Эклц

Библь орчуллһна Институт Москва, 2005.

¹ Әрүн Бичгин түрүн дегтрнь – «Эклц». Эн дегтрт делкән үүдәлтин, келн-әмтнә үүдәлтин, килнц болн зовлң яһҗ эклснә тускар, дәкәд Бурхн күүнлә яһҗ бийән бәрснә тускар бичәтә.

² «Эклц» гидг дегтр нурһлҗ хойр әңгд хувагдна. Негдгч әңгднь – 1–11 бөлг күртл орна. Терүнд делкән үүдәлтин болн күүнә уңг-тохмин тууҗин эклцин тускар келгдҗәнә, Адам Ева хойрин, Каин Авел хойрин, Ноахин болн усна ик аюлын тускар, вавилона бәәшңгин тускар бичәтә.

³ Хойрдгч әңгднь – 12–50 бөлг күртл барлата. Энд еврей келн-улсин тууҗин тускар бичәтә. Теднә түрүңк өвкнь болсн Абрахам Бурхнд шүтәд, соңсврч болна. Цааранднь терүнә көвүн Ицхакин, терүнә ач Яковин тускар умшч болхмн. Яковин 12 көвүн израилин улсин 12 отгин эклцнь болсна тускар бас бичәтә. Тедн дундас Йосип гидг көвүнд онц оньг тусхагдҗана. Хойрдгч әңгд Яков эврәннь өрк-бүлтәһән Египетд яһҗ бәәснә тускар тодрхаһар бичәтә.

⁴ Шин зун җилин эклцәр хальмг келнд түрүн болҗ орчулгдсн «Эклц» гидг дегтриг өдгә цага умшачнр соньмсч умшх гиҗ сангдна. Хуучна цага иврит келнәс орчулгдсн эн Бичг эврәннь учр-утхан геесн уга.

⁵ Кезәнә Библь бичсн бичәчнр терүг теҗгәр биш, йирин олнд медгдх амн үгин янзта келәр бичҗ. Тегәд Әрүн Бичгин гүн чинринь өдгә цага умшачнрт күргхин төлә эн дегтр төв келәр, умшхд амрар орчулгдв.

⁶ Хамгин түрүнд эн дегтриг Әрүн Бичгәр соньмсчах улс умшх.

⁷ «Эклц» – делкән үүдәлтин тууҗиг чикднь медхд кенд чигн тусан күргхнь маһд уга.

Делкән үүдәлт

¹ Түрүләд Бурхн теңгр һазр хойриг үүдәв. ² Һазр эҗго, дүрсн уга бәәҗ. Йорал уга гүн һазр деер харңһу бәәҗ.

Усн деерәһүр Бурхна Сәкүсн деләд нисҗәҗ. ³ Тиигәд Бурхн келв:

– Герл ортха!

– Герл орв. ⁴ Герлтә болсиг сән гиҗ Бурхн үзәд, герлиг харңһуһас салһв. ⁵ Герлиг Бурхн «өдр» гиҗ нерәдв, харңһуг – «сө» гив.

Тиигәд асхн болв, өрүн болв. Эн түрүн өдрнь.

⁶ Бурхн келв:

– Усиг уснас салһдг заг усн хоорнд һартха.

⁷ Бурхн тер заг үүдәһәд, деерк усиг дор бәәх уснас салһв, тиигәд тиим болв. ⁸ Тер ормд Бурхн «теңгр» гидг нер өгв.

Тиигәд асхн болв, өрүн болв. Эн хойрдгч өдрнь.

⁹ Бурхн келв:

– Цуг усн теңгр дор хурад, хүүрә һазр һартха.

Келснь күцв. ¹⁰ Хүүрә һазрт Бурхн «һазр» гидг нер өгв, хурсн уснд «теңгсмүд» гидг нер өгв. Эннь сән болсиг Бурхн үзв. ¹¹ Бурхн келв:

– Һазр урһмл һарһтха: һазр деер эктә урһмл, дотран эктә темс өгдг модд зүс-зүсәрнь һартха.

Келснь күцв. ¹² Һазр урһмл һарһв: эк өгдг зүсн-зүүл урһмл, дотран эктә темс өгдг моддыг зүс-зүсәрнь. Эннь сән болсиг Бурхн үзв.

¹³ Тиигәд асхн болв, өрүн болв. Эн һурвдгч өдрнь.

¹⁴ Бурхн келв:

– Өдриг сөөһәс салһх нарн, сар, одн теңгрин орад һартха. Тедн цаг, өдрмүд, җилмүд тоолх темдгүд болтха. ¹⁵ Тедн һазр тал герл илгәдг теңгрин орад бәәх герлин гегән болтха.

Келснь күцв. ¹⁶ Бурхн хойр ик алдр гегә үүдәв – өдриг залхин төлә нар, сөөг залхин төлә сар үүдәв, бас одд үүдәв. ¹⁷ Һазрт герл өгхин төлә, өдр, сөөг залхин төлә, гегәг харңһуһас салһхин төлә Бурхн тедниг теңгрт тәвв. Эннь сән болсиг Бурхн үзв.

¹⁹ Асхн болв, өрүн болв. Эн дөрвдгч өдрнь.

²⁰ Бурхн келв:

– Әмтә-киитә юмар усн бигштхә, һазр деерәһүр шовуд теңгрт нистхә.

²¹ Бурхн теңгсин ик гидг адусд үүдәв, уснд бигшх цуг әмтә-киитә юмиг болн нисдг җивртә зүсн-зүүл шовудыг үүдәв. Эннь сән болсиг Бурхн үзв. ²² Теднд Бурхн әдс өгәд иигҗ келв:

– Түргәр өстн, олн болтн, теңгсмүдин ус дүүргтн, шовуд һазр деер түргәр өстхә.

²³ Асхн болв, өрүн болв. Эн тавдгч өдрнь.

²⁴ Бурхн келв:

– Зүсн-зүүл зүстә әмтә-киитә юм һазр һарһтха: мал, мөлкдгүд болн зерлг аңгуд.

Келснь күцв. ²⁵ Бурхн зүсн-зүүл зүстә зерлг аңгуд, мал, цуг мөлкдг юм һазр деер зүс-зүсәрнь үүдәв. Эннь сән болсиг Бурхн үзв. ²⁶ Дарунь Бурхн келв:

– Мана дүртә болн бәәдлтә кү үүдәхмн. Тиигәд тер теңгсин заһсдт болн теңгрин шовудт, аңгудт, цуг һазр дееркд, цуг мөлкдг юмнд бас нойлг.

²⁷ Тиигәд Бурхн Эврәннь дүртә кү үүдәв.

Терүг Бурхна дүртәһәр Тер үүдәв.

Залу болн күүкд күүнә зүстәһәр

Тедниг Бурхн үүдәв.

²⁸ Теднд Бурхн әдс өгәд, иигҗ келв:

– Өстн, олн болтн, һазр дүүргәд энүг эзлтн. Теңгсин заһсдт, теңгрин шовудт, мөлкдг юмнд цугтаднь нойрхтн.

²⁹ Терүнә дару Бурхн келв:

– Һазр деерк эктә цуг урһмлмудыг, дотран эктә темс өгдг цуг моддыг Би таднд өгчәнәв. Эдн таднд эдлвр болх. ³⁰ Һазр деерк цуг аңгудт, теңгрин цуг шовудт, цуг мөлкдгүд, әмтә-киитә юмнд хот кетхә гиһәд, Би ноһа өгчәнәв.

Келснь күцв. ³¹ Үүдәсн юман Бурхн цугтаһинь үзв, тегәд цугнь йир сән болв.

Асхн болв, өрүн болв. Эн зурһадгч өдрнь.

¹ Тиигҗ теңгр болн һазр, цуг теднә зүсн-зүүл бәәдлнь күцәгдв. ² Доладгч өдр күртл Бурхн кеҗәсн көдлмшән чиләв. Доладгч өдртән Тер кеҗәсн эврәннь көдлмшәсн амрв. ³ Бурхн доладгч өдр йөрәһәд, терүнд әдс өгв. Яһад гихлә, эн өдр Бурхн үүдәҗ болн күцәҗ бәәсн көдлмшәсн амрв.

Адм Ева хойр

⁴ Теңгр һазр хойр үүдәгдснә тускар тууҗлҗ келлһн эн. Деед Эзн Бурхн теңгр һазр хойриг үүдәҗәх цагт, ⁵ һазр деер тиигхд тәрәнә бура чигн уга билә, тәрәнә ноһан чигн урһад уга билә. Яһад гихлә, Деед Эзн һазрт хур өгчәсмн уга бәәҗ, һазриг эд-бод кедг күн уга бәәҗ, ⁶ болв һазрас усн һарад, терүг кевтнь услдг болв. ⁷ Тегәд Деед Эзн Бурхн күүг һазрин тооснас үүдәһәд, терүнә хамрар әмдин ки үләһәд орулв. Тегәд күн әмтә болв.

⁸ Хөөннь Деед Эзн Бурхн дорд үзгин Еден гидг һазрт сад суулһв. Терүнд үүдәсн күүһән Тер орулҗ бәәлһв. ⁹ Деед Эзн Бурхн зүсәрн ке болн хот кехд туста цуг зүсн-зүүл модд һазрас урһав. Садын тал дунд җирһлин модн болн цаһан сана, хар сана медх хойр мод урһаҗ.

¹⁰ Садыг услдг һол Еденәс эклцән авч. Терүнәс тер һол дөрвн урсхулд хувагдҗ урсдг бәәҗ. ¹¹ Түрүңкнь Пишон гидг нертә бәәҗ: тернь алтн бәәх Хавила гидг һазриг кевтнь бүсләд урсна. (¹² Тер һазрин алтнь сән, тенд бас сән үнртә модна салм, оникс гидг эрднь чолун бәәҗ.) ¹³ Хойрдгч һол Гихон гидг нертә: эннь Куш һазриг кевтнь эргәд урсна. ¹⁴ Һурвдгч һол Хиддекель гидг нертә: эннь Ашурас дорд үзг тал гүүнә. Дөрвдгч һол Епрат гидг нертә.

¹⁵ Садыг хәләтхә, терүнд килмҗән өгтхә гиһәд, Деед Эзн Бурхн Еденә садт күүг орулҗ бәәлһв. ¹⁶ Деед Эзн Бурхн иим заквр күүнд өгв:

– Сад дотр бәәх дурта моднас темс идҗ чадҗанач, ¹⁷ болв цаһан сана болн хар сана медх моднас темс бичә ид. Яһад гихлә, терүнәс темс идхләрн, чи эрк биш үкҗ одхч.

¹⁸ Деед Эзн Бурхн тиигхлә келв:

– Күн һанцарн бәәхд сән биш, би терүнд ирлцх дүңгә нөкд үүдәнәв.

¹⁹ Деед Эзн Бурхн һазрас зерлг аңгудыг цугтаһинь, теңгрин шовудыг цугтаһинь үүдәв. Дәкәд теднд күн ямаран нер өгхинь медхәр, Деед Эзн Бурхн тедниг күн тал авч ирнә. Тегәд әмтә-киитә тоот күүнә өгсн нерд зүүцхәв. ²⁰ Тегәд күн цуг малд, теңгрин цуг шовудт болн көдән цуг аңгудт нер өгв. Болв Адмд ирлцх дүңгә нөкд олдсн уга. ²¹ Тиигхлә Деед Эзн Бурхн күүг бат нөөрт орулв. Терүг унтҗ кевттл, Бурхн терүнә нег хавсинь авад, орминь махар бүтәнә. ²² Күүнәс татҗ авсн хавснас Деед Эзн Бурхн күүкд кү үүдәнә. Энүг Адм тал дахулҗ ирнә. ²³ Күн келв:

– Тиигәд ода эн ясн мини яснас, махн мини махнас: эн «күүкд күн» гиҗ нерәдгдх, яһад гихлә залу күүнә цогцас авгдла.

²⁴ Тер учрас залу күн эцк эк хойран үлдәһәд, гергнләһән ниилх, тегәд тедн нег цогц-махмуд болх.

²⁵ Күн чигн, терүнә гергн чигн нүцкн бәәҗ, болв ичҗәсмн уга.

Түрүн килнц

¹ Деед Эзн Бурхна үүдәсн зерлг аңгудас хамгин мектәнь моһа бәәҗ. Күүкд күүнәс тер сурна:

– Нег чигн моднас темс бичә идтн гиҗ, Бурхн үнндән тиигҗ келви?

² Күүкд күн моһад иигҗ хәрү өгнә:

– Бидн садын моддас темсд идҗ чадҗанавидн. ³ Болв Бурхн келв: «Садын тал дунд урһҗах модна темсд бичә идтн, бичә тедниг көндәтн, эс гихлә тадн үкҗ одхт».

⁴ – Уга, тадн төрүц үкшгот. ⁵ Болв терүг амссн өдрәс авн нүднтн секгдәд, цаһан сана болн хар сана медәд, Бурхнла әдл болҗ одхиг Бурхн медҗәнә, – гиҗ моһа келнә.

⁶ Модна темсн хотд сән болхинь, зүсәрн авта бәәдлтәһинь күүкд күн үзәд, цецн уха өгдгинь санна. Тегәд нег темс авад иднә. Залудан нег темс өгнә, тернь темсиг бас иднә. ⁷ Тер хойрт серл орад, нүцкн бәәсән меднә, тегәд бийдән белкүсәрн боодг боодһа инҗирин хамтхасар кеҗ авцхана.

⁸ Өдрин серүн цагла сад дотраһур Деед Эзн Бурхна йовсн ә тедн соңсна. Залу гергн хойр Деед Эзн Бурхнас садын модд дунд бултна. ⁹ Болв Деед Эзн күүг дуудна:

– Чи альд бәәнәч?

¹⁰ – Сад дотр Тана ду соңсад әәвүв, юңгад гихлә, би нүцкмб. Тегәд би бултув, – гиҗ күн хәрү өгнә.

¹¹ – Чамаг нүцкн гиҗ кен чамд келв? Мини бичә ид гиҗ заксн моднас темс чи идсн болвзач? – гиҗ Бурхн сурв.

¹² – Нанла бәәтхә гиһәд Тана өгсн күүкд күн нанд тер модна темс өгв, би терүг идүв, – гиҗ күн хәрү өгнә.

¹³ Тиигхләнь Деед Эзн Бурхн күүкд күүнд иигҗ келв:

– Ю кеснчнь энви?

– Моһа намаг меклв, тегәд би идүв, – гиҗ күүкд күн хәрү өгнә.

¹⁴ Тиигхләнь Деед Эзн Бурхн моһад келнә:

– Чи иим йовдл һарһснас көлтә

Цуг малас икәр,

Талдан зерлг аңгудас икәр харалла харһҗанач.

Чи элкәрн мөлкхч,

Җирһлиннь цуг өдрмүдт

Чи тоос идхч.

¹⁵ Чини болн күүкд күүнә хоорнд,

Чини хөөт үйнрин болн терүнә

Хөөт үйнрин хоорнд

Би өшә орулнав.

Терүнә хөөт үйнр чамаг толһаһарчн шаах,

Чи тедниг өскәһәрнь хатххч.

¹⁶ Күүкд күүнд Деед Эзн Бурхн келв:

– Чини саата цагин зовлңгиг би икдүлхв: үрдүдән чи энлҗәһәд һарһхч. Чи залуһан һардхар седхч, болв тер чамд нойрхх.

¹⁷ Адмд Тер келв:

– Чи гергнәннь үг соңсад, бичә ид гиҗ чамд би заксн бийнь, тер модна темс идснәс көлтә һазр харалла харһҗана: җирһлиннь цуг өдрмүдт күчр көдлмш кеһәд, чи һазрас эдлврән авхч.

¹⁸ Һазр чамд хатханчг болн буг өвс урһах,

Чи һазрас урһсн юмар эдлвр кехч.

¹⁹ Һазрт хәрү ортлан,

Чи эврәннь көлсән асхҗ өдмгән олхч,

Юңгад гихлә, чи һазрас авгдлач.

Юңгад гихлә, чи – тоосн болҗанач,

Чи тооснд хәрү хүврхч.

²⁰ Адм эврәннь гергндән Ева гидг нер өгв. Яһад гихлә, тер цуг әмд бәәсн әмтнә экнь болв. ²¹ Деед Эзн Бурхн арсар хувц кеһәд, терүгәр Адмиг болн терүнә гергиг хувцлв.

²² Хөөннь Деед Эзн Бурхн келнә:

– Күн ода цаһан сана болн хар сана медсәрн Мадна негнләнь әдл болв. Җирһлин моднас күн темс бичә таслҗ идтхә, мөңк бичә җирһтхә.

²³ Һазрас авгдсн күн һазр деер көдлтхә гиһәд, Деед Эзн Бурхн терүг Еденә садас көөв. ²⁴ Күүг көөчкәд, Бурхн Еденә садын дорд үзгт җирһлин модн талк хаалһ манхин төлә керүбмүдиг зогсав, эргдг һал үлд тәвв.

Каин Авел хойр

¹ Адм Евала бәәнә, тернь саата болна, Каин гидг көвү һарһна. Ева келнә:

– Деед Эзнә дөңгәр би көвүтә болув.

² Хөөннь Ева терүнә дү көвү Авелиг һарһна. Авел хөд хәрүлнә, Каин һазр эд-бод кенә. ³ Цаг давна. Каин Деед Эзнд белглҗ һазрин темс авч ирнә. ⁴ Авел болхла сүргиннь түрүңк хөн малас махна тарһнынь авч ирнә. Авел болн терүнә белг Деед Эзнд таасгдна. ⁵ Болв Каиниг бийинь, Каина белгинь Тер таасч уга. Каин ууртан бүтнә, уурлхлань чирәнь цәәҗ одв.

⁶ Тиигхләнь Деед Эзн Каинд келнә:

– Чи яһад уурлҗанач? Чини чирә яһад цәәҗ одв? ⁷ Кемр чи цугинь үннәр кехлә, чини белг таасгдх билә! Болв кемр чи үннәр эс кеҗәхләг, тиигхлә чамаг килнц гетҗәнә: тер чамаг авлхар седҗәнә, чи терүнд нойрхх йостач.

⁸ – Теегт һарий! – гиҗ Каин дү Авелдән келнә.

Тедн теегт һарна. Каин эврәннь дү талан дәврәд Авелиг, алчкна. ⁹ Цаг давхла, Деед Эзн Каинас сурна:

– Чини дү Авел яһла?

– Медҗәхшив. Би мини дүүһин маначий? – гиҗ тер хәрү өгнә.

¹⁰ – Чи юн гидг юм һарһвч? Чини дүүһин цусн һазрас намаг дуудҗана. ¹¹ Ода чи харалла харһвч. Һазр деерәс чи туугдҗанач, чини һарар асхрсн Авелин цусиг бийдән ивтрәҗ авхин төлә һазр шуурч. ¹² Кемр чи һазр деер көдлмш кехләг, тер чини төлә дәкҗ темс өгшго. Һазр деер чи хорһдх бәәрн уга тенәд йовдг күн болхч, – гиҗ Деед Эзн келнә.

¹³ – Эн засгиг нанд даахд берк күнд. ¹⁴ Эндр Та намаг һазр деерәс, Бийәсн көөҗәнәт: би һазр деер хорһдх бәәрн уга тенәд йовдг күн болхв, тегәд харһсн күн болһн намаг алх, – гиҗ Каин Деед Эзнд келнә.

¹⁵ Болв Деед Эзн терүнд иигҗ келнә:

– Уга. Кемр кен негнь Каиниг алхла, энүгәрн дола дәкҗ өшәһән авх.

Харһсн күн болһн Каиниг бичә алтха гиһәд, Деед Эзн терүнд темдг тәвв. ¹⁶ Каин Деед Эзнәс хольҗад, Еденәс дорд үзг тал бәәсн «Нод» гидг һазрт бәәрлв.

¹⁷ Каин гергтәһән бәәнә. Гергнь саата болад, Ханокиг һарһна. Тер цагт Каин балһс тосхҗаҗ. Балһснд Ханок гидг көвүнәннь нер өгв. ¹⁸ Ханокас Ирад һарв, Ирадас – Мехуяель, Мехуяеләс – Метушаел, Метушаеләс Ламек һарв. ¹⁹ Ламек хойр гергтә болна: негнь Ада гидг нертә, хойрдгчнь – Цилла. ²⁰ Ада Явалаг һарһв: тер сег дор бәәһәд, мал өскдг улсин эцк болв. ²¹ Терүнә дү Ювал гидг нертә: тер ятх цокдг болн көгҗмин бүшкүр татдг цуг улсин эцк болв. ²² Цилла бас көвүтә билә – нернь Тувалкаин. Тер күрләр болн төмрәр зүсн-зүүл цуг зер-зев кедг бәәҗ. Тувалкаина дү күүкнь Наама бәәҗ.

²³ Ламек эврәннь гергчүдтән келнә:

– Ада Цилла хойр, намаг соңстн, Ламекин гергд, мини үгмүдиг оньгтн. Намаг шавтасн, намаг цоксн баахн күүг би алув. ²⁴ Кемр Каиниг алсн күн дола дәкҗ өшәһән авсн болхла, Ламекиг алх күн далн дола дәкҗ өшәһән авх.

²⁵ Адм Евала бәәнә. Еваһас көвүн һарна. Терүндән Шет гидг нер өгнә.

– Бурхн нанд Авелин ормд талдан үр өгв, юңгад гихлә Авелиг Каин алла, – гиҗ гергнь келнә.

²⁶ Шет бас көвүтә билә, терүнәннь нерн Энош. Тер цагт әмтн Деед Эзнә нер экләд дууддг болв.

Адмас Ноах күртл

¹ Админ хөөт үйнрин уңг-тохм. Бурхн кү үүдәхләрн, терүг Бурхна бәәдлтәһәр үүдәв. ² Тедниг залу кү болн күүкд кү кеһәд үүдәв, теднд әдс өгв. Бурхн тедниг «күн» гиҗ нерәдв. ³ Адм 130 нас күрхләнь, терүнәс бийиннь бәәдлтә, бийинь дүртә көвүн һарна. Көвүндән тер Шет гидг нер өгв.

⁴ Шетиг һарсна хөөн Адм 800 җилдән бәәв. Тер бас чигн көвүдтә болн күүкдтә болв. ⁵ Ут турштан Адм 930 җилдән бәәһәд өңгрв.

⁶ Шетиг 105 нас күрхләнь, терүнәс Энош һарв. ⁷ Эношиг һарсна хөөн Шет 807 җилдән бәәв. Терүнәс бас талдан көвүд, күүкд һарв. ⁸ Шет ут турштан 912 җилдән бәәһәд өңгрв.

⁹ Эношин 90 наснд Кенан төрв. ¹⁰ Кенаниг төрснә хөөн Энош 815 җилдән әмд бәәв. Терүнәс бас талдан көвүд, күүкд төрв. ¹¹ Энош ут турштан 905 җилдән бәәһәд өңгрв.

¹² Кенаниг 70 нас күрхләнь, Махалалел төрв. ¹³ Махалалелин хөөн Кенан 840 җилдән бәәв, тер бас чигн көвүд, күүкдтә билә. ¹⁴ Кенан ут турштан 910 җилдән бәәһәд өңгрв.

¹⁵ Махалалелиг 65 настаднь терүнә көвүн Яред төрв. ¹⁶ Яредиг төрснә хөөн Махалалел 830 җилдән бәәв. Тер бас чигн көвүд, күүкдтә билә. ¹⁷ Махалалел 895 нас наслад өңгрв.

¹⁸ Яредиг 162 настад Ханок көвүн төрв. ¹⁹ Ханокиг төрснә хөөн Яред 800 җилдән бәәв. Тер бас чигн көвүд, күүкдтә болв. ²⁰ Ут турштан Яред 962 җилдән бәәһәд өңгрв.

²¹ Ханокиг 65 настад Метушелах төрв. ²² Метушелахиг төрснә хөөн Ханок Бурхнла 300 җилдән өөрхн холвата бәәв. Тер бас чигн көвүд, күүкдтә билә. ²³ Ут турштан Ханок 365 җилдән бәәв. ²⁴ Ханок Бурхнла өөрхн холвата бәәв, дәкәд тер уга болв. Яһад гихлә, Бурхн терүг авчкв.

²⁵ Метушелах 187 җилдән бәәһәд, терүнәс Ламек көвүн төрв. ²⁶ Ламекиг төрснә хөөн Метушелах 782 җилдән бәәв. Тер бас көвүд, күүкдтә болв. ²⁷ Ут турштан Метушелах 969 җилдән бәәһәд өңгрв.

²⁸ Ламек 182 наста болхлань, терүнәс көвүн төрв. ²⁹ Көвүндән тер Ноах гидг нер өгәд, иигҗ келв:

– Деед Эзнә харасн һазр деер мана кех көдлмшәр болн мана һарин күнд көдлмшәр энтн мадниг төвкнүлх.

³⁰ Ноахиг төрснә хөөн Ламек 595 җилдән бәәв. Тер бас көвүд, күүкдтә билә. ³¹ Ламек ут турштан 777 җилдән бәәһәд өңгрв.

³² Ноахд 500 наста болхин өмн, терүнәс Шем, Хам болн Япет гидг көвүд төрв.

Усна аюл

¹ Һазр деер әмтн тооһарн өсәд, күүкд төрдг болв. ² Бурхна көвүд әмтнәс төрсн күүкдин сәәхнинь үзәд, күн болһн эврәннь седкл туссан шүүҗ, герг кеҗ авдг болв.

³ – Мини Сәкүсн күүнд мөңкинд бәәшго, яһад гихлә күн үкнә. Терүнә җирһл 120 җилин кемҗәтә, – гиҗ Деед Эзн келв.

⁴ Бурхна көвүд күүнә күүкд үрдиг эзләд, үрд олддг болв. Тер цагт болн түүнә хөөн теднә үрд һазр деер әвр ик-ик улс бәәҗ, хуучн цагас нернь туурсн баатрмуд бәәҗ.

⁵ Деед Эзн һазр деерк улс йир цалдң хуульч бәәдлтә бәәхинь, теднә седклнь мел хар саната болдгинь үзв. ⁶ Деед Эзн һазр деер кү үүдәсндән харм төрәд һундрхна:

⁷ – Һазр деерәс Эврән үүдәсн улсан тохмарнь уга кенәв – әмтиг, аңгудыг, мөлкдгүдиг, теңгрин шовудыг – яһад гихлә, тедниг үүдәсндән Би харм төрҗәнәв, – гиҗ Тер келнә.

⁸ Болв Ноах Деед Эзнә цаһан сананд күртв.

⁹ Ноахин туск келвр эн. Ноах үннч күн билә, эврәннь үйдән һаң уга: тер Бурхнла өөрхн холвата бәәв. ¹⁰ Ноах һурвн көвүтә билә: Шем, Хам, Япет.

¹¹ Һазр деерк улс андрсиг Бурхн үзв, йир күчр болв. ¹² Һазр деерк цуг улс эврәннь җирһлин хаалһан андрулснас көлтә һазр бузрдсиг Бурхн үзв.

¹³ Тер цагт Бурхн Ноахд иигҗ келнә:

– Би әмтиг уңг-тохмарнь уга кенәв. Яһад гихлә, теднәс көлтә һазр деер йир күчр бәәдл тогтҗана. Тедниг Би цуг һазр деер бәәх әмтә-киистә тоотла хамднь уга кенәв. ¹⁴ Бийдән кипарис модар керм ке. Дотран хорастаһар ке, кермән дотраснь болн һазаһаснь салмд. ¹⁵ Терүг чи иигҗ кех йостач: керм утдан 300 тоха, өргндән 50 тоха, өндртән 30 тоха болх зөвтә . ¹⁶ Эргндән герл орулх нег тоха дүңгә орм терүндән һарһ. Кермин хәврһднь үүд һарһ, дора бәәх, дунд бәәх, деер бәәх давхрмуд ке. ¹⁷ Би теңгр дор бәәх, зүсн-зүүл әмтә-киистә тоотыг уга кехин төлә, һазр деер усна аюл орулнав. Һазр деер бәәсн цуг юмн кевтән үкх. ¹⁸ Болв Би чамла бооца кенәв, чи кермдән орхч – чи, чини көвүд, чини гергн, көвүдинчн гергд. ¹⁹ Кермдән эр болн эм әмтә-киитә цуг тоотас хошаһад юм ав, тедн чамла хамдан әмд үлдтхә. ²⁰ Әмд үлдхәр чам тал шовудын зүсн болһнас, зерлг аңгудын зүсн болһнас, һазр деерәһүр мөлкдг юмна зүсн болһнас хошадар ирх. ²¹ Зүсн-зүүл хот-хол хоршаһад, бийдән цуглулад авчк. Терүгәр чи чигн, тедн чигн эдлвр кецхәх.

²² Бурхна заавриг Ноах цугинь күцәв.

¹ Деед Эзн Ноахд келнә:

– Өрк-бүләрн кермд орад суутн. Чи өдгә үйнрин дунд, Мини өмн, үннч күн болҗахичн Би үзҗәнәв. ² Цевр мал-адусдас зүс-зүсәрнь долаһад эр, эм ав, цевр бишин зүсн болһнаснь хошадар эр, эм ав, ³ теңгрин шовудас долаһад эр, эм ав – һазр деер тедниг зүс-зүсәрнь бәәлһхин төлә бийләһән ав. ⁴ Дола хонад дөчн өдр, дөчн сө орх хур һазрт Би илгәнәв. Үүдәгдсн әмтә-киитә цуг юмиг һазр деерәс Би уга кенәв.

⁵ Деед Эзнә заавриг Ноах цугинь күцәв.

⁶ Усна аюл һазр деер ирхд, Ноах 600 наста бәәҗ. ⁷ Ноах, терүнә көвүд, терүнә гергн, көвүдиннь гергд усна аюлас әмд үлдхин төлә кермд орцхана. ⁸ Цевр болн цевр биш мал-адусд, шовуд болн һазрар мөлкдгүд цуһар Ноах тал ирлдәд, кермд орна. Бурхн Ноахд заксар тедн эр эмтәһән хошадар кермд орцхана. ¹⁰ Долан хонг давхла, усна аюл һазр деер болна.

¹¹ Ноахин 600 насна өөнлә, хойрдгч сарин арвн доладгч өдрлә һазр дор бәәсн цуг булгуд хаһрна, теңгр секгднә, ¹² һазр деер дөчн өдр, дөчн сө хур орна.

¹³ Минь тер өдрлә Ноах, Ноахин көвүд Шем, Хам болн Япет, Ноахин гергн, терүнә һурвн көвүнә гергчүд кермд орҗ сууцхана. ¹⁴ Теднлә хамдан цуг әмтә-киитә тоот зүс-зүсәрн кермд орцхана: зерлг аңгуд, мал-адусд, һазрар мөлкдгүд, шовуд цугтан. ¹⁵ Әмтә-киитә тоот цугтан Ноах тал ирәд, кермд хошадар орв. ¹⁶ Бурхн Ноахд заксар бәәсн әмтә-киитә юмнас эр эм хойр ирцхәҗ. Деед Эзн теднә ардас үүдинь хаав.

¹⁷ Усна аюл дөчн хонгтан болв, усн икдәд, кермиг һазр деерәс өөдән өргв. ¹⁸ Усн дегд икәр орад, зөвәр деегшән өөдлв, керм усчв. ¹⁹ Һазр деерәс тедн келҗ болшгоһар өөдлв, теңгр дор бәәх цуг өндр уулмудыг усн бүркв. ²⁰ Усн өөдләд өндртән арвн тавн тохаһас үлүһәр цуг уулмудыг бүркв. ²¹ Һазр деер бәәсн әмтә-киитә юмн цугтан үкв – шовуд, мал-адусд, зерлг аңгуд, һазр деер бигшҗәсн мөлкдгүд, цуг улс. ²² Хагсу һазр деер хамрарн кииһән авчасн тоот цугтан үкв. ²³ Һазр деер бәәсн әмтә-киитә тоотыг Тер уга кев: әмтиг болн аңгудыг, мөлкдгүдиг болн теңгрин шовудыг уга кев. Һанцхн Ноах, терүнлә кермд йовснь әмд үлдв. ²⁴ Усна аюл һазриг 150 өдртән бүркв.

¹ Болв Бурхн Ноахин тускар, терүнлә кермд бәәсн цуг зерлг аңгудын болн малын тускар ухалв. Бурхн һазр тал сальк илгәнә, усн экләд татгдна. ² Һазр дор бәәдг ик булгуд хаагдна, теңгрәс хур ордган уурна. ³ Усн һазр деерәс арһулхан хәрү татгдв. Зун тәвн өдр болад, ⁴ доладгч сарин арвн доланла керм Араратын уулмудт ирҗ зогсна. ⁵ Арвдгч сар күртл усн цаарандан татгдад бәәв. Арвдгч сарин түрүн өдрт уулмудын ора үзгдв.

⁶ Дөчдгч өдртән Ноах кермд кесн терзән секәд, ⁷ керә шовуг һазаран һарһна. Тернь Һазр деерк усн хагстл, нааран-цааран нисәд бәәв. ⁸ Дәкәд Ноах көглҗрһн шову һазаран һарһна. Тиигхләрн, Ноах һазр деерәс усн татгдсинь медхәр седнә. ⁹ Болв көглҗрһн суух орм эс олҗ чадад, хәрү Ноах тал нисч ирнә. Яһад гихлә, усн цуг һазриг бүркҗ. Ноах һаран суңһад, көглҗрһиг хәрү кермдән авна. ¹⁰ Дола хонад Ноах дәкн көглҗрһиг кермәс һарһна. ¹¹ Асхнднь көглҗрһн хәрү нисч ирнә, терүнә хоңшартнь шинкән таслҗ авсн олив модна хамтхас үзәд, Ноах һазр деерк усн татгдҗ одсиг медв. ¹² Ноах бас долан өдр күләҗәһәд, дәкн көглҗрһиг һазаран һарһҗ нискәнә. Болв эн саамд көглҗрһн хәрү ирсн уга.

¹³ Ноахин 601 насна негдгч сарин негдгч өдрлә һазр деерк усн хагсв. Керминнь бүркәг тер секәд, хәләһәд, һазр хагсч одсиг үзнә. ¹⁴ Хойрдгч сарин хөрн доладгч өдрт һазр йосндан хагсч одв.

¹⁵ Тер цагт Бурхн Ноахд иигҗ келнә:

¹⁶ – Керм деерәс чи, чини гергн, чини көвүд, теднә гергд буутн. ¹⁷ Чамла йовсн шовуд, аңгуд болн цуг мөлкдгүдиг, әмтә-киитә тоотыг һазаран һарһ. Һазр деер тедн тооһарн олн болад, өсч йовтха.

¹⁸ Ноах эврәннь көвүдтәһән, гергтәһән болн эврәннь берәчүдтәһән һазаран һарна. ¹⁹ Аңгуд, һазрар мөлкдгүд, шовуд цугтан, һазр деер бәәҗ җирһдг тоот цугтан зүс-зүсәрн кермәс һарцхав.

²⁰ Ноах Деед Эзнд тәкл тәкдг орм тәкнә. Цевр малын болн шовудын цуг зүсн болһнас терүн деер һал тәәҗ тәкл тәкнә. ²¹ Деед Эзн сән үнр медәд дотран иигҗ келнә:

– Күүнә зүркнә ухан бичкндк цагаснь хар саната болсн бийнь, Би хөөннь күүнәс көлтә һазриг дәкҗ харашгов. Әмтә-киитә тоотыг хөөннь Би эн саамла әдл дәкҗ алшгов.

²² Һазр бәәтл,

Тәрә тәрлһн, тәрә хадлһн,

Киитн болн һаң,

Зун болн үвл,

Өдр болн сө чилҗ зогсшго.

Ноахла кесн, Бурхна бооцан

¹ Бурхн Ноахиг болн терүнә көвүдиг йөрәһәд, иигҗ теднд келнә:

– Тооһарн олн болтн, төрәд һазр дүүргтн. ² Һазр деерк аңгуд цугтан, теңгрин шовуд цугтан, һазрар мөлкдгүд цугтан, теңгсин заһсд цугтан таднас сүрдҗ әәтхә, тедниг тадна һарт Би өгчәнәв. ³ Ноһан урһмлыг Би таднд өгснлә әдл, әмд болн көндрдг юмиг цугтаһинь тадна эдлврт өгчәнәв. ⁴ Болв цуста мах бичә идтн. Яһад гихлә, цусар әмд бәәдмн. ⁵ Кемр кен чигн күн тадна цус асххла, Би маһд уга өшәһән авхув. Терүнә ормд Би мал болһнас өринь некхүв. Өөрхн улсиннь җирһлин төлә күн болһнас Би хәрү некхүв.

⁶ Кен негнь күүнәс цус һарһхла,

терүнә бийиннь цусн күүнә һарар асхргдх.

Яһад гихлә, Бурхна дүртәһәр

Бурхн күүг үүдәлә.

⁷ Тадн болхла, төрәд өргҗтн, һазр деер бәәрлтн, тендән тооһарн өстн.

⁸ Дәкәд Бурхн Ноахд болн терүнә көвүдт келнә:

⁹ – Ода Би Эврәннь бооцаһан таднла болн тадна хөөтк үйнрлә, ¹⁰ таднла бәәсн әмтә-киитә тоотла – шовуд, мал болн зерлг аңгуд – кермәс таднла хамдан буусн тоотла цугталань, һазр деер бәәх аң болһнла кенәв. ¹¹ Би таднла иим бооца кеҗәнәв: хөөннь цуг әмтә-киитә тоот усна аюлар дәкҗ алгдшго, хөөннь усна аюл һазр дәкҗ үрәшго. ¹² Бийиннь болн тадна хоорнд, таднла бәәх әмтә-киитә тоот болһнла, иргч үйнрт кевтнь цугинь күргәд мини кех бооцана темдг эн. ¹³ Би үүлн дунд Эврәннь солңһан татҗанав. Мини болн һазрин хоорнд кесн бооцана темдг тер болх. ¹⁴ Намаг һазр деер үүлн цуглулхла, терүн дунд солңһ һарх. ¹⁵ Тиигхлә Мини болн тадна хоорндк, әмтә-киитә тоот болһнла кегдсн бооцаг Би тодлхув: хөөннь цуг әмтә-киитә тоотыг алхин төлә усна аюл учршго. ¹⁶ Үүлн дунд солңһ һарх болһнднь, Би терүг үзәд, Бурхн болн һазр деер бәәх цуг әмтә-киитә тоотын хоорндк мөңк бооцаг санхув, – гиҗ Бурхн келв.

¹⁷ – Һазр деер бәәх цуг әмтә-киитә тоотла кесн Мини бооцана темдг эн.

Ноахин көвүд

¹⁸ Кермәс буусн Ноахин көвүд – Шем, Хам, Япет. (Хам – Канана эцк.) ¹⁹ Эн һурвн Ноахин көвүд. Теднәс һазр күүһәр дүүрсмн.

²⁰ Тәрәч Ноах уста үзм тәрсн түрүн күн. ²¹ Чаһр ууһад, тер согтна, татата сег дор нүцкәр кевтнә. ²² Канана эцк Хам эврәннь эцкән нүцкәр кевтсинь үзәд, ахнртан келнә. ²³ Болв Шем Япет хойр хувц авад, ээм деерән хаяд, нурһарн цухрн йовҗ сег дор кевтсн нүцкн эцкән хучна. Эцкиннь ил махмуд үзшгон төлә, тедн талдан үзг тал хәләцхәв.

²⁴ Уусн чаһрнь һарад, Ноах серәд, бичкн көвүнь Хам терүнд ю кесинь медснәннь хөөн ²⁵ иигҗ келнә:

– Канан, харалла харһ!

Эврәннь ахнртан тер

Мухла әмтнә сүүлңкнь болх.

²⁶ Тер бас иигҗ келв:

– Шеман Бурхн Деед Эзн тууртха!

Канан Шеман мухла болтха.

²⁷ Бурхн Япетин һазрин меҗә икдүлтхә.

Япет Шеман сег дор бәәтхә,

Канан терүнә мухла болтха.

²⁸ Усна аюлын хөөн Ноах 350 җилдән бәәв. ²⁹ Ут турштан Ноах 950 нас наслад өңгрв.

Ноахин көвүдин хөөт үйнр

¹ Шем, Хам болн Япет гидг Ноахин көвүдин уңг-тохм эн. Усна аюлын хөөн теднәс көвүд төрв.

² Япетин көвүд: Гомер, Магог, Мадай, Яван, Тувал, Мешех болн Тирас. ³ Гомерин көвүд: Ашкеназ, Рипат болн Тогарма. ⁴ Явана көвүд: Элиша, Таршиш, Киттим болн Доданим. ⁵ Теңгсин көвәһәр бәәдг әмтн теднәс эврә һазрар түгвә. Тедн эврә әмтн дунд эврә келтә, эврә отгта болцхав.

⁶ Хамин көвүд: Куш, Мицраим , Пут болн Канан. ⁷ Кушин көвүд: Сева, Хавила, Савта, Раама болн Савтеха. Раамаин көвүд: Шева болн Дедан.

⁸ Һазр деер түрүңк күчтә дәәч болсн Нимродан эцкнь бас Куш бәәҗ. ⁹ Деед Эзнә евәләр тер күчтә аңһуч бәәҗ. Тегәд иигҗ келгднә: «Деед Эзнә евәләр күчтә аңһуч болсн Нимродла әдл». ¹⁰ Терүнә орн-нутгт түрүләд ик чинртә бәәсн балһсд: Вавилон, Эрех, Аккад болн Калне – цугтан Шинар гидг һазрт бәәҗ. ¹¹ Тер һазрас Нимрода Ашур тал һарна. Тенд Ниневе, Реховот-Ир, Калах балһсд болн ¹² Ниневе Калах хойрин хоорнд Ресен гидг алдр балһс тосхв.

¹³ Мицраим лудмудын, анамудын, лехавмудын, наптухмудын, ¹⁴ патрусмудын, каслухмудын (каслухмудас пилистмүд үүдвә), каптормудын эцк.

¹⁵ Канан Сидона эцк. Сидон энүнә түрүн үрн. Дәкәд хетын, ¹⁶ евүсмүдин, амормудын, гергашмудын, ¹⁷ хивмүдин, аркмудын, синмүдин, ¹⁸ арвадмудын, цемармудын болн хаматмудын эднә эцк Канан бәәҗ. Хөөннь Канана отга улс тарна. ¹⁹ Канана һазрин меҗә Сидонас Герар тал, Газа нертә һазр күртл, тендәс Содом, Гомора, Адма болн Цевоим тал, Лаша балһснд күрнә. ²⁰ Хамин көвүд отгарн болн келәрн, эврә һазрта, улста болсарн тиим болҗана.

²¹ Япетин ах Шемаһас бас көвүд төрнә. Шем Еберин цуг хөөт үйнрин өвк эцкнь болҗана. ²² Шеман көвүд: Елам, Ашур, Арпакшад, Луд, Арам. ²³ Арамин көвүд: Уц, Хул, Гетер болн Маш. ²⁴ Арпакшадас Шелах төрнә. Шелахас Ебер төрнә. ²⁵ Еберәс хойр көвүн төрнә: негнднь Пелег гидг нер өгнә, яһад гихлә, терүнә өдрмүдт һазр хувагдла. Терүнә дүүд Йоктан гидг нер өгнә. ²⁶ Йоктанас төрсн көвүднь: Алмодад, Шалеп, Хацармавет, Ярах, ²⁷ Хадорам, Узал, Дикла, ²⁸ Овал, Авимаэл, Шева, ²⁹ Офир, Хавила болн Йовав. Эдн Йоктана көвүд. ³⁰ Теднә бүүрлсн һазр Мешаһас Сепара күртл дорд уулын нутгт бәәнә. ³¹ Шемана көвүд отгарн болн келәрн, эврә һазрта, эврә улста болсарн тиим болҗана.

³² Ноахин көвүдин отг тохм улсарн тиим. Усна аюлын хөөн һазр деерәһүр теднәс әмтн сална.

Вавилона бәәшң

¹ Нарт-делкәд негхн келн болн негхн үг бәәҗ. ² Әмтн дорд үзгәс Шинарин талвңд ирәд, тенд бәәрлнә.

³ Тедн нег-негндән келнә:

– Тоосх кей, терүгән сәәнәр шатахмн.

Чолуна ормд тоосх, урсхлын ормд салм олзлв. ⁴ Дәкәд тедн келв:

– Теңгрт күрдг бәәшңтә балһс бийдән тосхий. Тиигҗ нерән һарһад, цуг делкәд геедрәд йовҗ оддгоһар кехмн.

⁵ Әмтнә тосхҗах балһс болн бәәшң хәләхәр Деед Эзн бууҗ ирәд ⁶ иигҗ келнә:

– Цуг әмтн нег улс, тедн негхн келтә; тегәд ода сансн зураһасн теднд эс күцәх юмн мел уга. ⁷ Буухмн. Тедн нег-негән медҗ чаддгоһар, Бидн теднә келинь хутхулхмн.

⁸ Деед Эзн тедниг тендәс орчлңгар тарана. Тер балһсна тосхлтан тедн зогсана. ⁹ Эн учр деерәс тер балһсн Вавилон гиҗ нерәдгднә. Деед Эзн тенд цуг делкән кел хутхв. Тедниг Деед Эзн тендәс цуг һазрар тарав.

Шемәс Абрам күртл

¹⁰ Шеман уңг-тохм эн.

Усна аюлын хөөн хойр җил болад, Арпакшад көвүн төрхд Шем 100 наста билә. ¹¹ Арпакшад төрснә хөөн Шем 500 җилдән әмд йовв. Эн бас көвүдтә, күүкдтә билә.

¹² Арпакшадыг 35 болхлань, терүнәс Шелах төрв. ¹³ Шелах төрснә хөөн Арпакшад 403 җилдән бәәв. Эн бас көвүдтә, күүкдтә билә.

¹⁴ Шелах 30 нас күрхлә, терүнәс Ебер төрв. ¹⁵ Ебер төрснә хөөн Шелах 403 җилдән бәәв. Эн бас көвүдтә, күүкдтә билә.

¹⁶ Еберин 34 наснднь Пелег төрв. ¹⁷ Пелегиг төрснә хөөн Ебер 430 җилдән бәәв. Эн бас көвүдтә, күүкдтә билә.

¹⁸ Пелегиг 30 настаднь Реу төрв. ¹⁹ Реугиг төрснә хөөн Пелег 209 җилдән бәәв. Эн бас көвүдтә, күүкдтә билә.

²⁰ Реугиг 32 настаднь Серуг төрв. ²¹ Серугиг төрснә хөөн Реу 207 җилдән бәәв. Эн бас көвүдтә, күүкдтә билә.

²² Серугиг 30 настаднь Нахор төрв. ²³ Нахориг төрснә хөөн Серуг 200 җилдән әмд йовв. Эн бас көвүдтә, күүкдтә билә.

²⁴ Нахориг 29 күрхлә, Тарах төрв. ²⁵ Тарахиг төрснә хөөн, Нахор 119 җилдән әмд йовв. Эн бас көвүдтә, күүкдтә билә.

²⁶ Тарах 70 нас наслсна хөөн терүнәс Абрам, Нахор болн Харан төрв.

²⁷ Тарахин уңг-тохм эн:

Тарахас Абрам, Нахор болн Харан төрв. Харанас Лот төрв. ²⁸ Харана эцк Тарах әмд бәәһә бәәтл, Харан Халдейск һазрин төрсн Ур гидг балһсндан өңгрв. ²⁹ Абрам болн Нахор бийдән гергд авцхана. Абрамин гергнә нерн Сара. Нахорин гергнә нерн Милка. Милка Харана күүкн. Харан Милкин болн Искан эцк. ³⁰ Сара үр эс һарһсндан күүкд уга билә.

³¹ Тарах Абрам көвүһән, эврәннь ачан, Харана көвүн Лотыг, Сара берән – Абрамин гергиг дахулад, теднлә хамдан Халдейск һазрин Ур гидг балһснас һарад Канана һазр орна. Тедн Харан балһснд күрәд бүүрлнә. ³² Тарах 205 җилдән бәәһәд, Харан балһснд өңгрнә.

Абрамин дуудвр

¹ Деед Эзн Абрамд келнә:

– Эврәннь бәәх һазрасн, төрл-саднасн, эврәннь эцкин гертәс һарад Мини үзүлсн һазрур йов.

² Чамас Би алдр әмт һарһад,

Чамд әдс өгнәв.

Чини нериг Би өөдән өргнәв,

Чи йөрәлин көрң болхч.

³ Чамаг йөрәҗәх әмтиг Би йөрәнәв,

Чамаг харасн күүг Би харанав.

Чамар дамҗулҗ

Һазр деерк цуг улс тохмарн әдс авцхах.

⁴ Тегәд Абрам Бурхна келсәр йовв, терүнлә хамдан Лот йовв. Харанас һарад йовхд, Абрам далн тавта билә. ⁵ Сара гергән, ач көвүн Лотыг, Харанд эдлҗәсн эдл-ахуһан, олҗ авсн мухласан тер бийләһән авв. Тедн Канан һазр тал йовад, тиигән ирв. ⁶ Шехемд Море гидг нертә алдр хар модн урһҗасн орм күртл Абрам эн һазрар йовв. Тер цагт тенд кананахн бәәҗ. ⁷ Деед Эзн Абрамд үзгдәд келнә:

– Би эн һазриг чини хөөт үйнрт өгнәв.

Үзгдәд ирсн Деед Эзнд Абрам тенд бәрц бәрдг бәәр кев. ⁸ Тендәс тер Бетеләс дорд үзг тал бәәх уулта һазрур йовна. Тенд Бетеләс барун үзг болн Гаем дорд үзг хоорнд сег бәрнә. Тенд бәрц бәрх бәәр Деед Эзнд кенә. Деед Эзнә нер тер дуудна. ⁹ Тегәд Абрам тендәсн Негев тал цаарандан йовна.

Абрам Египетд

¹⁰ Тер һазр деер харһнлһн болв. Харһнлһн дегд күчр болснас көлтә Абрам Египетд цаг зуур бәәхәр йовв. ¹¹ Египет тал өөрдҗ йовад Сара гергндән тер иигҗ келнә:

– Чамаг сәәхниг би медҗәнәв. ¹² Египетинхн чамаг үзсн цагтан келх: «Энтн терүнә гергн», – тегәд намаг алад, чамаг әмд үлдәх. ¹³ Чини төлә нанд сән болдгар, чи мини дү күүкньв гиһәд кел. Тегәд би чини нилчәр әмд үлдх биләв.

¹⁴ Абрамиг Египетд ирхлә, Египетин улс Сараг йир сәәхн бәәсинь үзв. ¹⁵ Хаана ямта улс Сараг үзхләрн, тедн хаанд Сараг буульҗ. Тегәд Сараг хаана герт авч одна. ¹⁶ Саран төлә Абрамиг тер сәәнәр тосв. Абрамд хөд, мал, элҗгнс, зарцнр болн темәд хан белглв.

¹⁷ Болв Абрамин Сара гергнәс көлтә хаанд, терүнә герт бәәх цуг әмтнд Деед Эзн күнд гем өгв. ¹⁸ Тегәд хан Абрамиг дуудад сурна:

– Чи намаг яһвч? Эн чини гергн гиһәд яһад нанд эс келвч? ¹⁹ Яһад чи «Эн мини дү күүкн» гиҗ келвч? Намаг терүгәр гергән кетхә гиҗ иигҗ келвч? Чини гергн эн. Энүгән авад йов!

²⁰ Хан заквр өгнә. Терүнә әмтн Абрамиг гергтәһинь хамднь, бәәсн цуг эдл-ахутаһинь хаалһднь орулад йовулна.

Абрам Лот хойр салҗана

¹ Египетәс Абрам гергтәһән, цуг эдл-ахутаһан Негев орв. Лот бас теднлә йовна. ² Абрам ода олн малта, цаһан мөңгтә, алтта болв. ³ Негевас Бетелд күртлән тер йовад йовв. Тенд Бетел болн Гаем хоорнд урднь терүнә сег бәәлә. ⁴ Тер һазрт Абрам экләд йовхдан бәрц бәрлһнә бәәр кесмн. Абрам тенд Деед Эзнә нер дуудла.

⁵ Абрамла хамдан йовсн Лот бас олн үүрмг болн бод малта, бәрсн сегмүдтә бәәҗ. ⁶ Тер һазр тедниг хамднь багтаҗ, эс теҗәҗ чадад бәәв. Яһад гихлә, зөөрнь дегд ик болад, хамдан бәәҗ эс чадад бәәв. ⁷ Абрамин малчнр болн Лотын малчнр хоорнд цүүгән болв. (Тиигхд тер һазрт кананахн болн перизмүд бүүрлҗ бәәҗ.)

⁸ Тегәд Абрам Лотд иигҗ келнә:

– Чи ман хойрин хоорнд, чини малчнр мини малчнрин хоорнд цүүгән бичә болтха. Яһад гихлә бидн төрл-садн улсвидн. ⁹ Эн һазриг чи цугтаһинь үзҗәнч? Нанас сал. Кемр чи зүн үзг тал йовхла, би барун үзг тал эргнәв, кемр чи барун үзг тал йовхла, би зүн үзг тал эргәд йовнав.

¹⁰ Йордана тегш һазр Цоар күртл, Деед Эзнә сад мет, Египетин һазр мет сәәнәр услгдҗахиг Лот үзнә. (Эннь Деед Эзн Содомиг болн Гомораг күүчхәс урд тиим бәәлә.) ¹¹ Лот бийдән Йордана цуг тегш һазр шүүҗ авад дорд үзг хәләһәд йовна. Тиигҗ тедн нег-негнәсн салцхав. ¹² Абрам Канан һазрт бүүрләд бәәв. Лот болхла, Содомас хол биш сегмүдән бәрәд, тегш һазрт бәәх балһсдын дунд бүүрлв. ¹³ Содомин әмтн хар саната бәәҗ, Деед Эзнә өмнәс йир ик килнц һарһҗаҗ.

¹⁴ Лотыг салсна хөөн Деед Эзн Абрамд келнә:

– Эн бәәх ормасн эргндән хәләлч: ар үзг болн өмн үзг тал, дорд болн деед үзг тал хәлә. ¹⁵ Чини үзҗәх цуг һазриг Би чамд болн чини хөөт үйнрт мөңкинд өгнәв. ¹⁶ Чини хөөт үйнриг һазрин шора мет тооһарнь икдүлнәв. Тегәд кемр кен негнь шора тоолҗ чадх болхла, чини хөөт үйнр бас тоолгдад бәәх. ¹⁷ Чи босад, эн һазрар утднь, өргнднь йовад үз. Яһад гихлә, Би энүг чамд өгнәв.

¹⁸ Абрам сегмүдән ормаснь көндәһәд, Хевронас хол биш бәәсн Мамрен алдр хар моддын хаҗуд бүүрлхәр һарад йовна. Тендән Абрам Деед Эзнд бәрц бәрдг бәәр кенә.

Абрам Лотыг сулдхна

¹ Тер цагт Шинаран хан Амрапел, Елласаран хан Ариох, Еламан хан Кедорлаомер болн Гоиман хан Тидал ² эдн хамдан дәәлдхәр Содомин хан Бера тал, Гоморан хан Бирша тал, Админ хан Шинава тал, Цевоиман хан Шемевера тал, Белан (эс гихлә Цоаран) хан тал дәврцхәв. ³ Эн хаадуд Сиддим гидг тегш һазрт (ода тенд Давста теңгс бәәнә) чидл-күчән негдүлцхәв. ⁴ Арвн хойр җилдән тедн Кедорлаомеран йосна үлмәд бәәв, болв арвн һурвдгч җилдән буцлт кецхәв. ⁵ Арвн дөрвдгч җилдән Кедорлаомер болн энүнлә негдсн хаадуд босад, Рефаимудиг Аштерот-Карнаимд, Зузимудиг Хамд, Эмимсиг Шаве-Кириатаимд, ⁶ Хоррмудыг көдән көвәд бәәсн Эл-Паран тал йовдг хаалһин хаҗудк Сеир гидг уулын һазрт ка цокад тарацхав. ⁷ Тендәс тедн хәрү эргәд, Эн-Мишпат (эс гихлә Кадеш) тал ирцхәв. Энд Амалекмудыг болн Хацацон-Тамард бәәсн Амормудыг бас ка цокад тарав.

⁸ Содомин, Гоморан, Адман, Цевоиман, Белан (эс гихлә Цоаран) хаадуд теднә өмнәс босцхав. Сиддимин тегш һазрт тедн ⁹ Кедорлаомеран, Елама хаана, Тидалан, Гоима хаана, Амрапелан, Шинар хаана болн Ариохан, Елласара хаадын өмнәс дәәлдә кецхәв – дөрвн хан тавн хаана өмнәс босцхав. ¹⁰ Сиддимин тегш һазрт салмта олн нүкн бәәҗ. Содомин болн Гоморан хаадуд һарад зулхларн, терүнд унцхав, наадкснь уул орад зулв. ¹¹ Дөрвн хан Содомин болн Гоморан цуг өлг-эдиг, цуг хот-хоолыг авад йовҗ одцхана. ¹² Содомд бәәсн Абрамин ач көвүн Лотыг, терүнә цуг эдл-ахуг тедн бас авад йовҗ одна.

¹³ Теднәс зулад әмд үлдсн нег күн ирәд, энүнә тускар Аморей Мамрен алдр хар моддын хаҗуд бүүрлҗ бәәсн еврей Абрамд келнә. Эдн цугтан Мамре болн Эшкол, Анер гидг төрлмүдтәһән Абрамла негдҗ көдлдг улс бәәҗ. ¹⁴ Төрл көвүһән бәрәнд бәәхиг соңсад, Абрам дәәнд орх дүңгә бийиннь герт төрсн һурвн зун арвн нәәмн залу цуглулад, өшәтиг Дан күртл мөрдҗ көөнә. ¹⁵ Сөөһәр Абрам ялчнртаһан хувагдад, өшәтиг дәврәд, Дамаскас ар үзгт бәәх Хова күртл мөрдҗ көөнә. ¹⁶ Абрам цуг өлг-эдиг, күүкд улсиг, бәрәнд авгдсн талдан әмтиг болн эврәннь төрл көвүһән Лотыг цуг өлг-эдтәһинь хәрү булаҗ авна.

¹⁷ Кедорлаомер болн терүнлә негдсн хаадуд диилгдснә хөөн, Абрам хәрү ирҗ йовхлань, Содомин хан терүг тосад, Шаве гидг нертә тегш һазрт (эс гихлә Хаана тегш һазр) өмнәснь ирнә. ¹⁸ Шалеман хан Мелкицедек болхла, өдмг болн чаһр бәрҗ тосна. Тер Деед Бурхна гелң бәәҗ. ¹⁹ Абрамиг хан йөрәнә:

– Деед Бурхнас, теңгр һазр хойрин Үүдәгчәс, Абрам, чамд әдс күрттхә. ²⁰ Чини өшәтнриг һартчнь бәрүлсн Деед Бурхнд туурмҗ болтха!

Абрам цуг авсн юмнасн Мелкицедекд арвна нег хүвинь өгв.

²¹ Содомин хан Абрамд иигҗ келнә:

– Нанд әмт өг, зөөрән бийдән үлдә.

²² Болв Абрам Содомин хаанд хәрү өгнә:

– Би Деед Эзн тал – Деед Бурхн тал, теңгр һазр хойрин Үүдәгч тал – һаран өргҗ андһар өгчәнәв: ²³ чамас нам утц чигн, буршмгин боодһа чигн авшгов, чамас тас юм авшгов. «Би Абрамиг байҗуллав» гиҗ келдгоһар тиигнәв. ²⁴ Би зуг мини әмтнә идсиг авнав. Нанла хамдан йовсн Анер, Эшкол, Мамре эврәннь хүвән автха.

Абрамла кесн Бурхна бооцан

¹ Энүнә хөөн Абрамд үзгдл болҗ Деед Эзн келнә: – Бичә ә, Абрам, Би чини халхцв. Чини ачлвр йир ик болх.

² Болв Абрам иигҗ келнә:

– О, Нойн Деед Эзн, кемр би үрн уга үлдҗәхлә, мини өлг-эдиг Элиезер гидг Дамаскин күн авх болхла, Та нанд ю өгҗ чадхвт? ³ Та нанд хөөт үй өгсн угат, мини эдл-ахуг һардҗах күн мини өнч авх күн болх.

⁴ Деед Эзнә үг терүнд хәрүнь болв:

– Терчнь чини өнч авх күн болшго, чамас һарсн күн чини өнч авх күн болх.

⁵ Деед Эзн Абрамиг һазаран дахулҗ һарад иигҗ келнә:

– Теңгрүр хәләлч: кемр одд тоолҗ чадх болхла, тедниг тоол. Чини хөөт үйин улс тооһарн тиим болх.

⁶ Абрам Деед Эзнд иткнә. Итксн төләднь Деед Эзн Абрамиг чик седклтә күн гиҗ тоолна.

⁷ Деед Эзн терүнд бас иигҗ келнә:

– Чамаг эзн болтха гиһәд, эн һазр өгхәр Би халдеймудын Ур гидг балһснас чамаг дахулҗ һарһсн Деед Эзмб.

⁸ Болв Абрам сурна:

– О, Нойн Деед Эзн, энүнд эзн болхан би яһҗ медхмб?

⁹ Деед Эзн терүнд келнә:

– Чи нанд һунта туһл, һунта яма болн һунта хуц, көглҗрһ болн баахн көглҗрһ авад ир.

¹⁰ Заасн зүсн-зүүл малыг, шовудыг Абрам авч ирәд, чавчад, тедниг хойр әңгләд, нег-негнәннь тус оркна, зуг шовудыг чавчсн уга. ¹¹ Махсг зерлг шовуд махн тал нислдәд бәәв, болв Абрам тедниг көөнә.

¹² Нарн суух кемлә, Абрам нөөртән икәр авлгдна: эн цагла терүн деер әәмшгтә таг харңһу бууна. ¹³ Деед Эзн терүнд келнә:

– Чини хөөт үйнр күүнә һазрт оруд улс болх, тенд мухла болх, чини хөөт үйнр дөрвн зун җилдән даҗргдхиг медҗ ав. ¹⁴ Тедниг мухлалсн улсиг Би зарһла харһулхв, энүнә хөөн тедн тендәс ик өлг-эдтә һарх. ¹⁵ Чини тускар болхла – әвр көгшн насндан сәәни орнд төрҗ өвкнртән күрхч. ¹⁶ Чини хөөт үйнр болхла – дөрвдгч үйдән нааран хәрү ирх. Яһад гихлә, амормудын килнц кевтән күцгдәд уга.

¹⁷ Нарн сууһад, харңһу болхла, утан һарчах хәәсн болн ассн заль генткн һарч ирәд, чавчад хойр әңглсн махна хоорндаһур һарна. ¹⁸ Тер өдр Деед Эзн Абрамла бооца кеһәд келнә:

– Чини хөөт үйнрт Би эн һазр өгчәнәв – Египетин һолас Епрат гидг нертә алдр Һол күртл: ¹⁹ кенмүдин, кенезмүдин, кадмонмудын, ²⁰ хетмүдин, перизмүдин, рефаимудын, ²¹ амормудын, кананахнын, гергашмудын болн евүсмүдин һазрмуд чамд өгчәнәв.

Хагар болн Ишмаил

¹ Абрамин гергн Сарад үрн олддго бәәҗ. Сарад Египет һазра Хагар гидг зарц күүкд күн бәәҗ. ² Сара Абрамд келнә:

– Деед Эзн нанд үр өгсн уга. Йов, мини зарц күүкд күүнлә кевт, тер нанд күүкд һарһҗ өгхмн болвза .

Абрам Саран келснлә зөвшәрнә. ³ Тегәд Сара эврәннь зарц Хагариг залудан герг кехәр өгнә. (Тер цагт Абрам Кананд арвн җилдән бәәчклә.)

⁴ Хагар Абрамас саата болна. Саата болсан медчкәд, Хагар эврәннь эзн күүкд күүндән дурго болна. ⁵ Тиигхләнь Сара Абрамд келнә:

– Намаг һундл үзәд тесҗәснд чи гемтәч. Би зарцан чамд өгләв, чамас саата болсан медчкәд, тер нанд дурго болҗана. Мана зарһиг Деед Эзн кетхә.

⁶ – Чини зарц чини һарт бәәнә. Чи терүг сансарн бәрҗ чадҗанач, – гиҗ Абрам келнә.

Тегәд Сара Хагариг шахад-даҗрад бәәв. Тернь Сараһас зулад гүүнә.

⁷ Деед Эзнә элч Хагариг булгин хаҗуд көдә һазрт олҗ авна. Эн булг Шур тал һарсн хаалһин өөр бәәҗ.

⁸ – Хагар, Саран зарц, альдас чи ирвч, альдаран йовҗ йовнач? – гиҗ тер сурна.

– Би эврәннь хатн Сараһас зулҗ йовнав, – гиҗ тернь хәрү өгнә.

⁹ – Хатн талан хәрү од, терүнә келсиг күцәҗ, соңсврта бол. ¹⁰ Би чини хөөт үйнрин тоог тоолҗ болшгоһар өскнәв, – иигҗ Деед Эзнә элч зарцд келнә.

¹¹ – Чи ода саатач, чамас көвүн һарх. Терүнд Ишмаил гидг нер өг, яһад гихлә, Деед Эзн чини зовлңгин тускар соңсв. ¹² Терчн зерлг элҗгнә бәәдлтә болх: цуг әмтиг тер дөңншго, цугтан терүг дөңншго, терчн цуг эврәннь төрл-садндан өшәтн болҗ бәәх, – Деед Эзнә элч зарцд бас иигҗ келнә.

¹³ Бийләһән күүндсн Деед Эзнд Хагар иим нер өгнә: «Намаг үзҗәх Бурхн». Яһад гихлә: «Бурхиг би йосндан үзәд, әмд үлдсн болхви?» – гиҗ Хагар келнә.

¹⁴ Эн учр деерәс тер худг «Беер-лахай-рой» гидг нер зүүнә. Кадеш Баред гидг балһсдын хоорнд тер бәәнә. ¹⁵ Хагар Абрамд көвү һарһҗ өгв. Терүнә һарһсн көвүнд Абрам Ишмаил гидг нер өгв.

¹⁶ Хагар Ишмаилиг һарһхд Абрам найн зурһата билә.

Керчллһнә бооцан

¹ Абрамиг йирн йистәднь Деед Эзн терүн тал ирәд келнә:

– Би Хамгин Күчтә Бурхнв, Мини эв-арһар бә, нерән бичә һута. ² Би чамла бооца кенәв, чамд йир олн тоота хөөт үйнр өгнәв.

³ Абрам Бурхна өмн түргүр унна. Бурхн терүнд келнә:

⁴ – Чамла кеҗәх Мини бооцан эн: Чи олн келн-улсин эцк болхч. ⁵ Чамаг дәкҗ Абрам гиҗ келшго, чини нерн Абрахам болх. Чамар Би олн келн-улсин эцк кенәв. ⁶ Би чамаг йир өслттә кү кенәв. Чамас келн-улс болн хаадуд үүдҗ төрдгәр кенәв. ⁷ Би чамла бооца кенәв. Мини болн чини хоорнд, чини иргч үйнрин хоорнд мөңк бооца кенәв. Би чини Бурхн болнав, чини хөөт үйнрт Бурхн болнав. ⁸ Чи оруд күн болҗ бәәх Канана һазриг чамд болн чини хөөт үйнрт мөңк эзллһнд өгнәв, теднә Бурхн болхв.

⁹ Бурхн Абрахамд иигҗ келв:

– Чи Мини бооца күцәх йостач. Чи болн чини хөөн хөөт үйнрчнь терүг күцәх йоста. ¹⁰ Чамла болн чини хөөн хөөт үйнртәчнь кесн, чини күцәх Мини бооцан эн: Таднас эр күн болһн керчүлгдтхә. ¹¹ Күн болһн керчүлгдх йоста, эннь Мини болн тадна хоорнд кесн бооцана темдг болх. ¹² Төрәд нәәмн өдр күцсн эр күн танад керчүлгдх йоста. Үйәс үйд тиим болтха. Чини хөөт үйнр, цуг зарцнр: чини герт төрснь чигн, хәр күүнәс мөңгәр хулдҗ авгдснь чигн керчүлгдх йоста. ¹³ Цугтан керчүлгдх йоста. Мини мөңк бооцан тадна махмудт бооцана темдг болх. ¹⁴ Керчүлгдәд уга эр күн болхла, эврәннь келн-улсасн салһгдх зөвтә. Мини бооцаг тер эвдсн күн болх.

¹⁵ Бурхн дәкәд Абрахамд иигҗ келнә:

– Чини гергн Саран тускар болхла, терүг дәкҗ Сара гиҗ келшгоч, терүнә нернь Сарра болх. ¹⁶ Терүг Би әдслнәв, чамд Сарраһас көвү өгнәв. Сарраг келн-улсин эк болдгар Би әдслнәв, терүнәс олн келн-улсин хаадуд үүдҗ төрх.

¹⁷ Абрахам түргүр унна. «Зун наста күүнәс көвүн һархий? Йирн наста Сарра көвү һарһхий?» – гиҗ инәһәд санна.

¹⁸ – Зуг Ишмаил әмд бәәһәд, чини әдс авв чигн болх, – гиҗ тер Бурхнд келнә.

¹⁹ – Чини гергн Сарра чамд көвү һарһх. Терүнд чи Ицхак гидг нер өгхч. Би терүнә хөөт үрдлә Эврәннь бооцаһан кенәв. Тер мөңк бооцан болх. ²⁰ Ишмаилин туск чини сурвр Би соңсув: Ода терүг Би бас әдслҗәнәв. Терүг Би өнр-өсклңтә болһнав, тооһарн олн болдгар бас икдүлнәв. Арвн хойр нойна эцк тер болх. Би терүнәс алдр улс үүдәҗ һарһнав. ²¹ Болв Эврәннь бооцаһан Би Ицхакта кенәв. Дарук җилд эн цагла Сарра чамд тер көвү һарһҗ өгх, – гиҗ Бурхн келв. ²² Абрахамла күүндврән чиләһәд, Бурхн йовҗ одна.

²³ Минь тер өдр Абрахам Ишмаил гидг көвүһән болн цуг эврә гертнь төрҗ һарсн әмтиг, эс гиҗ мөңгәр хулдҗ авгдсн цуг залу улсиг цуглулад, Бурхна келсәр керчүлв. ²⁴ Тиим керчллһ бийдән келгүлхләрн, Абрахам йирн йисн наста бәәҗ, ²⁵ Ишмаил көвүнь арвн һурвта бәәҗ. ²⁶ Абрахам болн терүнә Ишмаил көвүн тер өдртән хоюрн керчүлгднә. ²⁷ Абрахамин герт бәәсн цуг залу улс, тедн дунд терүнә герт төрҗ һарсн, һазадын орнас хулдҗ авгдсн әмтн Абрахамла хамдан керчүлгдсн болдг.

Һурвн гиич

¹ Өдрәр һал үдлә Мамре хар моддын хаҗуд сегиннь үүднд суухлань, Абрахам тал Деед Эзн баралҗ ирнә. ² Хәләхлә, хол биш зогсчасн һурвн күн Абрахамд үзгднә. Тедниг үзн, Абрахам сегин үүдн талас өмнәснь тосч гүүһәд, һазрт күрч мөргв.

³ – Мини Деед Эзн, кемр би тана нүүрт хәәрлт үзсн болхла, Эврәннь зарцин хаҗуһар бичә давҗ һартн. ⁴ Эн модн дор амрад суутн, көлитн уһах ус ода авч ирх, ⁵ би таднд хот авч ирнәв. Тадн эврәннь зарц тал ирсн болхла, невчкн чидл авад, цаарандан йовхт, – гиҗ тер келв.

– Йир сән. Келсәрн ке, – гиҗ тедн келв.

⁶ Абрахам сег дотр бәәсн Сарра тал адһна.

– Шулуһар икәр сән һуйр авад, элдәд өдмг болһ, – гиҗ Абрахам гергндән келнә.

⁷ Дәкәд тер мал талан гүүҗ одад, сәәнәснь баахн туһл бәрҗ авад, зарцдан өгнә. Тернь хот белднә. ⁸ Дәкәд Абрахам ээзгә, үс авч ирнә, гиичнрин өмн болһсн туһлын мах тәвнә. Тедниг хот идтл, Абрахам хаҗуднь модна сүүдрт зогсв.

⁹ – Сарра гидг гергнчнь яһла? – гиҗ тедн Абрахамас сурна.

– Тенд, сег дотр бәәнә, – гиҗ тер хәрү өгнә.

¹⁰ Тиигхләнь нег гиич келнә:

– Би маһд уга урһх җилд хәрү чам тал ирнәв, минь эн цагла. Чини гергн Сарра көвүтә болх.

Арднь бәәсн сегин үүднд зогсчасн Сарра теднә күүндвр соңсна. ¹¹ Абрахам Сарра хойр көгшн, ик наста билә. Күүкд улст ирдг сарин кир Саррад ирдгән уурла. ¹² Тегәд Сарра инәһәд, дотран иигҗ санна:

– Би көгшрүв, мини эзн көгшн: нанд тиим байр үзгдхмн болхви?

¹³ Тиигхләнь Деед Эзн Абрахамд келнә:

– Яһад Сарра инәҗәхмб? «Йосндан нанд күүкд олдхмн болхви, би көгшнлм», – гиҗ яһад келв? ¹⁴ Деед Эзнд күцәҗ болшго кецү юмн бәәхий? Би тадн тал җил болад ирнәв, Сарра көвүтә болх.

¹⁵ – Би инәсн угав, – гиҗ Сарра әәһәд, худл келнә.

– Уга, чи инәләч, – гиҗ Деед Эзн келнә.

Абрахам Содомин тускар сурна

¹⁶ Залус босад, Содом тал хәләцхәв. Абрахам тедниг үдшәхәр хамдан һарна.

¹⁷ – Кехәр седҗәхән Би Абрахамас нуухий? ¹⁸ Абрахамас маһд уга алдр болн чидлтә улс үүдх. Һазр деерк улс цугтан терүгәр дамҗад әдс авх. ¹⁹ Би терүг шүүҗ авхларн, тер эврәннь үрдтән, цуг хөөт үйнртән Деед Эзнә хаалһар йовтха гиҗ заквр өгтхә гиләв: үнн болн чик бәәдлтәһәр бәәтхә. Би, Деед Эзн, Абрахамд өгх болсан күцәх йостав, – гиҗ Деед Эзн келв.

²⁰ – Содом болн Гоморан балһсдт бәәх улс йир андн, теднә килнц дегд ик, гиҗ Би соңслав. ²¹ Би бууһад хәләнәв, Мини соңссар болхий аль угай? Кемр уга болхла, Би медхв, – гиҗ Деед Эзн Абрахамд келв.

²² Залус эргәд, Содом тал йовна, болв Абрахам Деед Эзнә өмн зогсад үлдв. ²³ Абрахам Терүн тал өөрдәд иигҗ келнә:

– Та чик седклтә күүг килнцтә күүнлә хамднь уга кеһәд оркхийт? ²⁴ Кемр тер балһснд чик седклтә тәвн үннч күн бәәхлә яахмб? Эн ормиг Та чик седклтә тәвн күүнә төлә хармнлго, уга кехийт? ²⁵ Бичә үзгдтхә. Тиим юм Та һарһшгот. Чик седклтә күүг килнцтә күүнлә хамднь алшгот, чик седклтә күүг килнцтә күүнлә әдл засглҗ чадшгот. Та тиигҗ чадшгот! Цуг Һазрин зарһч үнн биш юм һарһхий?

²⁶ – Кемр Содомд Би чик седклтә тәвн кү олҗ авхла, теднә төлә эн балһсиг аврнав, – гиҗ Деед Эзн келв.

²⁷ Тиигхлә Абрахам шинәс иигҗ келв:

– Ода би күр, тоосн болх болв чигн Деед Эзнд зөрцҗ иигҗ келхәр седҗәнәв: ²⁸ Кемр чик седклтә тәвн күүнд тавнь эс күртхлә яахмб? Тавн күүнәс көлтә Та цуг балһсиг уга кехийт?

– Кемр Би тенд дөчн тавн кү олхла, тиигхлә терүг Би уга кешгов, – гиҗ Деед Эзн келв.

²⁹ Абрахам терүнәс бас нег дәкҗ:

– Тенд зуг дөчхн күн олдхла яахмб? – гиҗ сурна.

– Дөчн күн бәәхлә, Би тиим юм кешгов, – гиҗ Тер келв.

³⁰ Тиигхлә Абрахам келв:

– Деед Эзн бичә уурлтха, нанд келх зөв өгтхә. Кемр зуг һучн күн олдхла яахмб?

– Кемр тенд һучн кү олҗ авхла, Би тиим юм кешгов, – гиҗ Тер хәрү өгв.

³¹ Абрахам иигҗ келв:

– Деед Эзнд зөрцҗ иигҗ келхәр седҗәнәв. Тенд зуг хөрн күн олдхла яахмб?

– Хөрн күүнә төлә, Би терүг уга кешгов.

³² Тиигхлә Абрахам келв:

– Деед Эзн бичә уурлтха, зуг нанд бас келх зөв өгтхә. Кемр арвхн күн олдхла яахмб?

– Арвн күүнә төлә Би терүг уга кешгов, – гиҗ Тер келв.

³³ Абрахамла кесн күүндврән төгсәһәд, Деед Эзн йовв, Абрахам герүрн хәрҗ ирв.

Содом болн Гомора балһсд нурв

¹ Асхлад Бурхна хойр элч Содом тал ирнә, Лот балһснур ордг үүднд сууҗ. Тедниг үзн, Лот босад тосна, һазрт күртлән гекәд мендлнә.

² – Мини нойд, буйн болтха, зарциннь герт ортн. Тадн көлән уһаһад хонҗ чадҗанат, өрүн өрлә эврәннь хаалһдан һарад цаарандан йовхт, – гиҗ тер келнә.

– Уга. Бидн талвң деер хоннавидн, – гиҗ тедн хәрү өгв.

³ Болв Лот дегд сурад бәәтл, тедн терүг дахад гертнь орна. Теднә төлә Лот хот белднә, экн уга өдмг болһна. Өгсн хотыг тедн иднә. ⁴ Зуг тедниг кевтхәс урд, Содомин көгшн баһ уга залус цугтан гериг эргәд бүслнә.

⁵ – Асхар ирсн улс яһла? Тедниг нааран һарһ, бидн тедниг күчәр эзлнәвидн, – гиҗ тедн хәәкрнә.

⁶ Лот ардан үүдән хааһад, хәәкрҗәх улс тал һарч ирнә.

⁷ – Уга, мини үүрмүд, тиим му йовдл бичә һарһтн. ⁸ Соңстн, нанд хойр күүкн бәәнә. Тедн залусла бәәһәд уга. Би тедниг тадн тал һарһад авч ирсүв. Тедниг яһнат-кегнәт – тана дурн. Зуг мини герт орҗ ирсн улсиг бичә көндәтн, – гиҗ Лот келнә.

⁹ – Хаалһасмдн хооран һар. Чи нааран һазадын орна күн болҗ ирчкәд, ода мана зарһч болхар седҗәнәч. Бидн теднәс дорар чамас өшәһән авхвидн, – гиҗ Лотд тедн хәрү өгнә.

Тедн Лотыг түлкәд, үүдинь хамхлхар өөрднә. ¹⁰ Болв гер дотр бәәсн гиичнр Лотыг гертнь татҗ орулад, үүдинь оньслна. ¹¹ Герин үүднд бәәсн көгшн баһ уга әмтиг үүд олҗ чаддгоһар Бурхна элчнр сохрулна.

¹² Гиичнр Лотд иигҗ келнә:

– Чамла энд бас кен бәәнә? Күргд, көвүд, күүкд, балһснд кенчнь бәәнә? Теднән эндәс авад һар, ¹³ яһад гихлә бидн эн ормиг уга кехәр бәәнәвидн. Балһснд бәәх улс йир һалзу гиҗ Деед Эзн эн әмтнә тускар соңсла. Тер төләд тедниг уга кетхә гиҗ мадниг Деед Эзн илгәв.

¹⁴ Лот һарад, күүкдән авхар бәәсн күргдт иигҗ келнә:

– Шулуһар эндәс һартн: Деед Эзн балһсиг уга кехәр бәәнә!

Болв теднь Лотыг наадлҗана гиҗ санв.

¹⁵ Өр шарлад һарчах кемлә, Бурхна элчнр Лотыг адһаһад келнә:

– Бос. Гергән, хойр күүкән авад һар эндәс, эс гиҗ чи эн килнцтә балһсна әмтнлә хамдан алгдхч.

¹⁶ Лот маһдлна. Болв хойр гиич терүг, терүнә гергиг болн хойр күүкинь һараснь авад, балһсна ца һарһна. Яһад гихлә, Деед Эзн тедниг хәәрлв. ¹⁷ Балһснас һархла, теднә негнь иигҗ келнә:

– Гүүтн эндәс! Бичә ардан хәләтн, зууран тегш һазрт бичә зогстн! Уул тал гүүтн, эс гиҗ алгдхт!

¹⁸ Болв Лот теднд келнә:

– Уга, мини нойд! ¹⁹ Тадн нанд, эврәннь зарцдан, цаһан седклән һарһвт. Тадн мини әмиг аврхларн, нанд ик хәәрлт күртәвт. Зуг би гүүҗ уулд күрч чадшгов: намаг аюл күцәд, би үкҗ одхв. ²⁰ Хол биш тер балһсн бәәнә. Терүнд би гүүҗ күрч чадхв. Балһсн ик биш. Нанд тиигән гүүх зөв өгтн – тертн бичкн! Тенд би әмд үлдхв.

²¹ – Сән. Би чини эн сурвричнь күцәнәв. Чини келҗәх балһсиг би нурахшив. ²² Шулуһар тиигән гү. Яһад гихлә, чамаг терүнд эс күртл, би тас юм кеҗ чадшгов, – гиҗ Деед Эзн Лотд хәрү өгнә.

(Эн учр деерәс тер балһсн Цоар гидг нертә болсмн.)

²³ Лотыг Цоарт күрхд нарн һарч одсн цаг билә. ²⁴ Тегәд Деед Эзн Содом Гомора хойр деер теңгрәс һал халун мок, хур мет, асхв. ²⁵ Балһсдыг болн цуг тегш һазриг, балһсдт бәәсн цуг әмтиг, һазр деер урһҗасн тоотыг Тер уга кев. ²⁶ Лотын гергн ардан хәләхләрн – давсн бахнд хүврҗ одв.

²⁷ Маңһдуртнь Абрахам эрт серәд, Деед Эзнә өмн зогссн һазр тал хәрү ирнә. ²⁸ Содомиг болн Гомораг, цуг тегш һазриг хәләһәд, бешәс һарчах нигт утан мет һазрас утан өөдлҗәсиг үзнә. ²⁹ Тиигҗ Бурхн Лотын бәәсн балһсдыг уга кехләрн, Абрахамин тускар тодлад, Лотыг үкләс авч һарв.

Лот болн терүнә күүкд

³⁰ Лот хойр күүктәһән Цоар балһсиг үлдәһәд, уулд бүүрлнә. Яһад гихлә, тедн Цоарт үлдхәсн әәҗәлә. Лот хойр күүктәһән уулын көндә нүкнд бәәв.

³¹ – Мана эцк көгшн, болв цуг һазра авъясар, маниг буулһҗ авх залу күн энд уга. ³² Эцкәрн дамҗад эврәннь тохман хадһлхин төлә, чаһр өгәд согтачкад, терүнлә кевтхм, – гиҗ эгчнь дүүдән келнә.

³³ Тер сө тедн эцкдән чаһр өгәд согтачкад, ик күүкнь өвртнь орад, терүнлә кевтнә. Ик күүкнь кезә кевтсинь, кезә боссинь – юн болсинь эцкнь медсн уга.

³⁴ – Давсн сө би эцктәһән кевтләв. Эн асхн бас чаһр өгәд терүг согтай. Эцкәрн дамҗулад эврәннь тохман хадһлхин төлә, чи, бас өвртнь орад терүнлә кевт, – гиҗ маңһдуртнь ик күүкнь дүүдән келнә.

³⁵ Тер сө тедн чаһр өгәд, эцкән согтана. Бичкн күүкнь өвртнь орад эцктәһән кевтнә. Эцкнь бичкн күүкән кезә кевтәд, кезә боссинь – юн болсинь медхш. ³⁶ Тегәд хойр күүкн эцкәсн саата болна.

³⁷ Ик күүкн көвү һарһна. Терүндән Моаб гидг нер өгнә. Тер эндрк моабмудын эцк. ³⁸ Бичкн күүкнь бас көвү һарһна. Терүндән Бен-Ами гидг нер өгнә. Тер эндрк аммонмудын эцк.

Абрахам болн Авимелех

¹ Тендәсн Абрахам Негев гидг һазр тал һарад, Кадеш Шур хойран хоорнд бүүрлнә. Герарт тер күүнә күн болҗ бәәв. ² Тенд эврәннь гергн Сарран тускар келнә: «Сарра мини дү күүкн». Герарин хан Авимелех Сарраг дуудулад, бий талан авна. ³ Болв сөөһәр Авимелехин зүүднд Бурхн үзгдәд:

– Эн күүкд күүг авснас көлтә чи үкхч. Терчнь залута, – гиҗ келнә.

⁴ Зуг Авимелех терүг көндәһәд уга билә. Тегәд тер келнә:

– Деед Эзн, килнц уга улсиг Та алхийт? ⁵ «Эн мини дү күүкн», гиҗ Абрахам нанд келлүс. «Эн мини ах», гиҗ күүкд күн эврән келлә. Мини санан цевр, бийдм нүл уга.

⁶ – Э, э, чини санан цевр бәәсинь Би меднәв: Мини өмнәс һарһх килнцәс Би чамаг зогсавв. Тегәд Би чамар терүг көндәлһсн угав. Ода эн гергиг залуднь хәрү өг. Залунь әәлдәч. Тер чини төлә мөргх. Чи ода әмд үлдҗәнәч. Болв кемр чи гергинь хәрү эс өгхлә, эврәннь өөрхн улстаһан чи маһд уга үкхч, – гиҗ терүнд Бурхн зүүднднь келнә.

⁸ Маңһдуртнь өрүн өрлә, Авимелех эврәннь зарцнран цуглулад, учрсн йовдлын тускар келҗ өгнә: тедн дегд икәр чочна. ⁹ Дарунь Авимелех Абрахамиг дуудад иигҗ келнә:

– Чи мадниг яһвчи? Намаг, мини орн-нутгиг иигҗ икәр гемшәдгәр би чамд ямаран му юм үзүлүв? Чи нанла мел һарһшго юм һарһвч. ¹⁰ Тиим юм һарһхларн, чи юуна тускар ухалҗалач?

¹¹ – «Эн һазрт Бурхнас әәдг улс уга, тедн намаг гергнәсм көлтә алх», – гиҗ би ухалув. ¹² Йосндан болхла, тертн мини дү күүкн. Мини экәс һарсн эс болв чигн, мини эцкин күүкн тертн. Тертн мини гергн болв. ¹³ Эцкинм герәс Бурхн намаг зуульчлулад йовулхла, би терүнд иигҗ келләв: «Бидн альд одв чигн, мини тускар эн мини ах гиһәд кел гиҗ би терүг эрҗ сурлав», – гиҗ Абрахам хәрү өгнә.

¹⁴ Тиигхләнь Авимелех терүнд хөд, мал, ялчнр кеҗ күүкд, залу улс өгв; Сарра гергинь хәрү өгв.

¹⁵ – Мини һазр эн: дурлсндан бә, – гиҗ Авимелех терүнд келв. – ¹⁶ Чини ахд би миңһн цаһан мөңг өгчәнәв. Энүгәрн чини һундлыг хамдан бәәсн улсин нүүрт мартулхар седҗәнәв. Чи мел гем уга болҗанач, – гиҗ тер Саррад келнә.

¹⁷ Тегәд Абрахамин гергн Сарраһас көлтә Авимелехин герт үрн олддгинь Деед Эзн зогсаҗ. Абрахам Бурхнд мөргнә. Бурхн Авимелехиг, терүнә гергиг, ялчнр күүкд улсиг эдгәнә. Тегәд теднь дәкнәс үр һарһдг болв.

Ицхакин төрлһн

¹ Деед Эзн келсәрн Саррад цаһан санаһан күртәв, Саррад өгсн үгән күцәв. ² Сарра саата болад, көгшрх наснднь, Бурхна заасн цаглань Абрахамд көвү һарһна. ³ Нилх көвүндән Абрахам Ицхак гидг нер өгнә. ⁴ Терүнә Ицхак көвүнь төрҗ һарад нәәм хонсна дару, Бурхна келсәр, Абрахам терүнд керчллһ кенә. ⁵ Ицхак төрхд Абрахам зун наста бәәҗ.

⁶ – Бурхн намаг күчәр инәлһв. Энүнә тускар соңссн күн болһн намаг дахад инәх, – гиҗ Сарра келв.

⁷ – Сарра көкәрн күүкд асрх гиҗ кен Абрахамд келх бәәсмб? Болв би терүнд көгшрх наснднь көвү һарһҗ өгүв, – гиҗ Сарра немв.

Хагар Ишмаил хойриг көөлһн

⁸ Көвүн өснә, көкнәс һарһна. Ицхакиг көкнәс һарһсн өдрлә Абрахам ик нәр кенә. ⁹ Болв Абрахамд Египетин Хагарин һарһҗ өгсн көвүн Ицхакиг наадлад наад бәрҗәхиг Сарра үзәд, ¹⁰ залудан келнә:

– Эн зарцан Ишмаил гидг көвүтәһинь көөчк. Яһад гихлә, эн зарцин көвүн мини Ицхак көвүнлә үлдл зөөр хувалцшго.

¹¹ Абрахам йир икәр һундрхна, юңгад гихлә, Ишмаил терүнә көвүн болҗана. ¹² Болв Бурхн терүнд келнә:

– Көвүнәсн болн зарц күүкд күүнәс көлтә бичә һундрх. Сарраг соңс, терүнә келсәр ке. Чини тохм Ицхакар дамҗад тарх. ¹³ Болв Би зарц күүкд күүнәс һарсн көвүнәс бас улс үүдәнәв. Яһад гихлә, эн чини көвүн болҗана.

¹⁴ Маңһдуртнь өрүн өрлә Абрахам хотта, уста бортх авад Хагарин ээм деер тәвәд, көвүтәһинь хамднь йовулчкна. Хагар йовад, Беер-Шива гидг көдә һазр эргәд төөрнә. ¹⁵ Бортхд бәәсн усн чилхлә, көвүһән бичкн модн дор үлдәчкәд, ¹⁶ саадг сумн нисәд күрх дүңгә һазрт хооран һарад сууна.

– Көвүм яһҗ үкчәхинь хәләхшив, – гиҗ экнь санна. Тенд суухларн, Хагар икәр уульна. ¹⁷ Бурхн көвүнә уульсиг соңсна. Теңгрәс Бурхна элч Хагариг дуудад келнә:

– Хагар, юн болв? Бичә ә. Көвүн уульҗасиг Бурхн соңсв. ¹⁸ Бос, көвүг босхад, һараснь ав. Би терүнәс алдр улс үүдәнәв.

¹⁹ Эн кемлә Бурхн Хагарт уста худг үзүлнә. Бортхан усар дүүргәд, экнь көвүндән ус өгнә. ²⁰ Көвүн өстл, Бурхн терүнлә бәәв. Көвүн Паран гидг эҗго көдәд бәәһәд, саадгар хадг күн болв. Экнь энүнд Египетәс күүк авч өгв.

Беер-Шивад кесн бооцан

²² Тер цагт Авимелех болн терүнә цергин һардач, Пихол, Абрахамд иигҗ келцхәнә:

– Бурхн альд чигн, ю кеҗәв чигн чамла бәәнә. ²³ Тегәд эн ормд, Бурхна өмн, нанд чигн, мини үрдт чигн, мини хөөт үйнрт чигн му юм үзүлшгоһан лавлҗ андһар өг. Нанд болн күүнә күн болҗ чини бәәх орн-нутгт, мини чамд өгсн хәәрлтлә әдләр хәәрлтән күрг, – гиҗ келв.

²⁴ – Андһаран өгчәнәв, – Абрахам гив.

²⁵ Дәкәд Авимелехин зарцнр уста худг булаҗ авснд Абрахам Авимелехиг бурушав. ²⁶ Болв Авимелех иигҗ келв:

– Кен тиигсинь би медҗәхшив. Чи нанд келсн угач, би эндр өдр күртл энүнә тускар соңсад угав.

²⁷ Абрахам хөд, мал дахулҗ авч ирәд, Авимелехд өгнә. Тедн бооца кенә. ²⁸ Абрахам сүргәс долан баахн наста хө йилһҗ һарһна.

²⁹ – Чини шишлң йилһҗ авсн долан баахн наста хөн юн учрта болҗахмб? – гиҗ Авимелех Абрахамас сурна.

³⁰ – Тер худгиг намаг малтсиг герч кеҗ эн долан баахн наста хө нанас ав, – гиҗ тер хәрү өгв.

³¹ Тер учр деерәс тер һазр Беер-Шива гиҗ нерәдгдв. Тедн хойр тенд андһар өглә. ³² Беер-Шивад бооца кеһәд, Авимелех болн Пихол пилистмүдин һазр тал хәрү ирцхәв. ³³ Беер-Шивад Абрахам тамариск модд тәрнә, тенд мөңк Бурхна, Деед Эзнә нер дуудна. ³⁴ Пилистмүдин һазрт Абрахам удандан бәәв.

Абрахамиг сөрлһн

¹ Цаг давад, Бурхн Абрахамиг сөрҗ хәләнә.

– Абрахам! – гиҗ Тер келнә.

– Би энд бәәнәв, – гиҗ Абрахам хәрү өгнә.

² – Ор һанцхн дурта Ицхак көвүһән авад, Мориа гидг һазр тал йов. Тенд уул деер көвүһәрн тәкл тәк. Альк уулд кехинь Би чамд келҗ өгнәв, – гиҗ Бурхн келнә.

³ Маңһдуртнь өрүн өрлә Абрахам босад, элҗгнән тохҗ авад, хойр зарцан болн Ицхак көвүһән дахулад, шатах мод хамхлҗ авад, Бурхна заасн һазр тал һарад йовна. ⁴ Һурвдгч өдртән Абрахам холас тер һазриг үзнә.

⁵ – Тадн элҗгнтәһән энд үлдтн, бидн көвүтәһән тиигәрән одад, мөргәд, дәкәд тадн тал хәрү ирнәвидн, – гиҗ Абрахам зарцнртан келнә.

⁶ Абрахам шатах модан авад, Ицхакин нурһн деер тәвәд үүрүлнә, эврән һал, утх авна. Хоюрн тегәд йовна. ⁷ Ицхак эврәннь эцк Абрахамд келнә:

– Эцк!

– Э, э, көвүм минь, – гиҗ Абрахам хәрү өгнә.

– Маднд һал болн модн бәәнә, зуг тәкл тәкх хурһн альд бәәхмб? – гиҗ Ицхак сурв.

⁸ – Көвүн минь, Бурхн Эврән тәкл тәкх хурһиг хәләх, – гиҗ Абрахам хәрү өгнә. Цаарандан эдн хоюрн йовад йовв.

⁹ Бурхна заасн һазрт тедн күрхләрн, Абрахам тәкл тәкх бәәр белднә, терүн деер модан тәвәд, деернь эврәннь Ицхак көвүһән күләд кевтүлнә. ¹⁰ Абрахам көвүһән алхар һартан утх авна. ¹¹ Болв теңгрәс Бурхна элч терүг дуудна:

– Абрахам! Абрахам!

– Би энд бәәнәв, – гиҗ тер хәрү өгнә.

¹² – Көвүн тал бичә һаран өрг, бичә терүг көндә. Ода чи Бурхнас әәдгиг Би медҗәнәв. Яһад гихлә, чи Мини төлә ор һанцхн көвүһән хармнсн угач, – гиҗ Бурхна элч келнә.

¹³ Деегшән хәләхләрн, Абрахам нигт бура модн дотр өврәрн оралдсн хуц үзнә. Тер хуциг татҗ авад көвүнәннь ормд шатаһад, тәкл тәкнә. ¹⁴ Тер ормиг Абрахам «Деед Эзн хәләх» гиҗ нерәднә. Тегәд ода күртл «Деед Эзн уул деерән хәләх» гиҗ келцхәнә.

¹⁵ Деед Эзнә элч теңгрәс хойрдад Абрахамиг дуудад иигҗ келнә:

¹⁶ – Деед Эзн бийәрн андһар өгчәнәв гиҗ келҗәнә. Чи иим юм һарһад, Мини төлә ор һанцхн көвүһән хармнсн угач, ¹⁷ тегәд,

Би маһд уга чамд цаһан санаһан күртәнәв,

Чини хөөт үйнриг тооһарнь икдүлнәв:

Тедн теңгртк одд мет, теңгсин көвән элсн мет олн болх.

Чини хөөт үйнр дәәсдиннь балһсд эзлҗ авх.

¹⁸ Чи Намаг соңснас иштә,

Чини хөөт үйнрәр дамҗад, һазр деерк цуг улс әдслгдх.

¹⁹ Абрахам зарцнр талан хәрү ирв. Тегәд тедн хамдан Беер-Шива тал йовцхав. Абрахам Беер-Шивад бәәлә.

Нахорин көвүд

²⁰ Цаг давна. Милка бас эк болв, чини ах Нахорт көвүд һарһҗ өгв, гиҗ Абрахам соңсна. ²¹ Түрүңкнь Уц гидг нертә, терүнә дү Буз, Кемүел (Арамин эцк), ²² Кесед, Хазо, Пилдаш, Идлап болн Бетүел.

²³ Ребекан эцк Бетүел болв. Эн нәәмн көвүг Милка Абрахамин ах Нахорт һарһҗ өгв. ²⁴ Реума гидг нертә терүнә хөөт гергн бас көвүд һарһна. Теднә нерд: Тевах, Гахам, Тахаш болн Мааха.

Сарран үкл

¹ Сарра зун хөрн долан җилдән әмд йовв. ² Кирьят-Арбад (эс гихлә Хевронд) Канан гидг һазрт тер өңгрв. Абрахам Саррад уйдҗ уульхар ирнә. ³ Дәкәд Абрахам гергнәннь цогцас хооран һарад, хетмүдлә күүнднә. Тер иигҗ келнә:

⁴ – Би тадн дунд күүнә күмб, нүүҗ ирсн күмб. Тадн нанд үкәрин һазр хулдтн. Тенд би өңгрсн гергән оршанав.

⁵ Хетмүд Абрахамд иим хәрү өгнә:

⁶ – Тана зергәс, соңстн. Та мадн дунд күчтә нойн болҗанат. Эврәннь гергән өңгрсн цогц хадһлдг мана хамгин сән һазрт оршатн. Маднас кен чигн күн танд өңгрсн күүһән оршахд тиим һазр өгшгов гиҗ келшго.

⁷ Тиигхләнь Абрахам босад, тер һазра хетмүдт ханлтан өргв.

⁸ – Кемр тадн, намаг гергән энд оршахд буру эс гиҗәхлә, тиигхлә, буйн болтха, мини төлә Цохарин көвүн Епронас нанд Махпела гидг хадын көндә хулдтха гиҗ суртн. Эн хадын көндә терүнә тәрәнә захд бәәнә. Епрон йосн үнәрнь тер бәәриг нанд тадна нүүрт хулдтха. Тегәд тер бәәрн оршагдлһна һазр болх.

¹⁰ Хет Епрон эврәннь улс дунд сууҗ. Терүнә балһсна үүдн тал ирсн цуг хетмүдин нүүрт тер Абрахамд иим хәрү өгнә:

¹¹ – Уга, мини нойн, буйн болтха, намаг соңстн. Би танд тәрәнә һазр, терүн деер бәәх хадын көндә өгчәнәв. Би энүг танд мини улсин нүүрт өгчәнәв. Эврәннь гергән оршатн.

¹² Абрахам шинәс тер һазра әмтнд ханлтан өргәд гекв. ¹³ Цуг хетмүд соңсдгар Епронд иигҗ тер келнә:

– Буйн болтха, чи бас намаг соңс. Би тәрәнә һазрин үнинь өгнәв. Би өңгрсн гергән оршаҗ чаддгар, тер мөңгинь нанас ав.

¹⁴ Епрон Абрахамд келнә:

¹⁵ – Соңстн намаг, мини нойн: һазрин үннь дөрвн зун цаһан мөңгн болҗана. Эннь нанд, танд юмб? Оршатн өңгрсн күүһән.

¹⁶ Абрахам Епрона келснлә зөвшәрәд, терүнд хетмүдин чирәд заасн һазрин үнинь цаһан мөңгәр чиңнүрдәд өгнә. Тернь кувцнрин кемҗәһәр дөрвн зун цаһан мөңгн болна. ¹⁷ Тегәд Мамрен хаҗудк Махпелад бәәсн Епрона һазр – тәрәнә һазр, терүн деерк хадын көндә, тәрәнә һазрин эргнд урһҗах цуг модд – ¹⁸ балһсна үүдн тал ирсн хетмүдин нүүрт Абрахамин зөөр болв. ¹⁹ Терүнә хөөн Абрахам Сарраһан тенд оршав. ²⁰ Тәрәнә һазр, терүн деер бәәсн хадын көндә оршалһна һазр болҗ Абрахамд хетмүдәс күртв.

Ицхак болн Ребека

¹ Абрахам көгшрҗ одсн билә, зөвәр наста. Деед Эзн терүнә цуг кесн тоотднь әдс өгв. ² Гертнь эзн болад цугинь бәрҗәсн ах зарцдан Абрахам иигҗ келв:

– Һаран мини ташад күрг . ³ Мини бәәх Канана гидг отга күүк көвүндм авч өгшгов гиһәд теңгр болн һазр үүдәсн Деед Эзн Бурхар нанд андһар өг. ⁴ Болв мини төрскн һазрт одад, мини төрл-саднд одад, мини Ицхак көвүнд күүк авч өгхч.

⁵ – Кемр тер күүкд күн нанла нааран, эн һазр тал, иршгоһар седхлә яахмб? Би ю кехмб, тана төрсн орн-нутг тал көвүһитн йовулхмби? – гиҗ зарц терүнәс сурна.

⁶ – Көвүһим тиигән төрүц бичә йовул. ⁷ Эцкинм гертәс болн мини төрсн һазрас намаг дахулҗ һарһсн Деед Эзн, теңгрин Бурхн, нанла күүндәд иим андһар өглә: «Би эн һазриг чини хөөт үйнрт өгнәв». Тегәд Тер Эврәннь элчиг илгәһәд, мини көвүнд күүк авч өгхд чамд дөң болх. ⁸ Кемр күүкн чамла йовшгоһар седхлә, чи тер андһарас сулдхгдхч. Зуг мини көвүг тиигән төрүц бичә йовул, – гиҗ Абрахам хәрү өгв.

⁹ Зарц эврәннь нойн Абрахамин ташад һаран күргәд, тиим юм кех болҗ андһар өгнә.

¹⁰ Дәкәд зарц эврәннь нойна темәдәс арвн темә авад, хамгин сән белг авад, һарад йовна. Арам-нахараим тал бәәх Нахора балһс тер орна. ¹¹ Балһсна ца худгин өөр темәсән тер кевтүлнә. Эннь асхн шидр күүкд улс ус авхар һардг цаг билә.

¹² – О, Деед Эзн, мини нойн Абрахамин Бурхн, эндр нанд күцәмҗим заятн, мини нойн Абрахамд өгсн андһаран күцәтн. ¹³ Би ода худгин хаҗуд зогсчанав. Балһсна улсин күүкд ус авхар һарч аашна. ¹⁴ Кемр би күүкдин негнднь: «Буйн болтха, ээм деерк буһшан буулһ, би ус уухар седләв», – гиҗ келхлә тер келх: «Уу, би чини темәдиг услсув», – тер күүкн тана зарц Ицхакин төлә тана зааснь болтха. Тиигҗ мини нойнд өгсн андһаран күцәситн би медхв.

¹⁵ Терүг зальврлһан чиләһәд уга бәәтл, ээм деерән буһш бәрсн Ребека һарч ирв. Эн күүкн Абрахамин Нахор ахин болн терүнә гергн Милкин көвүнә Бетүелин күүкн бәәҗ. ¹⁶ Тер йир сәәхн күүкн, хәрд һарад уга, залусла бәәһәд уга билә. Худг тал тер одад, буһштан ус авад, хәрү һарна. ¹⁷ Зарц терүн тал гүүҗ одад:

– Буйн болтха, нанд невчкн ус эврәннь буһшас ас, – гинә.

¹⁸ – Уутн, мини нойн, – гиҗ тер келәд, шулуһар буһшан ээмәсн буулһад, ус уулһв. ¹⁹ Терүг ус уухла, күүкн келнә:

– Би тана темәд ундан хаңһатл ус татҗ өгнәв.

²⁰ Күүкн буһшта усан идшт кечкәд, хәрү худг тал ус авхар гүүнә. Тегәд темәсиг цугтаһинь услна. ²¹ Зарц тагчгар терүг шинҗләд, Деед Эзн терүнә зуульчллһинь әдслсинь медхәр зогсв. ²² Темәд усан ууһад цадхла, хамрт зүүдг алтн билцг зарц һарһна. Тернь йир үнтә бәәҗ. Дәкәд хойр алтн буһу һарһна. Теднь йир ик бәәҗ.

²³ – Кенә күүкмбч, кел нанд? Чини эцкин герт хонх орм маднд олдхий? – гиҗ зарц сурна.

²⁴ – Би Нахорт Милкин һарһҗ өгсн көвүнә Бетүелин күүкмб, – гиҗ тер келнә. ²⁵ Деернь немнә:

– Манад солом чигн, малын хот чигн элвг, хонх орм чигн бәәнә.

²⁶ Тиигхлә зарц Деед Эзнд сөгдәд мөргн ²⁷ иигҗ келнә:

– Мини нойн Абрахамин Деед Эзн Бурхн Эврәннь хәәрлтәрн болн иткләрн мини нойниг дөңнсндән тууртха. Деед Эзн намаг шудтан мини нойна төрлин герт көтләд авч ирв.

²⁸ Күүкн гүүҗ одад, экиннь герт цугинь келҗ өгнә. ²⁹ Ребека Лаван гидг нертә ахта бәәҗ. Худгин өөр бәәсн күн тал Лаван адһад гүүнә. ³⁰ Дү күүкнәннь һарт буһу, хамрт зүүдг билцг үзәд, дәкәд тер күн Ребекад ю келсинь соңсхларн, Лаван тер күн тал одна. Зарц темәдтәһән худгин өөр тер кевтән зогсчаҗ.

³¹ – Деед Эзнә әдстә күн, нааран ортн. Яһад һаза зогсчанат? Би танд хонх гер, темәдтн орм белдчкүв, – гиҗ Лаван келнә.

³² Тер күн герт орна, темәдинь ацанаснь сулдхад, солом, хот өгнә. Зарцд болн терүнә улст көлән уһах ус авч ирнә. ³³ Әмтнә өмн хот тәвнә. Болв зарц иигҗ келнә:

– Нанд өгсн даалһврин тускар эс келтлән, би хот уушгов.

– Келтн, – гиҗ Лаван хәрү өгнә.

³⁴ – Би Абрахамин зарцв. ³⁵ Деед Эзн мини нойнд элвгәр цаһан санаһан күртәв, тегәд тер байҗв. Деед Эзн терүнд хөд, ямад болн бод мал, цаһан мөңг болн алт, залу болн күүкд улс-зарцнр, темәд болн элҗгнс өгв. ³⁶ Мини нойна гергн Сарра көгшрх насндан терүнд көвү һарһҗ өглә. Эцкнь бәәсән кевтнь көвүндән герәсллә. ³⁷ Мини нойн нанас андһар авад иигҗ келв: «Көвүндм мини бәәх Канана отга күүкдәс күүк бичә авч өг. ³⁸ Зуг мини эцкин өрк-бүл тал, төрскн һазр талм йов. Тендәс мини көвүнд күүк авч өг». ³⁹ «Кемр тер күүкн нанла эс йовхла яахмб?» – гиҗ би эврәннь нойнас сурув. ⁴⁰ Тер келв: «Мини җирһл Деед Эзнә өмн ил. Мини Деед Эзн чамла Эврәннь элчән илгәх, чини зуульчллһнд күцәмҗ өгх. Иигхләрн көвүндм мини төрләс болн мини эцкин өрк-бүләс герг авч өг. ⁴¹ Болв мини эцкин өрк-бүлд одхла, тедн күүкән чамд өгшго болҗ һархла, зуг тер цагт чи андһарас сулдхч». ⁴² Эндр худг тал ирәд би келүв: «О, Деед Эзн, мини нойна Абрахамин Бурхн, нанд өггдсн даалһврт Та зуг күцәмҗ белглсн болхнь! ⁴³ Би ода худгин хаҗуд зогсчанав. Кемр күүкн нааран ирәд ус авхар седхлә, би терүнд келнәв: „Буйн болтха, эврәннь буһшас нанд уух ус өгич“. ⁴⁴ Кемр тер „Уу, би чини темәдт бас ус татҗ өгнәв“, гиҗ келхлә, тер мини нойна көвүнд Деед Эзнә шиидсн күүкн болтха». ⁴⁵ Намаг дотран зальврлһан чиләһәд уга бәәтл, ээм деерән буһш бәрсн Ребека һарч ирв. Терүг худг тал ирәд ус авхла, би иигҗ келүв: «Буйн болтха, нанд уух ус өгич». ⁴⁶ Күүкн шулуһар буһшан ээмәсн буулһад иигҗ келв: «Уутн, би тана темәд бас услнав». Би ус уувв, темәдим күүкн услв. ⁴⁷ Би терүнәс сурҗанав: «Кенә күүкмбч?» Тер иигҗ келв: «Нахорт Милкин һарһсн көвүнә Бетүелин күүкмб». Тиигхләнь би терүнә хамрт билцг, һартнь буһус зүүһәд, ⁴⁸ Деед Эзнд сөгдәд мөргүв. Мини нойна ахин ач күүкиг терүнә көвүнд герг кеһәд авч өгхд итклтә хаалһар намаг авч ирсн мини нойн Абрахамин Бурхнд, Деед Эзнд би магтал өргүв. ⁴⁹ Ода тадн келтн. Мини нойна сурвр күцәхәр бәәнт? Цааранднь ю кехән медхин төлә, нанд хәрүһинь өгтн.

⁵⁰ – Энтн Деед Эзнәһәр бүтх керг. Тегәд бидн тиим-иим гиҗ келҗ чадшговидн. ⁵¹ Ребека тана өмн бәәнә; энүг авад йовтн. Деед Эзнә заасар эн тана нойна көвүнә гергн болг, – гиҗ Лаван болн Бетүел хәрү өгцхәнә.

⁵² Эн үгмүд соңссн Абрахамин зарц Деед Эзнә өмн һазрт күрч мөргв. ⁵³ Дәкәд тер алтн, цаһан мөңгн ке кегдлмүд болн хувц һарһад, Ребекад өгнә. Күүкнә ахд, экднь үнтә белгүд бас өгнә.

⁵⁴ Зарц эврәннь ирсн улстаһан хот идәд, ууһад, доран хонад үлднә. Өрүнднь тедн босна, зарц иигҗ келнә:

– Мини нойн тал намаг йовултн.

⁵⁵ Болв күүкнә ах эк хойр иигҗ хәрү өгнә:

– Күүкн маднла арвхн хонгтан болв чигн бәәтхә, дәкәд йовҗ чадҗанат.

⁵⁶ – Деед Эзн мини кергт күцәмҗ өгв, тегәд бичә намаг бәртн. Эврәннь нойнд хәрү күрдгәр намаг хаалһдм һарһтн, – гиҗ тер келв.

⁵⁷ – Күүкиг дуудад терүнәс сурий, – гиҗ тедн келнә.

⁵⁸ Тедн Ребекаг дуудад сурна:

– Эн күүнлә йовнчи?

– Йовнав, – гиҗ күүкн хәрү өгнә.

⁵⁹ Тегәд тедн Ребекаг бичкнәснь асрсн зарцтаһинь, Абрахамин зарциг дахҗ йовх улстаһинь хаалһднь орулад йовулна. ⁶⁰ Тедн Ребекад әдс өгәд иигҗ келнә:

– Мана дү күүкн, чамас

Миңһн болн миңһн миңһәд күн һарч өсх,

Чини хөөт үйнрин өмн

Дәәсдин үүдд секгдҗ йовтха.

⁶¹ Ребека зарцнртаһан босад, темәд деер сууһад, Абрахамин зарциг дахад һарна.

⁶² Тер өдрмүдт Ицхак Беер-лахай-ройяс хәрҗ ирв. Тер Негевд бәәҗ. ⁶³ Тегәд тер асхар теегт сергхәр һарна, хәләхлә – темәд аашна. ⁶⁴ Ребека Ицхакиг үзәд, темәнәс һәрәдҗ бууһад, ⁶⁵ зарцас иигҗ сурна:

– Теегәр мана өмнәс тосч аашх тер күн кемб?

– Терчнь мини нойн, Ицхак, – гиҗ зарц хәрү өгнә.

Тиигхлә күүкн бүркәһәр чирәһән бүркнә.

⁶⁶ Зарц Ицхакд ю кесән цугтаһинь келҗ өгв. ⁶⁷ Ицхак Ребекаг экиннь сегд орулна. Ребека терүнә гергн болна, Ицхак терүнд дурлна. Тегәд экән өңгрснә хөөн тер гейүрән тогтнулна.

Абрахамин үкл

¹ Абрахам талдан герг бийдән авна. Терүнә нерн Хетура. ² Тер Абрахамд Зимранаг, Йокшанаг, Меданаг, Мидьянаг, Ишбакаг болн Шуахаг һарһҗ өгнә. ³ Шеван Деданан хойрин эцк Йокшан бәәҗ. Деданан хөөт үйнр ашурнр, летушнр болн леюмнр бәәҗ. ⁴ Ефа, Ефер, Ханох, Авида болн Елда Мидьянан көвүд. Тедн цугтан Хетуран хөөт үйнр. ⁵ Абрахам бийдән бәәсән цугтаһинь Ицхакд үлдәнә. ⁶ Әмд бәәхдән Абрахам хөөт гергдиннь көвүдт белг өгәд, Ицхак көвүнәсн хольҗулад, дорд үзгин һазрур йовулҗ.

⁷ Абрахам ут турштан зун далн тавн нас наслна. ⁸ Түүнә наснь күцәд, икәр көгшрәд, тер сүл әмсхлән һарһад өңгрнә. Эврәннь өвкнр тал үклин һазрт тер һарна. ⁹ Терүнә Ицхак Ишмаил хойр көвүнь эцкән Махпела гидг хадын көндәд оршана. Тернь Абрахамин хетмүдәс хулдҗ авсн Мамренәс дорд үзг тал бәәсн Цохарин көвүнә Епрона тәрәнә һазр билә. ¹⁰ Тенд Абрахам Сарра гергнәннь хаҗуд оршагдв. ¹¹ Абрахамиг өңгрснә хөөн Бурхн тиигхд Беер-лахай-ройин хаҗуд бәәсн терүнә көвүн Ицхакд әдс өгнә.

Ишмаилин көвүд

¹² Сарран зарц Египет һазра күүкд күн Хагар Абрахамд һарһҗ өгсн Абрахамин Ишмаил көвүнә тохм уңг эн. ¹³ Ишмаилин көвүдин нерд төрсн диг-дараһарн эн: Невайот – Ишмаилин түрүңк көвүн, Кедар, Адбеел, Мивсам, ¹⁴ Мишма, Дума, Масса, ¹⁵ Хадад, Тема, Етур, Нафиш болн Кедма. ¹⁶ Эннь Ишмаилин көвүд – арвн хойр хан. Цаг зуур бүүрлсн болн бәәрн һазра отгуд теднә нерд зүүнә. ¹⁷ Ишмаил зун һучн долан җилд әмд бәәв. Сүл әмсхл һарһад өңгрв, эврәннь өвкнр тал үклин һазрт одв. ¹⁸ Терүнә хөөт үйнр Ашур ордг хаалһар Египетин меҗән хаҗуд Хавилас Шур күртл бәәх һазрт бүүрлцхәв. Тедн эврәннь ахнр-дүүнртәһән өшәркҗ бәәцхәв.

Яков Эсав хойр

¹⁹ Абрахамин көвүн Ицхакин туск келвр эн: Ицхак Абрахамин көвүн. ²⁰ Паддан-Арамас Лавана дү күүкн болн арамей Бетүелин күүкн Ребекаг буулһҗ авхд Ицхак дөчтә билә. ²¹ Ицхак Деед Эзиг гергнәннь төлә эрҗ сурна, яһад гихлә, терүнд үрн олддго билә. Деед Эзн терүнә зальврлһиг соңсна – терүнә гергн саата болна. ²² Геснд бәәх үрдүднь нег-негән тиирәд бәәхлә, Ребека келнә:

– Нанла яһад иим юмн учрҗахмб?

Деед Эзнәс сурхар тер йовна.

²³ Деед Эзн иигҗ келнә:

– Чини геснд хойр отг бәәнә,

Чамас хойр келн-улс үүдәд салх;

Негнь негнәсн күчтә болх,

ахнь дүүдән заргдх.

²⁴ Күүкд һарһх цаг ирхлә, гергнә геснд икр көвүд бәәдг болна. ²⁵ Түрүңкнь улан махмудта һарна. Цуг махмуднь килң хувцар бүркәтә мет болна. Тегәд терүнд Эсав гидг нер өгнә. ²⁶ Дарунь Эсавин дүнь терүнә тавгаснь бәрсн һарна. Тегәд дүүднь Яков гидг нер өгнә. Ребекаг тедниг һарһхд Ицхак җиртә бәәҗ.

²⁷ Көвүд өснә. Эсав мергн аңһуч, кеерин күн болна. Яков болхла тогтун, герән эргәд бәәдг күн болв. ²⁸ Ицхак зерлг аңгудт дуртадан Эсавд икәр дурлдмн, Ребека болхла Яковд икәр дурта бәәҗ.

²⁹ Нег дәкҗ Яковиг буда чанҗахла, Эсав муурад, өлсәд кеерәс орҗ ирнә.

³⁰ – Шулуһар тер улан юмнасн нанд ас! Би харһнад үкҗәнәв! – гиҗ Яковд тер келнә. (Эн учрар терүнд Эдом гидг нер бас өглә.)

³¹ – Түрүләд нанд түрүлҗ төрснә зөвән хулд, – гиҗ Яков хәрү өгнә.

³² – Нә сән! Би үкҗәнәв. Түрүңк болҗ һарснас нанд ямаран олз болҗана? – гиҗ Эсав келнә.

³³ – Түрүләд андһар өг, – гиҗ Яков келнә.

Эсав андһар өгнә. Тегәд тер түрүн болҗ һарсан Яковд хулдна. ³⁴ Терүнә хөөн Яков Эсавд өдмг болн бурцгар кесн буда өгнә. Тернь идәд, ууһад, босад йовҗ одна. Тиигҗ Эсав түрүн болҗ һарсн зөвдән оньган өгсн уга.

Ицхак болн Авимелех

¹ Һазр деер харһнлһн болв. Абрахамин цагт болсн урдк харһнлһнас даву. Герарт бәәсн пилистмүдин хан Авимелех тал Ицхак одна. ² Деед Эзн Ицхакд үзгдәд иигҗ келнә:

– Египет бичә ор. Мини келсн һазрт чи бә. ³ Эн һазрт бүүрләд бә, Би чамта бәәхүв, чамд әдс өгнәв. Яһад гихлә, чини эцк Абрахамд өгсн Эврәннь андһаран күцәхәр чамд, чини хөөт үйнрт Би цуг эн һазриг өгнәв. ⁴ Чини хөөт үйнриг теңгртк одд мет тооһарн олн болдгар Би кенәв. Теднд цуг эн һазрмудыг өгнәв. Чини хөөт үйнрәр дамҗад һазр деерк цуг улс әдс авцхах. ⁵ Юңгад гихлә, Абрахам Намаг соңсдг билә, Мини некврәр, зааврар, зокъялмудар болн закаһар бәәдг билә.

⁶ Тегәд Ицхак Герарт бәәрлнә. ⁷ Тер һазра залус гергнәннь тускар сурхла, «Энтн мини дү күүкн», – гиҗ Ицхак келдг бәәҗ. Яһад гихлә, «мини гергн», – гиҗ келхәсн Ицхак әәҗәв. «Эн һазра залус намаг Ребекаһас көлтә алчкх, яһад гихлә, тер сәәхн», – гиҗ Ицхак ухалҗав. ⁸ Нег дәкҗ Ицхакиг удандан тенд бәәснә хөөн, пилистмүдин хан Авимелех терзәрн хәләхләрн, Ицхак эврәннь Ребека гергән таалҗасиг үзнә. ⁹ Авимелех Ицхакиг дуудад иигҗ келнә:

– Терчнь чини гергн болҗана! «Мини дү күүкн энтн», – гиҗ чи яһад келләч?

– Терүнәс көлтә би үкҗ одхув гиҗ санҗалав, – гиҗ Ицхак терүнд хәрү өгнә.

¹⁰ – Чи мадниг яһвчи? Залусин негнь чини гергнлә кевтх билә, тегәд чи мадниг килнцд орулх биләч, – гиҗ Авимелех келнә.

¹¹ – Эн күүг эс гихлә энүнә гергиг көндәсн кен чигн күн алгдх, – гиҗ Авимелех цуг әмтнд закна.

¹² Ицхак тер һазрт тәрә тәрнә. Тегәд Деед Эзн терүнд әдсән өгсәр, тер җилд Ицхак зун холван икәр тәрә хураҗ авна. ¹³ Ицхак байҗна, терүнә бәәдл байҗх дутман улм ясрад йовв. ¹⁴ Терүнд пилистмүд үлү үзҗәв, тедү дүңгә терүнә бод малын сүргүд, хөөдин сүргүд, зарцнр йир олн билә. ¹⁵ Терүнә эцк Абрахамин цагт эцкиннь зарцнр малтсн цуг худгудиг тедн шаврар булв.

¹⁶ – Маднас салад, һарад йов. Чи мадн дунд дегд күчтә болҗанач, – гиҗ Авимелех Ицхакд келнә.

¹⁷ Ицхак тендәс һарна, Герарин тегш һазрт хошарн зогсад, тенд бәәрлнә. ¹⁸ Абрахамин цагт малтгдсн, терүг өңгрснә хөөн пилистмүдин булсн худгудиг Ицхак шинәс малтад, урднь эцкиннь өгсн нерд босхна. ¹⁹ Ицхакин зарцнр тегш һазрт малтҗаһад, тенд булгин уста худг олҗ авна. ²⁰ Болв Герарин малчнр Ицхакин малчнрла «энтн мана усн» гиһәд цүүглднә. Тер худгт Есек гидг нер Ицхак өгнә, яһад гихлә, тедн терүнәс көлтә зүтклдлә. ²¹ Дәкәд тедн талдан худг малтна, болв терүнәс көлтә бас цүүглднә. Тегәд терүнд Ситна гидг нер өгнә. ²² Ицхак тендәс йовад, бас нег худг малтна. Энүнәс көлтә цүүгән болсн уга. «Ода Деед Эзн маднд орм өгв, бидн эн һазрт өсхвидн», – гиҗ келәд Ицхак терүнд Реховот гидг нер өгнә.

²³ Тендәс Ицхак Беер-Шива орна. ²⁴ Тер сө Деед Эзн терүнд үзгдәд иигҗ келнә:

– Би чини эцк Абрахамин Бурхнв. Бичә ә, Би чамта бәәнәв. Би эврәннь зарц Абрахамин төлә чамд әдс өгнәв, чини хөөт үйнрин тоог икдүлнәв.

²⁵ Тенд Ицхак тәкл тәкдг бәәр кенә, Деед Эзнә нер дуудна, тенд сег бәрнә, зарцнрнь болхла худг малтна.

²⁶ Авимелех эврәннь Ахузат гидг шишлң нәәҗтәһән болн цергин һардач Пихолла хамдан Герарас терүн тал ирнә. ²⁷ Ицхак теднәс сурна:

– Тадн ю хәәҗ ирвт? Нанд дурго болҗалат, тадн намаг бийәсн көөлүст.

²⁸ – Танла Деед Эзн бәәхнь маднд иләр медгдҗәнә. Тана болн мадн хоорнд андһарта бооцан бәәх йоста гиҗ бидн шиидвидн. ²⁹ Бидн таниг эс көндәснлә әдл, та маднд му юм үзүлшгот гисн бооца кей. Болв бидн танла сәәнәр бәәләвидн, таниг тегәд эвәр сул тәвләвидн. Ода таниг Деед Эзн әдслв, – гиҗ тедн хәрү өгнә.

³⁰ Теднә төлә Ицхак нәр кенә, нәәрт тедн хот иднә, ууна. ³¹ Маңһдуртнь өрүн өрлә тедн нег-негндән андһар өгнә. Ицхак тедниг хаалһднь йовулна, ирсн улс ээлтә кевәр һарна.

³² Тер өдр зарцнр ирәд, Ицхакд малтсн худгиннь тускар келҗ өгнә.

– Бидн ус олҗ аввидн! – гиҗ тедн келнә. ³³ Терүнд Ицхак «Шива» гидг нер өгнә. Тегәд ода күртл тер балһсна нерн – Беер-Шива.

Эсавин талдан отга гергчүд

³⁴ Эсав дөчтәдән Беери гидг хетин Йудит гидг күүк болн Элона гидг хетин Басемат гидг күүк буулһҗ авна. ³⁵ Ицхак Ребека хойрт теднлә бәәхд кецү болад бәәв.

Ицхак Яковд әдс өгнә

¹ Ицхак көгшрәд, нүднә харань буурад, юм үздгән уурад ирхләрн, эврәннь ик көвүн Эсавиг дуудад иигҗ келнә:

– Көвүн минь.

– Би эн бәәнәв, – гиҗ Эсав хәрү өгнә.

² – Би ода көгшмб, эврәннь үкх өдрән медҗәхшив. ³ Чи эврәннь зер-зев, саадгин сум болн саадг авад, кеерәгшән һарч нанд аң хә. ⁴ Мини дурта шимтә хот кеһәд нанд авч ирәд идүл, би үкхәсн өмн чамд әдс өгнәв, – гиҗ Ицхак келнә.

⁵ Ицхак эврәннь Эсав көвүндән иигҗ келҗәсиг Ребека соңсч. Эсавиг кеер аң хаһад авч ирхәр һархла, ⁶ Ребека Яков көвүндән иигҗ келнә:

– Эцкчнь чини Эсав ахд иигҗ келсиг би соңсув: ⁷ «Аң авч ирәд, нанд шимтә хот кеһәд идүл, тегәд би чамд үкхәсн урд Деед Эзнә өмн әдс өгнәв». ⁸ Көвүн минь, оньган өгәд намаг соңс, мини келсәр күцә. ⁹ Малын сүрг тал одад, нанд чинәтә ямана хойр ишк авад ир. Би чини эцкд дурта хотынь шимтәһәр болһад өгсүв. ¹⁰ Дәкәд тер хотыг эцкдән чи авч од, тер идәд, үкхиннь өмн чамд әдс өгх.

¹¹ – Мини ах Эсавин цогц махмуднь ноосар бүркәтәлм, мини махмуд болхла ноосн уга гилгрлм. ¹² Кемр эцкм намаг һарарн бәрәд хәләхлә яахмб? Би тегәд мекч болҗ һархв. Әдс авхин ормд, би терүнә харалла харһсав, – гиҗ Яков эврәннь экдән келнә.

¹³ – Харал нанд күрттхә, көвүн минь. Чи мини келсәр ке: одад тедниг нанд авад ир, – гиҗ экнь Яковд келнә.

¹⁴ Яков йовад, ямана ишксиг авч ирәд, экдән өгнә. Ребека залуһиннь дурта хотынь шимтәһәр болһна. ¹⁵ Тегәд Ребека герт бәәсн ик көвүн Эсавин хамгин сән хувцинь авад, Яковд өмскнә. ¹⁶ Терүнә һаринь, күзүнә гилгр махмудынь ишкин арсар экнь бүркнә. ¹⁷ Белдсн шимтә хот болн өдмг Яковд экнь бәрүлнә.

¹⁸ Тернь эцк талан ирәд келнә:

– Эцк минь.

– Би эн бәәнәв. Чи мини альк көвүмбч? – гиҗ Ицхак келнә.

¹⁹ – Би Эсав, тана ууһн көвүмб. Би тана келсәр кевүв. Эрҗәнәв, өндәһәд суутн, мини хот зооглад, нанд әдсән өгтн, – гиҗ Яков эцкдән келнә.

²⁰ – Яһҗ тиим шулуһар олвч терүг, көвүн минь? – гиҗ Ицхак көвүнәсн сурна.

– Деед Эзн, тана Бурхн, нанд күцәмҗ белглв, – гиҗ тер хәрү өгнә.

²¹ – Көвүн минь, нааран өөрд. Йосндан мини көвүн Эсав мөн, бишинь медхәр, би чамаг бәрәд хәләнәв, – гиҗ Ицхак Яковд келнә. ²² Яков эцк талан өөрдәд зогсна, тернь көвүһән бәрҗ хәләчкәд иигҗ келнә:

– Дунь болхла, Яковин дуута, болв һарнь – Эсавин һарин бәәдлтә.

²³ Ицхак терүг таньсн уга. Яһад гихлә, терүнә һарнь Эсавин һарла әдл нооста. Тегәд эцкнь Яковд әдс өгнә.

²⁴ – Чи, үнндән мини Эсав көвүмбчи? – гиҗ Ицхак сурна.

– Э, энтн бив, – гиҗ тернь хәрү өгнә.

²⁵ – Көвүн минь, авч ирсн хотан нанд идүл, би чамаг әдслнәв, – гиҗ Ицхак келнә.

Яков хотыг өөрдүләд эцкдән өгнә, тернь иднә; чаһр авч ирнә, тернь ууна. ²⁶ Дәкәд эцкнь иигҗ келнә:

– Көвүм минь, наар, намаг үмс.

²⁷ Көвүн өөрдәд үмснә. Ицхак көвүнәннь хувцна үнр авад, терүг әдсләд келнә:

– О-о, мини көвүнә үнр

Деед Эзнә әдслсн теегин үнр мет.

²⁸ Бурхн чамд теңгрин чиг,

һазра урһц, аһу ик буудя болн шин чаһр өгтхә.

²⁹ Отгарн чамд заргдтха,

Өмнчнь улс сөгдтхә.

Төрл-саднаннь нойн бол,

Чини экин көвүд чамаг күндлҗ йовтха.

Чамаг харасн күн эврән харалла харһтха,

Чамаг йөрәсн күн эврән йөрәл автха.

³⁰ Ицхакиг әдсән өгснә хөөн, Яков эцкәсн һарад йовна. Тер дарунь Эсав ахнь аңһучлад ирнә. ³¹ Тер бас шимтә хот кеһәд, эцкдән авч ирнә.

– Эцк минь, эрҗәнәв, өндәһәд суутн, та нанд әдсән өгдгәр мини хотас идтн, – гиҗ терүнд Эсав келнә.

³² – Чи кембвч? – гиҗ Ицхак сурна.

– Би тана көвүмб. Тана ууһн Эсав көвүнтнь, – гиҗ тер хәрү өгнә.

³³ Ицхак бийән бәрҗ чадлго чичрәд, иигҗ келнә:

– Аң бәрҗ авч ирәд, нанд хот кеҗ өгсн күн кен болҗахмб тегәд? Чамаг ирхәс өмн хотынь идәд, тер күүнд әдс өгүв. Тер ода әдс авсн күн болх!

³⁴ Эцкиннь келсиг соңсад, Эсав орклад, һашутаһар хәәкрәд эцкдән иигҗ келнә:

– Эцк минь, нанд бас әдс өгтн, нанд бас өгтн!

³⁵ – Чини дү мектә йовдл һарһв, чамас әдс булаҗ авв, – гиҗ тернь хәрү өгнә.

³⁶ – Үнндән терүнд Яков гидг нер өгсмн болҗану? Хойр дәкҗ тер намаг шахҗ һарһҗана: мини түрүлҗ төрсн зөвиг бийдән авчкв, ода болхла – мини әдсиг авчкв! – гиҗ Эсав келнә. – Та нанд әдс үлдәсн угайт? – гиҗ сурна.

³⁷ – Би чамд терүгәр ной кевүв, терүнә цуг төрл-садыг терүнд зарц болтха гиһәд өгүв, терүнд буудя болн шин чаһр нерәдүв. Көвүн минь, ода би чини төлә ю кеҗ чадхмб? – гиҗ Ицхак Эсавд хәрү өгнә.

³⁸ – Эцкм, танд ор һанцхн әдс бәәнү? Нанд бас әдсән өгтн, эцкм! – иигҗ келәд, Эсав хәәкрәд уульна.

³⁹ Эцкнь терүнд иигҗ хәрү өгнә:

– Чини бәәх һазрчн урһцста һазрас холд бәәх, деерәс теңгрин чиигәс холд бәәх. ⁴⁰ Чи үлдәрн бәәхч, эврәннь дүүдән заргдхч. Болв чи буцхларн, терүнә ярмиг эврәннь күзүнәсн авч хайхч.

Яков Лаван тал гүүнә

⁴¹ Эсав эцкиннь өгсн әдсәс көлтә Яковас өшәһән авх сана зүүнә. Бийдән тер иигҗ келнә:

– Эцкән хармнад уульх өдр өөрхн, тегәд би эврәннь дү Яковиг алнав.

⁴² Ик көвүн Эсав ю келсинь Ребекад күргҗ соңсхна. Тегәд Яковиг дуудулад келнә:

– Чини ах Эсав чамаг алх уха зүүһәд бийән әәтрүлҗәнә. ⁴³ Көвүм минь, мини келсәр ке: эрк биш Харан орад мини ах Лаван тал гү. ⁴⁴ Чини ахин һалзурлһн тогтнтл, теднәд бәәҗә. ⁴⁵ Ахинчн һалзурлһн тогтнад, чини кесиг тер мартхла, чамд хәрү ирҗ болҗана гиҗ би келүлхв. Тадн хойриг би ю хәәҗ нег өдр геехв?

⁴⁶ Дәкәд Ребека Ицхакд иигҗ келнә:

– Эсавин гергд – хетмүдәс цуцрад бәәвв, би әмд бәәсндән байрлҗахшив. Кемр Яков бәәрн күүкдәс – мел иим хетиг, эднлә әдләс мордулҗ авхла, би ю хәәҗ әмд бәәхв?

¹ Ицхак Яковиг дуудад, йөрәһәд, терүнд иим заавр өгнә: – Канана отга күүк бичә ав. ² Маһд уга Паддан- Арам тал йов, наһцх аав Бетүелин герт од. Тенд наһцх Лавана күүкдәс герг ав. ³ Хамгин Күчтә Бурхн чамд әдс өгтхә, чамас олн улс үүддгәр чамаг өслттә кетхә, чамаг тооһарчн икдүлтхә. ⁴ Талын күн болад ода чини бәәх һазриг – Бурхн Абрахамд өгсн һазриг – чи эзләд авдгар, Тер чамд болн чини хөөт үйнрт Абрахамд өгсн әдсән күртәтхә.

⁵ Дәкәд Ицхак Яковиг йовулна. Тер Паддан-Арам орна, арамей Бетүелин көвүн, Яковин болн Эсавин эк Ребекан ах Лаван тал одна.

⁶ Ицхак Яковиг әдсләд, терүг Паддан-Арам тал йовулад, тендәс герг автха, Канана отга күүк бичә автха гисн заквринь Эсав соңсна. ⁷ Эцк, экән соңсад Яков Паддан-Арам орхла, ⁸ канана отга күүкнд терүнә эцк Ицхакин седкл эс туссиг Эсав медв. ⁹ Тер учр деерәс, Эсав Абрахамин көвүн Ишмаил тал одад, терүнә күүкнә Невайотан дү Махалатыг авна. Бәәсн гергдәсн талдан герг тер авна.

Бетелд Яковин үзсн зүүдн

¹⁰ Яков Беер-Шиваг үлдәһәд, Харан тал йовна. ¹¹ Нег һазрт күрәд, нарн суусн учрар, тендән тер хонна. Толһа доран нег чолу тәвәд, унтхар кевтнә. ¹² Терүнд зүүдн орна: һазр деер зогсчасн дөрә теңгрт күрчәсиг үзнә: Бурхна элчнр терүгәр деегшән һарад, дорагшан бууһад бәәцхәнә. ¹³ Яковин хаҗуд Деед Эзн зогсчана:

– Би Деед Эзн болҗанав, чини өвк Абрахамин болн Ицхакин Бурхнв. Чини кевтх һазриг чамд болн чини хөөт үйнрт өгнәв. ¹⁴ Тедн һазрин элсн мет олн болх, дөрвн үзгт делгрч өргҗх. Һазр деерк цуг улс чамар болн чини хөөт үйнрәр дамҗҗ әдс авх. ¹⁵ Би чамта бәәхв, чамаг альдаран одв чигн Би хәләхв. Чамаг эн һазрт хәрү авч ирхв. Чамд келсән эс күцәтл, Би чамаг үлдәшгов.

¹⁶ Яков серәд иигҗ ухална:

– Мел үнн, эн ормд Деед Эзн бәәҗ, би медсн угав.

¹⁷ Тер әәнә.

– Эн орм яһҗ әәлһҗәнә. Энд Бурхна гер бәәнә, эннь теңгр тал һарх үүдн, – гиҗ тер санна.

¹⁸ Яков өрүн эрт босад, толһа доран тәвсн чолуг авад, терүгәрн санлын темдг кеһәд, деернь олив модна тос асхна. ¹⁹ Эн ормиг тер Бетел гиҗ нерәднә. Тер балһсн урднь Луз гидг нертә бәәҗ. ²⁰ Дәкәд Яков Бурхнд иигҗ келәд андһар өгнә:

– Кемр Та нанла бәәһәд, эн йовдлдм намаг хархла, нанд хот кех өдмг болн өмсх хувц өгхлә, ²¹ би хәрү ирәд, эврәннь эцкин герт төвкнүн бәәхлә, тегәд Та, Деед Эзн, мини Бурхн болхт. ²² Мини санлын темдг кесн эн чолун Бурхна гер болх. Тана нанд өгчәх тоотас, би Танд арвдгч хүвинь өгнәв.

Яков Паддан-Арамд ирнә

¹ Яков эврәннь зуульчллһан цаарандан кеһәд, дорд үзгә улс бәәдг һазрт ирнә. ² Кеер тер генткн худг үзнә, хаҗуднь һурвн сүрг хөн бәәнә. Юңгад гихлә, тер худгас хөд услдг билә. Худгин амн ик чолуһар дарата билә. ³ Цуг сүргүд цуглрхла, хөөчнр тер чолуг авч хаяд, хөөдән услад, дарунь чолуг хәрү ормднь тәвдг бәәҗ.

⁴ – Залус, тадн альдасвт? – гиҗ Яков хөөчнрәс сурна.

– Бидн Харанасвидн, – гиҗ тедн хәрү өгнә.

⁵ – Тадн Нахоран ач Лаваниг меддвт? – гиҗ тер сурна.

– Э, меднәвидн, – гиҗ тедн хәрү өгнә.

⁶ – Сән бәәнү? – гиҗ Яков сурна.

– Сән. Терүнә күүкн Рахел хөөдән дахҗ эн аашна, – гиҗ тедн келнә.

⁷ – Нарн суухас эрт. Хөд цуглулх цаг болад уга. Хөөдән услад, хәрү идгтнь һарһтн, – гиҗ Яков келнә.

⁸ – Цуг сүргүд цуглртл бидн тиигҗ чадшговидн. Тедниг ирхлә, чолуг худгин амнас авч хаяд бидн хөөдән услхвидн, – гиҗ тедн хәрү өгнә.

⁹ Рахел эцкиннь хөд тууһад иртл, Яков хөөчнрлә күүндҗәв. Рахел хөд хәрүлдг билә. ¹⁰ Яков эврәннь авһ Лавана Рахел гидг күүкиг, Лавана хөд үзхләрн худгин амн деерк чолуг авч хаяд, Лавана хөд услна. ¹¹ Дәкәд Яков Рахелиг үмсәд, байрлад уульна.

¹² – Эцкинчн төрл, Ребекан көвүньв, – гиҗ тер Рахелд келнә.

Рахел гүүһәд энүнә тускар эцкдән келнә. ¹³ Лаван эврәннь зе Яковин туск зәңг соңсад, адһад тосна, терүг теврәд, үмсәд, герүрн авч ирнә. Яков терүнд цугинь келҗ өгнә.

¹⁴ – Чи йосндан мини нег цусн-махн төрл болҗанач, – гиҗ Лаван терүнд келнә.

Яков Лавана күүкдиг буулһҗ авснна тускар

Яков Лаванад сардан бәәхләнь, ¹⁵ Лаван терүнд иигҗ келнә:

– Чи мини төрл болв чигн, яһад өңгәр көдлхмч? Ю чамд өгхмб, нанд кел?

¹⁶ Лаван хойр күүктә билә: ик күүкнә нернь Лия, бичкнәннь нернь – Рахел. ¹⁷ Лиян нүднь сәәхн биш билә, Рахел болхла сәәхн цогцта, көркхн бәәдлтә. ¹⁸ Яков Рахелд дурлна.

– Би танд долан җилдән Рахелин төлә көдлнәв, – гиҗ Яков Лаванд келнә.

¹⁹ – Күүкән талдан күүнд өгсн дорхнь, чамд өгсн деер. Мини герт үлд, – гиҗ Лаван келв.

²⁰ Рахелиг авхар Яков долан җилдән заргдв, болв тернь цөөкн өдр болҗ терүнд медгдв. Яһад гихлә, Яков Рахелд дурта билә.

²¹ – Нанд гергим өгтн, би терүнлә өрк-бүл болад бәәнәв. Мини болзг күцв, – гиҗ дәкәд Яков Лаванд келнә.

²² Лаван эргндән бәәх улсиг дуудад, хүрм кенә. ²³ Болв асхн болхла, Лияг Яков тал тер орулна. Яков терүнлә кевтнә. (²⁴ Лаван эврәннь зарц Зилпаг Лия күүкндән зарц болтха гиҗ өглә.) ²⁵ Өрүнднь хәләхлә, Яковин хаҗуд кевтснь Лия бәәҗ!

– Та юн гидг юм һарһвт нанла? Би Рахелин төлә танд заргдлусв! Яһад та намаг меклвт? – гиҗ Яков Лаванд келнә.

²⁶ – Бичкн күүкиг ик күүкнәс түрүлҗ мордулдг авъяс манад уга. ²⁷ Лияг хәрд һарсн долан хонгинь күцә. Бидн чамд бичкн күүкән өгнәвидн, зуг чи терүнә төлә дәкәд долан җилдән көдлхч, – гиҗ Лаван хәрү өгнә.

²⁸ Яков Лавана келсиг күцәнә. Лияла тер долан хонгтан бәәнә, дәкәд Лаван терүнд эврәннь бичкн күүкн Рахелиг гергнь болтха гиһәд өгнә. (²⁹ Лаван эврәннь зарц Билхаг Рахелин зарц болтха гиҗ өгнә.) ³⁰ Яков Рахелла бәәнә, Рахелд тер Лияһас икәр дурта билә. Яков Лаванд бас чигн долан җилдән заргдв.

Яковин үрд

³¹ Деед Эзн Яковиг Лияд дургоһинь үзәд, терүнд үр һарһх арһ өгнә. Рахел болхла, үр һарһдго билә. ³² Лия саата болад, көвү һарһна. Көвүндән тер Рубен гидг нер өгнә. Яһад гихлә, иигҗ келнә: «Учрнь юундв гихлә, Деед Эзн мини дуту хөвтә бәәдлиг үзв. Ода мини залу нанд дурта болх». ³³ Лия дәкн саата болна. Көвү һарһхларн, тер иигҗ келнә: «Деед Эзн нанд дургог соңсад, бас энүг нанд өгв». Лия терүндән Шимон гидг нер өгнә. ³⁴ Лия дәкн саата болна. Көвү һарһхларн, тер иигҗ келнә: «Ода мини залу нанла иҗлдх. Яһад гихлә би терүнд һурвн көвү һарһҗ өгүв». Тегәд һурвдгч көвүнь Леви гидг нер зүүв. ³⁵ Дәкн Лия саата болна. Көвү һарһхларн, тер иигҗ келнә: «Эн саамдан би Деед Эзнд туурмҗ өргнәв». Тегәд көвүндән Йуда гидг нер өгнә. Дәкҗ тер үр һарһдган уурв.

¹ Рахел Яковд үрд эс һарһсндан эгчдән үлү үзнә.

– Нанд үрд өг, эс гихлә би үкнәв! – гиҗ Рахел Яковд келнә.

² – Чамд үрд эс өгх би Бурхн бишлм, – гиҗ терүнд уурлад Яков келнә.

³ – Мини зарц Билха бәәнә. Терүнлә кевт, нанд күүкд һарһтха. Терүгәр дамҗад би үртә болхв, – гиҗ Рахел келнә. ⁴ Тиигҗ тер Билхаг зарцан Яковд герг кеһәд өгнә. Яков терүнлә кевтнә. ⁵ Билха саата болад, Яковд көвү һарһҗ өгнә. ⁶ Тиигхлә Рахел келнә:

– Бурхн мини зарһ кев. Тер мини зальврлһ соңсад, нанд көвү өгв.

Дәкәд көвүндән Дан гидг нер өгв. ⁷ Билха дәкн саата болад, Яковд хойрдгч көвү һарһҗ өгнә.

⁸ – Би эгчләһән сүркәһәр дәәлдәд диилүв, – гиҗ Рахел келнә. Тер көвүнд Наптали гидг нер Рахел өгнә. ⁹ Лия дәкҗ күүкд һарһдган уурсан медхләрн, эврәннь зарц Зилпаг Яковд гергн болтха гиҗ өгнә. ¹⁰ Лиян зарц Зилпа Яковд көвү һарһна.

¹¹ – Ямаран күцмҗ! – гиҗ тиигхләнь Лия келнә.

Лия тер көвүнд Гәд гидг нер өгнә. ¹² Зилпа Яковд хойрдгч көвү һарһна.

¹³ – Би ямаран буйн-кишгтә бәәҗв. Күүкд улс намаг кишгтә күн гиҗ келх! – гиҗ Лия келнә.

Лия терүнд Ашер гидг нер өгнә.

¹⁴ Буудя хадҗах цагла Рубен урһмлын һазрт одад, тенд үрн олдхд эм-дом болҗ тусан күргдг урһмлын уңг олҗ авад эврәннь эк Лияд авч ирнә.

– Буйн болтха, көвүнәннь авч ирсн урһмлын домта йозурас нег цөөкиг өгич, – гиҗ Рахел Лияһас сурна.

¹⁵ – Мини залуг булаҗ авснчнь баһ болҗану? Ода мини көвүнә авч ирсн урһмлын йозурмуд авхар седҗәнчи? – гиҗ тернь хәрү өгнә.

– Сән. Чини көвүнә авч ирсн домта йозурин ормд, Яков эн сө чамла хонтха, – гиҗ Рахел келнә.

¹⁶ Асхар Яковиг тәрәнәс ирхлә, Лия терүг һарад тосхларн иигҗ келнә:

– Чи нанла хонх йостач. Би чамла харһхин төлә Рахелд көвүнәннь авч ирсн домта йозурмуд өгүв.

Яков тер сө Лияла хонна.

¹⁷ Бурхн Лияг соңсна. Лия саата болад, тавдгч көвү һарһна. ¹⁸ Тиигхлә Лия иигҗ келнә:

– Эврәннь залудан зарцан өгснд Бурхн намаг ачлв.

Тер көвүндән Лия Иссахар гидг нер өгв. ¹⁹ Лия дәкн саата болна, Яковд тер зурһадгч көвү һарһна.

²⁰ – Бурхн нанд сән белг өгв. Ода залум намаг күндлх, би терүнд яһв чигн зурһан көвү һарһҗ өгвшүв, – гиҗ тер келнә. Көвүндән тер Завулун гидг нер өгнә. ²¹ Невчк бәәҗәһәд, Лия күүк һарһна. Терүндән Дина гидг нер өгнә.

²² Тегәд Бурхн Рахелин тускар санна. Бурхн терүг соңсад, күүкд һарһх арһ терүнд өгнә. ²³ Рахел саата болад, көвү һарһна.

– Бурхн нанас му нерим авч хайв, – гиҗ тер келв. ²⁴ Көвүндән Йосип гидг нер өгнә.

– Деед Эзн нанд бас нег көвү немҗ өгтхә, – гиҗ Рахел келнә.

Яковин мал өсчәнә

²⁵ Рахел Йосипиг һарһсна хөөн Яков Лаванд иигҗ келнә:

– Би төрскн һазртан күрхәр бәәнәв. Намаг ода сулдхтн. ²⁶ Мини гергдиг болн үрдиг өгтн, яһад гихлә, теднә төлә таднд заргдлав. Би йовнав. Намаг тана төлә яһҗ икәр көдлсиг та меднәт?

²⁷ – Буйн болтха, соңс. Би белг бәрәд, Деед Эзн нанд чамас көлтә әдс өгсиг медүв, – гиҗ Лаван терүнд келнә.

²⁸ – Эврәннь үнинь кел, би мөңгинь өгнәв, – гиҗ тер немҗ келв.

²⁹ – Би таднд яһҗ заргдсиг меднәлмт, дәкәд тана мал мини килмҗәр ямаран болсиг меднәт. ³⁰ Намаг ирхәс өмн бәәсн нег цөөкн тана мал икәр өсв. Деед Эзн намаг альдаран одв чигн тадниг әдслдг билә. Би эврәннь герин төлә кергтә тоотан кезә кехмб? – гиҗ Яков терүнд хәрү өгнә.

³¹ – Чамд ю өгхмб? – гиҗ Лаван сурна.

– Нанд юм бичә өгтн. Негхн сурврим күцәтн, би цааранднь чигн тана мал хәрүләд мансув: ³² тана цуг бог малын сүргүд дунд орад һарх зөв нанд өгтн. Теднәс цуг толвта болн алг хөд, хар өңгтә хурһд болн цуг толвта, алг ямад салһх зөв өгтн. Тедн мини көлснә хәрүнь болтха. ³³ Таниг нанд өгсән тоолхар седсн цагт, үнн седклм иргчдән мини ормд хәрү өгх. Ямаран чигн толв уга, алг биш ямад, ямаран чигн хар өңгтәһәс талдан хурһд мини мал дунд хулхалҗ авгдсна тоод орх, – гиҗ Яков хәрү өгв.

³⁴ – Болҗана, үгций. Чини келсәр болтха, – гиҗ Лаван келнә.

³⁵ Тер өдртән Лаван толвта болн алг цуг текмүдиг, алг болн толвта цуг ямадыг, цаһан толвта хар өңгтә цуг хурһдыг салһад, эврәннь көвүдтән хәләтхә гиһәд даалһна. ³⁶ Һурвн хонгт йовад күрх дүңгә һазрт Лаван Яковас салҗ һарна. Яков терүнә үүрмг малыг цааранднь хәләҗәв.

³⁷ Уласна, миндаль болн платан моддын бүчрмүд керчҗ авад, Яков тедн деер цаһан керчм кеһәд, көрсинь тасм-тасмар шулад, модна дотркинь һарһна. ³⁸ Мал ус уухар ирхләнь шулгдсн бүчрмүд өмннь бәәдгәр цуг тевшмүдт тер тәвв. Көг тәвх цагт үүрмг мал ус уухар ирхләрн, ³⁹ бүчрин өмн тедн ханьцад, төлнь цоохр, алг болн толвта болҗ һардг бәәҗ. ⁴⁰ Тер төлиг Яков салһад, Лавана цоохр болн хар өңгтә мал тал хәләһәд зогсана. Тегәд Яков эврә малта болв, теднән Лавана малас салу бәрдг болв. ⁴¹ Чинәтә мал бухсхла, Яков тедниг ханьцтха гиһәд өмнк тевшднь бүчрмүд тәвдг билә. ⁴² Кемр мал чинән уга болхла, бүчрмүд тер тәвдго билә. Тиигҗ чинән уга мал Лаванд, чинәтәнь Яковд күртәд бәәв. ⁴³ Яков йир икәр байҗв, олн сүрг малта, зарцнрта, темәдтә, элҗгнтә тер болв.

Яков Лаванас зулна

¹ – Мана эцкд бәәсиг цугтаһинь Яков авчкв, эцкд бәәснәс бийдән зөөр хоршав, – гиҗ Лавана көвүд келҗәсиг Яков соңсна. ² Лаван урдкасн оңдарҗ одсиг Яков медәд бәәв.

³ – Эцкиннь һазр тал, эврәннь төрл-садн тал хәр. Би чамла йовхув, – гиҗ Деед Эзн Яковд келнә.

⁴ Хөд бәәсн тег тал Рахел Лия хойр иртхә, гиҗ Яков келүлнә.

⁵ – Тана эцк нанла урдк кевәрн хәрлцдгән уурсиг би үзҗәнәв. Болв мини эцкин Бурхн нанла бәәнә. ⁶ Би тана эцкд чидлән әрвллго заргдсиг тадн меднәт. ⁷ Тана эцк намаг мекләд, арв дәкҗ мини авх көлснә хәрү – мөңгиг – сольв. Болв Бурхн терүнд намаг һундах зөв өгсн уга. ⁸ «Чини көлснә хәрүд ачлврнь толвта мал болх», – гиҗ тер келхлә, цуг мал толвта төл һарһдг билә. Тер «Чини көлснә хәрүһин – мөңгнә ормд цоохр мал өгнәв» гихлә – цуг мал цоохр төл өгдг билә. ⁹ Тиигҗ Бурхн тана эцкәс малынь авад, нанд өгв, – гиҗ Яков күүкд улст келнә. – ¹⁰ Нег дәкҗ, малын оруһин цагт, нанд иим зүүдн орна: ямад көөҗәх текмүд цоохр, толвта болн алг бәәдлтә болҗ үзгднә. ¹¹ Бурхна элч зүүдндм намаг иигҗ дуудна: «Яков». «Би эндв», – гиҗ хәрү өгчәнәв. ¹² Тер келнә: «Хәләлч, чи үзхч: ямад көөҗәх текмүд цугтан цоохр, толвта болн алг, яһад гихлә Лаван чамд ю һарһад бәәсиг кевтнь би үзүв. ¹³ Би – Бетелд чамд үзгдсн Бурхмб. Чи санлын чолун деер тос кеһәд, нанд андһар өгләч. Ода эн һазриг үлдәһәд, эврәннь төрл-садна бәәсн һазр тал хәрү йов».

¹⁴ – Эцкин үлдәсн зөөрт мана хүв ода уга. ¹⁵ Мадниг күүнә улст тер тоолҗаснь үзгдҗәхший? Мадниг тер хулдла, хулдад авсан һарһчкв. ¹⁶ Эцкәсмдн Бурхна булаҗ авсн цуг зөөр мана болн мана үрдин болҗахнь маһд уга. Тер учр деерәс Бурхн ке гисиг күцә, – гиҗ Рахел Лия хойр хәрү өгнә.

¹⁷ Темән деер күүкдән болн гергдән суулһад, ¹⁸ Яков өмнән цуг малан тууһад, Паддан-Арамд хоршасн зөөрән авад, Кананд бәәх эцк талан һарад йовна. ¹⁹ Лаваниг хөөдән кирһхәр һархла, Рахел терүнә герт бәәсн шүтәсиг хулхалҗ авна. ²⁰ Яков һарад зулснаннь тускар келл уга, арамей Лаваниг меклнә. ²¹ Яков бәәсән цугтаһинь авад зулна. Епрат һол һатлад, Гилада гидг уулта һазр тал тер йовна.

Лаван Яковиг мөрднә

²² Һурвдгч өдртнь Яковиг зулҗ одсинь Лаванд күргҗ келнә. ²³ Лаван төрлмүдән бийтәһән авад, Яковиг көөлдәд, дола хонад Гилада гидг уулта һазрт терүг күцнә. ²⁴ Арамей Лаванд сөөһәр зүүднднь Бурхн үзгдәд иигҗ келнә:

– Сагл, Яковд сә чигн, му чигн бичә ке.

²⁵ Лаван Яковиг күцнә. Гилад уулын һазрт Яков хошлҗ, Лаван төрлмүдтәһән тенд бас бәәрлнә. ²⁶ Лаван Яковд иигҗ келнә:

– Чи ю кеснчнь энви? Чи намаг мекләд, мини күүкдиг дәәнд кел бәргдсн улс кевтә авч йоввч. ²⁷ Яһад чи нуувчар, намаг мекләд зулвч? Чи нанд келсн болхла, би чамаг байртаһар, кеңкргин болн ятхин айст ду дуулад үдшәх биләв. ²⁸ Зеенрән болн күүкдән йовх деернь нам үмсх зөв нанд чи өгсн угач. Чи тоолвр уга йовдл һарһвч. ²⁹ Би таднас өшәһән авч чадх чидлтәв, болв давсн сөөһәр чини эцкин Бурхн нанд иигҗ келв: «Сагл, Яковд сә чигн, му чигн бичә ке». ³⁰ Эцкиннь герүр хәрү одхар тесч чадад чи йоввч, болв мини шүтәс чи яһад хулхалҗ аввч?

³¹ – Тадн күчәр нанас күүкдән булаҗ авхт гиһәд, би әәвв. ³² Кемр энд кенәднь болвчн эврәннь шүтәсән та олҗ авхла, тер күн әмд бәәшго. Төрл-саднаннь нүүрт эврән негҗәд хәләтн, кемр тана юмн бәәхлә, хәрү автн, – гиҗ Яков Лаванд келнә.

Шүтәсиг Рахел хулхалҗ авсиг Яков медҗәсн уга бәәҗ.

³³ Лаван Яковин сег негҗнә, Лиян сег негҗнә, хойр зарцин сег негҗнә, болв юм олҗ чадсн уга. Лиян сегин дару Рахелин сег негҗнә. ³⁴ Рахел гериннь шүтәсиг темәнә эмәл дотр бултулчкад, деернь һарад сууна. Лаван сегиг кевтнь негҗнә, болв юм олҗ чадсн уга.

³⁵ – Мини нойн, намаг өмнчнь босч эс зогсснд бичә уурлтн. Бийм тас уга бәәнәв, сарин кир эклв, – гиҗ Рахел эцкдән келнә.

Лаван хәәҗ-хәәҗ, гериннь шүтәсән олҗ чадсн уга.

³⁶ Яков дегд уурлна:

– Би ямаран хаҗһр йовдл һарһсмби? Намаг ямаран килнц һарһсар та мини ардас көөлдҗ йовхмт? ³⁷ Та мини зөөриг кевтнь негҗвт – эврәннь зөөрәс ю энд олвт? Олҗ авсан, та эврәннь болн мини төрл-садна өмн һарһад үзвт, тедн мана зарһ кетхә. ³⁸ Би хөрн җилдән танад бәәвв: тана хөд, ямад хурһ-ишкән хайсн уга, тана сүргәс хуцмуд би идсн угав. ³⁹ Зерлг аңгуд шуучад тасчсн мал би тана тал авч ирдго биләв, эврән һаруһинь даадг биләв. Та болхла өдрәр чигн, сөөһәр чигн цуг хулхалгдсн юмна ял нанас некдг биләт. ⁴⁰ Би иим бәәдләр бәәләв: өдртнь һаң халунд шатх, сөөднь киитнд хавшх, нүдән «хум» гиҗ аньдго биләв. ⁴¹ Тана герт хөрн җилдән би тиигҗ бәәләв. Тана хойр күүкнә төлә би арвн дөрвн җилдән көдлүв, зурһан җилдән малын төлә көдлүв, та болхла, арв дәкҗ мини авх көлснә хәрүг сольвт. ⁴² Кемр нанла мини өвкнр Абрахамин болн Ицхакин Бурхн уга болсн болхла, та намаг йирдән хоосн нудрмим атхулад йовулх биләт. Болв мини гееҗәх юмиг болн һаринм көлсиг Бурхн үзәд, урҗ сө намаг харсв, – гиҗ кевшҗ Лаванд тер келнә.

⁴³ – Эн күүкд – мини күүкд, үрд – мини үрд, сүрг мал – мини сүрг, чини үзҗәх тоот – цугтан мини. Болв мини күүкдиг, эс гихлә теднә һарһсн үрдиг би ода яахмб? ⁴⁴ Бидн хойр бооца кей, тер бооцан ман хоорнд герч болтха, – гиҗ Лаван Яковд хәрү өгнә.

⁴⁵ Яков чолу өргәд, терүгәр санлын темдг тәвв. ⁴⁶ Эврәннь төрл-саднд тер иигҗ келнә:

– Чолуд цуглултн.

Теднь чолу цуглулад, ова кенә, тер ованнь хаҗуд хот эдлхәр цугтан сууцхана. ⁴⁷ Тер һазрт Йегар-Сахадута гидг нер Лаван өгнә, Яков болхла терүг Галед гиҗ нерәднә .

⁴⁸ – Эн чолун ова – эндр мана герч болҗана.

Тер төләд энүнд Галед гидг нер өгв, ⁴⁹ бас Мицпа болв.

– Кемр бидн нег-негән эс үзхләг, Деед Эзн чамаг болн намаг мантха. ⁵⁰ Кемр чи мини күүкдиг мууһар бәрхлә, эс гихлә мини күүкдәс талдан гергд бийдән авхла, тер цагт мана хаҗуд күн уга болв чигн, тодлад авчк: мана хоорнд герч болҗахнь – Бурхн, – гиҗ Лаван немнә.

⁵¹ Лаван Яковд бас иигҗ келнә:

– Чи ман хойрин хоорнд тәвсн ова чолун болн санлын темдг эн бәәнә. ⁵² Эн чолуд болн эн санлын темдг – герч. Эн чолун оваһас давҗ, чамур дәврх му юм би үзүлшго болҗанав. Чи бас эн санлын темдг болн чолун оваһас давҗ, нан тал дәврҗ му юм бичә үзүл. ⁵³ Чини өвк Абрахамин болн мини өвк Нахоран Бурхн мадна хоорндк зарһ кетхә.

Яков эврәннь эцк Ицхакин шүтдг Бурхарн андһар өгнә. ⁵⁴ Тенд, уул деер тер тәкл тәкәд, эврәннь төрл-садан хотд орлцтха гиҗ дуудна. Тедн хотыг эдләд, доран хонна. ⁵⁵ Өрүн өрлә Лаван зеенрән, күүкдән үмсәд, тедниг әдслнә. Тиигәд тер герүрн хәрү ирнә.

Яков Эсавла харһхар белдвр кеҗәнә

¹ Яков цааран йовна, Бурхна элчнр терүг тосна. ² Яков тедниг үзәд иигҗ келнә:

– Энтн Бурхна цергчнрин бәәрн!

Тегәд тер бәәрнд Маханаим гидг нер өгнә.

³ Бийәсн түрүләд Яков Эдом гидг нутгт Сеир гидг һазрт бәәсн эврәннь ах Эсавд зәңгчнриг йовулад, зәңг орулна.

⁴ – Мини нойн Эсавд тана зарц Яков иигҗ келҗәнә гиһәд күргәд келтн: «Би Лаванд бүүрләд, эндр өдр күртл тенд бәәләв. ⁵ Нанд бод мал, элҗгнс, хөд, ямад, зарцнр бәәнә. Тана хәәрлт үзхин төлә, би эн зәңгән эврәннь нойнд илгәҗәнәв», – гиҗ теднд Яков заквр өгнә.

⁶ – Бидн чини ах Эсавинд одвидн, ода тер эврән чамаг тосад аашна. Терүнлә дөрвн зун күн йовна, – гиҗ зәңгчнр хәрү ирәд, Яковд келцхәнә.

⁷ Яков икәр әәһәд, сахняд, бийләһән бәәсн улсан, бас хошлҗасн сүргән, бод малан болн темәдән хойр бәәрнд хувана. ⁸ «Кемр Эсав нег бәәринь дәврхлә, наадкнь бүтн үлдәд, әмд һарх», – гиҗ тер ухална.

⁹ – О, мини эцк Абрахамин болн Ицхакин Бурхн, О, Деед Эзн, төрскн һазрурн хәрү йов, Би чамд делгрлт өгнәв, гиҗ келләт. ¹⁰ Нанд өгсн мөңк дурндтн болн итклдтн күрш уга тана зарц би болҗанав. Йордан һолыг һатлад һархлам, нанд тайгас талдан юмн уга билә. Ода болхла нанд хойр бәәрн бәәнә. ¹¹ Мини ах Эсавас намаг харстн гиһәд таднд зальврҗанав. Яһад гихлә, тер ирәд, намаг болн бичкдүдтә гергдиг дәврәд алх гиҗ әәҗәнәв. ¹² Эрк биш, чи делгрлт авхч, чини хөөт үрдиг тооһарн теңгсин элсн мет тоолҗ болшгоһар өскнәв, гиҗ Та келләлмт, – гиҗ Яков зальврна.

¹³ Яков доран хонад, бәәсн юмнасн эврәннь ах Эсавд белг шүүҗ белднә: ¹⁴ хойр зун яма болн хөрн тек, хойр зун хө болн хөрн хуц, ¹⁵ ботхдан дахулсн һучн темән, дөчн үкр болн арвн бух, хөрн эм элҗгн болн арвн эр элҗгн. ¹⁶ Эврәннь зарцнртан сүрг болһниг онц толһалтха гиҗ зааһад, тер иигҗ келнә:

– Нанас түрүлҗ йовад, сүрг болһниг өөрдүлл уга тууһад йовтн.

¹⁷ Түрүн йовсн күүнд тер иим заквр өгнә:

– Кемр мини ах Эсав чамла харһад: «Кенәвч? Альдаран йовҗ йовнач? Кенә мал чи тууҗ йовнач?» гиҗ сурхла, ¹⁸ «Тана зарц Яковин мал тууҗ йовнав. Энтн терүнәс мини нойн Эсавд илгәсн белг. Тертн эврән мана ардас аашна», гиҗ чи кел, – гив.

¹⁹ Мал тууҗ йовх хойрдгч, һурвдгч болн дахҗ йовх цуг ах малчнрт Яков бас закна:

– Эсав тадниг тосад ирхлә, эрк биш тиигҗ келтн. ²⁰ Бас иигҗ келтн: «Тана зарц Яков мана ардас аашна».

«Өмнәснь илгәсн белгүдәрн би терүг җөөлдүлхүв. Намаг үзхләрн, тер орулад авад чигн бәәх», – гиҗ тер ухалв.

²¹ Тегәд Яков белгүдән өмнәснь илгәв, бийнь болхла, бәәрндән хонна.

Яков Бурхнла ноолдна

²² Тер сө Яков хойр гергән, хойр зарц гергән, арвн негн көвүһән дахулҗ авад, Ябок һол һатлад һарна. ²³ Әмтиг уснас һарһчкад, тер эврәннь бәәсн зөөрән зөөһәд һарһна. ²⁴ Тегәд Яков һанцарн үлднә.

Терүнлә нег юмн өр цәәтл ноолдна. ²⁵ Яковиг диилҗ эс чадхларн, тер Яковин ташан хотхр ормиг көндәнә. Ноолданд Яковин ташань булһрна.

²⁶ – Тәв намаг, өр цәәҗәнә, – гиҗ тер келнә.

– Намаг эс әдслтл, би таниг тәвшгов, – гиҗ Яков хәрү өгнә.

²⁷ – Нернчнь кемб? – гиҗ тер сурна.

– Яков, – гиҗ хәрү өгнә.

²⁸ – Эндрәс авн чи Яков биш, Израиль гидг нер зүүҗәнәч. Яһад гихлә, чи Бурхнла болн әмтнлә ноолдад диилвч, – гиҗ тер келнә.

²⁹ – Эрҗәнәв таниг, нерән келтн, – гиҗ Яков келнә.

– Чи ю хәәҗ мини нер сурҗахмбч? – гиҗ тер сурна.

Яковиг тер әдслнә.

³⁰ Тер ормд Яков Пениэл гидг нер өгнә. Яһад гихлә, «Би Бурхиг нүүрцәд үзүв, болв әмд үлдүв», – гиҗ тер келнә. ³¹ Ташаһасн көлтә Яков доһлад, Пениэлас һархла, нарн һарч ирнә. ³² Тер учр деерәс авн Израилин улс ташан хотхрт бәәсн шүрүсиг идхш. Юңгад гихлә, тер Яковин ташан шүрүсинь көндәсн учр.

Яков Эсавла харһна

¹ Эсав 400 кү дахулад өмнәснь аашхиг Яков үзнә. Лиян, Рахелин, хойр зарц гергчүдин үрдиг экнриннь хаҗуд зогсцхатн гиҗ Яков заквр өгнә. ² Тедниг иигҗ зогсана: түрүләд зарц гергчүдиг үрдтәһинь, теднә дару Лияг үрдтәһинь, дәкәд Рахел Йосип хойриг. ³ Яков эврән өмн һарад, ах талан өөрдхәсн урд дола дәкҗ дөрв көлдәд, гекәд босна. ⁴ Болв Эсав өмнәснь адһад, терүг теврәд, чееҗдән шахад үмснә. Хоюрн уульцхана.

⁵ Күүкд улсиг, бичкдүдиг үзәд, Эсав сурна:

– Эдн чамд кен болҗахмб?

– Эдн нанд, тана зарцд, Бурхна цаһан санаһарн өгсн үрд, – гиҗ Яков хәрү өгнә. ⁶ Зарц күүкд улс бичкдүдтәһән өөрдәд, Эсавин өмн дөрв көлдәд, гекәд босна. ⁷ Дәкәд Лия бичкдүдтәһән, дарунь Йосип Рахелта хоюрн өөрдәд тиигҗ күндлнә.

⁸ – Хаалһдм харһсн мал юн мал болҗахмб? – гиҗ Эсав сурна.

– Мини нойн, терчнь тана хәәрлт авхар илгәгдсн мал, – гиҗ Яков хәрү өгнә.

⁹ – Дү минь, нандчнь цугнь күцц бәәнә. Тер зөөрән бийдән үлдә, – гиҗ Эсав келнә.

¹⁰ – Уга. Буйн болтха, кемр тана хәәрлт нанд туссн болхла, мини белг автн! Таднла нүүрцәд харһлһн – нанд Бурхнла нүүрцәд харһснла әдл, та йир цаһан санатат. ¹¹ Мини белг автн, мини хәәрлт күрттхә. Бурхн нанд элвгәр белглв, кергтә тоотм нанд бәәнә, – гиҗ Яков хәрү өгнә.

Яков Эсавиг белгинь автха гиһәд сурна, тернь зөв өгнә.

¹² – Йовхмн. Би чамла йовнав, – гиҗ Эсав Яковд келнә.

¹³ – Нойн минь, мини бичкдүд күчн угаһинь та меднәт. Хөд, үкрмүд саагдна: кемр эдниг шулуһар туухла, нег өдр үкҗ одцхах. ¹⁴ Та, мини нойн, түрүләд йовснь деер болх. Би, тана ялч, малын, бичкдүдин йовдлар ардастн Сеир тал, таднд күртлән арһул йовсув, – гиҗ Яков хәрү өгнә.

¹⁵ – Би эврәннь улсас зәрминь таднд үлдәнәв, – гиҗ Эсав селвг орулна.

– Ю хәәҗ? Та, мини нойн, дегд цаһан санатат, – гиҗ Яков хәрү өгнә.

¹⁶ Тер өдртән Эсав хәрү Сеир тал йовна. ¹⁷ Яков Сукот тал һарна, тенд тер бийдән гер бәрҗ авна, малдан хашас кенә. (Тер учр деерәс эн орм Сукот гидг нер авч.)

¹⁸ Паддан-Арамас хәрҗ ирәд, Яков Кананд бәәх Шехем балһснд менд күрнә, тендәс хол биш бүүрлнә. ¹⁹ Хошлад бәәсн һазран Яков Хаморин хөөт үйнрәс зун цаһан мөңгәр хулдҗ авч. Хамор Шехемин эцк бәәҗ. ²⁰ Тендән тер тәкл тәкдг орм һарһад, Эл-Элохе-Израиль гидг нер терүнд өгнә.

Дина болн Шехемин бәәрн улс

¹ Яков Лия хойрин күүкн Дина бәәрн күүкд тал одна. ² Эн нутгин залач хиввей Хаморин көвүн Шехем Динаг үзн, бәрҗ авад, терүнд күч үзүлнә. ³ Шехем Динад дурлад, седклнь авлгдад, ээлтә үгмүд келдг болна.

⁴ – Эн күүкиг нанд авч өг, – гиҗ тер эцкдән келнә.

⁵ Динан нерн һутагдсиг Яков медв. Тер цагт көвүднь кеер мал хәрүлҗ йовҗ. Тедниг иртл Яков тагчг бәәв. ⁶ Шехемин эцк Хамор Яковла күүндхәр ирнә. ⁷ Яковин көвүд юн болсинь соңсад, герүрн хәрҗ ирцхәнә. Тедн дегд һундрхад, өшәркәд бәәв. Яһад гихлә, Яковин күүкнд күч үзүллһн – Израильд му нер өгсн болҗ һарчана. Тиим йовдл һарһҗ болшго.

⁸ – Мини көвүн Шехем тана күүкнд седкләрн авлгдв. Терүг Шехем буулһҗ автха. ⁹ Тадн маднла төрл болхт. Эврәннь күүкдән манад мордулхт, мана күүкдиг бий талан мордулҗ авхт. ¹⁰ Мадн дунд бүүрлтн. Мана орн-нутг эн. Тадн терүнд бәәҗ чадҗанат, сансарн эргәд йовтн, һазр авад эзлтн, – гиҗ Хамор келнә.

¹¹ – Буйн болтха, би таднд сурситн өгнәв! ¹² Хамгин ик үн, хамгин үнтә белгүд суртн – би таднд сурситн цугтаһинь өгнәв, зуг эн күүкиг нанд өгтн. Би энүг авнав, – гиҗ Шехем Динан эцкднь болн ахнртнь келнә.

¹³ Шехем Динад күч үзүлснәс көлтә Яковин көвүд терүнд болн терүнә эцк Хаморд мектәһәр хәрү өгнә.

¹⁴ – Бидн тиигҗ чадшговидн. Керчүләд уга залуд дү күүкән өгнә гисн маднд йир ик ичр. ¹⁵ Зуг негхн үгцә күцәхлә, зөвән бидн өгхвидн. Эннь – кемр тадн маднла әдл болад, тана цуг эр киистә улс керчүлгдхлә. ¹⁶ Тегәд бидн эврәннь күүкдән таднд мордулхвидн, тадна күүкдиг бидн мордулҗ авхвидн. Бидн тегәд таднла хамдан бүүрләд, таднла нег улс болхвидн. ¹⁷ Кемр тадн мадниг соңслго, бийдән керчүллһ эс кехлә, бидн эврәннь дү күүкән авад йовхвидн, – гиҗ тедн келнә.

¹⁸ Хамор Шехем хойр зөв өгцхәнә. ¹⁹ Шехем удл уга теднә келсиг күцәнә. Тер тедү дүңгә Яковин күүкнд дурта билә. Шехем эцкиннь тохм-уңгд хамгин күндтә күн бәәҗ. ²⁰ Тегәд балһснд ордг ик үүднә өмн зогсад, Хамор Шехем хойр тенд бәәсн залуст иигҗ келнә:

²¹ – Эн әмтн эвәр бәәхәр седҗәнә. Эдн мана һазрт бүүрләд, сулдан эргәд йовтха. Теднд һазр дала. Бидн теднә күүкдиг буулһҗ авхвидн, эврәннь күүкдән теднд өгхвидн. ²² Зуг тедн маднла хамдан бәәһәд, нег улс болхасн урд мадниг негхн үгцә күцәтхә гиҗәнә. Эннь – цуг мана эр киистә улс теднлә әдл керчүлгдх зөвтә. ²³ Теднә сүрг мал, эдл-аху, үүрмг мал – цугтан мана болх, кемр бидн теднә үгцә күцәхлә, тедн маднла хамдан бәәцхәх!

²⁴ Балһсна залус Хамор Шехем хойрин келснлә зөвшәрнә. Цуг залу улс бийдән керчүллһ кецхәнә.

²⁵ Һурвдгч өдртнь тедниг өвчтә кевтсн цагт Динан ахнр, Яковин көвүд, Шимон болн Леви, үлд авад, сөрлт угаһар балһснд орҗ ирәд, тенд бәәсн цуг залу улсиг нег чигн кү үлдәлго ална. ²⁶ Тедн Хамор Шехем хойриг чавчад ална. Динаг тедн Шехемин гертәс авад йовцхана. ²⁷ Дәкәд Яковин талдан көвүд алгдсн әмтн тал ирәд, Динад күч үзүлснәс көлтә балһсиг тонна. ²⁸ Теднә бог-мал, бод-мал, элҗгнс болн балһснд, теегт харһсн цуг тоотыг тер көвүд авцхав. ²⁹ Балһсна улсин эдл-ахуг, теднә бичкдүдиг, гергдиг, гертнь бәәсн цуг тоотыг тер көвүд чидл үзүләд булаҗ авцхав.

³⁰ Яков Шимон Леви хойрт иигҗ келнә:

– Тадн нанд зовлң учравт! Бәәрн улс – кананахныг болн перизмүдиг нанд дурго болһулҗанат. Нанд олн улс уга. Тедн болхла негдәд, намаг, мана тохма улсиг цугтаһинь алх.

³¹ – Мана дү күүкиг цогцан хулддг күүкдлә әдлцүлх зөв бидн терүнд өгшговидн, – гиҗ эцкдән Шимон Леви хойр келв.

Яков Бетел тал хәрҗ ирнә.

¹ – Бос, Бетел тал йов. Тенд бүүрләд, чамаг Эсав ахасн зулҗ йовхд үзгдсн Бурхнд тәкл тәкдг орм белд, – гиҗ Бурхн Яковд келнә.

² – Таднд бәәх талдан улсин бурхдыг уга кетн, бийән цеврлтн, хувцан сольтн. ³ Бидн Бетел орҗанавидн. Зовлңта цагтм нанд дөңгән күргҗ үзгдәд, альд йовв чигн нанла бәәсн Бурхнд би тәкл тәкдг орм тенд белднәв, – гиҗ Яков эврәннь өрк-бүлдән болн цуг эврә улстан келнә. ⁴ Тедн бийдән бәәсн талдан улсин бурхдын шүтәсиг, чикндән бәәсн сииксән суһлад, Яковд өгцхәнә. Эн өгсн юминь Яков Шехем балһсна хаҗудк хар модн дор булна.

⁵ Тедн хаалһдан һарна. Бурхна әәмшгт даргдсн эргндк балһсдын улс Яковин көвүдин ардас көөлдсн уга. ⁶ Яков эврәннь улстаһан Канана һазрт бәәсн Луз балһсн (өдгә цагт Бетел) тал йовна. ⁷ Тенд тәкл тәкдг орм тер белднә. Тер ормиг Эл-Бетел гиҗ нерәднә, юңгад гихлә, Яков ахасн зулҗ йовхд тенд терүнд Бурхн үзгдлә. ⁸ Ребекаг асрсн Девора өңгрнә. Энүг Бетеләс хол биш хар модна хаҗуд оршана. Тер хар модыг Аллон-Бахут гиҗ нерәднә.

⁹ Яковиг Паддан-Арамас хәрҗ ирснә хөөн, Бурхн дәкн терүнд үзгдәд, әдсләд, ¹⁰ иигҗ келнә:

– Чини нерн Яков,

Чамаг хөөннь Яков гиҗ нерәдшго,

Эндрәс авн чини нерн – Израиль, – гив.

Тиигҗ Тер Израиль гидг нер терүнд өгв.

¹¹ Бурхн терүнд бас иигҗ келнә:

– Би Хамгин Күчтә Бурхмб.

Чи өслттә, өнр-өргн бол,

Чамас улс үүдх,

Олн улс!

Чамас хаадуд үүдх!

¹² Абрахамд болн Ицхакд мини өгсн һазриг

Би чамд болн чини хөөт үйнрт өгнәв.

¹³ Бурхн Яковиг үлдәһәд йовхла, ¹⁴ тер күүндсн ормднь Яков санлын чолу тәвнә. Эн чолун деер чаһр, олив модна тос асхна. ¹⁵ Тер ормд Яков Бетел гидг нер өгнә.

¹⁶ Тедн Бетеләс һарад, Эпратас хол биш йовсн цагт, Рахелин гесн мошклв. Рахел үрән һарһх деерән ¹⁷ йир икәр зовна.

– Бичә ә. Хәлә, бас нег көвүтә болвч! – гиҗ эк болҗах эмгн келнә.

¹⁸ Үкҗәх Рахел сүүлин әмсхлән авад, көвүндән Бен-Они гидг нер өгнә. Яков болхла терүнд талдан нер өгв – Бенямин .

¹⁹ Рахел тиигҗ өңгрнә. Терүг Эпрат ордг хаалһин хаҗуд оршана. (Ода тер Бетлехем гидг нертә.) ²⁰ Рахелин үкәр деер Яков санлын чолу тәвнә. Тер чолун ода күртл тенд бәәнә. ²¹ Израиль цааранднь йовад, Мигдал-Эдеромин ца хошлад зогсна.

²² Тер цагт Рубен эцкиннь зарц гергн Билхала ханьцна. Энүнә тускар эцкднь келнә.

Яков арвн хойр көвүтә билә. ²³ Лиян көвүд: Рубен (Яковин түрүңк көвүн), Шимон, Леви, Йуда, Иссахар болн Завулун. ²⁴ Рахелин көвүд: Йосип болн Бенямин. ²⁵ Рахелин зарц Билхан көвүд: Дан болн Наптали. ²⁶ Лиян зарц Зилпан көвүд: Гәд болн Ашер. Эннь Паддан-Арамд төрсн Яковин көвүд.

²⁷ Яков эцк талан ирнә. Мамред Кирьят-Арба балһсна хаҗуд (өдгә цагт Хеврон нертә) түрүләд Абрахам, дәкәд Ицхак бәәҗ. ²⁸ Ицхак 180 җилдән бәәв. ²⁹ Җирһл үзәд, ик нас наслад, өңгрсн өвкнр талан тер һарна. Терүг Эсав болн Яков көвүднь оршана.

36¹²³⁴⁵

⁶ Гергдән, көвүдән, күүкдән, бәәсн цуг әмтән, цуг малан, Кананд хоршасн эдл-уушан Эсав хураҗ авад, Яковас салад, талдан нутг орна. ⁷ Тедн дегд ик эдл-уушта болад, хамдан бәәҗ чадад бәәцхәв. Теднә бәәрлҗ бәәсн һазрт малан бәрх арһ уга болад бәәв. ⁸ Эсав (эс гихлә Эдом) Сеир гидг уулта һазрт бүүрлв.

⁹ Эсавин – эдомудын өвкин хөөт үйнр эн. ¹⁰ Эсавин көвүд: Адаһас һарсн Эсавин көвүн Элипаз, Басематас һарсн Эсавин көвүн Реуел. ¹¹ Элипазин көвүд: Теман, Омар, Цепо, Гатам, Кеназ. ¹² Элипазин хөөт гергн Тимна терүнд Амалекиг һарһҗ өгв. Эннь Адаһас һарсн Эсавин хөөт үрд. ¹³ Реуелин көвүд: Нахат, Зерах, Шамма, Мизза. Эннь Басематас һарсн Эсавин хөөт үрд.

¹⁴ Цибеона Анан Оголивама күүкнәс Еуш, Ялам, Корах эдн төрҗ. Оголивама Эсавин гергн билә.

¹⁵ Эсавин хөөт үрдин тохм-уңг эн.

Эсавин түрүңк көвүн Элипазин хөөт үйнр: Темана әңг, Омарин әңг, Цепон әңг, Кеназин әңг, ¹⁶ Корахин әңг, Гатамин әңг, Амалекин әңг. Эднь Адаһас һарсн Элипазин тохм-уңг Эдомин һазрт бәәцхәнә.

¹⁷ Эсавин көвүн Реуелын тохм-уңг: Нахатын әңг, Зерахин әңг, Шамман әңг, Миззин әңг. Эднь Басематас һарсн Эсавин хөөт үйнр – Реуелин тохм-уңг. Тедн Эдомин һазрт бәәцхәнә.

¹⁸ Оголивамас һарсн Эсавин хөөт үйнр: Еушан әңг, Яламин әңг, Корахин әңг. Эдн Анан күүкн Эсавин гергн Оголиваман тохм-уңг. ¹⁹ Эсавин хөөт үйнр (эн Эдом нертә) болн теднә тохм-уңг тиим болҗана.

²⁰ Эн нутгт бәәсн хоррей Сеирин көвүд: Лотан, Шовал, Цибеон, Ана, ²¹ Дишон, Эцер болн Дишан. Эдн Эдомин нутгт бәәсн хоррмудын өвк Сеирин хөөт үйнрин тохм-уңг.

²² Лотана көвүд: Хори болн Хемам. Лотана дү күүкнә нерн Тимна.

²³ Шовалин көвүд: Алван, Манахат, Эвал, Шепо болн Онам.

²⁴ Цибеона көвүд: Айя болн Ана (көдә һазрт эцкиннь элҗгнс хәрүлҗ йовад булг олҗ авсн Ана). ²⁵ Анан үрд: Анан көвүнь Дишон болн күүкнь Оголивама. ²⁶ Дишона көвүд: Хемдан, Эшбан, Итран болн Керан.

²⁷ Эцерин көвүд: Билхан, Зааван, Акан.

²⁸ Дишана көвүд: Уц болн Аран.

²⁹ Хоррмудын тохм-уңг иим: Лотана әңг, Шовала әңг, Цибеона әңг, Анан әңг, ³⁰ Дишона әңг, Эцерин әңг, Дишана әңг. Эннь Сеир һазрт бәәсн хоррмудын әңгсин нерәдлһтә даран.

³¹ Израильд хаадуд залхас урд Эдомд залҗасн хаадудын нерд эн:

³² Түрүләд Эдомд Беоран көвүн Бела залҗала. Терүнә хотл балһсна нерн Динхава бәәҗ.

³³ Белаг өңгрснә хөөн Боцрад бәәдг Зерахин көвүн Йовав орминь эзлнә.

³⁴ Йовавиг өңгрснә хөөн Темана хөөт үйнрин нутгас Хушам орминь эзлнә.

³⁵ Хушамиг өңгрснә хөөн Бедадын көвүн Хадад орминь эзлнә. (Моавин нутгт мидьянмудыг каалсн күн.) Терүнә хотл балһсн Авит билә.

³⁶ Хададыг өңгрснә хөөн Масрекад бәәдг Самла зална.

³⁷ Самлаг өңгрснә хөөн Епрат һолын хаҗуд бәәсн Реховот балһснас Шаул зална.

³⁸ Шаулыг өңгрснә хөөн Ахборин көвүн Баал-Ханан зална.

³⁹ Ахборин көвүн Баал-Ханан өңгрснә хөөн Хадар йос зална. Терүнә хотл балһсн Пау гидг нертә билә. Мезахаван зе күүкнә, Матредин күүкн Мехетавель терүнә гергн бәәҗ.

⁴⁰ Эсавин тохм-уңгин, теднә өрк-бүлмүдин, бәәрлсн һазрмудын нерд эн: Тимнан әңг, Алван әңг, Ететин әңг, ⁴¹ Оголиваман әңг, Элан әңг, Пинонан әңг, ⁴² Кеназан әңг, Темана әңг, Мивцаран әңг, ⁴³ Магдиэлан әңг, Ирамин әңг – эннь Эдомин әңгүд. Теднә нерд бәәрн һазрмуд зүүнә. Эдомудын өвк эцкнь – Эсав.

Йосип болн терүнә ахнр-дүүнр

¹ Яков Кананд бүүрләд бәәнә. Эн һазрт урднь энүнә эцкнь бәәҗ. ² Яковин болн терүнә өрк-бүлин туск тууҗ эн:

Йосип арвн долата бәәҗ. Ахнртаһан хамдан, Билхан болн Зилпан (эдн Йосипин эцкин гергд) көвүдтә, бог мал тер хәрүлдг бәәҗ. Тер көвүдин му йовдлмудын тускар Йосип эцкдән келдг бәәҗ.

³ Израилиг көгшрх наснднь Йосип төрҗ, наадк көвүдәсн икәр эцкнь терүнд дурлв. Тегәд Йосипт тер шишлң кеерүлсн хувц белглҗ. ⁴ Эцкнь Йосипт икәр дурта болсар, ахнрнь терүнд дегд дурго болад, сән үг келдго бәәҗ.

Йосипин зүүдд

⁵ Нег дәкҗ Йосипт зүүдн орна. Терүгән Йосип ахнртан келҗ өгнә. Теднь Йосипт улм дурго болцхана.

⁶ – Соңслт, ямаран зүүдн нанд орв! ⁷ Тәрәнә һазрт бидн боодгуд бооҗ йовсн болнавидн. Мини боосн боодг һоодан зогсна, тадна боосн боодгуд терүг эргәд, һазрт күрч гекцхәнә! – гиҗ тер келнә.

⁸ – Чи маднд нойрххар седҗәхмн болвзач? Мана ахлач болхар седҗәнчи?! – гиҗ ахнрнь келнә.

Тер зүүднәс көлтә, келсн үгәснь көлтә ахнрнь Йосипт улм дурго болцхана.

⁹ Йосипт шинәс зүүдн орна. Терүгән тер дәкн ахнртан келҗ өгнә.

– Би зүүд үзүв. Нарн, сар болн арвн негн одн намаг күндләд гекцхәв.

¹⁰ Эн зүүдән Йосип эцкдән келҗ өгхлә, эцкнь терүг керлднә:

– Юн гидг зүүдн чамд орҗахмби? Бидн цугтан – би, чини эк, чини ахнр-дүүнр – ирәд көлдчнь мөргхмн болвза?!

¹¹ Ахнрнь Йосипт уурлцхана, болв эцкнь терүнә келснә тускар ухална.

Йосип Египет тал мухла болҗ хулдгдна

¹² Нег дәкҗ Йосипин ахнр эцкиннь бог мал Шехем гидг һазрт хәрүлхәр йовцхана. ¹³ Израиль Йосипт келнә:

– Чини ахнр Шехемд хөд, ямад хәрүлҗ йовцхана. Чамаг би бас тиигәрән илгәсүв.

– Би белмб, – гиҗ Йосип эцкдән келнә.

¹⁴ – Йовад теднә керг яһҗ күцҗ йовхиг хәлә, мал ямаран йовхиг мед. Ирхләрн нанд келҗ өгхч, – гиҗ эцкнь келнә.

Эцкнь Йосипиг йовулна. Хеврон гидг тегш һазрас һарад, Йосип Шехем орна. ¹⁵ Тенд Йосипла нег күн харһна.

– Чи энд ю хәәҗ йовнач? – гиҗ теегәр тенҗ йовсн Йосипас тер сурна.

¹⁶ – Би эврәннь ахнран хәәҗ йовнав. Тедн альд малан хәрүлҗ йовхиг нанд келҗ өгит, – гиҗ Йосип келнә.

¹⁷ – Теднчн эндәс йовҗ одцхала. Тедниг Дотан гидг һазр тал йовхар келҗәсинь би соңслав, – гиҗ тер күн келнә.

Йосип ахнран хәәһәд йовна, тедниг Дотанд олҗ авна. ¹⁸ Ахнрнь Йосипиг аашхинь холас таняд, өөрдәд иртлнь терүг алх болад шиидцхәнә.

¹⁹ – Зүүд үздг мана күн эн йовна! – гиҗ нег-негндән тедн келцхәнә. – ²⁰ Энүг алад, нүкнд хаяд, зерлг аңгуд шуучад алв гиҗ эцкдән келхмн. Тегәд терүнә зүүдн яһҗ бүтхинь хәләхмн!

²¹ Эн күүндвриг соңссн Рубен Йосипин әм аврх арһ хәәнә.

– Бичә энүг алтн, – гиҗ Рубен келнә. – ²² Ю хәәҗ цус асххмб? Энүг эврәннь һарар алхин ормд тег дунд бәәх тер нүкнд хайтн. (Үннднь болхла, Рубен Йосипин әм аврад, эцк талнь хәрү йовулхар седв.)

²³ Йосипиг өөрдәд ирхлә, ахнрнь терүг бәрҗ авад, ке хувцинь татҗ шуулад, ²⁴ бийинь нүкнд хайна. Нүкн усн уга хагсу бәәҗ.

²⁵ Йосипин ахнр хотан эдлхәр суухларн, Гилад талас аашх мидьяна кувцнрин цувсн темәд үзцхәв. Тедн Египет тал сәәхн үнртә модна салм, ладан, бальзам ачҗ йовцхаҗ.

²⁶ – Дүүһән алад терүг нууснд юн олз бәәнә? ²⁷ Йосипиг кувцнрт хулдхмн. Мана һар цевр болх. Яһв чигн энтн мана һарлцсн дү, нег цусн-махн күн, – гиҗ Йуда келнә.

Теднь зөвшәрнә. ²⁸ Мидьяна кувцнр өөрдәд ирхлә, ахнрнь Йосипиг нүкнәс һарһҗ авад, хөрн цаһан мөңгнәс теднд хулдна. Кувцнр Йосипиг Египет авад орцхана.

²⁹ Рубен хәрү ирәд, нүкн тал одна. Йосип уга! Һашудхларн эн деерк хувцан шуулна.

³⁰ – Көвүн уга! – гиҗ Рубен дүүнр талан ирхләрн келнә. – Би, би! Альдаран одхмб? Би яахмб?

³¹ Йосипин ахнрнь яма алад, ямана цуснд терүнә хувцинь норһна. ³² Дәкәд терүг эцкднь авч ирәд иигҗ келцхәнә:

– Бидн энүг олҗ аввидн. Хәләлч: эн чини көвүнә хувцн болвза?

³³ Яков көвүнәннь хувциг таняд хәәкрнә:

– Мини көвүнә хувцн! Терүг зерлг аңгуд шуучад идчкҗ! Шуучҗ, шуучҗ, идчкҗ Йосипиг.

³⁴ Яков хувцан шуулад, ташадан шүрүн эдин тасрхаг бооһад, кесг өдртән көвүндән һундрхҗ уульна. ³⁵ Терүг төвкнүлхәр көвүд, күүкднь ирнә, болв Яков тогтнхар седсн уга.

– Уга. Уульнав, көвүндән һундрхҗанав! Ууляд, көвүһән дахад үкнәв, – гиҗ тер келнә.

Йосипт һундрхад, эцкнь ууляд бәәв.

³⁶ Тер цагт мидьяна кувцнр Йосипиг Египетд күргәд, Потипарт хулдна. Потипар хаана бәәшңгин маначнрин ахлач бәәҗ.

Йуда болн Тамарь

¹ Тер цагт Йуда ахнр-дүүнрәсн салад, Хира гидг нертә адулламитин хаҗуд нүүҗ одад бәәрлнә. ² Тенд терүнд Канан һазра Шуа гидг күүнә күүкн таасгдна. Йуда терүг мордулҗ авна. ³ Гергнь саата болад, көвү һарһна. Йуда терүнд Ээр гидг нер өгнә. ⁴ Йудан гергн дәкн саата болад, хойрдгч көвүн һарна. Экнь терүндән Онан гидг нер өгнә. ⁵ Дәкәд бас көвү һарһна. Терүндән Шелә гидг нер өгнә. (Эн йовдл учрхд Йуда Кезива гидг балһснд бәәҗ.)

⁶ Йуда түрүңк Ээр гидг нертә көвүндән Тамарь гидг күүк авч өгнә. ⁷ Көвүнә заң-бәрцнь му билә. Деед Эзнд тернь таасгддго бәәҗ. Тегәд Деед Эзн Ээриг үкүлнә.

⁸ Йуда Онан көвүндән иигҗ келнә:

– Ахиннь белвсн гергиг ав. Ахдан нерәдәд, түрүңк үрәрн терүнә хөөт үй ке .

⁹ Болв Тамаряс һарсн үрн бийиннь үрн болшгоһинь Онан медҗәлә. Тегәд Онан тер гергнлә кевтх болһндан, ахан үрн уга болтха гиһәд, асаһан һазрт асхад бәәв. ¹⁰ Иим йовдл килнцтә болҗана. Тернь Деед Эзнд таасгдсн уга. Терүнәс көлтә Деед Эзн Онаниг үкүлв.

¹¹ Йуда Тамарьт келнә:

– Мини Шелә көвүн өстл, чи белвсн күн болад, эврәннь эцк-эктәһән бәәҗә. (Тиигҗ келхләрн, тер иигҗ санв: «Ахнран дахад дү көвүнь бичә үктхәл!»)

Тамарь эцк-экиннь герт хәрү ирнә.

¹² Кесг цаг давна. Йудан гергн, Шуана күүкн, өңгрнә. Һашута өдрмүд давхла, Йуда нәәҗ адулламит Хирата хамдан эврәннь хөд кирһлһнд Тимна гидг һазр орна. ¹³ Тамарь хадм эцкән хөд кирһлһнд йовҗахинь медәд, ¹⁴ белвснә хувцан соляд, чирәһән бүркәд, бийән далдлад Энаим балһс ордг хаалһин хаҗуд сууна. Эннь Тимна тал һардг хаалһ бәәсмн. (Тиигхләрн Шеләг өссн бийнь терүнд Тамариг авч өгчәсмн уга.)

¹⁵ Чирәнь бүркәтә болснднь, Йуда терүг цогцан хулддг күүкд күн гиҗ санв. ¹⁶ Йуда терүн тал өөрдәд келнә:

– Би чамла кевтнәв.

Йуда терүг эврәннь бер гиҗ медҗәсмн уга!

– Кемр би чамд зөв өгхлә, чи нанд ю өгнәч? – гиҗ тернь сурна.

¹⁷ – Би чамд ямана ишк илгәнәв, – гиҗ Йуда хәрү өгнә.

Болв күүкд күн келнә:

– Терүг илгәтлән бәрүлх юм үлдә.

¹⁸ – Чи ю бәрүлтхә гиҗ сурҗанач? – гиҗ Йуда сурна.

– Күзүндән өлгәтә тамһан , һартан бәрҗәсн тайган үлдә, – гиҗ күүкд күн келнә.

Йуда цуг сурсинь өгәд, терүнлә кевтнә. Тамарь саата болна. ¹⁹ Дәкәд тер хәрәд, чирәһиннь бүркәг авч хаяд, саак белвсн хувцан өмснә.

²⁰ Йуда терүнд өгх болсн ямана ишкән нәәҗ Хираһар илгәһәд, бәрүлсн юман авхар седхлә, кедү йовв чигн хәәлһсн күүкд күн олдсмн уга. ²¹ Бәәрн улсас тер сурхла:

– Энаим ордг хаалһин хаҗуд суусн аля күүкд күн яһла?

– Тенд тиим күн мел уга билә, – гиҗ теднь келцхәнә.

²² Нәәҗнь хәрү ирәд, Йудад иигҗ келнә:

– Би терүг олҗ чадсн угав. Бәәрн улс тенд аля күүкд күн мел уга билә гицхәв.

²³ – Бәрүлсн юмс терүнд үлдтхә. Терүг хәәһәд бидн бийән әмтнд наад бәрүлхмн биш. Би терүнд ямана ишк йовулхлаг, чи терүг олҗ чадсн угач. Бәг, – гиҗ Йуда хәрү өгнә.

²⁴ Һурвн сар давсна хөөн Йудад:

– Чини бер Тамарь килнц һарһҗ, ода аля кесндән саата чигн, – гиҗ келцхәв.

– Терүг һалд шататн, – гиҗ Йуда заквр өгнә.

²⁵ Тамариг цааҗлхар авч йовхла, хадм эцкдән тер иигҗ келүлнә:

– Эн юмна эзнәс би саатав. Эн тамһ тайг хойриг таньҗант гиҗ терүнәс суртн.

²⁶ Йуда таньна.

– Эн күн нанас чик юм һарһла. Би Шелә көвүндән энүг авч эс өгснд болҗах йовдл энтн, – гиҗ Йуда келнә.

Йуда дәкҗ энүнлә кевтсн уга.

²⁷ Тамарин үр һарһх цаг ирнә. Үрднь икр бәәҗ. ²⁸ Гергнә геснь мошклад, нилхин һар үзгдхлә, нилхд эк болҗах эмгн тер һартнь улан утц бооһад:

– Эннь түрүлҗ һарв, – гиҗ келв.

²⁹ Болв нилх үрн һаран хәрү татад авчкна. Терүнә ормд хойрдгчнь һарч ирнә.

– Чи яһҗ тасрҗ һарч ирвч? – гиҗ эк болҗах эмгн нилхәс сурна. Энүнд Пәрец гидг нер өгнә. ³⁰ Пәрецин дару һартан улан утцтань һарч ирнә. Терүнд Зерах гидг нер өгнә.

Йосип Потипарин герт

¹ Тер хоорнд Йосипиг Египетд авч ирнә. Хаана бәәшңд маначнрин ахлач болҗасн Потипар кувцнрас Йосипиг мухла кехәр хулдҗ авна. ² Йосипт Деед Эзн дөң болҗав, тегәд кергнь күцҗ йовв. Йосип эзнәннь герт бәәв. ³ Тернь Деед Эзн Йосипла бәәхиг үзнә. Яһад гихлә, Йосип ю кевв чигн терүнд Деед Эзн дөңгән күргдг билә. ⁴ Йосип эзндән таасгдад, шишлң терүнә мухла болна. Эзнь терүнд герән даалһад, бәәсн эдл-ахуһан терүнә һардврт өгнә. ⁵ Тер цагас авн Йосипин нилчәр Египетин күүнә герт бәәсн, теегт бәәсн эдл-ахуднь Деед Эзнә евәл бууҗав. ⁶ Бәәсн цуг эдл-ахуһан тер Йосипин һардврт орулна. Бийднь болхла, хот уухас талдан керг үлдсн уга.

Йосип сәәхн цогцта, үзмҗтә билә. ⁷ Эзнә гергнә седклнь терүнд тусч, тегәд иигҗ келнә:

– Кевт нанла.

⁸ Болв Йосип зөв өглго терүнд хәрү өгнә:

– Мини эзн бәәсн юман цугинь мини һардврт өгв, бийнь гертән мел юм хәләхш. ⁹ Эн герт би терүнлә әдләр һардҗанав. Эс кех юмн уга. Зуг таниг медшгов, та терүнә гергнт. Бурхна өмн килнц һарһад, тиим му йовдл би яһҗ кехмб?

¹⁰ Эн гергн терүг өдр болһн цуцрлт угаһар ээрәд бәәв, болв Йосип терүнәс усхад зулна. ¹¹ Зуг нег дәкҗ Йосип көдлмш кехәр эзнәннь герт орҗ ирхлә, тер гергнәс талдан күн уга бәәҗ. ¹² Эзнә гергн терүнә хувцнас татад:

– Кевт нанла, – гиҗ дәкн келнә.

Йосип терүнәс мөлтрәд, хувцан һартнь үлдәчкәд, гертәс зулад гүүнә. ¹³ Эзнә гергн Йосипин хувциг һартан бәрәд, терүг гүүһәд йовҗ одсиг медхләрн, ¹⁴ мухласан дуудад:

– Хәләтн: эн еврейиг нанар наад бәртхә гиһәд нааран авч ирсмн болҗана! Тер нааран орҗ ирәд, намаг күчәр эзлхәр седв! Би хәәкрүв. ¹⁵ Намаг чишкәд хәәкрәд бәәхлә, тер зулад гүүв. Нам хувцан үлдәһәд гертәс һарад гүүв! – гиҗ келнә.

¹⁶ Йосипин хувциг залуһан хәрҗ иртл тер бийләһән бәрв. Залуһан ирхлә, ¹⁷ гергн дәкн тер кевтән давтад келнә:

– Еврей мухла нанд күч үзүлхәр ирв. Намар наад бәртхә гиҗ терүг чи авч ирвч! ¹⁸ Би чишкәд хәәкрүв. Тер нам хувцан үлдән гертәс зулад гүүв!

¹⁹ Гергнәннь келсиг соңссн Йосипин эзн икәр уурлна. ²⁰ Йосипиг түүрмд орултха гиҗ тер закна. Тиигҗ Йосип хаана түүрмд орулгдна.

Йосип түүрмд

²¹ Болв Деед Эзн терүнлә бәәсндән, цаһан санаһан күртәнә: Йосип түүрмин ахлачд таасгдна. ²² Түүрмин ахлач терүгәр бәрәнд бәәсн улсин һардач кенә. Йосип цугинь даана. ²³ Түүрмин ахлач мел юмнд зовдго болв, яһад гихлә, Деед Эзн Йосипта бәәв. Терүнд юунднь болвчн күцәмҗ өгчәв.

Бәрәнд бәәх әмтнә зүүд Йосип тәәлнә ¹ Тер йовдлмудын хөөн невчкн цаг давхла, хаанд чаһр белддг болн өдмг болһдг хойр күн буру йовдл һарһна. ² Египетин хан теднд уурлна. ³ Тегәд тедниг бәрәнә ахлачин медәнд бәәсн түүрмд орулна. Тер түүрмд Йосип бәрәнд бәәҗ. ⁴ Бәрәнә ахлач теднд зарц болтха гиһәд Йосипиг тәвнә. Цаг давна, ⁵ нег дәкҗ сөөһәр бәрәнд бәәх хойр һардачнрт – хаанд чаһр белддгт болн өдмг болһдгт – зүүдн орна. Күн болһн эврә чинртә онц зүүд үзнә. ⁶ Йосип өрүһәр ирхләрн, тедн үүмәтә бәәсинь үзнә.

⁷ – Яһад тадн үүмҗәнәт? – гиҗ Йосип сурна.

Хаана өөрхн улс – Йосипта хамдан бәрәнд бәәх хойр күн ⁸ иигҗ хәрү өгнә:

– Бидн зүүдд үзвидн. Терүг тәәлдг күн энд уга.

– Бурхнас тәәлвр ирдмн. Тер зүүддән нанд келҗ өгтн, – гиҗ Йосип келнә.

⁹ – Өмнм уста үзмин ац үзгдсн болҗ нанд зүүдн орна. ¹⁰ Терүн деер һурвн иш бәәҗ. Тедн урһҗана, цецгүд һарна, темсн үзгднә, уста үзмин темсн болна. ¹¹ Һартм болхла хаана чаһр уудг сав бәрәтә. Би уста үзмин темс таслҗ авад, базһад, шүүсинь савд кеһәд, хаанд өгчәҗүв, – гиҗ хаанд чаһр белддг күн келнә.

¹² – Чини зүүднә тәәлвр эн, – гиҗ Йосип терүнд келнә. – Һурвн иш гиснчнь энчнь һурвн өдр. ¹³ Һурвн өдр давхла, хан чамаг түүрмәс сулдхх: урдк ормдчнь чамаг дуудҗ хәрү орулх. Чи урдклаһан әдл терүнд чаһрта сав бәрүлҗ өгдг күн болхч. ¹⁴ Зуг мини сурсиг күцә: кемр кишг учрхла, мини тускар хаанд келәд орк, бичә март. Намаг эндәс һарһҗ үзтхә! ¹⁵ Намаг еврейин һазрас хулхалҗ авлус! Энд би түүрмд суулһх дүңгә юм мел һарһсн угав!

¹⁶ Терүнд сән тәәлвр өгҗәхинь үзәд, хаанд өдмг болһдг күн иигҗ келнә:

– Нанд болхла, мини толһа деер һурвн зембл бәәсн болна: ¹⁷ дееркднь – һуйрар болһсн зүсн-зүүл хот. Тиим юм хаанд болһҗ өгнә. Тер зембләс шовуд чоңкад идҗәҗ.

¹⁸ – Чини зүүднә тәәлвр эн, – гиҗ Йосип терүнд келнә. – Һурвн зембл – энчнь һурвн өдр. ¹⁹ Һурвн өдр болад, хан чамаг бас түүрмәс сулдхх, болв толһаһичн таслх. Чамаг үзүртә бахнд өлгх, чини махмудыг шовуд чоңкад идх.

²⁰ Һурв хонад хаана һарсн өдр болна. Хан эврәннь өөрхн улсан дуудад, нәр кенә. Хурсн улсин нүүрт хан тер хойр күүг сулдхна. Эннь чаһр белддг, өдмг болһдг хойр толһач күн. ²¹ Чаһр белддг толһалгч күүг урдк ормднь суулһна. Тер күн хаанд шинәс чаһрта сав бәрүлҗ өгхмн болҗана. ²² Болв өдмг болһдг толһалгч күүг бахнд өлгәд ална. Эннь мел Йосипин келсәр һарна. ²³ Зуг чаһр белддг толһач күн Йосипин тускар, терүнә сурврин тускар төрүц мартчкна.

Египетин хаана зүүдд ¹ Хойр җил давсна хөөн хаанд зүүдн орна: Тер Нил һолын эрг деер зогсчасн болҗ медгднә. ² Нилас долан үкр һарч ирнә. Үкрмүд сәәхн, тарһн, һолын эрг көөһәд, нигтәр урһсн урһмл дунд тедн идшлнә. ³ Теднә ардас оңдан долан үкр һолас һарч ирнә. Тедн эццн, чинән уга, түрүңк үкрмүдлә зергләд зогсцхана. ⁴ Тер эццн, чинән уга үкрмүд сәәхн, тарһн үкрмүдиг идцхәнә. Хан сернә.

⁵ Дәкәд шинәс унтхларн, оңдан зүүд үзнә: нег иш деер буудян долан толһа урһна. Тедн сән, дүүрң бәәдлтә. ⁶ Тедниг дахад, халунас шатҗ одсн буудян хоосн долан толһа һарч ирнә. ⁷ Эн хоосн, халунас шатҗ одсн буудян долан толһас сән, дүүрң бәәдлтә толһасиг зальгна! Хан сернә. Терүнд зүүдн орсиг медв.

⁸ Өрүнднь тер әәмцәд, Египетин цецн болн бө улсиг цуглулҗ авад, үзсн зүүддән келҗ өгнә. Болв нег чигн күн терүг тәәлҗ чадсн уга. ⁹ Тиигхләнь чаһр белддгиг толһалгч күн хаанд иигҗ келнә:

– Урднь мини һарһсн эндү санандм орҗана! ¹⁰ Нег дәкҗ хан эврәннь зарцнртан уурлад, намаг өдмг болһдг толһалгч күүтә маначнрин ахлачин медәнд бәәсн бәрәнд орулла. ¹¹ Нег сөөһәр мадн хойрт зүүдн орна, күн болһнд эврә чинртә онц зүүдн орна. ¹² Манад ахлачин мухла болҗасн нег баахн еврей бәәлә. Бидн терүнд эврәннь зүүдд келҗ өгвидн. Тер күн мана зүүддиг тәәләд, күн болһна зүүдн ямаран чинртәһинь келҗ өгв. ¹³ Минь терүнә келсәр һарв: намаг урдк көдлмштм хәрү орулв, наадк күүг цааҗлв.

Йосип хаана зүүдд тәәлнә

¹⁴ Хан Йосипиг дуудулна. Түүрмәс терүг адһмтаһар һарһад, сахлынь хусад, хувцинь соляд, хаанд күргнә.

¹⁵ – Би зүүд үзүв, болв нег чигн күн терүг тәәлҗ чадҗахш. Чи, соңсад бәәхлә, зүүд тәәлҗ чаддг чигнч гиҗ әмтн келнә, – гиһәд хан Йосипт келнә.

¹⁶ – Учр нанд биш, – гиҗ Йосип хәрү өгнә. – Хаана сәәһинь олҗ, Бурхн тәәлвр өгх.

¹⁷ Хан Йосипт зүүддән келҗ өгнә:

– Би Нил һолын эрг деер зогсчасн болнав. ¹⁸ Һолас долан үкр һарч ирнә. Тедн сәәхн, тарһн бәәдлтә, һолын эргин нигт урһмлд идшлҗәнә. ¹⁹ Теднә ардас долан эццн, чинән уга, арсн ясн хойр болсн үкрмүд һолас һарч ирцхәнә. Египетд би тиим зута үкрмүд үзәд угав. ²⁰ Эн эццн, зута үкрмүд долан тарһн үкрмүдиг идчкв! ²¹ Тедниг идснә хөөн геснь цурдаҗахмн уга: идсн үкрмүд тер кевтән эццәрн үлднә. Би серүв.

²² Дәкәд би оңдан зүүд үзүв: буудян долан толһа нег иш деер урһҗ. Тедн сән, дүүрң бәәдлтә. ²³ Теднә ардас хоосн, халунд шатҗ одсн буудян долан толһа һарч ирнә. ²⁴ Эн буудян хоосн толһас сән, дүүрң буудян долан толһасиг зальгчкна. Эврәннь зүүддин тускар би бө улст келҗ өгләв. Болв тедн цәәлһҗ өгсн уга, – гив.

²⁵ Йосип хаанд келнә:

– Тана үзсн хойр зүүдн нег чинртә. Бурхн хаанд эврәннь зураһан медүлҗәнә. ²⁶ Долан сән үкр – долан җил болҗана. Буудян долан сән толһа – бас долан җил болҗана. Тегәд энтн мел нег зүүдн. ²⁷ Сән үкрмүдин ардас һарч ирсн долан эццн, зута үкрмүд, халунд шатсн буудян долан хоосн толһа – эннь харһнх дарук долан җилмүд болҗана. ²⁸ Бурхн хаанд Эврәннь зураһан медүлҗәнә гиҗ келхләрн би тиигҗ санлав. ²⁹ Египетин цуг һазрар элвг долан җил ирх, ³⁰ терүнә ардас харһнулх долан җил эклх. Тер цагт элвг-делвг болҗасн юмн мел мартгдх. Харһнх җилмүдт орн-нутг кевтән хоосрх, ³¹ элвг-делвг бәәдләс юмн үлдшго. Тер харһнлһн тедү дүңгә күчр болх. ³² Зүүдн хойр дәкҗ ордгарн – Бурхн энүг лавтаһар зуралҗана, удл уга күцх. ³³ Тегәд хан цецн болн хурц ухата кү йилһҗ авад, терүг Египетин залач тәвтхә. ³⁴ Цуг орн-нутгар хан һардачнр тәвтхә. Тедн элвг-делвг долан җилин эргцд әмтнә хураҗ авсн тәрәнәс тавн хүвин нег әңгинь цуглулҗ авад, ³⁵ тер буудяг хаана йосар балһснд цуглулҗ бәртхә. ³⁶ Тиигхлә, Египетин харһнлһна долан җилд орн-нутг хот-хоолын көрңтә болх. Орн-нутг тегәд тер харһнлһ даах!

Йосип Египетд һардач болҗ залгдна

³⁷ Йосипин зураг хан болн терүнә өөрхн улс таасна.

³⁸ – Терүнлә әдл оңдан кү олҗ болшго, – гиҗ хан өөрхн улстан келнә. – Терүнд Бурхна сәкүсн бәәнә!

³⁹ Дәкәд Йосипт тер иигҗ келнә:

– Кемр энүг чамд Бурхн медүлсн болхла, чамас цецн, хурц ухата күн уга болҗана. ⁴⁰ Эндрәс авн чи мини нутгиг залхч, мини улс чамаг соңсдг болх. Зуг би хан болҗах ямарн чамас ахлхув. ⁴¹ Ода би чамар Египетин һардач кеҗәнәв!

⁴² Хан тамһта билцгән тәәләд, терүгән Йосипин хурһнд зүүнә. Дәкәд нимгн эдәр кесн хувц өмскәд, Йосипин күзүнд алтн цев тер зүүнә. ⁴³ Йосипт хан орн-нутгиннь хойрдгч күүнә мөр татдг гиигн терг өгнә. Терүг йовхла, өмннь «Сөгдтн!» гиҗ хәәкрдмн.

Тиигҗ хан Йосипиг цуг Египетин һардач кенә.

⁴⁴ – Би хан болв чигн, – гиҗ тер Йосипт келнә, – эндрәс авн Египетин цуг һазрар нег чигн күн чини зөв угаһар нег чигн ишкдл кешго, хурһарн көндәшго юмн.

⁴⁵ Хан Йосипт Цафнат-Панеах гидг шин нер өгнә. Терүнд Он гидг балһснд бәәсн гелң күүнә Аснат күүкинь авч өгнә. Гелңгин нернь Поти-Пера. Тиигҗ Йосип цуг Египетин һазрин һардач болв. ⁴⁶ Египетин хаанад экләд көдлхдән Йосип һучта бәәҗ. Хаанаһас һарад, Йосип Египетин һазр хәләхәр эргәд йовна.

⁴⁷ Долан җилдән тер һазрас элвг урһц әмтн авчав. ⁴⁸ Тер җилмүдт тенд цуглулҗ авчасн буудяг Йосип балһсдар түгәнә. Балһсн болһнд эргндк тәрәнәснь хураҗ авсн буудя цуглулгдв. ⁴⁹ Йосип теңгсин элсн мет олар буудя хураҗ авв. Терүгән тоола бәәҗ, тооһан геев: тедү дүңгә тоолҗ болшго ик болв.

⁵⁰ Эн цагт, харһнлһн ирхәс урд, Поти-Пера гидг гелңгин күүкн Аснат Йосипт хойр көвү һарһҗ өгв. ⁵¹ Түрүңк көвүндән тер Манаше гидг нер өгәд келнә: «Яһад гихлә, Бурхн нанд зовлңгим, төрскн герим мартулв». ⁵² Хойрдгч көвүндән Эприм гидг нер өгәд келнә: «Бурхн зовлң үзсн һазртм намаг үртә-садта кев».

⁵³ Египетин элвг бәәдлтә долан җил давна. ⁵⁴ Йосипин келсәр, харһнлһна долан җил экләд ирнә. Эн харһнлһн цуг делкәг бүсләд бәрнә, зуг Египетд хурасн буудян көрң бәәлә. ⁵⁵ Харһнлһн эклхлә, әмтн хаанас өдмг сурцхана. Хан келнә:

– Йосип тал одтн, терүнә келсәр кетн.

⁵⁶ Харһнлһн икдәд, цуг орн-нутгт ирхлә, Йосип буудя хадһлдг амбармудан секәд, Египетин улст буудя хулдна. ⁵⁷ Цуг орн-нутгудас Египет тал, Йосипур буудя авхар әмтн ирцхәнә. Яһад гихлә, цуг һазрар әмтн икәр харһнцхав.

Йосипин ахнр Египет тал йовна

¹ Египетд буудя бәәхиг медәд, Яков көвүдтән келнә:

– Тадн яһад юм келго бәәнәт? ² Египетд буудя бәәнә гиҗ келцхәнә. Тиигәрән йовтн, харһнад үкшгон төлә буудя хулдҗ автн.

³ Йосипин арвн ах буудя авхар Египет орцхана. ⁴ Зуг Йосипин һарлцсн дү көвүн Бенямин зеткрлә харһҗ одх гиһәд, Яков терүг бийәсн салһҗ йовулсн уга.

⁵ Израилин көвүд буудя сурхар Египетд ирсн улс дунд йовна. Яһад гихлә, тер цагт Канана цуг улс харһнҗала. ⁶ Теднә ирсн нутгин һардачнь Йосип бәәҗ. Тер буудя хулддг бәәҗ. Яковин көвүд терүн тал өөрдәд, өмнәснь һазрт күрч гекцхәнә. ⁷ Йосип тедниг үзн таньна, болв талын күн болсн болад, шүрүтәһәр теднәс сурна:

– Альдас ирвт?

– Кананас, буудя авхар, – гиҗ тедн хәрү өгнә.

⁸ Йосип эврәннь ахнран таньна, болв тедн терүг таньсн уга.

⁹ Теднә тускар үзсн зүүдән тодлҗ, Йосип иигҗ келнә:

– Тадн туршулчнр болвзат. Мана һазрин мууһар батлгдсн орминь медхәр ирсн кевтәт.

¹⁰ – Уга, нойн! Бидн, тана мухлас, буудя авхар ирвидн. ¹¹ Бидн нег эцкин үрдвидн, цугтан үннч улсвидн! Бидн тана мухласвидн, төрүц туршулчнр бишвидн, – гиҗ тедн хәрү өгнә.

¹² – Уга, тадн мана һазрин мууһар батлгдсн орм медхәр ирвт, – гиҗ Йосип келнә.

¹³ – Бидн, тана мухлас, ах-дүүһәрн арвн хойр күнвидн. Бидн цугтан нег эцкин үрдвидн, Кананас. Хамгин бичкнь ода эцктәһән бәәнә. Негмдн дәкҗ уга, – гиҗ тедн хәрү өгнә.

¹⁴ – Нә, энлм. Тадниг туршулчнр гиҗ би келлүсүв. ¹⁵ Бидн тадниг шинҗләд хәләнәвидн. Хаана әмәр андһар өгчәнәв: тана бичкн дү нааран эс иртл, тадниг эндәс һарһшго. ¹⁶ Негән илгәһәд, терүг авхултн, наадкснь ода деерән бәрәнд бәәх. Тегәд тадна келсн үнн, худлынь медхвидн. Кемр худл болхла, тадн туршулчнр болҗанат. Хаана әмәр андһар өгчәнәв! – гиҗ Йосип келнә.

¹⁷ Йосип тедниг һурвн хонгар бәрәнд суулһна. ¹⁸ Һурвдгч өдртнь теднд тер иигҗ келнә:

– Мини келсәр кетн, тегәд әмд үлдхт, юңгад гихлә, би Бурхиг күндлдв. ¹⁹ Кемр тадн үнндән чик седклтә улс болхла, негнтн бәрәнд үлдтхә. Наадкснь харһнҗах өрк-бүлдән буудя авч одад, ²⁰ бичкн дүүтәһән нан тал хәрү иртхә. Кемр тадна келсәр һархла, тадн үкшгот.

Тедн Йосипин келснлә зөвшәрнә.

²¹ – Мана дүүһәс көлтә засглҗана гисн эн! Бидн терүнд зовлң үзлүвидн. Тер мадниг яһҗ сурад бәәсн бийнь терүнд бидн сана зовсн угалм. Ода зовлң маднд ирв! – гиҗ тедн хоорндан күүндцхәнә.

²² – Көвүнд бичә хар сана үзүлтн гиҗ би таднд эс келлү? Тадн намаг соңссн угат. Ода бидн терүнә цуснас көлтә ялан өгчәнәвидн, – гиҗ Рубен келв. ²³ Теднә күүндвриг Йосип медҗәнә гиҗ ахнрнь санҗасмн уга, яһад гихлә Йосип теднлә орчулачар дамҗад күүнддг бәәҗ. ²⁴ Йосип хооран һарад уульна. Дәкәд бийән тогтнулад, хәрү ирәд, Шимониг йилһҗ авад, күлтхә гисн заквр ахнриннь нүүрт өгнә.

Йосипин ахнр Кананур хәрү ирнә

²⁵ Дарунь Йосип теднә ацанд буудя ачад, күн болһна савд өгсн мөңгинь хәрү тәвәд, хаалһднь эдлх хот өгтхә гиҗ даалһвр өгнә. Келсинь күцәнә. ²⁶ Йосипин өгсн буудяг ахнрнь элҗгнстән ачҗ авад йовцхана.

²⁷ Сөөднь, амрсн цагтан, теднә негнь элҗгндән хот өгхәр саван секхләрн, эврәннь мөңгән үзнә.

²⁸ – Мини мөңгн хәрү нанд ирв! Минь эн, деер бәәнә! – гиҗ тер ахнр-дүүнртән келнә.

Теднә зүркнь менрҗ одв, чичрлдәд, нег-негнәсн сурцхана:

– Ода маднла Бурхн ю кеҗәхмб?

²⁹ Кананд эцк талан ирчкәд, тедн бийләһән болсн йовдлыг цугинь терүнд келҗ өгнә:

³⁰ – Тер нутг һардҗах күн маднла шүрүтәһәр күүндв, мадниг туршулчнр гиҗ санв. ³¹ Бидн терүнд үнн седклтә улсвидн, туршулчнр бишвидн гиҗ келцхәввидн. ³² Ах-дүүһәрн арвн хойр күнвидн, цугтан нег эцкин үрд. Негмдн уга, хамгин бичкн дү көвүн ода эцктәһән Кананд үлдв гиләвидн. ³³ Болв тер маднд иигҗ келв: «Тадниг үнәр келсн угаһитн би шинҗләд хәләнәв: таднас негитн үлдәнәв, наадкснь харһнҗах өрк-бүлмүдтән буудя күргәд, ³⁴ тендәс бичкн дүүһән дахулад, нан тал хәрү ирцхәтхә. Тиигәд тадниг туршулчнр биш, үнн седклтә улс болҗахитн иткхв. Суулһсн күүһитн сулдхнав. Тегәд тадн мана цуг һазрар эргәд сулдан йовҗ чадҗанат».

³⁵ Гертән ирәд савасн юман һарһхларн, тедн күн болһна савд мөңгтә харлдш үзнә. Терүг үзн, көвүд болн теднә эцк йир әәцхәнә.

³⁶ – Тадн мини көвүдиг неҗәдәр булаҗ авчанат. Йосип уга. Шимон уга. Беняминиг ода авхар бәәнт. Нан деер зовлң ирҗ бууҗана! – гиҗ теднд Яков келнә.

³⁷ – Беняминиг дахулҗ хәрү эс авч ирхлә, мини хойр көвүг алҗ чадҗанач. Чи намаг итк. Би терүг хәрү авч ирхүв, – гиҗ Рубен эцкдән келнә.

³⁸ – Уга. Мини көвүн таднла йовшго. Бенямин экәсн һанцарн үлдлә, ахнь үкҗ одла. Кемр хаалһднь терүнлә шалтан харһхла яахмб? Би, көгшн өвгн, таднас көлтә зовад бәәҗ үкәрт орх болҗанав, – гиҗ Яков келнә.

Йосипин ахнр Беняминиг Египет тал авч ирнә

¹ Тер һазрар харһнлһн улм икдәд бәәв. ² Египетәс авч ирсн буудя чилхлә, эцкнь көвүдтән иигҗ келнә:

– Бас невчкн буудя авч иртн!

³ – Бичкн дүүһән дахулҗ эс ирхлә, нүдндм бичә үзгдтн гиҗ тер күн шүрүтәһәр келлә. ⁴ Кемр чи терүг маднла йовулхла, бидн чини төлә буудя авч ирнәвидн. ⁵ Кемр терүг эс йовулхла, маднд тиигәрән одад чигн керг уга. Тер күн мана бичкн дү угаһар нүдндм бичә үзгдтн гиҗ келлә, – гиҗ Йуда келв.

⁶ – Тадн намаг иим зовлңла яһад харһулвт, – гиҗ Израиль келв. – Бас нег дү бәәнә гиҗ яһад теднд келвт?

⁷ – Тер күн цугтаһиннь тускар сурла: мана тускар, мана төрл-садна тускар, мана эцк әмд бәәхин, маднд бас ахнр-дүүнр бәәхин тускар. Тер күн тиигҗ сурад бәәв, бидн хәрү өгвидн. Мана бичкн дүүг авч иртхә гиҗ тер закхиг бидн альдас медх бәәсмб? – гиҗ тедн хәрү өгнә.

⁸ – Отхн көвүһән маднла йовулчк. Тегәд бидн, чи эврән, мана үрд харһншго, әмд үлдцхәхвидн. ⁹ Отхн көвүнчнь хәрү ирх, толһаһарн андһар өгчәнәв. Терүг чам тал хәрү эс авч ирхлә, насан бартлан чини өмн би бурута болхв, нанас ялынь ав. ¹⁰ Кемр цаган эс үрәсн болхла, бидн тиигән хойр дәкҗ одад ирх биләвидн! – гиһәд Йуда эцкдән келнә.

¹¹ – Нә, тиигхлә? Тиигхлә иигтн: мана һазрин элвг зөөрәс – бальзам, бал, ладан, каңкнсн үнртә модна салм, сән яңһг – саван дүүргәд, тер күүнд белг авч одтн. ¹² Тадна савд тәвснә үнинь хәрүлхин төлә хойр дам үлүһәр мөңг автн. Тедн эндүрсн бәәдлтә. ¹³ Беняминиг дахулад, цаган үрәлго, дәкн тер күн тал минь ода йовтн. ¹⁴ Күчтә Бурхн нойниг цаһан саната кетхә, терүнә хәәрлт таднд күрттхә: Шимониг, Беняминиг бас хәрү йовултха. Кемр мини тускар үрдән геетхә гиҗ заяч заясн болхла – арһ уга, – гиҗ Израиль келнә.

Ахнр-дүүнр Йосипла харһна

¹⁵ Ахнр-дүүнр белгән белдәд, урдкасн хойр холван икәр мөңг авад, Беняминиг дахулад, Египетд бәәсн Йосип тал ирцхәнә.

¹⁶ Беняминиг ахнран дахад ирсиг үзчкәд, Йосип гериннь һардачд иигҗ келнә:

– Эн улсиг мини герт орул. Мал алад хот ке. Эдн нанла үдләдән хот эдлцхәх.

¹⁷ Йосипин келсиг күцәһәд, тер күн гиичнриг терүнә гер тал дахулад йовна. ¹⁸ Болв ахнр-дүүнр йовҗ йовад әәһәд, иигҗ келцхәнә:

– Тедн мадниг тиигхд савд олдсн мөңгнәс көлтә герүрн авч йовна. Мадниг тедн гемшәһәд дәврхәр бәәнә, мухласан кех, мана элҗгнсиг авцхах!

¹⁹ Үүднә мөрт күрәд, тедн дахулҗ йовсн герин һардачд келнә:

²⁰ – Мана нойн, үг келҗ болхий? Бидн нааран нег дәкҗ буудя авхар ирләвидн. ²¹ Хәрҗ йовад, сөөһәр хаалһдан амрхларн, саван секәд хәләхлә, мана өгсн мөңгн тооһарн тер кевтән бәәсиг үзвидн. Тиигхд мана савд кен мөңг тәвсинь бидн медҗәхшвидн. Тер мөңгиг бидн хәрү авч ирвидн. Бидн буудя хулдҗ авхар бас мөңг авч ирвидн.

²³ – Тогтнтн, – гиҗ герин һардач теднд келнә. – Бичә әәтн. Тертн тана Бурхн, тана эцкин Бурхн тадна савд зөөр тәвсн болх. Тана өгсн мөңгиг би кевтнь авлусув.

Герин һардач тедн тал Шимониг сулдхад авч ирнә. ²⁴ Дарунь гиичнриг Йосипин герт орулад, көлинь уһах ус өгәд, элҗгнстнь хот тәвҗ өгнә. ²⁵ Ахнр-дүүнр Йосипиг тосхар авч ирсн белгән үдлә һарһцхана. Терүнлә хамдан хот ууцхахт гиһәд гиичнрт келлә. ²⁶ Йосипиг герүрн ирхлә, ахнр-дүүнр терүнд эврәннь белгүдән өгәд, һазрт күрч гекҗ сөгднә.

²⁷ – Тана көгшн эцк ямаран бәәнә? Терүнә тускар тадн нанд келләт. Әмд бәәнү? – гиҗ Йосип теднә мендинь медәд, эцкиннь тускар сурна.

²⁸ – Мана эцк, тана мухла, әмд-менд бәәнә, – гиҗ ахнр-дүүнр хәрү өгәд, терүнә өмн сөгдцхәнә.

²⁹ Йосип эврәннь һарлцсн дү Бенямин тал хәләнә.

– Энтн тана келҗәсн бичкн дүүтн эсий? – гиҗ тер сурна.

– Көвүн минь, Бурхн чамаг хәәрлтхә! – гиҗ Йосип Беняминд келнә.

³⁰ Йосипин зүркн җөөлдәд, дүүһән үзсндән уульн гиһәд бәәв. Адһмтаһар тер һарад, талдан хорад орад уульна. ³¹ Дәкәд чирәһән уһаһад, хәрү ахнр-дүүнр талан һарч ирәд, бийән бәрәд, хот авч иртхә гиһәд закна. ³² Хотыг Йосипт тустнь, гиичнрт тустнь, Египетин улст тустнь өгв. (Египетин улс бузрдшгоһар евреймүдлә хамдан хот эдлдго бәәҗ.) ³³ Гиичнриг Йосипин заасар ах-дүүһин дараһар суулһснд, тедн нег-негән өврмҗтәһәр хәләһәд бәәцхәв. ³⁴ Йосип болхла эврәннь ширә деерк хотасн теднд тәвҗ өгәд бәәв. Беняминд тер наадксаснь тавн холван үлүһәр өгчәв. Тедн Йосипла хамдан идәд-ууһад нәәрлцхәв.

Йосип эврәннь ахнр-дүүнрән

сөрҗ хәләнә

¹ – Теднә савиг дүүргәд, багтҗ чадхарнь буудя кеҗ өгтхә. Күн болһна савин амнд авч ирсн мөңгинь хәрү тәвтхә. ² Бичкн дүүһиннь савд мөңгнлә хамднь мини цаһан мөңгн ааһ тәвтхә, – гиҗ Йосип герин һардачд келнә.

Һардач Йосипин заксар кенә.

³ Өр цәәхлә, ахнр-дүүнриг элҗгнстәһинь герүрнь йовулна. ⁴ Тедн балһснас холд һарад уга бәәтл, Йосип һардачтан иим даалһвр өгнә:

– Шулуһар тедниг көөлд! Күцхләрн теднд кел: «Тадн яһад цаһан санана хәрүд, му юм һарһвт?! ⁵ Яһад эзнәнм цаһан мөңгн ааһ хулхалҗ аввт?! Тер ааһас мини нойн хот ууна, терүгәр белг бәрнә. Му йовдл тадн һарһвт!»

⁶ Йосипин һардач йовсн көвүдиг күцәд, эзнәннь келсиг теднд күргнә.

⁷ – Та, мана нойн, ю хәәҗ тиим юм келҗәхмт? Бидн, тана мухлас, тиим юм эс һарһсндан Бурхар андһар өгчәнәвидн. ⁸ Мана савд тәвсн мөңгиг бидн Кананас чамд хәрү авч ирсиг та эврән меднәлмт! Тиигхлә тана эзнә герәс цаһан мөңг, эс гихлә алт бидн хулхалхий? ⁹ Кемр мадна кен негнәннь савд хулхалсн ааһ олдхла, терүг цааҗлтха. Наадкснь болхла тана мухлас болад үлдхвидн, – гиҗ ахнр-дүүнр келцхәнә.

¹⁰ – Сән, тадна келсәр болтха. Болв ааһ хулхалҗ авсн күн мухла болх, наадкснь эврә герүрн йовх, – гиҗ һардач хәрү өгнә.

¹¹ Тедн саван шулун болдгар һазр деер буулһад, аминь секнә. ¹² Һардач ахаснь экләд бичкн дү күртлнь даралад негҗнә, Бенямина савд ааһиг олҗ авна. ¹³ Бенямина ахнр һашудҗ эврәннь хувцсан шуулна. Тедн шинәс элҗгнс деер ацаһан ачад, балһсн тал хәрү ирцхәнә. ¹⁴ Йудаг ах-дүүнртәһән ирхлә, Йосип гертән бәәҗ. Тедн Йосипин өмн һазр элкдәд кииснә.

¹⁵ – Тиим юм яһҗ һарһвт? Нанла әдл күн белг бәрҗ чаддгиг тадн меддговт? – гиҗ Йосип теднд келнә.

¹⁶ – Эврәннь нойнд бидн ю келхмб? Буру бишән яһҗ иткүлхмб? Бурхн мана буруг бәрүлв. Ода бидн мана нойна мухлас болҗанавидн: ааһ хулхалҗ авснь чигн, наадкснь чигн, – гиҗ Йуда келнә.

¹⁷ – Уга. Би тиим юм һарһхий?! Ааһ хулхалсн күн мини мухла болх. Наадкснь эцк талан әмд-менд хәртхә, – гиҗ Йосип келнә.

¹⁸ Тиигхләнь Йуда Йосип тал өөрдәд иигҗ келнә:

– Мини нойн! Тана мухлад үг келх зөв өгит. Эврәннь мухладан бичә уурлыт. Та хаанла әдл күнт! ¹⁹ Та, мини нойн, маднас – эврәннь мухласас – эцк бәәх угаһинь, маднд бас ах-дүүнр бәәх угаһинь сурлат. ²⁰ Бидн танд, мана нойн, эцкмдн әмд, көгшн гиҗ келләвидн. Терүнд бас нег бичкн көвүн бәәнә. Тернь көгшрх наснднь һарла. Ахнь өңгрҗ одла, эврәннь экәсн тер һанцарн әмд үлдв. Эцкнь терүнд йир дурта. ²¹ Та маднд, эврәннь зарцнртан, мана бичкн дүүг авч иртхә гиҗ заквр өгләт. ²² Бидн танд, мана нойн, эцкән тер үлдәҗ чадшго гиҗ келләвидн. Яһад гихлә, эцкнь тиим юм даашго, терүнәс салшго. ²³ Бичкн дү угаһар нүдндм бичә үзгдтн гиҗ маднд, эврәннь мухластан, та келләт. ²⁴ Мана эцк, тана мухла тал хәрҗ ирхләрн, бидн келситн цугинь күргҗ келләвидн. ²⁵ Мана эцк дәкн невчкн буудя авч иртн гиҗ келхлә, ²⁶ бидн бичкн дүүһән дахуллго тана нүднд үзгдшго болҗ һарлавидн, терүнд тиим хәрү өгләвидн. ²⁷ Мана эцк – тана мухла – маднд иигҗ келлә: «Тадн эврән меднәт: Мини гергн Рахел нанд зуг хойрхн көвү һарһҗ өглә. ²⁸ Негнь геедрв. Терүг зерлг аңгуд шуучад алсиг би медүв. Дәкҗ би терүг үзсн угав. ²⁹ Ода тадн хойрдгч көвүһим авчанат. Кемр тер зеткрлә харһхла яахмби? Би, буурл өвгн, таднас көлтә зовад үкҗ одхув!» ³⁰ Тегәд би эцк талан, тана мухла тал, дурта көвүнь угаһар хәрү йовҗ чадхий? Эцкнь Бенямин угаһар бәәҗ чадшго. Теднә әмнь холвата. ³¹ Терүг маднла эс ирхлә, эцкмдн үкҗ одх. Мана эцк – тана мухла – буурл өвгн, маднас көлтә зовад әмнәсн салх! ³² Би, тана мухла, дүм хәрҗ ирх гиһәд, толһаһарн андһар өгләв. Кемр терүг герүрнь эс авч ирхлә, эцкиннь өмн насан чилтл би бурута болхув. ³³ Тегәд би, тана мухла, бичкн дүүһиннь ормд энд үлдсүв. Дүм ахнртаһан герүрн хәртхә. ³⁴ Терүг угаһар гертән одҗ эцкиннь зовлң үзҗ чадшгов.

Йосип ахнр-дүүнртән бийиннь

тускар илднь келнә

¹ Йосип бийән әмтнә хаҗуд бәрҗ чадад бәәв.

– Цугтан һартн! – гиҗ Йосип закна.

Йосипиг эврәннь ахнр-дүүнртән кен болҗ бәәсән келҗ өгхд, хаҗуднь нег чигн талын күн уга бәәҗ. ² Болв терүг дегд чаңһар уульсиг Египетин улс соңсҗ, тегәд хаана бәәшңд чигн тер зәңг күрч.

³ – Би Йосипв, – гиҗ тер ахнр-дүүнртән келнә. – Мини эцк әмдий?

Теднь сүрдәд, нег чигн үг келҗ чадсн уга.

⁴ – Эрҗәнәв тадниг, нааран өөрдтн, – гиҗ Йосип келнә.

Ах-дүүнрнь өөрднә.

– Энтн бив, Йосипв. Египетд хулдсн тана дүв. ⁵ Бичә зовтн, терүнәс көлтә бийән бичә гемшәтн. Олна әм авртха гиһәд, намаг иигән Бурхн илгәвш. ⁶ Хойрхн җилдән әмтн харһнҗана, бас тавн җилдән һазр хаһлҗ, тәрә хадҗ күн авшго. ⁷ Тана тохма улс һазр деер әмд үлдтхә гиһәд, тана әмиг сүртәһәр сулдхҗ авртха гиһәд, таднас түрүлҗ намаг иигәрән Бурхн илгәв. ⁸ Тадн биш, Бурхн намаг нааран илгәһәд, хаана хамгин ах селвгч кев. Терүнә орн-нутгин нойньв би, цуг Египетин һазрин һардач болув. ⁹ Тадн эцк талан адһтн, терүнд иигәд келтн: «Чини көвүн Йосип иигҗ келүлв: „Бурхн нанар цуг Египетин һардач кев. Бичә удадад бә, нан тал ир. ¹⁰ Гошен гидг һазрт көвүдтәһән, ачнр-зеенртәһән, цуг малтаһан, цуг эврәннь зөөртәһән нанас хол биш чи бүүрләд бәәхч. ¹¹ Тенд би чамд, чини өрк-бүлд, чини малд тетквртә бәәдл тогтанав. Өмнтн тавн җилдән харһнлһн болв чигн, тадн юуһарн чигн дутшгот“», – гиҗ тер теднд келнә.

¹² – Хәләтн! – гиҗ Йосип хәәкрнә. – Хәлә, Бенямин, мини дү. Үнндән энтн би, би таднла күүндҗәнәв! ¹³ Египетд би ямаран күчтә, туурмҗта болсиг эцкдм келҗ өг. Энд үзсән цугинь келҗ өг, шулуһар нааран эцким авч ир.

¹⁴ Эврәннь дү Беняминиг теврәд, Йосип уульна, тернь ахан теврәд бас уульна. ¹⁵ Дәкәд уульн йовҗ Йосип наадк ахнран үмснә. Терүнә хөөн ахнр-дүүнрнь Йосипла күүндҗ чадцхав.

¹⁶ Йосип тал ах-дүүнрнь ирҗ гисн зәңг хаана бәәшңд күрхлә, хан болн терүнә өөрхн улснь байрлна.

¹⁷ – Элҗгнс деер буудяһан ачад, Канан тал йовтн, ¹⁸ эцкән, эврәннь өрк-бүлән авч иртхә гиҗ ахнртан кел. Би теднд Египетд бәәсн хамгин сән һазр өгнәв. Мана нутгин элвг-делвг зөөрәс тедн эдлтхә, – гиҗ хан Йосипт келнә. – ¹⁹ Бичкдүд, күүкд улс авч ирхин төлә, тедн Египетәс аца зөөх тергд автха. Бийләһән тедн эцкән авч иртхә. ²⁰ Үлдх эдл-ахуһин тускар зовад керг уга, яһад гихлә Египетд бәәсн юмна хамгин сәнь теднә болх.

²¹ Израилин көвүд хаана келсәр кенә. Йосип теднд аца зөөх тергд өгнә, бас хаалһин хот, ²² күн болһнд шин хувц өгнә. Зуг Беняминд тер тавн зах шин хувц, һурвн зун төөнг цаһан мөңг өгнә. ²³ Египетин һазрт бәәх зөөрәс арвн элҗгнд ачад, эцкдән белг тер илгәнә. Дәкәд арвн эм элҗгн деер буудя, өдмг болн нань чигн эдл-ууш ачад, бас хаалһин эдлвр гиҗ терүнд илгәв.

²⁴ – Йовтн, бичә әәтн, – гиҗ ахнр-дүүнрән үдшәһәд тер келнә.

²⁵ Египетәс һарад тедн Кананд бәәсн эцк талан хәрү ирцхәнә.

²⁶ – Йосип әмд йовна. Цуг Египетиг тер ода залҗана, – гиҗ тедн Яковд келнә.

Яковин зүркн менрҗ одна: соңссан иткҗәхш. ²⁷ Көвүднь Йосипин келсиг терүнд келҗ өгнә. Бийинь авхар Йосипин илгәсн аца зөөх тергд эврәннь нүдәрн үзхләрн, Яков ухан-седкләрн сергәд одна.

²⁸ – Болҗана! Мини көвүн Йосип әмд бәәдг чигн! Үкхиннь өмн ода би терүнлә одад харһнав! – гиҗ Израиль келнә.

Яков өрк-бүләрн Египет орна

¹ Израиль эврәннь цуг зөөрән цуглулҗ авад, һарад йовна. Беер-Шива гидг балһснд ирн, тер эцк Ицхакин мөргдг Бурхнд тәкл тәкнә. ² Сөөһәр терүнд Бурхн үзгдәд, иигҗ дуудна:

– Яков, Яков!

– А, а, – гиһәд Израиль хәрү өгнә.

³ – Би Бурхмб, чини эцкин Бурхмб. Египет орхасн бичә ә. Тенд чини хөөт үйнрәс Би алдр улс үүдәнәв. ⁴ Би Эврән таднла Египет орнав. Би Эврән чини хөөт үйнриг тендәс дахулҗ хәрү һарһнав. Йосип эврәннь һарарн чини яс бәрх, – гиҗ Бурхн келнә.

⁵ Яков Беер-Шиваһас һарад йовна. Хаана илгәсн аца зөөх тергд деер көвүднь Яковиг, бичкдүдиг, күүкд улсиг суулһна. ⁶ Тедн малан тууһад, Кананд хоршасн зөөрән ачҗ йовв. Тиигҗ Яков цуг эврәннь хөөт үйнртәһән Египет тал нүүҗ одв: ⁷ көвүдән, ачнран, күүкдән – цуг уңг-тохма улсан Египетд авч ирв.

⁸ Египетд нүүҗ ирсн Израилин өрк-бүлин нерд эн:

Яков болн терүнә хөөт үйнр.

Яковин түрүңк көвүн – Рубен. ⁹ Рубена көвүд: Ханох, Паллу, Хецрон, Карми.

¹⁰ Шимона көвүд: Емуэл, Ямин, Охад, Якин, Цохар, Канана күүкд күүнә көвүн Шаул.

¹¹ Левин көвүд: Гершон, Кахат, Мерари.

¹² Йудан көвүд: Ээр, Онан, Шелә, Пәрец, Зерах. Ээр Онан хойр Кананд өңгрч одла, Пәрецәс Хецрон болн Хамул төрв.

¹³ Иссахаран көвүд: Тола, Пуа, Яшув, Шимрон.

¹⁴ Завулуна көвүд: Серед, Элон, Яхлэл.

¹⁵ Паддан-Арамд Лияһас һарсн Яковин көвүд эннь. Терүнәс Дина күүкн бас һарла. Яков Лия хойрин көвүд, күүкднь ут турштан 33 күн.

¹⁶ Гәдән көвүд: Цифион, Хагги, Шуни, Эцбон, Эри, Ароди, Арели.

¹⁷ Ашерин көвүд: Имна, Ишва, Ишви, Бэриа. Теднә дү күүкн Серах. Бэриан көвүд: Хевер болн Малкиэл.

¹⁸ Эннь эврәннь күүкн Лияд зарц кехәр Лавана өгсн Зилпаһас һарсн Яковин хөөт үрд. Ут турштан эдн 16 күн.

¹⁹ Рахелас һарсн Яковин көвүд: Йосип болн Бенямин.

²⁰ Он гидг балһсна гелң Поти-Перан күүкн Аснат Египетд Манаше болн Эприм гидг көвүд Йосипт һарһҗ өгнә.

²¹ Бенямина көвүд: Бела, Бехер, Ашбел, Гера, Нааман, Эхи, Рош, Муппим, Хуппим, Ард.

²² Эдн Рахелас һарсн хөөт үрд. Ут турштан 14 күн.

²³ Данан көвүн: Хушим.

²⁴ Напталин көвүд: Яхцел, Гуни, Ецер, Шиллем.

²⁵ Эннь эврәннь күүкн Рахелд зарц кехәр Лавана өгсн Билхаһас һарсн Яковин хөөт үрд. Ут турштан 7 күн.

²⁶ Яковла Египетд ирсн һал хөөт үйнр – берәчүдинь тоод эс авхла – 66 күн болҗ һарна. ²⁷ Египетд энүнә өмн Йосипас бас хойр үрн төрлә. Яковин уңг-тохма улс Египетд нүүҗ ирәд бүүрлхләрн 70 күн болв.

²⁸ Яков Йудаг Йосип тал түрүләд йовулна. Тиигхләрн Йосип тедниг Гошенд тостха гиҗ келүлнә.

Тедн тиигәрән ирнә. ²⁹ Йосип мөр татдг гиигн тергән зүүлһәд, Гошенд одад, Израилиг тосхар йовна. Эцкән теврәд, тер удан уульна. ³⁰ Израиль иигҗ келнә:

– Ода чамаг әмд-менд йовхичнь үзсн би үкҗ чигн чадхв.

³¹ – Кананас нан тал мини ахнр-дүүнр, цуг мини тохма улс ирв гиҗ хаанд би одҗ келхв. ³² Эдн малчнр, хөд хәрүлнә, бийләһән бог болн бод малан авч ирцхәв, эврәннь зөөрән авч ирцхәв гиҗ терүнд келнәв, – гиһәд Йосип ахнр-дүүнртән болн цуг тохма улстан зәңглнә. – ³³ Хан таднас ю кедвт гиҗ сурхла, ³⁴ иим хәрү өгтн: «Бидн, тана мухлас, бичкн наснасн, мана эцкнрлә әдл, мал хәрүлдг улсвидн». Тиигхлә тер тадниг Гошена һазрт үлдәх. Яһад гихлә мал хәрүлдг улсиг Египетинхн бузрдҗ одсн улс гиҗ тоолцхана.

Яков хаанд әдс өгнә

¹ Ах-дүүнр дундас тавн кү шүүҗ авад, хан тал дахулҗ одад, Йосип иигҗ келнә:

– Мини эцк, ахнр-дүүнрм мал гертәһән, цуг эдл-ахутаһан Кананас ирәд, ода Гошенд бәәцхәнә.

³ – Тадн ю кедвт? – гиҗ хан теднәс сурна.

– Тана зарцнр, мана эцкнрлә әдл, мал хәләдг улсвидн, – гиҗ тедн хаанд келцхәнә. – ⁴ Бидн иигәрән бәәхәр ирвидн, яһад гихлә Канан һазрт әмтн икәр харһнҗана. Тенд тана зарцнрт малан хәрүлх арһ уга. Тегәд маднд, эврәннь зарцнртан, Гошенд бәәх зөв өгтн.

⁵ – Чини эцк болн ах-дүүнрчнь чам тал ирцхәв. ⁶ Египетин цуг һазр өмнчнь бәәнә. Теднән эн һазрин хамгин сән ормд бәәлһ. Гошенд бүүрләд бәәтхә. Кемр тедн дунд чадврта әмтн бәәхлә, теднәр мини шишлң мал хәләлһ, – гиҗ хан Йосипт келнә.

⁷ Йосип эврәннь эцкән дахулҗ ирәд, хаанла таньлдулна. Яков хаанд әдс өгнә.

⁸ – Чи кедүтәвч? – гиҗ хан терүнәс сурна.

⁹ – Би 130 җилдән әмд йовнав. Мини җирһл һашута. Насм ик биш, тооһарн эцкнринм наснд күрәд уга, – гиҗ Яков хаанд хәрү өгнә. ¹⁰ Яков хааг йовх деерән дәкн әдсләд, терүнә бәәшңгәс һарад йовна.

¹¹ Йосип эцкән, ах-дүүнрән Египетин һазрин Раамсес гидг балһсна эргнд бәәлһәд, хаана келсәр терүг теднд өгнә. ¹² Эцкән, ах-дүүнрән, теднә герт бәәх улсиг, күүкд улсиг, бичкдүдиг Йосип тооһарнь күцц хотар теткнә.

Харһнлһна цагт Йосипин һардлһн

¹³ Дәкәд альд чигн хот уга болв, яһад гихлә харһнлһна догшн цаг ирв. Египетд чигн, Кананд чигн харһнсндан әмтн муурцхав. ¹⁴ Буудя хулдад хоршасн цуг мөңгиг Йосип Египетәс болн Кананас цуглулҗ авна. Тер мөңгән Йосип хаана хазнд бәрҗәв. ¹⁵ Египетд, Кананд әмтнә мөңгн чилхлә, Египетин улс Йосип тал ирәд иигҗ келцхәнә:

– Маднд өдмг өгтн. Бидн тана хаҗуд ю хәәҗ үкхмби? Мана мөңгн чилв.

¹⁶ – Тана мөңгн чилсн болхла, малан тууҗ авч иртн. Би ормднь өдмг өгнәв, – гиҗ Йосип келнә.

¹⁷ Тедн Йосип тал малан авч ирнә. Мөрд, хөд, ямад, үкрмүд, элҗгнсиг тедн буудяһас сольна. Тер җил әмтн цуг малан өдмгәс сольв.

¹⁸ Җил давхла, Египетин улс Йосип тал ирәд иигҗ келцхәнә:

– Мана нойнас мөңгн чилв гиҗ бидн нуухар бәәхшвидн. Мана мал тана болв. Мана цогц-махмудас болн мана һазрас талдан нойнд өгх дүңгә юмн маднд үлдсн уга. ¹⁹ Бидн эврән, мана һазр кевтән ю хәәҗ тана хаҗуд үкхмби? Мадниг, мана һазриг өдмгәс соляд, та хулдҗ автн. Бидн хаанд мухла болнавидн, мана һазр терүнә болх. Маднд әмд үлдхин төлә, дәкәд һазр хоосрашгон төлә тәрәнә эк өгтн.

²⁰ Тиим кевәр Йосип Египетд бәәсн цуг һазриг хаана төлә хулдҗ авв. Египетин күн болһн харһнлһнд даргдад, эврәннь һазран терүнд хулдв. Тиигәд тер һазр хаана зөөр болв. ²¹ Египетин нег захас оңдан зах күртлнь цуг әмтиг Йосип мухла кев. ²² Һанцхн гелңгүдин һазр тер хулдҗ авсн уга, яһад гихлә тедн даңгин эврәннь хүвән хаанас авдг билә. Хаанас авсн тер хүвнь эдлвр кехд күртәд бәәдмн. Тер учрар тедн эврәннь һазран хулдсн уга.

²³ – Соңстн, тадниг, тана һазриг би хаана төлә хулдҗ авув. Ода тадн эн тәрәнә эк авад, һазртан тәртн. ²⁴ Тәрәһән хадхларн, эн өдрәс авн тавн әңгин нег хүвинь хаанд тадн өгтн. Наадк дөрвн хүвинь тәрә тәрх экнд үлдәхт, эврән идхт, гертән бәәх улсан, үрдән асрхт, – гиҗ Йосип әмтнд келнә.

²⁵ – Та мадниг әмд үлдәвт. Маднд цаһан санаһан күртәвт. Бидн хаана мухлас болнавидн, – гиҗ тедн келнә.

²⁶ Тиигҗ Египетд Йосип һазрин туск зака тогтана. Тернь эндр күртл күцәгдҗәнә. Тавн әңгин нег хүвнь хаана болҗана. Болв эннь гелң улсин һазрас цуглулгдхш, яһад гихлә, теднә һазр хаана зөөр биш билә.

Яковин сүүлин сурвр

²⁷ Израилин улс Египетд Гошена эргндк һазр авад, зөөрән хоршаһад, тооһарн өсчәв.

²⁸ Яков Египетд арвн долан җилдән бәәв. Тер зун дөчн долата билә. ²⁹ Өңгрх цагнь ирхлә, Израиль Йосип көвүһән дуудад, терүнд иигҗ келнә:

– Буйн болтха, һаран мини ташад күрг, андһар өг. Мини сурвр күцә. Намаг Египетд бичә орша. ³⁰ Болв намаг өвкнр талан салад давхла, Египетәс һарһад, тедниг оршасн һазрт орша.

– Би чини келсәр кенәв, – гиҗ Йосип хәрү өгнә.

³¹ – Андһаран өг, – гиҗ эцкнь келнә.

Йосип андһаран өгнә. Орн деерән кевтсн Израиль ханлтан өргҗ гекнә.

Йосипин көвүдиг Яков әдслнә

¹ Невчкн цаг давхла, Йосипт әмтн иигҗ келнә:

– Чини эцк гемтә чигн.

Йосип бийләһән Манаше Эприм хойр көвүһән дахулад, эцк талан одна.

² – Тан тал тана Йосип көвүн ирв, – гиҗ Яковд келнә.

Эцкнь бәәсн чидләрн өндәһәд, орн деерән суув. – ³ Канан һазрин Луз балһснд Хамгин Күчтә Бурхн үзгдәд, нанд әдс өгәд ⁴ иигҗ келлә: «Би чини хөөт үйнриг өслттә кенәв, тооһарн олн болхт, чамас олн келн-улс үүдәнәв. Эн һазриг чини хөөт үйнрт мөңкинд өгчәнәв», – гиҗ Яков Йосипт келнә. – ⁵ Намаг Египет тал чамур ирхәс өмн төрсн чини хойр көвүн ода мини болцхах. Рубен Шимон хойрла әдл Эприм болн Манаше мини болцхах. ⁶ Теднә хөөн төрсн бичкдүд чини болцхах. Өнч авхларн, тедн ахнриннь хүвәс өнчән авцхах. ⁷ Би энүг чини эк Рахелас көлтә кеҗәнәв. Намаг Падданас хәрҗ йовад, Епратас хол биш хаалһдан йовхла, һундл төрхд, Рахелм Канана һазрт өңгрв. Тенд би терүг Епрат тал һардг хаалһин хаҗуд оршавув. (Епрат ода Бетлехем гидг нертә.)

⁸ – Эдн кемб? – гиҗ Йосипин көвүд үзн, Израиль сурна.

⁹ – Энд нанд Бурхна өгсн көвүд энтн, – гиҗ Йосип эцкдән хәрү өгнә.

– Нааран өөрдүл эднән, би әдс өгнәв, – гиҗ тер келнә.

¹⁰ Израиль көгшрхлә, нүднә харань сулдад, сохрхдан шаху тер болв. Йосип көвүдән терүн тал өөрдүләд зогсана. Йосипин эцк тедниг үмсәд теврнә.

¹¹ – Чини чирә шинәс үзхүв гиҗ санҗасн уга биләв. Бурхн нанд чини көвүд үзх арһ өгв, – гиҗ Израиль Йосипт келнә.

¹² Йосип көвүдән Израилин өвдг деерәс буулһад, терүнә өмннь сөгдәд мөргнә. ¹³ Дәкәд Йосип Эпримиг барун бий талан, Израилин зүн һар тал зогсана. Манашег зүн бий талан, Израилин барун һар тал зогсана. Йосип тедниг эцк талан өөрдүлнә. ¹⁴ Болв Израиль хойр һаран кирсләд, барун һаран суңһад, хамгин бичкн дү Эпримин толһа деер тәвнә. Манаше терүнәс ах болсн бийнь, Израиль зүн һаран энүнә толһа деер тәвнә. ¹⁵ Дәкәд тер Йосипиг әдсләд иигҗ келнә:

– Мини эцкнрин – Абрахам Ицхак хойрин Бурхн, эндр күртл наснам туршартм намаг хәләҗ йовсн Бурхн, ¹⁶ зүсн-зүүл му йовдлас намаг харҗ хадһлсн Бурхна элч, бичкдүдиг әдсл. Эднд мини нерн, Абрахам Ицхак хойр мини эцкнрин нерд цаарандан делгртхә. Һазр деер тооһарн хөөт үйнрнь йир олн болтха.

¹⁷ Эцкән Эпримин толһа деер барун һаран тәвсинь үзсн Йосип һундрхна. Эпримин толһаһас эцкиннь һариг авад, Манашен толһа деер тәвхәр тер седнә.

¹⁸ – Уга, эцкм. Түрүн көвүн эн... Барун һаран энүнә толһа деер тәв, – гиҗ Йосип эцкдән келнә. ¹⁹ Болв Яков һаран сольшго болад иигҗ келнә:

– Би меднәв, көвүм минь. Би меднәв. Ах Манашеһас бас олн улс үүдх, тедн бас алдр болх. Болв Манашен дү терүнәс деегшлх, терүнә хөөт үйнр тооһарн олн улс болцхах.

²⁰ Тер өдр Йосипин көвүдиг әдсләд, Израиль иигҗ келнә:

– Тадна нердиг Израилин улс нег-негән әдслхләрн дуудх: «Бурхн Эприм Манаше хойрт сә кесн әдләр чамд сә кетхә».

Тиигҗ Эпримиг Манашен өмн тер һарһв.

²¹ – Ода удлго би үкхүв. Болв Бурхн тадниг залх, таниг эцкнрин һазрт хәрү күргх. ²² Би чамд ах-дүүнрәсчн үлүһәр хүвин икнкинь өгчәнәв. Үлд саадг хойрар амормудас булаҗ авсн уулын Шехем гидг ташу бас өгнәв, – гиҗ эцкнь Йосипт келнә.

Яков эврәннь 12 көвүһән әдслнә

¹ Эврәннь көвүдән дуудад, Яков иигҗ келнә:

– Намаг бүсләд зогстн, би таднд иргчдән юн болхиг келҗ өгхәр бәәнәв. ² Яковин көвүд, цуглрад соңстн, эврәннь эцк Израилиг соңстн.

³ Рубен, чи мини түрүңк көвүнч, мини күчн,

залу күн болсна мини түрүңк үрн,

цугтаһаснь даву,

чидл-күчәрн түрүңкч.

⁴ Усн мет дольгалҗ йовх чи

түрүңк болҗ чадшгоч.

Чи мини зарц гергнлә орндм кевтәд,

нерим бузрдавч.

⁵ Шимон Леви хойрин ни-негн:

теднә селмс – күч үзүллһнә дәәнә зер-зев болҗана.

⁶ О, би теднә нуувч зурад орлцшгов,

теднә хургла негдшгов,

яһад гихлә, уурлхларн, тедн әмт ална,

бүүрһхләрн, бухин тәкмин шүрүс керчнә.

⁷ Теднә цухл харалта,

юңгад гихлә догшн болҗана.

Теднә һалзурлһн харалта,

юңгад гихлә хәәрлт уга болҗана.

Би теднә хөөт үйнриг цуг Израилин һазрар,

теднә улс дунд тараһад хайнав.

⁸ Йуда, чини ахнр-дүүнр чамаг магтх!

Чини эцкин көвүд чамаг күндлх.

Яһад гихлә, чи эврәннь дәәсдиг дәәнд диилхч.

⁹ Йуда, көвүн минь,

чи олзан идчкәд хәрҗ ирдг баахн арслңгч.

Арслң мет һазрт суняһад кевтнәч,

терүг көндәх зөрг кенд бәәхмби?

¹⁰ Йудаһас йос күн булашго.

Олн-әмтн алван эс авч иртл,

Йудан өмн эс сөгдтл,

Терүнә хөөт үйнр йос һарддг мотриг оньдин бәрх.

¹¹ Уста үзмин модна иш чини һазрт йир элвгәр урһх.

Тегәд терүнд өлн элҗгниг боохла, чамд һарута болшго.

Нам хамгин сән темстә моддт терүг боов чигн һару һаршго.

Эврәннь хувцан чаһрт уһах дүңгә ик чаһрта болхч.

¹² Чини нүдн чаһрас хар,

Шүддчнь үснәс цаһан.

¹³ Завулун теңгсин эргнд бүүрлх,

Тенд кермс зогсдг шуһу һазр болх.

Терүнә меҗә Сидон гидг балһснд күрх.

¹⁴ Иссахар – бий деернь теңнәтә хойр даальңгин хоорнд кевтх чидлтә элҗгнлә әдл.

¹⁵ Эн орм ямаран сәәнинь тер үзәд,

берк сәәхнинь медәд,

аца үүрхд белн болад,

мухла мет өндәлго көдлх.

¹⁶ Дан Израилин нег отг болад,

Эврәннь улсин зарһ кех.

¹⁷ Дан хаалһ деер бәәдг моһа мет болх,

Жим хаалһин хорта моһа болх.

Мөрнә көләс зуухлань,

мөртә күн гедргән унх.

¹⁸ Деед Эзн, би Тана сулдхвр күләҗәнәв!

¹⁹ Гәдиг тонулчнр дәврх.

Болв тедниг тер көөһәд, дахад мөрдх.

²⁰ Ашер һазрас хот-хол элвгәр авх.

Хаанд таасгдм дүңгә әмтәхн хот

Ашер авч ирәд бәәх.

²¹ Наптали йир сәәхн туһлмуд үүдәдг

сул гүүҗ йовх буһ мет болх.

²² Йосип эрс давшч булгин хаҗуд урһдг

уста үзмин ишмүд мет өслттә болх.

²³ Терүг саадгар хадг әмтн дәврв,

Терүнлә өшәтн болв, терүг хацхав.

²⁴ Болв саадган тер батар бәрнә.

Яковин күчтә Бурхна күчәр терүнә һар эвтә болх.

Яковин Бурхн – Хамгин Күчтә Бурхн,

Израилин һардач болн харсач болҗана.

²⁵ Эцкинчнь шүтдг Бурхн чамд дөң болх.

Чидлтә Бурхн деер бәәх теңгрин әдсәр,

Дора бәәх һазрин әдсәр чамаг әдслҗ,

Чамд олн үр, олн мал өгх.

²⁶ Чини эцкин әдсллһн кезәңк уулмудын әдсллһнәс,

өгәнч мөңк довудмудын әдсллһнәс өөдән чинртә.

Бурхн цуг эн әдсллһән

ахнр-дүүнр дундан һардач болҗах Йосипт өгтхә.

²⁷ Бенямин ховдг чон болҗана.

Олсан эн өрүһәр үмкәд иднә,

Асхар зөөрән хувана.

²⁸ Израилин арвн хойр отг иим. Эцкнь күн болһниг шишлң әдслхләрн, теднд тиигҗ келв.

Яковин үкл болн терүг оршалһн

²⁹ Яков көвүдтән даалһвр өгнә:

– Би удл уга эврәннь өвкнр талан һарчанав. Епрона гидг хетин теегт бәәсн хадын көндәд мини эцкнрин хаҗуд намаг оршатн. ³⁰ Эн хадын көндә Канан һазрт Мамрен хаҗуд бәәсн Махпела гидг теегт бәәнә. Энүгәр оршадг орм кехәр Абрахам Епронас теегтәһинь хамднь хулдҗ авла. ³¹ Тенд Абрахам, терүнә гергн Сарра, Ицхак, Ицхакин гергн Ребека оршагдцхала. Тенд би Лияг бас оршалав. ³² Тер тег, хадын көндә хетмүдәс хулдҗ авгдла.

³³ Көвүдтән тиим заавр өгснәннь дару Яков орн деерән кевтәд өңгрв.

¹ Йосип эцк деерән өкәһәд, теврәд, уульн бәәҗ терүнә чирә үмснә. ² Эврәннь зарц эмчнртән Израилин цогциг оршалһнд белдх заквр тер өгнә. ³ Болзгарнь дөчн хонгтан эмчнр терүнә цогцд бальзам ивтрәв, далн хонгтан Египетин улс терүнд харм төрҗ уульцхав. ⁴ Һундлын өдрмүд давхла, хаана бәәшңд бәәдг хаана зарцнрт Йосип иигҗ келнә:

– Буйн болтха, ⁵ мини эцк нанас андһар авла гиһәд хаанд келит. Эцкән өңгрхлә, би терүг урдаснь Кананд бийиннь белдсн үкәрт оршах боллав. Би йовад эцкән оршах зөв терүнәс сурҗанав, дәкәд хәрү ирхүв.

⁶ – Йов, чи андһар өгсн болхла, эцкиннь зааврар терүг орша, – гиҗ хан келнә. ⁷ Йосип эцкән оршахар йовна. Терүнлә хамдан хаана зарцнр, бәәшңгин ямта улс, Египетин һазра һардачнр, ⁸ Йосипин цуг өрк-бүлин улс, терүнә цуг ахнр-дүүнр, эцкиннь наадк цуг өрк-бүлин улс йовцхана. Гошенд зуг теднә бичкдүд, малнь үлднә. ⁹ Тедниг мөрн тергтә мөр унсн улс, йир олн улс дахцхав.

¹⁰ Йордан һолын зүн үзг тал Атадт бәәсн тогт күрхләрн, тедн тенд йир икәр, йир һашудҗ уульцхав. Тенд Йосип оршалһна керг күцәнә – долан хонгтан эцкдән һундрхҗ уульцхана. ¹¹ Тер һазрт бәәсн Канана улс Атадын тогт оршалһнд орлцҗах улсиг үзәд иигҗ хәәкрцхәнә:

– Египетин улс йир һашудҗ уульҗацхана!

(Тер учр деерәс тер орм Авел-Мицраим гидг нер зүүв.)

¹² Тиигҗ көвүд эцкиннь заавр күцәнә. ¹³ Терүг тедн Кананд авч одад, Махпела гидг теегт бәәсн хадын көндәд оршана. Абрахам терүг Епрон гидг хетәс Мамреһәс хол биш оршадг бәәр кехәр хулдҗ авла. ¹⁴ Эцкән оршачкад, Йосип ахнр-дүүнртәһән болн хамдан йовсн цуг улстаһан Египет тал хәрҗ ирнә.

Йосип эврәннь ахнр-дүүнрән тогтнулна

¹⁵ Йосипин ахнр-дүүнр эцкән өңгрснә дару иигҗ санцхана:

– Кемр Йосип маднд дурго болад, терүнд мана үзүлсн зовлңгас көлтә өшәһән авхар седхлә яахмб?

¹⁶ Тедн Йосип тал кү илгәһәд иигҗ келүлнә:

– Үкхиннь өмн мана эцк иим сурһмҗ үлдәҗ: ¹⁷ «Йосипт келтн: „Ахнр-дүүнриннь һарһсн килнцинь, чамд зовлң үзүлснә геминь тәвҗ өг“». Мана гемиг тәвҗ өгхичн бидн эрҗәнәвидн. Мана эцкин шүтҗәсн Бурхнд бидн бас шүтҗәнәвидн.

Тиим үг соңсчах Йосип уульна.

¹⁸ Терүнә ах-дүүнрнь эвцхәр ирәд, өмннь сөгдәд иигҗ келцхәнә:

– Эндрәс авн бидн чини зарцнрвидн!

¹⁹ – Бичә әәтн, – гиҗ Йосип келнә. – Би тадна зарһ кех, тадниг засглх Бурхн бишлм. ²⁰ Тадн болхла нанд хар санаһан күртәхәр седҗәләт, Бурхна седвәрәр тертн зуг цаһан сананд хүврв. Энүнәс көлтә кедү әмтнә әмн ода күртл авргдҗана. ²¹ Бичә әәтн. Би таднд чигн, тадна үрдт чигн килмҗән өгнәв.

Йосип теднлә җөөлнәр күүндәд тогтнулна.

Йосипин үкл

²² Тегәд Йосип эцкиннь өрк-бүлтә Египетд бүүрләд бәәв. Тер 110 җилдән әмд йовв. ²³ Тер Эпримин үрдин һурвдгч үй үзв. Манашен көвүн Махиран үрдиг Йосип өрк-бүлдән орулҗ авла.

²⁴ – Би удлго өңгрхүв, – гиҗ Йосип ахнр-дүүнртән келнә. – Болв Бурхн, маһд уга, таднд дөңгән күргхәр ирх, тадниг эн һазрас дахулҗ һарһад, Абрахамд, Ицхакд болн Яковд өгх болад андһар тәвсн һазрт күргх.

²⁵ Йосип Израилин өрк-бүлин улсас андһар авна: «Бурхн тадниг тер һазрт дахулҗ һарһхла, мини цогциг бийләһән авад йовтн».

²⁶ Йосип 110 җилдән бәәһәд, Египетд өңгрв. Терүнә цогциг бальзамар ивтрәһәд, оршалһна яршгт тәвнә.