ЦЕЦН СЕЛВГҮД
Библь орчуллһна Институт Москва, 2013.
© Институт перевода Библии, 2013.
Күндтә умшачнр!
Кесг зун җилмүдин эргцд олн-әмтн сән чинртә үлгүрмүд, цецн үгмүд, тәәлвртә туульс болн товчта үгмүд үүдәҗ бичсмн. Тер тоот олн зүсн әмтнә бәәдл-җирһләс авгдад, амн үгәр болн цааснд бичгдәд, үйәс үйд күргәд хадһлгдҗ йовна.
«Цецн селвгүд» гидг дегтр түрүн болҗ өдгә цага хальмг келнд орчулгдҗана. Эннь нарт-делкәд нер туурсн аһу ик чинртә «Библия» гидг зузан хураңһуһин нег дегтрнь болҗана. Терүг кезәнә-кезәнә цагт Израилин мергн ухата бичәчнр цуглулад хадһлҗ йовҗ.
Цецн селвгүдин ик зунь Израилин хан Соломона үүдәврмүд гиҗ тоолцхана. Терүнә селвгүд йосна ик хургт, һардачнрин шишлң селвлцәнд, келмрчнрин марһанд болн өрк-бүлин күүндврт, нань чигн олна дунд келгддг бәәҗ. Болв еврей келн-улсин товчта үгмүд Бурхна Закаһар һардвр кеҗ, терүг Бурхна өмн шүтҗ болн Терүнәс әәҗ йовх кергтә гисн чинртәһәр бичгдҗ. «Цецн селвгүд» һурвн әңгәр хувагдна. Түрүн әңгднь (1:1-7) дегтрин һол төрнь үзүлгдҗәнә. Баахн наста көвүдт болн бүдүчүдт Деед Эзиг күндллһн цецн медрлин улнь гиҗ тоолгдҗана.
Соломон хаана селвг болн келсн үгмүднь (1:8–9:18) баһчудиг чик җирһлин бәәдлд орулхин төлә урмд өгәд келгддг бәәҗ. Тернь көвүн үрндән өггдҗәх эцкнрин селвгүд болҗ һарчана. Цецн Ухан цаһан седклтә күүкд күүнә дүрәр дамҗад үзүлгдҗәнә, муңхг бәәдл болхла, аля һарһдг гергчүдлә әдлцүлгдҗәнә.
Һурвдгч (10:1–31:31) әңгднь Соломон хаана болн мергн ухата Израилин һазра әмтнә олн товчта үгмүд бичәтә бәәнә. Дегтрин чилгчднь цаһан саната гергнд Цецн Уханла әдлцүлсн магтал өрггдҗәнә. «Цецн селвгүд» гидг дегтр 2500 җил хооран бичгдсн бийнь ухани зөөрәрн өдгә цаг күртл чинрән гееһәд уга. Цецн Ухан күүнә җирһлд, өрк-бүлин җирһлд кезә чигн тусан күргҗ селвгнь болҗана. Ямаран чигн келн-әмтнә бәәдлд кергтә болад олзлгдна.
Цецн селвгүд өдгә цага келнд орчулна гиснь дегд күнд төр. Библь орчуллһна Институт – ном шинҗллһнә Әрәсән Бүрдәц – Әрәсәд болн СНГ-д бәәдг келн-әмтнә төлә, теднә келнд орчулад кергтә-туста дегтрмүд барлна. Эн Институт Әрәсән номин Академлә хамцу залһлда бәрҗ көдлнә.
Урдк җилмүдт Библь орчуллһна Институт «Шин бооцан», «Псалтырь», «Эклц» болн «Руфь» нертә дегтрмүд хальмгин умшачнрт белгллә. Тер дегтрмүд кергтә хайгарн күрсн болх гиҗ сангдна. Эн Институт дегтр орчулсн орчулачнрт, редактормудт, сүв-селвгән өгсн болн дөң-тусан күргсн әмтнд – цугтаднь ик ханлтан өргҗәнә. Хальмг Таңһчин умшачнрт «Цецн селвгүд» гидг дегтриг өңгәр белглхләрн, Институтин һардвр төрскн келн болн урн-үгин литератур хальмг келн улс дунд цаарандан-иргчдән хәәртәһәр хадһлгдҗ, цецгәрҗ өргҗтхә гисн цаһан седклән күргҗәнә. Олн келн улсин цецн селвгүд удандан үлгүр болҗ йовтха.
Библь орчуллһна Институт
11Цецн селвгүдин чинрин тускар
2 Эн цецн селвгүд мергн уха, сурһмҗ медҗ авхар седсн күүнд
келсн үгин учр-утхинь медхд туста болх.
3 Тедн цаһан седклин диг-дара авхд,
эндү һарһшгод, чикәр бәәхд,
үнн седклтә болхд дөңнх.
4 Дамшлт уга әмтнд уха немәд авхд,
баһ настад медрлтә болн цецн болхд
эн цецн селвгүд бас дөң болх.
5 Цецн күн чигн тедниг соңсхларн, медрлән икдүлх.
Ухатань чигн цецн селвгүд олҗ авх.
6 Теҗгәр келсиг, үлгүрмүд болн цецн күүнә келснәс ахр үгмүд,
теднә тәәлвртә туульс медхд эн цецн селвгүд дөң болх.
Баһчудт өгчәх ухата селвг
7 Деед Эзнәс әәнә гиснь тернь медрлин эклц болҗана!
Цецн Уханд болн сурһмҗд дурго болсн күн һәргтә.
8 Көвүн, эцкиннь заавр соңс,
экиннь ном бичә һол:
9 энчн чини толһад зогх берк сәәхн титм,
күзүнд зүүгдх кеерүл.
10 Көвүн минь, кемр чамаг килнцтә күн мекәр дуудҗ авхар седхлә, бичә од.
11 Тедн келх: «Маднла йовий,
гетлһ кехмн, алхмн,
буру уга әмт гетхмн!
12 Тедниг бидн үклин һазрла әдләр әмдәр зальгхмн,
үксн күүг үкәр авдгар кехмн.
13 Олн зүсн зөөр хулхалҗ авхвидн,
авсн юмарн эврәннь герән дүүргхвидн;
14 маднла хамдан җивр хайхич,
маднд туссн хүв, чамд чигн тусх!»
15 Көвүн минь, теднә хаалһар бичә хамдан йов,
теднә хаалһд һархасн сагл,
16 яһад гихлә, тедн му йовдл һарһхар седҗәнә,
кү алхар адһҗана.
17 Эрвлзәд нисҗәх шовудын өмн
гөлмс татад тус уга;
18 тедү мет тедн бийиннь үклин төлә гетлһ кеҗәнә,
зуг җирһлән бархин төлә бултҗана.
19 Алач күүнә чилгчнь тиим:
бийнь толһа уга үлдх.
Цецн Ухана үг
20 Цецн Ухан, һаза чаңһар дуудҗах күүкд күн мет соңсгдна,
олна талвңд терүнә дунь өөдлнә.
21 Цецн Ухан шууга татҗ әмтн дунд үгән күргнә,
олна нүүрт тер келнә:
22 Кедү цагтан дамшлт уга күн эгл бәәдлдән көшҗ бәргдхмби,
ичрән гееснь – терүгәрн бийән саатулхмби?
Һәргтәнь – медрлд дурго болхмби?
23 Мини шоодсиг эргәд соңстн –
эврәннь седклиг таднд медүлсүв,
эврәннь үгән таднд күргсүв.
24 Би дуудв – тадн буру хәләвт;
һаран өгхлә, тадн эс үзсн болвт.
25 Тадн мини селвг бурушавт,
тадн мини шоодлһ авсн угат.
26 Тиигхлә, таднд зовлң учрхла – дөөглсүв,
тадниг аюлд бәргдхлә, би наад бәрсүв!
27 Догшн салькн көдлдг метәр, тиигҗ әәмшг таднд ирх.
Һалв салькнла әдләр зовлң ирх;
тадн мухлаллһнд болн күнд ацанд даргдхит.
28 Тер цагт һәргтә әмтн намаг дуудхла, би хәрү өгшгов,
тер цагт намаг хәәхлә, олҗ чадшго.
29 Юңгад гихлә, медрлд дурго болсндан,
юңгад гихлә, Деед Эзнә әәмшг бурушасндан,
30 юңгад гихлә, мини селвг эс авсндан,
юңгад гихлә, мини шоодлһнд дөөглсндән.
31 Тиигәд һарһсн гемән тедн эврән эдлх,
тиигәд му ухандан бууртлан цадх.
32 Дамшлт уга күүг заңгнь үрәх,
һәргтә күүг санамр бәәдл үрәх.
33 Болв намаг соңссн әмтн амулң бәәх.
Тедн юн чигн зовлңгас әәш уга.
2Цецн Уха хәәлһн 1 Көвүн минь, кемр мини үг авхла,
келсн зааврим седклдән бәрхлә,
2 Цецн Уханд оньган өгәд соңсхла,
зүркәрн үннд иткхлә;
3 кемр медрләрн һардвр кехлә,
үнн бәәдлд дуудвр кехлә;
4 тиим юмиг цаһан мөңгнлә әдләр авхар седхлә,
булата зөөрән хәәҗәх мет, хәәхич –
5 тиигхләрн Деед Эзнә әәмшг медҗ авхич,
Бурхна медрл олҗ авхич.
6 Юңгад гихлә, Деед Эзн цецн уха өгнә,
Терүнә келснь – медрл болн тоолвр;
7 Деед Эзн үннч күүнә диилвр белдҗ,
цеврәр бәәх улст халхцинь белдҗ.
8 Тер чикәр бәәлһнә хаалһинь харна,
итклтә әмтнә хаалһинь харна.
9 Тиигәд чи чик йовдл, үнн болн
үнн бәәхәр седлһнә һо бәәдлинь кевтнь медхич.
10 Яһад гихлә, чини зүркнд цецн ухан орх,
медрл чини седкл девтәх.
11 Чамаг мергн бәәдл хәәрлх,
чамаг тоолврта бәәдл харх,
12 чамаг хар саната йовдлас аврх,
худл үгтә күүнәс аврх,
13 һо хаалһасн хаҗисн әмтнәс,
харңһу таңгар йовсн күүнәс аврх.
14 Тедн хорта йовдл һарһсндан байрлна,
хар санаһарн болн цалдң йовдларн бахан хаңһана.
15 Тедн эврә җирһлдән төөрч йовна,
йовсн мөрәрн зүүләд эргнә.
Аля гергчүдәс яһҗ зулхин тускар
16 Тиим кевәр чи әмтәхн келтә
күүнә гергнәс бийән хархич.
17 Баһ цагтан мордсн залуһан хайсн терүнәс болн
эврә Бурхна андһар мартснас бийән хархич.
18 Тер юңгад гихлә, эн күүкд күүнә гер – үклин бәрән,
хаалһнь үклин һазр тал һарна.
19 Тер гергнә герт орсн күн хәрү һаршго,
җирһлин хаалһд дәкҗ оршго юмн.
20 Тер учрар цаһан саната улсин хаалһар йов,
үннч әмтнә хаалһ темц.
21 Юңгад гихлә, чик саната әмтн һазр деер бәәх,
цеврәр бәәх әмтн тенд бүүрлх.
22 Ичр уга әмтиг болхла, һазр таасшго,
иткл уга әмтнә уңгинь таслх.
3Баһчудт дәкн өгчәх ухата селвг 1 Мини номиг көвүм бичә март,
зүркндән мини заавр хадһл.
2 Юңгад гихлә, энчн чини өдрмүдиг,
насиг уттулх, чини җирһлиг ясрулх.
3 Иткл болн үннч бәәдл чамас салшго:
тедниг күзүнә кеерүл мет, күзүндән зү,
тедниг зүркән әмд деерән бичә март, –
4 тегәд чамд Бурхнас болн әмтнәс
цаһан санан болн дурн күртх.
5 Эврәннь тоолвртан биш,
Деед Эзнд зүркәрн итк.
6 Ямаран керг күцәв чигн, Деед Эзиг медҗ ав,
чини хаалһиг тер чиклх.
7 Бийән цецн күүнд бичә тоол,
Деед Эзнәс ә, хорта йовдлас сагл –
8 кемр чи тиигҗ кехлә,
тернь чини цогц-махмудт туста болх,
чини яснд чидл немх.
9 Юн чигн юмна түрүн оруһас
Деед Эзнд эврә бәрц бәр,
10 тегәд чини юм хадһлдг һазр элвг зөөрәр дүүрх,
бочкс шин чаһрар дүүрх.
11 Көвүн минь, Деед Эзнә сурһмҗ бичә буруша.
Терүнә шоодврас бичә зул.
12 Юңгад гихлә, Деед Эзн дурта күүһән шоодна,
эцклә әдләр көвүһән күндлнә.
Цецн Ухаг магтлһн
13 Цецн Уха авсн күн буйн-кишгтә,
тоолврта күн буйн-кишгтә.
14 Цаһан мөңгтә болснас Цецн Ухата болсн деер,
юңгад гихлә, тер алтнас үнтә.
15 Олн өңгтә чолунас тер үнтә,
седкл туссн нег чигн юмн терүнлә әдлцшго.
16 Терүнә барун һартнь – ут насн.
Терүнә зүн һартнь – зөөр болн ачлвр.
17 Терүнә җирһлин хаалһ – байрин хаалһ,
хаалһснь кевтән амулң бәәдл тал ирнә.
18 Цецн Ухан – седклән тәвснд җирһл өгнә.
Терүнәс саллго бәәсн күн буйн-кишгтә.
19 Деед Эзн Цецн Ухаһарн һазр тогтала,
теңгриг медрләрн батлла.
20 Терүнә медрләр һазр дор бәәсн булгуд хаһрна,
үүлнәс чиг һарна.
Цецн Ухан сән дөң болна
21 Көвүн минь, чи ухаһан, мергнән хадһлхич,
тер тоот чамас нуугдшго.
22 Тернь чини седклин бәәдл болх,
әмтнә күндллһн чини күзүнә кеерүл болх.
23 Тегәд чини хаалһ әәмшг уга болх,
чини көл хаҗһр ишкшго.
24 Чи әәл уга унтхич,
унтхларн әмтәхн зүүд бәрхич.
25 Генткн учрсн зовлңгас бичә ә,
хар саната күүнә белдсн хорта йовдлас бичә ә;
26 юңгад гихлә, Деед Эзн чамаг харх,
хорта бәрәнд чамаг орулшго.
Чик бәәдлин тускар
27 Кемр чини медлд күүнә зөөр бәәхлә,
йосн эзнднь терүг арһта болхла өг;
28 кемр өөрхн күүндән бәәснәсн өгч чадхла:
«Йов, дәкәд ир, маңһдур өгнәв», – гиҗ бичә кел.
29 Чамд иткҗәх күүнә өмнәс
бичә му үзүлхәр сед.
30 Хар санаһан эс күртәсн күүнлә
бичә йирдән керлд.
31 Күч үзүлдг күүнд бичә үлү үз,
терүнә хаалһар бичә йов,
32 юңгад гихлә, Деед Эзн хорта күүнд дурго,
үннч күүг тер иткнә.
33 Деед Эзнә харал хар саната күүнә герт тусна;
үннч күүнә гериг тер йөрәнә.
34 Һундадг күүг тер наад бәрнә,
тогтун күүнд тер тусан күргнә.
35 Цецн әмтн туурмҗта болх,
һәргтә әмтн му нерндән даргдх.
4Цецн Ухатаһар бийән бәрлһн 1 Көвүд, эцкиннь сурһмҗ соңстн,
оньган өгтн, ухата болтн.
2 Би таднд сән болдг ном өгчәнәв,
мини даалһвр бичә бастн.
3 Би бас бичкн үрн биләв,
эцк-эк нанд йир дурта билә.
4 Эцкм намаг иигҗ сурһдг билә:
мини келсиг зүркндән бәр,
мини заавр күцә, әмд йовхич.
5 Цецн ухата болх медрлән өск,
мини келсиг бичә март, бичә буруша.
6 Цецн Ухаһан бичә ге, терчнь чамаг бәрх,
терүг хәәрл – чамаг харсх.
7 Цецн Ухана эклцнь юундв? Медрлд хә,
ю эс хоршав чигн, ухаһан гүүдүл.
8 Цецн Ухаг үнл, тер чамаг өөдлүлх,
кемр терүг хадһлхла, чамаг туурулх.
9 Чини толһад берк титм тәвх,
тер чамд гилвксн титм авч ирх.
10 Көвүн минь, соңс намаг, мини үг ав –
тиигхлә чини насн утдх.
11 Чамд би цецн ухана хаалһ заасув,
һо хаалһар йовулсув.
12 Кемр йовхла, ишкдлән геешгоч,
кемр гүүхлә, бүдршгоч.
13 Эн сурһмҗ ав, бичә хаҗи,
терүг хадһл, терүнд чини җирһл бәрәтә.
14 Ичр уга әмтнә хаалһд бичә ор,
хорта әмтнә мөрәр бичә йов,
15 терүгәр бичә йов, хаҗиһәд һар,
талдан үзгәр, хаҗуһарнь йов.
16 Юңгад гихлә, кемр тедн хоран эс күргхлә, унтшго,
кемр күүг эс алхла, нүдән аньшго.
17 Һарһсн хорта йовдлан тедн өдмг идсәр иджәнә,
күч һарһсан чаһр мет тедн ууҗана.
18 Цаһан седклтә әмтнә хаалһ – өрин герллә әдл,
урһҗах өдр дахад улм герлтнә.
19 Ичр уга әмтнә хаалһнь харңһу таг,
альд бүдрхән тедн медҗәхш.
20 Көвүн минь, мини үгиг соңс,
мини келснд оньган өг.
21 Терчн чини хәләцәс алдрҗ салшго болтха!
Зүркнәннь гүүнд терүг хадһлх болтха!
22 Юңгад гихлә, терчн терүг олҗ авсн күүндән әмн-җирһлнь болх,
цогц-махмудыг эмнх.
23 Зөөрәс үлүһәр ухаһан әрвл,
юңгад гихлә, зүркн – җирһлин булг.
24 Худл үгд бичә итк,
мек һарһҗ келхиг һәәл.
25 Тус өмнән хәлә,
чи уралан хәләцтә бол.
26 Хаалһан һооднь һарһ,
тиигхлә, чини хаалһ әәмшг уга болх:
27 барун бий тал чигн,
зүн бий тал чигн бичә хаҗи,
болв хорта юмнас чи хооран һар.
5Цалдң йовдлас яһҗ гетлх болн залу гергн хойрин итклин туск 1 Көвүн минь, мини цецн үг соңсич,
мини сурһмҗд оньган өг –
2 хурц ухаһан үзүлдгәр,
чини медрлиг келснчнь хадһлдгар.
3 Күүнә гергнә келн бал мет әмтәхн болдг,
келсн үгнь тосн мет һооҗад бәәдг –
4 тернь шарлҗна һашун амтта болх,
үлдин үзүр мет хурц болх.
5 Терүнә хаалһнь үклин һазр тал көтлҗәнә,
терүнә ишкдлнь үклин һазр тал һарчана.
6 Җирһлин хаалһин тускар тер ухалҗ бәәхш,
хаалһнь тогтун бишинь бийнь медҗәхш,
7 тегәд намаг соңслт, күүкдм,
мини үгд оньган өгтн.
8 Тиим гергнәс холд йовтн,
үүдн талнь бичә өөрдтн,
9 эс гихлә, чини зөөр күүнә әмтнд күртх,
өр-өвч биш күүнә төлә эврә җирһлән барулхич;
10 чини күчиг талдан әмтн эдлх,
чини килмҗ күүнә герт тусх.
11 Чини цогц-махмуд урсад хагсхлаг,
җирһлиннь чилгчд чи түңшхич:
12 «Яһад би сурһмҗ һолсмби, – гиҗ тиигхләрн келхич, –
шоодсиг зүркм бурушадг бәәсмби?
13 Яһад би багшнран эс соңссмби,
сурһмҗлачнрин келснд оньган өглго бәәсмби?
14 Бас нег ишкдл кехлә, намаг
олн-әмтнә хурсн һазрт, цуг келн-улсин нүүрт ичәх».
15 Эврә нуурас ус у,
эврәннь худгас ус ав.
16 Яһад чини усн һаза асхрхмби,
талвң деерәһәр гүүхмби?
17 Терүгән һанцхн бийдән үлдә,
күүнә әмтнлә бичә хувалц.
18 Чини булг өлзәтә болтха,
чини баахн цага гергн байр үүдәтхә.
19 Буһин өңгтә адусн мет болн
хәәртә хурһн болсн, ке сәәхн иньг –
тер чамаг кезә чигн үсәрн цадхх.
Терүнд туссн дурн тасрлт уга чамаг авлна.
20 Көвүн минь, ю хәәҗ күүнә гергнд седклән тәвхмби,
залута гергнә цогц теврхмби?
Нег цөөкн саглвр
21 Бийән бәрх күүнә бәәдл Деед Эзнд кевтән темдгтә,
күүнә хаалһсиг цугтаһинь Тер меднә.
22 Ичр уга күн эврәннь хар саната гөлмдән бәргднә,
эврәннь килнцдән орагдна.
23 Сурһмҗан авлго тер үкх,
давҗ һәрглсн йовдлдан хаалһасн хаҗих.
61күүнә күүг эврә дааврт авсн болхла –
2 тиигхлә, чи бийиннь үгд бәргдвч,
бийиннь үгд авлгдвч.
3 Көвүн минь, ю болвчн кеһәд сулдҗ ав,
юңгад гихлә, ода чи күүнә үлмәд бәәнәч.
Көлднь унад сур, дахлдад йов,
4 нөөрән тат,
нүдән бичә ань,
5 гөрәсн мет көөлдснәс зул,
шовуд мет бәрлһнәс зул.
6 Хуурмг көвүн, шорһлҗн тал од,
терүнәс уха ав:
7 терүн деер ахлач чигн уга,
харул чигн, һардач чигн уга,
8 шорһлҗн хотан зунас авн белднә,
тәрә хадхла, кергтә тоотан белднә.
9 Хуурмг күн, кедүдән кевтхмч,
нөөрәсн серх цаг ирсн болвза?
10 Невчк унтҗахла, үрглҗәхлә,
невчк элкән теврәд суухла,
11 тиигхлә, түрү бәәдл чам тал елдң күн кевтә ирх,
угатя бәәдл хулхач кевтә генткн ирх.
12 Му күүнә болн хар саната күүнә
худлнь келнәснь тасршго:
13 зәрмдән тер чирмнә, зәрмдән көләрн тавшна,
зәрмдән хурһарн докъя өгнә.
14 Терүнә зүркнд хар санан бәәнә,
терүнә седкл хорар дүүрң,
керүл-цүүгә тер татна.
15 Терүнәс көлтә бийднь зовлң буух,
генткн алх, дәкҗ әмдршго.
16 Деед Эзн зурһан юмнд дурго,
доладгчнь терүнд җигшүртә:
17 деерлклһн, худл келлһн,
килнц уга күүнә цуснд будгдсн һар,
18 хар сана зүүҗәх зүркн,
хорта йовдл һарһхар гүүҗәх көл,
19 худл келҗәх худл герч,
ах-дүүнр дунд керүл-цүүгә цацдг күн.
20 Көвүм! Эцкиннь заавр соңс,
экиннь ном бичә һол.
21 Тедниг эврәннь зүркнд бәр,
күзүндән кеерүл мет зү.
22 Йовхлачн, тер сурһмҗ чамаг дахулх,
унтхлачн, чамаг хәләх,
серхләчн, чамта күүндх.
23 Юңгад гихлә, заавр – герлин гегән,
ном – герл,
чаңһ сурһмҗ – җирһлин хаалһ.
Цалдң йовдлин әәмшгин тускар
24 Тедн чамаг му гергнәс татҗ авх,
күүнә гергнә зуһу келнәс харсх.
25 Терүнә сәәхнд зүркән бичә бәрүл,
нүдән чирмснд бичә авлгд.
26 Аля күүкд күүнә үннь – зүсм өдмг,
зуг күүнә гергнә төлә әмәрн шордхч.
27 Шатҗах һал өвртән бултулад,
хувцан шаталго бәәҗ болхий?
28 Шатҗах нүүрс ишкхләрн,
көлән шаталго йовҗ болхий?
29 Тиим юмн залута гергн тал оддг күүнд үзгдхмн:
терүг көндәсн күн засгла харһх.
30 Харһнхларн, хот идхәр седәд,
хулха кесн хулхачиг шүрүнәр шооддго:
31 болв кемр бәргдхлә, цугтаһинь хәрүлх,
бәәсән цугтаһинь өгх.
32 Күүнә гергнлә аля һарһсн күн, ухан тату болсар,
эврән бийдән үкл хәәҗәнә.
33 Күүнәс цокулх, ичрән барх болҗана,
һутасн нерән цеврлҗ чадшго.
34 Юңгад гихлә, терүнә залу харлсндан һалзурна,
өшәһән авхларн, тер күүг хармншго,
35 ямаран чигн мөңг өгәд тер сурхар седвчн, зөв өгшго,
кедү юм өгхәр седвчн,
терүнә залуһин седклнь җөөлдшго.
7Цецн Ухан аля гергнәс харсчана 1 Көвүн минь, келсн үгим ухал, мини зааврмуд хадһл,
келсн зааврмудым седклдән бәр.
2 Мини селвг күцә, әмд бәәхич,
мини зааврмуд нүднәннь харанла әдләр хадһл,
3 билцг мет зүүҗ йов,
зүркндән бичҗ ав.
4 Цецн Ухандан кел: «Чи, мини эгч-дү»,
серлтә кевәр төрл-садн бол.
5 Тиигҗ чи күүнә гергнәс бийән татҗ авхич,
тер җөөлн келтә залута гергнәс харсгдхич.
6 Юңгад гихлә, нег дәкҗ би эврәннь терзәр шаһахла,
терзин термәр хәләхлә,
7 дамшлт уга әмтн дунд,
баһчуд дунд,
нег ухан тату уйн наста көвү үзүв.
8 Залута гергн бәәх уульнцин өнцг тал тер йовҗ йовна,
терүнә гер тал одна –
9 нарн суухла, бүркг цагла,
харңһу сөөһәр, хар таңла.
10 Терүнә өмнәс күүкд күн һарч ирнә –
тер аля гергнә хувцта, зүркндән мектә,
11 цуцрлт уга болн догшн,
тер гертән сууҗ чадҗана:
12 зәрмдән тер уульнцд, зәрмдән талвң деер,
булң болһнд манна.
13 Көвүг тер татҗ теврәд үмснә,
ичр угаһар келнә:
14 «Би эндр махар бәрцән бәрҗәнәв,
би эндр Деед Эзнд өгсн андһаран күцәвүв.
15 Тегәд чамаг тосад һарув.
Чамаг хәәләв, ода олвув.
16 Египетин эрәтә эдәр кесн бүтәһүләр
би кевтрән бүркв.
17 Дер-девскрән сән үнртә тосар,
дорд үзгин өвснә каңкнсн үнрәр ивтрәвүв.
18 Күрәд ир, өрүн күртл нег-негән таалад эңкрлхмн,
хантлан дуран эдлхмн.
19 Юңгад гихлә, залум гертән уга:
хол хаалһд һарч йовба,
20 мөңгтә харлдшан авба,
сар күцтл герүрн иршго».
21 Көвүг зүсн-зүүл мекәр эргүлнә,
җөөлн үгәр авлна.
22 Алулхар йовҗ йовсн цар мет,
көвүн тер дарунь дахад һарна,
бәрәнд бәргдх буһ-марлла әдләр йовна.
23 Тенд элкинь саадг цоолх;
бәрәнд бәргдх шовунла әдләр,
әмән өгхән медҗ бәәхш.
24 Тегәд намаг соңслт, күүкдм,
мини үгд оньган өгтн:
25 тана зүркн терүнә хаалһд бичә тустха,
терүнә мөрәр бичә төөрч йовтн!
26 Йир олн күн терүнәс көлтә үквә,
кесгинь тер алва.
27 Кемр терүн тал йовхла,
үклин хаалһд һарчаснтн тер.
Тер гергн талк хаалһ – үкәрт күргх хаалһ.
8Цецн Ухан әмтнлә күүндҗәнә 1 Эннь Цецн Ухан дуудҗ бәәвзә?
Терүнә серлтә дун соңсгдҗ бәәвзә?
2 Довуна орад бәәсн хаалһин хаҗуд
әмтнә хаалһин саллтд тер зогсҗана.
3 Олна нүүрт дуудҗана,
балһснд орҗ ирхлә, хәәкрнә:
4 – Әмтн, тадниг би дуудҗанав,
мини дуудвр күүнә үрдүдт!
5 Дамшлт уга әмтн, тоолврта болдг дастн,
һәргүд, ухата болтн!
6 Мини ик чинртә үг соңстн,
үнн мини келснд бәәнә,
7 мини келн чикәр келҗәнә,
хар санан амнасм һаршго.
8 Мини келсн мел үнн,
терүнд мек чигн, худл чигн уга;
9 цугтан тедн серлтә әмтнд иләр медгдҗәнә,
медрл хәәснднь медхд амр.
10 Мини сурһмҗиг цаһан мөңгнәс деегшән үнлтн,
медрлиг – улавр өңгтә алтнас деегшән үнлтн.
11 Юңгад гихлә, цецн ухан герлтә чолунас берк сәәхн,
нег чигн седкл тусх юмн терүнлә әдлцшго.
12 Би – Цецн Ухан, би тоолвртав,
болв медрл болн мергн ухан нанд бәәнә.
13 Деед Эзниг күндлхин төлә хар сананд дурго болх кергтә.
Деерлкснд, караглснд, хорта йовдлд,
худлч келнд би дургов.
14 Нанд цецн селвг бәәнә, нанд күцәмҗ бәәнә,
би ухатав, нанд чидл бәәнә,
15 би эзргх хаадудт дөң болҗанав,
тегәд йосна һардачнр чик неквр тогтана.
16 Нанар толһачнр, нойдуд болн ахлачнр
заллтан тогтана.
17 Нанд дурта болснд, би терүнд дурлнав,
намаг хәәснь – олҗ чадх.
18 Байн бәәдл болн туурмҗ нанла,
чилшго цецгәрлт болн үнн бәәдл нанла.
19 Мини күцәмҗ улавр цевр алтнас даву,
би шүүҗ авсн цаһан мөңгнәс үнтәв.
20 Би чик хаалһд орҗанав,
үннә мөрд орҗанав,
21 дурта әмтнд ирлцх ачлвр өгхәр,
теднә зөөринь дүүргхәр.
22 Деед Эзн эврәннь кергүдәсн эрт намаг үүдәҗ.
намаг хаалһиннь эклцд, кезәнә һарһв.
23 Кезәнәһә, делкә үүдҗәхд,
би цагин эклцд төрләв.
24 Йорал уга гүн уснас түрүлҗ,
дүүрң уста булгас түрүлҗ би һарув.
25 Намаг һархин өмн уулмуд чигн тогтад уга бәәҗ,
довуд чигн уга бәәҗ,
26 Деед Эзн тиигхд һазрин аһу, түрүн атх шора
тогтаһад уга бәәҗ!
27 Теңгр тогтаҗах цагт – би тенд биләв,
йорал уга аһуд төөнг зурҗахд би тенд биләв,
28 теңгрт үүлд тәвҗәхт,
йорал уга тамин булгуд тогтаҗахт,
29 терүг усн деврәд асхрдгоһар теңгсин меҗә зуралҗахт,
һазрин ул тогтаҗахт,
30 терүнә хаҗуд би зурач биләв,
өдр болһна җирһлтә байрнь боллав.
Терүнә өмннь цуцрлт угаһар байрллав,
31 делкән бәәдлин үүдәлтд байрллав,
күүнә төлә жирһлтәһәр цаган давуллав.
Җирһлин хаалһ болн зөргин хаалһ
32 Ода намаг соңстн, күүкдм:
мини мөрәр йовсн күн кишгтә!
33 Сурһмҗим соңстн – цецн болхт,
бичә мергн уха бурушатн.
34 Намаг соңссн күн кишгтә,
мини үүднә өмн өдр-сөөһәр бәәдгнь,
мини үүднә мөр хәләҗ нүдән аньдгонь кишгтә.
35 Намаг олҗ авснь – җирһлән олснла әдл.
Тиим күн Деед Эзнд тааста.
36 Мини өмнәс сөрснь – бийән барх:
нанд дурго болснь – үклд дурта.
9Цецн Ухан болн Һәргллһн 1 Цецн Ухан, тосхач мет, бийдән гер бәрвә,
өөһинь авсн долан бахн тәвбә,
2 мах, амтта чаһр белдәд, ширә деер тәвбә.
3 Зарцнран илгәһәд, балһсна өндр һазрас,
әмтн соңсдгар, зар һарһҗ чаңһар келүлнә:
4 – Дамшлт уга улс, нанас суртн!
Тоолвр уга күүнд тер иигҗ келнә:
5 – Ирәд, мини хот идтн,
мини урсхсн чаһр уутн!
6 Му бәрцән хайтн – җирһҗ бәәхит,
медрлин хаалһар йовхит.
7 Ичр-һутр уга күүг чиклхлә, му келхнь ил,
ичрән геесн күүг шоодхла, бийән һутахнь ил.
8 Ичр-һутр уга күүг бичә шоод, чамд дурго болх,
ухата күүг шоодхла, тер чамд дурлх.
9 Цецн күүнд сурһмҗ өгхлә, тер улм цецн болх.
Чик седклтә күүг дасххла, улм ухата болх.
10 Деед Эзнәс әәлһн – цецн бәәдлин эклц,
Терүнә әрүниг медлһн – тернь ухана ул.
11 Нанла, Цецн Уханла, чини өдрмүд утдх,
наснчнь утдх.
12 Кемр чи цецн болхла, цецн бәәдл чамдан туста,
кемр догшн күн болхла – эврән зовлңган үзхич,
13 Һәргллһн гисн – догшн күүкд күн мет,
кев-янз уга, харңһу күн –
14 тиимнь гериннь үүднд балһсна нүүрт
эврә ширә деер суусн мет, сууна,
15 хаҗуһарн давҗ йовх әмтиг дуудхар,
эврә хаалһарн йовҗ йовхиг дуудхар:
16 – Дамшлт уга улс, нанас суртн!
Тоолвр уга күүнд тер иигҗ келнә:
17 – Хулхалсн усн әмтәхн,
бултулсн өдмг сән!
18 Тер дуудсн күн тенд үксн әмтн бәәхинь медҗәхш,
терүнә дуудсн күн үклин йоралд тусх.
10Соломона цецн селвгүдин хураңһу 1 Соломона келсн цецн селвгүд.
Цецн көвүн эцкән байрлулна, һәргтә көвүн экән зована.
2 Үнн бишәр олсн олз-ору олз болдго.
Болв буйнта керг күцәсн күн
үкләс гетлгднә.
3 Деед Эзн үннч әмтиг харһнулшго, килмҗән өгнә,
ховдг хар саната әмтнд юм өгхш.
4 Хуурмг һар хоосрулна, көдлмшч һар байҗулна.
5 Зунар урһц хурадг күн ухата,
зунар урһцан хуралго унтад кевтдг күн нерән һутаҗана.
6 Цаһан саната күүнд Деед Эзн евәл өгнә,
хар саната әмтнә үгнь – хорна булг.
7 Сән күүнә тускар санхларн, сәәнинь тодлна,
му күүнә туск санл билрх.
8 Цецн күн зүркәрн зааврмуд авна,
һәргтә күн келсәрн бийдән зовлң авна.
9 Үннч күүнд шалтан уга,
худлч күн худлдан бәргдх.
10 Чирмәд темдг өггдхлә – меклснә темдг,
һәргтә күн келсәрн бийдән зовлң авна.
11 Үннч күүнә үг – җирһлин булг,
хар саната әмтнә үг – хорна булг.
12 Кемр дурн уга болхла, цүүгән болх,
дурн цуг ө-һундл мартулна.
13 Цецн күүнә амнь алтн,
һәргтә күүнә цогцнь шавта.
14 Цецн күн медрлән хадһлна,
һәргтә күүнә келн үклд күргнә.
15 Байн күн өлг-эдән шивәнь гиҗ санҗана,
угатя күн угадан хоосрна.
16 Цаһан саната күн күч-көлснә ашарн җирһлтә,
хар саната күүнә гиигн ору килнцд орулна.
17 Сән сурһмҗ хадһлсн күн,
сән җирһлин хаалһд һарна,
шоодврас зулснь – эндүрнә.
18 Худл үг өшә нууна,
хов зөөдг күн һәргтә.
19 Олн үг келсн күн килнц чигн һарһад оркх,
үгин ахрнь серлтә болдг.
20 Үннч күүнә келнь – йилһсн цаһан мөңгн,
хар саната күүнә зүркн кедү күрдв?
21 Үннч күүнә үгнь олыг харсна,
һәрг һәргәсн үклән олна.
22 Деед Эзнә евәл йосндан чамаг байҗах,
Терүнлә чи дәкҗ зовлң медшгоч.
23 Һәргтә күн хар санаһарн бахан хаңһана,
цецн күн ухаһарн кишгтә болна.
24 Деед Эзн хар саната әмтнә әәсинь күцәх,
цаһан саната күүнә сансинь күцәх.
25 Хар саната күн, салькнд цокгдснла әдл, нисх,
үннч күн мөңкинд ормдан бәәх.
26 Залху күүг бичә зар:
эс гихлә, һашун юмн амнд тусснла әдл.
Тиим күүнә нүднднь зуухин утан орсн мет болх.
27 Деед Эзиг күндлсн күн
ут нас наслх,
му саната күн
мел насан барх.
28 Цаһан саната күүнд иткл байр өгнә,
хар саната әмтнә иткл чинр уга.
29 Цаһан саната улсиг Деед Эзн харсна,
му саната улсиг цокна.
30 Үннч күн әәмшг угаһар эврә һазр деер бәәҗ чадх,
хар саната күн тенд бәәҗ чадшго.
31 Үннч күн цецн үгтә,
мууһан хальдадг күүнә келнь керчгдх.
32 Үннч күүнә селвг әмтнд туста,
болв хар саната күүнә келснәс олз уга.
111Деед Эзн терүнд дурго.
Деед Эзнд чик чиңнүр таасгдна.
2 Деерлкхлә, ичртә болдмн,
төвшүн күн цецн болдмн.
3 Үннч күн үннәрн һардвр кенә,
мектә күн мекәрн бийән эвднә.
4 Деед Эзнә зарһ болхла, мөңгн дөң болшго,
болв буйнта керг күцәснь үкләс гетлгднә.
5 Үнн бәәдл болн цаһан санан һо хаалһд һарһна,
хар саната күн болхла, хорта йовдласн хоосрна.
6 Үнн йовдл чик саната әмтиг аврна,
мектә күн му седкләрн бәргднә.
7 Хар санатала хамдан нәәлврнь үкх.
Терүнә нәәлврнь юмн биш, хамдан билрнә.
8 Үннч күн зовлңгас авргдх,
терүнә ормд му седклтәнь бәргдх.
9 Бурхнд иткдго күн келәрн өөрхн әмтндән хоран күргнә,
болв цаһан санатаг мергнь харна.
10 Цаһан саната күүнә күцәмҗәр балһсн кевтән байрлна,
хар саната күн алгдхла, цугтан нәәрлнә.
11 үннч күүнә йөрәләс балһсн цецгәрнә,
хар саната күүнә үг балһс чигн хамхлна.
12 Өөрхн бәәх улсан ховлдгнь – һәргтә күн,
ухата күн тагчг бәәнә.
13 Ховчнр күүнә нуувч илдкнә,
итклтә күн нуувчан хадһлна.
14 Сурһмҗлач уга болхла,
келн-әмтн дор орна.
Кемр олн сөөвңгүдтә болхла,
келн-әмтн авргдна.
15 Күүнә ял даахар седснь
бийдән зовлң немҗәнә.
Кемр терүнд эс орлцхла,
бийән зовлңгас гетлх.
16 Номһн гергн күндтә болдг,
шунмһа залу байн болдг.
17 Талдан әмтнд өр-өвч күн бийдән туслна,
хату седклтә күн бийән барна.
18 Хорта күүнә ачлврнь худл болна,
үннч күүнә ачлвр йосн болна.
19 Үнн юмн җирһл өгнә,
хар санхар седсн күн, үклдән күрх.
20 Хорта седклтә әмтнд Деед Эзн дурго,
болв цевр седклтә әмтнд байрлна.
21 Хорта йовдл һарһсн күн засглгдгх – итк нанд,
үннч күүнә хөөт үрдүд авргдх.
22 Кемр күүкд күн сәәхн, болв муңхг болхла,
тернь һахан хамрт алтн билцг зүүснлә әдл.
23 Сән күүнә седвәр сән тоотыг улм немнә,
болв му күүнә седвәр зуг Бурхна цухл босхна.
24 Өгәнч күүнә өгснәснь, орунь улм икдх,
болв дегд әрвлдг күн угарх.
25 Өгәнч күүнд ору орна,
талын күүнд дөң болхла, улм икәр эврән авхч.
26 Буудяһан хулдлго бийдән бәрдг күүг әмтн харана,
болв әмтиг цадххин төлә буудяһан хулддг күн Деед Эзнә әдс авна.
27 Тусан күргсн күн күндтә,
хар сана хәәсн күүнд тернь бийднь тусх.
28 Зуг зөөртән нәәлҗәхнь үкдг,
үннч улс ноһан мет көкрәд бәәх.
29 Өрк-бүлдән муульта бәәдл учрасн күн хоосрад бәәх,
муңхг күн цецнә мухла болх.
30 Цаһан саната улсин күцәҗәх керг – җирһлин чимг,
цецн күн әмтнә зүрк авлна.
31 Үннч күн һазр деер кергәрн кемр ачлгдхла,
хар саната улс һарһсн килнцәрн терүнәс даву засглгдх.
121Шоодврт дургонь эргү күн.
2 Цаһан саната күн Деед Эзнәс әдс авна,
хорта күүг Бурхн засглх.
3 Һалзу күн һазр деер бәәҗ чадшго,
үннч әмтнә уңгнь хумхардго.
4 Цаһан седклтә гергн – залуһин бахмҗ,
ичр уга гергн – яснаннь көгҗ.
5 Үннч күн чик юмна тускар ухална,
хар саната күн хорта йовдл һарһхар седнә.
6 Хар саната күн үгәрн цус асххар седнә,
үнәр келдгнь зовлңгас аврна.
7 Хар саната күн муурхларн – тер уга болна,
зуг цаһан саната күүнә уңг-тохмнь бат болх.
8 Ухата үг келсн күүг туурулх,
буру санан ичәх.
9 Умш өдмг угаһар бәәһәд бийән деер санснас,
эгл бәәдләр бәәһәд һарарн көдлмш кесн деер.
10 Цаһан саната күн малан чигн әрвлнә,
ичр уга күүнә хәәрлт догшн йовдлас дор.
11 Һазр эд-бод кесн күн цадхлң болх,
болв эргү күн хоосн юм көөлднә.
12 Хар саната күн хар санаһан күртәхәр седнә,
болв үннч күүнә улнь бат.
13 Хар саната күн мектә үгәрн бәргднә,
цаһан саната күн зовлңгас гетлгднә.
14 Сән үг келсндән күн сән аш хоршана,
кесн-күцәснь терүнд ачлврар хәрү ирх.
15 Муңхг күн эврә хаалһан чик гиҗ тоолна,
цецн күн селвг соңсна.
16 Һәргтә күн ууран илднь үзүлнә,
болв ухата күн му келсиг соңсхш.
17 Үнн седклтә күүнә үгнь иткмҗтә,
худлчин үгнь хар саната болна.
18 Бурмха күүнә келсн үг үлд мет шавтана,
цецн күүнә келсн үгнь эдгәнә.
19 Ухата күүнә келсн үг мөңкрнә,
худлчин келснь шулун мартгдна.
20 Һалзу күүнә зүркнд хар санан,
ээлтә күүнә зүркнд байр.
21 Цаһан саната күүнлә му йовдл учршго,
хар саната күүг хорнь дүүргнә.
22 Худл үг Деед Эзнд җигшүртә,
болв үннч күн терүнд тааста.
23 Тоолврта күн медрлән нууна,
һәргтә күн һәргән илднь медүлнә.
24 Һавшун һар олыг һардҗ чадх,
хуурмг һар күнд көдлмшт даргдх.
25 Үүмәд бәәхлә, күүнә зүркн зовна,
сән үг байрлулна.
26 Үннч күн өөрхн әмтндән хаалһинь заана,
хар саната әмтнә хаалһнь төөрүлнә.
27 Хуурмг күн олвран үзш уга,
болв кинән күн байн, цадхлң.
28 Үннә хаалһ – җирһл,
хаҗисн хаалһ үклд күргнә.
131деегүр күн шоодлһ соңсхш.
2 Сән күн келсн үгдән ханна,
хар саната күүнә седвәр күч үзүлһнд күргнә.
3 Үгән төвлсн күн – җирһлән хадһлх,
үгән ухаллго келсн күн – бийән барх.
4 Хуурмг күн күләҗ-күләҗ күләсән авч чаддго,
кинән күүнд цугнь элвг.
5 Чик седклтә күн худлд дурго,
му седклтә күн бийән һутана, бийән ичәнә.
6 Сән керг һо хаалһд һарһна,
му йовдл килнцтә әмтиг хаалһаснь хаҗилһнә.
7 Зәрм күн, юмн уга болвчн, бийән баяч кевтәһәр бәрнә.
Зәрмнь, зөвәр байн болв чигн, түрү бәәдл һарһна.
8 Зөөр күүнә җирһл хадһлна,
болв угатя күүг күн зовашго.
9 Цаһан саната күүнә герл байртаһар һарх,
хар саната әмтнә герлнь унтрх.
10 Ик сананас цүүгән болна,
болв селвг авсн күн цецн.
11 Эндүһәр олсн зөөр генткн уга болх,
болв терүг умшар олсн болхла, күн байҗх.
12 Эс күцсн нәәлвр – зүркнә өвдкүр,
кемр иткл күцхлә, җирһл дүүрнә.
13 Келсиг эс итксн күн – бийдән му кенә,
заавриг итксн күн ачлгдна.
14 Цецн күүнә селвг – җирһлин булг,
тернь үклин гөлмәс харна.
15 Серглң ухан хәәрлт өгнә,
хорта йовдл үкл тал көтлнә.
16 Ухата күн кехәсн өмн ухална,
һәргтә күн һәргән му йовдларн үзүлнә.
17 Һәргтә зәңгч үүлән үзх,
итклтә зәңгч әмдрлд күргнә.
18 Сурһмҗ эс авсиг ичртә йовдл болн түрү бәәдл күләнә,
хөрлт соңссн болхла, тиимнь ачта.
19 Седвәр күцхлә, седкл байрлна,
һәргтә күүнд хар санаһан хайснас мунь уга.
20 Цецн күүнлә үүрлхлә, эврән цецн болхич,
һәргтә күүнлә үүрлхлә, эврән зовлңла харһхич.
21 Килнцтә күүг зовлң ээрнә,
цаһан саната күүнд юмна сәнь өггднә.
22 Сән күн үрндән болн ачнртан зөөрән үлдәнә,
хар саната күүнә зөөр аштнь үннч күүнә һарт орна.
23 Түрү-яду улсин урһцнь элвг болсн бийнь,
йоснд уга йовдл һарһдг әмтн
терүгинь күчәр булаҗ авна.
24 Шоодхасн әрвлснь, көвүһән әрвлшго,
үрндән дуртань, уха орулхан мартшго.
25 Цаһан саната күн цадтлан иднә,
хар саната әмтнә геснь хоосн.
141һәргтә күүкд күн эврән герән нурана.
2 Деед Эзнәс әәсн күн һоодан йовна,
Терүнд дурго болснь хаҗиһәд йовна.
3 Деегүр күүнә бурлһн – бийднь маля,
цецн күүнә келн – бийднь харул.
4 Мал угад – буудя хадһлдг орм хоосн.
Күчтә малта болхла, тәрәнь элвг.
5 Нәәлвртә герч меклдмн биш,
хар саната герч худлар буслна.
6 Ичрән геесн күн цецн бәәдл хәәнә – олҗ чадхш,
тоолврта күүнд медрл амрар ирнә.
7 Һәргтә күүнәс холд йов,
терүнәс ухата үг һаршго.
8 Тоолврта күүнә цецн ухань – бийиннь хаалһан медлһн,
һәргтә күүнә тоолвр татунь – теднә эндүрлһн.
9 Һәргтә әмтн эврәннь килнцән төртән авхш,
болв Деед Эзн үнн седклтә әмтиг әдслнә.
10 Зуг зүркн эврә һундлан меднә,
терүнә байриг талын улс хуваҗ чадшго.
11 Хар саната күүнә гер нурад хамхрна,
үнн седклтә күүнә гер дотр элвг-делвг.
12 Зәрм хаалһ һо чигн болҗ медгднә,
болв аштнь үклд күргнә.
13 Зәрмдән байрлҗаһад зүркн һундрхна,
байрин ардас гейүрәд одна.
14 Хар саната күн хәәсән олҗ авх,
сән күн болхла, авц-бәрцәрн ачлгдх.
15 Генн күн үг болһнд иткдг,
тоолврта күн ишкдл болһнан шинҗлдг.
16 Цецн күн хар сананас әәнә, зулна,
зуг һәргтә күн дәврәч, юмнас әәхш.
17 Шулун уурлдг күн һәргтә йовдл һарһна,
хорта күүнд әмтн дурго болна.
18 Дамшлт уга күүнә бәәдл муңхг,
серглң күүнә ачлврнь медрл болҗана.
19 Хорта күн сән әмтнә өмн сөгдх,
хар санатань үннч күүнә үүднд сөгдх.
20 Угатя күүнәс нам хоша бәәх күн зулна,
болв байн күүнд кесгнь дурлна.
21 Зуг хом-хоша бәәх күүнд дурго болҗахнь килнц авчана,
болв угатя күүнд килмҗән өгснь – кишгтә.
22 Хорта йовдл һарһхар седҗәх күн – хаалһасн хаҗих.
Болв сән йовдл һарһҗах күн – итклтә болн үннч.
23 Күнд көдлмшәс кезә чигн немлт ирнә,
бурлһнас зуг түрү үзгднә.
24 Цецн әмтнә титмнь – теднә зөөр,
һәргтә әмтнә кеерүл – теднә му заң.
25 Итклтә герч җирһл харна,
хорта күн худлар дүүрң.
26 Деед Эзнәс әәлһн – итклтә харслт,
чамд болн чини үрдүдт хорһдх бәәрн.
27 Деед Эзнәс әәлһн – җирһлин булг,
Тер үклин бәрәнәс харсна.
28 Орн-нутгтнь олн улс бәәхлә – хан алдр,
кемр олн-әмтн баһрхла – нойна күчн унна.
29 Шулун уурлдго күн ухата,
болв шулун уурлдгнь му заңган үзүлнә.
30 Зүркн тогтун болхла – цогц-махмуд эрүл-менд,
болв үлү үзлһн – ясна үмкәрлһн.
31 Угатя әмтиг шахснь – Деед Эзиг муурулҗана,
һуульһнч әмтнд килмҗән өгснь – Деед Эзиг туурулх.
32 Чик санан уга әмтнә хорнь бий деернь буух,
болв үннч күүг цеврәр бәәснь харсх .
33 Цецн ухан цаһан седклтә күүнә зүркнд бәәнә,
һәргтә әмтнә зүркнд тернь олдшго.
34 Олн-әмтн үнн бәәдләрн алдр,
болв килнц тедниг идҗәнә.
35 Хан Цецн Ухата ялчиг таасна,
ичртә йовдл һарһдг күүнд догшар уурлна.
151шүрүтә үгәс һалзурлт босна.
2 Цецн күүнә келн медрлинь ясрулна,
һәргтә күүнә амнас му үг һарна.
3 Деед Эзнә нүдн цугинь үзнә,
хар санатаһинь чигн, цаһан санатаһинь чигн үзнә.
4 Ээлтә үг – җирһл батлна,
худлч келн седкл күүлнә.
5 Муңхг күн эцкин сурһмҗ басна,
болв эцкин шоодвр соңсснь – ухата болх.
6 Үннч күүнә герт дала зөөр бәәнә,
чик санан уга күүнә олзнь тус уга.
7 Цецн күүнә келнәс медрл тарна,
муңхг әмтн тиигхш.
8 Чик санан уга әмтнә бәрц Деед Эзнд җигшүртә,
үнн седклтә әмтнә Бурхнд мөрглһн Терүнд тааста.
9 Чик санан уга әмтнә хаалһ Деед Эзнд җигшүртә.
Цецнәр бәәхәр седҗәх күүнд Тер дурта.
10 Хаалһасн хаҗисн күн догшар засглгдх,
шоодврт дурго күн алгдх.
11 үклин һазр Деед Эзнә үлмәд –
тедү мет күүнә зүркн.
12 Ичр уга күн шоодврт дурго,
тиим күн ухата әмтн дунд торшго.
13 Зүркн байрлхла – чирә герлтнә.
Гейүрсн зүркн седкл күүлнә.
14 Серлтә зүркн медрл хәәнә,
муңхг күн һәргәрн тетквр кенә.
15 Угатя күүнд өдр болһнь күчр-күнд,
кишгтә күүнд өдр болһнь чилшго нәр.
16 Зөөр хураһад, чичрҗ бәәснәс,
баһ тетквртә бәәһәд Деед Эзиг күндлсн деер.
17 Тарһн бүрүһин мах дурго болҗ идсн дорхнь,
темсәр кесн хотыг дурлҗ идсн деер.
18 Уурта күн цүүгә цацна,
тесвртә күн өшә зогсана.
19 Хуурмг күүнә хаалһ хатханчгар бүтнә,
үнн седклтәнь у-өргн хаалһар йовна.
20 Цецн көвүн эцкән байрлулна,
һәргтә көвүн экән һутана.
21 Ухан тату күн һәргәрн бийән аадрулна,
ухата күн һоодан йовна.
22 Селвгчнр уга болхла – кеҗәх кергт күцәмҗ уга,
кемр селвгчнр олн болхла – цугнь күцх.
23 Кемр хәрү өгч чадхла – байрта.
Төвәр келсн үг ямаран сәәхн!
24 Серлтә күн удандан бәәхәр деегшән өөдлнә,
үкләс хооран йовна.
25 Деегүр әмтнә гериг Деед Эзн уга кех,
болв белвсн күүкд күүнә бәәриг харсх.
26 Хар санан Деед Эзнд җигшүртә,
Терүнд күргсн сән үг таалта.
27 Олзд дурта күн зовлң авчана,
авлһд дурго күн удан әмд йовх.
28 Үннч күүнә зүркн хәрүһинь келҗ өгх,
чик санан уга күн хортаһар келнә.
29 Деед Эзн чик санан уга күүнәс холд йовна,
болв үннч күүнә мөргүл соңсна.
30 Цевр хәләц зүрк байрлулна,
сән зәңг эрүл-мендинь батлна.
31 Туста шоодвр авчах күн
цецн әмтнәс салшго юмн.
32 Сурһмҗ бурушасн күн – бийән зовах,
шоодвриг медсн күн уха авх.
33 Деед Эзнәс әәхлә, цецн болдг дасх,
номһн бәәдләс туурмҗ эклнә.
161болв күцәхнь Деед Эзнәс һарна.
2 Күн болһн эврәннь хаалһан чик гиҗ санна,
болв Деед Эзн теднә седклинь сөрнә.
3 Деед Эзнд эврә кергән даалһ,
тегәд чини сансн күцх.
4 Цуг тоотыг Деед Эзн эврәннь зураһар үүдәлә,
хар санатань зовлңта өдрин төлә.
5 Деерлкдг зүрктә күн Деед Эзнд җигшүртә,
засглһнас тер төрүц мөлтрҗ һарч чадшго.
6 Иткл болн үнн буру юмиг хәрүлнә,
Деед Эзнәс әәнә гиснь, тернь зовлңгиг уга келһн.
7 Кемр Деед Эзнд күүнә хаалһ таасгдхла,
терүнә хортнриг чигн терүнлә Тер эвцүлх.
8 Йоснла ирлцән уга байн оруһас,
үнн болхла – чимкнь чигн деер.
9 Күн болһн эврә хаалһан шүүҗ авна,
болв ишкдлин батыг Деед Эзн шүүҗ өгнә.
10 Бурхна өгсн үгмүд хаана келнд,
болв тер шиидвртән эндүрхш.
11 Чиңнүр төв болхла – тернь Деед Эзнәс ирҗәнә,
хулдлһна гиир Терүнә үлмәд бәәнә.
12 Хар саната йовдл хаадудт җигшүртә,
теднә ширә үннәр батлгдх.
13 Хаадудт чикәр келсн күн таасгдна,
үннәр келсн күн теднд хәәртә.
14 Хаана ур үклд чигн күргх,
болв цецн күн терүг чигн урдаснь хөрх.
15 Хаана герлтә хәләцд Тер җирһл өгнә,
Терүнә ик күндллһн – асхрад орсн хаврин хурла әдл.
16 Алт хоршасн дорхнь, медрл хоршасн деер,
цевр цаһан мөңг икдүлхәр, ухаһан икдүлсн деер.
17 Чик саната күүнә хаалһ хорта бәәдләс хөрнә,
хаалһасн эс төөрсн күн – җирһлән харсна.
18 Ик сана зүүхлә – зовлң һардг,
деегүр бәәдләс бүдрдг.
19 Караг күүнә хулха-була зөөр хувалцсн дорхнь,
угатя әмтнлә басгдад бәәсн ке.
20 Тоолврта күн сән җирһлин көрңгтә болна.
Деед Эзнд нәәлсн күн кишгтә болна.
21 Зүркәрн цецн күн серлтәд тоолгддг,
төв келн иткл немх.
22 Кемр тоолвр бәәхлә – җирһлин булг,
һәргтә күүнә засгллһнь – бийиннь һәргллһн болҗана.
23 Цецн күүнә ухань үгинь зааҗ өгәд,
терүнә келнд иткл немх.
24 Җөөлн үг зөөгин балын гер мет:
седклд әмтәхн, цогц-махмудт әмдрлт.
25 Зәрм хаалһ һо чигн болҗ медгднә,
болв аштнь үклд күргнә.
26 Харһнад ирхләрн көдлмшч күн
бийдән амр өгшго.
27 Му күн хар санхларн – олмһа,
терүнә келн һал шатҗаснла әдл.
28 Аврлт уга күн цүүгә татна,
ховч күн иньгүдиг салһна.
29 Хорта йовдл һарһдг күн хаҗудк күүнә седкл авлна,
тегәд му хаалһ тал терүг түлкнә.
30 Нүдән бүрилһсн күн му йовдл һарһхар седнә:
зәрмнь урлан коочилһәд һәргтә юм һарһна.
31 Толһан цәәсн үсн – гилвкҗәх титм,
үнн хаалһин чилгч.
32 Ур уга болсн – баатр күчнәс деер.
Бийән бәрдг күн – балһсна дииләчәс өөдән.
33 Әмтн җирв татна,
болв ямаран чигн шиидвр Деедс Эзнәс ирнә.
171эвин бәәдлд өдмгин хатсн көрс идсн деер.
2 Ухата зарц нойна һута көвүнәс йосинь авх,
тегәд терүнә ах-дүүнрлә тер үлдсн зөөринь хувалцх.
3 Цаһан мөңгиг болн алтыг һалар цеврлнә,
әмтнә зүркиг Деед Эзн сөрнә.
4 Хар саната күн худл келсиг соңсна,
худлч хорта күүнә келсиг оньһна.
5 Угатя күүг дорацулҗ бәәснь – Бурхиг муурулҗана.
Тавлҗ байрлҗахнь – засглһдлго бәәшго.
6 Көгшдин титм үрдиннь үрд – ачнр, зеенр,
көвүдин туурмҗ – теднә эцкнр.
7 Сурһмҗ уга күүнд алдр үг ирлцхш,
терүнәс даву күндтә күүнд худл үгмүд ирлцхш.
8 Өгчәх күүнд авлһ илвтә чолун болҗ медгднә:
альдаран эргүлв чигн – олзта болх.
9 Дурлҗах күн һундлан мартна,
өшәркдг күн нәәҗән геенә.
10 Һәргтә күүг цоксн зун нудрмас,
келсиг меддгәр бурушасн үг серлтә күүг чаңһар өвдкәдг.
11 Хар санатань зуг әмт хутххар адһна,
Бурхна аврлт уга элч терүнд илгәгдх.
12 Муңхг күүнлә һәргнь буслҗах цагт харһсн дорхнь,
кичгән геесн эм аюта харһсн деер!
13 Сә кеснд, му кедг күүнә өрк-бүләс
хорта йовдл хооран һаршго!
14 Цүүгәнә эклцнь – уста боодг таслгдснла әдл,
өшәрклһн икдәд уга деер тогтн.
15 Хорта йовдл һарһсн күүнд зөв өгәд,
буру угаһинь засглхла –
тернь чигн, эннь чигн Деед Эзнд җигшүртә.
16 Һәргтә күн ю хәәҗ мөңгәрн бардмнҗахмб?
Ухан уга болхла, цецн уха яһҗ хулдҗ авхмб?
17 Иньгин дурн цаг һатлҗ үлднә,
ах-дү әмтн зовлң хоорндан хувалцхар төрсмн.
18 Тоолвр угань адһҗ дөңнхәр һаран өгнә,
талдан күүнә төриг бийдән авна.
19 Цүүгәнд дурта күн – хорта йовдлд дурта,
деерлкдг күн көлврхән хәәҗәнә.
20 Худлч күүнд амулң бәәдл үзгдшго,
хорта келн засгла харһулдг.
21 Муңхг үр һарһсн эк-эцк – бийдән зовлң һарһсмн:
һарһсн көвүнәннь му заңд байрлҗ болшго.
22 Зүркнд буусн байр – хамгин сән эм,
даҗргдсн седкл – цогц-махмуд барна.
23 Седкл уга күн дораһар авлһ авна.
Терүгәрн зарһд харшлна.
24 Медрлтә күүнә хәләц цецн уханд тусна,
һәргтә күүнә хәләц күсл уга.
25 Муңхг көвүн – эцкин һундл болн экин һашудлһн.
26 Буру уга күүнәс неклһн,
эс гихлә цаһан санатаг илднь келснд шоодлһн – му йовдл.
27 Дамшлтта күн үгдән саг,
серлтәнь бийән бәрҗ чаддг күн.
28 Һәргтә күн тагчг бәәхләрн – ухатад тоолгдад чигн одх,
амнь хаалһатань – ухата болҗ медгдх.
181сән селвг өгснд – уурлна.
2 Муңхг күн медрлд дурго,
болв эврәннь тоолвран келхдән дурта.
3 Хорта йовдл һарһдг күн ирхләг,
терүнә дорацуллһн чигн ирнә.
Ичр уга йовдлла хамдан му нерн ирнә.
4 Күүнә үг – гүн уснла әдл,
цецнә булгнь – һооҗҗах урсхул.
5 Хорта күүнд түшг боллһн – му йовдл,
эс гихлә үннч күүнә зарһинь
чикәр кеҗ өглго бәәлһн болҗана.
6 Һәргтә күүнә келн цүүгәнд күргнә,
терүнә келсн үг ноолда татна.
7 Муңхг күүнә келнд бийиннь үкл,
терүнә келсн үгд бийиннь бәрән бәәнә.
8 Ховчин келн әмтәхн хотла әдл,
күүнә дотр – гүүнднь орна.
9 Хуурмг көдлмшч эвдәд тарадг күүнлә әдл.
10 Деед Эзнә нерн – күчтә башнь:
терүн дотр үннч күн хорһдх,
әмтн терүнд күрч чадшго.
11 Байн күн өлг-эдән шивәнь гиҗ санҗана,
байнд тернь әмтн күрч чадшго эрс болҗ медгдҗәнә.
12 Ик сана зүүхлә, зовлң һардг,
номһн бәәдләс туурмҗ эклнә.
13 Күццднь соңслго хәрү өглһн –
зуг һәргллһн болн ичр болҗана.
14 Бат седвәртә күн шалтган диилх,
болв седкл үрүдхлә яахмб?
15 Ухата күүнә зүркн медрл хоршана,
цецн күн медрл хәәнә.
16 Бәрсн бәрц хаалһ секнә,
нойн күүнд орх зөв өгнә.
17 Марһа булалдҗах күн зүтклдәнд эс ортл,
цүүгәнд түрүләд сурвр тәвснь зөвтә.
18 Татсн җирв зүтклдәнә эвинь олна,
күчтә дөрлдән әмтнә төриг хаһлна.
19 Һундсн күн – өөрдҗ болшго шивә,
цүүгән болхла – үүднә көндлң модн төдг.
20 Келсн үгин чинрәс күн ханна:
келәрн олснд цадхлң бәәнә.
21 Келнә күчнәс җирһл болн үкл ирдг,
терүнлә үүрлснь – чинринь эдлдг.
22 Гергән олҗ авсн күн – зөөрән олҗ авна,
Деед Эзнә йөрәл авна.
23 Угатя күүнә келснь эрлһ болдг,
болв модьрун үг байн күүнә хәрүд бәәдг.
24 Худлахар иньг болхар седҗәх күүнәс олн-әмтн сә үздго,
болв йосн нәәҗин хәәрлт ах-дүүһинәс бат.
191цеврәр бәәдг угатя күн деер.
2 Медрл уга болхла, күүнд тус уга,
шулун-шудрмг көл чигн хаҗиҗ ишкх.
3 Кемр күүг хаалһаснь һәргнь хаҗилһхлә,
тер күн Деед Эзиг гемшәнә.
4 Зөөртә болхла, нәәҗнр икднә,
түрү зүдү бәәдл, нәәҗнриг салһна.
5 Худл герч шоодврас гетлгдшго,
худлд бәргдсн күн әмд үлдшго.
6 Кесгнь баячудт зуһудна,
элвгәр белг өгдг күүнлә кен чигн үүрлнә.
7 Угатя күүнд ах-дүүнр чигн дурго,
теднәс даву – нәәҗнрнь харһхар седхш:
ам аңһатл тедн уга болна.
8 Бийдән сә хәәҗәх күн – уха көөлднә:
цецн болхларн, бийдән сә кех.
9 Худл герч шоодврас гетлгдшго,
худлд бәргдсн күн үкх.
10 Һәргтә күүнд байн бәәдл ирлцҗәхш,
терүнәс даву – ялч нойниг һардшго.
11 Цухлта йовдлас чик бәәдл зогсах,
эндүг тәвҗ өгснд күүнә алдр нернь медгднә.
12 Хаана цухл – арслң аңгин оркрлһнла әдл,
хаана хәәрлт ноһан деерк чииглә әдл.
13 Муңхг көвүн – эцкин мууль,
керүлч гергн оран оңһрха мет.
14 Гер болн зөөр – эцкин үлдәсн зөөр,
ухата гергн – Деед Эзнә белг.
15 Хуурмгас нөөрмү һәрг ирнә,
хоома бәәдләс күн харһнна.
16 Бурхна заавр хадһлсн күн әмән хадһлна,
эврәннь бәәдлән эс хәләсн күн – үкнә.
17 Һуульһнчд өгсн юмн – Деед Эзнд өггдҗәнә,
тегәд Деед Эзн терүнд дүүрңгәр хәрүлх.
18 Баахн деернь көвүһән сурһ,
терүгән шоодад алчквзач.
19 Модьрун заңгта күн засглгдх,
терүнд тәвҗ өгәд бәәхлә – му болх.
20 Селвг соңс, сурһмҗ ав,
тегәд цаг ирвәс ухата болхич.
21 Күүнә зүркн олн седвәртә,
болв зуг Деед Эзнә шиидвр күцнә.
22 Күн иткләрн үнлгднә,
угатя күн худлчас хәәртә.
23 Күн Деед Эзнә әәмшгәр әмд –
терүг күцәсн күн санамр унтна,
терүг зовлң дәвршго.
24 Хуурмг күн һаран ааһд орулна,
зуг амндан күргтлән цуцрх.
25 Ичрән геесиг засглхла, дамшлт уга әмтн серглң болх,
ухата күүг шоодхла, чини келсн селвг медх.
26 Эцкән, экән гертәсн көөсн көвүн –
ичр уга, му нертә.
27 Көвүн минь! Сурһмҗ эс соңсхла,
ухата үг угаһар эндүрәд бәәхич.
28 Мектә герч йосиг басна,
хоран күргсндән хар саната күн байрлна.
29 Ичрән геесн күн зарһас давшго,
муңхг күүнә нурһн кезә чигн цокулгддг.
201Терүнәс ууһад көлврсн күүнд
төрүц ухан оршго.
2 Хаана һалзурлт – арслңгин оркрлһн,
терүгинь көндәхлә, бийдән му кехч.
3 Цүүгәнәс хол йовх күн тоомсрта,
муңхг күн цүүгәнд хәәһәд орна.
4 Хуурмг күн киитн цагт һазр хаһлхш,
тиигхлә тәрә хадлһна цагт юм олҗ чадшго.
5 Күүнә әрүн седвәр – гүн худгин усн мет,
болв ухатань терүг татад гүүнәс авч чадх.
6 Олн-әмтн эврәннь итклин тускар хәәкрнә,
болв нәәлх дүңгә кү олҗ болхий?
7 Үннч күн чиктән бәәнә,
терүнә үйнр кишгтә.
8 Хан зарһ кехәр суухла,
терүнә нүүрт хорта йовдл тәәлгдх.
9 «Мини зүркнд буру уга,
би килнцәсн цеврлгдүв», – гиҗ кен келх?
10 Чиңнүрдхләрн меклсн күн, кемҗәлхләрн меклсн күн –
Деед Эзнд тер җигшүртә.
11 Баахн күн кергәрн медгднә,
терүнә седвәр цевр-цеерий, үнний?
12 Соңсхиг чигн, үзхиг чигн –
Деед Эзн үүдәсмн.
13 Унтхдан бичә дурл – һууль һуухич,
нүдән бичә ань – цадхлң бәәхич.
14 «Йир му юмн!» – гиҗ хулдҗ авх күн келнә,
зуг хооран һарн хулдад авсан нер уга магтна.
15 Делкәд алтн бәәнә, өңгтә чолун бәәнә,
болв медҗ келсн терүнәс үнтә.
16 Талдан күүнә төр хаһлхар орлцсн күн бәәсән бәрүлх,
күүнә гергнә төлә бас тиим бәрүллһ кех.
17 Мекәр авсн өдмг әмтәхн,
болв хөөннь амн дотр элснд хүврх.
18 Ухалсн санан күүндхлә орҗ ирдг:
дәәлдхләрн селвг соңс.
19 Хов зөөдг күн, нуувч чигн келҗ өгдг,
тегәд бурмха күүнлә бичә харһ.
20 Эцкән, экән харасн күүнә герлнь
харңһу тагт унтрх.
21 Хамгин эклцд ховдглҗ буласн өвкин зөөр
хөөннь төрүц евәлтә болшго.
22 «Хорта йовдл өшәһән авх!» – гиҗ бичә кел.
Деед Эзнд нәәл, Тер чамаг аврх.
23 Чиңнүрдхләрн, әмтиг меклсн күн – Деед Эзнд җигшүртә,
төв биш чиңнүртә болсн му.
24 Деед Эзн күүнә ишкдл заана.
Күн болһн эврәннь хаалһан яһҗ медхмб?
25 Бурхнд андһар, үгән өгхин өмн сәәнәр ухал,
хөөннь терүндән һундрхад бәәвзәч.
26 Цецн хан хар саната әмтиг сергәх,
тедниг чаңһар засглх.
27 Күүнә седвәр – Деед Эзнә шам,
терүг Тер ивтрәһәд герлткнә.
28 Хааг чик седкл болн үнн хадһлна,
терүнә ширә иткмҗәр батрна.
29 Баһчуд чидләрн герлтнә,
көгшдиг буурл үсн кеерүлнә.
30 Шарх болн шав хар сананас цеврлнә,
күүнә дотрк цокхла чикрнә.
211сансн талан терүг эргүлх.
2 Күн болһн эврәннь хаалһан чик гиҗ санна,
болв Деед Эзн теднә зүрк сөрнә.
3 Бәрц бәрснәс,
үннәр болн чикәр бәәсн Деед Эзнд таасгдна.
4 Деегүр хәләц болн караг зүркн
хар саната әмтнд герллә әдл болҗ үзгднә,
болв теднь килнц болҗана.
5 Килмҗ элвг бәәдлд күргх,
үүмән-шууган түрү бәәдлд орулх.
6 Худл-мекәр хоршасн зөөртә күн –
киидән сахняд, үклүр адһна.
7 Хар саната әмтнә хорнь тедниг алх:
юңгад гихлә, тедн чик йовдл һарһхар седсн уга.
8 Мекч күүнә хаалһнь хаҗиһәд геедрәд йовна,
үннч күүнә хаалһнь һо болна.
9 Керүлч гергнлә хамдан ик, у герт бәәхин ормд,
герин оран өнцгт бәәсн деер.
10 Хар саната күн хорар буслна,
хаҗудк әмтән әрвлхш.
11 Ичрән геесн күүг шоодхла – дамшлт уга әмтнд ухан орх,
цецн күүг сурһхла – медрл немгдх.
12 Бурхн хар саната күүнә гериг хәләнә,
тегәд теднә күчинь авна, зовлң өгнә.
13 Хәәкрәд дөң сурҗах цагт чикән бөглсн күн
эврән негт оркрх, терүнд дөң болшго.
14 Нуувчар өгсн белг уур тәәлдг,
дораһар өгсн авлһас һалзурсн күн тогтндг.
15 Үннч күн байрлтха гиһәд,
хорта күн әәтхә гиһәд,
чик йовдл кегднә.
16 Чик хаалһасн хаҗисн күн
харңһу тамд тогтнх.
17 Бахан хантл нәәрлхдән дурта күн угарх,
чаһрт дурта болн
сәәнәр бәәхдән дуртань байҗшго.
18 Чик седклтә күүг сулдххин төлә,
терүг хар саната күүнә ормд сольҗ авна.
үннч күүг сулдххин төлә,
терүг худлч күүнәс сольҗ авна.
19 Айстан бурдг болн керүлч гергтә бәәсн дорхнь,
эҗго һазрт һанцарн бәәсн деер.
20 Цецн күүнә ик үнтә зөөрнь чилдго,
һәргтә күн цугтаһинь һарһад чиләдг.
21 Чик болн нәәлвртә бәәдл хәәсн күн
җирһлән чигн, үнниг чигн, тоомсран чигн олх.
22 Цецн күн баатрмудын балһс диилх,
теднә итклин улынь күүлх.
23 Келән татсн күн,
бийән зовлңгас харх.
24 Сөрсхр болн караг күн – ичрән геесн күн,
тиим күн модьрун йовдлдан догшн.
25 Хуурмг күүнә седвәрнь үкүд,
юңгад гихлә, терүнә һарнь көдлхәр седҗәхш.
26 Өдр ирвәс тер седвәрәсн зовна,
болв үннч күн болхла хармнл уга эд-тавран түгәнә.
27 Хар саната күүнә бәрцнь – Бурхна өмн һарһсн кишго йовдл,
кемр тернь хорта седвәрәр кегдхлә – терүнәс даву кишго йовдл.
28 Худл герч зарһ деер келхләрн үкх,
үнн герч болсн күн диилх.
29 Үннч биш күн ичр-һутр уга бәәдл һарһна,
болв үнн седклтә күн эврә хаалһарн йовна.
30 Цецн ухан, тоолвр, селвг –
цугтан Деед Эзнә өмн юмн биш.
31 Ноолдана өдрт әмтн мөрдән белднә,
болв диилвр Деед Эзнәс ирнә.
221әмтнә күндллһн алтнас, цаһан мөңгнәс деер.
2 Байнь чигн, угатянь чигн зергләд зогсх,
юңгад гихлә, Деед Эзн хойраһинь үүдәлә.
3 Ухата күн кемр зовлң үзхләрн зулх,
дамшлт уга әмтн һоодан йовад шалтанла харһх.
4 Деед Эзнәс әәҗ тесвртә бәәснд
байн бәәдл, күндллһн болн җирһл ирдг.
5 Худлчин хаалһд шөвг болн гөлм харһдг,
әмән хәәрлҗәхнь тиигәрән одшго.
6 Баһ наста көвүг чик хаалһднь орулхла,
көгшрхләрн чигн терүнәс хаҗишго.
7 Байн күн угатяг һардна,
өгцтә күн өгйәлсн күүнә ялч.
8 Буру бәәдл һарһҗах күн зовлңган үзх,
терүнә уурин һалнь унтрх.
9 Бәәсн хотасн угатя күүнлә хувалцсн
цаһан саната күн евәл авна.
10 Ичр уга күүг көөхлә, цүүгән уурх,
зүтклдән болн керүл зогсх.
11 Цевр седклтә, сән үгтә күн
хаанд өөрхн болх.
12 Деед Эзн үнниг харна,
худлчин келсн үгиг Тер бурушана.
13 Хуурмг күн келнә: «Һаза арслң бәәнә!
Гертәс һарм цацу би үкхв».
14 Күүнә гергнә келн – гүн урх,
Деед Эзнә харасн күн терүнд унх.
15 Кемр баахн көвүн һәргтә болхла,
һәргинь цокад һарһҗ болҗана.
16 Негнь олзин төлә угатя күүг даҗрад байҗна,
наадкнь байнд бәәснәсн өгәд угарна.
Цецн әмтнә һучн цецн селвгүд
17 Чикән өг,
цецнә келсн үг соңс,
мини сурһмҗ ав:
18 Эн үгмүдиг зүркндән сәәнәр бәр,
кезә чигн тедн чини келнд ортха,
19 Деед Эзнд чи иткл ол,
тиигҗ би чамд эндр келҗәнәв.
20 Би чамд таслсн һучн товчта үг бичв,
терүнд чи селвг болн медрл олхич.
21 Чамаг үнн үгмүд дастха гиһәд,
чамаг илгәсн ахлачнрт чик хәрү өгтхә гиһәд.
22 Угатя күүнә ядуһинь олзлад, бичә терүг хоосрул,
түрү-зүдү күүг зарһд бичә һунда,
23 юңгад гихлә, Деед Эзн терүнә һундлинь тәәлх,
терүг меклсн күүнә әминь таслх.
24 Догшн күүнлә бичә үүрл,
уурта күүнлә бичә медлц,
25 эс гихлә терүнә хаалһар йовхич,
эврән бийдән гөлм татхич.
26 Күүнә төлә даавр бичә адһҗ ав,
күүнә ял даахар бичә сед.
27 Кемр өгдг юмн уга болхла,
чини дер-девскр чигн тедн булаҗ авх.
28 Өвкнрин һарһсн хуучн меҗәг бичә көндә.
29 Көдлмштән дигтә-тагта кү үзлчи?
Теднчнь харчудт биш, болв хаанд көдлҗәнә.
231өмнчнь кен бәәхинь сәәнәр хәлә.
2 Кемр хотд ховдг болхла, хотан тат.
3 Хотын әмтәхнднь бичә дурл,
терчнь меклх юмн.
4 Зөөр олхар дегд бичә көөлд,
кезә зогсхан мед;
5 зөөриг хәләхәр седхлә, агчмд уга болҗ одна:
һәрдин җивр бийдән урһасар,
терчнь нисәд теңгрт йовҗ оддмн.
6 Үлү үздг хәләцтә күүнлә бичә хот ид,
хотин әмтәхнднь бичә дурл;
7 терүнә дотркнь – нуувч.
«Ид, у», – гиҗ чамд келх,
болв зүркнь чамд тусҗахш;
8 зальгсн хотан һарһхич,
сән үгән киидән үрәхич.
9 Һәргтә күүнд бичә юм кел –
чини ухата үгиг тер наад бәрх.
10 Өвкнрин һарһсн хуучн меҗәг бичә көндә,
өнчнә тәрәнд бичә күчәр ор;
11 теднд күчтә Харсач бәәнә,
теднә күндинь Харсач даах.
12 Зүркәрн сурһмҗ ав,
медрлин үг соңс.
13 Көвүһән сурһмҗ уга бичә үлдә,
ташмгдад авхла – үкшго:
14 чи терүг цокхла,
хөөннь үкләс татҗ авч чадхич.
15 Көвүн минь, кемр чини зүркн ухата болхла,
мини зүркнд чигн байрта болх.
16 Кемр чи чикәр келхлә,
би байсхв.
17 Чини зүркн килнцтә әмтнд бичә үлү үзтхә,
болв Деед Эзнәс кезә чигн хортха,
18 юңгад гихлә, күләҗәх цаг ирхлә,
чини нәәлвр хоцршго.
19 Көвүн минь, соңс, цецн бол,
чик хаалһд зүркән өг.
20 Чаһрт авлгдад, махнд машурҗах әмтнлә
бичә хамдан йов,
21 юңгад гихлә, әркнч болн ховдг күн угарх,
хуурмг бәәдл чамаг салврха хувцар орах.
22 Һарһсн эцкән соңс,
экән көгшрхлә, бичә терүнд дурго бол.
23 Үнниг олҗ ав,
цецн бәәдл, сурһмҗ, тоолвр чигн бичә ге.
24 Үннч күүнә эцкнь җирһх,
цецн күүнә эцк-эк байрта бәәх.
25 Чини эцкчнь, экчнь байрлтха,
чини эцк-эк җирһтхә.
26 Көвүм! Зүркән нанд тусха,
мини хаалһ хәлә.
27 Юңгад гихлә, аля күүкд күн гүн нүкнлә әдл,
күүнә гергн үүтхн худгла әдл.
28 Терчнь гетҗәх тоначла әдл,
хорта йовдл икдүлнә.
29 Кенәд эн яхлҗ зовҗ бәәхмб?
Кенәд эн цүүгән, һундл болҗахмб?
Зәрмснь көк балмг сөрв альдас авб?
Зәрмсиннь нүднь цәәҗ одсмб?
30 Терчнь чаһрт шилтсн әмтнә бәәдл,
тедн амтта чаһр оньдин хәәлднә.
31 Чаһр яһҗ улаҗахинь,
сав дотр яһҗ буслҗахинь,
яһҗ амрар уугдҗахинь бичә хәлә,
32 хөөннь тер моһа мет зуух,
хорта моһа мет хатхх.
33 Тер цагт күүнә гергчүдәр соньмсхла,
толһад хаҗһр ухан орх,
34 тегәд чи теңгсин тал дунд кевтсн мет,
харулин орад кевтсн мет болхич.
35 «Намаг цокла, – гиҗ келхич. – Тернь нанд төрүц юмн биш.
Намаг гүвдлә – би нам медсн угав,
болв унтад серхләрн,
би хуучарн әркдәд бәәхв».
241теднә негнь бичә бол,
2 юңгад гихлә, теднә уханд зуг догшн седвәр орна,
келәрн негнднь зовлң өгхәр бәәнә.
3 Ухаһар гер тосхгдна,
тоолврар тер батрна,
4 үнтә болн седкл туссн тоотар
бәәриг медрл дүүргх.
5 Цецн күн чидлтә,
медрлтә күн күчтә болдг.
6 Ноолданд орхларн, селвг соңс:
селвгчнр олн болхла – чи диилхич.
7 Һәрг мергн уха медшго,
балһсна әмтн хурдг ормд аман чигн аңһаҗ чадшго.
8 Хорта йовдл һарһхар седсн күүнд
му ухата гиҗ нер өгх.
9 Һәргин седвәр – килнц,
ичрән геесн күн әмтнд җигшүртә.
10 Кемр чи зовлңта өдрт гейүрхлә,
чидләрн түрҗәнәч.
11 Алхар авч йовх әмтиг харс!
Йосн бишәр үктхә гисн әмтиг татҗ авч чадхвчи?
12 «Бидн терүнә тускар медсн угалм!» – гиҗ чи келхич.
Болв Бурхн теднә зүрк сөрҗәхинь меддгови?
Чини җирһлин харул цугинь меднә –
күн болһиг Тер күцәсн ачин кирцәһәр ачлх.
13 Көвүн минь, бал ид, энчнь сән,
чини хоолд зөөгин гер әмтәхн болх.
14 Тедү мет цецн уха медлһн чини седклд тусх.
Кемр терүг олҗ авсн болхла,
тиигхлә, чини иргч болн нәәлвр геедршго.
15 Хар саната күн,
үннч күүнә герин һаза бичә гет,
терүнә бәәринь бичә хамхл:
16 үннч күн дола дәкҗ унад – босх,
хар санатань бүдрхләрн – зовлңгла харһх!
17 Чини дәәсн унхла, бичә байрл,
терүг бүдрхлә, бичә чини зүркн байрлтха,
18 эс гихлә, Деед Эзн үзх, тернь Терүнд таасгдшго.
Тегәд ууран чини дәәснәс хаҗугшан заагрулх.
19 Хорта әмтнд бичә уурл,
хар саната әмтнд бичә үлү үз,
20 юңгад гихлә, хорта бәәдлд иргч уга,
хар саната әмтнә герлнь унтрх.
21 Көвүн минь, Деед Эзнәс ә, хаанас ә,
урвачнрас холд йов,
22 юңгад гихлә, теднәс зовлң генткн ирнә:
ямаран му юм үзүлхинь эврән медшгоч.
Цецн әмтнә цецн селвгүдин хураңһу
23 Цецн әмтнә талдан үгнь эн:
чирә хәләсн зарһ – сән биш.
24 Хар саната күүнд зөв өгчәхнь –
келн-әмтнә харалла харһх,
отгин әмтнәс көөгдх.
25 Болв бурута кү засглснь байрлх, күцлтә болх.
26 Чик хәрү – аминь үмсснлә әдл.
27 Түрүләд хаша дотркан яс,
тәрәнә һазран эвтнь орул,
дарунь эврә герән бәр.
28 Киидән таньлан бурушаҗ герчнь бичә бол –
чини келнәс худл бичә һартха.
29 Таньлин тускар бичә герчл.
«Нанд кесинь терүнд би хәрү үзүлсүв!» – гиҗ бичә кел.
30 Нег дәкҗ би хуурмг күүнә тәрәнә хаҗуһар йовув,
тоолвр уга эзнә урһҗах үзмин хаҗуһар йовув.
31 Би тенд иим юм үзүв: эргндкиг бүтәдг бура урһҗ,
хорта өвсәр тәрәнь дүүрч,
чолун хашань нурад унҗ.
32 Би хәләһәд, ухалҗаһад,
үзәд, сурһмҗ медсм эн:
33 невчк унтҗахла, үрглҗәхлә,
элкән теврәд бас суухла –
34 түрү бәәдл чам тал елдң күн кевтә ирх,
түрлһн хулхач кевтә генткн ирх.
25Хизкийин хаана цуглулсн Соломона цецн селвгүд 1 Соломона талдан цецн селвгүд. Тернь Иудейин хан
Хизкийин әмтәр цуглулгдҗ.
2 Нуувчиг үүдәсн Бурхн туурмҗта,
нуувчиг медсн Хан туурмҗта.
3 Теңгрин өндриг, һазрин гүүниг болн
хаана ухаг медҗ болшго.
4 Цаһан мөңгнәс хутхгдсн керг уга тоотыг авад хайхла,
урч ааһ кеһәд һарһх.
5 Хаана хаҗудк хар саната күүг уга кехлә,
чик йосар ширәнь батрх.
6 Хаана өмн бичә бардмнад бә,
бийәсн деегшән ямта улсин нүүрт бичә деегүр бәәдл һарһ.
7 Сәәчүдин нүүрт чамаг бассн дорхнь,
«Деегшән һар», – гиҗ келснь деер болх.
Нүдәрн үзсән,
8 зарһинь келһхәр бичә адһ.
Эс гихлә, өөрхн әмтнчнь чамаг ичәхлә,
хөөннь ямаран болх?
9 Өөрхн күүнлә эврә кергәр зарһд ор,
күүнә нуувчиг бичә тара.
10 Кемр келхләг – чамд му нер зүүлһх,
тегәд чамаг һутахнь маһд уга.
11 Цаглань келсн үг –
цаһан мөңгн сиилвр деер бәәх алтн альмн.
12 Цецн күүнә кесн бурушалһн
алтн чимкүр, улан мөңгн кегдл мет.
13 Эзндән нәәлвртәһәр кергән күцәдг күн
тәрә хадлһна гүргүд цасна киит орулснла әдл болна,
эврә нойнд чидл орулна.
14 Үүлн хурна, салькн көдлнә,
болв хур мел орхш.
Тедү мет хоосар белг өгнәв гиҗ келсн күүнлә әдл болҗана.
15 Удан тесвр һардачиг чигн иткүлх,
җөөлн келн ясиг чигн күүлх.
16 Бал олҗ авхларн – цадтлан ид,
болв бөөлҗтлән бичә ховдгл;
17 нәәҗ талан дегд дару-дарунь бичә одад бә,
эс гихлә чамас тер цуцрх.
18 Өөрхн күүнә худл герчнь –
бүдүн модн, селм, хурц сумн мет тиим.
19 Хамхрсн шүднәс, доһлң көләс тус уга,
тедү мет зовлңта өдрлә нәәлвр уга күүнәс тус уга.
20 Киитн өдрт хувц таслҗ тәәлсн мет,
шав деер давс цацсн мет –
тиигҗ күүнд зовлңта цагтнь байрта ду дуулснла әдл болҗана.
21 Кемр чини хортн өлсҗәхлә – өдмг өг,
кемр ундасҗахла – ус уулһ:
22 тиигҗ чи терүнә толһа деер шатҗах нүүрс хураҗанач,
чамаг болхла, Деед Эзн ачлх.
23 Ар үзгин салькн нигт хур авч ирнә,
ховч күүнә келнәс му хәләц һарна.
24 Керүлч гергнлә хамдан ик, у герт бәәхин ормд,
герин оран өнцгт бәәсн деер.
25 Ундасад зовсн күүнд киитн усн тааста,
тедү мет холас ирсн сән зәңг тааста.
26 Хар саната күүнә өмн чичрҗәх үннч күн
бузрдсн худгла, киртә булгла әдл.
27 Балыг ховдглад идхлә му,
эс гихлә буульмҗ күләсн бас му.
28 Бийән бәрҗ чаддго күн,
хаша уга хамхрсн балһсна бәәдлтә.
261хадлһна цагт орсн хур мет,
һәргтә күүнд туурмҗ хальдшго.
2 Шовун нисәд давх, харада нисәд йовх,
тедү мет киидән тәвсн харал хаҗуһар давх.
3 Ташмг – мөрнд, хазар – элҗгнд,
тегәд һәргин нурһн бураһар шавдгдх.
4 Һәргтә күүнлә әдл болшгон төләд,
терүнд һәргтәһәр хәрү бичә өг.
5 Һәргтә күн бийән цецнд тоолдгоһар,
келснднь терүнд бас һәргтәһәр хәрү өг.
6 Эврәннь кергән һәргтә күүнд даалһснь
бийән барх, дәкәд зовлңд даргдх.
7 Доһлң күүнә көлнь коочиснлә әдләр,
тедү мет һәргин амнд үлгүр тус уга.
8 Һәргтә күүг туурулснь –
сумиг саадгт бооснла әдл болдг.
9 Согту күн хатханчгта мод бәрсн,
һәргтә күн үлгүрлҗ келхәр седсн әдл болдг.
10 Һәргтә күүг, эс гихлә кениг болвчн нәәмәдлҗ авснь –
цугтаһинь даранднь саадгар хаһад шавтаҗах күүнлә әдл.
11 Ноха эврәннь һульһсн һазрт хәрү ирдг мет,
тиигҗ һәргтә күн бас һәргтә йовдлан давтна.
12 Бийән цецнд тоолҗах күүг үзлт?
Муңхг күүнә туснь нам ик болдг.
13 «Хаалһ деер арслң бәәнә!
Аң уульнцар гүүҗ йовна!» – гиҗ хуурмг күн келнә.
14 Түңгдәсн унҗҗах үүдн мет,
тиигҗ хуурмг күн кевтртән көндрнә.
15 Хуурмг күн һаран ааһд орулна,
зуг амндан күргтлән цуцрх.
16 Хуурмг күн бийән
ухата үг келҗәх долан күүнәс деер цецнд тоолна.
17 Күүнә зүткәнд йирдән орхла,
нохан чикнәс татснла әдл.
18 Өөрхн күүһән меклснь, дәкәд
«Би наадлв!» – гиҗ келснь
шачах сум хаяд, үкл илгәһәд,
адрҗах күүнлә әдл.
20 Түлән чилхлә – һал унтрдг,
ховч уга болхла – цүүгән чилдг.
21 Цогас халун һардг,
түләнәс һал һардг.
Тиигәд ховчин үгәс – өшәрклһс һардг.
22 Ховчин келн әмтәхн хотла әдл,
күүнә дотр – гүүнднь орна.
23 Хорта седвәрән бултулад келҗәх сән үг –
шавр савиг ширдсн мөңгн ширлә әдл.
24 Хар саната күүнә келн зуһу,
седклдән му йовдл тер бәрҗәнә.
25 Дунь җөөлн болв чигн бичә итк,
терүнә зүркнд йир олн хорта зура бәәнә.
26 Тер дурго бәәдлән мекәр бултулҗана,
болв хар саната күүнә хорнь цуг әмтнд медгдх.
27 Күүнд харшлад малтсн нүкндән эврән ундг,
тер күүнд харшлад түлксн чолун дор эврән ордг.
28 Худлч му келҗәх күүндән дурго,
зуһуч келәрн терүг зовлңгд орулх.
271ю авч ирхинь чи медҗәхшич.
2 Эврән бийән биш, талдан күн буульг,
чини биш, талдан күүнә келн буульг.
3 Чолун күнд, элсн гиигн биш,
болв һәргин һарһдг ааль хойраһаснь күнд.
4 Цухл догшн, ур аврлт уга,
болв үлү үзлһнд кен эс авлгдхмб?
5 Илднь келсн күн
тагчг бәәсн иньгәс деер.
6 Дурта күн цевр седкләсн өвдкәнә,
хар саната күн зуһудад үмснә.
7 Цадхлң күн зөөгин гер ишкәд үрәх,
өлсҗәх күүнд һашун юмн әмтәхн болх.
8 Төрсн һазран үлдәсн күн,
үүрәсн нисҗ һарсн шовунла әдл.
9 Сәәхн үнртә тосн болн күҗин үнр зүркнд байр үүдәнә,
тедү мет седкләсн өгсн иньгин селвг сән.
10 Бийиннь иньгүдән чигн, эцкиннь иньгүдиг чигн бичә март;
зовлң үзгдхлә – төрлмүд талан бичә од:
холд бәәх ахас, хоша бәәх әмтн деер.
11 Көвүн минь, ухата бол, зүрким байрлул,
тегәд би деерлксн әмтнд хәрүһинь өгч чадхв.
12 Ухата күн кемр зовлң үзхләрн зулх,
дамшлт уга әмтн һоодан йовад шалтанла харһх.
13 Талдан күүнә төр бийдән авснь – хувцан бәрүлх,
күүнә гергнә төлә бас тиим юм бәрүллһн кегдх.
14 Өрүн өрләһәс авн хоша бәәх күүг
хәәкрәд йөрәсн – харал тәвснлә әдл.
15 Керүлч гергн бората өдрт орсн хурла әдл.
16 Терүг хөрсн – сальк бәрснлә әдл,
эс гихлә, альхндан тос атхснла әдл.
17 Төмр төмрәр хурцгддг,
күн – талдан әмтәр.
18 Темснә мод асрсн күн – терүнә темс иддг,
бийиннь ахлачан хәләсн күн ачлврта болдг.
19 Уснд чирә үзгдснлә әдләр,
тедү мет күн оңгдан күүг эврәннь зүркәрн медх.
20 үклин һазр хандго,
түүшң күүнә нүдн хандго.
21 Цаһан мөңгиг болн алтыг һалар цеврлнә,
тиигҗ күүнә нерн цеврлгднә.
22 Кемр һәргиг буудяла хамдан савд нүдв чигн,
терүнәс һәргинь һарһҗ болшго.
23 Эврәннь хөөдин тооһинь мед,
хош малдан килмҗән өг;
24 юңгад гихлә, ямаран чигн көрң мөңк биш,
хаана бәрҗәсн йосн хөөт үйнрт зәрмдән өггдго.
25 Болв өвсн хумхархла, шин ноһан урһна,
уулын белд урһсн өвсн хадгдва;
26 хөөнәс чамд хувцн авгдх,
яман мал һазрин ялд өггдх,
27 ямана үсн икәр өггдх,
тернь чамд болн чини өрк-бүлд хот болх,
чини зарцнр цадхлң бәәх.
281үннч күн болхла, арслң мет таг-яг.
2 Орн-нутгт үүмән болхла – залачнр олн,
зуг ухата, медрлтә залачла нутг батрх.
3 Һуульһнчнриг шахчах бас тиим һуульһнч күн –
тәрсн тәрәг таслҗах ик хурта әдл.
4 Бурхна зака мартсн күн – хар саната әмт буульҗана,
закаһар бәәсн күн теднлә ноолдна.
5 Хар саната әмтн чик үннә неквр медҗәхш,
зуг Деед Эзиг хәәҗәснь терүг күццднь медх.
6 Хар мөртә баяч дорхнь
цеврәр бәәдг угатя күн деер.
7 Тоолврта көвүн Бурхна закаһар бәәнә,
седвәр уга күүнлә үүрлдгнь эцкән ичәнә.
8 Байҗхар седҗәх арсмч
эврә мөңгән талдан күүнд өгйәһәр өгхләрн,
өгснәсн үлүһәр сурна.
Үнндән болхла, тер угатя өр-өвчин төлә цуглулҗана.
9 Бурхна закана үгмүдиг соңсхар седҗәдго күүнә
зальврлһн чигн җигшүртә.
10 Чик седклтә күүг
хорта хаалһдан мекләд орулҗахнь –
бийиннь гөлмдән бәргдх,
цеврәр бәәдг күүнд сән хөв күртх.
11 Баяч бийән цецн күүнд тоолна,
зуг угатя серлтә күн терүг һәргтәһинь меднә.
12 Үннч әмтн байрлна – эргндк җирһнә;
хар санатань йос һардад өөдлхлә, олн улс зовна.
13 Бийиннь килнц бултулхла – сән юм бичә күлә;
килнцән медәд бурушахла – хәәрлтд күрхч.
14 Деед Эзнәс әәснь кезә чигн кишгтә,
догшн седклтә күн гүрмлә харһна.
15 Угатя әмтнә муңхг һардач –
күркрҗәх арслңгин, иигәрән-тиигәрән гүүҗәх аюһин бәәдлтә болдг.
16 Һардач йир муңхг болхла, цуглулдг алвнь икднә;
зуг олз эс хәәсн күүнә наснь ут болх.
17 Цус асхад, ноолдхар седдг күн –
үктлән тенҗ йовг,
амрлт бичә үзтхә.
18 Хорта йовдл һарһдго күн үкшго,
хаҗисн хаалһар йовдгнь генткн үкх.
19 Һазр эд-бод кесн күн цадхлң болх,
киидән цаган үрәснь угарх.
20 Нәәлвртә күн олн евәлтә,
байҗхар адһҗах күн засгла харһлго бәәшго.
21 Чирә хәләсн зарһч сән биш:
тиим күн зүсм өдмгәс көлтә килнц һарһх.
22 Ховдг күн байҗхар адһна,
зуг терүгән дахлдн угархан медҗәхш.
23 Зуһудад келсн үгд биш,
тегәд керлдснд чамд ханлтан өргх.
24 «Килнц биш», – гиһәд эцкәсн, экәсн булалдсн күн
тонулчла негн болҗана.
25 Олзд дурта күн цүүгә татна,
Деед Эзнд иткдгнь сән керг күцәнә.
26 Зуг бийдән нәәлснь – һәргтә,
Цецн Ухана хаалһар йовснь әәмшгәс харсгдх.
27 Бәәснәсн угатя күүнлә хувалцснь – дуту уга бәәнә,
нүдән аняд, эс медсн болснь килнцән икдүлҗәнә.
28 Хар саната әмтн өөдлхлә – теднәс олн бултна,
тедниг күчән геехлә, чик седклтә әмтн өснә.
291генткн алгдх, дәкҗ әмдршго.
2 Үннч әмтн чидлтә болхла, келн улс байрлна;
хар саната әмтн йос һардхла, олн улс зовна.
3 Цецн Уханд дуртань эцкән байрлулна,
аля әмтнлә үүрлдгнь олсан тарана.
4 Хаана чик зарһ орн-нутгиг батрулна,
авлһ терүг хамхлна.
5 Өөрхн күүндән зуһудснь –
көл дорнь гөлм татҗана.
6 Килнц – хар саната күүнә бәрән,
кемр үннч күн килнц эс һарһхла, тер икәр байрлх.
7 Үннч күн угатя күүнә түрүг меднә,
хар саната күн медхәр седхш.
8 Ичр уга әмтн балһс хутхна,
ухата әмтн цухл тогтнулх.
9 Кемр ухата күн муңхгла зарһцхла,
үүмән болн инәдн зогсшго.
10 Алачнр цевр күүнд дурго,
үннч күүг алхар седцхәнә.
11 Муңхг күн цухлд дурлна,
ухата күн терүг унтрана.
12 Кемр толһач худл соңсдг болхла,
терүнә сөөвңгүд чигн худлчнр.
13 Угатя болн даҗрдг әмтиг негдүлдгнь –
хойраднь Деед Эзнә өгчәх җирһл.
14 Кемр хан угатя әмтнә зарһ чикәр кехлә,
терүнә ширәнь мөңкинд хольвршго.
15 Цокад, шоодад бәәхлә – ухан ордг,
һазалсн үрн экдән му нер өгнә.
16 Чик санан уга әмтн күчтә болхла – килнцнь күчтә,
болв үннч әмтн теднә дорацлһ үзх.
17 Көвүһән сурһ – терүнә төлә таварн бәәхич,
тер чини байр болх.
18 Медлгчин үзгдл уга болхла – олн-әмтн дурндан бәәнә,
зуг Бурхна Закаһар бәәдг күн кишгтә.
19 Мухла күүг үгин иләр иткүлҗ болдго,
медв чигн терүгән келшго.
20 Шулун келдг кү үзлч?
Муңхг күүнә туснь нам ик болдг.
21 Кемр мухлаг бичкнәсн эрклүлхлә,
цаарандан сән юмн үзгдшго.
22 Ноолдач күн цүүгә татна,
уурта күн хорта йовдл икдүлнә.
23 Деер санатань басгдх,
тогтун күн күндтә болх.
24 Хулхачла үүрлсн күн – эврән бийдән хортн:
хулхачиг хараҗахиг соңссн бийнь тагчг бәәнә.
25 Татата гөлм – әмтнә өмнк әәмшг,
зуг Деед Эзнд нәәлснь харҗ хадһлгдх.
26 Кесгнь толһачин хәәрлтд орхар хәәнә,
зуг күүнә зарһчнь Деед Эзн.
27 Үннч күн худлчнрас җигшнә,
чик санан уга әмтнд үннч күн җигшүртә.
30Агурана таслсн товчта үгмүд 1 Иакин көвүн Агурана бахмҗта үгмүд.
Эн залу Итиэлд, Итиэлд болн Ухалд иигҗ келсмн:
2 – Цуг әмтнәс би хамгин муңхгньв,
нанд күүнә тоолвр уга.
3 Би цецн ухана медрл авч чадсн угав,
Бурхна тускар юм медхшв.
4 Теңгр деер кен күрәд буув?
Кен салькиг альхндан атхв?
Кен усиг хувцндан орав?
Һазрин меҗә кен тогтав?
Терүнә нернь кемб? Тер көвүн үрнә нерн кемб?
Чи йирдән меддг болхич?
5 Бурхна үгмүд цевр:
Терүнд өөрдсн күн болһна халхцнь Тер болҗана.
6 Терүнә келсн үг болһнд бичә юм нем,
эс гихлә, чамаг илдкхлә – худлч болхич.
7 Хойрхн юмна тускар Таниг, Деед Эзн, сурҗанав,
намаг әмд деерм бичә уга ги:
8 Хоосн болн худл үг нанас холҗул,
нанд угарх юм чигн, байҗх юм чигн бичә өг,
мини хүв өдмгиг кемҗәләд өг:
9 дегд цадхларн цөкрәд: «Эн кемб – Деед Эзний?» – гиҗ
би келдгоһар, эс гихлә угархларн мини Бурхна
нер һутаһад хулха кедгоһар.
10 Эзнә нүүрт зарциннь тускар бичә му кел,
эс гихлә чамд терүнә седвәр тусх, чи гемшәгдхич.
Таслсн товчта үгмүдин бас нег хураңһу
11 Эцкән, экән харадг әмтн бас бәәнә;
12 бийән сәәнд тоолдг әмтн бәәнә,
зуг үнндән эврәннь килнцин кирәс тедн цеврлгдҗ чадшго;
13 караг, деегүр хәләцтә әмтн бәәнә,
14 угатя әмтн хоорнд даҗрад,
өнчн-өвүһин әминь таслхар седдгнь бәәнә;
теднә шүднь – үлд мет,
теднә өргнь – хасвчин балг мет.
15 Шигдәч хойр күүктә: мел «ас, ас!» – гицхәдг.
Һурвн юмн төрүц ханшго,
бас дөрвдгчнь: «Болх!» – гиҗ келшго:
16 үклин һазр, үр-сад һарһдго гесн,
усар ивтрҗ хандго һазр,
«Болх!» – гиҗ төрүц келдго түүмрин һал.
17 Кемр эцкән наад бәрдг болхла,
экән тевчдго болхла – терүнә нүдиг
керә тиньгр һазрт чоңкх,
хар шовун терүг тасчад идх.
18 Һурвн юмн намаг өврәнә,
дөрвдгчинь чигн би медҗ чадсн угав:
19 Һәрдин хаалһ теңгрт,
моһан хаалһ уулын хадт,
кермин хаалһ теңгс дунд,
залу күүнә хаалһ гиҗгтә күүкн тал һардг.
20 Аля күүкд күүнә хаалһ иим:
идәд, урлан арчад келх:
«Би му юм һарһсн угав».
21 Һурвн юмнас һазр чичрнә,
болв дөрвдгчинь чигн дааҗ чадҗахш:
22 хан болсн мухлаг,
цадтлан иддг һәргиг,
23 мордсн ичр уга гергиг,
нойна хатна орм эзлсн мухла күүкд күүг.
24 Һазр деер дөрвн бичклдәс бәәнә,
болв тедн ухатаһас ухата:
25 зунын дуусн хотан хурадг
әрә торсн бәәдлтә бийнь – әмтә шорһлҗс;
26 хад дунд бәәрән бәрдг
күчн тату уулын хулһнс;
27 царцахаст хан уга,
болв тедн нег зергләһәр йовна;
28 көлдән тордг гүрвлдә
хаана хашад чигн орна.
29 Һурвланнь цогц сәәхн урһцта,
дөрвдгчнь болхла – бат ишкдлтә:
30 аңгуд дунд баатр арслң,
тер кениг чигн өмнәһәрн һарһшго;
31 эр така-дахулгч, эр яман болн
цергин көтләч хан болҗана.
32 Кемр эргүһәр бийән давулҗ буульсн болхла,
кемр хар саната юм һарһхар седҗәхлә,
альхарн аман ха.
33 Эс гиҗ үс бүлхлә – тосн һардг,
тегәд хамрар цокхла – цусн һардг,
тиигҗ ууртан хордхла – өшән ирдг.
31Лемуил хаана таслсн товчта үгмүд 1 Лемуил хаана хадһлсн экин сурһсн сурһмҗнь эн:
2 Көвүн минь, чамд ю келхмб?
Геснәсн һарһсн көвүн минь, юн болҗана?
Мини Бурхнд зальврад авсн көвүн минь, юн болҗана?
3 Күчн-чидлән гергчүдт бичә үрә,
хаадудыг хоосрулдг теднд бийиннь хаалһан бичә медүл.
4 Хаадуд биш, Лемуил,
чаһр уухнь хаадуд биш.
Тедү мет сәәчүд уух әрк бийдән хәәшго;
5 дегд әркдхләрн – закас мартцхах,
хүв тату улсин зөвинь харсшго.
6 Үрәд үкҗәх күүнд әрк өгтн,
седкләрн һашудҗах күүнд чаһр өгтн:
7 уухларн – бийиннь түрү бәәдл мартх,
зовлңгин тускар ухалшго.
8 Бийән харсҗ чадшго күүнә ормд кел,
чидл уга күүнә зөв харс.
9 Чик йовдл харсад кел,
угатя болн хөв уга күүнә зөв харс.
Әрүн седклтә гергиг буульлһн
10 Әрүн седклтә герг яһҗ олҗ авхмб?
Терчнь хамгин ке чолунас үнтә,
11 залуһин зүркн терүг иткҗәнә,
тиим гергнлә тер түршго,
12 насн туршарт тиим гергн залудан туста болх,
хорта юм һарһшго.
13 Терүнә һарнь көдлмш хәәх:
ноос көндәв чигн, олс бәрв чигн.
14 Тиим гергн хулд кедг керм мет –
хот-хоолан холас хәәнә.
15 Өрк-бүлдән хотинь белдхәр,
зарцнртан даалһвр өгхәр
нарн һартл тер сернә.
16 Тәрәнә һазр шүүһәд хулдҗ авна,
үзмин мод тәрнә. Көлсәрн мөңг олна.
17 Цогц-махмуднь күдр-бадр,
һарнь чидлтә.
18 Керг сәәнәр күцхлә,
сөөд чигн терүнә герлнь унтрхш.
19 Һарарн утц ээрнә,
хурһарн иигән тәвхш.
20 Һуульһнч күүнд альхнасн өгнә,
кишгән гееснднь дөң болна.
21 Терүнә өрк-бүлнь цаснас әәшго –
тедн цугтан хойр давхр үнтә улан эдәр оралһата.
22 Бийдән чигн тер хувц уйна,
олсн эдәр болн үнтә шеемг эдәр уйсн хувцта.
23 Олна нүүрт терүнә залуг меднә,
эврәннь һазра улсин медәтнр дунд тер сууна.
24 Тиим күүкд күн хулдхар хувцна эд кенә,
кувцнрт бүс уйна.
25 Тер күчтә, күндтә күн,
ирҗәх өдрт байрлна,
26 тер гергнә келнднь цецн үгмүд,
тер сән сурһмҗ өгнә,
27 гер дотрк төр яһҗ хаһлгдҗахиг хәләнә,
киидән өдмг идҗәхмн уга.
28 Үрдүднь терүг байртаһар буульна,
залунь таасад магтна:
29 «Әрүн седклтә болх дүңгә олн гергчүд билә,
зуг чи цугтаһаснь деерч!»
30 Ке бәәдл меклнә, сәәхн бәәдл юмб?
Зуг Деед Эзнәс әәсн гергнд магтал өрггднә.
31 Терүг кесн күцәмҗәрнь үнлтн,
олна нүүрт терүнә кергинь буультн!