ЯКОВ

Яковин бичсн бичг

Эн бичгтән Яков Бурхна цуг тарсн улст җирһлин селвг өгчәнә. Терүнә тускар үзмҗтә үгәр келәд, христианмудын хоорндкиг болн заң-бәрциг һардхин тускар селвгән бичҗәнә. Христианин болсндан Яков олн зүсн төр хәләҗәнә: байн болн түрү бәәдл, сөрлһн, сән заң, авъяс, иткл болн керг, күүнә келн, цецн ухан, керлдән, ик санан болн зөвшәрлһн, талдан әмт келлһн, көөрлһн, тесвр болн мөргүл.

Христианск җирһлд иткл йир кергтә орм эзлҗәхинь эн бичгт үзүлгдҗәнә.

Учр-утхин зура

Нүр үг 1.1

Иткл болн цецн ухан 1.2–8

Түрү болн байн бәәдл 1.9–11

Җилв болн сөрлһн 1.12–18

Соңсвр болн йовдлмуд 1.19–27

Әмтиг йилһлһнә туск саглһн 2.1–13

Иткл болн йовдлмуд 2.14–26

Христианин болн терүнә келн 3.1–18

Христианин болн делкә 4.1 – 5.6

Олн зүсн селвгүд 5.7–20

Мендллһн

¹ Би Бурхна болн Деед Эзн Исус Христосин Яков, таднд олн келн улс дунд тарсн арвн хойр уңг-тохмин улст менд илгәҗәнәв.

Цецн ухан болн иткл

² Ахнр-дүүнрм! Ямаранчн сөрлһнлә харһсн цагт байрлтн. ³ Тана итклиг сөрснә хөөн та тесвртә болдгиг тадн меднәт. ⁴ Тана тесвр оньдиндән икдтхә. Тиигәд тадн бөдүн болн юмнд дуту уга болҗ чадхит. ⁵ Кемр тадн дундк улсин кенд чигн цецн ухан эс орхла, Бурхнас суртха. Бурхн терүнд өгх. Бурхн өгәнч, сурсн күүг гемшәлго, цецн уха өгнә. ⁶ Зуг сурсн цагт тадн алмацл угаһар иткх зөвтәт. Алмацсн күн салькар өрггдҗ көөгддг теңгсин дольган мет болна. ⁷ Шиидвр авх арһ уга күн, шуд хаалһар йовҗ чаддго күн Деед Эзнәс юм авч чадхв гиҗ бичә сантха.

Угатя болн байн күүнә тускар

⁹ Иткдг номһн күүг Бурхн деегшлүлхлә, тер байрлх зөвтә. ¹⁰ Байн күүг Бурхн номһрулхла, тер күн байрлх зөвтә. Яһад гихлә, цагтнь тер кеер урһдг ноһана цецгә мет уга болҗ одх. ¹¹ Нарн һарад, һаң халун шатаһад, ноһаг хагсана. Терүнә цецгәнь унад, сәәхн бәәдлнь уга болҗ одна. Тиим кевәр байн күн эврәннь кергән кеҗәһәд уга болҗ одна.

Сөрлһнә тускар

¹² Сөрлһнлә харһад, терүг дааҗ һардг күн буйн кишгтә болдг. Яһад гихлә, цугинь даасн хөөн тер мөңк җирһл эдләд ачлгдх. Эн ачиг Бурхн Бийднь дурта улст өгнәв гив. ¹³ Тадн сөрлһнлә харһхларн, Бурхн намаг сөрҗәнә, гиҗ бичә келтн. Бурхн Бийнь хар санаһар сөргдхш, әмтиг бас сөрхш. ¹⁴ Күн му седвәрт авлгдад, терүнә хавхд торна. ¹⁵ Энүнә хөөн му седвәр күүнә седклд батрад, күүг килнцд уңһана. Кесн килнцнь күүг үкллә харһулна.

¹⁶ Хәлән бәәтн, хәәртә ах-дүүнрм, меклгддг болвзат! ¹⁷ Сән болн йосн белг теңгрәс ирнә, нарн, сар, одд үүдәсн Эцкәс өггднә. Тер төрүц сольгдхш, хүврснә бәәдл чигн уга. ¹⁸ Бурхн эврәннь таалар үннә үгәр дамҗад, маднд шин җирһл өгв. Мадниг Терүнә олн үүдәврин хамгин түрүңкнь болтха гиҗ тиигв.

Бурхна үг соңсснь болн күцәснь

¹⁹ Хәәртә ахнр-дүүнрм! Энүг тодлтн: Оньган өгч соңсхд белн болтн, зуг келхәр, уурлхар бичә адһтн. ²⁰ Яһад гихлә, күн уурлхла, Бурхнд тааста юм кеҗ чадшго. ²¹ Эн учрар ямаран чигн бузр авъясан болн му йовдлан хайтн. Бурхна келсн үгиг номһн седкләр тогтаҗ автн. Эн үг таниг аврҗ чадх чинртә.

²² Бурхна үгиг харҗахар гиҗ бичә соңстн күцәтн. Тиим эс болхла, тадн бийән меклҗәнәт. ²³ Үгиг соңсдг, зуг күцәдго күн нүр үздгт бийән ширтҗ хәләдг күн мет. ²⁴ Бийән хәләчкәд, һарад йовҗ одна. Тиигәд ямаран бәәдлтә болдган мартчкна. ²⁵ Болв сулдхврин туск дуту уга номиг шинҗлҗ күцәдг күн буйн кишгтә. Тер мартмха соңсач биш, соңссан күцәдг күн болҗана.

²⁶ Би шаҗна йосар бәәдв гиҗ тоолдг, зуг келән бәрҗ чаддго күн бийән меклнә. Терүнә шаҗна бәәдлнь юмн биш. ²⁷ Өнчн күүкд болн белвсн күүкд улс зовхла, теднд нөкд болад, орчлңгин хар санаһар бийән бузрдалго бәәдгиг Бурхн Эцк йосн цевр шаҗнд тоолна.

Кү йилһдг улсин тускар

¹ Ахнр-дүүнр минь! Мана туурмҗта Деед Эзн Исус Христост иткдг улс болад, әмтнә чирә хәләҗ, тедниг йилһх зөв угат. ² Үлгүрлхд: Тана хургт байн хувцта, хурһндан алтн билцгтә, байн күн орҗ ирнә. Шуурха хувцта, угатя яду күн бас орҗ ирнә. ³ Кемр тадн байн хувцта күүг күндләд: «Буйн болтха ортн, деегшән һарад суутн», гиһәд угатя күүнд: «Тенд зогсҗа эс гиҗ көлдм су», гиһәд келәд бәәхлә, тадн буру юм кеҗәснтн тер. ⁴ Негдвәр, әмтиг хоорнднь йилһҗәнәт, хойрдвар, му ухата зарһчла әдл зарһ кеҗәнәт.

⁵ Хәәртә ахнр-дүүнрм! Соңстн: Бурхн угатя улсиг иткләр байн болтха гиһәд болн Бурхна орн-нутга өнч автха гиһәд шүүҗ авла. Бурхнд дурта улс теңгрин орна өнч авх гиҗ Бурхн үг өгв. ⁶ Тадн болхла угатя улсиг басад тевчхшт. Байн улс тадниг даҗрад күчәр зарһд орулна, тиим эсий? ⁷ Тедн таднд өггдсн сән неритн муурулна, тиим эсий? ⁸ Кемр тадн хаҗудк күүндән бийдән дурта кевәр дурл гисн хаана заавриг күцәһәд бәәхлә, тертн чик. ⁹ Зуг кемр тадн әмтнә чирә хәләһәд, тедниг йилһхлә, тадн килнц кеҗәнәт. Закан тадниг йос эвдәчнр гиҗ гемшәҗәнә. ¹⁰ Кен чигн цуг зака күцәв чигн, зуг закана негхн заавриг эвдхлә, тер күн цуг зака эвдлһнд бурута. ¹¹ «Күүнә гергнлә дерән бичә негдүл», – гисн Бурхн «Кү бичә ал», – гиҗ бас келлә. Кемр чи күүнә гергнлә дерән эс негдүлв чигн, зуг кү алхла, чи йос эвдәч болҗанач. ¹² Сулдхврин закаһар зарһла харһх улсла әдл келәд кергән күцәтн. ¹³ Яһад гихлә, өршәңгү угаһар зарһ кесн күн бас өршәңгү уга зарһла харһх. Өршәл зарһас деер.

Иткл болн йовдлмуд

¹⁴ Ахнр-дүүнрм! Би иткнәв гисн күн сән йовдл эс кесн болхла, түүнәс олзнь юмб? Итклнь терүг аврҗ чадхмб? ¹⁵ Үлгүрлхд, тана ахтн эс гиҗ эгчтн хувцн уга, хот уга бәәнә. ¹⁶ Тадна негнтн: «Менд йовтн, дулан хувцан өмсәд, хотан ууһад амулң менд бәәтн», – гиһәд, зуг ах, эгчдән кергтә юм эс өгхлә, ямаран олз болхмб? ¹⁷ Кемр тадн иткдг болв чигн, зуг сән йовдлмуд эс кехлә, тана иткл тус уга хоосн.

¹⁸ «Негнь иткнә, дарукнь сән йовдл кенә», – гиҗ нег күн келнә. «Сән йовдл келго иткҗәсән нанд үзүл. Зуг би чамд сән йовдлар дамҗҗ иткҗәсән үзүлнәв», – гиҗ би терүнд хәрү өгнәв. ¹⁹ Чи Ор һанцхн Бурхнд иткнәч, терчн чик. Зуг хар сәкүсд бас иткнә, икәр әәҗ чичрнә. ²⁰ Эргү күн! Сән йовдл келго иткдгнь хоосн юмн гисиг чамд үзүлтхә, гиҗ седҗәнч? ²¹ Абрахам көвүһәрн Ицхакар тәкл кеҗ тәклин бәәрнд тәвсн цагт, Бурхн терүнә сән йовдлар дамҗад, терүг чик седклтә күүнд тоолсн биший? ²² Абрахам сән йовдл күцәһәд, тер саамд иткҗ бәәсинь үзҗәнч? Йовдларн тер йосн итклд күрч. ²³ «Абрахам Бурхнд иткәд, Бурхн терүг чик седклтә күүнд тоолв» гисн Бурхна Бичгт бичсн үгмүд бүтв. Болн Абрахам Бурхна үр гиҗ нерәдгдв. ²⁴ Күн һанцхн иткләрн биш, зуг сән йовдларн чик седклтәд тоолгдна. ²⁵ Тиим юмн Рахаб гидг аля күүкд күүнлә учрв. Тер Израилин туршулчнриг гертән бултулад, дәкәд тедниг хәрү йовулҗ нөкд болсн цагт Бурхн терүнә сән йовдлар дамҗад, терүг чик седклтәд тоолсн биший? ²⁶ Тегәд күүнә цогц, сүмсн угаһар әмн уга болсн метәр, иткл йовдлмуд угаһар хоосн юмн болна.

Келнә тускар

¹ Ахнр-дүүнр минь! Таднас ик зунь багш болхар бичә зүтктхә. Яһад гихлә, бидн, багшнр, талдан улсас үлү шүрүтәһәр зарһла харһхиг тадн меднәт. ² Бидн цуһар ик зуудан килнц һарһнавидн. Келәрн килнц һарһдго күн иткләрн бөдүн болн бийән бәрҗ чаддг күн гиҗ тоолгдна.

³ Мөриг үлмәдән орулхин төлә бидн терүг хазарлнавидн. Тиигәд бидн мөриг кергтә хаалһарн залнавидн. ⁴ Кермиг хәләтн: Тер ямаран ик болвчн, шүрүн салькнд туугдв чигн, зуг кермин җолач бичкн мод олзлад, кергтә хаалһар терүг зална. ⁵ Келн бас тиим. Энтн бичкн болвчн ик юмна тускар көөрнә. Нег бичкн һал зөвәр ик ө-шуһу модыг шатаҗ чадна. ⁶ Келн болхла һал мет. Келн хар санана күчн болад наадк мөчмүдин заагт эврәннь орман эзлнә. Эн цуг цогц-бийиг бузрдана. Келн мана җирһл бәәдлиг мөңк һалар шатана.

⁷ Ямаранчн аң-аһрусиг, шовудыг, мөлкдг болн теңгс усна аңгудыг күн номһрулҗ чадна, номһрулв. ⁸ Зуг келиг номһрулҗ чадхш. Келн бәрҗ болшго хар саната юмн, тер үклд орулдг хорар дүүрң.

⁹ Келәрн бидн мана Деед Эзиг болн Эцкиг йөрәнәвидн, тер келәрн бас Бурхна дүрәр үүдәгдсн әмтиг харанавидн. ¹⁰ Нег амнас дегц йөрәл болн харал һарна. Ахнр-дүүнр минь! Тиим юмн болх зөв уга. ¹¹ Нег булгас дегц әмтәхн болн һашун усн һооҗдви? ¹² Ахнр-дүүнр минь! Инҗр модн олив темс, уста үзм инҗр темс өгч чадхий? Тиим учрар һашун усиг әмтәхрүлҗ болшго.

Йосн цецн ухан

¹³ Тадн дундас күн цецн ухата болн медрлтә болхла, цецн ухаһар үүдсн номһн бәәдләр дамҗад һарчах сән җирһләрн, цаһан йовдларн энүг үзүлтхә. ¹⁴ Кемр тана седкл үлү үздг, һашуддг, бив гисн саната бәәхлә, би цецн ухатав гиҗ бичә көөртн, үннә өмн бичә килнц һарһтн. ¹⁵ Тиим цецн ухан теңгрәс һарчахш, энтн орчлңгас, күүнә килнцтә бәәдләс, хар сәкүснәс һарчана. ¹⁶ Үлү үздг, бив гиһәд бәәдг әмтн бәәсн ормд оньдин диг-даран уга, ямаран чигн хорта йовдл һарна.

¹⁷ Теңгрәс һарчах цецн ухата күн болхла, цевр, эвд дурта, номһн, тоолврта, өршәңгү, дала сән йовдл кенә, әмтнә чирә хәләҗ тедниг йилһхш, үннч седклтә. ¹⁸ Үнн чик бәәдл гиснь – эвтәһәр тәрсн экнәс һарсн эвин көдләчнрин хадсн урһц.

Орчлңла үүрллһнә тускар

¹ Тадн дунд цүүгән, керлдән альдас һардви? Цуг эн тана дотр дәәләд бәәдг тана седвәрмүдәс һарчана. ² Тадн юм авхар седнәт, зуг танад тиим юмн уга. Иим учрар тадн кү алнат. Тадн күүнә юмнд җилвтнәт, зуг терүг авч чадхшт. Иим учрар тадн цүүгәд керлднәт. Бурхнас эс сурсндан таднд тиим юмн уга. ³ Болв сурхларн авхшт. Яһад гихлә, тадн буру учрар сурнат. Эврәннь седвәрмүдән хаңһахар тиигнәт.

⁴ Итклтә биш улс! Кемр күн орчлңла үүрлхлә, Бурхнла өшәркнә. Энүг тадн медхшийт? Тегәд орчлңгин үр болхар седдгнь Бурхна өшәтн болна. ⁵ Мана дотр Бурхна орулсн Сәкүсн мадниг һанцхн Терүнә болтха гиҗ седҗәнә, – гисн Бурхна Бичгин үгмүдиг хоосн үгмүд гиҗ санҗант? ⁶ Зуг Бурхн маднд ик хәәртә. Тегәдчн Бурхна Бичгт иигҗ бичәтә: «Бурхн омгта улсин өмнәс сөрүцнә, зуг номһн улсиг хәәрлнә».

⁷ Иим учрар Бурхна үгд орад, эрлгин өмнәс сөрлцтн, тер таднас цааран зулад әрлх. ⁸ Бурхн тал өөрдтн, болн Бурхн таднур өөрдх. Килнцтә улс һаран уһатн, хойр ухатань седклән цеврлтн. ⁹ Гейүртн, уультн, оркртн! Инәхин ормд уультн. Байрлхин ормд зовтн. ¹⁰ Деед Эзнә өмн номһртн. Тиигхлә Тер тадниг деегшлүлх.

Ахиг зарһла харһулсна тускар

¹¹ Ахнр-дүүнр! Нег-негән бичә му келтн. Эврәннь ахин тускар му келәд, терүг гемшәдг күн закана тускар му келнә, закаг гемшәнә. Кемр чи Закаг гемшәхлә, Закаг күцәдг күн биш зарһч болҗ һарчанач. ¹² Һанцхн Зака Өгәнч болн Зарһч бәәнә. Тер Бурхн болҗана. Тер аврҗ чигн чадна болн уга кеҗ чадна. Хаҗудк күүһән гемшәдг кенвчи?

Бийән бичә буультн

¹³ Эндр эс гиҗ маңһдур тиим балһснд однавидн, тенд җилдән бәәһәд, юм хулдад, олз авхвидн гидг улс, соңстн. ¹⁴ Маңһдур яһҗ бәәхән тадн медхшт. Тана җирһл-бәәдл утан мет невчкн зуур бәәҗәһәд тарҗ одна. ¹⁵ Энүнә ормд тадн: «Кемр Деед Эзнә таал болхла, бидн невчкн зуур бәәҗәһәд кергән күцәнәвидн», – гиҗ келх зөвтәт. ¹⁶ Тадн болхла омглад көөрнәт. Тиим көөрлһн му юмн. ¹⁷ Сә кех зөвтәһән медә бәәҗ, сә эс кедг күн килнц һарһҗана.

Байн улст келсн сагллһн

¹ Ода, тадн баячуд, намаг соңстн! Оркрҗ уультн! Тадн зовлңла харһхит. ² Тана байн зөөртн илҗрәд одҗ, хувц-хунритн гүр идчкҗ. ³ Алтнтн, цаһан мөңгнтн зеврҗ одҗ. Эн зев тана өмнәс герч болад, һал мет тадниг шатах. Эн сүл өдрмүдт эн зөөриг тадн цуглуллат. ⁴ Тана һазрин урһц хурасн көдләчнрт тадн җалвинь өгл уга хулхалҗ авлат. Соңстн: тана көдләчнр хәәкрәд, һундлан өргнә. Теднә һундл Теңгрин цергин Деед Эзнд күрч. ⁵ Тадн һазр деер элвг-делвгәр бәәҗ бахан хаңһадг биләт, аллһна өдрин төлә тадн бийән бордсн биләт. ⁶ Тадн нүл уга улсиг гемшәһәд алсн биләт, болв тедн тана өмнәс төрүц сөрүцсн уга.

Тесврин болн зальврлһна тускар

⁷ Ахнр-дүүнр минь! Деед Эзиг иртл тесвртә бәәтн. Хәләтн! Яһҗ тесвртәһәр тәрә тәрсн күн үнтә урһциг һазр кезә өгхинь, намрин болн хаврин хур орхинь күләнә. ⁸ Тадн бас тесвртә кевәр бәәтн, зөргтә кевәр итктн, яһад гихлә, Деед Эзн ирхнь өөрхн. ⁹ Гемшәгдшгон төлә нег-негнәннь тускар бичә һундл өргтн. Зарһч үүднә өөр зогсна.

¹⁰ Ахнр-дүүнр минь! Деед Эзнә нерн деерәс келдг әәлдәчнрәс яһҗ тесвртә кевәр зовлңган даахинь үлгүр автн. ¹¹ Зовлң даадг улсиг бидн буйн кишгтә улс гиҗ келнәвидн. Иов яһҗ зовлң даасинь тадн соңслат. Сүүлднь Деед Эзн терүг яһҗ ачлсинь тадн бас соңслат. Яһад гихлә, Деед Эзн өршәңгү болн өр-өвч.

¹² Ахнр-дүүнр минь! Хамгин түрүнд үг өгхләрн бичә андһар тәвтн. Теңгрәр чигн, һазрар чигн, нань чигн юмар андһар бичә тәвтн. «Э» гиҗ санхларн, «Э» гитн, «уга» гиҗ санхларн, «уга» гитн. Эс тиигхлә, Бурхн тадниг гемшәх. ¹³ Тадн дунд зовлңла харһсн күн бәәнү? Зальвртха! Тадн дунд байрта күн бәәнү? Магталын дуд дуултха! ¹⁴ Тадн дунд гемтә күн бәәнү? Чонҗин һардачнриг дуудтха! Тедн ирәд, Терүнә төлә зальврад, Деед Эзнә нерн деерәс олив тос түрктхә. ¹⁵ Тедн Бурхнд иткәд зальврхла, гемтә күн эдгх. Деед Эзн терүг эдгәх. Кемр гемтә күн килнц кесн болхла, Бурхн терүнә килнцинь тәвх. ¹⁶ Тегәд эдгхин төлә нег-негндән килнцән илдкҗ келтн. Нег-негнәннь тускар зальвртн. Чик седклтә күүнә зальврлһн күчтә юм күцәҗ чадна.

¹⁷ Әәлдәч Элья маднла әдл күн билә. Хур бичә ортха гиҗ тер шунҗ зальврла. Цуг нутгт һурвн җил дундуртан хур ордган уурч. ¹⁸ Дәкәд терүнә зальврсар теңгрәс хур асхрв, һазр урһц өгв.

¹⁹ Ахнр-дүүнр минь! Кемр тадн дундас кен чигн күн үнн хаалһас хаҗиһәд төөрхлә, талдан күн терүг хәрү Бурхн тал ирүлхлә, ²⁰ тодлтн: килнцтә күүг чик хаалһур ирүлсн күн терүнә седкл аврх. Энүнәс көлтә кесг килнц тәвгдх.