Nʋʋdɩ

Sesi ’a dboʋn ’a

Nʋʋdɩ

Kea ’a ‑Suu ‑ɛɛ ‑tɩ’ ’tmʋʋa ’de Sesi ’a dboʋn ‑pee ɛ

^1-2Teofi, dɩ "klein Sesi nʋa o, ‑jɩ ɔ tɔɔa nyʋ dɛ ‑wlʋa ’e sese o ‑wɛe ‑ɛ jia mamaʋ ’sʋ ‑ɛ ‑jɛɛa ɔɔ’ jaʋn ’di mua’ a, ɩmɩ ’ɩn ’tmʋ ’de ’ma "i‑saasbɛ ’di. Nɔ" ‑ɛ ’di ɔ ’jea jaʋn ’di mu ɛ, ’bomɔ ɔ jii ’de Kea ’a ‑Suu ’ʋn ‑wɛe ɔ sie ɔɔ’ dboʋn ɔ ‑sa ’o wlu o. ³Ɔɔ’ ’klejewɩ ’wlʋa ’o ‑jei" ɛ, ɔ to ɔɔ’ ‑cɛ" ’mɛ ’de ʋʋ ‑pee, ka ɔ nɩa ’kmʋ ɛ, ɔ to ɛɛ’ sʋn ’mɛ kpɛ ‑tuu"‑tuu ’ʋn ’de ’wɩ ’a kwla ‑nyiiɛ ’di, ‑wɛe ɔ ’tmʋ Kea ’a tʋ"bodɛ ’ɛ ‑tɩ’ ’de ʋʋ ‑pee.

De’bɔɔwlu Sesi ’tmʋa ’de ɔɔ’ dboʋn ‑pee ɛ

⁴‑Ta ɔ ke ʋʋ ‑teea i ’wɩ jrɛ’ o ɛ, ’bomɔ ɔ ‑tuu" ʋʋpʋ wlu, ɔ ’na : Ao ’bo Selisalɛm o tɩɩɛn, ’kaa ao fuo dɛ "Bo "sia ’nynɩ ‑wɛe ‑ɛɛ ‑tɩ’ ’ɩn ’tmʋa ’de ao ‑pee ’de ɛ. ⁵Dɛ‑nʋɛ’ San nʋɛ "ni ‑wɛe ɔ po nyiɔpʋ‑ "ni "jru, ’kaa aopʋ‑ mɔ ɛ, ’de ’wɩ pla ’di ɛ, Kea a muɛ ɛɛ’ ‑Suu nʋa’ ‑wɛe ɛ ’je aopʋ‑ "ni "jru po. ⁶’Sʋ dboʋn ‑kɩɩan’ "jrui ‑tee’ ɔ i, ʋʋ ’na : Tʋ"bo, ’de ɛɛ’ nɔ" tu ’di mɔ ‑ɩn ‑jea Israɛ ’a ’beɔdɛ ’ɛ ‑gbɔɔ ‑dee "ni po ? ⁷’Bomɔ Sesi wluu ’de ʋʋ ‑pee ɔ ’na : Dɛ "Bo ‑tea’ ‑wɛe ɛ ’jea nʋ ’de ɛɛ’ ’sʋ ’a ‑kwlʋtɩ ’ʋn ɛ, ɛ se ɛmɛ ‑ɛɛ ’wɩ ke ‑ɛɛ nɔ" aopʋ‑ mɔ ’je juo nɩ‑. ⁸’Kaa aoa muɛ "ikmaa’ ’jeea’, Kea ’a ‑Suu a muɛ ’e aopʋ‑ ’ʋn jia’, ‑wɛe ao ’je ’ma ‑tɩ’ ’a ‑ta ’jeʋn nɩ‑ ’bo Selisalɛm, ’de Suideblʋa ke Samadiblʋa "kpei, ’de ao ’je mu mamaʋ ’sʋ ao ’je ’e ’blʋa ’a "ti ’ɩn nyni.

Sesi muɛ jaʋn ’di

⁹Sesi ‑kɔa’ wlu ‑nɩ ’a ’tmʋa’ ’sʋ ɔ sɔn ’ʋn ’ɛ, ‑wɛe ɔ mu "jɛi ’de ɔ mu jaʋn ’di. Ʋʋ siɛ ɔɔ’ ja ‑gbʋan’ ’sʋ ɔ je ʋʋpʋ "jrii "maa ’de bue" ’ʋn.

¹⁰’Bo jaʋn ‑kwlʋ Sesi sɔan ’ʋn ɛ, ʋʋa ‑gbʋn’ ’o ’ɛ jojo, ‑mɛ ɔ nɩɛ mua’. Ʋʋ siɛ ’e ‑gbʋan’ ’sʋ nyʋ ’sɔɔn ‑paa dɩ plu ’ʋn ‑ʋʋ ‑taan’ ʋʋpʋ "kpei, ¹¹Ʋʋ ‑na : Galilenyʋ, dɛɛ‑tɩ ao nyna i ‑ta, ‑wɛe aoa ‑gbʋn ’e jaʋn‑kwlʋ ɛ‑ ? Sesi ‑nɔ ‑sɔan ’ʋn ’bo aoa’ ‑kwea’‑, ‑wɛe ‑ɔ mua jaʋn ’di ‑ta, ka ɔɔ’ jaʋn ’di musʋn nɩa, ’kamɔ ɔɔ’ dejisʋn a mu nɩa’.

Suida ’a ‑kɔ o pooi

¹²’Sʋ ʋʋ ’wlʋ ’e crʋ ‑ɛɛ ’nynɩ nɩa olifie crʋ "kpei ’mɛ ‑wɛe ʋʋ mu Selisalɛm de. Dɛ ‑wlʋa ’o ‑wɛe ‑ɛ mua de ɛ, ɛ ’bɛɛ‑ ‑je ’a ‑to due’ ’mɛ. ¹³‑Ta ʋʋ nynia ’sʋ ɛ, ʋʋ ’ja ’e "jɛi ‑gbu ’a wɔn due’ ’di ‑ta ʋʋa ‑tea i see ɛ. Ɛ nɩ Piɛi o, San o, Sakɩ o, Ancre o, Filipʋ o, Toma o, Batelemi o, Matie o, Alfe ’a "ju Sakɩ o, Simɔ ‑ɔ ‑pɔan ‑ɔɔ ’blʋa‑ ’jea ɛɛ’ ‑cɛ" ‑pee ‑te ke Sakɩ ’a "ju Suidɩ ke‑. ¹⁴Ʋʋ ‑wee’ ’bɛɛ‑ wlu ’ʋn, ‑wɛe ʋʋa bae Kea ’de nai" ’blea’ ’ʋn. Ʋʋ ke ’nynʋkpae’ ke‑, Sesi de Madi ke ɔɔ’ "dei ‑wi" ke‑.

¹⁵’De ɩa’ ’wɩ tu ’di ’sʋ Piɛi sɔn ’ʋn ’ɛ ’bo ɔɔ’ de ’di‑wi" ’a ‑kwea’‑, nyʋ ‑ʋʋ ‑kɩɩan’ "jrui ’de ɛɛ’ nɔ" tu ’di ɛ, ʋʋ ’bɛɛ‑ kmɛ’ ’due kwla ’sɔɔn ’mɛ, ‑wɛe ɔ ’na : ¹⁶’Ma de ’di‑wi", dɛ Kea ’a ‑Suu ’tmʋa sese, ’de ‑ɛ ‑jiia ’e Dafidɩ ’wɔn ‑wɛe ‑ɛ ‑crɩɩa’ ’de Suida ‑ɔ ‑kɔan Sesi ’a kpʋʋn "juɔi ’a ‑tɩ’ ’ʋn ɛ, ɛ ’je ’o nyni ‑o see. ¹⁷’De ‑mɛ ’kamɔ ɔ ‑srooɛ ’de ‑a "klu ’de‑, ‑wɛe ɔ ke ‑a ‑gble’ dbo ’ʋn. ¹⁸Ɔɔ’ "ju tu ’wɛi ʋʋ "nyɩ ɔ ’de ɔɔ’ "ku ’dba ‑tɩ’ ’ʋn ɛ, ɩmɩ ɔ ‑tɩɩn ‑kle’. ‑Ta ɔ ‑kaa’ i ɛ, ɔ cɛn ‑tie" ’bo ‑kwea’‑, ‑wɛe ɔɔ’ ’mɩ ‑wee’‑ ‑gbaa dɩ ’mii. ¹⁹Nyʋ "klein ‑nɩa ’o Selisalɛm ɛ, ʋʋ ‑wee’ juo ɩa’ dɩ tu ’mɛ, ɛmɛ ‑tɩ ʋʋa ’daa‑ ‑kle’ ‑nɛ Akɛdama ’de ʋʋ "bliwlu ’di, ɛ ’de mɛ ‑nɩ nmɔ ’ɔ ‑kle’. ²⁰’De dɛ ‑crɩɩa’ ’e Dafidɩ ’a ’dʋ ’di, ɛ ka :

Ɔɔ’ ‑gbu" do’, nyɔ "o nyɔ ’bo ’e ɛ ’di "tiɛ. ’De nyɔ jrɔ’ "duo ɔɔ’ dbo ’ʋn.

^21-22Ɛmɛ ‑tɩ nyɔ due’ ’je ’e ‑a "klu ’kpa, ‑wɛe ɔ ’je Tʋ"bo Sesi ’a "kunyɩɔ’ sɔn‑tɩ ’a ‑ta ’jei nɩ‑. Ɔɔ’ "ju tu ’je nyʋ ‑ʋʋ ‑ke ‑a mua dɩ ’mii mamaʋ dɛ ‑wlʋa ’e San ’a Sesi ’a "ni "jru poa’, ‑wɛe ‑ɛ ‑jɛɛa ’wɩ ‑ɩ ’di Sesi ’wlʋa ’de ‑a "klu ‑wɛe ɔ mua jaʋn ’di ɛ, ’de ʋʋpʋ "klu ’de ɔ ’e ’wlʋ.

²³’Sʋ ʋʋ nynaa nyʋ ’sɔɔn i : Soseʋ, nyʋ a ’daa‑ Basabasɩ ’de ‑ɔɔ "kpei ‑tenynɩ nɩa Suistisɩ ke Matiasɩ ke. ²⁴‑Wɛe ʋʋ bae Kea ka ʋʋ ’na : Tʋ"bo, ɛmɛ ‑juua nyʋ ‑wee’ "klein ’a pɛe ɛ, nyɔ ɛ ‑sa ’o ’bo nyʋ ’sɔɔn ‑nʋ "klu ɛ, ɛ ‑to ɔ ‑cɩɛ, ²⁵’de ɔ ’je ‑teɩn ke dbo Suida ’bɔa o ‑wɛe ɔ ’mɛa ’ʋn "duo‑. ²⁶Ʋʋ poa soa’ "jɛi ’sʋ ɛ ‑sa ’o Matiasɩ ‑wɛe ɔ nynia dboʋn ‑nɩa ‑puue ’jɔ due’ "i.

Kea ’a ‑Suu ’a ji nɔ"

¹Pantekɔtɩ ’a ’wɩ o ɛ, ʋʋ ‑wee’ "klein ’kɩɩɛn "jrui ‑tadue. ²Ʋʋa ‑gbʋan ’e mu kaan ’sʋ ‑cruɛn" ‑wlʋ ’e jaʋn ’di, ka ‑pie klaa" a jia, ’kamɔ ɛ nɩ‑, ’sʋ ɛ "ji ’e ‑gbu" ’di ʋʋ ‑tea i ’mɛ. ³’Sʋ ʋʋ ’jeeɛ mɩɩɔ ‑tuu"‑tuu "jriɛ‑, ka nɛmɩɩɔ nɩa ‑ɩ ‑nɩ kan’, ‑ɩa ‑seea’ ’ʋn ’de ‑ɩa ‑te’ ʋʋpʋ "jrui due ’due. ⁴’Sʋ Kea ’a ‑Suu "ji ’de ʋʋ ‑wee’ "klein ’ʋn ’ɛ, ’sʋ ʋʋ ‑teɛ wlu ’srʋ ’a poa’ ‑pʋn", ka Kea ’a ‑Suu ‑tuɛ" ’de ʋʋpʋ ‑kwlɩ" ɛ.

⁵’De ɛɛ’ ’wɩ tu ’di ɛ, Suifʋ ‑a naa Kea ’a ‑jei" ‑wlʋa ’blʋɩ ‑wee’ ’dii ’kɩɩɛn "jrui ’bo Selisalɛm. ⁶Ʋʋ ’wɔan ‑cruɛn" ‑nɛ ’sʋ, ʋʋ ‑wee’ ’bleɛ plea’ ʋʋ je ’o ji, tai’ "maa ʋʋpʋ ’mɛ, dɛ‑nʋɛ’ ʋʋa a ’wɔn ʋʋ "bliwlu ’mɛ due due’ ’de ʋʋpʋ ’wɔn. ⁷Tai’ a "maa’ "ji ’de ʋʋpʋ ’ʋn ’ɛ ʋʋ ‑ga’ wɔn ‑wɛe ʋʋa ’jraa dɩ ‑ɩa nʋʋa, ’sʋ ʋʋa wluɛ ba ‑pee ka, ʋʋ ’na : Nyʋ ‑nʋ ʋʋ ‑wee’ "klein se Galile ’wlʋ ’dee‑ ? ⁸‑Aee’ kɛ nʋ ’sʋ ‑wɛe ‑aa ‑wɔn ‑a "bli wlu due ’due ’de ʋʋpʋ ’wɔin ɛ‑ ? ⁹‑A ‑wlʋɛ Patɩ‑blʋa o, Mɛdɩblʋa o, Elamitɩ‑blʋa o, Mesopotamiblʋa o, Suideblʋa ke Kapadɔsɩ‑blʋa, Pɔn ke Asiblʋa o, ¹⁰Friki ke Pamfiliblʋa o, Esipʋ‑blʋa o, Libi ’a ’blʋa ‑ɛ ‑ke Sirɛnɩ‑kwlɔ "kʋʋan i ’dii o, ɛ ke nyʋ ‑ʋʋ ‑wlʋa Rɔmʋ ke‑. ¹¹Nyʋ ‑nɩa Suifʋ‑wi" ’a ‑cɛ" ’kpa o, nyʋ ‑ʋʋ ‑sa Suifʋ‑wi" ’a kplɩn "kpei, Kletoa ke Rabʋ o, kɛ nʋ ’sʋ ‑aa ‑wɔn ʋʋpʋ ’a wlu ’mii due ’due ’de ‑a "bliwlu ’di ‑wɛe ʋʋa ’tmʋ dɩ ’dɔe ’dɔe Kea nʋa ’a ‑tɩ’ ɛ‑ ?

¹²Tai’ "maa ʋʋ ‑wee’ "klein ’mɛ dɛ ʋʋ ’jea tɔ’ "kpei‑ naa ‑gblein’, ʋʋa’ ’je ɛ, ’sʋ ʋʋa wlu’ ’e ba ‑pee ʋʋ ’na : ’De dɛ ‑nɛ ‑mɛ ’de ’a ’nynɩ wɛ‑ ‑sɩan ka a‑ ? ¹³’Kaa nyʋ jrʋ’ a wlaa ʋʋpʋ ’mɛ, ʋʋa wlu ka, ʋʋ ’na : nmɔ ‑si’ ʋʋpʋ "i.

Wlu Piɛi ’tmʋa

¹⁴’Bomɔ Piɛi sɔn ’ʋn ɔ ke dboun ‑nɩa ‑puue ’jɔ due’ ke‑, ‑wɛe ɔ kpa wlu "jɛi ’de ʋʋ ‑pee ka, ɔ ’na : Ao Suifʋ ke nyʋ "klein ‑kooa’ ‑ta Selisalɛm, ao sie dɛ ‑nɛ tɔ’ o, ‑wɛe dɛ ’ma jia ’tmʋa’ ao ’je ɛ doin" o po. ¹⁵Nyʋ aoa ’jea i ‑ta, ʋʋ se nmɔ ’na, ka aoa nɛɛ tɔ’ "kpei ɛ, dɛ‑nʋɛ’ ‑ta ‑sɔn’ ‑sɩɩan’ ’bo se ’ʋn ‑kwle ke, ‑klae" jrʋ nɩɛ ‑gbao. ¹⁶’Kaa dɛ Kea ’a wlu ’kwajaai Soɛlɩ ’tmʋa ’de ɛ, ɛɛ’ ’o nynisʋn ka.

¹⁷Kea wlu’ ka, ɛ ’na : ’De de ’bɔɔwɩ ’di ɛ, ’ma muɛ ’ma ‑Suu ’de nyɔ ‑wee’ ’ʋn poa’, ‑wɛe aoa’ "nynunmai nynuu ke aoa’ "nynuunynʋkpae’ ’je ’ma ‑tɩ’ ’tmʋ, aoa’ ‑kʋɩɩ" mɩɩ" a muɛ dɩ Kea a tɔɔa ʋʋpʋ ’jea’, aoa’ nyʋ ‑cɔʋn’‑wi" a muɛ jɩ jaa’. ¹⁸Kɩɩn, "nynunmai ke ’nynʋkpae’ ‑ʋʋ ‑nɩa ’ma dbonʋʋn ɛ, ’ma muɛ ’ma ‑Suu ’de ʋʋpʋ‑ ’ʋn jaa’ ‑wɛe ʋʋ ’je ’ma ‑tɩ’ ’tmʋ ’de ɩa’ ’wɩ tu ’di.

¹⁹’Ma muɛ dɩ klae" klae" nʋa’ ’de jaʋn ’di, ‑wɛe ’ɩn ’je jrii’ ‑tuu"‑tuu nʋ ’nɔ ’blʋa‑ "kpei. Nymɔ ke, nɛ ke dao’ ‑gblʋn a muɛ ’e nɩa’ ‑ke. ²⁰’Jrʋ a muɛ fai" pooa’, ɛ ’e kwie ’ʋn ‑snɛɛ, ‑wɛe ’cʋ ’e ‑sain’ ka nymɔ nɩa ‑wɛe Tʋ"bo ’a ’wɩ ’je ’o nyni. Ɛɛ’ ’wɩ tu nɩɛ ɔɔ’ ’nynɩ ’wlʋwɩ klaa" ‑o.

²¹‑Mɛ Nyɔ "o nyɔ ‑ɔɔ mua Tʋ"bo ’a ’nynɩ ‑too"‑ "i poa’ a, ɔɔ muɛ ’pʋʋa’.

²²Israɛ‑kɔʋn, ao po wlu ‑nɩ doin" o ! Sesi ‑wlʋa Nasarɛtɩ ka Kea "nyɩ ɔ "ikmaa’ ɛɛ’ ‑cɛ" ’kpa to ɛ ’bo ao ‑wee’ "juɔi ’de jrii’ ke dɩ "klein ɔ nʋa ’bo aoa’ ‑kwea’ ’ʋn ɛ, aoa’ ‑cɛ" ’kpa juɩ’ ’pepe. ²³Ɔɔ’ "ju tu tooɛ ’e ’mɛ ’de Kea ’a ‑cɛ" ’ɛ ‑kwlʋtɩ ’ʋn, dɛ‑nʋɛ’ Kea ‑te’ ɛɛ’ dɛ tu ’mɛ sese. Ɔmɔ ao kɔ ’bo tu ‑kwlɩ" ao ’bɔɔ dɛsaʋnʋʋn kwa ‑wɛe ʋʋ ’dba. ²⁴’Kaa Kea jɔ ’kmʋ de, ɛ cɛn ɔ ’mɛɛa’ ’a "dbi kui, dɛ‑nʋɛ’ ’mɛa’ seɛ ’bɛɛ‑ ɛ ’je ɔ bʋ wɔ kpʋn. ²⁵Ɛmɛ ‑nʋɛ’ ‑wɛe Dafidɩ wlu ’de ɔɔ’ ‑tɩ’ ’ʋn, ɔ ’na :

’Ma ’jeɛ ’ma Tʋ"bo i jeejee ’bo ’ʋn "juɔi, dɛ‑nʋɛ’ ɛɛ poɛ ’ʋn sʋn o ‑wɛe ’ma dɩ je crɛ. ²⁶Ɛmɛ ‑tɩ ’mʋa ’a ’sʋ "ji ’ʋn pɛe o, ‑wɛe ‑pɔia" wlu ’a ’sʋ a ji ’de ’ʋn ’wɔn. ‑Bo ’mɛa’ ‑sa ’ma ’blʋku ‑je ’kwa mɔ ’de ɛ, ‑ta ’ɩn ’jea tɔ’ tba ’ɩn ’ble ’o ’ɛ ’bode, ²⁷dɛ‑nʋɛ’ ’ma Tʋ"bo, ɛ se ’ma ‑suu ’bɔi ’de ’mɛʋn o ‑kwlɔ. Nyɔ ‑nɩa ɛɛ’ nyɔ ɛ, ɛ se ɛ ’bɛɛ‑ ɛ ’je ɔ "i "tai‑ ɔ ’je ’e ‑sɔan’ ’ʋn cɛɛn‑. ²⁸Ɛ ‑tɔɔ ’ʋn ’kmʋnɩ ‑jeblʋ ’mɛ. ’De ‑sɔntɩ ’ɩn ke ɛɛ mua "jua‑ "i ‑tea’ a, ɛɛ muɛ ’ʋn ’mʋa‑ ’ʋn "jiia’.

²⁹’Ma de ’di‑wi", ’ɩn ’bɛɛ ’ɩn ’je wlu ’flɛʋn ’de ao ‑pee ’de ‑a ’mɩa Dafidɩ ’a ‑tɩ’ ’ʋn. Ɔ ’mɛa ɔ nmaeɛ i, ɔɔ’ ‑gbaɩn’ nɩɛ ’de ‑a "klu ’de ‑sɩanwɩ ’di ‑ke. ³⁰’Kaa ka ɔ nɩa Kea ’a wlu ’kwajaai ɛ, ‑wɛe ɔ juɛ ’pepe ka Kea cɛan wlu ‑tie" ’de ɔ ‑pee, ɛ ’na : ‑Ma "ju due’ ‑a mu ’beɔ nɩa’ ’bo ‑ma ‑kɔi". ³¹Dɛ Dafidɩ ’jea sese ‑wɛe ɔ ’tmʋa, ɛ nɩɛ Kea ’a ’o‑tei Klisɩ ’a "kunyɩɔ’ sɔn‑tɩ ’ʋn ‑o. ‑Bo ɔ wlu ka ɔ ’na : Ɛ se ɔ ’bɔ ’de ’mɛʋn o ‑kwlɔ ɔ, ‑wɛe ɔɔ’ ku se ’e ‑sɔan’ ’ʋn cɛɛn ɛ, ³²‑mɛ ɔɔ’ Sesi tu mɔ Kea ‑sa "kunyɩɔ’, ɔmɔ ‑ɔɔ ‑tɩ’ ’ma ’tmʋ ’de ao ‑pee. ‑A ‑wee’ "klein nɩɛ ɛɛ’ ‑ta ’jeʋn ‑o. ³³Ɔ muɛ ’e Kea ’a dianfɔ o, ‑wɛe ɔ ’je ‑Suu ‑ɛɛ ‑tɩ’ ’tmʋa sese ’de ɔ "Bo ’kwa ja. Ɛmɛ ɔ "jii ‑a ’ʋn ‑wɛe ‑ɛɛ nʋʋdɩ aoa ’jea ’de aoa ’wɔan ‑ta. ³⁴Dafidɩ mɔ se ’e jaʋn ’di mu kpɛ due’, ’kaa ɔɔ’ ‑cɛ" wlu’ ’wɩ jrɛ’ o ka, ɔ ’na :

Tʋ"bo wlu’ ’de ’ma Tʋ"bo ‑pee, ɛ ’na ‑ɩn ‑te i ’de ’ma dianfɔ o, ³⁵mamaʋ ’sʋ ’ɩn ’je ‑ma tʋnyʋ ‑ma "kpeinaadɛ ’ʋn nʋ.

³⁶Israɛ‑kɔʋn ‑wee’ "klein juo ’ɛ ’pepe, Sesi ao kɔa ’o tu ‑kwlɩ" ‑nɔ, ɔmɔ Kea nʋ Tʋ"bo ke ɛɛ’ ’o ‑tei ’ʋn.

³⁷Ʋʋ ’wɔɔan wlu ‑nɛ ’sʋ, ɛ ‑suua’ ʋʋpʋ ’a pɛe i, ‑wɛe ʋʋ wlu ka ’de Piɛi ke dboʋn ‑sia ’e ‑pee ʋʋ ’na : ‑Aa de’di ‑wi", ka ‑a ‑je nʋ ’ja a‑ ? ³⁸’Sʋ Piɛi wluɛ ʋʋ ‑pee ɔ ’na : Ao juo aoa’ dɛsaʋn "i, ao ’je ’e Kea o "biie‑ ‑wɛe ao ’je "ni "jru pooɛ due ’due ’de Sesi Klisɩ ’a ’nynɩ ’ʋn ‑wɛe aoa’ dɩsaɩn ’je ‑kwɛ‑. ’De ao ’je Kea ’a ‑Suu ’je, ɛmɛ Kea ja ‑wɛe ɛ nʋ ‑a ‑paan’ "jrii, ³⁹Kea cɛn ɛɛ’ wlu ‑tie" sese ’de ao ke aoa’ "nynuu ’a ‑tɩ’ ’ʋn, ɛ ke nyʋ "klein ‑ʋʋ ‑tɛɛan o ke ‑ʋʋa ‑tuu" ‑aa Tʋ"bo Kea a mua ’daa’ ’de nya ke‑.

⁴⁰Piɛi ’tmʋɛ wlu ‑tuu"‑tuu jrɩ’ ke’wlɛ ’de ʋʋ ‑pee ‑wɛe ɔ ’je ʋʋpʋ ’a dɩ i kuu, ’de ɔ ’na : Ao ’wɔɔn‑ ’pʋ‑tɩ, ao ke "manyʋ ‑nʋ ’je i ‑seea’. ⁴¹’De ʋʋ "klu ɛ, nyʋ ‑tuu"‑tuu ‑je wlu Piɛi ’tmʋa tɔ’ ’ʋn, ‑wɛe ‑ʋʋ ‑poo "ni "jru. ’De ɛɛ’ ’wɩ tu ’di ɛ, nyʋ ‑ʋʋ ‑kpa ’o klai" nynuu "kpei ʋʋ ’bɛɛ‑ ʋʋ ’je nyiɔpʋ ’a "wlu taan nɩ‑.

Ka Kea ‑gbu ‑ɛ ‑saa "i ’a ’kmʋnɩa

⁴²Ʋʋ ‑teɛ ’tɩɩn ‑wɛe ʋʋa po Kea ’a wlu doin" o ’de dboun ’wɔn jeejee, ʋʋ ‑wee’ a poɛ de’diwlʋʋa‑, ʋʋa cɩɩɛn ‑di’pɛn i jejee ʋa jeɛ di ‑wɛe ʋʋa bae Kea ’de nai" ’blea’ ’ʋn. ⁴³Faʋn "ji ’de ʋʋpʋ ’ʋn ’ɛ due ’due, dɛ‑nʋɛ’ nyʋ ’pʋʋ jrii’ ke dɩ klae" ‑tuu"‑tuu ‑a nʋʋɛ ’bo dboʋn ’a wlui". ⁴⁴Nyʋ "klein ‑ʋʋ ‑jea Sesi ’a ‑tɩ’ tɔ’ ’ʋn ɛ, ʋʋ ‑wee’ ’kɩɩɛn "jrui ‑tadue, ‑wɛe ʋʋ po ʋʋa’ ’bleedɩ ‑wee’ "klein ‑tadue. ⁴⁵Ʋʋa ple ʋʋa’ ’bleedɩ ‑wee’ "klein ke ʋʋa’ "wlii‑ ‑wee’ ’mɛ ‑wɛe ʋʋa ‑gble’ ɩa’ ’wɛi ’ʋn due ’due ka jrɔ’ nɩa "i ɔ ’jea ’je ɛ, ’kamɔ ʋʋa "nyɩ ɔ. ⁴⁶Ʋʋa’ tɔ’ nɩɛ due’, ʋʋa ’kɩɩɛn "jrui ’de Kea ‑gbu klaa" ’di ’wɩ "o ’wɩ. ‑Wɛe ʋʋa di Tʋ"bo ’a diidɛ ’de ʋʋpʋ o ‑gbi" ’dii. Ʋʋa di ʋʋa’ diidɛ ’mɛ ’de ’mʋa‑ ke pɛe ’a "kpei‑ flɔan’ ’ʋn. ⁴⁷Ʋʋa ’bɛɛ‑ Kea ’a ’nynɩ "i, ʋʋ nmɔɔ ’e nyʋ ‑wee’ "klein "jri ’dei, ‑wɛe Tʋ"bo a nʋɛ ’de ’pʋnyʋ a ’kpa ’de ʋʋpʋ "klu ’wɩ "o ’wɩ.

Piɛi ke San ’pʋʋɛ klɔɔi

¹Piɛi ke San a muɛ ’e Kea ‑gbu klaa" ’di ‑tadue Kea bae nɔ", ‑kwie" jrʋ ‑gbao. ²’Bo Kea ‑gbu klaa" ’a ‑gbɛin" ‑je ʋʋa ’daa‑ "jriinmɔ‑tua" ‑pʋn" ɛ, ’bomɔ ʋʋa ja "ju due’ ‑ɔ ‑wlʋa ’sʋ ‑ɔɔ bɩ ’mɛa, ʋʋa ‑te’ ɔ i jeejee, ’de ɔɔ ‑srɔ ’wɛi ’de nyʋ ‑a pa ’e Kea ‑gbu klaa" ’di o. ³"ju ‑nɔ ’jeea Piɛi ke San ʋʋa jia ’e Kea ‑gbu klaa" ’di paa’ "jriɛ ’sʋ ɔ ‑srɔ ʋʋ ‑pʋ o. ⁴Piɛi ke San "sii ɔ "jriɛ‑, ’sʋ Piɛi ’na : ‑Ɩn ‑gbʋn ‑a ja kea’ !

⁵’Sʋ ɔɔ ‑gbʋɛn ʋʋpʋ ja jojo, ɔmɔ ’na ‑mɛ ɔ ’je ʋʋpʋ dɛ ’kwa ’je ’de‑. ⁶’Bomɔ Piɛi wlu ɔ ‑pee ka, ɔ ’na : ’Ɩn se ’wɛi ke ’sani ’ble, ’kaa dɛ ’ɩn ’blea ɛmɛ ’ma ji ‑ʋn "nyɩa’. ’De Sesi Klisɩ ‑wlʋa Nasarɛtɩ ’a ’nynɩ ’ʋn ɛ, ‑ɩn ‑sɔn ’ʋn ‑ɩn ‑je na‑ ! ⁷Piɛi kpʋɛn ɔɔ’ diansʋn ’sʋ, ɔ kpɔ "jɛi. ’Bo ɛ "sri "ju ‑nɔ ’ɔ bɩ ke ɔɔ’ klɔsʋɩ" je ’o "si. ⁸‑Fai ’sʋ ɔ sɔn ’ʋn ’ɛ, ɔ nyna bɩ "kpei, ‑wɛe ɔ ‑te naa’ ‑pʋn". ’De ɔ ke Piɛi e San pa ’e Kea ‑gbu klaa" ’di, ɔɔ na’, ɔɔ ‑pliin" ɛ "jɛi‑ ‑wɛe ɔɔ ’bɛɛ‑ Kea ’a ’nynɩ "i.

⁹Nyʋ ‑wee’ "klein ’jeeɔ’, ɔɔ na’, ɔɔ ’bɛɛ‑ Kea ’a ’nynɩ "i. ¹⁰Ʋʋ juuɔ "i ’pepe ka ɛ nɩa "ju ‑ɔɔ ‑tea i ’bo Kea ‑gbu klaa" ’a wɔn nyʋ a ’daa‑ "jriinmɔ‑tua" ‑pʋn" ‑wɛe ‑ɔɔ ‑srɔa’, ’sʋ ɛɛ jiiɛ ʋʋ mian’, tai’ "maa’ ʋʋpʋ ’mɛ ’de dɛ ‑nʋʋa "ju ‑nɔ "jrii ’a ‑tɩ’ ’ʋn.

‑Po’ Piɛi bla

¹¹Ka "ju ‑nɔ ’nɩa Piɛi ke San ‑pʋn", nyʋ ‑wee’ ’jea kan’ ’sʋ ɛɛ’ tai’ "maa ʋʋpʋ ’mɛ ’sʋ ʋʋa ple’, ʋʋa muɛ ’de ʋʋpʋ o ’de Kea ‑gbu klaa" ’a ’fɔ ʋʋa ’daa Salomɔ ‑nynɩ ɛ. ¹²Piɛi ’jea kan’ ’sʋ ɔ wlu’ ’de nyʋ ‑gbaea’ ‑pee ɔ ’na : Israɛ‑kɔʋn, dɛɛ ‑tɩ dɛ ‑nɛ ’ɛ tai’ a "maa aopʋ‑ ɛ‑ ? ’De dɛɛ‑tɩ aoa ‑gbʋn ‑apʋ mɔ ja jojo ɛ‑ ? Nyʋ ‑na ‑apʋ mɔ ’ɔ "ikmaa’ ke ‑aa Kea ’a ‑jei" naa’ mɩ ‑nʋɛ’ ‑wɛe "ju ‑nɔ naa‑ ? ¹³Kea ‑nɩa Ablaam Ke, Isaakɩ Ke, Sakɔbʋ ’a Kea ‑wɛe ‑ɛ ‑nɩa ‑a "bo ‑wi" ’a Kea a, ɛmɛ ‑bɛɛ’ ɛɛ’ dbonʋi Sesi "i. Ɔɔ’ Sesi tu ɛ, ɔmɔ ao to ’e ‑wɛe ao cɛn wlu "kpei ’bo Pilatɩ ‑ɔ ‑nɩɛi" ‑ɔ ‑je ɔ i "sii‑ "juɔi. ¹⁴"Ju ‑ɔ ‑kwɛai ‑wɛe ‑ɔ ‑srɛai" ɛ, ao ’bɔ ‑mɔ ’mɛ ‑wɛe ao ‑tee’ Pilatɩ i ’de ɔ ’e "ku ’dbai ’saaʋn "jrii nʋ. ¹⁵Ao ’dba "ju ‑ɔ ‑nɩa ’kmʋnɩa’ ’a jei ’mɛ, kaa Kea ‑sɔ ’e ’mɛa’ ’ʋn, ‑wɛe ɛ jɔ ’kmʋ de. ‑A ‑wee’ "klein ‑nɩ ‑mɛɛ’ ‑ta ’jeʋn. ¹⁶"Ju ‑nɔ ao juua ’pepe ’de aoa ’jea i ‑ta ɔ ’pʋʋ ’de Sesi ’a ’nynɩ ’ʋn. ’De ɔɔ’ ’nynɩ ‑kwlɩ" ‑tea’ mɛ ‑nʋɛ’ ‑wɛe ɔ ’ble ’kpɩ ’de ɔ nyna i ‑ta. Sesi ‑kwlɩ" ‑tea’ mɛ ‑nyɩ" ɔ ’pʋʋa’ ‑cɛɛn’‑ ’bo ao ‑wee’ "klein "juɔi.

¹⁷’De kaan ka la ’jaa‑, ’ma de’di ‑wi", ’ɩn ’je kan’ ’mɛ dɩ "klein ao ke aoa’ klae" ‑wi" nʋa tɛin" ɛ, ao sɩ "i juo‑. ¹⁸’Kaa Kea nʋ ɩa’ dɩ tu ’mɛ ‑wɛe dɩ "klein ɛɛ’ wlu ’kwajaaʋn ’tmʋa sese ’de Nyʋ’pʋʋi ’a ’kle ’je ‑tɩ ’ʋn ’je ’o nyni. ¹⁹‑Jɛ ɛ nɩa kan’ ‑mɔ ’ja a, ‑mɛ ao juo aoa’ dɩsaɩn "i, ao "biie‑ ’de Kea o, ‑wɛe ɛ ’je aoa’ dɩsaɩn ‑kɔ’. ²⁰‑Wɛe aoa’ kupeeɛ’ ’ʋn ‑tea’ ’je ’e Tʋ"bo o fɔ o ’wlʋ, ’de ɛ ’je Nyʋ ’pʋʋi Sesi ‑ɔɔ ‑tɩ’ ’tmʋʋa sese dbo ’de ao ‑pee. ²¹Ɔmɔ ‑je ’e jaʋn ’di i ‑te mamaʋ ’sʋ ɛ ’e dɩ ‑wee’ "klein ’a ’o nynia’ jɛɛ‑ ka Kea ’a ‑cɛ" ’kpa ’tmʋɛ sese ’de ɛɛ’ wlu ’kwajaaʋn ’wɔn ɛ. ²²Moisɩ wlu’ ka ’de‑ ɔ ’na :

Aoa’ Kea Tʋ"bo a muɛ nʋa’ ‑wɛe ’de aoa’ de ’di‑wi" "klu ɛ, ɛɛ’ wlu ’kwajaai due’ ’je ’e ’wlʋ ‑wɛe ka ’mɔ nɩa ɔ ’je kan’ nɩ‑. Dɩ "klein ɔɔ mua ’tmʋa’ a, ao po ɩ doin" o. ²³’De nyɔ "o nyɔ ‑sea’ wlu Kea jɔɔ ’kwa doin" o po ɛ, ‑mɛ Kea a mu ɔ i‑saa’, ‑wɛe ɔ ’je ’o ɛɛ’ ’cɛ ’ɛ ‑kwea’ ’wlʋ.

²⁴Kea ’a wlu ’kwajaaʋn ‑wee’ "klein ‑ʋʋ ‑wlua dɛ ‑tba’ ’e Samiɛlɩ "kpei ɛ, ʋʋ ‑wee’ ’tmʋ ’wɩ ‑nɩ ’a ‑tɩ’ ’mɛ ‑ke. ²⁵Ao nɩɛ Kea ’a wlu ’kwajaaʋn ’a "nynuu ‑o. Dbɛɛdɛ Kea ke ‑a "bo ‑wi" ‑tua" ’emu tɛin" ’de ɛɛ’ ‑tɩ’ ’ʋn ɛ, ɛ wlu’ ka ’de Ablaam ‑pee, ɛ ’na :

’De ‑ma "nynuu‑ ’ʋn ɛ, ’demɔ ’ɩn ’je jii ‑wɛe ’ɩn ’je ’kmʋ ‑wee’ "klein "diwan po.

²⁶’Kamɔ Kea nʋ ‑wɛe ɛ ja ɛɛ’ dbonʋi ’de ao "klu tɛin", ɛ dboɔ’ ‑wɛe ɔ ’je ao "diwan po, ’de ɔ ’je aoa’ "jua‑ ’de dɩsaɩn "kpei ‑sa due ’due.

Piɛi ke San muɛ ’bo Suifʋ‑wi" ’a ‑gba jeun "juɔi

¹‑Ta Piɛi ke San nɩa nyʋ ‑pee wlua’ ’sʋ ’sraa ‑saʋn o, Kea ‑gbu ’dei ‑tei ’a klae" o, Sadiseɛn‑wi" ji’. ²Dɛ Piɛi ke San a tɔɔa nyʋ Sesi ’a ‑tɩ’, ‑wɛe ʋʋa ’tmʋa "kunyɩɔ’ sɔn ‑tɩ ’de ɔɔ’ ’nynɩ ’ʋn ɛ, ɛ se ʋʋpʋ ’tʋn nʋ. ³’Sʋ ʋʋ kpʋ ʋʋpʋ sʋn ‑pʋn" ʋʋ po ʋʋpʋ ‑kaso ’di mamaʋ ’sʋ ‑sɔn’ je ‑sɩn’, dɛ‑nʋɛ’ ‑ta ʋʋa kpʋʋn a ʋʋpʋ ɛ, ‑mɛ kwie kpʋn’. ⁴’Kaa wlu ‑tmʋʋa’ nyʋ ‑ʋʋ ‑wɔɛn ɛ, ʋʋa’ ‑tuu"‑tuu ‑je ɛ tɔ’ ’ʋn, ʋʋ ’kpa "kpei ʋʋ ’bɛɛ‑ nyʋ ’a "wlu ‑mm" ’mɛ.

⁵‑Sɔn’ ‑sɩan’, Suifʋ‑wi" ’a klae" o, nyʋ ‑cɔʋn’‑wi" o, kɛ’ wɔ ‑saʋn ’kɩɩɛn "jrui ’bo Selisalɛm. ⁶Ʋʋ ke Anɩ, ‑ɔ ‑nɩa ’sraa ‑sai klaa" ke, Kaifʋ ke, San ke Alɛsandrɩ ke, ɛ ke nyʋ "klein ‑ʋʋ ‑wlʋa ’e ’sraa ‑saʋn klae" ’a "ji ’di ke. ⁷Ʋʋ kpa Piɛi ke San ’bo ʋʋa’ ‑kwea’‑, ’de ʋʋ ‑tee’ ʋʋpʋ i, ʋʋ ’na : ‑Ta ao ‑sa "ikmaa’, ’de nyɔ ‑ɔɔ ’nynɩ ’ʋn ao nʋ ɛɛ’ dɛ tu ɛ‑ ? ⁸’Bomɔ Piɛi Kea ’a ‑Suu "jia ’e ’ʋn wlu ’de ʋʋ ‑pee ɔ ’na : Aopʋ‑ Suifʋ ’a ‑jeopoʋn ke ʋʋa’ nyʋ ‑cɔʋn’‑wi" ke‑, ⁹ka aoa ‑teea’ ‑a i ’de ‑sɩanwɩ ’di ’de ’dɔe ‑nʋʋa klɔɔi ‑nɔ "jrii ’a ‑tɩ’ ’ʋn ‑wɛe ka ɔ nʋa ’pʋsʋn ‑a ‑je ɛ ’tmʋ ’de ao ‑pee. ¹⁰Ao ‑wee’ "klein ’wɔɛn ’mii ‑wɛe Israɛ‑kɔʋn ’je ɛ juo‑, ’de Sesi Klisɩ ‑ɔ ‑wlʋa Nasarɛtɩ, ao kɔa ’o tu ‑kwlɩ" ‑wɛe Kea ‑sa "kunyɩɔ’ ɛ, ’de ɔɔ’ ’nynɩ ’ʋn mɔ "ju ‑nɔ nyna i ’bo aopʋ‑ "juɔi ‑ta, ’de kui ‑sɔn i flɔan’ ’ʋn. ¹¹Wlu ‑crɩɩa’ ’de Kea ’a ’sbɛ ’di tɛin" ’naa :

"Soukpo, ao ‑ɔɔ poa ‑gbu" poa i ɛ, ‑wɛe ao ’na ɛ se nʋʋdbo ’ble ɛ, ɛmɛ ‑snɛɛ "soukpo ‑cɛɛn’ ’ʋn.

¹²’Pʋʋa’ se ’e nyɔ "o nyɔ jrɔ’ ’ʋn nɩ‑, ‑bo ɛ se Sesi ’a ’sʋ ’ʋn nɩ ɛ, dɛ‑nʋɛ’, Kea se nyɔ deejrɔ’ to‑ ’nɔ ’kmʋ "kpei ‑ɔɔ ’nynɩ ’ʋn nyʋ ’e ’pʋʋa’ ’jee‑.

¹³Ʋʋ ’jea Piɛi ke San ’a wlu ’a ikusʋn ’bo ‑gbajeʋn ‑nʋ "jɔi tai’ "maa ʋʋpʋ ’mɛ, dɛ‑nʋɛ’ ʋʋa ’dʋʋpʋ nyʋ ‑sea’ dɛ "i juo‑ ‑wɛe ‑ʋʋa ’nynɩ nyʋ sea juo ɛ, ’de ka ʋʋ ke Sesi na tɛin" ɛ, ʋʋ ’je kan’ ‑mɔ ’mɛ. ¹⁴’Kaa ʋʋa ’jeɛ "ju ‑ɔ ‑pʋa i ’bo Piɛi ke San ‑pʋn", dɛ ʋʋ ’jea ’tmʋ, ɛ se nɩ‑. ¹⁵’Sʋ ʋʋ wlu ɛ ʋʋ ‑pee ʋʋ ’na : Ao ’wlʋ ’nɔ ‑a "klu ao "si "kpae’. ’De ʋʋa’ ’sʋ diɛ ’mii ’bo ʋʋa’ ’sʋ ’nynɩ ʋʋ ’na : ¹⁶Ka ‑a ‑je nyʋ ‑nʋ ’a ‑tɩ’ nʋ ‑gbo’ ɛ‑ ? Nyʋ ’pʋʋjrii’ ʋʋ nʋa, ɛ se ’ʋn ‑too’ ‑ta ’ble Selisalɛm ‑nyʋ ‑wee’ juɛ’, ‑a se ɛ ’bɛɛ‑ ‑a ‑je ɛ ’kwla ‑tu". ¹⁷’Kaa ɩa’ ‑tɩ’ tu ’bo ’blʋa‑ ja ‑kɔɛ, ‑bo ɛ nɩ kan’ a, ‑mɛ ‑a ‑kmaa wlu "i ’de ʋʋ ‑pee, ‑wɛe ‑a ‑je ʋʋpʋ kɛ’ "i ‑te’ ʋʋ ’bo Sesi ’a ’nynɩ "si ke’wlɛ ’de nyɔ jrɔ’ ‑pee.

¹⁸’Sʋ ʋʋ ’da Piɛi ke San ’mɛ ke’wlɛ, ‑wɛe ʋʋ ‑te’ ʋʋpʋ kɛ’ "i ’de ʋʋ ’na : Nyʋ ’bo Sesi ’a ’nynɩ ’wɔɛn ’de aopʋ ’wɔn, ’de ao ’bo ɔɔ’ ’nynɩ "siiɛ ’de nyɔ jrɔ’ ‑pee ’bode. ¹⁹’Bomɔ Piɛi ke San wluu ka ʋʋ ’na : Aoa ‑gbʋn ɛ ja ’ee, ɛ ‑srɛi" ’mɛ ’bo Kea "juɔi ‑wɛe nyʋ ’e aomɔ wɔn ’je, ɛ ’e Kea ‑sii ? ²⁰‑Apʋ mɔ ɛ, dɛ ‑a ‑wɔan ’de ‑a ‑jeea’ "jriɛ‑ ɛ, ‑a se ɛ ’bɛɛ‑ ‑a ‑jɩ wɔn "muu‑.

²¹’Sʋ ʋʋ ‑teɛ ʋʋpʋ kɛ’ "i ke’wlɛ ‑wɛe ʋʋ "tai‑ ʋʋpʋ "i ’de nyʋ ‑kwea de "juɔi, dɛ‑nʋɛ’ ka ʋʋ ’jea Piɛi ke San ’a ’pee kpʋʋnsʋn nʋ ‑gblein’, ’ka se nɩ‑. ’De dɩ ‑nʋʋa ’mʋa ’a ‑tɩ’ ’ʋn nyʋ ‑wee’ a ’bɛɛ‑ Kea ’a ’nynɩ "i. ²²’De "ju ‑jɔ ‑pʋa ’de jrii’ ’ʋn ’mʋa‑, ‑mɔ cɛn ‑sɩn ’a kwla ‑nyiiɛ "kpei ‑tie".

Kea ’a ‑jei" naaʋn ’a baewlu

²³Piɛi ke San "sia i ’sʋ, ʋʋ mu ɛ ’e ʋʋa’ "dɛi‑wi" o, ‑wɛe dɩ "klein ’sraa ‑saʋn ’a klae" ke nyʋ‑cɔɩn’ ’tmʋa ʋʋpʋ ‑pee ɛ, ʋʋ po ɩa’ "kuan. ²⁴Ʋʋ ’wɔan "kuan ‑nɛ ʋʋ ‑wee’ poɛ wlu ‑tadue ‑wɛe ʋʋ bae Kea, ʋʋ ’na : Tʋ"bo, ɛmɛ ‑nʋa’ ’blʋa‑ ke jaʋn ɛ, ‑wɛe ‑ɛ nʋa ’tɔniɛ ke dɩ "klein ‑nɩa ’nɔ ’kmʋ ɛ, ²⁵ɛmɛ ‑ɛ ‑nyɩ" ɛɛ’ ‑Suu ‑a ’mɩa Dafidɩ ‑nɩa ɛɛ’ dbonʋi, ’de ɛ ‑na :

Dɛɛ‑tɩ ‑wɛe ’blʋa‑ ke ‑blʋa nyna ja ‑wɛe tɔ’ saɩn inaa ’a ’sʋ "ji ’de ʋʋpʋ ’ʋn ɛ‑ ? ²⁶’Beɔ‑wi" ‑nɩa ’e ’blʋa‑ "kpei ʋʋ ‑wee’ nyna ja ‑wɛe kɛɛma’ ‑wee’ po kɩɩn ‑ta ‑due ’de Tʋ"bo ke ɛɛ’ "ju ‑teea kpɔi" ’a o ‑fɔn’ ‑tɩ’ ’ʋn.

²⁷’Kamɔ ɩ nɩ ’de ɛɛ’ dbonʋi Sesi ‑ɔ ‑teea kpɔi" ’a ‑tɩ’ ’ʋn. Erodɩ ke Ponsɩ Pilatɩ poɛ kɩɩn ‑ta ‑kwlɔ ‑nɛ ’di ‑wɛe ʋʋ ke nyʋ ’srʋ ke Israɛ‑blʋa blo’ wɔn ’bɛɛ‑ wlu ’ʋn. ²⁸Dɛ ɛɛ’ ‑cɛ" ’kpa ‑tea’ sese ɛ jea nʋ ’de ɛɛ’ ‑kwlʋtɩ ’ʋn ɛ, ɛmɛ ʋʋa nynia ’o mu. ²⁹kaan ka la ’jaa Tʋ"bo, ɛ ‑gbʋn ’kle ʋʋa ‑tua" ɛɛ’ "nynuu‑ ja, ’de ‑apʋ ‑ɔ ‑nɩa ɛɛ’ dbonʋʋn ɛ, ɛ je ‑a ’kpɩ "nyɩ ‑wɛe ‑a ‑je ɛɛ’ ‑tɩ’ ’tmʋ ’de ‑kwlɩ" tbaa’ ’ʋn. ³⁰Ɛɛ’ "ikmasʋn nɩ ‑a "kpei ‑wɛe ‑a ‑je nyʋ ’pʋʋ‑ ’de ‑a ‑je jrii’ nʋ ’de Sesi ‑ɔ ‑nɩa ɛɛ’ dbonʋi ɛ ‑teea kpɔi" ’a ’nynɩ ’ʋn.

³¹Ʋʋ ‑kɔa’ baea’ ’sʋ ɛ, ‑ta ʋʋ ’kɩɩan "jrui ‑suua’ i ’sʋ Kea ’a ‑Suu "ji ’de ʋʋ ‑wee’ "klein ’ʋn ’ɛ, ‑wɛe ʋʋ ‑te Kea ’a wlu ’tmʋa’ ‑pʋn" ’de ‑kwlɩ" tbaa’ ke pɛe i kua’ ’ʋn.

Kea ‑jei" naaʋn a poɛ ʋʋa’ ’bleedɩ ‑tadue

³²Nyʋ "klein ‑ʋʋ ‑jea Sesi ’a ‑tɩ’ tɔ’ ’ʋn ɛ, ʋʋ ‑wee’ "siiɛ "i ‑wɛe ʋʋa’ tɔ’ nɩ due’. Dɛ due’ ’blea, ‑mɛ ʋʋ ‑wee’ ‑ble ɛ, nyɔ ’ɔ wlu ’de ʋʋpʋ "klu ɔɔ’ nʋ ’ma dɛ. Ʋʋa’ dɩ ‑wee’ nɩɛ due’. ³³Tʋ"bo ’a dboʋn a ’tmʋ ɔɔ’ "kunyɩɔ’ sɔn‑tɩ ’mɛ ’de ’kpɩ ’blea’ ke ’diikua’ ’ʋn, ‑wɛe Kea ’a ’saaʋn klaa" nɩ ʋʋ ‑wee’ "klein "kpei. ³⁴Nyɔ ‑jea ’de ʋʋpʋ "klu nɩ ‑wɛe dɛ ’jea ’kwa ‑pɔn ɔ se nɩ‑, dɛ‑nʋɛ’ nyʋ ‑ʋʋ ‑blea ‑kle’ o, nyʋ ‑ʋʋ ‑blea ‑gbi" o, ʋʋ plɩ ‑wee’ ’mɛ. ‑Wɛe ʋʋ ja ɩa’ sɔɔn’, ’de ʋʋ po ɩ ‑tadue. ³⁵’De ʋʋa jɩ Sesi ’a dboʋn, ‑wɛe ʋʋa ‑gblɩ’ nyʋ "jrii due ’due ka jrɔ’ nɩa "i ɛ, ɔ ’jea ’je ɛ, ’kamɔ ʋʋa "nyɩ ɔ.

³⁶’Kamɔ "ju due’ ‑wlʋa Siprʋ nʋ ‑ke. Ɔɔ’ "ju tu ’a ’nynɩ ‑nɩ Soseʋ ‑wɛe Sesi ’a dboʋn blɔ ’nynɩ "kpei ’de ʋʋa ’dɔɔ Banabasɩ, ɛ ’de mɛ ‑nɩ nyʋ ’kpɩ "nyɩi. Ɔ ’wlʋɛ ’e Lefi ’a "ji ’di. ³⁷Ɔ ple ‑kle’ ɔ ’blea ’mɛ ‑wɛe ɔ ja ɛɛ’ ’wɛi ’de ɔ "nyɩ Sesi ’a dboʋn.

Ananiasɩ ke Safira ’a ‑tɩ’

¹’Kaa "ju due’ ‑ɔɔ ’nynɩ nɩa Ananiasɩ ɛ, ɔ ke ɔɔ’ ’nynɔ Safira pleɛ ʋʋa’ ‑kle’. ²’Sʋ ɔ ‑tuɛ" ɛɛ’ ’jeewɛi ’a tɔo i, ‑wɛe ɔ kpa ɩa’ tɔo ’de Sesi ’a dboʋn o, ɔɔ’ ’nynɔ juɩ’ ’pepe. ³’Sʋ Piɛi wlu ɔ ‑pee, ɔ ’na : Ananiasɩ, dɛɛ‑tɩ ‑ɩn ‑tai" nyɔsaʋn "i ‑wɛe ɔ "duo ‑ma pɛe ‑wee’ ’ʋn kan’, ’de ‑ma dii Kea ’a ‑Suu sɩ wɔn ? ’De ‑ɩn ‑te’ ‑ma ‑kle’ ’a ’jeewɛi ’a tɔo i ɛ‑ ? ⁴‑Bo ‑ɩn se ‑ma ‑kle’ mɛ ple ’de ɛ, ɛ se ‑ma dɛ nɩ‑ ? ’De ‑bo ‑ɩn pleɛ mɔ ’dee, ɛɛ’ ’wɛi se ‑ma ‑tea’ ‑tee ? Ka tɔ’ saʋn ‑nɛ ‑mɛ nʋ ’e ‑ma pɛe o ’kpasʋn ɛ‑ ? Ɛ se nyiɔ mɔ ‑ɩn ‑dii sɩ wɔn nɩ‑, ’kaa Kea mɛ ‑ɩn ‑dii sɩ wɔn.

⁵Ananiasɩ ’wɔan wlu ‑nɩ ’sʋ ɛ, ɔ ‑ka i ’bo ’blʋɔ ’sʋ ɔ ’mɛɛ. Nyʋ "klein ‑jea ɛɛ’ ‑ta, faʋn klaa" ’kpa ’de ʋʋ ’ʋn ’ɛ. ⁶‑Kwɩɩ" mɩɩ" pla sɔan ʋn ’sʋ ʋʋ "fin ɔ dɛ "jrui ‑wɛe ʋʋ kpɔ i nmaea’.

⁷Nɔ" ’ɔ "jri taan ‑sia’ ’o mu ’sʋ ɛ, ɔɔ’ ’nynɔ pa ‑gbu", dɛ ‑ɛ ‑nʋʋa ʋ se ɛɛ’ jrɛ’ ’wɔn. ⁸Piɛi ‑teeɛ’ ʋ i, ɔ ’na : Aoa’ ‑kle’ ao plea ’ee, ɛɛ’ sɔɔn’ ‑wee’ kaa ? A ’tmʋ ɛ ’de ’ʋn ‑pee. ’Sʋ ʋ ’na : Kɩɩn, ɛɛ’ sɔɔn’ ‑wee’ ‑nao. ⁹’Sʋ Piɛi wlu’ ’de ʋ ‑pee, ɔ ’na : Ka ao nʋ ‑mɛɛ’ wlu ’ʋn ’bɛɛsʋn ‑wɛe aoa ‑tɩn’ Tʋ"bo ’a ‑Suu i ɛ‑ ? A ‑gbʋn ’nɔ, nyʋ ‑ʋʋa ‑wlʋa aa’ kʋan i nmaea’, ʋʋ ka ’bo ‑gbɛin" ‑jei". Ʋʋa ji aʋn kpaa’ ‑ke. ¹⁰’Bo ɛ "sri, ʋ je i ‑ka’ ’bo Sesi ’a dboʋn bɩ o, ʋ je ’mɛ. ‑Ta ‑kwɩɩ" mɩɩ" ‑nʋ a paa ‑gbu", ‑mɛ ʋʋ jɛɛ ʋa’ "ku. ’Sʋ ʋʋ kpʋ’ ‑wɛe ʋʋ nmae ʋ i ’bo ʋa’ kʋan ‑pʋn". ¹¹Dɛ ‑nʋʋa ’mʋa‑ ɛɛ’ faʋn ‑kpa ’e Kea ‑gbu ke nyʋ "klein ‑ʋʋ ‑wɔan ɛ ’ʋn ɛ, ɛ ’bɛi".

Sesi ’a dboʋn nʋɛ jrii’ ‑tuu"

¹²Sesi ’a dboʋn a nʋɛ jrii’ ‑tuu"‑tuu ’bo nyʋ ’a ‑kwea’‑, nyʋ ‑ʋʋ ‑jea Sesi ’a ‑tɩ’ tɔ’ ’ʋn ɛ, ʋʋ nɩɛ ‑tadue ’de Kea ‑gbu klaa" ’a ‑gbu" wɔ ʋʋ ‑tuu" a Salomɔ nynɩ ’di. ¹³Nyɔ ‑sea’ Sesi ’a ‑tɩ’ tɔ’ ’ʋn ’je ɛ, ‑mɔɔ’ ’kpa ’de ʋʋpʋ "klu, ’kaa nyʋ a ’jeɛ ʋʋpʋ ’a "dia, ʋʋa poɛ ʋʋpʋ ‑tɩ’ o kpleiin. ¹⁴Nyʋ ‑ʋʋa ‑jea Tʋ"bo ’a ‑tɩ’ tɔ’ ’ʋn a ’kpa "kpei sɔɔn‑ sɔɔn‑ ’de ’nynʋkpae’ ke "nynunmai ’ʋn. ¹⁵‑Wɛe ʋʋa ja ’wɛnʋʋ ‑tuu"‑tuu ‑je woi ʋʋa ‑te’ jrʋ’ i ’bo ʋʋa’ "kpei ’pɛndɛ "kpei, ’de ʋʋa ’pɛɛn‑ jrʋ’ i ’bo srɛ’ "kpei, ‑wɛe ‑bo Piɛi a sea ‑si’ ɛ, ’de ɔɔ’ ‑fli ’je nyʋ "kpei crii‑ ’de ʋʋpʋ "klu. ¹⁶Nyiɔpʋ a ‑kwɛ’ ‑kwlɛ ’dii ʋʋa jea ji ‑gbli ‑gbli ’bo Selisalɛm ʋʋa ja ʋʋa’ nyʋ ‑ʋʋa dɩ a pooa, ɛ ke nyʋ ‑siisaɩn nɩa ’e ’ʋn ke, ‑wɛe ʋʋ ‑wee’ "klein a ’pʋ.

Ʋʋa ‑tuɛ" Sesi ’a dboʋn ’kle

¹⁷’Sraa ‑sai klaa" ke Sadiseɛn‑wi" ‑ʋʋ ‑ke ɔ nɩa kpɔi" ɛ, ‑kwlɛn "ji ’de ʋʋpʋ ’ʋn ’ɛ ’sʋ ʋʋ ’bɛɛ‑ wlu ’ʋn ’ɛ ‑wɛe ʋʋ ’e Sesi ’a dboʋn sʋn ‑pʋn" kpa. ¹⁸Ʋʋ nynaa ʋʋpʋ i, ‑wɛe ʋʋ po ʋʋpʋ ’de nyʋ ‑wee’ "klein ’a ‑kasogbu ’di. ¹⁹’Kaa Tʋ"bo ’a "soai due’ ‑ji’ "maʋ", ‑wɛe ɔ kain ‑kasogbu "wɔin ’de ‑ɔ ‑sii" ʋʋpʋ "kpae’ ‑wɛe ‑ɔ ‑wlu ’de ʋʋ ‑pee ‑ɔ ‑na : ²⁰Ao mu ’e Kea ‑gbu klaa" ’di ‑wɛe ao ’je ’kmʋ dee nɩa ’a ‑tɩ’ ‑wee’ ’tmʋ ’de nyʋ ‑pee. ²¹Sesi ’a dboʋn ’jeɛ wlu ‑nɛ wɔn. ‑Ta ‑sɔn’ ‑sɩɩan’ ‑mɛ ʋʋ muɛ ’e Kea ‑gbu klaa" ’di ‑wɛe ʋʋa tɔɔ nyʋ Kea ’a wlu.

’Sraa ‑sai klaa" ke nyʋ ‑ʋʋ ‑ke ɔ na, ʋʋ ’kɩɩɛn Israɛ ’a nyʋ‑cɔɩn’ "jrui ‑wɛe ʋʋ ’je ‑tɩ’ poo‑. ’Sʋ ʋʋ dboɛ nyʋ ‑wɛe ʋʋ mu Sesi ’a dboʋn ’booa’ ’de ‑kasogbu ’di. ²²’Kaa nyʋ ʋʋ dboa nynia ’bo ‑kasogbu ’di ɛ, ʋʋ se ʋʋpʋ jɛɛ‑. ’Sʋ ʋʋ muɛ de ‑wɛe ʋʋ po "kuan. ²³Ʋʋ ’na : ‑Ta ‑aa mua ‑mɛ ‑kasogbu ’a kpae" ‑wee’ kaan "wɔin, nyʋ ‑ʋʋa fua ‑kasogbu i ɛ, ‑a ‑jɛɛ ʋʋ ‑wee’ ’mɛ, ’kaa ‑a ‑kaian ’o ‑gbɛin" ‑a se nyɔ jrɔ’ ’je ’de ɛ ’di.

²⁴Kea ‑gbu ’dei ‑tei ’a klaa" o, ’sraa ‑saʋn ’a klae" ’wɔan wlu ‑nɩ ɛ, dɛ ʋʋ ’jea tɔ’ "kpei‑ naa ‑gblein’ ’de Sesi ’a dboʋn ’a ‑tɩ’ ’ʋn, ’de ‑ta ʋʋ ’jeɛ ‑tu" ɛ, ʋʋa’ ’je ɛ. ²⁵Ʋʋ si ɛ wlua’ ’sʋ "ju due’ ji’ ɔ ’na : Ao ‑gbʋn ’nɔ, nyɔ ao poa ‑kaso ’di ɛ, ʋʋ nɩɛ ’e Kea ‑gbu klaa" ’di ‑wɛe ʋʋa tɔɔ nyʋ Kea ’a wlu. ²⁶’Sʋ Kea ‑gbu ’dei ‑tei ’a klaa" ke ɔɔ’ ’cɛ‑wi" mu’ ‑wɛe ʋʋ ’da Sesi ’a dboʋn wɔɔ. ’Kaa ʋʋ se ʋʋpʋ sʋn ‑pʋn" kpa, dɛ‑nʋɛ’ faʋn a nʋ ʋʋpʋ ’mɛ, ʋʋa pleeɛ’ nyʋ je ʋʋ "soi itbaa‑.

²⁷Ʋʋ ke ʋʋ mua, ʋʋ kpa ʋʋpʋ ’e ‑gbajeʋn "juɔi ‑wɛe ’sraa ‑sai klaa" a ‑tee’ ʋʋpʋ ’wɔn i ka, ²⁸ɔ ’na : ‑A se aopʋ kɛ’ "i ‑te’ ’de‑ ? ‑A se ’na ao ’bo "ju ‑nɔ ’ɔ ’nynɩ "siiɛ ’de nyɔ "o nyɔ jrɔ’ ‑pee ? ’De dɛɛ ‑tɩ aoa nʋ kan’, ‑wɛe ao ‑kɔ’ Selisalɛm‑kwlɔ ja ’de aoa’ nyʋdɛtɔɔa’ ’ʋn ɛ‑ ? ‑Aee’ aoa ‑pɔn ‑wɛe "ju ‑nɔ ’ɔ nymɔ ’je ’o ‑a "jru ’kpaa ?

²⁹Piɛi ke ɔɔ’ "dɛi‑wi" ’na : Kea mɛ ‑a ‑je wɔn ’je, ɛ ’je nyiɔpʋ ‑sii‑. ³⁰Sesi ao ’dba ’bo tu ‑kwlɩ" ɛ, ‑a "bo ‑wi" ’a Kea jɔ ’kmʋ de. ³¹Kea kpɔ "jɛi ’de ɛɛ’ dianfɔ o, ɛ nʋɔ ɛɛ’ kɛɛma’ ju ke Nyʋ ’pʋʋi ’ʋn ‑wɛe ɔ ’e Israɛ‑nyʋ nɔ" "nyɩ ’de ʋʋ ’e ’kmʋ fai" poo‑ ’de ʋʋa’ dɩsaɩn ’je ‑kwɛ‑. ³²‑A ‑wee’ nɩɛ dɩ ‑nɩa ’mʋa ’a ‑ta ’jeʋn ‑o, ɛ ke Kea ’a ‑Suu ɛ "nyɩa nyʋ ‑ʋʋa ‑jeɛ wɔn ke.

’Snɩ Gamaliɛ ‑tua" ‑gbajeʋn‑wi" ɛ

³³‑Gbajeʋn‑wi" ’wɔan wlu ‑nɩ ’sʋ ʋʋ ’kpa ’cɛn, ’sʋ ʋʋa ‑pɔn ʋʋ ’je Sesi ’a dboʋn ’kmʋ ‑sa. ³⁴’Kaa Fariseɛn due’ ‑ɔɔ ’nynɩ nɩa Gamaliɛ, ɔ nɩɛ kɛ’ wɔ ‑sai ‑o, nyʋ ‑wee’ ‑te’ ɔ ’e ’wɛ, ɔmɔ ‑sɔn ’ʋn ’bo ‑gbajeʋn ’a ‑kwea’‑, ‑ɔ ’na : Ao "sii‑ ʋʋpʋ "kpae’ ke dɛ ‑saan". Ʋʋ "sia ʋʋpʋ "kpae’ ’sʋ, ³⁵ɔ wlu’ ’de nyʋ ‑gbaea’ ‑pee, ɔ ’na : Israɛ‑kɔʋn, ao ‑tu" aoa’ ‑cɛ" ’ɛ ‑tɩ’ ’de dɛ ao ’jea nyʋ ‑nʋ "jrii nʋ ’a ‑tɩ’ ’ʋn. ³⁶Dɛ‑nʋɛ’ "ju due’ ʋʋa ’daa‑ Tedasɩ ‑ɔɔ ‑daa’ ɔɔ’ ‑cɛ" dɛwɔnɩi ‑wɛe nyiɔpʋ ’a kmɛ’ ‑nyiiɛ bla ’o ’de ɛ, ‑ta ɔ jiia ’bo se ’ʋn‑kwle ke, ’kaa ʋʋ ’dbɔ ‑kwlɔi. Nyʋ "klein ‑bla’ ’bo ɔ ’de ɛ, dɛ ʋʋ ’wlʋa ’ʋn ‑a se ɛ juo‑ ‑sɩan, ’nɔ ’kmʋ ti je ka nɩ‑. ³⁷’Bo ‑mɔ ’de ɛ, "ju due’ ʋʋa ’daa‑ Suida ‑ɔ ‑wlʋa Galile ɛ, ‑mɔ ’wlʋɛ "blo ke’wlɛ ’nynɩ ’sbɛ ’dipo nɔ", ‑mɔ ‑criɛ’ nyʋ ‑tuu"‑tuu ’bo ɔ ’de. Ɔ ’mɛa ‑ke ɛ, nyʋ "klein ‑bla’ ’bo ɔ ’de ɛ, ʋʋ ‑wee’ cɩɛn "i ’paɩɩn. ³⁸Kaan ka ’ja a, ’ma ’tmʋʋ aopʋ ’mɛ, ao ‑saa nyʋ ‑nʋ ’a ‑tɩ’ kwa ‑sɔn, ao "tai‑ ʋʋpʋ "i ʋʋ ’je mu. Ʋʋa’ dbo ʋʋa nʋa ‑ta ‑bo ɛ ’wlʋ ’e nyiɔpʋ ’ʋn ɛ, ɛɛ muɛ i sɔan’ ’de ɛɛ’ ‑cɛ" ‑pee. ³⁹’Kaa ‑bo ɛ ’wlʋ ’e Kea ’ʋn ‑cɛɛn’‑, ‑mɛ ao se ɛ ’bɛɛ‑ ao ’je ɛ i ‑sa. Ao ‑tu" aoa’ ‑cɛ" ’ɛ ‑tɩ’ ‑wɛe ao je Kea ’a tʋ o ‑fɔʋn’ ʋn ’kpa.

⁴⁰Dɛ Gamaliɛ ’tmʋa ʋʋ ‑wee’ ’wɔɔn‑ ’o ’ɛ. ’Sʋ ʋʋ ’da Sesi ’a dboʋn ’mɛ, ʋʋ kpa ʋʋpʋ klae ’ʋn ‑kpa ‑kpa, ‑wɛe ʋʋ ‑te’ ʋʋpʋ kɛ’ "i, ʋʋ ’na : Nyɔ ’bo aopʋ Sesi ’a ’nynɩ ’wɔn ’wɔɛn ’bode ! ’Sʋ ʋʋ "taiɛ ʋʋpʋ "i.

⁴¹‑Ta Sesi ’a dboʋn ’wlʋa ’bo ʋʋpʋ "juɔi ɛ, ʋʋ nɩɛ ’e ’mʋa‑ ’ʋn, dɛ‑nʋɛ’ Kea ’a ‑cɛ" ’kpa ’wɔɔn‑ ɛ, ‑wɛe ʋʋ nɩ ’e ’kle ’di ’de nyʋ a ‑flɛɛn ʋʋpʋ ’de Sesi ’a ’nynɩ ’a ‑tɩ’ ’ʋn. ⁴²’De ’wɩ "o ’wɩ ’di ɛ, ʋʋa’ ’bɔ nyʋ dɛ tɔɔa’ ke Sesi Klisɩ ’a ‑pɔia" ‑tɩ ’a ’tmʋ ‑tɩ ’de Kea ‑gbu klaa" ke ‑gbi" ’dii.

Nyʋ ‑mɛ" ’sɔn ʋʋ ’cra i ’a ‑tɩ’

¹’De ɛɛ’ nɔ" tu ’di ɛ, klai" nynuu a ’kpa "kpei sɔɔn‑ sɔɔn‑. ’De ʋʋpʋ "klu ɛ, Suifʋ‑wi" ‑a poa Klɛkɩwlu a wluuɛ Suifʋ‑wi" ‑blea ’blʋa‑ ’dei, dɛ‑nʋɛ’ ʋʋ ’na : ‑Bo diidɩ ‑gble’ nɔ" ɛ, ʋʋa blaa ʋʋa’ ‑nɛ ‑tiɔn" nynʋkpae’ ’blʋɔ. ²’Sʋ dboun ‑nɩa ‑puue ’jɔ ’sɔɔn ’kɩɩɛn klai" nynuu ‑wee’ "klein "jrui, ‑wɛe ʋʋ wlu ʋʋpʋ ‑pee ka, ʋʋ ’na : Ɛ se "isrɛ ‑wɛe ‑a ‑je Kea ’a wlu ’tmʋ ‑tɩ "i "tai‑ ’de ‑a ‑je dɛdi ‑sae ’a ’sʋ ‑si’. ³Ɛmɛ ‑tɩ ɛ, ‑aa de’di ‑wi", ao ‑gbʋn ’e aopʋ "klu ao ’je nyʋ ‑mɛ" ’sɔn ’e ‑sa, ‑ʋʋ ‑blea kplɩn ’dɔe, Kea ’a ‑Suu "jia ’e ’ʋn ‑ʋʋ ‑nɩa tɔ’di, ‑wɛe ‑a ‑je ʋʋpʋ ɛɛ’ dbo tu kwa ‑te’. ⁴’De ‑apʋ mɔ ’je Kea baea’ ke Kea ’a wlu ’tmʋa’ nya kpa.

⁵Dɛ ‑tmʋa’ ’mʋa‑, ɛ nʋɛ nyʋ ‑kwea de ‑wee’ ’tʋn. ’Sʋ ʋʋ ‑sa ’o Etiɛin. Sesi ‑kwlɩ" ‑tea’ ke Kea ’a ‑Suu "jia ’e ’ʋn ’ɛ. ‑Wɛe ʋʋ ‑sa ’o Filipʋ o, Plokɔɔ o, Nikanɔɔ o, Timɔ o, Pamenasi o, Nikola ke, ‑mɔ ’wlʋɛ Antiɔsɩ ‑wɛe ɔ nʋ ɔɔ’ ‑cɛ" Suifʋi ’ʋn tɛin". ⁶Ʋʋ to ʋʋpʋ Sesi ’a dboʋn "i, ’de ʋʋ bae ʋʋpʋ ’a Kea ‑wɛe ʋʋ ‑te’ ʋʋpʋ kwa "jru.

⁷Kea ’a wlu ’tmʋa’ a ’kpa "kpei sɔɔn‑ sɔɔn‑, nyʋ ‑tuu"‑tuu ‑a ‑je Sesi ’a ‑tɩ’ tɔ’ ’ʋn, ‑wɛe ‑ʋʋa ‑kpa ’o klai" nynuu "kpei ’bo Selisalɛm. ’Sraa ‑saʋn ‑tuu"‑tuu ‑je Sesi ’a ‑tɩ’ tɔ’ ’ʋn ‑ke.

Etiɛin ’a kpʋnsʋn

⁸Etiɛin Kea ’a "diwan ke "ikmaa’ "jia ’ʋn ɛ, ɔɔ nʋɛ jrii’ klae" klae" ’de nyʋ "klu. ⁹Nyʋ jrʋ’ ‑wlʋa ’e Suifʋ‑wi" ’a "jrui ’kɩɩn‑gbu ʋʋa ’daa‑ kʋɔnkwla’ ’wlʋʋn ’a ‑gbu" ’di ɛ, ʋʋ ke Etiɛin a ‑tooɛ’ ba o. ’De ɛɛ’ "jrui ’kɩɩn‑gbu ‑tu ’di ɛ, nyʋ ‑nɩa ’e ʋʋ ka : Suifʋ‑wi" ‑wlʋa Sirɛnɩ ke, Suifʋ‑wi" ‑wlʋa Alɛsandri ke, jrʋ’ ‑wlʋa ’e Silisiblʋa "kpei ke Asi ’a ’blee‑blʋa ’a ’fɔ ‑wee’ "kpei‑ ke. ¹⁰’Kaa ʋʋ se ɔɔ’ wɔn ’bɛɛ‑, dɛ‑nʋɛ’ ɔɔ wlu’ ’de tɔ’ ’dinɩa’ ke Kea ’a ‑Suu ’ʋn.

¹¹’Sʋ ʋʋ paa nyʋ ‑sɔn ʋʋ ’na : ‑A ‑wɔn Etiɛin ’a wlu ’mɛ, ɔɔ jea Moisɩ ke Kea wɔn i ‑flɛɛn. ¹²’Kamɔ ʋʋ nʋ ’sʋ ʋʋ ‑sa ’blʋa ‑wee’ o, nyʋ‑cɔɩn’ o, kɛ’ wɔ‑saʋn "blo ‑wɛe ʋʋ ’wla ’e Etiɛin "kpei, ʋʋ kpʋn ɔ ‑wɛe ʋʋ kpɔ ’e ‑gbajeʋn "juɔi. ¹³Ʋʋ nʋɛ sɩ ’tmʋʋn ‑tɩ’ ’a ‑ta ’jeʋn ’ʋn ‑wɛe ʋʋ ’na : "Ju ‑nɔ, ɔɔ ‑flɛɛn ‑ta ‑kwɛai ke Moisɩ ’a kɛ’ wɔn i jeejee. ¹⁴Dɛ‑nʋɛ’ dɛ ‑a ‑wɔan ’de ɔ ’wɔn, ɛmɛ ka Sesi ‑wlʋa Nasarɛtɩ ɛ, Kea ’a kɛ’ ɛ jaa Moisɩ ’kwa ‑wɛe ɛ "nyɩ ‑aʋn, ɔmɔ ‑je ɛ fai" poo‑, ’de ‑ɔ ‑je Kea ‑gbu ’wla.

¹⁵’Sʋ ‑gbajeʋn ‑wee’ "klein "siiɛ Etiɛin "jriɛ‑, ’kaa ɔɔ’ "jua a fan’ ’de ʋʋpʋ "jri ’de, ka Kea ’a "soai ’a "jua‑ nɩa.

Etiɛin bla ‑po’

¹’Sraa ‑sai klaa" ‑tee’ ɔ i ɔ ’na : ’Kamɔ ɩ nɩ ‑cɛɛn’‑ ? ²’Bomɔ Etiɛin "duo wlu ’ʋn ɔ ’na : Ao ‑nɩa ’ma de ’di‑wi", ‑ɔ ‑nɩa ’ʋn "bo ‑wi", ao po ’ma wlu doin" o ! Tɛin" sese, ‑aa Kea ‑ɛɛ ’nynɩ ’bɛa "i ɛ, ɛ to ɛɛ’ ‑cɛ" ’mɛ ’de ‑a "bo Ablaam ‑pee ’de Mesopotamiblʋa "kpei, ‑wɛe ɔɔ jea ’e Karan "tia’ ji. Ɛ wlu ɔ ‑pee ɛ ’na : ³‑Ɩn ‑wlʋ ’nɔ ‑ma "bliblʋa ’di ‑ɩn "bli ‑gbu ‑sɔn, ‑wɛe ‑ɩn ‑je ’e ’blʋa‑ ’ma mua ‑ʋn tɔɔa’ ’di mu. ⁴’Sʋ ɔ ’wlʋ ’e Kalde‑kɔʋn ’a ’blʋa‑ "kpei ’mɛ, ‑wɛe ɔ mu ’de ɔ "ti ’o Karan. ’Bomɔ ɔ "bo ’mɛɛ, ‑wɛe Kea jɔ ’nɔ ’blʋa‑ ‑ɛ ’di ‑a ‑tia" ‑ta ‑sɩan "kpei. ⁵Ɛ se ɔ ‑teɩn dɛ‑saan" ka "nyɩ ’nɔ ’blʋa‑ ‑nɛ "kpei, ‑wɛe ‑ta ɔ ’jea "jru ’wlaa‑ mɔ’ɔ ‑tɩ’. ’kaa ɛ cɛn wlu ‑tie", ɛ ’na : ’blʋa‑ ‑nɛ, ɛ nɩɛ ɔ ke ɔɔ’ "nynuu ’a dɛ ‑o, ’de ‑mɛ ’kamɔ ɔ se "ju ’ble ke ’de ɛɛ’ nɔ" tu ’di. ⁶Kea wlu ɔ ‑pee ka, ɛ ’na : ‑Ma "nynuu‑ a muɛ kʋɔnkwla’ muua’ ’de ’blʋa‑ ’srʋ "kpei, ʋʋa muɛ kʋɔnpʋ‑ nɩa’ ‑wɛe nyʋ ’e ʋʋpʋ ’kwa nynii‑ ’de ‑sɩn ’a kmɛ’ ‑nyiiɛ ’di. ⁷’Kaa Kea ’na nyʋ ‑ʋʋ ‑jea ʋʋpʋ kʋɔn ’ʋn ’ble ɛ, ɛɛ’ ’pee a muɛ ʋʋpʋ kpʋn ’a. ‑Bo ‑mɛ ’wlʋ ’o ‑jei" ɛ, ʋʋa muɛ ’e ɛɛ’ ’blʋa‑ tu "kpei ’wlʋa’ ‑wɛe ʋʋ ’je ’e ’blʋa‑ ‑nɛ "kpei ji ’de ʋʋ ’je ɛ ‑gbɛɛ’‑. ⁸’Sʋ Kea ke Ablaam ‑tu" ’e dbɛɛdɛ. Ɛɛ’ dbɛɛdɛ tu ’a juo ’ɩn ‑nɩ ’klɛn mua’. ’Kamɔ ɛ nɩ ‑wɛe Ablaam ’wlʋ Isaakɩ ’de ɔ kpɔ ’klɛn ’bo ’wɩ ‑mɛ" na ‑nɩ "kpei. ’De Isaakɩ ’wlʋ Sakɔbʋ ’de ɔ kpɔ ’klɛn, ‑wɛe Sakɔbʋ ’wlʋ "nynuu ’a ‑puue ’jɔ ’sɔɔn, ʋʋpʋ ‑nɩ ‑a "bo ‑wi".

⁹‑A "bo ‑wi" nʋa Soseʋ ‑kwlɛn o ɛ, ʋʋ pleɔ’ ‑wɛe ɔ mu ’de Esipʋ‑blʋa "kpei. ¹⁰’Kaa Kea ke ɔ na’ ‑wɛe ɛ seie ɔ ’de ’kle ke ‑cɛ" wɔn ’jea’ "klein ’kwa, ɛ "nyɩ ɔ tɔ’ ‑wɛe ɛ nʋɛ ’de ɔ nmɔɔ Esipʋ‑blʋa ’a ’bɩɔ Faraɔn "jri ’dei. ‑Mɔɔ’ ’beɔ tu ‑teɛ ɔɔ’ ’blʋa‑ ke ɔɔ’ ‑gbu" Soseʋ kwa ‑wɛe ɔɔ po ɩ ‑je o. ¹¹’Sʋ ’mɩɩɛ‑ ‑teɛ jia’ ‑pʋn" ’de Esipʋ‑blʋa ke Kananblʋa ‑wee’ "klein "kpei. Ɛɛ’ ’kle klaa" jiɛ nyʋ ‑wee’ "kpei, ‑wɛe ‑ta ‑a "bo ‑wi" ’jea dɛ ‑sa ʋʋ ’jea di, ’bo se nɩ‑. ¹²Sakɔbʋ ’wɔan diidɛ ’ɛ ’nynɩ ’de Esipʋ‑blʋa "kpei ’sʋ ɛ, ɔ dbo ’e ‑a "bo ‑wi" ’mɛ "i‑saa nɔ". ¹³’De ɛɛ’ kpɛ ’sɔɔn ‑nɛ "kpei ɛ, Soseʋ ’a de’di ‑wi" juuo ɔ "i, ‑wɛe Faraɔn juuo Soseʋ ’a ‑gbu" ‑sɔn nyʋ. ¹⁴’Sʋ Soseʋ dboɛ nyʋ ‑wɛe ʋʋ mu ɔ "bo Sakɔbʋ ‑jei", ɛ ke ɔɔ’ ‑gbu" ‑sɔn nyʋ ‑ʋʋ ‑nɩa kwla ‑mɛ" ’sɔn ’jɔ ‑mm" ke. ¹⁵Sakɔbʋ mua ’e Esipʋ ɛ, ’demɔ ɔ ’mɛɛ, ’demɔ ‑a "bo ‑wi" ‑wee’ ’mɛɛ ‑ke. ¹⁶Ʋʋ "duo‑ ʋʋpʋ ’a ’kpɩ ’ʋn ’ɛ ‑wɛe ʋʋ kpa ʋʋpʋ ’bo Sisɛm ‑wɛe ʋʋ nmae ʋʋpʋ i ’de ‑gba ’ɩn Ablaam ja ’wɛi ‑wɛe ɔ ‑tɩan’ ’de Emɔɔ ’ɔ "nynuu‑ ’kwa ’bo Sisɛm ’di.

¹⁷‑Ta dɩ Kea "sia ’nynɩ ’de Ablaam ‑pee ɩa’ ’o nyni nɔ" ɔ "kʋʋan i ɛ, ‑mɛ ‑a "bo ‑wi" ’a "i ‑tiesʋn a ’kpa "kpei sɔɔn‑ sɔɔn‑ ’de Esipʋ‑blʋa "kpei. ¹⁸’Sʋ Esipʋ‑blʋa ’a ’bɩɔ dee ‑kpao’ se Soseʋ juo‑. ¹⁹Ɔɔ’ ’beɔ tu toɛ ‑a "bo ‑wi" dɛ "i ‑to ‑to, ɔ pooɛ ʋʋpʋ ’srɛ i, ɔɔ kpʋn ʋʋpʋ klaan" ‑klan klaan" ‑wɛe ʋʋ ’je ʋʋa’ "nynupliiɛ i po ’de ʋʋ ’je ’mɛ.

²⁰’De ɛɛ’ nɔ" tu ’di ’bomɔ Moisɩ ’wlʋʋ‑. Ɔɔ’ "jupliiɛ ‑nɛ nmɔɔ ’e Kea "jri ’dei. Ɔ "bo ke de‑wi" ‑gbɔɔn’ ’de ’cʋɩ taan ’di. ²¹‑Ta ʋʋ poo ɔ i ɛ, ’bomɔ Faraɔn ’a "junynɔkpao’ "duɔ ’ʋn ‑wɛe ʋ ‑gbɔɔn’ ka ʋa’ "ju nɩa. ²²Moisɩ ’cɩan Esipʋ‑kɔʋn ’a tɔ’ ke ʋʋa’ kplɩn ‑wee’ "klein ’mɛ, ɔ jɩ juo‑. Ɔ kmai" ’de ɔɔ’ wlu ke ɔɔ’ nʋʋdɩ ’ʋn.

²³‑Ta ɔ ’blea ‑sɩn ’a kwla ‑nyiiɛ ’sʋ, Moisɩ ’a de ’di‑wi" Israɛ‑kɔʋn ’a "i ‑teea’ ’kpa ’bo ɔ ‑kwlɩ". ²⁴‑Ta ɔɔ mua, ‑mɛ Esipʋi due’ nɩɛ ɔɔ’ de’di ‑wi" ’a due’ blaa’ ’sʋ ɔ ’wlʋɛ ɔɔ’ de’di o, ‑wɛe ɔ ’dba Esipʋi. ²⁵Ɔ naa tɔ’ i ’de ɛ, ɔmɔ ’na ‑mɛ ɔɔ’ de’di ‑wi" ’je ɛ ’mii ’wɔn ’de‑ ka Kea nɩa "i ɛ ’jea ʋʋpʋ seie ’de ɔɔ’ sʋn ’ʋn ɛ, ’kaa ʋʋ se ɛ ’mii ’wɔn. ²⁶‑Sɔn’ jrɛ’ ‑sɩan’ ’sʋ ɛ, nyʋ ’sɔɔn ‑cɛ’ ’de Israɛ‑kɔʋn "klu, ‑wɛe ɔɔ ‑tu" ʋʋpʋ ’snɩ ‑wɛe ʋʋ ’je ‑cɛ’ ‑tɩ ’bɔ. Ɔ ’na : ’Ma de ’di‑wi", dɛɛ ‑tɩ aoa’ ’sʋ a ‑cɛ’ ɛ‑ ? Ao nɩɛ de ’di‑wi" ’a ’sʋ ‑o. ²⁷’Kaa ‑jɔ ‑ɔɔ ‑bla ɔɔ’ de’di ‑nɔ ‑fuuɛn Moisɩ nya, ɔ ’na : ‑Ɔ po ‑ʋn ’bomu ‑wɛe ‑ma ‑je ‑aa ’pee ɛ‑ ? ²⁸‑Aee’ ‑ɩn ‑nɩɛi" ‑ɩn ‑je ’ʋn ’dba, ka ‑ɩn ‑dba Esipʋi ‑kwie"‑ ɛɛ ? ²⁹Ɔ ’tmʋa wlu ‑nɛ ’sʋ Moisɩ ’kpa ’kwla, ɔ muɛ ’e Madian‑wi" ’a ’blʋa‑ ’di, ’demɔ ɔ ’wlʋʋ‑ "nynuu‑ ’sɔɔn.

³⁰Ɔ nʋɛ ’e ‑sɩn ’a kwla ‑nyiiɛ. ‑Ta ɔ mua ’e Sinai crʋ ‑kwlɩ" ’de ‑pɩɩɔn" blʋa "kpei ɛ, ’bomɔ Kea ’a "soai due’ nɩ ’e ‑gbauo ‑ɛɛ wan ’di. ³¹Moisɩ ’jea ɛɛ’ dɛ tu ’sʋ ɛ, ɛ "maa ɔ tai’, ’sʋ ɔɔ ’kpa ’bo ɛ ‑pʋn" ‑wɛe ɔ ’je ɛ ja ‑gbʋn, ’sʋ ɔ ’wɔn Kea ’a wlu ‑ɛ ‑na : ³²’Ɩn nɩɛ ‑ɩn "bo ‑wi" ’a Kea ‑o, Ablaam ke Isaakɩ ke Sakɔbʋ ’a Kea ‑o. ’Sʋ Moisɩ ’a dɩ a crɛ’, ɔ se ‑ɩn kpa "jua‑ "jɛi ‑wɛe ‑gbʋn ’o ’bɛɛ‑. ³³’Sʋ Tʋ"bo wlu ɔ ‑pee ɛ ’na : ‑Ɩn ‑sa ‑ma "kwlai‑ bɩ’, dɛ‑nʋɛ’ ’blʋa‑ ‑ɩn ‑nyna "kpei ɛɛ’ ’blʋa‑ tu ‑kwɛ‑ i ’pepe. ³⁴’Kle ’ma ’cɛ‑wi" a ’jea ’de Esipʋ‑blʋa "kpei ɛ, ’ɩn ’jeeɛ’, ’ɩn ’wɔn ʋʋpʋ ’a ‑fɩn" wlu ’mɛ, ‑wɛe ’ɩn "sii ’de ’ɩn ’je ʋʋpʋ seie‑. ‑Ɩn ji la ‑wɛe ’ɩn ’je ‑ʋn dbo ’de Esipʋ.

³⁵Moisɩ ʋʋ ‑flɛɛan ’de ɛ, ‑wɛe ʋʋ ’na ‑ɔ ‑te’ ’o ‑ʋn ’de ‑ɩn ‑je ‑aa ’ble i ke ‑aa ’pee ’jei nɩ ɛ‑ ? Ɔmɔ Kea dbo ‑wɛe ‑ɔ ‑je ʋʋa’ ‑jeopoi ke ʋʋa’ ‑seiei nɩ‑. Kea ’a "soai ‑ɔ ‑wlua Moisɩ ‑pee ’de nɛ‑gbauo ’di ɛ, ɔmɔ ‑je ɔ sʋn o po. ³⁶Moisɩ ‑nɔ mɔ ‑sa Israɛ‑kɔʋn kʋɔnkwla’ ’de Esipʋ, ‑wɛe ‑ɔ nʋ jrii’ ke dɩ ‑tuu"‑tuu ’de ɛɛ’ ’blʋa‑ tu ’di, ɔ nʋ jrɩ’ ’bo ’tɔniɛ ‑saan wɔn, ɛ ke ’de ‑pɩɩɔn" blʋa "kpei ke ’de ‑sɩn ’a kwla ‑nyiiɛ ’di ke‑. ³⁷Moisɩ due’ ‑nɔ ‑wlu’ ’de Israɛ‑kɔʋn ‑pee ‑wɛe ‑ɔ ‑na : Kea a muɛ nʋa’ ɛɛ’ wlu ’kwajaai due’ ’je ’wlʋ ka ’ɩn nɩa ɔ ’je kan nɩ ’de ɛ ’jeɔ dbo. ³⁸Moisɩ ‑nɔ mɔ ‑nɩ ’o Israɛ‑kɔʋn ‑pʋn" ’de ‑pɩɩɔn" blʋa "kpei, ɔ ke ‑a "bo ‑wi" a na ‑wɛe Kea ’a "soai a jɔɔ wlu ’kwa ’de Sinaicrʋ "kpei, ɔmɔ ‑ɔɔ ‑wɔn Kea ’a ’kmʋnɩ wlu ‑wɛe ‑ɔɔ ‑tmʋ ɩ ’de ‑a ‑pee.

³⁹‑A "bo ‑wi" se ɔɔ’ wɔn ’je ‑tɩ ’wɔɔn‑, ʋʋ ‑fuun ɔ nya ‑wɛe ʋʋ "biie‑ ʋʋa’ pɛe ’de Esipʋ‑blʋa "kpei de, ‑wɛe ʋʋ wlu ’de Aarɔn ‑pee ʋʋ ’na : ⁴⁰‑Ɩn ma ‑aa ‑kɩɩ’‑ jrɩ’ ‑a ‑jɩ "jriɛ‑ ’jee‑, ‑wɛe nyɔ ’jɩ ’ble ’bo ‑a "juɔi, dɛ‑nʋɛ’ Moisɩ ‑ɔ ‑sa ‑aʋn ’de Esipʋ‑blʋa "kpei ‑ta, dɛ ɔ ‑snɛɛa ’ʋn, ‑a se ɛ juo‑. ⁴¹’Sʋ ’de ɛɛ’ ’wɩ tu ’di ɛ, ʋʋ nʋɛ bli’ ‑kea’‑ ʋʋa ‑sa’ ’sraa‑ ‑pee, ’de ʋʋa nʋ ’mʋa‑ ’bo ʋʋa’ ‑cɛ" ’kpa ’a sʋn ’a nʋʋdɩ "juɔi. ⁴²’Sʋ Kea ‑sa ʋʋpʋ "jriɛ‑ ‑pʋn", ‑wɛe ɛ "tai‑ ʋʋpʋ "i, ’de ʋʋ ‑te dɩ ‑nɩa ’e jaʋn ’di ’a "juɔi ‑gbɛɛa’ ‑pʋn". Ka ɛ ’crɩɩa ’de Kea ’a wlu ’kwajaaʋn ’a ’sbɛ ’di ɛ, ɛ ’na :

Israɛ‑kɔʋn, ɛ ’mɔ ao ‑saa nmi ’sraa‑ ’ʋn ao "nyɩ ’de ‑sɩn ’a kwla ‑nyiiɛ ’di ’de ‑pɩɩɔn" blʋa "kpeii ? ⁴³Ɛ se kɔun ‑ɛɛ ’nynɩ nɩa Molɔkɩ, ɛmɛ ‑ɛɛ ‑tan ’tanfɔ ao se "jɛi po ‑wɛe aoa sea blee, ɛ ke ’cʋ‑sɩɩn ’a ‑kɔun Refan ao se ma aoa sea ‑kɩɩ’ a ’daa, ‑wɛe aoa sea "juɔi ‑gbɛɛ’ ? Ɛmɛ ‑tɩ ’ma mu ao kʋɔnkwla’ kpaa’ ’de Babilɔnɩ‑kwlɔ ’de.

⁴⁴‑A "bo ‑wi" ’bleɛ ‑tan ’tanfɔ ‑ɛɛ ‑poo kɛ’ ‑gbau "jrui ’bo ‑pɩɩɔn" blʋa "kpei, ’de ɛ ‑nɩ Kea ‑gbu klaa" ’a ‑sii, ɛɛ nʋʋɛ ka Kea "sia ’nynɩ ’de Moisɩ ‑pee ɛ. Ɛ wlu’ ’de Moisɩ ‑pee ka ’de‑, ɛ ’na : Ka ‑jɛ ‑ɩn ‑jeea "jriɛ‑ nɩa, ’kamɔ ‑ɩn ‑je ɛ nʋ. ⁴⁵Ɛɛ’ ‑tan ’tanfɔ tu jiiɛ ‑a "bo ‑wi" ’kwai mamaʋ ’sʋ ɛ je Sosue jɛɛ‑. Ɔmɔ ‑paa ɛ ’de nyʋ jrʋ’ Kea nʋa i ’de ʋʋpʋ "juɔi ’a ’blʋa‑ ’di, ‑wɛe ɛ ‑te i ’demu mamaʋ ’sʋ ɛ jɛɛ Dafidɩ ’a nɔ". ⁴⁶Dafidɩ nmɔɔɛ ’e Kea "jri ’dei, ɔ ‑tee’ ɛ i ’de ɔ ’je Sakɔbʋ ’a Kea ’a ‑gbu" po. ⁴⁷’Kaa ɔɔ’ "ju Salomɔ mɔ ‑po’ ɛɛ’ ‑gbu". ⁴⁸’De ‑mɛ ’kamɔ Kea ‑nɩa ’e jaʋn ’di ɛɛ’ "ti ’de nyiɔ ’ɔ poo‑gbu ’di, ka ɛ ’tmʋʋa ’de Kea ’a wlu ’kwajaai ’a ’sbɛ ’di ɛ :

⁴⁹Tʋ"bo ’na : Jaʋn mɛ ‑nɩ ’ma ’beɔkpa‑tɛ, ‑wɛe ’blʋa‑ nɩ ’ma bɩ "kpei ‑te ‑dɛ. ‑Mɛ ‑gbu" ‑jɛwɛ‑ ao ’je po ‑wɛe ao ’je ’ʋn "nyɩ ɛ‑ ? ’De ‑tawɛ‑ aomɔ ’je ’ʋn "nyɩ ‑wɛe ’ɩn ’je "jru ’wlaa a‑ ? ⁵⁰’Ma sʋn mɛ ‑se’ dɩ ‑nɩa ’mʋa‑ ‑wee’ "klein nʋʋ ?

⁵¹’Oo, ao "jrukuʋn ’a ti, ‑ɔɔ pɛe kmuai" ‑wɛe ‑ɔɔ doin" "suan ’de Kea ’a ‑Suu ’a wlu ’a ’wɔn ‑tɩ ’ʋn ɛ, aoa ‑fɔn’ Kea ’a ‑Suu o jeejee. Dɛ ao "bo ‑wi" nɩa ’ʋn ’de ɛ, ɛmɛ aopʋ nɩ ’ʋn ‑ke. ⁵²Kea ’a wlu ’kwajaai ‑jɔwɛ‑ ao "bo ‑wi" se ’kle ‑tu" ɛ‑ ? Nyʋ ‑ʋʋ ‑tmʋa "ju ‑ɔ ‑srɛai" ’a ji ‑tɩ ɛ, ʋʋ ’dba ʋʋpʋ ’mɛ, ɔɔ’ "ju tu mɔ aopʋ‑ to ’e ‑wɛe ‑ɔɔ ’dbaʋn ao ’kpa. ⁵³Aopʋ‑ Kea’ jaa ɛɛ’ "sʋɩ kɛ’ ’kwa ɛ "nyɩa, ‑wɛe ‑ɔ sea ‑mɛɛ’ kɛ’ tu wɔn ’je ɛ, aopʋ‑.

Ʋʋ tbaa Etiɛin "soi i

⁵⁴Ʋʋ ’wɔan wlu ‑nɛ ’sʋ ʋʋ ’kpa ’cɛn, ʋʋa diiɛ ’nynɩ "i ’de Etiɛin ‑pee. ⁵⁵’kaa Etiɛin ‑mɔ ɛ Kea ’a ‑Suu "jiɔ ’ʋn ’ɛ, ‑wɛe ɔɔ ‑gbʋn ’e jaʋn ‑kwlʋ jojo, ’sʋ ɔ ’jeɛ Kea ’a tʋ"bodɛ i, ‑wɛe Sesi nyna i ’de Kea ’a dianfɔ o. ⁵⁶’Sʋ ɔ ’na : Ao ‑gbʋn ’nɔ, jaʋn ’ma ’jea i ɛ, ɩ kaiɛn wɔn, ‑wɛe nyiɔ ’ɔ "Ju nyna i ’de Kea ’a dianfɔ o.

⁵⁷’Sʋ ʋʋ ‑saa "wɔ ‑cruɛn", ʋʋ "suɛn ‑cɩɩ doun" ‑wɛe ʋʋ ‑wee’ "klein bluu ɔ "kpei ‑tadue. ⁵⁸’De ʋʋ ’klɔ i, ʋʋ ‑sɔ ’o ‑kwlɔ, ‑wɛe ʋʋa tbɔɔ "soi i. Nyʋ ‑jea ɛɛ’ ‑ta ‑teɛ’ ʋʋa’ ’ʋnpaadɩ i ’bo ‑kooai" ‑saan" due’ ‑ɔɔ ’nynɩ nɩa Sɔo ‑pʋn". ⁵⁹‑Ta ʋʋa tbaa Etiɛin "soi i ɛ, ‑mɛ ɔɔ bae’, ɔ ’na : Tʋ"bo Sesi, ‑ɩn ‑kpʋʋn ’ma ‑suu sɩn ’sɔɔn. ⁶⁰’Sʋ ɔ poɛ ’kɔi‑ ‑klu’ ‑wɛe ɔ "wɔ kpleiin, ɔ ’na : Tʋ"bo, dɛ ʋʋ nʋa ‑ta ‑ɩn ‑bo ɛ ‑sroɛ’ ’bo ʋʋpʋ "jru. Ɔ ’tmʋa wlu ‑nɩ ’sʋ ɛ, ɔ ’mɛɛ.

Sɔo ‑tuɛ" Kea ‑gbu ’kle

¹Sɔo poɛ Etiɛin ’a ’dbaʋn ‑tɩ’ o. ’De ɛɛ’ ’wɩ tu ’di mɔ ’kle klaa" ‑jia’ Kea ‑gbu "kpei ’bo Selisalɛm ‑tee ‑wɛe nyʋ ‑jea Sesi ’a ‑tɩ’ tɔ’ ’ʋn ‑wee’ ‑gba’ ja ’de ʋʋ mu Suideblʋa o, Samadiblʋa "kpei. Sesi ’a dboʋn ’a ’sʋ sie ’o Selisalɛm. ²Kea ’a ‑jei" naaʋn mʋ ‑ji’ ‑wɛe ‑ʋʋ ‑nmae Etiɛin i, ‑ʋʋ pa ɔɔ’ ’kwɛ‑ ’de ‑ʋʋ ‑fɩn" ɔ kplein.

³Sɔo ‑mɔ ɛ, ɔɔ ‑sa’ Kea ‑gbu i, ’sʋ ɔɔ jea ’ʋn ‑sii’. Ɔɔ pa ‑gbi" ’dii ‑wɛe ɔɔ kpʋn ’nynʋkpae’ ke "nynunmai ’de ɔɔ po ʋʋpʋ ‑kaso ’di.

Filipʋ ’tmʋɛ Sesi ’a ‑pɔia" ‑tɩ ’bo Samadi

⁴Nyʋ ‑ʋʋ ‑gbaa dɩ ’mii ɛ, ʋʋa muɛ ‑ta "o ‑ta ‑wɛe ʋʋa ’tmʋ ‑pɔia" ‑tɩ. ⁵Filipʋ muɛ ’e Samadi blʋa ’a ‑kwlɔ due’ ’di, ‑wɛe ɔ ’tmʋ Klisɩ ’a ‑tɩ’ ’bomu. ⁶Nyʋ ‑tuu"‑tuu ‑kɩɩan’ "jrui ɛ, ʋʋa poɛ dɛ Filipʋ a ’tmʋa doin" o ‑snii’, ‑wɛe ʋʋa ’jee jrii’ ɔɔ nʋa "jriɛ‑ ‑ke. ⁷Dɛ‑nʋɛ’ ‑siisaɩn ‑wlʋ ’e ’wɛnʋʋ ‑tuu"‑tuu ’ʋn ’de "wɔɔa’ ’ʋn, ‑wɛe klɔɔʋn ‑tuu"‑tuu ke ’tooʋn a ’pʋ. ⁸’Sʋ ’mʋa‑cruɛn" klaa" ’kpaa ’bo ɛɛ’ ‑kwlɔ tu ’di.

Jrii’ poi Simɔ ’ɔ ‑tɩ’

⁹’De "ju due’ ‑nɩ ’bo ɛɛ’ ‑kwlɔ ‑tu ’di see, ʋʋa ’dɔɔ Simɔ, ɔɔ ’daa ɔɔ’ ‑cɛ" dɛwɔnɩ i. ’De ɔɔ’ jrii’ ɔɔ nʋa ’a ‑tɩ’ ’ʋn ɛ, ɔɔ "maa nyʋ ‑nɩa ’o Samadi ‑wee’ tai’. ¹⁰Mɩɩ" ke klae" ‑wee’ a poɛ ɔɔ’ wlu doin" o ‑snii’ see ‑wɛe ʋʋa wlu ka : "Ju ‑nɔ ‑mɔ ’bleɛ Kea ’a "ikmaa’ nyʋ a ’daa "ikmaa’ klaa" a.

¹¹Ʋʋ ‑wee’ a po ɔɔ’ wlu doin" o ‑snii’, dɛ‑nʋɛ’ ɔ ‑kwle ʋʋa’ tai’ "maa’ ’mɛ ’de ɔɔ’ jrii’ ’ʋn. ¹²’Kaa ʋʋ ’wɔan Filipʋ ’a wlu ɔɔ ’tmʋa Kea ’a tʋ"bodɛ ke ‑pɔia" ‑tɩ ‑nɩa ’de Sesi Klisɩ ’a ’nynɩ ’ʋn ’a ‑tɩ’ ’sʋ ɛ, ʋʋ ’je ɔɔ’ wlu tɔ’ ’ʋn ’ɛ, ‑wɛe ’nynʋkpae’ ke nmai ‑wee’ a poo "ni "jru. ¹³Simɔ mɔ ’ɔ ‑cɛ" ’jeɛ Sesi ’a ‑tɩ’ tɔ’ ’ʋn ‑ke. Ɔ ‑kɔa’ "ni "jru pooa’ ’sʋ ɔɔ’ tɛɛn Filipʋ o, dɛ‑nʋɛ’ nyʋ ’pʋʋ jrii’ ke dɩ klae" ‑ɩa nʋʋa ɩ "mɔɔ‑ tai’.

¹⁴Ka Kea ’a wlu pa ’e Samadiblʋa "kpei ɛ, ɩmɩ Sesi ’a dboʋn ‑nɩa Selisalɛm ’wɔn, ’sʋ ʋʋ dbo ’e Piɛi ke San ’mɛ. ¹⁵‑Wi" ‑mʋ nynia ’e Samadi ɛ, ʋʋ baeɛ nyʋ ‑ʋʋ ‑jea Sesi ’a ‑tɩ’ tɔ’ ’ʋn ’a baea’, ‑wɛe ʋʋ ’e Kea ’a ‑Suu ’je, ¹⁶dɛ‑nʋɛ’ ‑mɛ Kea ’a ‑Suu se ’e ʋʋpʋ ’a due’ koʋn ‑gbai’ ’ʋn "ti ke. Ʋʋ pooɛ "ni "jru ’de Sesi ’a ’sʋ ’a ’nynɩ ’ʋn. ¹⁷’Sʋ Piɛi ke San ‑teɛ ʋʋpʋ kwa "jru, ‑wɛe ʋʋ ’je Kea ’a ‑Suu.

¹⁸Simɔ ’jea Sesi ’a dboʋn ‑tea nyʋ kwa "jru ‑wɛe Kea ’a ‑Suu jia ’de ʋʋpʋ ’ʋn ’sʋ ɛ, ɔ "nyɩɛ ʋʋpʋ ’wɛi, ¹⁹’De ɔ ’na : Ao "nyɩ ’ʋn "ikmaa’ ‑nɛ ‑ke, ‑wɛe nyɔ "o nyɔ ’ɩn ‑te’ kwa "jru ɔ ’e Kea ’a ‑Suu ’je. ²⁰’Kaa Piɛi wlu ɔ ‑pee ɔ ’na : ‑Ɩn ‑ke ‑ma ’wɛi cɛn ’e ‑klu’ ‑tie", dɛ‑nʋɛ’ ‑ma naa tɔ’ i ‑mɔ ‑na nyɔ ’beeɛ’ ɔ ’je ’wɛi ja‑ ‑wɛe ɔ ’je Kea ’a ‑paan’ ‑tɩn’ ! ²¹Dɛ ‑ɛɛ nʋʋa ‑ta ‑ma dɛ "o dɛ jrɛ’ se ɛ ’di nɩ‑, dɛ‑nʋɛ’ ‑ma pɛe se "isrɛ ’bo Kea "juɔi. ²²Tɔ’ saʋn ‑ma naa i ‑nɛ ‑ɩn ‑bɔ ɛ o. ’De ‑ɩn ‑je Tʋ"bo ‑bae ‑wɛe ɛ ’je ‑ʋn ɛɛ’ tɔ’ tu ’ʋn ‑sa, ‑bo ɛ ’bɛɛ‑ ɛ ’je nʋʋɛ ’de, Kea ’je ‑ma dɛsaʋn ‑kɔ’. ²³Dɛ ’ma ’jea i ’de ‑ʋn ’ʋn ɛ, mɛ ‑nɩ ‑ɩn ’di nyniɛ wɔn ‑wɛe dɛsaʋn ’ble ‑ʋn kʋɔn ’ʋn ke. ²⁴’Sʋ Simɔ ’na : Aoa’ ‑cɛ" ’kpa bae ’ma Kea, ‑wɛe dɩ ao "sia ’nynɩ ɩa’ dɩ tu je ’ʋn "jrii nʋʋɛ‑.

²⁵Piɛi ke San ‑kɔa’ ‑po blaa’ ’de nyʋ ‑pee ’sʋ ʋʋ muɛ Selisalɛm de. Ka ʋʋa mua, ’kamɔ ʋʋa ’tmʋ ‑pɔia" ‑tɩ ’de Samadikɔʋn ’a ‑kwlɛ ’dii.

Filipʋ ke "jrujei klaa" Etiopiɛn i ke

²⁶Tʋ"bo ’a "soai due’ wluɛ ’de Filipʋ ‑pee, ɛ ’na : ‑Ɩn ‑sɔn ’ʋn ‑ɩn mu ’e ’jrʋ ’a kʋaanfɔ o, ’de ‑jeblʋ ‑ɛ ‑wlʋa Selisalɛm ‑wɛe ‑ɛ mua Gasa "i, ’de ‑pɩɩɔn" blʋa "kpei.

²⁷Filipʋ sɔan ’ʋn ’sʋ ɔ ’kpa ’o ’ɛ. Ɔɔ ‑gbʋan ’e mu ’sʋ "ju due’ mɔ ‑nɩ ’bo ɔɔ’ "kpeinaadɛ ’di ‑ɔɔ ‑si’. Ɔɔ’ "ju tu ’wlʋɛ Etiopi, ɔ nɩɛ "jrujei klaa" ‑o. Ɔɔ’ nyiɔ tu wa ’ʋn ’ɛ, ‑wɛe ɔɔ ‑te’ Kandasɩ ‑ʋ ‑nɩa ’beɔnynɔkpao’ ’de Etiopiblʋa "kpei ’a "wliɛ‑ ‑wee’ "jru o. Ɔmɔ ‑ɔ ji Kea "juɔi ‑gbɛɛa’ ’de Selisalɛm, ²⁸‑Wɛe ‑ɔɔ mu ’de ɔ "bli de, ’sʋ ɔ ‑teɛ i ’de ɔɔ’ "kpeinaadɛ ’di ‑wɛe ɔɔ ‑sro’ ’e Kea ’a wlu ’kwajaai Esai ’a ’sbɛ ’dii. ²⁹’Sʋ Kea ’a ‑Suu wlu’ ’de Filipʋ ‑pee, ɛ ’na : ‑Ɩn mu, ‑ɩn ‑kpaa’ ’bo ɔɔ’ "kpeinaadɛ ‑pʋn". ³⁰Filipʋ ’kpa plea’ ’sʋ, ɔɔ ’wɔn Etiopi i ‑nɔ ’ɔ wlu, ‑mɛ ɔɔ nʋɛ ’e Kea ’a wlu ’kwajaai Esai ’a ’sbɛ ’dii, ’sʋ Filipʋ wlu ɔ ‑pee ɔ ’na : Dɛ ‑ma ‑sroa’ ’ee, ‑ma ‑wɔn ɛ ’mii ’mɛɛ ? ³¹’Sʋ ɔ ’na ‑bo nyɔ se ’ʋn ‑je o po ’ee, ka ’ɩn ’je ɛɛ’ ’mii ’wɔnsʋn nʋ ɛ‑ ? ‑Wɛe ɔ ’da Filipʋ ɔ ‑te’ i ’bo ’ʋn ‑pʋn". ’Sʋ Filipʋ ’jaa ‑wɛe ɔ ‑te i ’bo ɔ ‑pʋn".

³²Kea ’a wlu ɔ nɩa ‑sroa’, ɛ ka :

Ʋʋ kpɔ’ ka nyɔ ɔ kpa ’sraa ‑sa ’blaanynɔ ‑wɛe ɔ ’je ɛ ’dba, ’de ka ’blaaju sea wlu ’ble ’bo nyʋ ‑ʋʋa cɛn ɛ "mɩɩ‑ kui "juɔi nɩa ɔ nɩ kan’, ɔ se wɔn ’bai‑ mɔ "pɩ. ³³’De ɔɔ’ ‑cɛ" ’ɛ ja jaa’ ’ʋn, ’pee ’wlʋ ’bo ɔ "jru ’mɛ. ‑Ɔ ‑je ɔɔ’ "ji ’a ’nynɩ "si ’bode ɛ‑ ? Dɛ‑nʋɛ’ ɔɔ’ ‑nɛ ’kmʋnɩa’ "tii ‑wɛ‑ ’de ’blʋa‑ "kpei.

³⁴’Sʋ "jrujei ‑nɔ ‑teeɛ’ Filipʋ i, ɔ ’na : ’Ma bae ‑ʋn ‑ɛ, nyɔ ‑ɔɔ ‑tɩ’ Kea ’a wlu ’kwajaai a ’tmʋ kan’ ‑ta a‑ ? Ɛ ɔɔ’ ‑cɛ" ’kpa ‑ae, ‑ɩn" ɔɔ ’da nyɔ jrɔ’ ? ³⁵’Sʋ Filipʋ "duɛ wlu ’ʋn, ‑wɛe ɔ tba ’o wlu ‑ɛ ‑crɩɩa’ ‑nɛ "kpei, ’de ɔ ‑te Sesi ’a ‑pɔia" ‑tɩ ’tmʋa’ ‑pʋn" ’de "ju ‑nɔ ‑pee.

³⁶‑Ta ʋʋ nɩa naa’ ’sʋ ɛ, ʋʋ jɛɛ "ni ‑gbuu, ’sʋ "jru jei ‑nɔ ’na : "Ni ka, dɛ ‑nɩ ’e la ‑wɛe ’ɩn se "ni "jru poo i ɛ‑ ? ³⁷’Sʋ Filipʋ ’na : ‑Bo ‑ɩn ‑je Sesi ’a ‑tɩ’ tɔ’ ’ʋn ’de ‑ma pɛe ‑wee’ "klein ’ʋn ɛ, ‑ɩn ‑bɛɛ’ ‑ɩn ‑je "ni "jru pooɛ‑. ’Sʋ "ju ‑nɔ ’na : Ka Sesi Klisɩ nɩa Kea ’a "Ju ɛ, ’ɩn ’je ɛ tɔ’ ’ʋn ’ɛ.

³⁸’Sʋ ɔ nynaa dɛ ʋʋ ‑tea ’di i, ‑wɛe Filipʋ ke "jrujei "sii‑ ’bo "niɔ‑ ka ʋʋ nɩa ’sɔɔn ɛ, ’de Filipʋ poɔ "ni "jru.

³⁹Ʋʋ ’wlʋa ’o "niɔ‑ ’sʋ, Tʋ"bo ’a ‑Suu "fla Filipʋ ’mɛ. ’Sʋ "jrujei se ɔ "jriɛ‑ ’jee ’bode, ’kaa ɔmɔ ‑tuɛ" ɔɔ’ ‑je "jriɛ‑ ɔɔ jea mu ’de ’mʋa‑ ’ʋn. ⁴⁰’De Filipʋ ‑mɔ ‑taan’ ’e Asotɩ ’bo ɔ ’wlʋ, ‑wɛe ɔ mu mamaʋ ’sʋ ɔ nyni Sesare. Ɔ cɛɛn ‑kwlɛ ‑wee’ "klein ’dii ɔɔ ’tmʋɛ Sesi ’a ‑pɔia" ‑tɩ.

Sɔo ’a ’de Kea o "biiesʋn‑

¹’De ɛɛ’ nɔ" tu ’di ‑mɛ Sɔo nɩɛ ’cɛn ’mla "i ’de Tʋ"bo ’a klai" nynuu ’a ‑kwlʋ kpʋan’ ke ʋʋa’ ’dbaa ‑tɩ’ ’ʋn. Ɔ muɛ ’e ’sraa ‑sai klaa" o, ²‑wɛe ɔ ‑tee’ ɔ ’sbɩ i ’de ɔ ’je ’e Suifʋ‑wi" ’a "jrui ’kɩɩn‑gbi ‑ɩ ‑nɩa ’e Damasɩ ’dii mu ‑wɛe ‑bo ‑ʋʋa Tʋ"bo ’a ‑jei" naa nyʋ nɩ ’e mu, ’de ɔ ’je ’nynʋkpae’ ke nmai kpʋn, ɔ ’je ʋʋpʋ san ’de ɔ ’je ʋʋpʋ Selisalɛm ja‑.

³‑Ta ɔɔ "kʋʋan Damasɩ i, ’sʋ ‑nɩain ‑sɔn’ klaa" ‑wlʋa ’e jaʋn ’di crɛ "jrii ’bo ‑jei", ɔ ’dewei ‑wee’ nɩɛ "puu’‑. ⁴’Sʋ ɔ ‑ka i ’bo ’blʋɔ, ‑wɛe ɔ ’wɔn wlu due’ ‑ɛ ‑wlu ’de ɔ ‑pee ‑ɛ ‑na : Sɔo ! Sɔo ! Dɛɛ‑tɩ ‑ma ‑fɔn’ ’ʋn tʋ o ɛ‑ ? ⁵’Sʋ ɔ ’na : ‑Mɔ nyɔ ‑o ɛ‑, Tʋ"bo ? ‑Wɛe wlu ‑nɛ ’na : Ɛ ’mɔ Sesi ‑ma ‑fɔan’ tʋ o ‑o. ⁶’Kaa ‑ɩn ‑sɔn ’ʋn ‑ɩn mu ’o ‑kwlɔ, ‑wɛe dɛ ‑ɩn ‑jea nʋ ʋʋ ’je ɛ ‑ʋn tɔɔ‑. ⁷Nyʋ ‑ʋʋa kpa Sɔo ɛ, ‑cni’ma kpʋ ʋʋpʋ ’mɛ, dɛ ʋʋ ’jea ’tmʋ, ɛ se nɩ‑. Ʋʋ ’wɔn wlu ‑nɛ ’mɛ ‑ke, ’kaa ʋʋ se nyɔ "jriɛ‑ ’jee‑. ⁸Sɔo sɔan ’ʋn ’bo ’blʋɔ, ɔɔ ‑pɔn "jri ’baia ’a ‑kɔ i, ’kaa ɔɔ’ ’je dɛ jrɛ’ i. Ʋʋ kpʋn ɔ ‑cɩɛi" ‑wɛe ʋʋ kpɔ Damasɩ. ⁹’De ’wɩ taan ’di ɛ, ɔ se i ’je, ɔ se diidɛ wɔn ‑tɩn’, ɔ se "ni ’na.

¹⁰’De ’bo Damasɩ ‑mɔ ɛ, klai" ju due’ ‑nɩ ’o ‑ɔɔ ’nynɩ nɩ Ananiasɩ, ɔmɔ Tʋ"bo jɛɛ ’de jajri ’ʋn, ‑wɛe ɛ wlu ’de ɔ ‑pee ɛ ’na : Ananiasɩ ! ’Sʋ ɔ ’wɔɔn ɔ ’na : Tʋ"bo ! ’Ɩn ka. ¹¹’De Tʋ"bo ’na : ‑Ɩn ‑sɔn ’ʋn, ‑ɩn mu ’e ‑jeblʋ nyʋ a ’daa‑ "isrɛ ‑jei" ‑wɛe ‑ɩn ‑je ’e Suida o ‑gbu" pa ’de ‑ɩn ‑je "ju ‑ɔɔ ’nynɩ nɩa Sɔo i ‑pɔn, ɔ ’wlʋɛ Tasɩ. ¹²Ɔ nɩɛ Kea baea’, ’sʋ ɔ ’jeeɛ "ju due’ ‑ɔɔ ’nynɩ nɩ Ananiasɩ "jriɛ‑, ‑wɛe ‑ɔ pɔ o ’de ‑ɔ ‑te ɔ kwa "jru, ‑wɛe ɔ ’je i ’je ke’wlɛ. ¹³’Sʋ Ananiasɩ ’na : Tʋ"bo nyʋ ‑tuu"‑tuu ‑kwle "ju ‑nɔ ’ɔ ‑tɩ’ ’tmʋa’ ’mɛ, ʋʋ ’na ɔɔ ‑tuɛ" ‑ma nyʋ ‑ɩn ‑teea kpɔi" ’bo Selisalɛm ’kle. ¹⁴‑Wɛe ’sraa ‑saʋn ’a klae" ‑wi" "nyɩ ɔ ’sbɛ ’de ɔ ji ’nɔ, ‑wɛe ɔ ’je nyʋ "klein ‑ʋʋa ‑sia" ‑ma ’nynɩ kpʋn ’de ɔ ’je ʋʋpʋ san. ¹⁵’Kaa Tʋ"bo wlu ’e Ananiasɩ ‑pee, ɛ ’na : ‑Ɩn mu ’sʋ, dɛ‑nʋɛ’ "ju ‑nɩa ’mʋa‑ ’ɩn ‑tee ɔ kpɔi", ‑wɛe ’ɩn ’je ɔ dbo ’ʋn nʋʋ‑ ’de ɔ ’je ’ma ’nynɩ ’e ’blʋa‑ jrɩ’ o, ’beɔ‑wi" "juɔi o, Israɛ‑blʋa "kpei kpa. ¹⁶Ka ɔɔ mua ’kle ’jea’ ’de ’ma ’nynɩ ’a ‑tɩ’ ’ʋn ’ma ‑cɛ" ’kpa a muɛ ’tmʋa’ ’de ɔ ‑pee.

¹⁷Ananiasɩ "sia "kpae’ ’sʋ ɔ ’kpa ’o ’ɛ. Ɔ nynia ’de ‑gbu" ’di ’sʋ, ɔ ‑teɛ Sɔo kwa "jru ’de ɔ ’na : Sɔo, ’ma de’di, Tʋ"bo Sesi ‑ɔ ‑ke ‑ɩn ‑jeea’ ‑ta ‑ma jiia ’bo ‑jei" ɛ, ɔmɔ dbo ’ʋn ‑wɛe ‑ma "jri ’e ’bai‑ ’de Kea ’a ‑Suu ’je ’e ‑ɩn ’ʋn "ji. ¹⁸’Bo ɛ "sri dɩ jrɩ’ ka ‑smii’ flɩ nɩa, ‑ɩ ‑nɩa kan’, ɩ je ’e ɔ "jri ’wlʋ. ’Sʋ ɔɔ’ "jri ‑gbai’, ɔ sɔn ’ʋn ’ɛ, ‑wɛe ɔ pooɛ "ni "jru. ¹⁹Ɔ ‑koa’ dɛ dia’ ’sʋ ɔɔ ’bleɛ jiɛ ’de ɔ ’ʋn de. Sɔo ke klai" nynuu nʋɛ ’o Damasɩ ’wɩ pla‑.

Sɔo ’tmʋɛ Sesi ’a ‑tɩ’ ’bo Damasɩ

²⁰’Bo ɛ "sri ka Sesi nɩa Kea ’a "Ju ɛ, ɔ je ɛɛ’ ’tmʋa’ ‑pʋn" ‑te ’de Suifʋ‑wi" ’a "jrui ’kɩɩn‑gbi ’dii. ²¹Nyʋ "klein ‑ʋʋa ‑wɔan ɔɔ’ wlu ɛ, tai’ "maa ʋʋ ’mɛ, ʋʋ ’na : Ɛ se "ju ‑ɔɔ ‑tua" nyʋ ‑ʋʋa ‑sia" Sesi ’a ’nynɩ ’kle ’de Selisalɛm, ɔ ko ‑taa ? ’De ɔ se ‑ta ji ‑wɛe ɔ ’je Kletiɛn‑wi" kpʋn ’de ɔ ’je ʋʋpʋ sʋn "wɔin saan ’de ɔ ’je ʋʋpʋ ’sraa ‑saʋn klae" "juɔi kpaa ?

²²’Kaa Sɔo "duɛ ’kpɩ ’ʋn, ‑wɛe ɔɔ ’tmʋ Kea ’a ‑tɩ’ ɔɔ mu nya. ’Sʋ Suifʋ‑wi" ‑tia" ’o Damasɩ ‑wee’ ’kpa "kɔun kɔun‑. Ka Sesi nɩa Klisɩ ɛ, ɩmɩ ɔɔ ’tmʋ ɔɔ kpa nya.

²³’Wɩ jrɩ’ ‑sia’ ’o ’sʋ ɛ, Suifʋ‑wi" pooɛ ɔɔ’ ’dba ‑tɩ. ²⁴’Kaa nyʋ jrʋ’ ‑saa Sɔo fɛn’. Nyʋ ‑pooa ‑tɩ’ ‑nʋ, ʋʋa fuɛ ‑kwlɔ ’ɔ kpae" i ’de "maʋ’wɩ o, ’jrʋ‑gbaowɩ ’di ‑wɛe ʋʋ ’je ɔ ’dba. ²⁵’Sʋ klai" nynuu "duo‑ Sɔo ’ʋn ’ɛ "maʋ", ʋʋ ‑te’ ɔ ’e too" ’di ‑wɛe ʋʋ jɔɔ blo’ "jru, ’de ʋʋ "sii ɔ i.

Sɔo muɛ Selisalɛm

²⁶‑Ta ɔ nynia Selisalɛm ɛ, ɔ ‑tɩɛn’ Sesi ’a klai" nynuu ’a ‑pʋn" ’kpa ‑kɔ i, ’kaa faʋn a nʋ ʋʋ ‑wee’ "klein ’mɛ, dɛ‑nʋɛ’ ka ɔ ’jea Sesi ’a klai" ju ’kpa, ʋʋ se ɛ tɔ’ ’ʋn ’je. ²⁷’Sʋ Banabasɩ "duo‑ Sɔo ’ʋn ’ɛ, ‑wɛe ɔ ke ɔ kpɔ ’e Sesi ’a dboʋn o, ‑wɛe ka Sɔo ke Tʋ"bo ’jeea ’bo ‑jei", ’de ka ɔ ’tmʋa Kea ’a ‑tɩ’ ’de Sesi ’a ’nynɩ ’ʋn ka ‑cɔɔn’ ka ’de Damasɩ ɛ, ɔ po ʋʋpʋ ɩa’ "kuan. ²⁸Dɛ ‑tba’ ’o ɛɛ’ nɔ" tu ’di ɛ, Sɔo nɩɛ ’bo ʋʋ ‑pʋn", ‑wɛe ɔ ke ʋʋa nʋ ‑mu’ ‑ji’ ’bo Selisalɛm. Ɔɔ wa’ i ‑wɛe ɔɔ ’tmʋ Kea ’a ‑tɩ’ ’de Tʋ"bo ’a ’nynɩ ’ʋn. ²⁹Ɔɔ wlu’ ‑ke ’de Suifʋ‑wi" ‑a ‑poa’ Klɛkɩwlu ‑pee ’de ɔ ke ʋʋpʋ a ‑too’ ba o, ’kaa ‑wi" ‑mʋ a ‑pɔn ɔɔ’ ’dba ‑kɔ i. ³⁰Ɔɔ’ de’di ‑wi" ’wɔɩn ’sʋ ɛ, ʋʋ kpɔ Sesare, ‑wɛe ɔ ’wlʋ ’e ‑mɔ ’de ɔ mu Tasɩ.

³¹’De ɛɛ’ nɔ" tu ’di ɛ, Kea ‑gbu ‑teɛ ’flɛʋn ’de Suide o, Galile o, Samadiblʋɩ "kpei. Nyʋ ‑wee’ ’bleɛ ’kpɩ ‑wɛe Tʋ"bo ’a wɔn ’jea’ ke ɔɔ’ pleea’ nɩ ’de ʋʋpʋ ’ʋn. Kea ’a ‑Suu a nʋɛ ’de nyʋ ‑jea Sesi ’a ‑tɩ’ tɔ’ ’ʋn a ’kpa "kpei.

Ene ’pʋʋ

³²‑Ta Piɛi a ‑teea’ nyʋ ‑ʋʋ ‑jea Sesi ’a ‑tɩ’ tɔ’ ’ʋn "i ‑kwlɛ ’dii ɛ, ɔ mu Lida, Kea ’a ‑jei" naaʋn ‑nɩa ‑ke ɛ. ³³Ɔ jɛɛ "ju due’ ’bo ‑kwlɔ ‑nɛ ’di, ɔɔ’ ’nynɩ ‑nɩ Ene, ‑ɔ nʋ ’o ’wɛ blʋɔ ‑sɩn ‑mɛ" na, dɛ‑nʋɛ’ ɔɔ’ ’dae‑ ’mɛɛ. ³⁴’Sʋ Piɛi wlu ɔ ‑pee ɔ ’na : Ene, Sesi Klisɩ ’bɔɔ‑ ‑ma ’wɛ‑ ’mɛ, ‑ɩn ‑sɔn ’ʋn ‑ɩn ‑je ‑ma "kpei ’pɛndɛ nmae‑. ’Bo ɛ "sri ɔ sɔn ’ʋn. ³⁵Nyʋ "klein ‑nɩa ’o Lida ke, nyʋ ‑nɩa ’e Sarɔn ’jeea dɩ ‑nʋʋa ’mʋa‑ "jriɛ‑ ’sʋ ɛ, ʋʋ ‑wee’ "biiɛ ’e Kea o.

Dɔkasɩ sɔn "kunyɩɔ’

³⁶’De klai" nynuu "klu ’bo Sope ɛ, ’nynɔkpao’ due’ ‑nɩ ’o, ‑ʋa ’nynɩ ‑nɩ Tabita. ’De Klɛkɩwlu ’di ʋa’ ’nynɩ ‑nɩ Dɔkasɩ, ɛ ’de mɛ ‑nɩ "wlɛ mɛʋn‑. Ʋa nʋɛ dbo ’dɔe ‑tuu"‑tuu, ‑wɛe ʋa ‑te’ wɛenyʋ kwa wɔi. ³⁷Ʋmʋ ’wɛ‑ kpʋn ’de ɛɛ’ nɔ" tu ’di ‑wɛe ‑ʋ ‑mɛ. Ʋʋ ‑kɔa’ ʋa’ "ku jrea’ ’sʋ ɛ, ʋʋ kpʋ ’e "jɛi‑gbu ’a wɔn due’ ’di, ‑wɛe ʋʋ ’pɛɛn ʋ i. ³⁸’Sʋ klai" nynuu ‑nɩa ’o Sope ’wɔn Piɛi ’a ’nynɩ ’bo Lida, ‑wɛe ʋʋ dbo nyʋ ’sɔɔn "i, ’de ʋʋ ’je ɔ i bae‑ ‑wɛe ɔ ’e ‑too" ɔ ’e ji, dɛ‑nʋɛ’ Lida ke Sope se ba o tɛɛn‑. ³⁹Piɛi sɔan ’ʋn ’sʋ ɔ ke nyʋ ‑nʋ ’kpa ’o ’ɛ. ‑Ta ʋʋ nynia ’bo Sope ’sʋ ɛ, ʋʋ kpa Piɛi ’de "jɛi‑gbu ’a wɔn ’di. ‑Tiɔn" nynʋkpae’ ‑wee’ "klein ‑gbaeɛ’ ɔ ’dei, ’de ʋʋa ‑fɩn", ‑wɛe ‑ta Dɔkasɩ ke ʋʋ ‑teea i ’de ɛ, "bai ke dɩ "klein ʋ nʋa ʋʋa to ɩ Piɛi "i. ⁴⁰’Sʋ Piɛi poɛ nyʋ ‑wee’ "klein "kpae’, ‑wɛe ɔ po ’kɔi‑ ‑klu’ ɔ bae Kea, ‑wɛe ɔ "biie‑ ’de ʋa’ "ku o ’de ɔ ’na : Tabita, a sɔn ’ʋn. ’Sʋ ʋ ’baiɛ "jri. Ʋ ’jea Piɛi ’sʋ ʋ sɔn ’ʋn ’ɛ, ‑wɛe ʋ ‑te i. ⁴¹Ɔ kpa sʋn, ɔ kpʋ "jɛi, ’de ʋ nyna i. ‑Wɛe ɔ ’da Sesi ’a ‑tɩ’ tɔ’ ’ʋn ’jeʋn ke ‑tiɔn" nynʋkpae’ ’de ɔ to ʋa’ ’kmʋ de ji ‑nɛ ʋʋpʋ "i. ⁴²Nyʋ "klein ‑nɩa ’o Sope ‑wee’ ’wɔn ɛɛ’ dɛ tu ’mɛ, ’sʋ nyʋ ‑tuu"‑tuu ‑je Tʋ"bo ’a ‑tɩ’ tɔ’ ’ʋn. ⁴³Piɛi nʋɛ ’o Sope ’wɩ pla, ’de Simɔ ‑ɔɔ ‑pa" nmikui o ‑gbu".

Piɛi ke Kɔnɛi ke

¹"Ju due’ ‑nɩ ’o Sesare, ɔɔ’ ’nynɩ ‑nɩ Kɔnɛi, ɔ ‑teɛ Rɔmʋ ’a "soa‑wi" ’a kpɔ jrɛ’ "jru o i. Ʋʋa ’daa ʋʋpʋ Italiblʋa ’a ‑nɛ "sʋɩ. ²Ɔɔ’ "ju tu ’srɛ", ɔ ke ɔɔ’ ‑gbu" ‑sɔn nyʋ ‑wee’ "klein a pleɛ Kea, ɔɔ poɛ Suifʋ ’a nɩɩa" nyʋ sʋn o, ‑wɛe ɔɔ bae Kea jeejee.

³‑Kwie" jrʋ‑gbao jrɛ’ o ’sʋ ɔ ’jeɛ Kea ’a "soai due’ i ’pepe ’de jajri ’ʋn, ‑ɔ pa ’e ɔ o ‑gbu", ’de ‑ɔ ‑wlu ɔ ‑pee ‑ɔ ‑na : Kɔnɛi ! ⁴Kɔnɛi "sii‑ ɔ "jriɛ‑ ‑sɛɛn’, ’sʋ faʋn a nʋɔ’, ɔ ’na : Dɛ ‑nɩ kan’ a‑ Tʋ"bo ? ’sʋ Kea ’a "soai ’na : ‑Ma baewlu ke ‑ma dɩ ’dɔe ‑ma nʋa ji’, ɩ je Kea jɛɛ‑, ’de ɛ po ɩa’ ‑tɩ’ ‑kwlʋ o. ⁵‑Ɩn dbo nyʋ ’de Sope, ‑ɩn ‑je Simɔ ‑ɔɔ "kpei ‑tenynɩ nɩa Piɛi ’da. ⁶Ɔ kooɛ ’de "ju due’ nyʋ a ’daa‑ Simɔ nmiku "pa i o ‑gbu". Ɔɔ’ ‑gbu" nɩɛ ’e ’tɔniɛ ‑kwlɩ" fɔ o.

⁷Kea ’a "soai ‑ɔ ‑wlu ɔ ‑pee ’a ‑nɩ ‑ɛ mua ’sʋ Kɔnɛi ’da ɔɔ’ dbonʋʋn ’sɔɔn ’mɛ, ɛ ke ɔɔ’ "sʋɩ ’a due’ ‑kma ɔɔ’ ‑tɩ’ ‑wɛe ‑ɔɔ pleea Kea ke‑. ⁸‑Wɛe dɩ "klein ɔ ’jea jajri ‑nɩ, ɔ po ʋʋpʋ ɩa’ "kuan, ‑wɛe ɔ dbo ʋʋpʋ ’de Sope.

⁹Ɛɛ’ ‑sɔn’ ‑sɩan’, ‑ta ʋʋ nɩɩa ’o ‑jei" ‑wɛe ʋʋa "kʋʋan‑ Sope i ɛ, ‑mɛ Piɛi ’ja ’e ‑gbu" "jru ‑nɩa pɛɛpɛɛ ’jrʋ‑gbao, ‑wɛe ɔɔ bae Kea.

¹⁰’Sʋ ’mɩɩɛ‑ ɛ nʋɔ’, ɔ nɩɛ "i ɔ ’je dɛ di. ‑Ta ʋʋ siia dɛ pia’ a ’sʋ ɔ blu’ ’de ja jri ’ʋn. ¹¹Ɔɔ ’jeɛ jaʋn i, ɛ kaiɛn wɔn, ‑wɛe dɛ jrɛ’ ka tae’fɔ nɩa ‑ɛ ‑nɩa kan’ ‑wlʋ ’e jaʋn ’di ‑ɛɛ ‑si" i ’bo ’blʋɔ, ɛɛ’ ’fɔ ‑nɩa ‑nyiiɛ ‑wee’ "sriɛ "dbu. ¹²Ɔɔ ’jeɛ nmi ’a "kwli ‑wee’ i ’de ɛ ’di : ‑Jɩ ‑a naa bɩ ‑nyiiɛ "i o, ‑jɩ ‑a cnia ‑pɛɛ’ o, ɩ ke nʋʋɩ ’a "kwli ‑wee’ ke‑. ¹³’Sʋ ɔ ’wɔn wlu jrɛ’ ‑ɛ ‑na : Piɛi, ‑ɩn ‑sɔn ’ʋn ‑ɩn ‑dba, ‑ɩn di. ¹⁴’Kaa Piɛi ’na : "Ɩɩn‑ ’de, Tʋ"bo, ɩa’ dɩ tu se ’ma wɔn "i bla due’ ɩ se i ‑kwɛ‑, ɩ kpʋɛn ‑flɛn". ¹⁵’Sʋ wlu ‑nɛ ’ɛ kpɛ ’sɔɔn ‑nɛ wlu’ ke’wlɛ ɛ ’na : Dɩ Kea ’na ɩ nmɔ "jrii ɛ ‑ɩn ‑bo nʋɛ ɩ kpʋn ɛ ‑flɛn".

¹⁶Ɛɛ’ dɛ tu nʋɛ’ kpɛ taan ‑wɛe tae’fɔ ‑nɛ "sri ’o, ɛ mu jaʋn ’di de.

¹⁷‑Ta Piɛi nɩɩa ɔɔ’ ‑cɛ" i‑teea’ ’de dɛ ɔ ’jeea "jriɛ ‑nɛ ’ɛ ‑tɩ’ ’ʋn ɛ, ‑mɛ nyʋ Kɔnɛi dboa ‑nʋ ‑teeɛ’ nyʋ i mamaʋ ’sʋ ʋʋ je Simɔ ’ɔ ‑gbu" ’je, ‑wɛe ʋʋ nyna i ’bo ɛ "wɔin. ¹⁸Ʋʋ kpa wlu "jɛi ‑wɛe ʋʋ ‑tee’ nyʋ i ʋʋ ’na : ‑Ta mɔ Simɔ ‑ɔɔ "kpei ‑tenynɩ nɩa Piɛi koo‑ ɛ‑ ?

¹⁹Dɛ Piɛi ’jeea "jriɛ ’mʋa‑ ɔ nɩɛ tɔ’ "kpei naa’, ’sʋ Kea ’a ‑Suu wlu’ ’de ɔ ‑pee ɛ ’na : ‑Ɩn ‑gbʋn ’nɔ, nyʋ taan ‑a ‑pɔn’ ‑mii. ²⁰‑Ɩn ‑sɔn ’ʋn, ‑ɩn ‑si" i, ‑ɩn ‑ke ʋʋpʋ ’e mu. ‑Ɩn ‑bo tɔ’ i pleeɛ, dɛ‑nʋɛ’ ’mɔ ‑dbo’ ʋʋpʋ. ²¹’Sʋ Piɛi "siɛ i ‑wɛe ɔ wlu ’e nyʋ ‑nʋ ‑pee ɔ ’na : ’Mɔ aoa ‑pɔan i ’ɩn ka, dɛɛ‑tɩ ao ji ɛ‑ ? ²²Ʋʋ ’na : Kɔnɛi ‑ɔ ‑nɩa "sʋɩ ’a jra’ jei klaa" mɔ ‑dbo’ ‑aʋn. Ɔɔ’ "ju tu ’srɛi", ɔɔ pleeɛ Kea. Suifʋ ‑wee’ "klein a po ɔ ɛɛ’ ‑tɩ’ o. Kea ’a "soai due’ mɔ ‑tmʋʋ’ ɔ ‑ɔ ‑na : ‑Ɩn ‑je ’de ɔ o ‑gbu" mu ’de ɔ ’je ‑ma wlu doin" o po. ²³Piɛi paa ʋʋpʋ ‑gbu" ‑wɛe ɔ "nyɩ ʋʋpʋ ’pɛn ’ɩn. ‑Sɔn’ ‑sɩan’ ɔ sɔn ’ʋn ’ɛ, ‑wɛe ɔ ke ʋʋ mu. Ɔɔ’ de’di ‑wi" ‑nɩa Sope ’a jrʋ’ kpɔ’.

²⁴‑Sɔn’ dee ‑sɩan’, ɛmɛ ʋʋ nyni Sesare. Kɔnɛi ’da ɔɔ’ ’cɛ‑wi" o, ɔɔ’ "dɛi‑wi" ‑ʋʋa "dia ɔɔ ’jea ’mɛ, ‑wɛe ʋʋa fuo ʋʋpʋ. ²⁵Piɛi ’a ‑nɛɛ pa ‑gbu" ’sʋ Kɔnɛi ’jɔɔ "i ɔ ‑gbleeɛ bɩ wɔ, ’de ɔ tba ’kɔu i ’bo ɔ "juɔi. ²⁶’Kaa Piɛi kpɔ "jɛi ɔ ’na : ‑Ɩn ‑sɔn ’ʋn, ’mɔ nɩɛ nyiɔ ‑o ‑ke. ²⁷Ɔ ke Kɔnɛi nɩɛ ’tmʋwlu ’wɔn "i ’sʋ ʋʋ je ’e ‑gbu" pa. Piɛi jɛɛ ’e nyʋ ‑tuu"‑tuu ‑ʋʋ ‑kɩɩɛn’ "jrui. ²⁸’Sʋ ɔ wlu’ ’de ʋʋ ‑pee ɔ ’na : Ao ‑wee’ juɛ’, ‑apʋ Suifʋ‑wi" ɛ, ‑a ‑ke nyʋ ‑sea’ Suifʋ nɩ ’a dbɛɛ‑, ‑wɛe ’de ʋʋ o ‑gbu" ’di mɔ’ɔ pa ‑tɩ, ’kaa dɛ Kea ‑sa ’kwla ’de ’ʋn ‑pee ɛ, ɛ ka, ɛ ’na : ‑Ɩn ‑bo nyɔ "o nyɔ ja ‑gbʋn ‑ɛ ka ‑flɛn" nyʋ nɩa. ²⁹Ɛmɛ ‑tɩ ao ’da ’ʋn ‑wɛe ’ɩn se ’o wlu tba ’sʋ ’ɩn ji. ‑A ‑wɔn ’e ? Dɛɛ ‑tɩ ao dbo nyʋ "i ɛ‑ ?

³⁰’Bomɔ Kɔnɛi ’na : Ɛɛ’ dɛ tu nʋʋa ’ʋn "jrii ɛ, ɛɛ’ ’wɩ ‑nyiiɛ, ka ti nɩa ‑ta kaan ’kamɔ ɛ nɩ‑. ’Ma baeɛ Kea ’de ’ɩn o ‑gbu" ’di ‑kwie" jrʋ ‑gbao o. ’Ma ‑gbʋan ’e mu ’sʋ "ju due’ ‑jɛɛ ’ʋn. Ɔɔ’ ’a ’ʋnpaadɩ a nʋɛ ‑blɛ ‑blɛ. ³¹’Sʋ ɔ wluɛ ’ʋn ‑pee ɔ ’na : Kɔnɛi, Kea ’wɔn ‑ma baewlu ’mɛ, ‑ma dɩ ’dɔe "klein ‑ma nʋa nɩɩa" nyʋ "jrii ɛ, ɛ poɛ ɩa’ ‑tɩ’ ‑kwlʋ o. ³²’Kaa ‑ɩn dbo nyʋ ’e Sope ‑wɛe ʋʋ ’je Simɔ ‑ɔɔ "kpei ‑tenynɩ nɩa Piɛi ’da, ɔ kooɛ ’de Simɔ nmiku o ‑gbu" ’di, ’de ’tɔniɛ ‑kwlɩ" fɔ o. ³³’Bo ɛ "si ’ɩn je ‑ʋn nyʋ "i dbo, dɛ ‑ɩn jia ‑mɛ nmɔ "jrii. Kaan ka la ’ja a, ‑a ‑wee’ ka ‑ta Kea "juɔi ‑wɛe dɩ "klein Tʋ"bo ‑tua" ‑ʋn ‑wɔn ɛ, ‑ɩn ‑jɩ ’tmʋ ’de ‑a ‑pee ‑wɛe ‑a ‑jɩ ’wɔn.

Wlu Piɛi ’tmʋa ’de Kɔnɛi o ‑gbu" ɛ

³⁴’Sʋ Piɛi "duɛ wlu ’ʋn ɔ ’na : tɔ’ ‑tɩ, ka Kea ’a ’cra nyʋ ’mii ɛ, ’ɩn ’wɔɩn ’mii ‑wɛ‑ la ‑cɛɛn’‑. ³⁵’Kaa ‑bo ka nyɔ ’je ɔ nɩ, ‑ta "o ‑ta ɔ ’wlʋ ‑wɛe ɔ ’je Kea plee ’de ɔ ’je "i "srɛdɩ nʋ ɛ, ɔmɔ ‑ɔɔ "dia ɛɛ ’je. ³⁶Ɛ ja ɛɛ’ wlu ’de Israɛ‑kɔʋn o ‑wɛe ɔ ’tmʋʋ‑ ʋʋpʋ pɛe ’a blu ‑tɩ ’de Sesi Klisɩ ‑ɔ ‑nɩa nyʋ ‑wee’ "klein ’a Tʋ"bo ’ʋn. ³⁷Dɛ ‑ɛ ‑nʋʋa ’de Suideblʋa ‑wee’ "kpei ɛ, ao ’wɔɛn, ɛɛ’ dɛ tu ‑tee’ ’de Galile, dɛ ‑tba’ ’e "ni "jru poa’ ‑ɛɛ ‑tɩ’ San ’tmʋa "kpei ɛ. ³⁸Ao juɛ’ ka Kea "nyɩa Sesi ‑wlʋa Nasarɛtɩ ɛɛ’ ‑Suu ke ’kpɩ ke, ‑wɛe ɔɔ mua ‑ta "o ‑ta ɔɔ nʋa dɩ ’dɔe, ɔɔ ’bɔɔa nyʋ ’a ’wɛ‑ ‑wɛe ɔɔ ‑seia nyʋ "klein ‑ʋʋ ‑nɩa ’e ‑siɔn’ ’kwa, dɛ‑nʋɛ’ Kea ’a ‑cɛ" ’kpa ‑ke ɔ na‑. ³⁹Dɩ "klein ɔ nʋa ’de Suifʋ‑wi" ’a ’blʋa‑ "kpei o, dɩ ɔ nʋa ’de Selisalɛm, ’de ka ʋʋ ’dbɔ ’bo tu ‑kwlɩ" ɛ, ‑a ‑wee’ "klein nɩ ɛɛ’ ‑ta ’jeʋn ‑o. ⁴⁰’Kaa Kea jɔ ’kmʋ de ’de ’wɩ ’a taan ‑nɛ ’di, ‑wɛe ɔ to ɔɔ’ ‑cɛ". ⁴¹Ɛ se ’de nyʋ ‑wee’ ‑pee nɩ‑, ’kaa ɛ nɩ ’de ‑apʋ Kea ‑sa ’o sese, ‑wɛe ‑ɔ ‑nɩa ɛɛ’ ‑ta ’jeʋn ‑pee o. ‑Ta ɔ jia ’kmʋ de ɛ, ɔ ke ‑aa ‑dii ‑tadue ’de ‑a ‑naa ‑tadue. ⁴²‑Wɛe ɔ ’na ‑a ‑tmʋ ɔɔ’ ‑tɩ’ ’de nyʋ ‑pee, ’de ka Kea ‑te’ ɔ ’o ‑wɛe ɔ nɩa ’kmʋnɩʋn ke ’mɛʋn ’a ’pee ’jei ɛ, ’de ‑a ‑je ɛ "kpei‑ ’nyɛ ’de ʋʋ ‑pee. ⁴³Kea ’a wlu ’kwajaaʋn ‑wee’ "klein ’tmʋ ɔɔ’ ‑tɩ’ ’mɛ, ʋʋ ’na nyɔ "o nyɔ ‑jea ɔɔ’ ‑tɩ’ tɔ’ ’ʋn ‑mɔɔ’ dɩsaɩn ‑kwɛ’ ’de ɔɔ’ ’nynɩ ’ʋn.

Nyʋ ‑sea’ Suifʋ nɩ ɛ, ʋʋpʋ ‑je Kea ’a ‑Suu

⁴⁴Piɛi nɩɛ wlu ‑nɩ ’a ’tmʋa’ ’sʋ Kea ’a ‑Suu "siɛ i ’de nyʋ "klein ‑ʋʋa poa ɔɔ’ wlu doin" o "kpei. ⁴⁵Dɛ Kea "nyɩa nyʋ ‑sea’ Suifʋ nɩ ɛɛ’ ‑Suu "maa Suifʋ‑wi" ‑ʋʋ ‑jea Sesi ’a ‑tɩ’ tɔ’ ’ʋn ‑wɛe ‑ʋʋ ‑ke Piɛi jia tai’. ⁴⁶Dɛ "maa ʋʋpʋ tai’ ɛ, ɛmɛ ‑nɩ nyʋ ‑nʋ a poɛ wlu dee‑ ‑wɛe ʋʋa ’bɛɛ‑ Kea ’a ’nynɩ "i. ⁴⁷’Sʋ Piɛi ’na : Nyʋ ‑jea Kea ’a ‑Suu ‑ke ka ‑apʋ mɔ nɩa ’ee, nyʋ ’bɛɛ‑ nyʋ ’e ʋʋpʋ ’a "ni "jru pooa’ ’ʋn "nao ‑o ? ⁴⁸’Sʋ ɔ ’na : Ao po ʋʋpʋ "ni "jru ’de Sesi Klisɩ ’a ’nynɩ ’ʋn. ‑Wɛe Kɔnɛi ke ɔɔ’ ’cɛ‑wi" bae Piɛi i, ’de ɔ ’e ’wɩ pla nʋ ’bo ʋʋ ‑pʋn".

"Kuan Piɛi poa ’bo Selisalɛm Kea ‑gbu "juɔi ɛ

¹Ka nyʋ ‑sea’ Suifʋ nɩ ’wɔan Kea ’a wlu ‑wɛe ʋʋ kpʋʋn ɛ sʋn ’sɔɔn ɛ, ɩmɩ ‑tadboʋn‑ ke ɔɔ’ ‑tɩ’ tɔ’ ’ʋn ’jeʋn ‑nɩa ’e Suide ’wɔn. ²Piɛi jiia Selisalɛm de ’sʋ, Suifʋ‑wi" ‑teɛ ɔɔ’ "bli ‑cɛa’ ‑pʋn". ³Ʋʋ ’na : Piɛi, ‑ɩn pa ’e nyʋ ‑sea’ Suifʋ nɩ o, ‑wɛe ʋʋ ke ‑ɩn dii ‑tadue !

⁴’Sʋ dɩ "klein ‑nʋʋa Piɛi bla ɩ ‑wee’ ’a ‑po’ do‑ do‑, ɔ se dɛ ’o sie. ⁵Ɔ ’na : ‑Ta ’ɩn nɩɩa ’o Sope ɛ, ‑wɛe ’ma baea Kea a, ’bomɔ ’ɩn ja ja, dɛ ’ɩn ’jea ‑ɛɛ ‑wlʋa ’e jaʋn ’di ’de ‑ɛɛ jia ’mi "i ɛ, ɛ ‑kɔ’ "jiɛ klaa". Ɛɛ’ ’fɔ ‑nɩa ‑nyiiɛ ‑wee’ "sriɛ "dbu, ‑wɛe ɛ ji mamaʋ ’sʋ ɛ "si i ’bo ’ʋn ‑pʋn". ⁶’Ma ‑gbʋn ’e ɛ ’di ’mɛ ’tɩɩn, ’sʋ ’ɩn ’jeɛ ’kwla ’dinmi ‑blea bɩ ‑nyiiɛ’ ke, cniɛ ‑pɛɛ’ ke nʋʋɩ ’demu. ⁷’Sʋ ’ɩn ’wɔn wlu due’ ‑ɛ ‑na : Piɛi, ‑ɩn ‑sɔn ’ʋn, ‑ɩn ‑dba ‑ɩn ‑je di. ⁸’Kaa ’ɩn ’na : "Ɩɩn‑ ’de, Tʋ"bo, dɩ ‑nɩ, ɩ nɩɛ ‑apʋ Suifʋ‑wi" ’a ‑gban ‑o, ɩ se ’ma wɔn "i bla due’. ⁹’Sʋ wlu ‑nɩa ’mʋa‑ ’wlʋ ’e "jɛi, ɛ je wlu ke’wlɛ, ɛ ’na : Dɩ Kea ’na ɩ nɩɛ ’pepe nyɔ ’bɛɛ‑ ɔ ’jɩ di ɛ, ‑ɩn ‑bo nʋɛ ɩ se ’ma di ka nɩ‑. ¹⁰Ɛɛ’ dɛ tu nʋʋɛ ’ʋn "jrii kpɛ taan, ’sʋ ɛ muɛ ’e jaʋn ’di de. ¹¹’De ɛɛ’ nɔ" tu ’di ’sʋ nyʋ taan ‑sri" ’o ‑ʋʋ ji ’e ‑gbu" ‑ɛ ’di ’ɩn kooa "wɔin, ʋʋ ’wlʋɛ Sesare ‑wɛe ʋʋ dbo ʋʋpʋ ’mi "i. ¹²’Sʋ Kea ’a ‑Suu wlu’ ’de ’ʋn ‑pee ɛ ’na : Ʋʋ ke ‑ɩn mu, ‑ɩn ‑bo tɔ’ i pleeɛ ! ‑Aa de’di ‑wi" ‑mɛɛo"‑ ‑nʋ ʋʋpʋ ‑kpa’ ’ʋn ’bo Kɔnɛi o ‑gbu". ¹³’De ka ɔ nɩa Kea baea’ ’de ɔ o ‑gbu" ’di, ‑wɛe ɔ ’jeea Kea ’a "soai "jriɛ‑, ’de ‑mɔ wlu ɔ ‑pee ɔ ’na : ‑Ɩn dbo nyʋ ’e Sope ‑wɛe ʋʋ ’e Simɔ nyʋ a ’daa‑ Piɛi ’da, ¹⁴‑wɛe wlu ‑bo ‑ɩn ‑ke ‑ma ‑gbu" ‑sɔn nyʋ ’wɔn ’de ao ’jea ’pʋ ɛ, ‑wɛe ɔ ’jɩ ’tmʋ ’de ao ‑pee. Dɩ ‑nɩ ɩmɩ ‑ɩa "kuan ɔ po ‑aʋn. ¹⁵’Ɩn ‑tea wlua’ ‑pʋn" ’sʋ, Kea ’a ‑Suu "siɛ i ’bo ʋʋ "kpei, ka ɛ nʋa ’de ‑aa ‑tɩ’ ’ʋn tɛin" ‑ke ɛ. ¹⁶’Sʋ Tʋ"bo ’a wlu ‑tmʋa’ ’de ɛ ’ɩn poɛ ‑kwlʋ o, ‑ɛ ‑na San nʋɛ "ni mɛ ɔ po nyʋ "jru, ’kaa aopʋ mɔ ɛ, aoa muɛ "ni "jru poa’ ’de Kea ’a ‑Suu ’ʋn. ¹⁷‑Ta ‑a ‑jea Tʋ"bo Sesi Klisɩ ’a ‑tɩ’ tɔ’ ’ʋn ɛ, ‑paan’ Kea nʋa ‑a "jrii ɛ, ɛmɛ ɛ nʋ ʋʋpʋ "jrii ‑ke, ’mɔ ’beeɛ’ ’sʋ ’ɩn ’je Kea o ‑fɔɔn’ ? ¹⁸Ʋʋ ’wɔan wlu ‑nɛ ’sʋ ʋʋ ‑crai", ‑wɛe ʋʋa po Kea ’sɛ‑, ’de ʋʋ ’na : Kea ’wɔɔn nyʋ ‑sea’ Suifʋ nɩ ‑kɩn kwa ‑wɛe ʋʋa poo kplɩn fai" ‑ke ’de ʋʋ ’je ’pʋ.

Antiɔsɩ Kea ‑gbu

¹⁹Dɛ ‑tba’ ’o Etiɛin ’a ’mɛa’, ’kle ‑jia’ Kea ‑gbu "kpei ɛ, ɛ nʋɛ’ Sesi ’a ‑tɩ’ tɔ’ ’ʋn ’jeʋn ‑wee’ "klein je ja ‑gba’ ’bo Selisalɛm, ʋʋa’ jrʋ’ mu’ mamaʋ ’sʋ ʋʋ je ’e Fenisi o, Siprʋ‑blʋa o, Antiɔsɩ nyni, ’kaa ’de Suifʋ‑wi" ’a ’sʋ ‑pee mɔ ʋʋa ’tmʋʋ Sesi ’a ‑tɩ’. ²⁰’De ʋʋ "klu ɛ, nyʋ jrʋ’ ‑nɩ ’e ‑ʋʋ ‑wlʋ Siprʋ ke Sirɛnɩ ke ‑wɛe ‑ʋʋ ji Antiɔsɩ ’de ‑ʋʋ ‑wlu ’e Glɛkɩ‑wi" ‑pee ‑ke, ’de ʋʋ ‑tmʋʋ’ ʋʋpʋ Tʋ"bo Sesi ’a ‑pɔia" ‑tɩ. ²¹Tʋ"bo ’a sʋn nɩɛ ʋʋpʋ "kpei, ‑wɛe nyʋ ‑tuu"‑tuu a ’je ʋʋa’ wlu tɔ’ ’ʋn ’de ʋʋa "biie ’e Tʋ"bo o.

²²Ɩmɩ nyʋ ‑nɩa ’e Kea ‑gbu ’di ’e Selisalɛm ’wɔn ’sʋ ʋʋ dboɛ Banabasɩ ’de Antiɔsɩ. ²³‑Ta ɔ nynia ’demu ‑wɛe ɔ ’jea ka Kea nʋa ʋʋpʋ ’saaʋn "jri ’sʋ ɛ ’bleɛ ɔɔ’ ’mʋa‑, ‑wɛe ɔ kuu ʋʋ ‑wee’ "klein ’a dɩ i ’de ʋʋ ’je Tʋ"bo ’a ‑tɩ’ kpʋn ‑kli ’de ʋʋ pɛe o. ²⁴Ɔɔ’ Banabasɩ ‑tu ɛ, ɔ nɩɛ ’diwɔnmɔi ‑o, ‑wɛe Kea ’a ‑Suu "ji ’de ɔ ’ʋn, ’de ɔɔ’ Sesi ‑kwlɩ" ‑tea’ kuɛ ’e ’dei. ’De ɛɛ’ nɔ" tu ’di nyʋ ‑tuu"‑tuu ‑sa ’o Sesi ’a ‑tɩ’.

²⁵’Bomɔ Banabasɩ cɛɛn ɔ je Sɔo ‑jei" mu ’de Tasɩ. Banabasɩ jɛɛ ɔ ’sʋ, ɔ ke ɔ jiɛ Antiɔsɩ de. ²⁶’De ‑sʋn due’ ‑nɛ ’di ɛ, ʋʋ ke Kea ‑gbu beeɛ o ‑wɛe ʋʋa ’kɩɩɛn nyiɔpʋ ‑tuu"‑tuu "jrui ’de ʋʋa tɔɔ ʋʋpʋ Kea ’a wlu. ’Bo Antiɔsɩ mɔ ʋʋ ’daa‑ Sesi ’a dboʋn Kletiɛn "i‑saa nɔ".

²⁷’De ɛɛ’ nɔ" tu ’di ɛ, Kea ’a wlu ’kwajaaʋn jrʋ’ ’wlʋɛ ’o Selisalɛm ‑wɛe ʋʋ mu Antiɔsɩ. ²⁸Ʋʋa’ due’ ’a ’nynɩ ‑nɩ Akabisɩ. Ɔmɔ Kea ’a ‑Suu po ‑je o, ’de ka ’mɩɩɛ‑ klaa" ’jea ji ’de ’blʋa‑ ‑wee’ "klein "kpei ɛ, ‑ɔ ‑tmʋ ɩ. Ɛɛ’ ’mɩɩɛ‑ tu ji’ kan’ ‑cɛɛn’‑, Klodɩ ’a ’blʋajei nɩ nɔ". ²⁹Klai" nynuu ‑wee’ poɛ wlu ‑tadue, ‑wɛe dɛ jrɔ’ ’blea ɔ ’je ɛ ja‑, ’de ʋʋ ’je ʋʋa’ de ’di‑wi" ‑nɩa ’e Suide kwa wɔi ‑te’. ³⁰Ɛmɛ ʋʋ nʋ ‑wɛe ʋʋ dbo Banabasɩ ke Sɔo, ’de ʋʋ kpa ‑paan’ ‑nɩa ’mʋa‑ Kea ‑gbu ‑jeopoʋn ‑nɩa ’e Suide ɛ.

Sakɩ ’a ’mɛ ‑tɩ ke Piɛi ’a ‑kaso ’di mu ‑tɩ ke

¹’De nɔ" due’ ‑nɛ ’di ɛ, ’beɔ Erodɩ ‑teɛ Kea ‑gbu ’kle ‑tua" ‑pʋn". ²Ɔ ’dbaa San ’a de’di Sakɩ ‑cnɛ "i. ^3-4Ɔ ’jea kan’ ka dɩ ɔɔ nʋa nmɔa ’e Suifʋ‑wi" ’di wɔn ɛ, ɔ kpʋn Piɛi ’mɛ ’bo ‑di’pɛn ‑sea’ ‑puun"‑ dɛ o mu ’a ‑kɔ’ ’ɔ ’wɩ o, ɔ po ɔ ‑kaso ’di, ’de ɔ ‑teɛ’ ɔ "sʋɩ ‑nyiiɛ ’ɛ kpɛ ‑nyiiɛ ’dei ‑ʋʋa fuo ɔ i, ‑wɛe ‑bo Pakɩ ’a ‑kɔ’ ’wlʋ ’o ‑jei" ɛ, ’de ɔ ’je ɔ ’e nyʋ "juɔi kpa. ⁵Ʋʋ ‑teɛ Piɛi ’dei ’de ‑kaso ’di, ’kaa Kea ‑gbu a ’kɩɩɛn "jrui ‑wɛe ʋʋa bae ɔɔ’ Kea ’de nai" ’blea’ ’ʋn.

Piɛi ’wlʋɛ ‑kaso ’di

⁶"Maʋwɩ ‑bo ‑ɛ ‑wlʋ ’o ‑jei" ‑wɛe Erodɩ ’jea Piɛi ’de nyʋ "juɔi kpa a, Piɛi a ’mʋʋ ’bo "sʋɩ ’sɔɔn ’nynɩ. Ʋʋ sɔɔn ‑gbaacɩɛ’ "dbi ’sɔɔn i, ‑wɛe ‑kasogbu i fuoʋn‑wi" ‑mʋ a fuo kpaa" i ’bo ‑kasogbu "wɔin. ⁷Ʋʋa ‑gbʋan ’emu ’sʋ Kea ’a "soai due’ ‑taan’ ’sʋ ‑ta ‑wee’ nɩɛ "puu ’de ‑kasogbu ’a wɔn ’di. Kea ’a "soai bla Piɛi ‑pʋn" ‑wɛe ɔ ‑sɔ "nyɩɔ’ ’de ɔ ’na : ‑Ɩn ‑sɔn ’ʋn ‑too"‑ ! Piɛi sɔan ’ʋn ’sʋ ‑gbaacɩɛ’ "dbi ’wlaa. ⁸’Sʋ Kea ’a "soai wlu ɔ ‑pee ɔ ’na : ‑Ɩn bla ‑ma wlʋ ’di. ‑Ɩn ‑paa ‑ma "kwlai bʋ’. ’Sʋ ’kamɔ Piɛi nʋ, ‑wɛe Kea ’a "soai ’na : ‑Ɩn ‑wla ‑ma tae’ "kpei‑ ’de ‑ɩn ‑je ’bo ’ɩn ’de bla.

⁹Piɛi "sia "kpae’ ’sʋ ɔ bla ’o Kea ’a "soai ’de, ’kaa dɩ "klein Kea ’a "soai nʋa ’mʋa‑, ɔɔ’ ’wɔn ’e ɩ ’dei ’mii, ka nyɔ ɔ jaa ja ’ka ɩ nɩ ’de ɔ ’ʋn. ¹⁰‑Ta ʋʋ ‑sia’ nyʋ ‑ʋʋa fuɔ i ’a "i‑saa ‑nɔ ke ʋʋa’ ’sɔɔn ‑nɔ i, ‑wɛe ʋʋ jɛɛa ‑kasogbu ’a nɩɩɛkpaa" ‑mɛ ’sʋ ɛɛ’ ‑cɛ" ‑kain ’bo ‑gbɛin" ‑wɛe ʋʋ "si ’o ‑jei". ’Bo ɛ "sri Kea ’a "soai je ’o Piɛi ’de ’wlʋ.

¹¹Piɛi "jri ’de cɛɛan i ’sʋ, ɔ ’na : ’Ɩn ’je kan’ ‑wɛ‑ la ‑cɛɛn’ ka Tʋ"bo dboa ɛɛ’ "soai ’de ɔ seie ’ʋn ’de Erodɩ ke dɩ "klein nyiɔpʋ a "plian ʋʋ ’jea ’ʋn "jrii nʋ ’kwa.

¹²Ɔ naa tɔ’ i ‑paii ’sʋ, ɔ kpʋɛn ’e San ʋʋa ’daa Makɩ de Madi o ‑gbɛin" ‑je i. Nyʋ ‑tuu"‑tuu ‑kɩɩɛn’ "jrui ’demu ‑wɛe ‑ʋʋa bae Kea. ¹³Piɛi nynia ’o ‑gbɛin" ‑jei" ’sʋ ɔ ‑teɛ klu blaa’ ‑pʋn". Dbonʋ nynɔkpao’ due’ ‑ʋa ’nynɩ nɩa Rodɩ ’kpaa’ ’o klu ‑pʋn" ‑wɛe ʋa po doin" i. ¹⁴Ʋ jua Piɛi ’a wlu "i ’sʋ ’mʋa‑ "ji ʋ ’ʋn ’ɛ ’kaa ʋ ’je ’o ‑gbɛin" kain ɛ ʋ se ‑mɛ nʋ, ʋ kpa plea’ ʋ je nyʋ ‑nɩa ’e ‑gbu" ’di ’tmʋa’ mu ʋ ’na : Piɛi ‑a bla klu‑. ¹⁵’Sʋ ʋʋ saa ʋʋ wɔn ja ʋʋ ’na : Sɩɩan ‑a nʋ aʋn ! ’Kaa ʋa ’nyɩɛ "kpei ʋ ’na : Tɔ’ ‑o ‑cɛɛn’‑. ’Sʋ ʋʋ ’na : ‑Mɛ ɔɔ’ Kea ’a "soai ‑o. ¹⁶’De ‑mɛ ’kamɔ Piɛi nɩ klu blaa’ sɔɔn‑ sɔɔn‑. Ʋʋ kaian ’o ‑gbɛin", ʋʋ ’je ɔ ’sʋ tai’ "maa ʋʋpʋ ’mɛ. ¹⁷Ɔ ‑kaa’ ʋʋpʋ kwai" ’de ʋʋ ’e wlu‑tɩ ’bɔ, ‑wɛe ka Tʋ"bo nʋa ɔ ‑kaso ’di ‑sa ‑sʋn ɔ po ʋʋpʋ ɛɛ’ "kuan, ‑wɛe ɔ ’na : ‑Bo ao mu ɛ, ‑mɛ ao po Sakɩ ke ‑aa de’di ‑wi" "kuan. Ɔ "sia "kpae’ ’sʋ ɔ muɛ ‑tajrɔ.

¹⁸‑Sɔn’ ‑sɩan’ ’sʋ, "sʋɩ a ‑sii ’ʋn ’ɛ crii‑, ‑wɛe dɛ Piɛi ‑snɛɛa ’ʋn ʋʋ ’je ɛ juo‑. ¹⁹Erodɩ foo" ’sʋ ‑teɛ ɔɔ’ i ‑pɔan’ ‑pʋn", ’kaa ɔ se ɔ ’je, ’sʋ ɔ ‑teeɛ’ ‑kasogbu ifuoʋn i, ‑wɛe ɔ cɛn ʋʋpʋ wlu "kpei ’de ʋʋ ’e ’mɛ. ‑Mɛ ’wlʋa ’o ‑jei" ɛ, ’sʋ ɔ ’wlʋ ’e Suide ’mɛ ‑wɛe ɔ mu ’e Sesare, ’de ɔ nʋʋ ’e ’wɩ pla‑.

Erodɩ ’a ’mɛ sʋn

²⁰Erodɩ ’kpaa Tii ‑nyʋ ke Sidɔn nyʋ ’cɛn i. ’Kaa ‑wi" ‑mʋ jia ʋʋ ke Blatisɩ ‑ɔɔ fua Erodɩ ’a ‑gbu" ’a wɔn i ’bɛɛ‑ wlu ’ʋn, ‑wɛe ʋʋ ji ‑gbɩn’ cɩan’ ʋʋ ’jeɔ "nyɩ, dɛ‑nʋɛ’ diidɩ ‑wee’ a ’wlʋɛ ’e ɔɔ’ ’blʋa‑ ’di.

²¹’Wɩ jrɛ’ ‑ɛ ‑tuu" ’a ’di ɛ, Erodɩ paa ɔɔ’ ’beɔdɩ ’ʋn ‑wɛe ɔ ‑te i ’bo ɔɔ’ ’beɔkpa‑tɛ "kpei, ’de ɔɔ ’tmʋʋ ʋʋpʋ wlu ‑pee ’bo nyʋ "juɔi. ²²’Sʋ nyʋ ‑wee’ ‑saa ‑cruɛn" ʋʋ ’na : ‑Jɛ ‑mɛ Kea ‑wlu, ɛ se nyiɔ nɩ‑. ²³’Kaa ’bo ɛ "sri Tʋ"bo ’a "soai je Erodɩ bla, dɛ‑nʋɛ’ ɔ se Kea ’a ni’ ‑te’. cɩaɩn"‑ ’a ’sʋ ‑paa ɔ "jɛi ɔ je ’mɛ.

²⁴’De ‑mɛ ’kamɔ Kea ’a wlu a ’tmʋʋɛ, ɛɛ ‑kɔ’ ’blʋa‑ ja ‑wɛe klai" nynuu a ’kpaa "kpei sɔɔn‑ sɔɔn‑ ʋʋa ‑tii".

²⁵Banabasɩ ke Sɔo ‑kɔa’ dɛ ‑ɛɛ ‑tɩ’ ʋʋ mua "i ’de Selisalɛm ’sʋ ɛ, ʋʋ muɛ Antiɔsɩ de, ʋʋ ke San Makɩ ke‑.

Antiɔsɩ Kea ‑gbu dboɛ Banabasɩ ke Sɔo ke

¹’De Antiɔsɩ Kea ‑gbu ’di ɛ, Kea ’a wlu ’kwajaaʋn ke nyʋ Kea ’a wlu tɔɔʋn ‑nɩ ’emu, Banabasɩ o Simeɔ ʋʋa ’daa‑ nyiɔ ‑jre o, Lisisɩ ‑ɔ ‑wlʋa Sirɛnɩ o, Manaɩn ‑ɔ ‑ke ‑gbʋa’na Erodɩ ‑sa "nynue’ ‑tadue o Sɔo ke‑. ²’Wɩ jrɛ’ o, ‑ta ʋʋ nɩa Kea baea’ ‑wɛe ʋʋ ’bɔa wɔn ɛ, Kea ’a ‑Suu wlu ’de ʋʋ ‑pee ɛ ’na : Ao ‑tee Banabasɩ ke Sɔo kpɔi" ‑wɛe dbo ‑ɛɛ ’daa’ ’ɩn ’dʋʋpʋ ɛ, ʋʋ ’je ɛ nʋ. ³Ʋʋ ‑kɔa’ wɔn ’bɔa’ ke baea’ ’sʋ ʋʋ ‑teɛ Banabasɩ ke Sɔo kwa "jru ’de ʋʋ "tai‑ ʋʋpʋ "i ‑wɛe ʋʋ mu.

Banabasɩ ke Sɔo muɛ Siprʋ

⁴Banabasɩ ke Sɔo Kea ’a ‑Suu dboa, ʋʋ muɛ ’o Selesi, ’bomɔ ʋʋ "duo‑ ‑bato’ ’ʋn ‑wɛe ʋʋ mu ’e Siprʋ. ‑ɛ ‑nɩa ’e ’tɔniɛ ’a ‑kwea’‑. ⁵Ʋʋ nynia ’o Salaminɩ ‑kwlɔ ’di ’sʋ ɛ, ʋʋ ’tmʋɛ Kea ’a ‑tɩ’ ’de Suifʋ‑wi" ’a "jrui ’kɩɩn‑gbi ’di i. San Makɩ mɔ ‑ɔɔ ‑te’ ʋʋpʋ kwa wɔi.

⁶Ʋʋ ‑gbee’ ɛɛ’ ’blʋa‑ tu ’mɛ ʋʋ je ɛ ’ʋn ‑tie" cɛn, ‑wɛe ʋʋ mu mamaʋ ’sʋ ʋʋ nyni Pafɔsɩ, ’bo ʋʋ jɛɛ jrii’ poi due’, ‑ɔɔ ’nynɩ ‑nɩ Baasesi. Ɔ nɩɛ Suifʋi ‑o, ‑wɛe ɔɔ ’daa‑ ɔɔ’ ‑cɛ" Kea ’a wlu ’kwajaai. ⁷’Bo Sɛsisɩ Polisɩ ‑ɔ ‑nɩa ’blʋa ‑nɛ ’ɛ jei ‑pʋn" ’bo ɔ ‑te i. ‑Mɔɔ’ ’blʋajei tu nɩɛ tɔ’di, ɔ ’da Banabasɩ ke Sɔo ’mɛ, ‑wɛe ɔ ’na : Kea ’a wlu doin" o poa ’a ’tʋn a nʋ ’ʋn ’ɛ. ⁸’Kaa Baasesi ‑ɔɔ poa jrii’ ‑nɔ (ɔɔ’ ’nynɩ ‑nɩ Elimasɩ ’de Klɛkɩwlu ’ʋn) ɔɔ’ ’wɔn ʋʋa’ po wlu i, dɛ‑nʋɛ’ ɔɔ ‑pɔn ɔ ’e ’blʋajei ’a "jru ‑jei" ‑saa ’de Kea ‑kwlɩ" ‑tetɩ ’ʋn. ⁹’Sʋ Sɔo ‑ɔɔ ’nynɩ nɩa Pɔo ‑ke ɛ, ‑wɛe Kea ’a ‑Suu "jia ’ʋn ɛ, ɔ "siiɛ jrii’ poi ‑nɔ "jriɛ‑ ¹⁰’De ɔ ’na : ‑Ɩn ‑gbʋn ka ‑ma nyiɔ ’ɔ "kwli tu ’blea ’srɛ ‑wɛe ‑ɩn ‑nyniia ’di wɔn ɛ, ‑mɔ ‑siɔn’ ’ɔ "ju ‑ɔ ‑nɩa dɛ ’dɔe ’a tʋ o ‑fɔin ɛ, Tʋ"bo ’a ‑je ‑srɛai" ‑ɩn se ɛɛ’ ’ʋn ‑klɛɛntɩ ’bɔi ‑wee’‑ ? ¹¹Kaan ka la Tʋ"bo a jiɛ ‑ʋn sʋn ‑pʋn" kpaa’, ‑ma muɛ "dɔa’ ‑wɛe ‑ɩn se ’jrʋ i ’jei ’de nɔ" pla ’di. ’Bo ɛ "sri kwiekpan je ’e Elimasɩ "jri ’de kaan‑, ‑wɛe ɔɔ bli i, ɔɔ ‑pɔn nyɔ ‑ɔ ‑jea ɔ ‑cɩɛi" kpʋn i. ¹²’Blʋajei ‑nɔ ’jea dɛ ‑nʋʋa ’mʋa‑ ’sʋ ɔ ’jeɛ Tʋ"bo ’a ‑tɩ’ tɔ’ ’ʋn, dɛ‑nʋɛ’ wlu ɔ ’wɔan a, ɛ ‑si" ’ɔ "i.

Pɔo ke Banabasɩ muɛ Antiɔsɩ ’de Pisidi

¹³Pɔo ke ɔɔ’ "dɛi‑wi" ’kpa ‑bato’ ’di ’bo Pafɔsɩ ‑wɛe ʋʋ mu Pɛɛse ’de Pamfili. ’Bomɔ San Makɩ ke ʋʋ ‑seea’ i ‑wɛe ‑mɔ mu Selisalɛm de.

¹⁴’Bo Pɛɛse ‑nɔ ’bomɔ ʋʋ ’wlʋ ‑wɛe ʋʋ mu Antiɔsɩ jrɛ’ ‑ɛ ‑nɩa ’e Pisidiblʋa "kpei ɛ, ’de ʋʋ pa ’e Suifʋ‑wi" ’a "jrui ’kɩɩn‑gbu ’di ‑kwlewɩ o, ‑wɛe ʋʋ ‑tei. ¹⁵Ʋʋ ‑kɔa’ Kea ’a kɛ’ ke dɩ Kea ’a wlu ’kwajaaʋn ’tmʋa ’a ‑sroa’ ’sʋ "jrui ’kɩɩn‑gbu ’a ‑jeopoʋn dboɛ Pɔo ke Banabasɩ nyʋ "i ‑wɛe ʋʋ ’na : ‑Bo ao ’ble wlu ao ’jea ’tmʋ ’de ‑a ‑pee ‑wɛe ‑ɛ ‑jea ‑aa dɩ ’o "sii ɛ, ‑mɛ ao ’bɛɛ‑ ao ’je wlu la.

¹⁶’Bomɔ Pɔo sɔɔn ’ʋn ‑wɛe ɔ ‑kaa’ nyʋ kwai" ’de ɔ wlu ka : Israɛ‑kɔʋn, ’de ao nyʋ ‑ɔɔ pleea Kea ke ao ‑wee’ po doin" i. ¹⁷Kea ‑ɛ ‑nɩa Israɛ‑nyʋ ’a Kea a, ɛ ‑sa ’o ‑a "bo ‑wi" ’mɛ ‑ta ʋʋ nɩɩa ’de ’blʋa‑ ’srʋ nyʋ a ’daa‑ Esipʋ ’di ɛ, ɛmɛ ‑nʋɛ’ ‑wɛe ʋʋ ‑gbɛn’ ’de ʋʋ ‑tii". ɛmɛ ‑sa ʋʋpʋ ’emu ’de ɛɛ’ "ikmasʋn ’ʋn. ¹⁸‑Wɛe ɛ ‑gbaan ʋʋpʋ mamaʋ ’sʋ ’de ‑sɩn ’a kwla ‑nyiiɛ ’di ’bo ‑pɩɩɔn" blʋa "kpei. ¹⁹’De ɛ ‑sa ’blʋa ’a blo’ wɔn ‑mɛ" ’sɔn i ’de Kananblʋa "kpei ‑wɛe ɛ "nyɩ ɛɛ’ ’blʋa‑ tu ‑a "bo ‑wi" ’de ɛ nɩ ʋʋpʋ ’a dɛ. ²⁰‑Mɛ ’wlʋa ’o ‑jei" ɛ, ɛ ’bɛɛ‑ ‑sɩn ’a kmɛ’ ‑nyiiɛ kwla ‑mm" ‑wɛe ɛ ‑te’ ʋʋpʋ ’pee ’jeʋn "jru kpɔ’ i mamaʋ ’sʋ ɛ je Kea ’a wlu ’kwajaai Samiɛlɩ jɛɛ‑. ²¹’Bo ‑mɛ ’de ɛ, ʋʋ ‑teeɛ ’beɔ i ‑wɛe Kea "nyɩ ʋʋpʋ Kisɩ ’a "ju Sauilɩ ‑ɔ ‑wlʋa ’e Bɛnsamɛ ’ɛ "ji ’di ɛ, ‑wɛe ‑mɔ ’ble ʋʋpʋ mamaʋ ’de ‑sɩn ’a kwla ‑nyiiɛ ’di. ²²’Sʋ Kea poɛ Sauilɩ i ‑wɛe ɛ "nyɩ ʋʋpʋ Dafidɩ ’de ‑mɔ nɩ ʋʋa’ ’beɔ. ’De Dafidɩ ’a ‑tɩ’ ’ʋn ɛ wlu’ ka ɛ ’na : ’Ɩn ’je isai ’a "ju Dafidɩ ‑wɛ‑, ɔɔ’ nyiɔ tu nmɔɔ ’de ’ʋn "jri ’dei. Ɔmɔ ‑ɔɔ mu ’ma ’tʋn nʋ‑tɩ ‑wee’ "klein nʋa’.

²³’De Dafidɩ ’a "ji ’di mɔ Sesi ’wlʋʋ‑, ‑wɛe Kea ‑te’ ɔ ’o, ’de ka ɛɛ’ ‑cɛ" ’kpa cɛn a ɛɛ’ wlu ‑tie" sese ’de ɔ nɩ Israɛ nyʋ ’a ’pʋʋ i. ²⁴‑Ta Sesi sea ’wlʋʋ ke ɛ, San Batisɩ wlu’ ka ’de Israɛ‑kɔʋn ‑wee’ "klein ‑pee ɔ ’na : Ao juo aoa’ dɩsaɩn "i, ao "biia ’e Kea o, ’de aoa’ "ni "jru pooɛ‑. ²⁵‑Ta San ’a ’kmʋ ’wlʋ nɔ" ɔ "kʋʋan i ɛ, ɔ wlu’ ka ɔ ’na : ’Ɩn se "ju aoa naa tɔ’ "kpei aoa fua nɩ‑, ’kaa ao ‑gbʋn ’nɔ, ɔɔ ji’ ’de ’ʋn ’de. Ɔɔ’ "ju tu ɛ, ’ɩn se ɔɔ’ "kwlai ’a "dbu ‑pɔn’ i ka nɩ‑.

²⁶’Ma de’di ‑wi", ao ‑nɩa Ablaam ’a "nynuu‑ ɛ, ’de aopʋ ‑ɔɔ pleea Kea ke ɛ, aopʋ Kea ja ’pʋwlu ‑nɛ. ²⁷’Kaa dɛ Sesi nɩa ’ʋn ɛ, nyʋ ‑nɩa Selisalɛm ke ʋʋa’ klae" ‑wi" se ɛ ’mii ’wɔn, ‑wɛe ʋʋ se wlu "klein Kea ’a wlu ’kwajaaʋn ’tmʋa ’de ‑ɩa nʋʋa ’dii ‑kwlewɩ "o ‑kwlewɩ "kpei ɛ, ʋʋ sɩ ’mii ’wɔn ‑ke, ’kaa ʋʋ nynia ’o ɩa’ wlu tu ’mɛ ’de Sesi ’a ’dbaa’ ’ʋn. ²⁸Ʋʋ ‑teeɛ’ Pilatɩ i ‑wɛe ‑mɔ ’je ɔ ’dba, ’de ‑mɛ ’kamɔ dɛ ‑jea ɔɔ’ ’mɛa’ ’je, ɛ se ’nynɩ kɔn‑. ²⁹Dɩ "klein ‑ɩ ‑crɩɩa’ ’de ɔɔ’ ‑tɩ’ ’ʋn ʋʋ ‑kɔa’ ɩa’ ’bo nynia’ ’sʋ ɛ, ʋʋ ‑sɔ ’o tu ‑kwlɩ" ’mɛ, ‑wɛe ʋʋ ‑teɔ’ i ’de ‑gbaɩn’ ’di. ³⁰’Kaa Kea ‑sɔ ’de ’mɛʋn "klu ‑wɛe ɛ jɔ ’kmʋ de. ³¹’De ’wɩ ‑tuu" ’di ɛ, Sesi to ɔɔ’ ‑cɛ" ’mɛ ’de nyʋ ‑ʋʋ ‑ke ɔ ‑sa naa’ ’de Galile mamaʋ ‑wɛe ‑ʋʋ nynia Selisalɛm ‑pee. Ʋʋa’ nyʋ tu ɛ, ʋʋpʋ ‑nɩ ɔɔ’ ‑tɩ’ ’a ‑ta ’jeʋn kaan ‑wɛe ‑ʋʋa ‑tmʋɩ ’de israɛ‑nyʋ ‑pee.

^32-33‑Pɔia" ‑tɩ ‑a jia ao ’tmʋa’, ɛ ka : Dɛ Kea ’tmʋa ’de ‑a "bo ‑wi" ‑pee ɛ, ‑apʋ ‑ɔ ‑nɩa ʋʋa’ "nynuu‑ ɛ, ‑apʋ ‑je ɛɛ’ ’o nyni ‑ta. Kea ‑nɛ mɛ ‑ja Sesi ’kmʋ de, ka ɛ ’crɩɩa ’de Dafidɩ ’a ’dʋ ’a ’sɔɔn ‑nɛ ’di. Ɛɛ’ wlu tu ’na :

‑Ɩn ‑nɩɛ ’ma "Ju ‑o, ’ɩn ’wlʋ ‑ʋn ‑ɛ ‑wɛ‑ ‑sɩan.

³⁴Ka Kea ’je ɔ "kunyɩɔ’ ‑sa ‑wɛe ɔɔ’ "ku sea ‑sɔan’ "i blai ɛ ’tmʋɛ sese, ɛ ’na :

’Ma "diwan ‑cɛɛn’‑ ’ɩn "sia ’nynɩ ’de Dafidɩ ‑pee ’de ɛ, ’ma muɛ aopʋ‑ ɛ "nyɩa’ see.

³⁵Ɛmɛ ‑tɩ ɛ ’nyɩɛ "kpei‑ ka ’de Dafidɩ ’a ’dʋ jrɛ’ ’di ɛ ’na :

"Ju ‑ɔ ‑nɩa ɛɛ’ nyɔ ɛ, ɛ se ɔɔ’ ‑sɔn’ ‑tɩ ’wɔɔin.

³⁶’De Dafidɩ ‑mɔ ɛ, ɔ nʋʋ Kea "juɔi ’mɛ ’de ɔɔ’ ‑nɛ nɔ" ’di, ’sʋ ɔ ’mɛɛ, ‑wɛe nyʋ nmae ɔ i ’bo ɔ "bo ‑wi" ‑pʋn", ’de ɔ ‑sɔn’. ³⁷’Kaa "ju ‑jɔ Kea ja ’kmʋ de, ‑mɔ se ‑sɔan.

³⁸Ɛmɛ ‑tɩ ’ma de’di ‑wi", dɛ ao ’jea juo ɛmɛ ‑nɩ ’de Sesi ’ʋn mɔ dɛsaʋn ’a ‑kwɛ‑tɩ a ’tmʋʋɛ ’de ao ‑pee. ³⁹’De nyɔ "o nyɔ ‑jea ɔɔ’ ‑tɩ’ tɔ’ ’ʋn ɛ, ‑mɛ dɩsaɩn ‑ɩ ’kwa Moisɩ ’a kɛ’ sea nyʋ ‑seia’ ’bɛɛ‑, ɔ seie nyʋ ’mɛ ’de ɩ ’kwa. ⁴⁰Ao ‑tu" aoa’ ‑cɛ" ’ɛ ‑tɩ’ dɩ Kea ’a wlu ’kwajaaʋn ’tmʋa, ɩ je ’o nyni ’de aoa’ ‑tɩ’ ’ʋn. Ʋʋ ’naa :

⁴¹Ao ‑gbʋn ’nɔ, ao nyʋ ‑flɛɛan’ "jia ’e ’ʋn ɛ, tai’ "maa aopʋ, ao "maa ’kwlɩ i, dɛ‑nʋɛ’ dɛ ’ma mua nʋa’ ’de aoa’ nɔ" ’di ɛ, ‑bo nyɔ ’tmʋ ɛɛ’ dɛ tu ’de ao ‑pee ’de ɛ, ao se ɛ tɔ’ ’ʋn ’jei.

⁴²Pɔo ke Banabasɩ ‑kɔa’ wlua’ ‑wɛe ʋʋ "sia "kpae’ ɛ, ʋʋa bae ʋʋpʋ i ʋʋ ’je ’de ji ‑kwlewɩ ‑ɛɛ mua nynia’ "kpei, ’de ʋʋ ’je dɩ due’ ‑nɛ ’tmʋ ke’wlɛ. ⁴³"Jrui ’kɩɩan’ ’wlʋa ’o ‑jei" ɛ, Suifʋ ’a ‑tuu"‑tuu ‑ke nyʋ ‑ʋʋ ‑kpa ʋʋpʋ o ɛ ʋʋ bla ’o Pɔo ke Banabasɩ ’de, ‑wɛe ‑wi" ‑mʋ a kuu ʋʋpʋ ’a dɩ i, ’de ʋʋ ’je Kea ’a ’saaʋn ’a ‑tɩ’ ‑kli kpʋn.

⁴⁴‑Kwlewɩ ‑tba’ ’o ɛ, ‑kwlɔ ‑wee’ ‑kwɛ‑ de, ‑wɛe ʋʋ ji Kea ’a wlu doin" o poa’. ⁴⁵Suifʋ‑wi" ’jea nyʋ ‑nʋ ’a "i‑tisʋn kaan ’sʋ "cɛi nʋa’ "ji ’de ʋʋpʋ ’ʋn ’ɛ. ’Sʋ dɛ Pɔo a ’tmʋa ʋʋa ‑tuɛ" ‑tɩ’ ‑kɔ’ o i, ‑wɛe ʋʋa ‑cree" ɔ. ⁴⁶’Bomɔ Pɔo ke Banabasɩ "duo‑ ’kpɩ ’ʋn ‑wɛe ʋʋ wlu ka ʋʋ ’na : ’De aopʋ ‑pee mɔ Kea ’a wlu ’je ’tmʋʋɛ tɛin" ’de‑, ’kaa ka aomɔ ɔ ‑fuun ɛ nya ‑wɛe ao ’na ao se ’kmʋ dee ’a ‑tɩ’ ’wɔɔin ’ja a, ‑mɛ ao se ɛɛ’ ka nɩ, ‑mɛ ‑apʋ mɔ muɛ ’e nyʋ sea’ Suifʋ nɩ o, ⁴⁷’kamɔ Tʋ"bo ’tmʋɛ ’de ‑a ‑pee, ɛ ’naa :

’Ɩn ‑te ’o ‑ʋn ‑ɛ, ’de ‑ɩn ‑je ’blʋa ’a ‑sɔn’ nɩ, ‑wɛe ‑ɩn ‑je ’pʋʋa’ ’a ‑tɩ’ ’de ’blʋa ’a "ti ’ɩn kpa.

⁴⁸Nyʋ ‑sea’ Suifʋ nɩ ’wɔan wlu ‑nɛ ’sʋ ʋʋa nʋɛ ’mʋa‑, ʋʋa poɛ Kea ’a wlu ‑tɩ’ o. Nyʋ "klein ‑ʋʋ ‑nʋʋa ’de ’kmʋnɩa’ ‑sea’ ‑kwɛ ‑ta ’ble ’a ‑tɩ’ ’ʋn ɛ, ʋʋ ‑wee’ ’jeɛ Sesi ’a ‑tɩ’ tɔ’ ’ʋn.

⁴⁹Kea ’a wlu ‑kɔ’ Pisidiblʋa ‑wee’ "klein ja. ⁵⁰’Kaa dɛwɔnɩnynʋkpae’ ‑ʋʋa ni’ nyʋ ‑wee’ a ‑tea’ ‑wɛe ‑ʋʋa ‑gbɛɛa’ Kea ke nyʋ ‑nɩa nyʋ "jrukpɔ’ i ‑teʋn ’bo Antiɔsɩ ɛ, ʋʋpʋ Suifʋ‑wi" paa ʋʋ bɩ ‑sɔn, ‑wɛe ‑ʋʋ ‑te’ Pɔo ke Banabasɩ ’a ’kle ‑tu" ’a ‑pʋn", ’de ʋʋ nʋ ʋʋpʋ i ’de ʋʋa’ ’blʋa‑ ’di. ⁵¹Pɔo ke Banabasɩ ‑gbao’ ɛ ʋʋa’ ‑kwlɔ ’ɔ "puue’ ‑nɩa ʋʋ bʋ i ɛ, ‑wɛe ʋʋ mu Ikɔnɩ. ⁵²’Kaa nyʋ ‑jea Sesi ’a ‑tɩ’ tɔ’ ’ʋn ɛ, Kea ’a ‑Suu ‑nɩ ’de ʋʋpʋ ’ʋn ‑wɛe ’mʋa‑ a nʋ ʋʋpʋ.

Pɔo ke Banabasɩ nɩɛ ’o Ikɔnɩ

¹’Bo Ikɔnɩ ɛ, Pɔo ke Banabasɩ muɛ ’e Suifʋ‑wi" ’a "jrui ’kɩɩn‑gbu ’di ‑ke, ‑wɛe ʋʋ ’tmʋ Kea ’a ‑tɩ’, ’sʋ Suifʋ o, Glɛkɩ‑wi" ’a nɩ ’a ‑tuu"‑tuu ‑je Sesi ’a ‑tɩ’ tɔ’ ’ʋn. ²’Kaa Suifʋ jrʋ’ ‑ʋʋ ‑nao" ’a Sesi ’a ‑tɩ’ tɔ’ ’ʋn ’je ‑tɩ ɛ, ʋʋ paa nyʋ ‑sea’ Suifʋ nɩ bɩ ‑sɔn ’de Pɔo ke Banabasɩ ’a ‑tɩ’ ’ʋn ‑wɛe ʋʋ ’je ʋʋpʋ dɛsaʋn "jrii nʋ. ³’Kaa Pɔo ke Banabasɩ ‑kwle ’o Ikɔnɩ ’mɛ kpɩɩn‑, ʋʋ ‑teɛ’ Tʋ"bo ‑kwlɩ" ‑sisi’ ‑wɛe ʋʋ ’pɛn ’e Tʋ"bo jai ’de ʋʋa wlu. Ka ’saaʋn ’a ‑tɩ’ ʋʋa ’tmʋa ɩ nɩa tɔ’ ɛ, Tʋ"bo ’a ‑cɛ" ’kpa a to ɛɛ’ sʋn ’mɛ ’de jrii’ ke dɩ klae" klae" ʋʋa nʋa ’ʋn. ⁴Ɛɛ’ dɛ tu nʋɛ’ nyiɔpʋ ‑nɩa ’o Ikɔnɩ ʋʋ je ’ʋn ‑seea’, jrʋ’ nɩɛ ’e Suifʋ‑wi" ’a ’fɔ o, ‑wɛe jrʋ’ nɩ ’e Sesi ’a dboʋn ’a ’fɔ o.

⁵’Sʋ Suifʋ ke nyʋ ‑sea’ Suifʋ nɩ ’a klae" ‑wi" poɛ wlu ‑tadue ‑wɛe ʋʋa nmae dɩ ’de ʋʋ ’je Pɔo ke Banabasɩ ’kwa nynii ‑wɛe ʋʋ ’je ʋʋpʋ "soi i tbaa‑. ⁶Ɩ ’kpa ’e Pɔo ke Banabasɩ doun" ’sʋ ʋʋ muɛ ’e Likaoniblʋa ’a ‑kwlɛ ‑ɩa ’nynɩ nɩa Litrɩ ke Dɛɛbʋ ke ɛ ‑kwlɛ jrɩ’ ‑jia’ ɩ ’dei ’dii. ⁷‑Wɛe ʋʋ ‑te ‑pɔia" ‑tɩ ’tmʋa’ ‑pʋn" ’de ɩa’ ‑kwlɛ tu ’dii.

Pɔo ke Banabasɩ nɩɛ ’o Litrɩ

⁸’Bo Litrɩ ɛ, "ju due’ ‑nɩ ’o ‑ɔ ‑te ’blʋɔi ‑crɔɔn’, dɛ‑nʋɛ’ ɔɔ’ bɩ ’mɛɛ, ɔ klɔɔ’ dɛ ‑tba’ ’e ɔɔ’ ’wlʋ nɔ" o, ɔ se na due’. ⁹Dɛ Pɔo a ’tmʋa ɔɔ po ɛ doin" o, ‑wɛe Pɔo "si ɔ "jriɛ‑ ’sʋ ka ɔ ‑tea Kea ‑kwlɩ" ‑wɛe ɛ ’bɛɛa ɛ ’jea ɔɔ’ ’wɛ‑ ’bɔɔ‑ ɔ ’jeɛ ’de ɔ ’ʋn. ’Sʋ ɔ kpa wlu "jɛi ’de ɔ ‑pee ɔ ’na : ¹⁰‑Ɩn ‑sɔn ’ʋn, ‑ɩn ‑srɛi", ‑ɩn ‑je ‑ma bɩ "kpei nyna ! ’Sʋ "ju ‑nɔ ‑pliin" ɛ ɔɔ’ bɩ "kpei kpleiin ‑wɛe ɔ ‑te naa’ ‑pʋn". ¹¹‑Ta nyʋ ‑kaan ʋʋpʋ ’de ’jeea dɛ Pɔo nʋa "jriɛ‑ ’sʋ, ʋʋ ‑saa ‑cruɛn" ’de Likaoniwlu ’di ʋʋ ’na : Nyʋ ‑jʋ ‑mʋ ‑kɩɩ’ ‑snɛɛ nyiɔ ’ʋn ‑wɛe ‑ɩ ‑si" i ’de ‑ɩ ji ‑a "i ‑teea’, ‑mɛ se nyiɔpʋ nɩ‑.

¹²Ʋʋ ’daa‑ Banabasɩ Sipitɛɛ ‑kea, ‑wɛe ʋʋ ’daa‑ Pɔo Mɛɛkii ‑kea, dɛ‑nʋɛ’ Pɔo mɔ ‑ɔɔ ‑sa wlu’ i. ¹³’Sʋ ʋʋa’ kɔun ‑ɛɛ ‑gbu" nɩa ’o ‑kwlɔ ‑sɔn ʋʋa ’daa‑ Sipitɛɛ ɛɛ’ ’sraa ‑sai "duɛ bli’ ’ʋn ‑wɛe ɔ blɩ ‑gbɩn’ ’di. ’Sʋ ɔ kpɩ ’e ‑kwlɔ ’ɔ kpae" "wɔin, ɔ ke nyiɔpʋ a ‑pɔn ʋʋ ’jɩ ’sraa‑ ‑sa ʋʋ ’e Banabasɩ ke Pɔo "nyɩ. ¹⁴Ɩmɩ Sesi ’a dboʋn Banabasɩ ke Pɔo ’wɔn ’sʋ ʋʋ ’faeɛ ʋʋa’ ’ʋnpaadɩ i ‑wɛe ʋʋ kpa plea’ ’de nyʋ ‑kwea ’de "wɔɔa’ ’ʋn ʋʋ ’na : ¹⁵’Oo nyiɔpʋ, dɛɛ‑tɩ aoa nʋ kan’ ‑mɔ’ ɛ ? ‑Amɔ se Kea nɩ‑, ‑a ‑nɩɛ nyiɔ ‑o ‑ke ka ao nɩa, ‑wɛe ‑a ‑ja aopʋ ‑pɔia" ‑tɩ. ‑Aa ‑da aopʋ ’mɛ ‑wɛe ao ’je dɩ ‑gbai" ‑nɩ kwa ‑sɔn ‑saa‑, ’de ao ’je ’e ’kmʋnɩ Kea o "biie‑. Ɛmɛ ‑nʋ’ ’blʋa‑ ke jaʋn ke, ’tɔniɛ ke dɩ "klein ‑nɩa ’e ɛ ‑sɔn ke‑. ¹⁶Ɛɛ’ Kea tu tɛin" ɛ, ɛ "taiɛ ’blʋa‑ ‑wee’ "i, ʋʋa jea ʋʋa’ ‑nɛ ’tʋnnʋ ‑je kpa. ¹⁷’Kaa ɛɛ to ɛɛ’ ‑cɛ" ’mɛ jeejee ’de dɩ ’dɔe ɛɛ nʋa nyʋ "jrii ’ʋn. Ɛɛ dbaa "ni ’mɛ ’de ao "kpei, ‑wɛe aoa nʋ ‑tiɔn ’de ɛɛ ’wlʋ dɛ ’ʋn. Ɛɛ "nyɩ ao diidɛ ’mɛ, ‑wɛe dɛ "o dɛ jrɛ’ ’ɛ ‑pɔn aopʋ ’kwa, ’de ɛɛ "jii ’mʋa‑ ’de ao pɛe o. ¹⁸Wlu Sesi ’a dboʋn ’tmʋa ’mʋa‑, ‑wɛe ʋʋ ’jea nyiɔpʋ ‑nʋ ‑je de kaan ’de ʋʋa’ ’sraa‑satɩ ’ʋn ɛ, ʋʋ ’jeeɛ ’kle i.

¹⁹’Sʋ Suifʋ‑wi" ‑wlʋa Antiɔsɩ ke Ikɔnɩ ‑ji’, ‑ʋʋ ‑paa nyiɔpʋ bɩ ‑sɔn, ‑wɛe ʋʋ tbaa Pɔo "soi ’de ʋʋ "klɔ i ‑wɛe ʋʋ ‑sɔ ’o ‑kwlɔ. ‑Bo ʋʋpʋ mɔ ɔ sea ’je ɛ, ʋʋ ’na ‑mɛ ɔ ’mɛɛ ’de‑. ²⁰’Kaa Sesi ’a ‑tɩ’ tɔ’ ’ʋn ’jeʋn ‑gbae’ ɔ ’dei ’sʋ ɔ sɔn ’ʋn ’ɛ, ‑wɛe ɔ mu ’o ‑kwlɔ ‑nɛ ’di de. Ɛɛ’ ‑sɔn’ jrɛ’ ‑sɩn’ ɔ ke Banabasɩ muɛ Dɛɛbʋ.

Pɔo ke Banabasɩ muɛ Antiɔsɩ de ’de Siriblʋa "kpei

²¹’Sʋ ʋʋ ’tmʋɛ Kea ’a ‑pɔia" ‑tɩ ’bo Dɛɛbʋ, ʋʋ ’je ’o klai" nynuu ‑tuu"‑tuu, ‑wɛe ʋʋ mu Litrɩ ke Ikɔnɩ de, ’de ʋʋa jea Antiɔsɩ de mu. ²²Ʋʋ ‑tuɛ" nyʋ ‑jea Sesi ’a ‑tɩ’ tɔ’ ’ʋn ‑tɩ’ ‑kwlɩ’ i, ‑wɛe ʋʋ kuu ʋʋpʋ ’a dɩ i ’de ʋʋ ’je nai" ’ble ’de Kea ‑kwlɩ" ‑tea’ ’ʋn, ʋʋ ’na : ’De ’kle ‑tuu"‑tuu ’ʋn mɔ ‑a ‑je cɛɛn‑ ‑wɛe ‑a ‑je Kea ’a tʋ"bo ‑kwlɔ ’di mu.

²³‑Kwlɔ "o ‑kwlɔ ʋʋa mua ’dii ɛ, ʋʋa ‑teɛ’ nyʋsoa ‑wi" Kea ‑gbu "jru kpɔ’ i due ’due, ʋʋ ke ʋʋa bae Kea, ʋʋa ’bɔ wɔn ‑tadue, ‑wɛe ‑bo ʋʋ ‑kwɛ‑ ‑mɛ "i ɛ, ʋʋa ‑teɛ’ ʋʋpʋ Tʋ"bo ‑ɛɛ ‑tɩ’ ʋʋ ’jea tɔ’ ’ʋn kwa. ²⁴’Sʋ ʋʋ ’kpa ‑jei" ‑wɛe ʋʋ cɛn Pisidiblʋa ’ʋn ‑tie" ’de ʋʋ nyni ’e Pamfiliblʋa "kpei. ²⁵Ʋʋ ’tmʋɛ Kea ’a ‑tɩ’ ’bo Pɛɛse ‑wɛe ʋʋ cɛn ’o ‑mɔ ‑tie" ’de ʋʋ mu Atali. ²⁶’Bomɔ ʋʋ ’jaa ‑bato’ ‑wɛe ʋʋ mu Antiɔsɩ ʋʋ ’wlʋa de. ’Bo ɛɛ’ ‑kwlɔ ‑tu ’di mɔ ʋʋ ‑tee ʋʋ Kea ’a ’saaʋn kwa ’de dbo ʋʋa ’wlʋa nʋa’ ’a ‑tɩ’ ’ʋn.

²⁷‑Ta ʋʋ nynia, ʋʋ ’da Kea ‑gbu ‑wee’ ’mɛ, ‑wɛe dɩ "klein Kea nʋa ʋʋ po ɩa’ "kuan ʋʋ ’na : Kea kaiɛn ɛɛ’ tɔ’ ’ʋn ’je ‑je wɔn ’de nyʋ ‑sea’ Suifʋ nɩ ‑pee ‑wɛe ‑wi" ‑mʋ ’je Sesi ’a ‑tɩ’ tɔ’ ’ʋn ’je ‑ke. ²⁸Ɛ ’wlʋa ’o ɛ, ʋʋ ke nyʋ ‑jea Sesi ’a ‑tɩ’ tɔ’ ’ʋn ‑teɛ i ’de nɔ" ‑tuu"‑tuu ’di ’bo Antiɔsɩ.

"Jrui ’kɩɩan’ klaa" ‑nʋʋa ’bo Selisalɛm

¹Nyʋ jrʋ’ ‑wlʋ ’e Suide ‑wɛe ‑ʋʋ mu ’e Antiɔsɩ ’de ‑ʋʋ ‑te Kletiɛn‑wi" ‑nɩa ’e dɛ tɔɔa’ ‑pʋn" ʋʋ ’na : ‑Bo ao se ’klɛn mu ɛ, ‑mɛ ao se ’pʋi, ’kamɔ Moisɩ ’a kɛ’ ’da. ²Pɔo ke Banabasɩ ke ʋʋ ‑siɛ’ ’wɔin, ɛ nʋɛ’ ʋʋa jea ba o ‑too’. ’De ɛɛ’ ‑tɩ’ ’ʋn Kletiɛn‑wi" ‑nɩa ’o Antiɔsɩ ’bɛɛ‑ wlu ’ʋn ‑wɛe Pɔo ke Banabasɩ ke nyʋ jrʋ’ ’je ’e ʋʋ "klu ’wlʋ ’de ʋʋ ’je Sesi ’a dboʋn ke nyʋ‑cɔɩn’ ‑wi" muɛ ’e Selisalɛm, ‑wɛe ʋʋ ’je ‑tɩ’ ‑nɩ "kpei‑ ‑seea’.

³Ʋʋ ‑kɔa’ ‑tɩ’ pooa’ ’sʋ Kea ‑gbu dboɛ ʋʋpʋ Selisalɛm ‑wɛe ʋʋ mu. Ʋʋ cɛn Fenisi ke Samadi ’ʋn, ‑wɛe ka nyʋ ’srʋ "biia ’de Kea o ɛ, ʋʋa ’tmʋ ɩ ’de Kletiɛn‑wi" ‑pee. ’Sʋ ɩa’ ‑tɩ’ tu "jiiɛ ʋʋpʋ ’mʋa‑ ’ʋn. ⁴Ʋʋ nynia Selisalɛm ɛ, Kea ‑gbu ke Sesi ’a dboʋn ke nyʋ‑cɔɩn’ kpʋʋn ɛ ʋʋ sɩn ’sɔɔn, ‑wɛe dɩ "klein ʋʋ ke Kea nʋa ’de ʋʋ po ɩa’ "kuan. ⁵’Sʋ Fariseɛn‑wi" ’a jrʋ’ ‑jea Sesi ’a ‑tɩ’ tɔ’ ’ʋn sɔn ’ʋn ’ɛ, ‑wɛe ʋʋ wlu ‑ke ʋʋ ’na : Nyʋ ‑sea’ Suifʋ nɩ ɛ, ‑wɛe ‑ʋʋ ‑jea Sesi ’a ‑tɩ’ tɔ’ ’ʋn ɛ, ʋʋ ’je ’klɛn mu ‑o, ‑wɛe ʋʋ ’e Moisɩ ’a kɛ’ wɔn ’je ‑ke.

⁶‑Wɛe Sesi ’a dboʋn ke nyʋ‑cɔɩn’ ’kɩɩn‑ "jrui ’de ʋʋ ’je ɩa’ ‑tɩ’ tu ’mii bla ’pepe. ⁷Ʋʋ ’tmʋɛ ‑tmʋ ‑tmʋ ’sʋ ɛ, Piɛi sɔn ’ʋn ’ɛ, ’de ɔ ’na : ’Ma de’di ‑wi", ka Kea kpa ’de ao "klu sʋn sese ‑wɛe ɛ ‑sa ’e ’ʋn ɛ, ‑wɛe nyʋ ‑sea’ Suifʋ nɩ ’je ‑pɔia" wlu ’wɔn ’de ’ʋn ’wɔn ‑wɛe ʋʋ ’je ɛ tɔ’ ’ʋn ’je, ao ’je kan’ ’mɛ. ⁸Kea ‑ɛ ‑jua nyʋ ‑wee’ ’a pɛe ka ɛ kpʋn a ʋʋpʋ sɩn ’sɔɔn ɛ, ɛɛ to ɛɛ’ sʋn ’mɛ. Ɛmɛ ‑tɩ ɛ "nyɩ ʋʋpʋ ɛɛ’ ‑Suu ka ɛ nʋa ’de ‑aa ‑tɩ’ ’ʋn ‑ke ɛ. ⁹Ɛ se ʋʋ ke ‑a "kpei ‑seea’, ɛ wɔɔ ʋʋa’ pɛe ’mɛ, dɛ‑nʋɛ’ ʋʋ ’jeɛ Sesi ’a ‑tɩ’ tɔ’ ’ʋn. ¹⁰Kaan la ’ja ’ee, dɛɛ‑tɩ aoa ‑tɩn’ Kea i, ‑wɛe ‑gbɛ ‑a ‑ke ‑a "bo ‑wi" sea ’blea ’bɛɛ‑, ’de aoa ‑teɛ’ ’o nyʋ ’srʋ ‑jea Sesi ’a ‑tɩ’ tɔ’ ’ʋn "jru ɛ‑ ? ¹¹’Kaa ’de Tʋ"bo Sesi ’a ’saaʋn mɔ ‑a ‑je ɔɔ’ ‑tɩ’ tɔ’ ’ʋn, ‑wɛe ‑a ‑je ’pʋʋa’, ’kamɔ ʋʋpʋ mʋ nʋ ’pʋʋa’ ’jesʋn ‑ke.

¹²’Bo ɔɔ’ wlu "kpei ’sʋ ’cɛ ‑kwea de ‑wee’ nʋɛ ‑tun" a ‑wɛe ʋʋa po ’e Banabasɩ ke Pɔo ’wɔn doin" i, ’de jrii’ ke dɩ "klein Kea cɛɛan ’de ʋʋpʋ ’ʋn ‑wɛe ɛ nʋa ’de nyʋ sea’ Suifʋ nɩ "klu ɛ, ’de ʋʋa po ɩa’ "kuan.

¹³Ʋʋ ‑kɔa’ wlua’ ’sʋ Sakɩ "duɛ wlu ’ʋn ɔ ’na : ’Ma de’di ‑wi", ao po ’ma wlu doin" o. ¹⁴Ka Kea kpa ’de ’blʋa ’dinyʋ "klu sʋn ‑wɛe ɛ ‑teea nyʋ kpɔi" ’de ʋʋ ’jea ɛɛ’ nyʋ nɩ ɛ, ɩmɩ Simɔ Piɛi ’tmʋ. ¹⁵Ɛɛ’ dɛ tu ɛ, ɛ ke wlu Kea ’a wlu ’kwajaaʋn ’tmʋa sese ɛ, ɩmɩ ‑kooɔ’‑. Ɩa’ wlu tu ’naa : ¹⁶’Bo ‑mɛ ’de ɛ, ’ma muɛ jia’ ‑wɛe ’ɩn ’je Dafidɩ ’a ‑gbu" blua ‑klu’ ‑sa, ‑wɛe ’ɩn ’je ɛɛ’ ’ka ‑gbɩn nmae, ’de ’ɩn ’je ɛ "jɛi "i kpa. ¹⁷‑Bo ɛ nɩ kan’ ‑wɛe nyʋ "klein ‑sia ’o ’je Tʋ"bo i ‑pɔn ɛ ke ’blʋa ’a blo’ wɔn ‑wee’ ‑sia" ’ma ’nynɩ "kpei ke‑. ¹⁸Tʋ"bo ‑ɛ ‑sa dɩ ‑nɩ ’kwla a, dɛ ɛ ’tmʋa tɛin" sese, ɛmɛ ‑nao. ¹⁹Ɛmɛ ‑tɩ ’mɔ ’naa nyʋ ‑sea’ Suifʋ nɩ ‑wɛe ‑ʋʋ "biia ’e Kea o ɛ, ‑a ‑bo ʋʋpʋ ’kle "kpei jaa. ²⁰’Kaa ‑a ‑crɩ ’sbɛ‑ ‑a ‑je ʋʋpʋ kpa, ‑wɛe ʋʋ ’je nmi ʋʋ ‑saa ’sraa ’ʋn ʋʋ "nyɩa kɔin ’a di ‑tɩ ’bɔ, ʋʋ ’je ’nynɩ ‑san nʋ‑tɩ ’bɔ, ʋʋ ’je nmi ‑ɛ ‑mɛa fuan "fun di ‑tɩ ’bɔ, ɛ ke nmi ’a nmɔ ke‑. ²¹Dɛ‑nʋɛ’ dɛ ‑wlʋa ’e sese o ɛ, nyʋ ‑te ‑kwlɔ ’dii dodo‑ ‑wɛe ‑ʋʋa nʋ Moisɩ ’a kɛ’ ’dii ‑kwlewɩ "o ‑kwlewɩ "kpei ’de Suifʋ‑wi" ’a "jrui ’kɩɩn‑gbi ’dii jeejee.

’Sbɛ ‑ɛ mua ’e nyʋ ‑sea’ Suifʋ nɩ o ɛ

²²’Sʋ Sesi ’a dboʋn o, nyʋ‑cɔɩn’ o, Kea ‑gbu ‑wee’ ’bɛɛ‑ wlu ’ʋn ’ɛ ‑wɛe ʋʋ ’je ’o nyʋ jrʋ’ ’de ʋʋpʋ "klu ‑sa ’de ʋʋ ’je ʋʋpʋ ke Pɔo ke Banabasɩ Antiɔsɩ dbo. ’Sʋ ʋʋ ‑sa ’o Suidɩ ‑ʋʋa ’daa Basabasɩ ke Silasɩ ke, ka ʋʋ nɩa ’sɔɔn ɔ, ʋʋ nɩɛ dɛwɔn ’de ʋʋa’ de’di ‑wi" "klu. ²³Ʋʋpʋ ʋʋ ‑tu" ’sbɛ ‑nɛ kwa ‑ʋʋ ‑je ɛ kpa. Dɛ ‑crɩɩa’ ’de ɛ ’di ɛ ka : Sesi ’a dboʋn ke nyʋ ‑cɔʋn’ ke aoa’ de’di ‑wi" ‑nɩa ’nɔ Selisalɛm, ‑apʋ ‑ɔɔ ja aopʋ nyʋ ‑ɔ sea Suifʋ nɩ ’jewlu. Ao ‑nɩa ’o Antiɔsɩ o, ‑ɔ ‑nɩa ’e Siri ke Silisi ‑ɔ ‑jea Sesi ’a ‑tɩ’ tɔ’ ’ʋn ɛ, ao nɩɛ ‑aa de’di ‑wi" ‑o. ²⁴Ka nyʋ ’wlʋa ’nɔ ‑a o ‑wɛe ʋʋ ‑tua" ao tɔ’ i pleea’ ‑pʋn", ’de wlu ʋʋ ’tmʋa ao ‑pee ‑wɛe aoa’ pɛe a ‑sian. Ʋʋa’ nyʋ tu ɛ, ‑a se ʋʋpʋ wlu ‑tu". ²⁵’De ɛɛ’ ‑tɩ’ ’ʋn ɛ, ‑a ‑wee’ ’kɩɩn‑ "jrui ‑wɛe ‑a ‑sa nyʋ ‑pʋn" ’de ‑aa dbo ʋʋpʋ ’de ao o, ‑wɛe ʋʋa mu Banabasɩ ke Pɔo ‑ʋʋ ‑nɩa ‑aa ‑tɩ’ kmaʋn ‑jei" jaa’. ²⁶nyʋ ’sɔɔn ‑nʋ to ’e ʋʋa’ ‑cɛ" ’ɛ ’kmʋ ’mɛ ’de Sesi Klisɩ ’a ’nynɩ ’a ‑tɩ’ ’ʋn. ²⁷‑Aa dbo Suidɩ ke Silasɩ ’mɛ, ‑wɛe dɛ ‑a ‑crɩa ’nɔ ɛ, ʋʋa’ ‑cɛ" ’kpa ’je ɛ ’e ’wɔn jaa‑ ’de ʋʋ ’je ɛ ’tmʋ ’de ao ‑pee. ²⁸Dɛ‑nʋɛ’ Kea ’a ‑Suu ke ‑a poɛ wlu ‑tadue ‑wɛe ‑a ‑bo aopʋ ‑gbɛ jrɛ’ "jru ‑teɛ’, ‑bo ɛ se dɩ ‑kɔan ‑tɩ’ mɩ ‑a ‑tmʋ ’de ao ‑pee nɩ ɛ. ²⁹Ɩa’ dɩ tu ka : ao ’bo nmi ʋʋ ‑saa ’sraa‑ ‑wɛe ʋʋ "nyɩa kɔin diiɛ, ao ’bo nmi ‑ɛ ‑mɛa fuan "fun ’ʋn diiɛ, ao ’bo nmi ’a nymɔ diiɛ, ao ’bɔ ’nynɩ ‑san o ‑ke. ‑Bo aoa sea aoa’ ‑cɛ" ’ɛ ‑tɩ’ ‑tu" ’de ɩa’ ‑tɩ’ ’ʋn ɛ, ‑mɛ ɛ nmɔ "jrii. Kea sie aopʋ o !

³⁰Ʋʋpʋ mɔ poa Kea ‑gbu wlu ’sʋ ʋʋ ’kpao ’wɛ ʋʋ muɛ Antiɔsɩ. ‑Wɛe ʋʋ ’kɩɩɛn Kletiɛn‑wi" "jrui ’de ʋʋ "nyɩ ʋʋpʋ ’sbɛ ‑nɛ. ³¹Ʋʋ ‑kɔa’ ɛ ’dii nʋa’ ’sʋ ɛɛ’ wlu "sii ʋʋpʋ ’a dɩ ’e ’wɛ. ³²Suidɩ ke Silasɩ ‑nɩa Kea ’a wlu ’kwajaaʋn ɛ, ‑wi" ‑mʋ ’tmʋɛ ɩ ‑tuu"‑tuu ‑wɛe ʋʋ kuu Kletiɛn‑wi" ’a dɩ i ’de ʋʋ "nyɩ ʋʋpʋ ’kpɩ. ³³Ʋʋ nʋa ’o Antiɔsɩ ’wɩ pla ‑wɛe ʋʋa’ de’di ‑wi" po ʋʋpʋ "diwan ‑wɛe ʋʋ "tai ʋʋpʋ "i ’de ’flɛ ’ʋn ’de ʋʋ ’je nyʋ ‑dbʋʋ’ ‑pʋ’ o de mu. ³⁴’Kaa Silasɩ ’na ɔɔ’ ’mʋa‑ sia’ nʋɔ ’tʋn.

³⁵Pɔo ke Banabasɩ ‑teɛ i ’bo Antiɔsɩ ‑wɛe ʋʋ ke nyʋ jrʋ’ a tɔɔ nyʋ Tʋ"bo ’a ‑pɔia" wlu‑.

Pɔo ke Banabasɩ ‑seea’ i

³⁶Nɔ" jrɛ’ ‑sia’ ’o ’sʋ Pɔo wluɛ Banabasɩ ‑pee ɔ ’na : ‑A mu ‑kwlɛ "klein ‑a ‑jiia ’dii ’de ‑a ‑tmʋa Tʋ"bo ’a wlu ɛ, ‑aa de’di ‑wi" ‑nɩa ɩ ’dii ɛ, ‑a ‑je ʋʋpʋ "i ‑tee’ ‑wɛe ‑a ‑je ʋʋa’ Kea ’a ‑jei" naasʋn‑ ’je.

³⁷’Sʋ Banabasɩ nɩɛ "i ʋʋ ke San Makɩ ’je mu. ³⁸’Kaa ɔɔ’ mu ‑tɩ se Pɔo ’tʋn nʋ, dɛ‑nʋɛ’ ɔ siɛ ʋʋpʋ ’de Panfili, ɔ se ʋʋpʋ kpa dbo ʋʋa nʋa ɔɔ’ ’je ɛɛ’ ‑ta. ³⁹’De ɛɛ’ ‑tɩ’ ’ʋn ɛ, ʋʋ se ba ’a wlu ’mii ’wɔn ’sʋ ʋʋ je i ‑seea’. Banabasɩ "dua Makɩ ’ʋn ɛ, ɔ ke ɔ muɛ ’e Siprɩ ’bo ’tɔniɛ ’ɛ bɩ ’nynɩ.

⁴⁰Pɔo ‑mɔ ‑sa ’o Silasɩ, ʋʋa’ de’di ‑wi" ‑te’ ʋʋ Tʋ"bo ’a ’saaʋn kwa ’sasa, ‑wɛe ʋʋ ’kpa ‑jei". ⁴¹Ʋʋ pleɛ Siriblʋa ke Silisiblʋa "kpei‑, ‑wɛe ʋʋ kuu Kea ‑gbi ’a dɩ i.

Timote kpa Pɔo ke Silasɩ ke

¹’Bo ɔ nyni ’o Dɛɛbʋ ‑wɛe ɔ mu Litrɩ, ’bomɔ "ju due’ nɩ, ɔ ’je Sesi ’a ‑tɩ’ tɔ’ ’ʋn, ɔɔ’ ’nynɩ ‑nɩ Timote. Ɔ de nɩɛ Suifʋ ’nynɔ ‑wɛe ʋ ’je Sesi ’a ‑tɩ’ tɔ’ ’ʋn ‑sisi’, ’kaa ɔ "bo nɩɛ Klɛkɩi ‑o. ²Kletiɛn‑wi" ‑nɩa ’o Litrɩ ke Ikɔnɩ ɛ, ʋʋa poɛ ɔɔ’ Kea ’a ‑jei" naa ’a ’kpa. ³Pɔo nɩɛ "i ɔ ke Timote ’je mu. ’Sʋ ɔ "duo‑ ɔ ’ʋn ’ɛ, ‑wɛe ɔ kpɔ ’klɛn ’de Suifʋ‑wi" ‑ʋʋ ‑nɩa ’e ɛɛ’ ’blʋa ’a ’fɔ tu o ’a ‑tɩ’ ’ʋn, dɛ‑nʋɛ’ ʋʋ ‑wee’ "klein juɛ’ ka ɔ "bo nɩa Klɛkɩi ɛ. ⁴‑Kwlɔ "o ‑kwlɔ ɔɔ jiia ’dii ɛ, dɩ "klein Sesi ’a dboʋn ke nyʋ ‑cɔʋn’‑wi" ’bɛɛa wlu ’ʋn ’bo Selisalɛm ɛ, ɩmɩ ɔɔ ’tmʋ ’de nyʋ ‑ʋʋ ‑jea Sesi ’a ‑tɩ’ tɔ’ ’ʋn ‑pee ‑wɛe ʋʋ ’jɩ wɔn ’je. ⁵Kea ‑gbi a ’bleɛ ’kpɩ ’de Kea ‑kwlɩ" ‑tea’ ’ʋn ‑wɛe ɩa ’kpa "kpei ’wɩ "o ’wɩ.

⁶Pɔo‑wi" mua Kea ’a ‑tɩ’ ’tmʋa’ ’de Asi ’a ’blee‑blʋɩ "kpei ɛ, Tʋ"bo ’a ‑Suu kaan ʋʋpʋ ‑je de. ’De ɛɛ’ ‑tɩ’ ’ʋn ɛ, ʋʋ ‑gbee’ Frisiblʋa ke Galasiblʋa ’mɛ, ʋʋ jɩ ’ʋn ‑tie" cɛn. ⁷‑Ta ʋʋ nynia ’o Misiblʋa ‑pʋn" ɛ, ʋʋ nɩɛ "i ʋʋ ’je ’e Bitini mu ’de‑, ’kaa Sesi ’a ‑Suu se ʋʋ ɛɛ’ ‑je "nyɩ. ⁸’Sʋ ʋʋ cɛn Misiblʋa ’ʋn ‑tie" ‑wɛe ʋʋ mu ’o ‑kwlɔ ‑ɛɛ ’nynɩ nɩa Troasɩ. ’Bo ʋʋa’ ‑bato’ kpʋʋn ’kpʋʋ. ⁹"Maʋ’ ’sʋ ɛ Pɔo ’jeɛ Masedoanɩ i due’ ’de jajri ’ʋn ‑ɔɔ bae ɔ i, ’de ‑ɔ ‑na : ‑Ɩn ji ’nɔ ‑a o ’de Masedoanɩ ‑wɛe ‑ɩn ‑je ‑a sʋn o po.

Luikɩ ke ʋʋ mu’

¹⁰Pɔo ‑kɔa’ ja ‑nɛ ’ɛ jaa’ ’sʋ ɛ, ’bomɔ ‑a ‑sri" ‑aa ‑pɔn ’e Masedoanɩ‑blʋa "kpei mu ‑kɔ i, dɛ‑nʋɛ’ ‑a ‑je kan’ ’mɛ Kea ’a ‑cɛ" ‑da ‑aʋn ’de ɛɛ’ ’blʋa‑ tu "kpei ‑wɛe ‑a ‑je ‑pɔia" ‑tɩ ’tmʋ ’de nyʋ ‑nɩa ’emu ‑pee.

Lidi ’jeɛ Tʋ"bo ’a ‑tɩ’ tɔ’ ’ʋn ’bo Filipʋ

¹¹‑A ‑kpa ‑bato’ ’di ’bo Troasɩ ‑a muɛ Samotrasɩ ‑wɛe ‑sɔn’ ‑sɩn’ ’de ‑a mu Neapoli. ¹²’Bomɔ ‑a ‑wlʋ ’de ‑a mu ’o Filipʋ. Ɛmɛ ‑nɩ Masedoanɩ ‑blʋa ’a "i‑saa ‑kwlɔ Rɔmʋ ’a "sʋɩ ‑wi" ’blea. ‑A nʋɛ ’o ’wɩ pla.

¹³‑Kwlewɩ o ɛ, ‑a ‑wlʋ ’o ‑kwlɔ ’mɛ, ‑wɛe ‑a mu ’e "ni ‑kwlɩ". ‑Amɔ ‑ɔɔ naa tɔ’ i ’de ɛ, ‑a ‑na ’bomɔ Suifʋ‑wi" ’a Kea bae ’ɩn nɩ‑. ‑A ‑teɛ i ’bomu ‑wɛe ‑aa ‑wlu ’nynʋkpae’ ‑ʋʋ ‑kɩɩan’ "jrui ‑pee. ¹⁴Ʋʋa’ due ’a ’nynɩ ‑nɩ Lidi. Ʋ ’wlʋɛ ’o ‑kwlɔ Tiatii ’di ‑wɛe ʋa ple "wlii‑, ɩa’ "jri ‑sain ’a. Ʋʋa’ ’nynɔkpao’ tu ɛ, ʋa pleeɛ Kea ‑wɛe ʋa po ‑aa wlu doin" o. ’Sʋ Tʋ"bo kaiɛn ʋa’ pɛe wɔn ‑wɛe dɛ Pɔo a ’tmʋa ʋa poɛ doun" o ‑snii’. ¹⁵Ʋ ke ʋa’ ‑gbu" ‑sɔn nyʋ ‑wee’ pooa "ni "jru ’sʋ ɛ, ʋ ’da ‑aʋn ’ɛ ’de ʋ ’na : Ka ’ɩn ’jea Tʋ"bo ’a ‑tɩ’ tɔ’ ’ʋn ‑cɛɛn’‑, ‑bo ao ’je kan’ ‑mɔ ’ja a, ‑mɛ ao ji ’de ’ʋn wɔin" koo‑. ‑Wɛe ʋ ’nɛ ‑a "mlai mamaʋ ’sʋ ‑a ‑wɔɔn’ ’o.

Pɔo ke Silasɩ ’de Filipʋ ‑kasogbu ’di

¹⁶’Wɩ jrɛ’ o, ‑ta ‑aa mua ’e Kea bae ’ɩn ɛ, dbonʋnynɔkpao’ due’ ‑jaa’ ‑a "i. sɛn ’ɛ ‑suu ‑nɩ ’de ʋ ’ʋn ɛmɛ ‑ɛɛ nʋɛ ’de ʋa ‑si’ dɩ ‑wɛe ʋa ’je ’wɛi ‑tuu" ’de ʋa "nyɩ ʋa’ jeʋn ‑wi". ¹⁷’Sʋ ʋ ‑teɛ ‑a ‑ke Pɔo ’a ’de naa’ ‑pʋn", ‑wɛe ʋa "wɔ ʋ ’na : Nyʋ ‑nʋ, ʋʋ nɩɛ Kea ‑nɩa ’e jaʋn ’di ’a dbonʋʋn ‑o, ’pʋ‑je mɛ ‑ɛɛ ‑tɩ’ ʋʋa ’tmʋ ’de ao ‑pee. ¹⁸Ʋ nʋ ɛɛ’ dɛ tu ’mɛ ’de ’wɩ pla ’di. Pɔo sea ’de ɛɛ’ ‑tɩ’ ’ʋn ’sʋ ɔ "biiɛ i ’de ʋ o, ‑wɛe ɔ wlu ‑suusaʋn ‑pee ɔ ’na : ’Ma ’tmʋʋ ɛ ’de Sesi Klisɩ ’a ’nynɩ ’ʋn, ɛ ’wlʋ ’e "junynɔkpao’ ‑nʋ ’ʋn ! ’Bo ɛ "sri, ɛ je ’de ʋ ’ʋn ’wlʋ.

¹⁹Nyʋ ‑blea dbonʋnynɔkpao’ ‑nʋ ’jea kan’ ka ʋʋa’ crɔn’ ’ɔ ‑jeblʋ a jia "i cean’ ’sʋ, ʋʋ kpʋn Pɔo ke Silasɩ ’mɛ, ‑wɛe ʋʋ kpa ʋʋpʋ ’bo ‑kwlɔʋnjeʋn "juɔi. ²⁰’De ʋʋ kpa ʋʋpʋ ’e Rɔmʋ‑kɔʋn ’a ’pee ’jeʋn o, ‑wɛe ʋʋ ’na : Nyʋ ‑ʋʋa dooa ‑aa ‑kwlɔ, ʋʋ ka. ²¹Ʋʋ nɩɛ Suifʋ‑wi" ‑o, kplɩn ‑aa kɛ’ ’na nyʋ ’bo nʋɛ, ɩmɩ ʋʋa tɔɔ ‑apʋ ‑ɔ ‑nɩa Rɔmʋ‑kɔʋn ‑wɛe ‑a ‑je ’wɔɔn’ ’de ‑a ‑je nʋ.

²²’Sʋ nyʋ ‑wee’ "klein nyna ja, ‑wɛe ‑kwlɔʋnjeʋn ‑sa Pɔo ke Silasɩ dɩ kui, ’de ʋʋ cɛn ’o wlu ‑wɛe ʋʋ kpa ʋʋpʋ klae ’ʋn. ²³Ʋʋ ‑kɔa’ ʋʋpʋ ’a blaa’ ’sʋ ʋʋ po ʋʋpʋ ‑kaso ’di, ‑wɛe ʋʋ ’tmʋʋ ‑kasogbu i fuoi ’de ɔ ’je ʋʋpʋ i fuo ka ‑cɔɔn’ ka. ²⁴‑Kasogbu i fuoi ‑mɔ ’wɔan ‑mɛ ’sʋ ɛ, ɔ kpa ʋʋpʋ ’de ‑kasogbu ’a wɔn ‑nɩa ’e de ’di ‑wee’ ɔ po ʋʋpʋ ‑gbii‑ bʋ’.

²⁵‑Too’ ‑kwea ’sʋ Pɔo ke Silasɩ ‑teɛ baea’ ke blea’ ‑pʋn" ‑wɛe ʋʋa ’bɛɛ‑ Kea ’a ’nynɩ "i. Nyʋ ‑nɩa ’e ‑kaso ’di ‑wee’ a ’wɔn ʋʋpʋ ’a wlu ’mɛ. ²⁶Ʋʋa ‑gbʋan ’emu ’sʋ ’blʋa‑ crɛ’, ’sʋ ‑kasogbu ’a ‑gban ‑wee’ a ‑suua’ i. ’Bomɔ ‑kasogbu ’a kpae" ‑wee’ "sri ɩ kain "wɔin, ‑gbaacɩɛ’ dbi ‑sria" ‑kaso ’diʋn ‑wee’ cɛn’. ²⁷‑Ta ‑kasogbu i fuoi a sɔan "nyɩɔ’ ’sʋ ɛ, ‑mɛ ‑kasogbu ’a kpae" ‑wee’ flɔn wɔn, ’sʋ ɔ ‑sa ɔɔ’ ‑cnɛ kpla’, ɔ ’e ɔɔ’ ‑cɛ" ’dbaa’, ɔɔ naa tɔ’ i ɔ ’na ‑mɛ nyʋ ‑nɩa ‑kaso ’di ‑wee’ ’kpa ’kwla ’de‑. ²⁸’Kaa Pɔo bla ‑ke, ɔ ’na : ‑Ɩn ‑bo ‑ma ‑cɛ" dɛsaʋn "jrii nʋɛ, ‑a ‑wee’ "klein nɩ ‑ta ’mɛ. ²⁹’Sʋ ‑kasogbu ifuoi ‑teeɛ’ nɛ i, ‑wɛe ɔ ’wlaa ’e ‑kasogbu ’di ’de "kpei crɛɛa’ ’ʋn. Ɔɔ’ dɩ a crɛ’, faʋn a nʋɔ’. ’Sʋ ɔ "siiɛ ’kɔi‑ i ’bo Pɔo ke Silasɩ "juɔi. ³⁰Ɔ "siiɛ ʋʋpʋ "kpae’, ‑wɛe ɔ ’na : Tʋ"bo ‑wi", dɛ ’ɩn ’je nʋ ’de ’ɩn ’je ’pʋ ɛ‑ ? ³¹’Sʋ Pɔo ke Silasɩ ’na : ‑Ɩn ‑je Tʋ"bo Sesi ’a ‑tɩ’ tɔ’ ’ʋn ‑wɛe ‑ɩn ‑je ’pʋ, ‑mɔ e ‑ma ‑gbu" ‑sɔn nyʋ e‑. ³²‑Wɛe ʋʋ ‑te Tʋ"bo ’a wlu ’tmʋa’ ‑pʋn" ’de ɔ ke ɔɔ’ ‑gbu" ‑sɔnyʋ ‑pee.

³³’De ɛɛ’ "maʋ’wɩ tu ’di ɛ, ɔ "duo‑ ʋʋpʋ ’ʋn ’ɛ ‑wɛe ʋʋ mu ’de ɔ wɔin" ’de ɔ jre ʋʋpʋ ’a ‑ci". ’Bo ɛ "sri ɔ ke ɔɔ’ ‑gbu" ‑sɔn nyʋ je "ni "jru pooɛ‑. ³⁴’De ɔ "nyɩ ʋʋpʋ diidɛ, ’sʋ ɔ ke ɔɔ’ ‑gbu" ‑sɔnyʋ a nʋɛ ’mʋa‑, dɛ‑nʋɛ’ ʋʋ ’jeɛ Kea ’a ‑tɩ’ tɔ’ ’ʋn.

³⁵‑Sɔn’ ‑sɩan’ ’sʋ ‑kwlɔʋnjeʋn dboɛ nyʋ ’de ‑kasogbu ifuoi o ‑wɛe ʋʋ ’na : ‑Ɩn ‑sii" nyʋ ‑nʋ i. ³⁶‑Wɛe ‑kasogbu ifuoi ’tmʋ ɩ ’de Pɔo ke Silasɩ ‑pee ɔ ’na : Rɔmʋ ’a ‑kwlɔʋnjeʋn dboɛ nyʋ ʋʋ ’naa ’ɩn "sii aopʋ i, ao ’bɛɛ‑ ao ’je "kpae’ "si la ‑wɛe ao ’je mu ’de ’flɛ ’ʋn. ³⁷’Kaa Pɔo wlu’ ’de nyʋ ʋʋ dboa ‑pee ɔ ’na : Ʋʋ bla ‑aʋn ɛ ’bo nyʋ ‑kwea, ’de ʋʋ se ‑aa ’pee ’je ’sʋ ʋʋ po ‑a ‑kaso ’di, ‑jɛ kaan ’sʋ ʋʋa dboɛ nyʋ ‑wɛe ʋʋ ’je ‑a i "sii wɔɔ‑. ’De ‑mɛ ’kamɔ ‑a ‑nɩ Romɛ koun ’a ‑cɛ" ’kpa, ɛ se ’bɛɛ‑. ‑Bo ao mu ɛ, ʋʋa’ ‑cɛ" ’kpa ji ‑wɛe ʋʋ ’je ‑a i "sii‑.

³⁸Nyʋ ʋʋ dboa kpa wlu ‑nɛ ‑wɛe ʋʋ ’tmʋ ɛ ’de ‑kwlɔʋnjeʋn ‑pee ’sʋ ka Pɔo ke Silasɩ nɩa Rɔmʋ‑kɔʋn ɛɛ’ dɛ waa ʋʋpʋ ’dii. ³⁹’Sʋ ʋʋa’ ‑cɛ" ’kpa ji’ ‑wɛe ʋʋ jaa Pɔo ke Silasɩ ’a pɛe ja ’de ʋʋ ‑sʋ ‑kaso ’di, ‑wɛe ʋʋ bae ʋʋpʋ i ’de ʋʋ ’je ’o ‑kwlɔ ’wlʋ.

⁴⁰Pɔo‑wi" ’wlʋa ‑kaso ’di ɛ, ʋʋ muɛ ’e Lidi o ‑gbɛin", ʋʋ ke ʋʋa’ de’di ‑wi" ’jeea ’sʋ ɛ, ʋʋ kuuɛ ʋʋpʋ ’a dɩ i ‑wɛe ʋʋ ’kpa ‑jei".

Pɔo ke Silasɩ muɛ Tesalonikɩ

¹Pɔo ke Silasɩ cɛɛn Anfipoli ke Apoloni ‑wɛe ʋʋ nyni Tesalonikɩ. ’Bomɔ Suifʋ‑wi" ’a "jrui ’kɩɩn‑gbu due’ nɩ‑. ²Pɔo pa ’e ɛ ’di, ka ɔɔ nʋa see ɛ. ’De ‑kwlewɩ taan ’di ɛ, ɔ ke ʋʋa ‑too’ ɛ ba o ’de Kea ’a wlu ‑ɛ ‑crɩɩa’ ’a ‑tɩ’ ’ʋn. ³Ka Sesi ’jea ’kle ’je ’de ɔ ’jea "kunyɩɔ’ sɔn ɛ, ɔɔ ‑sɛ’ wɔ ’pepe ’de ʋʋ ‑pee, ɔ ’na : Sesi ‑ɔɔ ‑tɩ’ ’ma ’tmʋa ’de ao ‑pee ‑ta, ɔmɔ ‑nɩ Klisɩ. ⁴Suifʋ jrʋ’ ’je ɔɔ’ wlu tɔ’ ’ʋn ’ɛ, ‑wɛe ʋʋ ke Pɔo ke Silasɩ po kɩɩn ‑tadue. ’Kamɔ Glɛkɩ‑wi" ’a ‑tuu"‑tuu ‑ʋʋa pleea Kea nʋ ‑ke, ɛ ke dɛwɔnɩnynʋkpae’ ‑tuu"‑tuu ke‑.

⁵’Kaa "cɛi nʋa’ "ji ’e Suifʋ jrʋ’ ’ʋn ’ɛ, ’sʋ ʋʋ ’kɩɩɛn ’diwɔnyniʋn ‑gbai" "jrui ‑kɩɩn ‑kɩɩn"‑, ‑wɛe ʋʋ ‑sa ‑tiba ‑klu’ ’bo ‑kwlɔ. ’Sʋ ʋʋ muɛ ’e Sasɔn o ‑gbu" ’de ʋʋ ’je Pɔo ke Silasɩ kpʋn ‑wɛe ʋʋ ’je ʋʋpʋ ’bo nyʋ "juɔi ja‑. ⁶Ʋʋ sea Pɔo ke Silasɩ ’je ’sʋ ɛ, ʋʋ kpʋn Sasɔn ke Kea ’a ‑jei" naaʋn jrʋ’ ’mɛ, ‑wɛe ʋʋ kpa ʋʋpʋ ’de ‑kwlɔʋnjeʋn "juɔi, ‑wɛe ʋʋ ‑te ‑cruɛn" ‑saa’ ‑pʋn" ʋʋ ’na : Nyʋ ‑nʋ, ‑ʋʋ ‑gbɔoa’ ’kmʋ ‑wee’, ʋʋpʋ ‑ji" ‑ta ‑kwlɔ ‑ke ‑wɛe Sasɔn po ‑gbu". ⁷Ʋʋa’ nyʋ tu ɛ, ʋʋ ‑wee’ "klein a blaa ’blʋajei Sesaa ’a kɛ’ wɔn, dɛ‑nʋɛ’ ʋʋ ’na : ’Beɔ deejrɔ’ ‑nɩ ’kmʋ ‑ɔɔ ’nynɩ nɩ Sesi.

⁸Wlu ‑nɩa ’mʋa‑ "siɛ ‑kwlɔʋnjeʋn ke nyʋ ‑kwea de "i. ⁹’De ɛɛ’ ‑tɩ’ ’ʋn ɛ, Sasɔn ke ɔɔ’ "dɛi‑wi" ‑teɛ’ ’o dɛ i ‑wɛe ʋʋ "tai‑ ʋʋpʋ "i.

Pɔo ke Silasɩ muɛ Bere

¹⁰’Bomɔ Kea ’a ‑jei" naaʋn "sri "maʋ’ ʋʋ kpa Pɔo ke Silasɩ ‑jei" ’de Bere. Ʋʋ nynia ’o Bere ɛ, ʋʋ muɛ ’e Suifʋ‑wi" ’a "jrui ’kɩɩn‑gbu ’di. ¹¹Suifʋ‑wi" ‑nɩa ’o ‑mɔ ɛ, ʋʋ juɛ nyiiɔ ‑tɩ, ɛ je ‑jʋ ‑nɩa Tesalonikɩ ‑sii‑. Ʋʋ kpʋʋɛn Tʋ"bo ’a wlu sɩn ’sɔɔn. Ʋʋa ’cɩan dɛ ’de ’wɩ "o ’wɩ ‑wee’ ’di. Ʋʋa "jrɛɛ‑ ɛ jeejee, ‑wɛe wlu Pɔo a ’tmʋa ‑bo ɛ nɩ tɔ’, ’de ʋʋ ’e kan’ ’je. ¹²Ʋa’ ‑tuu"‑tuu ‑je Sesi ’a ‑tɩ’ tɔ’ ’ʋn ’bomu. Glɛkɩ‑wi" ’a dɛwɔn nɩnynʋkpae’ ‑tuu" ke "nynunmainynu ‑tuu" ‑jeɛ tɔ’ ’ʋn ‑ke. ¹³’Kaa ‑ta Suifʋ‑wi" ‑nɩa Tesalonikɩ ’wɔan ka Pɔo nɩa Kea ’a wlu ’tmʋa’ ’bo Bere ‑ke ɛ, ʋʋ ji ’o ’ɛ, ‑wɛe ʋʋ paa nyiɔpʋ bɩ ‑sɔn. ¹⁴’Bomɔ Kletiɛn‑wi" "sri ʋʋ po Pɔo ‑je o, ‑wɛe ɔ mu ’e ’tɔniɛ ‑kwlɩ" fɔ o, ’kaa Silasɩ ke Timote sie ’o Bere ’mɛ. ¹⁵Nyʋ ‑ʋʋ kpa Pɔo ‑jei" ɛ, ʋʋ kpɔ’ mamaʋ ’sʋ ʋʋ je Atɛnɩ nyni. ‑Ta ʋʋa jia de ɛ, ’bomɔ ɔ ‑tu" ʋʋpʋ wlu ’de Silasɩ ke Timote ’je ɔ jɛɛ ‑too"‑.

Pɔo nɩɛ ’o Atɛnɩ

¹⁶‑Ta Pɔo a fua Silasɩ ke Timote ’bo Atɛnɩ ɛ, ɔɔ’ ‑suu "kaeɛ "jrii ’de ɔ ’ʋn, dɛ‑nʋɛ’ ’bo ɛɛ’ ‑kwlɔ ‑tu ’di ɛ, "juɔi ‑gbɛɛ’ kɔin ’a ’sʋ ‑ji" ’o. ¹⁷’De ɛɛ’ ‑tɩ’ ’ʋn ɛ, ɔ ke Suifʋ‑wi" o, nyʋ jrʋ’ ‑ʋʋa pleea Kea ’tmʋɛ Kea "juɔi ‑gbɛɛ’ ‑tɩ ’de Suifʋ‑wi" ’a "jrui ’kɩɩn‑gbu ’di, ‑wɛe ɔ ke nyʋ jrʋ’ ɔɔ jɛɛa ’bo ‑kwlɔ ‑kwea a wlu jeejee. ¹⁸Glɛkɩ‑wi" ’a dɛ "ijuoʋn klae", ʋʋpʋ ‑ke ɔ ‑te wlua’ ‑pʋn", ʋʋa’ jrʋ’ ’na : Dɛ "ju ‑nɔ ‑mɔ ɔ ’tmʋ ‑ta ɔɔ jea ‑sɔɔ wlu ɛ‑ ? ’De jrʋ’ ’na : Ɛ ‑kɔ’ ‑na ɔɔ ’tmʋɛ ’dʋɩ ‑kea’ jrɛ’ɛ ‑tɩ’. Dɛ ‑tɩ ʋʋa ’da kan’ a, ɛmɛ ‑nɩ Pɔo a ’tmʋɛ Sesi ’a ‑tɩ’ ke "kunyɩɔ’ sɔn‑tɩ ’de ʋʋ ‑pee. ¹⁹’Sʋ ʋʋ kpa Pɔo ’de ʋʋa’ ’sra klaa" ‑sɔn. ’Bo ’a ‑ta tu ’a ’nynɩ ‑nɩ Areopasɩ. ’De ʋʋ ’na : ‑Ma dɛ dee ‑ɛ jia i ‑wɛe ‑ɛɛ ‑tɩ’ ‑ma ‑tmʋa a, ‑a ‑bɛɛ’ ‑a ‑je ɛɛ’ "kpei ‑tɩ ’wɔɔn ? ²⁰Dɩ ‑a sea ’wɔn due’ ɩmɩ ‑ma ‑tmʋ ’de ‑a ‑pee, ‑a ‑nɩɛ "i ‑a ‑je ’e ɩ ’de i ’wɔn.

²¹’De Atɛnɩ‑kɔʋn ‑wee’ "klein ke ’dʋɩ‑ ‑ʋʋ ‑tia" ’o Atɛnɩ ke ʋʋ ‑wee’ a nʋ ʋʋa’ nɔ" ‑wee’ ’mɛ ’de ’tmʋa’ ke ‑tɩ’ dee ’a doin" o poa’ ’ʋn.

²²’Sʋ Pɔo nyna i ’bo ’sra ’a ‑kwea’‑ ‑wɛe ɔ ’na : Ao Atɛnɩ‑kɔʋn, dɛ ’ɩn sia "jriɛ‑ o ɛ, ɛmɛ ‑nɩ aoa’ nyʋ tu ɛ, ao nɩɛ ‑gbɛɛ’ ʋn ‑o ’pepe ‑cɛɛn’‑. ²³‑Ta ’ma plea aoa’ ‑kwlɔ ɛ, ‑wɛe ’ma ‑sia’ dɩ aoa ‑gbɛɛa’ "jriɛ‑ o ɛ, ’bomɔ ’ɩn ’jee ’kwlan due’ ‑ɛ ‑kwlɩ" ao ’crɩɩ : kea ’srʋ. Ɛ nmɔ "i, Kea ao sea juo ‑wɛe aoa ‑gbɛɛa’ "juɔi ɛ, ɛmɛ ‑ɛɛ ‑tɩ’ ’ma ’tmʋ ’de ao ‑pee. ²⁴Kea ‑ɛ nʋa ’kmʋ ke dɩ "klein ‑nɩa ’e ’kmʋ "kpei ‑wɛe ‑ɛ ‑nɩa ’blʋa‑ ke jaʋn ’a Tʋ"bo, ɛɛ’ "ti ’e ‑gbi" nyiɔ ’ɔ sʋn poa ’di. ²⁵Ɛ se ɛ ‑pɔn ’de nyiɔpʋ ’je ɛ dɛ "o dɛ "nyɩ, dɛ‑nʋɛ’ ɛmɛ ‑ɛɛ ‑nyɩ" nyiɔpʋ ’kmʋnɩfeeɛ’ ke dɩ ‑wee’ "klein ke‑. ²⁶Nyʋ "klein ‑ʋʋ ‑jia" ’kmʋ ɛ, ʋʋ ’wlʋɛ ’e nyɔ due’ ‑gbai ɛ nʋa ’ʋn, ‑wɛe ɛ ‑te’ ʋʋpʋ ’blʋa‑ ’dii dodo‑ ’de ɛ "nyɩ ʋʋpʋ nɔ" ‑wɛe ’blʋa‑ ʋʋ ’jea ’di "ti ɛ, ɛ ‑gble’ ɛ ’ʋn. ²⁷Ɛ nʋ ɛɛ’ dɛ tu ’mɛ ‑wɛe nyʋ ’je ɛ i ‑pɔn, ‑wɛe ‑bo nyʋ a se ɛ dbɛɛdɛ ’kwa i ‑pɔɔn ɛ, ’de ʋʋ ’je ɛ ’je. ’De ‑mɛ ’kamɔ Kea se nyɔ "o nyɔ o tɛɛn‑. ²⁸‑Jɛ ɛ nɩa kan’ a, ‑mɛ ‑aa nyiɔjɔ ’bleɛ ’kmʋnɩa’ ke i ‑suua’ ke, ɛmɛ aoa’ dɛ "ijuoʋn jrʋ’ ’tmʋ ‑ke ʋʋ ’na : ‑A ‑nɩɛ ɛɛ’ ‑kooɔ’ i ‑o. ²⁹Ka ‑a ‑nɩa ɛɛ’ "nynuu ‑mɔ ’ja a, ‑mɛ ‑a se ɛ ’bɛɛ‑ ‑a ‑je tɔ’ i naa ’de ‑a ‑je ’kmʋnɩ Kea ’sani ke ’wɛi ke "sou "i poo‑. ‑Mɩ ’a dɩ tu ɛ, ɩ nɩɛ nyiɔ ’ɔ ‑paadɩ ‑o. ³⁰Dɩ "klein nyiɔ sea "i juo‑ ’de ɔ nʋa tɛin" ‑nʋ ‑nʋ ‑wɛe ‑ɛ ‑jɛɛa ’de ‑sɩanwɩ ’di ɛ, Kea se ‑mɩ kɩɩn ’kpa, ’kaa ɛɛ ’da nyʋ ‑ʋʋ ‑nɩa dɩ ‑wee’ "klein ’mii ’mɛ la, ‑wɛe ʋʋ ’je ʋʋa’ dɩsaɩn "i juo ’de ʋʋ ’je ’e ɛ o "biie‑. ³¹Ɛ ‑tuɛ" nɔ" ‑wɛe "ju ɛ ‑tea’ ’o ɛ, ɔ ’e ’kmʋ ‑wee’ "klein ’a ’pee ’je ’de "isrɛa’ ’ʋn. Ɛ to ɛɛ’ sʋn ’mɛ ’bo nyʋ ‑wee’ "juɔi, ’de ɔɔ’ "ju tu ’a "kunyɩɔ’ sɔan’ ’ʋn.

³²Ʋʋ ’wɔan "kunyɩɔ’ sɔn‑tɩ ’de Pɔo ’wɔn ’sʋ ʋʋa’ jrʋ’ ‑teɛ ɔɔ’ wlaa’ ‑pʋn", jrʋ’ ’na : ‑Ɩn ‑bɔ, ‑aa muɛ ‑ma wlu doin" o poa’ ’wɩ jrɛ’ ’de ɩa’ dɩ tu ’a ‑tɩ’ ’ʋn. ³³’Kamɔ ʋʋ nʋ ‑wɛe Pɔo ’wlʋ ’o ʋʋa’ ‑kwea’‑. ³⁴’Kaa ʋʋa’ jrʋ’ ‑wlʋ ’e ʋʋpʋ "klu ‑ʋʋ ‑jea Kea ’a ‑tɩ’ tɔ’ ’ʋn. Ʋʋa’ due’ ‑nɩ Deinsɩ, ‑mɔ nɩɛ ‑gbajei ‑o ’de ʋʋa’ ’sra klaa" ‑nɛ ‑sɔn, ɛ ke ’nynɔkpao’ due’ ‑ʋa ’nynɩ nɩ Damarisɩ ke nyʋ jrʋ’ ke‑.

Pɔo muɛ Korɛntɩ

¹Ɛ ’wlʋa ’o mu ɛ, Pɔo ’wlʋ ’o Atɛnɩ ’mɛ ‑wɛe ɔ mu Korɛntɩ. ²’Bomɔ ɔ jɛɛ Suifʋi due’ ɔɔ’ ’nynɩ ‑nɩ Akilasɩ. Ɔ ’wlʋʋ ’de Pɔnblʋa "kpei. Ɔ ke ɔɔ’ ’nynɔ Plisilɩ a ’wlʋɛ ’e Itali dɛ‑nʋɛ’ Klodɩ ‑ɔ ‑nɩa ’blʋajei ’demu ɛ, ɔ nʋɛ Suifʋ ‑wee’ "klein i ʋʋ ’je ’o Rɔmʋ ’wlʋ. ’Sʋ Pɔo mu’ ɔ ke ʋʋ ’e ’jee‑ ‑wɛe ɔ ’nɛ ’e ʋʋpʋ ‑pʋn". ³’De see ɛ, Pɔo ’a dbo ɔɔ nʋa mɛ ‑nɩ ɔɔ dba ‑tan ’tanfɔ. ’De dbo due’ ‑nɛ mɛ Akilasɩ a nʋ ‑ke. Ɔ ke ʋʋ "tii‑ ‑wɛe ɔ ke ʋʋa nʋ dbo ‑tadue.

⁴‑Kwlewɩ "o ‑kwlewɩ o ɛ, Pɔo a muɛ ’e Suifʋ‑wi" ’a "jrui ’kɩɩn‑gbu ’di ‑wɛe ɔɔ tɔɔ nyʋ Sesi ’a ‑tɩ’, dɛ‑nʋɛ’ ɔɔ nɩɛi" Suifʋ ke Glɛkɩ‑wi" ’je Sesi ’a ‑tɩ’ tɔ’ ’ʋn ’je. ⁵’Kaa Silasɩ ke Timote ’wlʋa ’e Masedoanɩ ‑wɛe ʋʋ jia ’bomɔ Pɔo a "duo ɔɔ’ nɔ" ‑wee’ ’ʋn ’de ɔɔ ’tmʋ Sesi ’a ‑tɩ’ ‑wɛe ka Sesi nɩa Klisɩ, ’de ɔɔ ’nyɩɛ "kpei ’de Suifʋ‑wi" ‑pee. ⁶’Kaa Suifʋ‑wi" ’a ’wɔn ʋʋa’ po ɔɔ’ wlu doin" o, ʋʋa ‑cree" ’ɔ. ’Sʋ Pɔo bla ɔɔ’ ’ʋnpaadɩ ’mii ’de ʋʋ ‑pee, ka nyɔ ɔ ‑gbaoa’ kwa i ’de nyɔ ’ɔ ‑tɩ’ ’ʋn ɔɔ nʋa : ’Ɩn se ‑ma ‑tɩ’ ’ʋn nɩ ’bode, ’kamɔ ɛ nɩ‑. ’De ɔ wlu ka ɔ ’na : ‑Bo ao "ma a, ‑mɛ aoa’ ‑cɛ" ’kpa "jru ‑o, ɛ se ’ma ‑tɩ’ nɩ, aoa’ nymɔ se ’bo ’ʋn "jru nɩ‑. Dɛ ‑tba’ ‑ta kaan la ’ma muɛ ’e nyʋ ‑sea’ Suifʋ nɩ o "biia’.

⁷’Sʋ Pɔo "siɛ "kpae’ ‑wɛe ɔ mu ’e "ju due’ ‑ɔɔ ’nynɩ nɩa Titisɩ Sitisɩ wɔin". Ɔɔ’ "ju tu a pleeɛ Kea. Ɔɔ’ ‑gbu" ke Suifʋ‑wi" ’a "jrui ’kɩɩn‑gbu tbaa ba "i. ⁸’De "jrui ’kɩɩn‑gbu ‑nɛ, "ju ‑nɩa ɛɛ’ ‑jeopoi ɔɔ’ ’nynɩ nɩa Krisipuisɩ ‑mɔ ’jeɛ Tʋ"bo ’a ‑tɩ’ tɔ’ ’ʋn, ɔ ke ɔɔ’ ‑gbu" ‑sɔn nyʋ ke. Korɛntɩ nyʋ ‑tuu"‑tuu ‑poa’ Pɔo ’a wlu doin" ɛ, ʋʋ ‑wee’ ’jeɛ Sesi ’a ‑tɩ’ tɔ’ ’ʋn ‑wɛe ʋʋ nʋ ʋʋ poo "ni "jru.

⁹’De "maʋ’wɩ due’ ‑nɛ ’di ’sʋ Pɔo ja ja. ’De ɛɛ’ ja tu ’ʋn Tʋ"bo wlu ɔ ‑pee ɛ ’na : Faʋn ’bo ‑ʋn nʋɛ ! ‑Ɩn kpa ’ma ‑tɩ’ ’tmʋa’ nya, ‑ɩn ‑bo wɔn "muɛ, ¹⁰dɛ‑nʋɛ’ ’ɩn ke ‑ɩn ‑na’, nyɔ jrɔ’ se ‑ʋn sʋn ‑pʋn" kpai ‑wɛe ‑ma dɛsaʋn "jrii nʋ‑tɩ. ’Kaa nyʋ ‑ʋʋ ‑nɩa ’ma nyʋ ɛ, ʋʋ ‑tiɛi" ’bo ‑kwlɔ ‑nɛ ’di. ¹¹’Sʋ Pɔo nʋɛ ’o Korɛntɩ ‑sʋn due’ ’cʋɩ ‑mɛɛo"‑ ‑wɛe ɔ tɔɔ nyʋ Kea ’a wlu.

¹²Nɔ" ‑ɛ ’di Galiɔn nɩa ’blʋajei ’de Akaiblʋa "kpei ɛ, ’bomɔ Suifʋ‑wi" poo wlu ‑tadue ’de Pɔo ’a ’dii ’blea ’a ‑tɩ’ ’ʋn ‑wɛe ʋʋ kpɔ ’e ’pee ’jei "juɔi. ¹³’De ʋʋ wlu ka ʋʋ ’na : "Ju ‑nɔ ɔɔ ‑pɔn ɔ ’je nyiɔpʋ ’a "jru ‑jei" ‑saa ’de ʋʋ se Kea ‑gbɛɛ’ i ka Moisɩ ’a kɛ’ "sia ’nynɩ ɛ. ¹⁴Pɔo a jiɛ wlua’ ‑pʋn" ‑tea’ ’sʋ Galiɔn wlu ’e Suifʋ‑wi" ‑pee ɔ ’na : ’Oo Suifʋ, ‑bo ɛ nɩ nyʋ ’srɛ i poo ‑tɩ ke "ikma ‑tɩ jrɩ’ kaan ’de ɛ, ‑mɛ ’ɩn ’beeɛ’ ’ɩn ’je ’ma nɔ" ’ʋn "duo‑ ‑wɛe ’ɩn ’je aoa’ wlu doin" o po. ¹⁵’Kaa ‑bo ɛ nɩ ba o ‑too’ ‑tɩ ’de ’nynɩ jrɩ’ ke aoa’ ‑cɛ" ’kpa ’a kɛ’ɛ ‑tɩ’ ’ʋn ɛ, ‑mɛ aoa’ ’sʋ ’a ‑tɩ’ ‑nao, ’ɩn se dɩ ‑nɩa ’mʋa ’a ’pee ’jei.

¹⁶‑Wɛe ɔ nʋ ʋʋpʋ i ’de ʋʋ ’wlʋ ’e ’pee ’je ‑gbu ’di. ¹⁷’Sʋ ʋʋ ‑wee’ ’wla ’e Sostɛnɩ ‑nɩa Suifʋ‑wi" ’a "jrui ’kɩɩn‑gbu ’a ‑jeopoi "kpei ʋʋ ‑te ɔɔ’ blaa’ ‑pʋn" ’bo ’pee ’je ‑gbu "juɔi ’mʋa‑, ’kaa ɛ se Galiɔn ka "i da mɔ "pɩ.

Pɔo muɛ Antiɔsɩ de

¹⁸Pɔo ‑kwle ’o Korɛntɩ ’mɛ kpɩɩn‑ ke’wlɛ, ‑wɛe ɔ ke ɔɔ’ de’di ‑wi" poo wlu ’sʋ ɔ ’ja ’e ‑bato’ ’di ‑wɛe ɔ ke Prisilɩ ke Akilasɩ mu ’e Siri. Ʋʋ ’wɔan ’e ‑bato’ ’di ’kpa‑tɩ ’bo Sankre ɛ, Pɔo ’wla "jru i, dɛ‑nʋɛ’ ɔ cɛn ɛɛ’ wlu ‑tie" ’bo Kea "juɔi ’de‑.

¹⁹Ʋʋ nynia ’o Efɛsɩ ɛ, ’bomɔ Pɔo sie ɔ "dɛi ‑wi" ’sʋ ɔ pa ’e Suifʋ‑wi" ’a "jrui ’kɩɩn‑gbu ’di ‑wɛe ɔ ke Suifʋ‑wi" a wlu. ²⁰’Sʋ ʋʋa baeɔ’ ’de ɔ ’je ’o ʋʋpʋ o ’wɩ nʋ, ’kaa ɔ sɩ ’wɔɔn‑, ²¹‑wɛe ɔ ke ʋʋ cɩɩɛn "i ’de ɔ ’na : ’Ɩn ’je ‑kɔ’ ‑ɔ jia nynia’ ‑sɔn mu ‑o mamaʋ ’de Selisalɛm. ’Ma muɛ ’nɔ aopʋ o de jia’ ‑bo Kea ‑nɩɛi" ɛ. ’Sʋ ɔ ’wlʋ ’o Efɛsɩ ’mɛ. ²²Ɔ ’wlʋa ’de ‑bato’ ’di ɔ "siɛ i ’bo Sesare ’sʋ ɛ, ɔ muɛ Selisalɛm de. Ɔ ke Kea ‑gbu ‑koa’ ’jeea ’sʋ ɔ muɛ Antiɔsɩ. ²³Ɔ nʋa ’bo Antiɔsɩ ’wɩ pla ’sʋ ɛ, ɔ ’kpa ‑jei" ‑wɛe ɔɔ jii Galasiblʋa ke Frisiblʋa "kpei i ’de ɔɔ kuu nyʋ "klein ‑ʋʋ ‑jea Sesi ’a ‑tɩ’ tɔ’ ’ʋn ’a dɩ i.

Apolɔsɩ nɩɛ ’o Efɛsɩ

²⁴Suifʋi due’ ‑ɔɔ ’nynɩ nɩ Apolɔsɩ, ɔ ’wlʋʋ ’de Alɛsandri ɔmɔ ‑ji’ ’o Efɛsɩ. Ɔɔ’ "ju tu cɛn wɔn i. Kea ’a wlu ‑crɩɩa’ ɔ juo ɛɛ’ wɔ ‑sa ka ’mɛ ’pepe. ²⁵Ɔ ‑tuu" ɛ ’snɩ ’bo Tʋ"bo ’a ‑jei" ‑wɛe ɔ nɩ nɛ "kpei. Ka Sesi ’a "kpei ‑tɩ nɩa "klein, ’kamɔ ɔɔ ‑sɛ’ wɔ ’de nyʋ ‑pee, ɔɔ’ sie ’o dɛ jrɛ’, ’kaa San ’a nyʋ "ni "jru po ‑tɩ ’a ’sʋ mɛ ɔ juo‑. ²⁶Ɔ ‑teɛ wlua’ ‑pʋn" ’de ’flɛ ’ʋn ’de "jrui ’kɩɩn‑gbu ’di. Prisilɩ ke Akilasɩ ’wɔan ɔɔ’ wlu ’sʋ, ʋʋ "duo ɔ ’ʋn ’ɛ, ’de ʋʋ ke ɔ mu ’e ʋʋ wɔin", ‑wɛe ka Kea ’a ‑jei" naa ‑tɩ ’pɛan ’de ʋʋ ‑sɛ’ wɔ ’pepe ’de ɔ ‑pee. ²⁷Ɛ ’wlʋa ’o ɛ, Apolɔsɩ nɩɛ "i ɔ ’je ’e Akai mu. ’De ɛɛ’ ‑tɩ’ ’ʋn Kletiɛn‑wi" kuuɛ ɔɔ’ dɩ i ’sʋ ʋʋ ’crɩɛ ’sbɛ‑ ‑wɛe ʋʋ "nyɩ ɔ, ’de nyʋ ‑jea Sesi ’a ‑tɩ’ tɔ’ ’ʋn ’de ɛɛ’ ’blʋa ’a ’fɔ tu o ’je ɔ sɩn ’sɔɔn kpʋʋn‑. Ɔ nynia ’e mu ɛ, nyʋ Kea nʋa ’saaʋn "jrii, ‑wɛe ‑ʋʋ ‑jea ɛɛ’ ‑tɩ’ tɔ’ ’ʋn ɛ, ɔ poɛ ʋʋpʋ sʋn o. ²⁸Ɔ tba Kea ’a wlu ‑ɛ ‑crɩɩa’ ‑gbɔo "jri ‑sisi’ ‑wɛe ɔɔ toɛ ’bo nyʋ ‑wee’ "klein "juɔi ka Sesi nɩa Nyʋ ’pʋʋi ɛ. ’De ɛɛ’ ‑tɩ’ ’ʋn ɛ, dɛ ʋʋ ’jea ’tmʋ, ɛ se nɩ ’bode.

Pɔo nɩɛ ’o Efɛsɩ

¹‑Ta Apolɔsɩ nɩɩa Korɛntɩ ɛ, ’bo Pɔo plee Asiblʋa ’a crʋɩ "kpei‑ ‑wɛe ɔ nyni ’o Efɛsɩ. Ɔ jɛɛ ’o Kea ’a ‑jei" naaʋn jrʋ’ ‑wɛe ɔ ‑tee’ ʋʋpʋ i, ɔ ’na : ²‑Ta ao ‑teea Kea ‑kwlɩ" ’dee, ao ’je ɛɛ’ ‑Suu ’mɛɛ ? ’Sʋ ʋʋ wlu’ ’de ɔ o ka, ʋʋ ’na : Ka Kea ’a ‑Suu mɛ nɩa ’kmʋ ‑a se ɛ juo. ³’Sʋ Pɔo ‑teeɛ’ ʋʋpʋ i ɔ ’na : batise ‑jɛwɛ‑ ʋʋ nʋ aopʋ ɛ‑ ? Ʋʋ ’na : Ɛ San ’a nyʋ batise nʋsʋn mɛ ʋʋ nʋ ‑aʋn. ⁴’Sʋ Pɔo ’na : Nyʋ ‑ʋʋ ‑wɔɔan’ dɛsaʋn ’a "i juo ‑tɩ, ʋʋpʋ San po "ni "jru ‑wɛe ɔ wlu ’e ‑pee ’de ʋʋ ’je "ju ‑ɔɔ jia ’e de ’a ‑tɩ’ tɔ’ ’ʋn ’je, ɔmɔ ‑nɩ Sesi.

⁵Ʋʋ ’wɔan ɛɛ’ wlu tu ’sʋ ʋʋ pooɛ "ni "jru ’de Tʋ"bo Sesi ’a ’nynɩ ’ʋn. ⁶Pɔo ‑tea’ ʋʋpʋ kwa "jru ’sʋ Kea ’a ‑Suu "ji ’de ʋʋpʋ ’ʋn ’ɛ, ‑wɛe ʋʋ ‑te wlu dee poa’ ‑pʋn" ’de Kea a jaa ʋʋpʋ wlu ’kwa. ⁷Ʋʋ beea o ɛ, ʋʋ ’bɛɛ‑ "nynunmai ’a ‑puue ’jɔ ’sɔɔn ’mɛ.

⁸’Bo ‑mɛ ’de ɛ, Pɔo muɛ ’e Suifʋ‑wi" ’a "jrui ’kɩɩn‑gbu ’di ‑wɛe ɔ wai ɔɔ tɔɔ nyʋ dɛ. ’De ’cʋɩ taan ’di, ɔɔ ‑pɔn nyʋ ‑ʋʋa poa ɔɔ’ wlu doin" o ɛ, ʋʋ ’je Kea ’a tʋ"bodɛ ’ɛ ‑tɩ’ tɔ’ ’ʋn ’je. ⁹’Kaa Suifʋ‑wi" ’a jrʋ’ kuɛ "jru, ʋʋ kmuuɛ pɛe "i ‑wɛe ʋʋa ‑flɛɛn Tʋ"bo ’a ‑je ’bo nyʋ ‑kwea de "juɔi. ’Sʋ Pɔo ke ʋʋpʋ cɩɩɛn "i ‑wɛe ɔ ke Kletiɛn‑wi" ’wlʋ ’de ʋʋa’ "jrui ’kɩɩn‑gbu ’di, ’de ʋʋ mu ’de Tiranisɩ ’a klai" ‑gbu ’di. ’Bomɔ ɔɔ tɔɔ nyʋ dɛ ’wɩ "o ’wɩ. ¹⁰’Kamɔ Pɔo nʋ mamaʋ ’de ‑sɩn ’sɔɔn ’di. ’Sʋ Suifʋ ke Glɛkɩ‑wi" ‑nɩa ’e Asi ‑wee’ ’wɔn Tʋ"bo ’a wlu ’mɛ.

Sefa ’a "nynuu ’a ‑tɩ’

¹¹Kea a nʋɛ jrii’ klae" klae" ’bo Pɔo ‑cɩɛi". ¹²Ɛ nʋɛ ’sʋ tae’fɔ ke ‑misrɔ ‑ɩ bla Pɔo ’a ku "i ɛ, ɩmɩ nyʋ a ‑te ’o ’wɛ‑nʋʋ "kpei ‑wɛe ʋʋa’ ’wɛ‑ ɛ ’bɔ, ’de ‑siisaɩn a ’wlʋ ’e ʋʋpʋ ’ʋn. ¹³’Sʋ Suifʋ jrʋ’ ‑ʋʋa plea dɩ ’mii ‑wɛe ‑ʋʋa nʋa ‑siisaɩn, ʋ ‑pʋ’ ‑a ‑pɔn ‑ʋʋ ‑je ‑siisaɩn i nʋ ’de Sesi ’a ’nynɩ ’ʋn ‑ke. Ʋʋpʋ ‑wlu ka ’de ‑siisaɩn ‑pee ʋʋ ’na : ’Ma wluɛ ɩ ‑pee ɩ "si "kpae’ ’de Sesi ‑ɔɔ ‑tɩ’ Pɔo a ’tmʋa ’a ’nynɩ ’ʋn. ¹⁴Nyʋ ‑ʋʋa nʋa dɛ ‑nɩa ’mʋa‑ Suifʋ‑wi" ’a ’sraa ‑sai klaa" Sefa ’a "nynunmai ‑nɩa ‑mɛ" ’sɔn, ‑o. ¹⁵’Sʋ ‑suusaʋn due’ wluɛ ʋʋpʋ ‑pee, ɛ ’na : ’Ɩn juo Sesi ’mɛ, ‑wɛe dɛ Pɔo nɩa ’ʋn ɛ, ’ɩn juo ‑mɛ, ’kaa aopʋ mɔ ’ee, aoa’ ’nynɩ wɛ‑ ?

¹⁶’Sʋ "ju ‑suusaʋn nɩa ’e ’ʋn ‑teɛ ʋʋpʋ blaa’ ‑pʋn", ’kamɔ ɔ bla ʋʋpʋ mamaʋ ’sʋ ʋʋ ’kpa ’kwla ‑wɛe ʋʋ ’wlʋ ’o ɔ "juɔi. ‑Ta ʋʋ muua ʋʋ cɛn kui, ʋʋ nɩɛ ‑kɔ’ɔ ’sʋ ‑ta ‑wee’. ¹⁷Dɛ ‑nʋʋa ’mʋa‑ Suifʋ o, Glɛkɩ‑wi" ‑nɩa ’o Efɛsɩ ɛ, ʋʋ ‑wee’ "klein ’wɔɛn, ’de ɛɛ’ ‑tɩ’ ’ʋn ɛ, faʋn "ji ’e nyʋ ‑wee’ "klein ’ʋn ’ɛ, ’sʋ ʋʋa ‑teɛ’ Tʋ"bo Sesi ’a ’nynɩ ’a ni’. ¹⁸Nyʋ ‑ʋʋ ‑jea Sesi ’a ‑tɩ’ tɔ’ ’ʋn ɛ, ʋʋa’ ‑tuu"‑tuu ji’ ‑wɛe dɩ saɩn ʋʋ nʋa ʋʋa ’tmʋ ɩ ’bo nyʋ ‑kwea‑. ¹⁹’De ʋʋpʋ "klu ɛ, nyʋ ‑tuu"‑tuu ‑nɩ ’e ‑ʋʋ po nyʋ ’srɛ i po jrii’ tɛin" ‑poo ‑poo"‑. Ʋʋa’ jrʋ’ ja ʋʋa’ jrii’ posbɩ ’mɛ ‑wɛe ʋʋ po ɩ "jri ’bo nyʋ ‑wee’ "juɔi. Nyʋ a naa tɔ’ i ɩa’ ’sbɩ tu ’a sɔɔn’ nɩɛ ’wɛi ’a ‑kwlʋ due’.

²⁰’Kamɔ Tʋ"bo ’a wlu a ’kpa "kpei, ɛɛ kmaa’ "i, ɛɛ "nyɩ nyʋpʋ‑ ’kpɩ.

Nyʋ paa nyʋ bʋ ‑sɔn ’bo Efɛsɩ

²¹Ɩa’ dɩ tu ’wlʋa ’o ‑jei" ɛ, Pɔo nɩɛ "i ɔ ’je Masedoanɩ ke Akai ’ʋn ‑tie" cɛn ‑wɛe ɔ ’je Selisalɛm mu, ’de ɔ wlu ka ɔ ’na : ‑Bo ’ɩn nyni ’e ɛ, ‑mɛ ’ɩn ’je Rɔmʋ ’je ‑o ‑ke. ²²’Sʋ ɔ dboɛ nyʋ ‑ʋʋa po ɔ sʋn o ’a ’sɔɔn nya ’de Masedoanɩ. Timote ke Erasɩ ke‑ mʋ ɔ dbo, ‑wɛe ɔ mɔ’ɔ ‑cɛ" ’kpa nʋ ’e Asi nɔ" pla ke’wlɛ.

²³’De ɛɛ’ nɔ" tu ’di nyʋ tai’ "maa’ dɩ klae" nʋʋɛ’ ’de Tʋ"bo ’a ‑jei" naa ‑tɩ ’ʋn. ²⁴"Ju due’ nyʋ a ’daa‑ Demetrisɩ ɔ nɩɛ nɩɩblai ‑o, ɔɔ nʋɛ ’wɛi ‑wɛe ɔɔ bla ‑gbi" nynuu mɩɩ" ‑ɩ ‑ke ʋʋa’ kɔun‑ kea Dianɩ ’a ‑gbu" ‑kooa’, ɩmɩ ɔɔ ple ‑wɛe ɔ ke ɔɔ’ dbonʋʋn a ’je "wliiɛ‑. ²⁵Ɔ ’kɩɩɛn ɔɔ’ dbonʋʋn ke nyʋ ‑ʋʋ ‑ke ɔ ’blea dbo due’ "jrui, ’de ɔ wlu ʋʋpʋ ‑pee ka ɔ ’na : ’Ma ’cɛ, ao ’je kan’ ’mɛ ’de dbo ‑nɛ ’ʋn ɛ, ’bomɔ ‑aa dɛ ’ʋn ’wlʋa’ ‑wee’ nɩ‑. ²⁶’Kaa dɩ "klein Pɔo ’tmʋa aoa ’wɔɩn, ɛ se ‑ta Efɛsɩ ’a ’sʋ nɩ‑. Ɔɔ ’tmʋ ɛɛ’ dɛ tu ’mɛ ’de Asi ’a ‑kwlɛ ‑tuu"‑tuu ’dii ɔ ’na : ‑Kɩɩ’ ‑jɩ nyiɔ ’ɔ sʋn nʋa ‑mɩ se Kea nɩ‑. Ɛɛ’ wlu tu ɛ, ɛ dooa ‑aa dbo ’mɛ. ²⁷Ɛ se ‑aa dbo ’a ’sʋ ɛɛ dooa nɩ‑, ’kaa ɛɛ dooa Dianɩ ‑ɛ ‑nɩa ‑aa kea ’a ‑gbu" ’a ’nynɩ. ‑Wɛe Dianɩ ‑kea’‑ Asiblʋa ke ’kmʋ ‑wee’ a ‑gbɛɛa’ ’je "ku "kpei ’wlʋ ’de ʋʋ seɛ dɛ ’daa i.

²⁸Ʋʋ ’wɔan wlu ‑nɩa ’mʋa‑ ’sʋ ʋʋ ’kpa ’cɛn, ʋʋ ‑teɛ ‑cruɛn" ‑saa’ ‑pʋn" ʋʋ ’na : Dianɩ ‑ɛ ‑nɩa Efɛsɩ‑kɔʋn ’a ‑kea ɛ ’bɛi" ! ²⁹’Sʋ ʋʋ ‑teɛ ‑kli poa’ ‑pʋn" ’bo ‑kwlɔ ‑wɛe ʋʋ ‑wee’ ’kɩɩɛn "jrui ’bo ‑kwlɔ ‑kwea. Kaisɩ ke Aritakɩ ‑ʋʋ ‑nɩa Masedoanɩ ‑nyʋ ‑wɛe ʋʋ ‑ke Pɔo a na ʋʋ kpʋn ʋʋpʋ ’mɛ ‑wɛe ʋʋ kpa ʋʋpʋ ’e ‑kwlɔ ‑kwea. ³⁰Pɔo nɩɛ "i ɔɔ’ ‑cɛ" ’kpa ’je de ’wlʋʋ‑ ’bo nyʋ ‑kwea de "juɔi, ’kaa Kletiɛn‑wi" kaan ɔ ‑je de. ³¹Dɛ "ijuoʋn jrʋ’ ‑ʋʋ ‑nɩa ’e Asi ‑ʋʋ ‑ke Pɔo dbɛɛa ʋʋ dboɛ nyʋ ’de Pɔo o ‑wɛe ʋʋ ’je ɔ ’tmʋʋ‑ ’de ɔ je ’e ‑kwlɔ ‑kwea mu.

³²Nyʋ ‑ʋʋ ‑kɩɩan’ "jrui ’de ɛɛ’ nɔ" tu ’di ’de ‑kli poa ’a ’ʋn ɛ, dɛ jrʋ’ a ’tmʋa jrʋ’ ’a ’wɔn ɛ ’mii, nyʋ jrʋ’ ‑nɩa ’de ʋʋ "klu ɛ, dɛ ‑ɛɛ "jrui ʋʋ ’kɩɩan ‑gblein’ ɛ, ʋʋ se ɛ juo‑. ³³’Sʋ ʋʋ ‑sa Alɛsandrɩ ’de nyʋ "klu, ɔmɔ Suifʋ‑wi" a poo ’e nya ‑wɛe ɔ ‑kaa’ nyʋ kwai" ’de ɔ nɩɛ "i ɔ ’je ʋʋ ‑pee wlu‑. ³⁴’Kaa ka ɔ nɩa Suifʋi ʋʋ ’jea kan’ ’sʋ ʋʋ ‑teɛ "wɔa’ ‑pʋn" ʋʋ ’na : Dianɩ ‑nɩa Efɛsɩ‑kɔʋn ’a ‑kea’‑ ɛ ’bɛi" !

³⁵‑Kwlɔnjei mɔ ‑ɔ ji’ ‑wɛe ‑ɔ ‑kaa’ ʋʋpʋ ’ʋn ’de ‑ɔ wlu ka ‑ɔ ’na : Aopʋ Efɛsɩ‑kɔʋn, nyʋ ‑wɛ ‑seɛ’ juo ka Efɛsɩ‑kwlɔ nɩa Dianɩ ‑kea ’a ‑gbu" ke ɛɛ’ kooɔ’ dɛ ‑wlʋa ’e jaʋn ’di ’a ’deifuoi ɛ ? ³⁶Nyɔ ‑ɔ ‑jea ɛɛ’ dɛ tu ’ʋn ‑too’ ɔ se nɩ‑. Ao ‑te ’tɩɩn, ao ’bo dɛ "o dɛ‑nʋɛ’ ’de "kpeicrɛa’ ’ʋn. ³⁷Dɛ‑nʋɛ’ nyʋ ao ja ‑ta se dɛsaʋn jrɛ’ nʋ ’de ʋʋ se ‑aa Dianɩ ‑kea wɔn o to‑. ³⁸’De ‑bo Demetrisɩ ke ɔɔ’ dbonʋʋn nɩɛ "i ʋʋ ’je nyɔ "kuan poo ɛ, ‑mɛ ’wɩ nyʋ a ’jea ’pee i ɛ, ʋʋ juɩ’. ’De ʋʋ juo nyʋ ‑ʋʋa ‑jea nyʋ ’a ’pee ’mɛ ‑ke, ‑mɛ ’demɔ ʋʋ ’je mu ‑wɛe ʋʋ ’e "kuan po ka‑. ³⁹’De ‑bo aoa sea dɛ jrɛ’ i ‑tee’ ɛ, nyʋ a muɛ ‑mɛ ’tmʋa’ ’bo nyʋ ‑wee’ "juɔi. ⁴⁰Nyʋ a muɛ ‑a ‑klipoʋn ’daa’ ’de dɛ ‑nʋʋa ‑sɩan ‑ta ’a ‑tɩ’ ’ʋn, ’de bɔ’ ‑a bla ‑ta, ɛ se ’jɔ ’ble. ‑Bo nyɔ ‑tee’ ‑a i ɛ, ‑ta ‑a ‑jea "kuan ‑sa ‑wɛe ‑a ‑je ɛ po, ’bo se nɩ‑. ⁴¹Ɔ ‑kɔa’ wlu ‑nɩ ’a ’tmʋa’ ’sʋ ɔ poɛ ʋʋ ‑wee’ ‑jei", ‑wɛe ʋʋ mu ‑gbɛin" o i.

Pɔo muɛ ’e Masedoanɩ

¹‑Ta ʋʋa’ ‑kli ‑nɛ ’bɔa ’sʋ Pɔo ’kɩɩɛn nyʋ ‑ʋʋ ‑jea Sesi ’a ‑tɩ’ tɔ’ ’ʋn "jrui ‑wɛe ɔ kuu ʋʋpʋ ’a dɩ i, ’de ɔ ke ʋʋpʋ poo wlu, ‑wɛe ɔ mu Masedoanɩ de. ²Ɔ pleɛ ɛɛ’ ’blʋa‑ tu "kpei‑ ‑wɛe ɔɔ "nyɩ Kletiɛn‑wi" ’kpɩ ’de wlu ɔɔ ’tmʋa ’ʋn. ’Sʋ ɔ muɛ ’e Grɛsɩ. ³’Bomɔ ɔ nʋ ’cɩ taan. Ɔ ‑teɛ ‑bato’ ’di ’kpa ‑tɩ ‑wɛe ɔ ’je ’e Siri mu ’de‑. ’Sʋ ka Suifʋ pooa ɔɔ’ dɛsaʋn "jrii nʋ ‑tɩ, ɔ ’wɔɩn ’sʋ ɔ ’na : ‑Bo ɛ nɩ kan’, ‑mɛ ’ma muɛ ’e Masedoanɩ de.

⁴Nyʋ ‑ke ɔ mua mamaʋ ‑ʋʋ nynia ’de Asi ’a ’nynɩ ka : Pirisɩ ’a "ju Sopatɛɛ ‑mɔ ’wlʋɛ Bere, Aritakɩ o Sekɔn ’wlʋɛ Tesalonikɩ, Kaisɩ ‑wlʋa Dɛɛbʋ ke Timote ke, ɛ ke Tisikɩ ke Trofimʋ, ‑wi" ‑mʋ ’wlʋɛ ’e Asi. ⁵Nyʋ ‑nʋ ʋʋ ‑pʋ ‑si’ ’e nya ‑wɛe ‑ʋʋa fuo ‑aʋn ’bo Troasɩ. ⁶‑Apʋ mɔ ɛ, ‑bo Suifʋ‑wi" ’a ‑kɔ’ ‑ɛɛ ’nynɩ nɩa ‑di’pɛn ‑ɛ sea ‑puun" dɛ o mu ’a ‑kɔ’ ’wlʋ ’o ‑jei", ‑wɛe ‑a ‑kpa ‑bato’ ’di ’bo Filipʋ ’de ‑a nʋ ’wɩ ‑mm" ’bo ‑jei" ‑wɛe ‑a ‑jɛɛ ʋʋpʋ ’bo Troasɩ ’de ‑a ‑wee’ nʋ ’o ’dɔɔ due’.

Pɔo ’a ’bo Troasɩ mua’ ’a de ’bɔɔ‑ ‑nɩ

⁷’Dɔɔ "i‑saawɩ ’a ‑kwie" ka a, ‑a ‑kɩɩɛn’ "jrui ‑tadue ‑wɛe ‑a ‑je Tʋ"bo ’a diidɛ di ’sʋ Pɔo a wlu ’de Kletiɛn‑wi" ‑pee, dɛ‑nʋɛ’ ‑bo ‑sɔn’ ‑sɩn’ ɛ, ɔɔ muɛ mua’, ’kamɔ ɔ wlu mamaʋ ’sʋ ‑too’ cɛn ’ʋn. ⁸’De nɛbi ‑tuu"‑tuu ‑nɩ ’e "jɛi ‑gbu ’di ‑a ‑kɩɩan’ "jrui ɛ. ⁹’De ‑kooa" i ‑tɔo due’ ‑ɔɔ ’nynɩ nɩa Etisisɩ ɛ, ɔ ‑teɛ ’bo flɛn’mɛtɩ "i. ‑Ta Pɔo nɩɩa wlu ‑tɔɔn ‑nɩ ’a ’tmʋa ’a, ‑mɛ ɔ nɩɛ ’e "nyɩɔ ’ɔ bie’. Ɔɔ’ "nyɩɔ’ ’mʋa‑ nʋɛ’ ’sʋ ɔ je ’e "jɛi‑gbu ’a taan ‑nɛ ’di ’wlʋ, ɔ je i ‑ka ’nɔ ‑sɔn. ‑Ta nyʋ a kpɔɔ "jɛi, ‑mɛ ɔ ’mɛɛ.

¹⁰’Kaa Pɔo "siɛ i, ɔ jiɛ ja ’bo ɔ "kpei ‑wɛe ɔ "duo ɔ ’ʋn, ɔ po ɔ sɩn ’dii ’de ɔ ’na : Ao ’bo pɛe i pleɛ, dɛ‑nʋɛ’ ɔɔ’ ‑suu nɩ ’de ɔ ’ʋn ’ɛ ke. ¹¹’Sʋ ɔ ’ja ’e ‑gbu" ’di de ‑wɛe ɔ cɩɛn ‑di’pɛn i ’de ʋʋ di ɛ, ‑wɛe ɔ ‑te wlua’ ‑pʋn" ke’wlɛ. Ɔ wlu’ mamaʋ ’sʋ ‑sɔn’ je ‑sɩn’. Ɔ ‑kɔa’ wlua’ ’sʋ ɔ ’kpa ‑jei". ¹²Ʋʋ ja ‑kooa" i ‑tɔo ‑nɔ ’ɔ "kunyɩɔ’ sɔn ‑nɛ ’mɛ ’bo ʋʋa’ ‑kwea’‑. Ɛɛ’ dɛ tu nɩɛ ʋʋa’ ’mʋa ‑tɩ klae" ‑wɛe ɛ kuu ʋʋpʋ ’a dɩ i.

Pɔo ’wlʋa ’o Troasɩ ɛ, ɔ muɛ Mile

¹³‑Apʋ mɔ ɛ, ‑aa muɛ nya ‑wɛe ‑a ‑je ‑bato’ ’di ’kpa ’de ɛ ’je ‑a Asɔsɩ kpa. ’Bomɔ ‑a ‑je Pɔo ’ʋn "duo‑, ’kamɔ ɔɔ’ ‑cɛ" ’kpa nɛɛ tɔ’ "kpei‑, dɛ‑nʋɛ’ ɔ nɩɛ "i ɔ ’je ’blʋɔi naa‑ ‑wɛe ɔ ’je ’o mu. ¹⁴Ɔ jɛɛa ‑aʋn ’bo Asɔsɩ ’sʋ ɛ, ‑a "duo ɔ ’ʋn ’de ‑bato’ ’di ‑wɛe ‑a ‑wee’ mu Mitilɛnɩ. ¹⁵‑A ‑wlʋa ’o ‑mɔ ɛ, ‑a ‑naa "ni "kpei. ‑Ta ‑sɔn’ ɔ ‑sɩan’ ’sʋ ‑a nyniɛ ’o Kiosɩ ‑blʋa ‑pʋn". ‑Sɔn’ jrɛ’ ‑sɩan’ ke’wlɛ ‑a nyniɛ ’o Samɔsɩ‑blʋa "kpei ‑wɛe ‑a ‑wlʋ ’o ‑mɔ ’de ‑a kpʋn ’kpʋʋ ’bo Mile. ¹⁶Pɔo ’a ‑cɛ" ’kpa ‑nɩɛ "i ‑wɛe ‑ɔ ‑blaa Efɛsɩ‑kwlɔ ’de ‑ɔ se bʋ kɔ, ‑wɛe ɔ je nɔ" ‑wee’ ‑sii ’de Asi, dɛ‑nʋɛ’ ɔɔ crɛɛ "kpei‑ ‑wɛe ‑bo ɛɛ’ dɛ tu ’bɛɛ‑ ɛ ’je nʋʋ ɛ, ’de ɔ ’je Selisalɛm nɩ‑ Pantekɔtɩ ’a ‑kɔ’ wɩ o.

Pɔo wluɛ Kea ‑gbu ’a nyʋsoa ‑nɩa Efɛsɩ ‑pee

¹⁷’Bo Mile mɔ Pɔo nɩ ‑wɛe ɔ dbo nyʋ Efɛsɩ ʋʋ mu Kea ‑gbu ‑jeopoʋn ‑nɩa ’emu ’daa’. ¹⁸‑Ta ʋʋ nynia ’bo ɔ ‑pʋn" ’sʋ ɛ, ɔ wluɛ ʋʋ ‑pee ka ɔ ’na : Dɛ ‑wlʋa ’e "i‑saawɩ ‑ɛ ’di ’ɩn jia ’nɔ Asi ‑wɛe ‑ɛ ‑jɛɛa ‑sɩanwɩ ɛ, ka ’ɩn nʋa nasʋn ’de ao ‑pee ɛ, ao ‑wee’ juɛ’. ¹⁹’Ɩn nʋɛ Tʋ"bo ’a dbo ’de ‑cɛ" ja jaa’ ke "miini ’ʋn ’de ’kle Suifʋ‑wi" a ‑tua" ’ʋn ’a ‑kwea’‑. ²⁰Ao ’je kan’ ’mɛ dɩ "klein ‑kɔan ‑tɩ’ ’de aoa’ ‑tɩ’ ’ʋn ɛ, ’ɩn se ɩa’ dɛ ka ’kwla ‑tu", faʋn jrɛ’ se ’ʋn nʋ. ’Ɩn pleɛ "kpae’ woi ke ‑gbi" ’dii ‑wɛe ’ɩn ’tmʋ ɩ ’de ao ‑pee, ’de ’ɩn tɔɔ ɩ aopʋ‑. ²¹’Ɩn ’da Suifʋ o, nyʋ ‑sea’ Suifʋ nɩ ’mɛ ’de ʋʋ ’je ʋʋa’ dɩsaɩn "i juo‑, ‑wɛe ʋʋ ’je ’e Kea o "biie‑, ’de ʋʋ ’je Tʋ"bo Sesi ’a ‑tɩ’ tɔ’ ’ʋn ’je.

²²’De kaan ka, Kea ’a ‑Suu ‑teɛ’ ’ʋn ‑klaan" "kpei ’de ’ma mu Selisalɛm. Dɛ ‑ɛ ‑jea ’ʋn "jrii nʋʋɛ ’demu ɛ, ’ɩn se ɛ juo‑, ²³Kea ’a ‑Suu a ’tmʋa ’ʋn ‑pee ‑kwlɔ "o ‑kwlɔ ’ma cɛɛan ’dii, ɛ ’na : ’De Selisalɛm ‑ma mua, "cɩn ke ’kle ‑a fuo ‑ʋn ’demu. ²⁴’Kaa ’ɩn se ’ma ‑cɛ" ’ɛ ’kmʋ ‑mɛ dɛ ’ʋn ’je. Dɛ ‑kɔan ‑tɩ’ mɛ ‑nɩ ’ɩn ’je ’ma plea’ nya kpa ’de ’mʋa‑ ’ʋn, ‑wɛe dbo Sesi ‑tea’ ’ʋn kwa ’ɩn ’je ɛ "jru ‑cra’. Ɛɛ’ dbo tu mɛ ‑nɩ Kea ’a ’saaʋn ke ‑pɔia" ‑tɩ ’a ’tmʋa’.

²⁵Dɛ ’ɩn jua’ ɛmɛ ‑nɩ kaan ka la ’ja a, aopʋ ‑ɔ "klu ’ɩn jiia ’de ’ɩn ’tmʋa Kea ’a tʋ"bodɛ ’ɛ ‑tɩ’ ɛ, ’ɩn ’je kan’ ’mɛ ao se ’ma "jua‑ "jriɛ‑ ’jeei ’bode. ²⁶Ɛmɛ ‑tɩ ’ma ’tmʋɛ ’pepe ’de aopʋ ‑pee ‑sɩan aoa’ nyɔ due’ ’a nymɔ se ’ʋn "jru nɩ‑. ²⁷’Ɩn ‑tu" ao Kea wlu ’a ’snɩ ‑wee’ "klein ’mɛ, ’ɩn se dɛ jrɛ’ ’kwla ‑tu". ²⁸Ao ‑tu" aoa’ ‑cɛ" ’kpa ke aoa’ de’di ‑wi" Kea ’a ‑Suu ‑te ao kwa ’a ‑tɩ’. Kea ’a ‑gbu" ɛɛ’ "ju ’a nymɔ ‑wla i ‑tɩan’ a, ao ‑tu" ɛɛ’ ‑tɩ’. ²⁹’Ɩn juɛ’ ‑bo ’ɩn ’wlʋ ’nɔ nyʋ ka ‑ci’ nɩa ‑ʋʋ ‑nɩa kan’ a, ʋʋa muɛ ’de aopʋ "klu jia’. Ʋʋa’ nyʋ tu ɛ, ʋʋ se aopʋ "i "tai. ³⁰‑Wɛe ’de aopʋ "klu nyʋ jrʋ’ ’je ’e ’wlʋ ’de ʋʋ ’je sɩ ’tmʋ ‑wɛe ʋʋ ’e Sesi ’a ‑tɩ’ tɔ’ ’ʋn ’jeʋn ’a "jru ‑jei" ‑saa‑. ³¹Ao ‑tu" aoa’ ‑cɛ" ’ɛ ‑tɩ’ ’ja, ‑wɛe ka ’de ‑sɩn taan ’di ’ɩn ‑saa aopʋ fɛn’ due ’due ’de "miini ’ʋn jeejee ɛ, ao ’je ɛ ‑kwlʋ o po.

³²Kaan la ’ja a, ’ɩn ‑teɛ’ aopʋ‑ Kea ke ɛɛ’ ’saaʋnwlu kwa, dɛ‑nʋɛ’ ɛmɛ ‑bɛɛ’ ‑ɛ ‑je aopʋ‑ ’kpɩ "nyɩ, ‑wɛe ao ke nyʋ ɛ ‑teea kpɔi" ’je ’kɛn i plaan‑. ³³Nyɔ jrɔ’ ’ɔ ’wɛi o, ɔɔ’ ’sani o, ɔɔ’ ’ʋnpaadɩ ’a ’tʋn se ’ʋn ’de po. ³⁴Aoa’ ‑cɛ" ’kpa ’je kan’ ’mɛ ’ma sɩn ‑nɩ, ɩmɩ ’ɩn nʋʋ dbo ’ʋn ‑wɛe ’ɩn ke ’ma ’cɛ‑wi" ’je dɛ ‑a di. ³⁵Dɛ ’ɩn tɔɔa aopʋ ’de ‑mɛɛ’ ‑kɔ ’di ɛ, ɛmɛ ‑nɩ ’kamɔ nyʋ ’je dbo nʋ ‑wɛe ɔ ’je nɩɩa" nyʋ kwa wɔi ‑te’. ‑Bo ‑aa sea kan’ ‑mɔ nʋ ɛ, ‑mɛ wlu Tʋ"bo Sesi ’a ‑cɛ" ’kpa ’tmʋa ‑a ‑bleeɛ’ ‑kwlɩ" ɔ ’na : Nyʋ dɛ "nyɩa’ ’bleɛ ’mʋa‑, ɛ je nyʋ "nyɩ ‑ʋn dɛ ‑sii‑.

³⁶Pɔo ‑kɔa’ wlua’ kan’ ’sʋ ɛ, ɔ ke ʋʋ ‑wee’ poɛ ’kɔi‑ ‑klu’ ‑wɛe ʋʋ bae Kea. ³⁷’Sʋ ʋʋ ‑wee’ a ‑fɩɩn" ‑blɛ ‑blɛ, ʋʋ ‑gbleeɛ Pɔo ‑kwlɩ" ‑wɛe ɔ ke ʋʋa poo wlu. ³⁸Dɛ "kaea’ ʋʋpʋ "jrii kpleiin, ɛmɛ ‑nɩ ɔ ’na ʋʋ ke ɔ se ’jeei ’bode. Ʋʋ kpɔ ‑jei" mamaʋ ’sʋ ʋʋ nynii ɔ ’e ‑bato’ wɔin".

Pɔo muɛ Selisalɛm

¹‑A ‑ke ʋʋ cɛɛan "i ’sʋ ‑a ‑ja ‑bato’ ’di ‑wɛe ‑a mu Kɔsɩ. ‑Sɔn’ ‑sɩan’ ‑a muɛ ’e Rodɛsɩ. ’Bomɔ ‑a ‑wlʋ ‑wɛe ‑a mu Patara. ²‑A ‑jɛɛ ’o ‑bato’ ‑ɛɛ mu ’e Fenisiblʋa "kpei ɛ, ’sʋ ‑a ‑kpɛ ’di ‑wɛe ‑a mu. ³‑Ta ‑aa ‑jeea Siprʋ ‑blʋa i ’sʋ ɛ, ‑a siɛ ’e kʋan o fɔ o, ‑wɛe ‑a ‑muu ’de Siriblʋa o fɔ o, ’de ‑a kpʋn ’kpʋʋ ’bo Tii. ’Bomɔ dɩ ‑ɩ ‑nɩa ’e ‑bato’ ’di ’je i "sii‑. ⁴‑A ‑jɛɛ ’o Sesi ’a ‑tɩ’ tɔ’ ’ʋn ’jeʋn, ‑wɛe ‑a ‑ke ʋʋ ‑te i ’de ’dɔɔ due’ ’di. Kea ’a ‑Suu ‑saa ʋʋpʋ fɛn’ ’de Pɔo ’a ‑tɩ’ ’ʋn ‑wɛe ʋʋ wlu ɔ ‑pee ka ʋʋ ’na : ‑Ɩn ‑bo Selisalɛm muɛ.

⁵’Kaa ’dɔɔ due’ ‑nɛ ‑cra "jru ’sʋ ɛ, ‑a kpʋɛn ‑aa ‑je i ʋʋ ke ʋʋa’ ’nynʋkpae’ ke "nynuu‑ ‑wee’ ja ‑a ‑jei" mamaʋ ’sʋ ‑a je ‑kwlɔ ’mii ‑kwɛ‑ ‑wɛe ‑a po ’kɔi‑ ‑klu’ ’bo "ni ‑kwlɩ", ’de ‑a ‑bae Kea. ⁶Ʋʋ ke ‑a ‑wee’ pooɛ wlu due ’due ’sʋ ‑a ‑ja ’e ‑bato’ ’di ‑wɛe ʋʋpʋ mu ‑kwlɔ de.

⁷‑Aa ‑bato’ ’di ’kpaa’ ‑nɛ ’bo Tii mɔ ‑a ‑crɛɛ "jru ‑wɛe ‑a mu Putolemaisɩ ’de ‑a ‑ke ‑aa de’di ‑wi" ’je ’jee‑. ‑A nʋɛ ’o ʋʋpʋ o ’wɩ due’. ⁸‑Sɔn’ jrɛ’ ‑sɩan’ ’sʋ ‑a ‑kpa ‑jei", ‑wɛe ‑a nyni Sesare ’de ‑a pa ’e Filipʋ ‑ɔ ‑nɩa Kea ’a ‑tɩ’ ’tmʋi o ‑gbu", nyʋ ‑mɛ" ’sɔn ʋʋ ’cra i ‑wɛe ʋʋ ‑tea dbo kwa ’de Selisalɛm Kea ‑gbu ’di ’de ɛ, ɔ nɩɛ ʋʋpʋ ’a due’ ‑o. ⁹Ɔ ’bleɛ "nynuunynʋkpae’ ‑nyiiɛ ‑ʋʋ se jra "ti due’ ‑wɛe ‑ʋʋ ‑nɩ Kea ’a wlu ’kwajaaʋn. ¹⁰‑A nʋɛ ’o ’wɩ pla, ’sʋ Kea ’a wlu ’kwajaai due’ ‑wlʋ ’e Suide ‑ɔ ji, ɔɔ’ ’nynɩ ‑nɩ Akabisɩ. ¹¹Ɔ ji’ ɔ je ‑a ‑jɛɛ, ’sʋ ɔ "duɛ Pɔo ’a wlʋ ’ʋn ‑wɛe ɔ san ɔɔ’ ‑cɛ" ’ɛ bɩ ke sɩn ke‑, ’de ɔ ’na : Dɛ Kea ’a ‑Suu ’tmʋa, ɛ ka : "ju ‑ɔ ‑blea wlʋ ‑nɛ ka Suifʋ‑wi" a mu ɔ saan’ ka ’de Selisalɛm ‑wɛe ʋʋ ’je ɔ nyʋ ’srʋ "nyɩ.

¹²‑Ta ‑a ‑ke nyʋ ‑nɩa ’o mu ’wɔan wlu ‑nɛ ’sʋ ɛ, ‑aa baeɛ Pɔo i ‑wɛe ɔ je Selisalɛm mu. ¹³’Kaa ɔ wlu’ ka ɔ ’na : Dɛɛ ‑tɩ aoa ‑fɩɩn" ’ʋn, ‑wɛe aoa pooa ’ma pɛe ɛ‑ ? Ɛ se ’ma saan ’a ’sʋ ‑mɛ nɩ‑, ‑bo ɛ nɩ ’ɩn ’je Selisalɛm mu ‑wɛe ’ɩn ’je ’mɛ ’de Tʋ"bo Sesi ’a ’nynɩ ’ʋn mɔ ’de ɛ, ’ɩn ‑teɛ ɛɛ’ kein"ke. ¹⁴‑A nʋɛ’ ‑nʋ ‑nʋ, ’kaa ‑a se ɔ "wɔin ’bɛɛ‑, ’sʋ ‑a ‑bɔ ɔɔ’ i bae ‑tɩ ’mɛ, ‑wɛe ‑a ‑na dɛ Tʋ"bo nɩa "i, ɛmɛ ‑ɛ ‑je nʋʋɛ‑.

¹⁵’Wɩ ‑a nʋa ’o mu ‑kwɛa ’sʋ ‑a ‑nmaeɛ ‑aa dɩ ‑wɛe ‑a mu Selisalɛm. ¹⁶Sesi ’a ‑tɩ’ tɔ’ ’ʋn ’jeʋn ‑nɩa Sesare ’a jrʋ’ kpa ‑a ‑jei", ‑wɛe ʋʋ kpa ‑aʋn ’de "ju due’ ‑a ‑jea ’ʋn koo wɔin". Ɔɔ’ ’nynɩ ‑nɩ Manasɔn, ɔ ’wlʋɛ ’e Siprʋ‑blʋa "kpei, ɔ nɩɛ Sesi ’a ‑tɩ’ tɔ’ ’ʋn ’jei ‑o sese.

Pɔo muɛ Sakɩ "i‑teea’

¹⁷‑A nynia Selisalɛm ɛ, ‑aa de ’di‑wi" kpʋʋɛn ‑a sɩn ’sɔɔn ’de ’mʋa‑ ’ʋn. ¹⁸Ɛɛ’ ‑sɔn’ ‑sɩan’ Pɔo ke ‑a muɛ ’e Sakɩ wɔin", ’demɔ Kea ‑gbu ‑jeopoʋn ‑wee’ ’kɩɩn‑ "jrui. ¹⁹Pɔo ke ʋʋ ’jee la ’sasa ‑wɛe dɩ "klein Kea nʋa ’de ɔɔ’ dbo ’a ‑tɩ’ ’ʋn ’de nyʋ ‑sea’ Suifʋ nɩ "klu ɛ, ɔ ‑tee ‑wɛe ɔ po ɩa’ "kuan. ²⁰Ʋʋ kɔa’ ɔɔ’ "kuan ‑nɛ ’wɔan ’sʋ ʋʋ poɛ Kea ’sɛ‑ ‑wɛe ʋʋ wlu ɔ ‑pee ka, ʋʋ ’na : ‑Aa de’di, ‑ma ‑jee’, Suifʋ ‑tuu"‑tuu ‑ʋʋ ‑kpa Sesi ’a ‑tɩ’ tɔ’ ’ʋn ’jeʋn ɛ, ʋʋ ‑wee’ "klein ‑siɛ’ Moisɩ ’a kɛ’ o. ²¹’Kaa dɛ ʋʋ ’wɔan ’de ‑ma ‑tɩ’ ’ʋn ɛ ka : Dɛ ‑ma tɔɔa Suifʋ‑wi" ‑ʋʋ ‑tia" ’e nyʋ ’srʋ "klu ɛ, ɛmɛ ‑nɩ ‑ɩn ‑na ʋʋ ’je dɩ "klein Moisɩ ’a kɛ’ ’tmʋa kwa ‑sɔn ‑saa, ’de ʋʋ ’bo ʋʋa’ "nynuu‑ ’klɛn kpaa ‑wɛe ʋʋ ’bo ’o ‑a "bo ‑wi" ’a kplɩn ’de blaa. ²²Ka ‑a ‑je nʋ ’ja a‑ ? Dɛ‑nʋɛ’ ka ‑ɩn jia ʋʋ ‑wee’ a muɛ ’wɔan’ see. ²³Dɛ ‑aa mua ’tmʋa’ ’de ‑ʋn ‑pee ɛ, ‑ɩn nʋ ɛ. ‑A ‑bleɛ nyʋ ‑nyiiɛ ‑ʋʋ cɛn wlu ‑tie" ’bo Kea "juɔi. ²⁴Ʋʋ ke ‑ɩn mu ‑wɛe ka Suifʋ‑wi" ’a kɛ’ "sia ’nynɩ ɛ, ʋʋ ke ‑ɩn ‑je kan’ nʋ, ‑ɩn ‑sa nyʋ ‑kei" ‑wɛe ʋʋ ’je ʋʋa’ "mɩɩ‑ cɛn. ‑Bo ɛ nɩ kan’ a, ‑mɛ nyʋ ‑wee’ a muɛ jua’ ka dɩ ʋʋ ’tmʋa ’de ‑ma ‑tɩ’ ’ʋn, ɩ nɩa sɩ ɛ. ’De ‑mɔ ‑nɩɛ kɛ’ wɔn ’jei ‑o ‑ke. ²⁵‑Bo ɛ nɩ nyʋ ‑sea’ Suifʋ nɩ ‑wɛe ‑ʋʋ ‑kpa Kletiɛn‑wi" ‑mʋ ɛ, ‑mɛ dɛ ‑a ‑bɛɛa’ wlu "kpei ɛ, ɛmɛ ‑a ‑tmʋ ’de ʋʋ ‑pee ’de ʋʋa’ ’sbɛ kpaa’ ’ʋn. ‑A ‑na ʋʋ ’bo nmi ‑ɛ ‑wlʋa ’e kɔin ’a ’sraa ‑sa ’ɩn diɛ, ʋʋ ’bo nmi ’a nymɔ ke nmi ‑ɛ ‑mɛa fuan "fun diɛ, ‑wɛe ʋʋ ’je ’nynɩ ‑san nʋ‑tɩ ’bɔ.

²⁶’Sʋ Pɔo ke nyʋ ‑nʋ mu’ ‑wɛe dɛ Suifʋ‑wi" ’a kɛ’ "sia ’nynɩ ɛ, ʋʋ nʋɛ. ‑wɛe ’wɩ ‑ɛ ’di ɛɛ’ dɛ tu ’jea nʋʋɛ, ’de ɔ ’tmʋ ɩ ’de Kea ‑gbu klaa" ’di, ɛ ke ’wɩ ‑ɛ ’di ʋʋa’ ’sraa‑ ’jea ‑saa due ’due ke‑.

Ʋʋ kpʋn Pɔo ’mɛ ’de Kea ‑gbu klaa" ’di

²⁷’Wɩ ‑mɛ" ’sɔn ‑nɩ a jiɛ ‑sia’ ’sʋ Suifʋ‑wi" ‑wlʋa ’e Asi ’je Pɔo ’mɛ ’de Kea ‑gbu klaa" ’di, ’sʋ ʋʋ paa nyʋ bɩ ‑sɔn, ‑wɛe ʋʋ kpʋn ɔ. ²⁸’De ʋʋa "wɔ ʋʋ ’na : Israɛ‑kɔʋn, ao ‑too" ‑a "i, "ju ‑ɔ ‑wlua ’blʋa ‑wee’ "klein ke Israɛ‑kɔʋn ke Moisɩ ’a kɛ’ ke Kea ‑gbu klaa" ‑nɛ ’dei ‑ta "o ‑ta a, ɔ ka. "Ju due’ ‑sea’ Suifʋi nɩ ɛ, ɔmɔ ɔ paa ’e Kea ‑gbu klaa" ’di, Kea ’a ‑gbu" klaa" ‑ɛ ‑kwɛai ɛ, ’de ɔ ‑sɛ ‑gban. ²⁹Dɛ‑nʋɛ’ ‑wɛe ʋʋa ’da kan’ a, ɛmɛ ‑nɩ ʋʋ ’je Trofimʋ ‑ɔ ‑wlʋa Efɛsɩ ke Pɔo ’mɛ ’bo ‑kwlɔ ’de‑, ʋʋpʋ a naa tɔ’ i ʋʋ ’na : ‑Mɛ ɔmɔ Pɔo paa ’e Kea ‑gbu klaa" ’di.

³⁰Ɛɛ’ dɛ tu ’a ‑kli ‑teɛ ’kpaa’ ‑pʋn" ’bo ‑kwlɔ. Nyiɔpʋ‑ a ple’ ‑ta "o ‑ta ’sʋ ʋʋ kpʋn Pɔo ’mɛ, ‑wɛe ʋʋ "klɔ i ’de ʋʋ ‑sɔ ’e Kea ‑gbu klaa" ’di. ’Bomɔ ʋʋ "sri ʋʋ je ɛɛ’ kpae" ‑wee’ "wɔin kan. ³¹Ʋʋa ‑pɔn Pɔo ’a ’dbaa ‑kɔ i ’sʋ ka ɛɛ’ ‑kli nɩa ’kpaa’ ’bo Selisalɛm ɛɛ’ ‑cnuɛ" ɛ mu’ ɛ je ’a "soa ’a ’blei jɛɛ‑. ³²’Bo ɛ "sri ɔ je "jru jeʋn ke "soa‑wi" ’ʋn "duo‑ ɔ ke ʋʋ kpa ’e ʋʋpʋ o plea’. Suifʋ‑wi" ’jeea "sʋɩ ’a ’blei ke ɔɔ’ "sʋɩ "jriɛ‑ ’sʋ ʋʋ ’bɔ Pɔo ’a bla‑tɩ ’mɛ. ³³’Sʋ "sʋɩ ’a ’blei ’kpa Pɔo ‑pʋn" ‑wɛe ɔ kpʋn ɔ, ɔ sɔɔn ‑gbaacɩɛ’ ’ɛ "dbi ’sɔɔn ! ‑Wɛe ɔ ‑tee’ dɛ ɔ nɩa ’ʋn ke dɛ ɔ nʋa ’a ‑tɩ’ i. ³⁴’Kaa ’de nyʋ "klu ɛ, jrʋ’ a ‑sa ’ʋn ’ɛ ’nɔ, jrʋ’ a ‑sa ’ʋn ’ɛ ’nɔ, ɔɔ’ ’wɔn dɛ jrɛ’ i ‑gblein’, ’sʋ ɔ ’na : Ao kpa Pɔo ’de ao ’je ɔ ’e ‑gbu" ‑ɛ ‑pooa ’saan ’dei ’di kpa. ³⁵‑Ta Pɔo a mua ‑wɛe ɔɔ tba ‑gbu" ‑nɛ ’ɛ wɔn bʋ "i, ‑mɛ "sʋɩ ’blee ɔ "jɛi ’de nyiɔpʋ ’a ‑tɩ’ ’ʋn, ³⁶dɛ‑nʋɛ’ nyʋ "klein ‑ʋʋ ‑kaan ʋʋpʋ ’de ɛ, ʋʋa "wɔɔ‑ ʋʋ ’na : Ao ’dbɔ ! Ao ’dbɔ !

Pɔo ’tmʋɛ ɔɔ’ ‑cɛ" ’ɛ "kpei ‑tɩ

³⁷‑Ta ʋʋa kpaa Pɔo ’de ‑gbu" ’bomɔ ɔ ‑tee’ "sʋɩ ’a klaa" i ka ’de Klɛkɩwlu ’di ɔ ’na : ’Ɩn ’bɛɛ‑ ’ɩn ’je dɛ‑saan" ’tmʋʋ ? ’Sʋ ɔ ‑teeɛ’ Pɔo i ɔ ’na : ‑Ɩn ‑juo Klɛkɩwlu po ka ’mɛ ’dee‑ ? ³⁸‑Ɩn se Esipʋ i ‑ɔ ‑ke nyʋ ’dbaʋn ’a "wlu ‑nyiiɛ poa ‑kli ’wɩ ’sɔɔn ‑ta ‑wɛe ‑ɔ ‑ke ʋʋ mua ’e ‑pɩɩɔn" blʋa "kpei nɩɩ‑ ? ³⁹’Sʋ Pɔo "duɛ wlu ’ʋn, ɔ ’na : "Ɩɩn‑, ’ɩn nɩɛ Suifʋi ‑o, ’ɩn ’wlʋʋ ’bo Tasɩ ’de Silisi. ’Ɩn ’wlʋɛ dɛwɔn nɩ ‑Kwlɔ ’di. ’Ma bae ‑ʋn ‑ɛ, ‑ɩn ‑nyɩ" ’ʋn wlu ‑wɛe ’ɩn ’je ʋʋ ‑pee wlu. ⁴⁰’Sʋ "sʋɩ ’a klaa" ’na : ‑Ɩn ‑wlu. ‑Wɛe Pɔo nyna i ’bo "kplo "kpei, ’de ɔ ’kaa‑ nyʋ ’ʋn ’sʋ ʋʋ ‑wee’ nʋɛ ‑snii’ ‑wɛe Pɔo po Suifʋwlu ’a ‑cɛ" ’kpa ɔ ’na :

¹’Ma de’di ‑wi" ke ’ma "bo ‑wi" ke ao po doin" i la ‑wɛe dɛ ’ɩn ’jea ’tmʋ ’de ’ma "kpei ‑tɩ ’ʋn ao ’je ɛ ’wɔn.

²‑Ta ʋʋ ’wɔan Suifʋ‑ ‑wlu ’de ɔ ’wɔn ’sʋ ʋʋ ‑wee’ ’a ‑snii’ ‑teea’ ’kpa "kpei ke’wlɛ, ‑wɛe Pɔo ’na :

³’Ɩn nɩɛ Suifʋi ‑o, ’ɩn ’wlʋʋ ’bo Tasɩ ’de Silisi, ’kaa ‑ta Selisalɛm mɔ ’ɩn ’bɛɛ "i, Gamaliɛ mɔ ‑paa ’ʋn ‑a "bo ‑wi" ’a kɛ’ ’ɛ klai" ’pepe. Ka ao ’blea ’kpɩ ’de Kea ’a ‑tɩ’ ’ʋn ‑sɩanwɩ ’di, ’kamɔ ’ɩn nɩ tɛin" ‑ke ’de‑. ⁴Nyʋ ‑ʋʋa naa Tʋ"bo ’a ‑jei" ɛ, ’ɩn ’nyɛ ʋʋpʋ ’ʋn ’ɛ mamaʋ ’sʋ ɛ je ʋʋpʋ ’a ’dbaa’ "jru "kpei‑ po. ’Ma nynaa ’nynʋkpae’ ke nmai i ‑wɛe ’ma po ʋʋpʋ ‑kaso ’di. ⁵’Sraa ‑sai klaa" ke nyʋ‑cɔɩn’ ‑wi" ‑nɩa ’e aopʋ "klu ɛ, ka ‑tɩ’ ’ma ’tmʋa ɩ nɩa tɔ’ ɛ, ʋʋ juɩ’. ʋʋa’ ‑cɛ" ’kpa ‑nyɩ" ’ʋn ’sbɛ ’de Kletiɛn‑wi" ‑nɩa Damasɩ ’a ‑tɩ’ ’ʋn. ’Bomɔ ’ma mu ‑wɛe ’ɩn ’je nyʋ ‑ʋʋ ‑jea Sesi ’a ‑tɩ’ tɔ’ ’ʋn kpʋn ’de ’ɩn ’je ʋʋpʋ san ‑wɛe ’ɩn ’je ʋʋpʋ Selisalɛm ja‑ ’de ʋʋ ’e ‑kaso ’di mu.

Pɔo ’tmʋɛ ɔɔ’ Sesi o i "biie ‑tɩ

⁶‑Ta ’ɩn nɩa mua’ a, ‑wɛe ’ma "kʋʋan Damasɩ i ɛ, ‑mɛ ’jrʋ ‑teɛ ‑gbao’. ’Sʋ ‑sɔn’ klaa" ‑wlʋ ’e jaʋn ’di ‑ɛ ‑sɩn’ ’de ’ʋn ’dewoi. ⁷’Sʋ ’ɩn ‑ka i ’bo ’blʋɔ ‑wɛe ’ɩn ’wɔn wlu jrɛ’ ‑ɛ ‑wlu ’ʋn ‑pee ka ‑ɛ ‑na : Sɔo, Sɔo, dɛɛ‑tɩ ‑ma ‑tu" ’ʋn ’kle ɛ‑ ? ⁸‑Wɛe ’ɩn ‑tee’ ɛ i ka, ’ɩn ’na : ‑Mɔ nyɔ ‑o ɛ‑, Tʋ"bo ? ’Sʋ ɔ ’na : ’Mɔ Sesi ‑wlʋa Nasarɛtɩ ‑ma ‑fɔan’ tʋ o ɛ, ’mɔ ‑o. ⁹Nyʋ ‑ʋʋ ‑ke ’ma ‑a ‑na ʋʋ ’jee‑ ‑sɔn’ ‑nɛ "jriɛ‑ ’mɛ ’pepe, ’kaa wlu ‑jɛ ‑wlua ’ʋn ‑pee ɛ, ʋʋ se ‑mɛ ’wɔn. ’Sʋ ’ɩn ’na : Tʋ"bo, dɛ ’ɩn ’je nʋ ɛ‑ ? ¹⁰‑Wɛe Tʋ"bo wlu ’ʋn ‑pee ɔ ’na : ‑Ɩn sɔn ’ʋn, ‑ɩn mu Damasɩ, ’bomɔ dɛ "klein ‑ɩn ‑jea nʋ ɛ, ʋʋ ’je ɛ ‑ʋn ‑tɔɔ. ¹¹‑Sɔn’ klaa" ‑ɛ ‑sɩan’ ’ʋn kwa ’jrʋ‑gbao ’bo ‑jei" ’mʋa‑ ’a ‑tɩ’ ’ʋn ɛ, ’maa ’je i ‑wɛe ’ma ’cɛ‑wi" ‑ke ’ɩn na ʋʋpʋ ‑kpʋn’ ’ʋn ‑cɩɛi" ‑ʋʋ kpa ’ʋn Damasɩ.

¹²‑Ta ɛ nɩa kan’ ‑mɛ "ju due’ ‑nɩ ’o Damasɩ ɔɔ’ ’nynɩ ‑nɩ Ananiasɩ, ɔɔ’ "ju tu ‑srɛi" ɔɔ ’jeɛ Kea ’a kɛ’ wɔn. Suifʋ‑wi" ‑nɩa ’o Damasɩ ‑wee’ a po ɔ ‑tɩ’ o. ¹³Ɔmɔ ‑ji" ‑ɔ ‑jɛɛ ’ʋn ’de ‑ɔ ‑wlu ’ʋn ‑pee ka ɔ ’na : Sɔo ’ma de’di, ‑ma "jri ’bai‑ ‑ɩn ‑je i ’je. ’Bo ɛ "sri ’ma "jri je ’bai‑ ’ɩn je i ’jea’ ‑pʋn" ‑te. ¹⁴’De ɔ ’na : ‑A "bo ‑wi" ’a Kea ‑teeɛ ‑ʋn kpɔi" sese ‑wɛe ‑ɩn ‑je ɛɛ’ ‑kwlʋtɩ juo‑ ’de ‑ɩn ‑je "Ju ‑srɛai" "jriɛ‑ ’jee‑, ‑wɛe ‑ɩn ‑je ɔɔ’ ‑cɛ" ’kpa ’a wlu ’wɔn, ¹⁵dɛ‑nʋɛ’ ‑ɩn ‑je ɔɔ’ ‑tɩ ’a ‑ta ’jei nɩ ‑o, ‑wɛe dɩ ‑ɩn ‑jea ’de ‑ɩn ‑wɔan ‑wɛe ‑ɩn ‑jɩ ’tmʋ ’de nyʋ ‑wee’ "klein "juɔi. ¹⁶‑Jɛ ɛ nɩa kan’ ‑mɔ ’ja a, ‑ɩn ‑bo imaa, ‑ɩn sɔn ’ʋn ‑ɩn ‑je "ni "jru pooɛ ’de ‑ɩn ‑je Sesi ‑ma Tʋ"bo ’daa‑ ‑wɛe ‑ma dɩsaɩn ’je ‑kwɛ‑.

¹⁷‑Ta ’ɩn jia Selisalɛm de, ‑wɛe ’ɩn nɩɩa Kea baea’ ’de Kea ‑gbu klaa" ’di ɛ, ’bomɔ Kea tɔɔ ’ʋn dɛ jrɛ’ ’de jajri ’ʋn. ¹⁸’Ɩn ’jeeɛ Tʋ"bo "jriɛ‑, ‑wɛe ɔ wlu ’ʋn ‑pee ɔ ’na : ‑Ɩn ‑wlʋ ‑ta Selisalɛm ‑too"‑, dɛ‑nʋɛ’ dɩ ‑ma mua ’tmʋa’ ’de ’ma ‑tɩ’ ’ʋn ɛ, ʋʋ sɩ ’wɔɔin see. ¹⁹’Sʋ ’ɩn ’na : Tʋ"bo, ka ’ma mua "jrui ’kɩɩn‑gbu ’dii ‑wɛe nyʋ ‑jea ‑ma ‑tɩ’ tɔ’ ’ʋn ’ma bla ʋʋpʋ ’de ’ma poa ʋʋpʋ ‑kaso ’di ɛ, ʋʋ juɩ’ ’pepe. ²⁰’De ‑ta ʋʋ ’dbaa Etiɛin ‑ma ‑tɩ’ ’a ‑ta ’jei ɛ, ’ɩn nɩ ’o ’ɛ ‑ke. Nyʋ ‑ʋʋ ‑dbɔ ’ma poɛ ʋʋpʋ ‑tɩ’ o, ‑wɛe ’ɩn ‑te’ ʋʋpʋ ’a ’ʋnpaadɩ i ’bo ’ʋn ‑pʋn". ²¹’Sʋ Tʋ"bo ’na : ‑Ɩn mu, ’ma muɛ ‑ʋn ‑ta ‑tɔɔn dboa’ ’de ’blʋa ’srʋ ‑pee.

Pɔo ’na ɔ nɩɛ Rɔmɛ i ‑o

²²Ʋʋ poɛ Pɔo ’a wlu doin" o mamaʋ ɛ je wlu ‑nɛ jɛɛ‑, ’sʋ ʋʋ ‑wee’ ‑saa ‑cruɛn", ʋʋ ’na : Ao ‑sa "ju ‑nɔ ’kmʋ, ɔ se ’kmʋ nɩ ka nɩ‑ !

²³Ʋʋa bla ‑kɩ ʋʋa ‑sa ʋʋa’ ’ʋnpaadɩ ’ʋn, ʋʋa poo ɩ ’blʋɔ o i ‑wɛe ʋʋa po "puue’ "jɛi. ²⁴’Sʋ "sʋɩ ’a ’blei‑ ’tmʋʋɛ nyʋ ‑wɛe ʋʋ ’je Pɔo ’de ‑gbu" ‑pooa ’saan ’dei ’di kpa ’de ʋʋ ’je ɔ klae ’ʋn kpa ‑wɛe ɔ ’je dɛ ‑ɛɛ ‑tɩ’ nyʋ a ‑sɔɔ ‑cruɛn" "kpei ’tmʋ. ²⁵’Kaa ‑ta ʋʋ saan Pɔo ‑wɛe ʋʋ ’je ɔ bla ’sʋ ɛ, ɔ wlu’ ’de "sʋɩ ’a ’blei‑ ‑pee ɔ ’na : Ao ’bɛɛ‑ ’mɛ ao ’je Rɔmɛ i bla, ’de ‑mɛ ’kamɔ nyɔ jrɔ’ se ɔɔ’ ’pee ’jee ? ²⁶"Sʋɩ ’a ’blei‑ ’wɔan wlu ‑nɛ ’sʋ ɔ muɛ "sʋɩ ’a klaa" fɛn’ ‑saa’ ɔ ’na : Ka ‑ɩn ‑je ɛɛ’ sʋn nʋ ɛ‑ ? "Ju ‑nɔ, ɔ nɩɛ Rɔmɛ i ‑o. ²⁷’Sʋ "sʋɩ ’a klaa" ‑nɔ ji’ ‑wɛe ɔ ‑tee’ Pɔo i, ɔ ’na : ‑Ɩn ‑nɩɛ Rɔmɛ i ‑oo ? ‑ɩn ‑tmʋ ɛ ’de ’ʋn ‑pee’. ’Sʋ Pɔo ’na : Kɩɩn. ²⁸‑Wɛe "sʋɩ ’a klaa" "duo wlu ’ʋn, ɔ ’na : ’Ɩn ’wɔan Rɔmɛ i ’kpa‑tɩ ɛ, ’ɩn ja ’wɛi ‑tuu". ’Sʋ Pɔo ’na : ’Mɔ ’wlʋʋ ɛ ’ʋn ’ɛ. ²⁹’Bo ɛ "sri nyʋ ‑ʋʋa ji ɔ blaa’ ‑wɛe ɔ ’jea wlu ɛ, ʋʋ je ɔ kɩɩn ‑saa. "Soa ’a klaa" ’a ‑cɛ" ’kpa ‑mɔ ɛ, ka Pɔo nɩa Rɔmɛ i ‑wɛe ɔ sɔɔn ‑gbaacɩɛ’ ’ɛ "dbi i ɔ ’jea kan’ ’sʋ faʋn nʋɔ’.

Pɔo muɛ ’o ‑gbajeʋn "juɔi

³⁰Dɛ ‑ɛɛ ‑tɩ’ ’ʋn Suifʋ‑wi" bla Pɔo ‑tɩ’ "kpei ɛ, "soa ’a klaa" ‑nɩɛi" ɔ ’je ɛɛ’ bʋ ’mii ’wɔn ’pepe. Ɛmɛ ‑tɩ ‑sɔn’ ‑sɩn’ ’sʋ ɔ kain Pɔo i ‑wɛe ɔ ’tmʋʋ ’sraa ‑saʋn ’a klae" o, ‑gbajeʋn ‑wi" ’de ʋʋ ’kɩɩn‑ "jrui ‑wɛe ɔ ja Pɔo ’bo ʋʋa’ ‑kwea’‑.

¹Pɔo "sia ‑gbajeʋn ‑nʋ "jriɛ‑ ’sʋ ɔ ’na : ’Ma de’di ‑wi", ’ɩn nʋʋɛ Kea "juɔi ’de pɛe ’dɔe ’ʋn, ɛmɛ ‑tɩ ’ma pɛe se ’ʋn "bli ‑cɛ’ mamaʋ ’sʋ ɛ je ’e ‑sɩanwɩ ’di jɛɛ‑.

²’Sʋ ’sraa ‑sai klaa" Ananiasɩ wlu’ ’de nyʋ ‑ʋʋ ‑tea Pɔo ’a blaa’ kein"ke ‑pee ɔ ’na : Ao po ɔ ’kpa ’wɔn ! ³’Sʋ Pɔo wlu ɔ ‑pee ɔ ’na : Kea mɛ ‑je ‑ʋn bla, ‑mɔ ‑ɔ ‑kɔ’ blo’ nyʋ ’wla "ko "jru ɛ, ‑ɩn ‑teɛ i ‑ma jea ’ma ’pee ’je ka kɛ’ ’da‑, ‑wɛe ‑ma ‑cɛ" ’kpa ‑saa kɛ’ ’de ‑ma ‑tmʋʋ’ nyʋ ʋʋa bla ’ʋn. ⁴’Sʋ nyʋ ‑ʋʋ ‑nɩa ’o ɔ ‑pʋn" ʋʋ ’na : Kea ’a ’sraa ‑sai klaa" mɔ ‑ma ‑cree" a ’oo ? ⁵’Sʋ Pɔo ’na : ’Ma de’di ‑wi", ka ɛ nɩa ’sraa ‑sai klaa" ’ɩn sɩ juo‑. Ao kɔn ‑kɩn. dɛ‑nʋɛ’ wlu ‑crɩɩa’ ɛ ’na : Nyɔ ‑nɩa ‑ma klaa" ‑ɩn ‑bo ɔ wlu saʋn ‑pee ’tmʋɛ.

⁶Ka Fariseɛn ke Sadiseɛn nɩa ‑gbajeʋn ‑wɛe ʋʋa ’jea ɔɔ’ ’pee ɔ ’jea kan’ ’sʋ ɔ kpa wlu’ "jɛi ’bo ʋʋpʋ "juɔi ɔ ’na : ’Ma de’di ‑wi", ’ɩn nɩɛ Fariseɛn ’ɛ "ju Fariseɛn ‑o. "Kunyɩɔ’ sɔn ‑tɩ ‑a ‑wee’ ’jea tɔ’ ’ʋn ɛ, ɛmɛ ‑ɛɛ ‑tɩ’ ’ʋn nyʋ a ’je ’ma ’pee.

⁷Ɔ ’tmʋa wlu ‑nɩa ’mʋa‑ ’sʋ ‑cruɛn" sɔn ’ʋn ’ɛ ’bo Fariseɛn‑wi" ke Sadiseɛn‑wi" ’nynɩ, ’sʋ ʋʋ ‑seea’ ’ʋn, ⁸dɛ‑nʋɛ’ Sadiseɛn‑wi" ‑mʋ ’na : "Kunyɩɔ’ sɔn‑tɩ o, Kea ’a "sʋɩ ’a ‑tɩ’ o, ‑suu ’a ‑tɩ’ se tɔ’ nɩ‑. ’De dɩ ’a kpɛ taan ‑nɩ, Fariseɛn‑wi" ’je ‑mɩ tɔ’ ’ʋn ’ɛ. ⁹Ʋʋa "wɔɔ‑ ʋʋa muuɛ "jru o ’sʋ kɛ’ wɔ‑saʋn jrʋ’ ‑nɩa ’e Fariseɛn‑wi" ’a ’fɔ o ɛ, ʋʋ sɔn ’ʋn ’ɛ, ʋʋ ke nyʋ ‑teɛ ’wɔin ‑sia’ ‑pʋn" ’de ʋʋ ’na : Dɛsaʋn ‑a ‑jea ’je ’de "ju ‑nɔ ’ʋn, ɛ se nɩ‑. "Ko ‑suu jrɛ’ o, "ko Kea ’a "soai jrɔ’ ‑tuu" ɔ wlu wɔn ‑ɛ, ‑a se ‑mɛ o juo‑.

¹⁰Ʋʋa’ ba o ‑tooa’ a ’kpa "kpei ɛɛ muɛ nya. ’Sʋ ʋʋ je Pɔo tii cɛn, ɛɛ’ faʋn a nʋ "sʋɩ ’a klaa" ’mɛ. Ɛmɛ ‑tɩ ɔ ’tmʋʋ‑ "sʋɩ ‑wɛe ʋʋ ’je Pɔo ’ʋn "duo‑ ʋʋ ’jeɔ ’bo ʋʋa’ ‑kwea’‑ ‑sa, ‑wɛe ʋʋ ’je ɔ ’e ‑gbu" ’di de kpa.

¹¹Kwie jrɛ’ ‑kpʋn a ’sʋ Tʋ"bo ’wlʋɛ ’kwla ’de Pɔo ‑pee ɛ ’na : ‑Ɩn ‑duo" ’kpɩ ’ʋn, ka ‑ma ‑tmʋa ’ma ‑tɩ’ ’bo Selisalɛm ‑ta, ’kamɔ ‑ɩn ‑je ’ma ‑tɩ’ ’tmʋ ’de Rɔmʋ ‑ke.

Suifʋ‑wi" pooɛ Pɔo ’a ’dba‑tɩ

¹²‑Sɔn’ ‑sɩan’ ’sʋ Suifʋ‑wi" pooɛ ‑tɩ’ ‑wɛe ʋʋ ‑te ʋʋa’ ‑cɛ" "kwi "jru ʋʋ ’na : Ʋʋ ’na ‑a se dɛ dii ’de ‑a se "ni ’na i ‑bo ‑a se pɔo ’dba a. ¹³Nyʋ ‑ʋʋ ‑pooa ɩa’ ‑tɩ’ tu ɛ, ʋʋ cɛn nyiɔpʋ ’a kwla ‑nyiiɛ "kpei ‑tie". ¹⁴Ʋʋ mu ’e ’sraa ‑saʋn ’a klae" ke nyʋ‑cɔɩn’ ‑wi" o ’de ʋʋ ’na : ‑A ‑bla’, ‑a ‑je ‑aa ‑cɛ" ’kpa ’ʋn po, ‑a ‑na ‑a se dɛ wɔn ‑tɩn’ i mamaʋ ’sʋ ‑a ‑je Pɔo ’dba. ¹⁵‑Bo ɛ nɩ kan’ la ’ja a, ‑mɛ aomɔ ke ‑gbajeʋn mu ’e "soa‑wi" ’a klaa" o ‑wɛe ɔ ’je Pɔo ’bo ao "juɔi ja, ’de ka nyʋ ’jea nyɔ ’ɔ ’tmʋ ‑tɩ ’ʋn ‑sa, ao ’je kan’ nʋ. ‑Mɛ nɔ" ‑tɩ ɔ ’jea ji ‑wɛe ɔ ’jea ‑ta nyni, ‑mɛ ‑amɔ ‑teɛ ɔɔ’ ’dbaa’ kein"ke.

¹⁶Ka Suifʋ‑wi" ‑gba ’srɛ ‑nɛ Pɔo ’a de’dinynɔkpao’ ’a "ju ’wɔɛn ’sʋ ɔ muɛ Pɔo fɛn’ ‑saa’ ’de ‑gbu" ‑blaa ’saan ’dei ’di. ¹⁷’Sʋ Pɔo ’da "sʋɩ ’a "jru jei due’ ‑wɛe ɔ ’na : ‑Ɩn kpa ‑kooa" i‑saan" ‑nɔ ’de aoa’ klaa" o, dɛ‑nʋɛ’ ɔ ’bleɛ ‑tɩ’ jrɩ’ ɔ ’je ɔ ’tmʋʋ‑.

¹⁸‑Wɛe "soai "duo ‑kooa" i‑saan" ‑nɔ ’ʋn ɔ ke ɔ mu ’e ʋʋa’ klaa" o ’de ɔ ’na : Pɔo ‑ɔ ‑nɩa ‑kaso ’di ɛ, ɔmɔ ‑da ’ʋn ‑wɛe ‑ɔ ‑na ’ɩn ja ‑ʋn ‑kooa" i‑saan" ‑nɔ, ɔ ’bleɛ ‑tɩ’ ‑saɩn"‑, ɔ ’je ‑ʋn ’tmʋʋ‑.

¹⁹"Sʋɩ ’a ‑jeopoi ‑nɔ kpʋn "ju ‑saan" ‑cɩɛi" ’de ɔ ke ɔɔ’ ’sʋ mu ‑tajrɔ ‑wɛe ɔ ‑tee’ ɔ i, ɔ ’na : Dɛ ‑ɩn ‑ble ‑ɩn ‑je ’ʋn ’tmʋʋ ɛ‑ ? ²⁰’Sʋ ‑kooa" i‑saan" ‑nɔ ’na : Suifʋ‑wi" poɛ wlu ‑tadue ‑wɛe ʋʋ ’je ‑mii bae‑ ’de ‑ɩn ‑je Pɔo ’bo ‑gbajeʋn "juɔi kpa ‑klae"‑, ‑wɛe ka ‑gbajeʋn ’jea nyʋ ’a ’pee ’je ka ‑cɔɔn’ ka, ɛ ’e kan’ nɩ‑. ²¹‑Ɩn ‑bo ʋʋa’ wlu doin" o pooɛ, dɛ‑nʋɛ’ ʋʋa’ kwla ‑nyiiɛ ‑gba ’srɛ ‑wɛe ‑ʋʋ bla ‑ʋʋ po ʋʋa’ ‑cɛ" ’ʋn ‑ʋʋ ‑na ‑ʋʋ se dɛ dii, ‑ʋʋ se "ni ’nai mamaʋ ’sʋ ‑ʋʋ ‑je Pɔo ’dba. Ʋʋ ‑teɛ ɛɛ’ kein"ke, ’kaa ‑mɔ ʋʋa fuo.

²²’Sʋ "sʋɩ ’a klaa" poɛ ‑kooa" i‑saan" ‑nɔ ‑jei" ‑wɛe ɔ ‑tu" ɔ wlu, ɔ ’na : Dɛ ‑ɩn ‑tmʋa ’de ’ʋn ‑pee ‑ta, ‑ɩn ‑bo ɛ ’tmʋɛ ’de nyɔ jrɔ’ ‑pee.

Pɔo muɛ ’e ‑gbʋa’na Foisi "juɔi

²³’Bo ‑mɛ ’de ɛ, "sʋɩ ’a klaa" ’da jra’ jeʋn ’sɔɔn ‑wɛe ɔ ’na : Ao nmae dɩ, ‑bo nyʋ ’a nabʋ a sea cɛɛn ’sʋ ɛ, ao ke "sʋɩ ’a kmɛ’ ’sɔɔn ke "sʋɩ ’a kwla ‑mɛ" ’sɔn ‑ʋʋa ‑tea soo" "kpei ke "sʋɩ ‑a poa "di ’a kmɛ’ ’sɔɔn ’je Sesare mu. ²⁴Ao nmae soo" Pɔo ’jea "kpei ‑te ɛ, ‑wɛe ‑bo ɔɔ sea ‑gbʋa’na Foisi jɛɛ ɔ ’je "i ‑gbla’ ‑gbla’ nɩ‑. ²⁵‑Wɛe ɔ ’crɩ ’sbɛ ɔ "nyɩ ʋʋpʋ, wlu ɔ ’crɩa, ɛ ka :

²⁶’Mɔ Klodɩ Lisiasɩ, ’mɔ ‑ɔɔ ‑crɩ ’sbɛ ‑ɔɔ ja ‑gbʋa’na Foisi ’de ‑ɔɔ po ɔ ’jewlu o. ²⁷Suifʋ‑wi" kpʋn "ju ‑nɔ ’mɛ, ‑wɛe ʋʋa ‑pɔn ʋʋ ’je ɔ ’dba. Ka ɔ nɩa Rɔmɛ i ‑ta ’ɩn ’wɔɩn ’sʋ ’ɩn po ‑jei" ‑wɛe ʋʋ ‑sei’ ɔ ’de ʋʋpʋ ’kwa. ²⁸Dɛ ‑ɛɛ ‑pa Suifʋ‑wi" a blɔ "kpei ɛ, ’ɩn nɩɛ "i ’ɩn ’je ɛ ’mii ’wɔn ’sʋ ’ɩn kpɔ ’e ʋʋa’ ‑gbajeʋn "juɔi. ²⁹Dɛ ’ɩn ’wɔan ‑wɛe ‑ɛɛ ‑pa ʋʋa blɔ "kpei ɛ, ɛmɛ ‑nɩ ʋʋa’ ‑cɛ" ’kpa ’a kɛ’ ɛɛ’ ‑tɩ’. ’Kaa dɛ ɔ nʋa ‑wɛe ‑ɛ ‑jea ɔɔ’ ‑kaso ’di pooa’ ke ɔɔ’ ’mɛa’ ’je, ɛ se nɩ‑. ³⁰’De dɛɛ ‑tɩ ’ma jɔ ‑ʋn ɛ, ɛmɛ ‑nɩ nyʋ jrʋ’ ‑saa ’ʋn fɛn’, ʋʋ ’na : Suifʋ‑wi" ‑gba’ ’srɛ ’de ɔɔ’ ‑tɩ’ ’ʋn. Ɛmɛ ’ɩn ’wɔn ’sʋ ’ɩn "sri ’o ’ma jɔ ‑ʋn, ‑wɛe ’ɩn ’tmʋʋ nyʋ ‑ʋʋ ‑ke ɔ ’blea ‑tɩ’ ɛ, ’de ʋʋa’ ‑cɛ" ’kpa ’je ʋʋa’ ’pee ’de ‑ʋn o ja‑.

³¹Wlu "sʋɩ ’a ’blei ‑tua" ʋʋpʋ "i ɛ, ʋʋ nʋɛ’. Ʋʋ "duo Pɔo ’ʋn ’ɛ "maʋ’ ‑wɛe ʋʋ ke ɔ mu mamaʋ ʋʋ nyni Antipatrisɩ. ³²‑Sɔn’ ‑sɩan’, "sʋɩ ‑jʋ ‑naa ’blʋɔi ɛ, ‑wi" ‑mʋ muɛ de, ‑wɛe nyʋ ‑ʋʋ ‑blea soe" ‑ke Pɔo mu. ³³Ʋʋ nynia Sesare ɛ, "sʋɩ "nyɩɛ ‑gbʋa’na ’sbɛ‑ ‑wɛe ʋʋ "nyɩ ɔ Pɔo. ³⁴‑Gbʋa’na nʋa ’sbɛ ’dii ’sʋ ɛ, ɔ ‑teeɛ’ Pɔo i ‑wɛe ɔ ’je ɔɔ’ ’blʋa ’a ’nynɩ "si. Ka Pɔo ’wlʋa ’e Silisi ɔ ’wɔɩn ’sʋ ɛ, ³⁵ɔ wlu ɔ ‑pee ɔ ’na : ‑Bo nyʋ ‑ʋʋ ‑ke ‑ɩn ‑blea ‑tɩ’ ji ɛ, ‑wɛe ’ɩn ’je ‑mii ‑tee’‑. ’Sʋ ɔ ’tmʋʋɛ nyʋ ‑wɛe ʋʋ kpa Pɔo ’de Erodɩ ’a tʋ"bo ‑gbu ’di.

Suifʋ‑wi" bla Pɔo ‑tɩ’ "kpei ’bo Sesare

¹Ɛ nʋɛ ’wɩ ‑mm" ’sʋ, ’sraa ‑sai klaa" Ananiasɩ ji ɔ ke nyʋ‑cɔɩn’ ke "ju due’ ɔɔ’ ’nynɩ ‑nɩ Tɛtuilɩ ke‑. Ɔɔ’ "ju tu cɛn wɔn i. ‑Wɛe ʋʋ po Pɔo ’de ‑gbʋa’na "juɔi.

²Ʋʋ ’da Pɔo la ‑wɛe Tɛtuilɩ ‑te ɔɔ’ ‑tɩ’ "kpei‑ ‑tu" ’a ‑pʋn" ɔ ’na : ‑Aa nyɔ ‑cɔɔn’‑ Foisi, ‑ma ’saaʋn mɛ ‑nʋɛ’ ‑sɩan ‑wɛe ‑a ‑nɩ ’e pɛe ’a blua’ ’ʋn ! ‑Ma nyʋ ‑jeopoa’ ’de tɔ’ ’dinɩa’ nʋɛ’ ’blʋa ‑wee’ "klein je pee ‑te. ³’De dɩ ’dɔe ‑ma nʋa ’blʋa‑ "jrii, ‑wɛe ‑aa ‑jea ‑ta "o ‑ta a, ‑aa poɛ ‑ʋn ɩa’ ’sɛ‑. ⁴’Kaa ’ɩn se ɛ "i nɩ ’ɩn ’je ‑ʋn ’kpʋ ‑kwlee ’ma bae ‑ʋn ‑ɛ ’de ‑ma ’diwɔnmɔa’ ’ʋn ɛ, dɛ klea" ‑aa jia ’tmʋa ‑ta, ‑ɩn po ɛ doin" o. ⁵Dɛ ‑a ‑jea ’de "ju ‑nɔ ’ʋn ɛ, ɛmɛ ‑nɩ ɔɔ’ ‑tɩ’ siɛ ‑a kwai, ɔ nɩɛ ’wɛ‑ ‑o, ɔ je ‑a ‑pʋn" nɩ‑, ɔ poɛ ’ʋn ‑seea’ ’bo Suifʋ "klein ‑nɩa ’e ’blʋa‑ "kpei ’nynɩ, ‑wɛe ɔ dooa ʋʋ ‑pʋ a "jru, ɔmɔ ‑ɔ ‑nɩa ’e Nasareɛn‑wi" ’a ’fɔ o ɛ. ⁶Ɔ nʋɛ’ mɔ ‑wee’ ’sʋ ɔ je Kea ‑gbu klaa" ‑gban’ ‑sa, ‑wɛe ‑a ‑nynɔɔ i. ‑A ‑nɩɛi" ka ‑aa kɛ’ ’da ‑a ‑je ɔɔ’ ’pee ’je kan’. ⁷’Kaa Lisiasɩ ‑ɔ ‑nɩa "sʋɩ ’a klaa" mɔ ‑kaan ’bo i ‑wɛe ‑ɔ ‑te ‑a ‑klan" "kpei ‑ɔ ‑sɔ ’de ‑a ’kwa ’de "ikmaa’ ’ʋn. ⁸‑Wɛe ɔ ’na ‑a ji ’nɔ ‑ʋn "juɔi ’de ‑ɩn ‑jɩ ’tmʋ. ‑Bo ‑ma ‑cɛ" ’kpa ‑tee’ ɔ i ɛ, ka dɩ "klein ‑a ‑tmʋa ɩ nɩa tɔ’ ‑ma muɛ kan’ ’jea’.

⁹Dɛ Tɛtuilɩ ’tmʋa ’mʋa‑ mɛ Suifʋ ‑wee’ a ’nyɛ "kpei‑ ʋʋ ’na : Dɛ ‑nʋʋa, mɛ ‑nao.

Pɔo ’tmʋɛ ɔɔ’ "kpei ‑tɩ ’bo Foisi "juɔi

¹⁰Ʋʋ ‑kɔa’ "i ’sʋ ‑gbʋa’na "nyɩɛ Pɔo wlu, ‑wɛe Pɔo wlu ka ɔ ’na : ’Ma ‑gbʋa’na, ’ɩn ’je kan’ ’mɛ ‑ɩn ‑kwle ’blʋa ‑nɛ ’ɛ ’pee ’jea’ ‑wɛ‑ ’de ‑sɩn ‑tuu" ’di. Ɛmɛ ‑tɩ ’ma tɔ’ kui ‑wɛe ’ma ji ’ma ‑cɛ" ’ɛ "kpei ‑tɩ’ ’a wlu ’ʋn "dua’. ¹¹‑Ɩn ‑beeɛ’ ‑ɩn juo ɛɛ’ ’wɩ ‑puue ’jɔ ’sɔɔn ka, ‑wɛe ’ɩn ji Kea "juɔi ‑gbɛɛa’ ’bo Selisalɛm. ¹²’Ɩn ke nyɔ se ‑tooa’ nɩ ’de Kea ‑gbu klaa" ’di ʋʋ se ’ʋn jɛɛ‑, ’ɩn ke nyʋ jrʋ’ se ‑tooa’ nɩ ’de Suifʋ‑wi" ’a "jrui ’kɩɩn‑gbi ’dii, ʋʋ se ’ʋn jɛɛ‑ mɔ foo" ’sʋ, ʋʋ se ’ʋn ‑kli poa’ jɛɛ ’de ‑kwlɔ ‑kwea ‑tajrɔ. ¹³’De ‑tɩ’ ʋʋ bla ’ʋn "kpei ‑ta, ‑wɛe ‑ɛɛ wlua’ ʋʋa wlua kaan, ɛ se bʋ ’ble. ¹⁴Dɛ ’ma jua "i ’de ‑ʋn ‑pee ɛ, mɛ ‑nɩ ’ma ‑gbɛɛ’ ’ɩn "bo ‑wi" ’a Kea. ’Ma Kea ‑gbɛɛ’ sʋn ‑nɛ, mɛ ʋʋ ’na ɛ se ka ‑cɔɔn’ ka nɩ. ’Kaa dɩ "klein ‑ɩ ‑crɩɩa’ ’de Kea ’a kɛ’ ke Kea ’a wlu ’kwajaaʋn ’a ’sbɛ ’di ɛ, ’mɔ ’jɩ tɔ’ ’ʋn ’ɛ, ɩmɩ ’ɩn tba tɔ’ "i. ¹⁵Ka ’mɔ ’jea "isrɛʋn o, nyʋ ‑sea’ "isrɛ ʋʋa’ "kunyɩɔ’ sɔn ‑tɩ tɔ’ ’ʋn ɛ, ’kamɔ ʋʋmʋ ’jɩ tɔ’ ’ʋn ‑wɛe ʋʋ tbɩ tɔ’ "i ‑ke. ¹⁶Ɛmɛ ‑tɩ ’ma kpʋʋn ’ma ‑cɛ" i ‑wɛe ’ma tɔ’ ’e ’pepe nɩ ’bo Kea ke nyiɔ "juɔi.

¹⁷’Ɩn nʋa ‑sɩn ‑tuu"‑tuu ’de ’kwla "kpei ɛ ’ɩn jiɛ Selisalɛm de. ’Ɩn ja ’ma ’cɛ ’ɛ sʋn o powɛi’ ‑wɛe ’ɩn je ’sraa‑ ‑sa ’ɩn ’je Kea "nyɩ. ¹⁸Dɛ Kea ’a kɛ’ "sia ’nynɩ ’de ’pepe nɩ ‑tɩ ’ʋn ɛ, mɛ ’ɩn nɩ nʋa’ ’de Kea ‑gbu klaa" ’di ‑wɛe Suifʋ‑wi" ‑wlʋa ’e Asi jɛɛ ’ʋn, nyɔ jrɔ’ se bɔ’ bla ‑wɛe ‑kli po‑tɩ. ¹⁹Ɛ nɩ ʋʋpʋ ‑mɔ ‑je de ’wlʋʋ‑ ’bo ‑ʋn "juɔi ‑ta ’de‑ ‑wɛe ‑ʋʋ ‑je ’ʋn ‑pa "kpei bla ‑bo ʋʋ ’ble dɛ deejrɛ’ ʋʋ ’je ’tmʋ ’de ’ma ‑tɩ’ ’ʋn ɛ. ²⁰’De ‑bo ɛ nɩ nyʋ ‑nʋ ‑mʋ ɛ, ‑mɛ ‑ta ʋʋ kpaa ’ʋn ’bo ‑gbajeʋn "juɔi ɛ, dɛ ʋʋ ’jea ’ʋn ‑pʋn" ‑gblein’ ɛ, ʋʋ ’tmʋ ɛ. ²¹’Ɩn se dɛ jrɛ’ nʋ ‑bo ɛ se "kunyɩɔ’ sɔn‑tɩ ‑gbai’ ’a ’sʋ mɩ ’ɩn ’tmʋ ’bo nyʋ ‑wee’ ’a ‑kwea’ nɩ ɛ. ’De ɛɛ’ ‑tɩ’ ’ʋn ɛ, mɔ ’ma ’pee a ’jeeɛ ‑sɩan ’bo ‑ʋn ‑juɔi".

²²’Sʋ Foisi ‑ɔ ‑jua Kea ’a ‑jei" naa‑tɩ ’pepe ɛ, ɔ ‑teɛ ʋʋa’ ’tmʋa’ kwai" ‑wɛe ɔ ’na : ‑Ta "sʋɩ ’a klaa" Lisiasɩ jii ɛ, ‑wɛe ’ɩn ’je aoa’ ’pee ’je. ²³‑Wɛe ɔ wlu ’e "soai ‑pee ɔ ’na : ‑Ɩn ‑fuo ɔ ’dei ’de ’diwɔnmɔa’ ’ʋn. ‑Ɩn ‑bɛɛ’ ‑ɩn ‑je ɔ nɔ" "nyɩ ‑wɛe ɔ ke ɔɔ’ "dɛi‑wi" ’je ’jee‑, ’de ʋʋ ’je ɔ ’dɔe "jrii nʋ, ‑ɩn ‑bo ʋʋpʋ ‑je de kaan.

Pɔo muɛ ’o Foisi ke Druisilɩ "juɔi

²⁴’Wɩ jrɩ’ ‑sia’ ’sʋ, Foisi ke ɔɔ’ ’nynɔ Druisilɩ nɩɛ Suifʋ ’nynɔ ji’. ’Sʋ ɔ dbo nyɔ ‑wɛe ɔ ’da Pɔo, ’de dɛ ɔ ’jea ’tmʋ ’de Sesi Klisɩ ’a ‑kwlɩ" ‑te’ ‑tɩ ’ʋn ʋʋ ’je ɛ doin" o po. ²⁵’Kaa ‑ta Pɔo ‑tea "isrɛ ‑tɩ ke ‑cɛ" "wɔin ’bɛɛ tɩ ke Kea ’a ’pee ‑a mua jia ’a ‑tɩ’ ’tmʋa’ ‑pʋn" ’sʋ, faʋn a nʋ Foisi ’mɛ, ’sʋ ɔ ’na : ‑Ɩn ‑bɛɛ’ ‑ɩn ‑je mu la, ‑bo ’ɩn ’je nɔ" ke’wlɛ ɛ, ‑wɛe ’ɩn ’je ‑ʋn ’da. ²⁶Dɛ ɔɔ naa tɔ’ i ’de ɛ, ɛmɛ ‑nɩ Pɔo ’je ɔ ’wɛi "nyɩ, ɛ mɛ ‑tɩ ɔɔ ’da Pɔo jeejee ’de ɔ ke ɔɔ wlu.

²⁷’Kamɔ ɔ nʋ ’sʋ ‑sɩn ’sɔɔn je ‑si’ ’sʋ Pɔɔsisɩ Fɛtisɩ "sii‑ ’bo ɔɔ’ ‑kɔi" ka ‑gbʋa’na nɩa. Foisi nɩɛ "i ɔ ’jea ’e Suifʋ‑wi" "jri ’dei nmɔɔ ’sʋ ɛ, ɔ "taiɛ Pɔo "i ’de ‑kaso ’di.

Pɔo muɛ ’o Fɛtisɩ "juɔi

¹‑Ta Fɛtisɩ jia ’de ɛɛ’ ’blʋa ’a ’fɔ tu o ɛ, ɔ nʋɛ ’wɩ taan ’bo Sesare ‑wɛe ɔ ’wlʋ ’o ’de ɔ mu Selisalɛm. ²’Bomɔ ’sraa ‑saʋn klae" ke nyʋ ‑ʋʋ ‑nɩa dɛwɔn ’de Suifʋ‑wi" "klu poo Pɔo "kuan ’de ɔ o ‑wɛe ʋʋ ‑tee’ ɔ i ³ɔ ’je ʋʋpʋ ‑kɩn kwa ’wɔɔn‑, ɔ ’je Pɔo Selisalɛm ja‑, dɛ‑nʋɛ’ ʋʋ poo ɔɔ’ ‑tɩ’ ’mɛ, ʋʋ nɩɛ "i ʋʋ ’je ɔ ’dba ’bo ‑jei". ⁴’Kaa Fɛtisɩ ’na Pɔo nɩɛ ‑kaso ’di ’bo Sesare ‑wɛe ɔ mɔɔ’ ‑cɛ" ’kpa ‑teɛ ’e de mu ‑tɩ ‑ta ’wɩ ’sɔɔn. ⁵’De ɔ ’na : ’Ɩn nɩɛ "i aoa’ klae" ‑wi" ke ’ma ‑a ‑je mu ‑wɛe ‑bo "ju ‑nɔ nʋ dɛsaʋn ɛ, ’de ʋʋ ’je ɛ ’tmʋ.

⁶’Wɩ Fɛtisɩ nʋa ’o ʋʋpʋ ɩ ’bɛɛ ‑mɛ" na ke ‑puue ’mɛ, ‑wɛe ɔ mu Sesare de. Ɛɛ’ ‑sɔn’ ‑sɩan ɔ ‑teɛ i ’bo ɔɔ’ ’pee ’jekpa‑tɛ "kpei ’de ɔɔ’ ’sra ‑sɔn, ‑wɛe ɔ ’tmʋʋ nyʋ ’de ʋʋ ’je Pɔo ja‑. ⁷Pɔo jia ’sʋ ɛ, Suifʋ‑wi" ‑wlʋa Selisalɛm ‑gbae’ ɔ ’dei, ‑wɛe ʋʋa ‑tu" ɔ ‑tɩ’ klae" klae" ‑tuu"‑tuu ‑sea’ ’jɔ ’ble "kpei. Dɛ ʋʋ ’jea ’nynɩ "si ‑gblein’, ɛ se nɩ‑ ⁸Pɔo "dua ɔɔ’ ‑cɛ" ’ɛ ‑tɩ’ "kpei‑sawlu ’ʋn ɔ ’na : ’Ɩn se Suifʋ‑wi" ’a kɛ’ɛ wlu wɔn blaa‑, ’ɩn se dɛ ‑nyniia "jrii nʋ ’de Kea ‑gbu klaa" ‑pee. ’Ɩn se dɛsaʋn jrɛ’ ’tmʋ ’de Sesaa ’blʋa jei ‑pee.

⁹’Kaa Fɛtisɩ nɩa "i ɔ ’jea ’e Suifʋ‑wi" "jri ’dei nmɔɔ ɛ, ɔ wlu’ ’de Pɔo ‑pee ɔ ’na : ‑Ɩn ‑nɩɛ "i ’mɛ ‑ɩn ‑je Selisalɛm mu ‑wɛe ‑ma ’pee ’je ’jeeɛ‑ ’bo ’ma ‑cɛ" ’kpa "juɔi ’de ’tmʋa’ ‑nɛ ’ɛ ‑tɩ’ ’ʋʋn ? ¹⁰’Sʋ Pɔo ’na : ’Bo ’blʋajei klaa" "juɔi mɔ ’ɩn ’je mu, ’bomɔ ’ma ’pee ’e ’jeeɛ‑. ’Ɩn se dɛsaʋn jrɛ’ nʋ ’de Suifʋ‑wi" ‑pee, ‑ma ‑cɛ" ’kpa juɩ’ ’pepe. ¹¹‑Bo ’ma nʋʋdɩ se "isrɛ, ’de ‑bo ’ɩn nʋ dɛsaʋn klaa" ‑ɛ ‑nɩ ’ma ’dba ka a, ’ɩn se ’mɛa’ plee‑, ’kaa ‑bo ‑tɩ’ ʋʋa bla ’ʋn "kpei se tɔ’ nɩ ɛ, ‑mɛ nyɔ "o nyɔ se ɛ ’bɛɛ‑ ɔ ’je ’ʋn ʋʋpʋ "nyɩ. ’Ɩn nɩɛ "i ’ɩn ’je ’e Sesaa "juɔi mu.

¹²’Sʋ Fɛtisɩ ke ɔɔ’ ‑sae’ ‑siʋn ’wlʋa "sɩan ’sʋ ɔmɔ wlu Pɔo ‑pee, ɔ ’na : Ka ‑ɩn ‑sia" ‑bluajei ’a ’nynɩ ‑mɔ kaan ’ja a, ‑mɛ ‑ma muɛ ’de ɔ "juɔi mua’.

Pɔo muɛ ’o Aklipa ke Berenisɩ "juɔi

¹³Ɛ nʋa ’wɩ pla ’sʋ, ’beɔ Aklipa ke ɔɔ’ ’nynɔ Berenisɩ jiɛ ’o Sesare ‑wɛe ʋʋ ke Fɛtisɩ ’e ’jee‑. ¹⁴Ʋʋ nʋa ’o ’wɩ ’sʋ, Fɛtisɩ toɛ Pɔo ’a ‑tɩ’ ’beɔ "i ɔ ’na : "Ju due’ Foisi sie ‑kaso ’di ‑ta. ¹⁵‑Ta ’ɩn mua Selisalɛm ɛ, ’sraa ‑saʋn klae" o, Suifʋ‑wi" ’a nyʋ‑cɔɩn’ poo ɔ "kuan ’de ’ʋn o, ʋʋ ‑teeɛ’ ’mii, ’ɩn ’je ɔɔ’ ’pee ’je. ¹⁶‑Wɛe ’ɩn wlu ka ’de ʋʋ ‑pee ’ɩn ’na : Nyɔ nyʋ bla ‑tɩ’ "kpei ɛ, ‑bo nyʋ ‑ʋʋ ‑ke ɔ ’blea ‑tɩ’ se "jriɛ‑ "i ‑te ‑wɛe ɔ se ɔɔ’ ‑cɛ" ’ɛ "kpei ‑tɩ ’tmʋ ɛ, ‑mɛ Rɔmʋ‑kɔʋn ’a ’je ɔɔ’ ’pee, ɛ se ʋʋa’ "bli kplɩn nɩ‑. ¹⁷Ʋʋ ke ’ma ‑a jia ‑ta, ’ɩn se nɔ" "i "tai‑ ɛ se ‑si’, ‑sɔn’ ‑sɩan’ ’sʋ ’ɩn ‑teɛ ’bo ’ma ’sra ‑sɔn ‑wɛe ’ɩn dbo nyʋ ʋʋ mu "ju ‑nɔ ’daa’. ¹⁸Nyʋ ‑ke ɔ ’blea ’tmʋa’ ‑kwɛa de ɛ, dɩsaɩn ‑jɩ ’ma ‑a naa tɔ’ i ’de ɛ, ʋʋ se ɩa’ jrɛ’ ’tmʋ ’de ɔɔ’ ‑tɩ’ ’ʋn. ¹⁹Dɛ ʋʋ ke ɔɔ ‑tooa’ ’ʋn ɛ, ɛmɛ ‑nɩ ’de ʋʋa’ Kea ‑gbɛɛ’ sʋn ’a ‑tɩ’ ’ʋn, ɛ ke "ju jrɔ’ ʋʋa ’daa‑ Sesi ‑ɔ ‑mɛa ɔmɔ Pɔo ‑mɔ ’na ɔ nɩɛ ’kmʋ. ²⁰‑Ta ’ɩn ’je ‑foo ’de ɛɛ’ ’tmʋa’ tu ’ʋn ‑gblein’ ’ɩn se ’o ’je, ’sʋ ’ɩn toɛ Pɔo "i ‑bo ɔ nɩɛ "i ɔ ’e Selisalɛm mu ’de ɔɔ’ ’pee ’e ’jeeɛ ’demu ɛ. ²¹’Kaa Pɔo ‑tuɛ" ’beɔ klaa" ‑wɛe ɔɔ’ ’pee ’je ɔ "juɔi mu. ‑Wɛe ’ɩn ’tmʋʋ nyʋ ‑wɛe ʋʋ ’je ɔ i fuo mamaʋ dɛ ‑jɛɛa ɔɔ’ ’de Sesaa "juɔi mua’.

²²’Sʋ Aklipa ’na : Fɛtisɩ, ’ɩn nɩɛ "i ’ɩn ’je "ju ‑nɔ ’ɔ wlu ’wɔn ‑ke. Fɛtisɩ ’na : ‑Bo ‑klae" ɛ, ‑ma muɛ ɔɔ’ wlu ’wɔan’.

²³‑Sɔn’ ‑sɩan’ ’sʋ Aklipa ke Berenisɩ paa dɩ ’ʋn ‑wɛe "sʋɩ ’a klae" o, nyʋ ‑ʋʋ ‑nɩa dɛwɔn ’bo ‑kwlɔ ‑nɛ ’di ɛ, ʋʋ ‑wee’ ‑kwɛ‑ de ’de ’peeje na’, ‑wɛe Fɛtisɩ dbo nyʋ ’de ʋʋ ja Pɔo.

²⁴Fɛtisɩ "dua wlu ’ʋn ɔ ’na : ’Beɔ Aklipa ke ao ‑wee’ "klein ‑ɔ ‑ke ‑a ‑nɩa ‑ta ke‑, ao ‑gbʋn ’nɔ, "ju Suifʋ‑wi" ‑nɩa Selisalɛm o, ‑jʋ ‑nɩa ‑ta pooa "kuan ’de ’ʋn o ‑wɛe ʋʋ ’na ɔ ’je ’mɛ ‑o "kpɔ "kpɔ ɛ, ɔ ka. ²⁵‑Bo ɛ nɩ ’mɔ ɛ, ‑mɛ dɛsaʋn ‑jɛ ɔ nʋa ‑wɛe ɔ ’jea ’kmʋ ’wlʋ, ’ɩn se ɛ ’je. ’Kaa ka ɔɔ’ ‑cɛ" ’kpa ’na ɔ ’je ’e Sesaa "juɔi mu ɛ, ɛmɛ ‑tɩ ’ma ji ɔ ’e kpaa’. ²⁶Dɛ ’ɩn ’jea ’crɩ ‑gblein’ ’de ɔɔ’ ‑tɩ’ ’ʋn ‑wɛe ’ɩn ’jea Sesaa kpa, ɛ se nɩ‑. Ɛmɛ ‑tɩ ’ɩn ’dɔɔ ’bo ao ke ‑mɔ ’beɔ Aklipa "juɔi ’de ‑bo nyʋ ‑tee’ ɔ i, ‑wɛe ’ɩn ’je dɛ ’ɩn ’jea ’crɩ ’je ²⁷dɛ‑nʋɛ’ ’mɔ ’na ɛ se ka ‑cɔɔn’ ka nɩ nyʋ ’je ‑kaso ’di mu ’de dɛ ‑ɛɛ ‑kaso ɔ mua ’di, ɛ se bʋ ’ble ’pepe.

Pɔo ’tmʋɛ ɔɔ’ "kpei ‑tɩ ’bo Aklipa "juɔi

¹‑Wɛe Aklipa wlu ’de Pɔo ‑pee ɔ ’na : ‑Ɩn ‑bɛɛ’ ‑ɩn ‑je ‑ma ‑cɛ" ’kpa ’a "kpei ‑tɩ ’tmʋ. ’Sʋ Pɔo ‑kaa’ nyʋ kwai" ‑wɛe ɔɔ ’tmʋ ɔɔ’ ‑cɛ" ’ɛ "kpei ‑tɩ. ²Ɔ ’na : ’Beɔ Aklipa, dɛ ’ɩn ’jea ’ma ‑cɛ" ’ɛ "kpei ‑tɩ ’tmʋ ’bo ‑ɩn "juɔi ’de dɩ "klein Suifʋ‑wi" bla ’ʋn "kpei ’a ‑tɩ’ ’ʋn ɛ, ɛ nmɔɔ ’ʋn ’di wɔn, ³dɛ‑nʋɛ’ ‑ma ‑cɛ" ’kpa juo Suifʋ‑wi" ’a "bli kplɩn o, ʋʋa’ ’ʋn ‑too’ ‑tɩ ’mɛ ’pepe. ’Ma bae ‑ʋn ‑ɛ, ‑wɛe ‑ɩn ‑je ’ma wlu doin" o po ’de tɔ’ i kua’ ’ʋn. ⁴Dɛ ‑tba’ ’e ’ma ‑saan" nɔ" ‑wɛe ‑ɛ ‑jɛɛa ‑sɩan a, dɛ ’ma ’kmʋnɩa’ ’ʋn ɛ, Suifʋ ‑wee’ "klein juɛ’, dɛ‑nʋɛ’ ka ’ɩn nʋa ’kmʋ nɩsʋn ’de ’ma ’cɛ‑wi" "klu ’bo Selisalɛm ɛ, ʋʋ juɩ’ ‑ke. ⁵Ʋʋ juo ’ʋn ’ɛ sese, ʋʋ ’beeɛ’ ʋʋ ’je ɛ ’tmʋ ‑bo ʋʋ nɩɛ "i ɛ. Fariseɛn‑wi" ‑ʋʋa ‑jea Kea ’a kɛ’ ‑wee’ wɔn ‑wɛe ‑ʋʋa’ poa ɛɛ’ due’ i ɛ, ’ɩn nɩɛ ʋʋpʋ ’a due’ ‑o ’de‑. ⁶Kaan ka dɛ ‑ɛɛ ’ma ’pee nyʋ a ’jea, ɛmɛ ‑nɩ dɛ ‑ɛɛ wlu Kea cɛan ‑tie" ’de ‑a "bo ‑wi" ‑pee ɛ, ɛɛ’ ’o nyni ‑tɩ mɩ ’ɩn tba tɔ’ "i. ⁷’De ‑aa ’blʋa ’a blo’ wɔn ‑nɩa ‑puue ’jɔ ’sɔɔn ‑wɛe ‑ʋʋa ‑gbɛɛa’ Kea "maʋ’ o, ’jrʋ ‑gbao ɛ, ɛmɛ ‑ɛɛ ‑fli ʋʋa ’wlai ‑ke. ’Oo ’beɔ, ’de dɛ ‑a ‑wee’ ‑tea ‑kwlɩ" ’mʋa‑ ’a ‑tɩ’ ’ʋn ɛ, ɛmɛ ‑ɛɛ ‑tɩ’ Suifʋ‑wi" a bla ’ʋn ‑pa "kpei. ⁸Ao Suifʋ‑wi" ‑kwea de ‑ta, dɛɛ‑tɩ ‑wɛe ao ’na Kea ’a nyʋ "kunyɩɔ’ ‑satɩ se tɔ’ ’ʋn ’je ka nɩ ɛ‑ ?

⁹Dɛ ’ma ‑cɛ" ’kpa naa tɔ’ i tɛin" ’de ɛ, ɛmɛ ‑nɩ : ’ɩn ’je Sesi ‑wlʋa Nasarɛtɩ tʋ o ‑fɔn’ ka "o ka ’de‑. ¹⁰Ɛmɛ ’ɩn nʋ ’bo Selisalɛm ‑nʋ ‑nʋ. Nyʋ ‑jea Sesi ’a ‑tɩ’ tɔ’ ’ʋn ɛ, ’ɩn poɛ ʋʋpʋ ’a ‑tuu"‑tuu ‑kaso ’di ‑po ‑po. ’Sraa ‑saʋn ’a klae" ‑wi" ‑nyɩ" ’ʋn ɛɛ’ ’sbɛ‑ ‑wɛe nyʋ ‑a ‑dba ʋʋpʋ ɛ, ʋʋ ke ’ma ‑a ‑ble wlu due’. ¹¹’Ɩn ‑tuɛ" ʋʋpʋ ’kle kpɛ ‑tuu"‑tuu "jrui ’kɩɩɛn‑gbi ’dii ‑wɛe ’ma kpʋn ʋʋpʋ "klaan‑ "klan ’de ʋʋ ’je ʋʋa’ Kea ‑kwlɩ" ‑tea’ wɔn ‑sa. ’Cɛn ’ɩn ’kpa ’de ʋʋ ‑pee ’de ɛɛ’ "ikmaa’ ‑tɩ’ ’ʋn ’ma muɛ ‑kwlɛ ’srʋɩ ’dii ‑wɛe ’ma ‑tu" ʋʋpʋ ’kle.

Pɔo ’tmʋɛ ɔɔ’ Sesi o "biie ‑tɩ

¹²’De ɛɛ’ ‑tɩ’ ’ʋn mɔ ’ma mu Damasɩ. ‑Ta ’ma muua, ’sraa ‑saʋn ’a klae" ‑wi" cɛn ’o wlu ‑wɛe ‑ʋʋ ‑nyɩ" ’ʋn ’sbɛ‑. ¹³’Oo ’beɔ, ‑ta ’ma muua ’jrʋ‑gbao ’bo ‑jei" ɛ, ’ɩn ’jeeɛ ‑sɔn’ klaa" "jriɛ‑. Ɛɛ’ ‑sɔn’ tu ’wlʋɛ ’e jaʋn ’di ɛɛ fan’, ɛ je ’jrʋ ‑sii. ‑Ta nyʋ ‑ʋʋ ‑ke ’ma ‑a mua nɩa, ’bomɔ ɛ ‑sɩɩn. ¹⁴‑A ‑wee’ "klein ’blʋɔ ’sʋ ’ɩn ’wɔn wlu due’ ‑ɛ ‑wlu ’ʋn ‑pee ka ’de Suifʋwlu ’ʋn, ɛ ’na : Sɔo, Sɔo, dɛɛ‑tɩ ‑ma ‑fɔn’ ’ʋn o ɛ‑ ? ’De ‑ma "jruku‑tɩ ’ʋn ɛ, ‑ma kpʋɛn ‑ma ‑cɛ" ‑kwlʋ. Ka bli’ a ‑fun" a "jru ’de ɛɛ’ jei ’a kwa’bletu ‑nɩa ’mɩmɩ ‑pee ɛ, ’kamɔ ‑ɩn ‑nɩ. ¹⁵‑Wɛe ’ɩn wlu ka ’ɩn ’na : ‑Mɔ nyɔ ‑o ɛ‑, Tʋ"bo ? ’Sʋ Tʋ"bo ’na : ’Mɔ Sesi ‑ma ‑fɔan’ tʋ o, ’mɔ ‑o. ¹⁶‑Ɩn sɔn ’ʋn la, ‑wɛe ‑ɩn ‑je bɩ "kpei nyna‑, dɛ‑nʋɛ’ ’ɩn ‑sa ’ma ‑cɛ" ’kwla ’mɛ ’de ‑ʋn ‑pee ‑wɛe ’ɩn ’je ‑ʋn ’ma ‑tɩ’ ’tmʋi ’ʋn nʋ. ’De dɩ ‑ɩn ‑jeea’ "jriɛ‑ o, ‑jɩ ‑ɩa ‑tɩ’ ’ʋn ’ɩn ‑sa ’ma ‑cɛ" ’kwla ’de ‑ʋn ‑pee o, ‑ɩn ‑je ɩa’ ‑ta ’jei nɩ‑. ¹⁷’Ɩn ‑sa ‑ʋn ’de ‑ma ’cɛ ke nyʋ ’srʋ "klu, ‑wɛe ’ma dbo ‑ʋn ’de ʋʋpʋ ‑pee. ¹⁸‑wɛe ‑ɩn ‑je ʋʋa’ "jri ’bai‑. Ʋʋ ’je ’e kwie ’ʋn ’wlʋ ’de ʋʋ ’je ’e ‑sɔn’ ’ʋn ji, ʋʋ ’je ’e ‑siɔn’ ’kwa ’wlʋ, ’de ʋʋ ’je ’e Kea ’kwa ji ‑wɛe ’de ʋʋa’ Sesi ’a ‑tɩ’ tɔ’ ’ʋn ’jea’ ’ʋn ɛ, ʋʋa’ dɛsaʋn ’je ‑kwɛ‑ ‑wɛe ʋʋ ’je ’kɛn kpa ʋʋ ke nyʋ ‑kweai ke‑.

Pɔo ’tmʋɛ dbo ɔ nʋa ’a ‑tɩ’

¹⁹’De ɛɛ’ ‑tɩ’ ’ʋn ɛ, ’beɔ Aklipa, ’ɩn se wlu ‑ɛ ‑wlʋa ’e jaʋn ’di ’mʋa‑ ’klee i po. ²⁰’Sʋ ’ɩn ‑teɛ Kea ’a ‑tɩ’ ’tmʋa’ ‑pʋn" ’de nyʋ ‑nɩa ’o Damasɩ ‑pee ke ‑ba. ‑Wɛe ’ɩn ’tmʋɩ ’de Selisalɛm ‑nyʋ ‑pee, ’ɩn ’tmʋɩ ’de Suideblʋa jrɩ’ ’dii, ’ɩn ’na : Ao juo aoa’ dɩsaɩn "i, ’de ao ’je ’e Kea o "biie‑. ’De dɩ ao ’jea nʋ, ɩ ’je ɛ to‑ ka aoa’ ’kmʋ pooa fai" ɛ. ²¹Dɛ ‑ɛɛ ‑tɩ’ Suifʋ‑wi" kpʋn a ’ʋn ’de Kea ‑gbu klaa" ’di ‑wɛe ʋʋa ‑pɔn ’ma ’dbaa ’a ‑kɔ i Ɛmɛ ‑nao. ²²’Kaa Kea ’a ’saaʋn mɛ ‑nʋɛ’ ‑wɛe ’ɩn nɩ ’kmʋ mamaʋ ‑sɩan ke, ‑wɛe ’ma ’tmʋ Kea ’a ‑tɩ’. Dɩ "klein Kea ’a wlu ’kwajaaʋn ke Moisɩ ’tmʋa ‑wɛe ʋʋ ’na ɩa muɛ ’o nynia’, ɩmɩ ’ma ’tmʋ ’de mɩɩ" ke klae" "juɔi, ’ɩn se dɛ jrɛ’ "i ‑si’. ²³Ɛmɛ ‑nɩ Klisɩ a muɛ ’kle ’jea’ ‑wɛe ɔ ’e "kunyɩɔ’ sɔn tɛin" ’de ’mɛʋn "klu, ‑wɛe ‑sɔn’ ‑ɛ ‑sa nyʋ ’e kwie ’di ɛ, ɔ ’je ɛɛ’ ‑tɩ’ ’tmʋ ’de ɔɔ’ ’cɛ ke nyʋ jrʋ’ ‑pee.

Pɔo ’tmʋɛ Sesi ’a ‑tɩ’ ’de Aklipa ‑pee

²⁴Pɔo siɛ ɔɔ’ ‑cɛ" ’ɛ "kpei ‑tɩ ’a ’tmʋa’ ’sʋ Fɛtisɩ kpa wlu "jɛi ’de ɔ ’na : Sɩɩan ‑a nʋ ‑ʋn Pɔo, ‑ma dɛ "i jua’ klaa" ‑nɛ po ‑ʋn sɩɩan "jri ‑wɛ‑ la.

²⁵’Sʋ Pɔo ’na : "Ɩɩn‑, nyɔ ‑cɔɔn’‑, ɛ tɔ’ ‑tɩ ’a tɔ’ ‑tɩ ’ma ’tmʋ, ɛ se "jri ’a ‑si’ ‑tɩ nɩ‑. ²⁶’Beɔ Aklipa mɔ ’ɔ ‑cɛ" juɩ’, ɛmɛ ‑tɩ ’ɩn wa i ‑wɛe ’ma ’tmʋ ɩ ’bo ɔ "juɔi, dɛ‑nʋɛ’ ɩa’ dɩ tu se nʋʋɛ ’de ’kwla paa’ ’ʋn. ²⁷’Sʋ ɔ wlu’ ’de Aklipa ‑pee ɔ ’na : ’Beɔ Aklipa, ’mɔ ’na ‑ɩn ‑je Kea ’a wlu ’kwajaaʋn ’a ‑tɩ’ tɔ’ ’ʋn ’ɛ o ? ’Ɩn juɛ’ ‑ɩn ‑jɩ tɔ’ ’ʋn ’ɛ see.

²⁸’Sʋ Aklipa ’na : ‑Ma pooɛ ’ʋn tɔ’ i ‑wɛe ’ɩn ’je ’jrʋ ‑gbao Kletiɛn ’kpa. ²⁹’Sʋ Pɔo ’na : ‑Bo ɛ nɩ ’e ‑sɩanwɩ ’di o, ‑bo ɛ nɩ ‑klae"wɩ ’di o, ’ɩn nɩɛ "i Kea ’je ’ʋn ‑kɩn kwa ’wɔɔn‑ ɛ se ‑ma ’sʋ mɔ nɩ‑, ’kaa ao ‑wee’ ‑ɔɔ poa ’ma wlu doin" o ‑ta ‑sɩan, ’ɩn nɩɛ "i ka ’ɩn nɩa, ao ’je kan’ nɩ, ɛ se ao ’je "cɩn sʋn’ mu ‑mɛ nɩ‑.

³⁰’Sʋ ’beɔ o, ‑gbʋa’na o, Berenisɩ o, nyʋ "klein ‑ke ʋʋ ‑tea i ɛ, ʋʋ ‑wee’ sɔn ’ʋn ’ɛ, ³¹‑wɛe ʋʋa ‑saa kɩɩn ʋʋa wlu ba ‑pee due ’due ʋʋ ’na : "Ju ‑nɔ se dɛ jrɛ’ nʋ ‑wɛe ‑ɛ ‑je ɔɔ’ ’mɛa’ ke ɔɔ’ ‑kaso ’dipoa’ ’je. ³²’De Aklipa ke Fɛtisɩ ’na : ‑Bo "ju ‑nɔ se ’na ɔ ’je ’e Sesaa "juɔi mu ’de ɛ, ‑mɛ nyʋ "sii ɔ i ’de‑.

Ʋʋ kpa Pɔo Rɔmʋ

¹‑Ta Fɛtisɩ cɛɛan ’o wlu ‑wɛe ‑a ‑jea ‑bato’ ’ja ’de ‑a ‑jea Itali muɛ, "ju due’ ‑ɔɔ ’nynɩ nɩ Silisɩ ‑wɛe ‑ɔ ‑nɩ ’blʋajei klaa" Okisɩ ’a jra’ jei, ɔmɔ ʋʋ ‑tu" Pɔo ke ‑kaso ’dinyʋ jrʋ’ "kpei. ²‑bato’ ‑ɛɛ ‑wlʋa Adramitɩ ‑wɛe ‑ɛ ‑jea ’kpʋʋ kpʋn ’de Asiblʋa "kpei ɛ, ɛmɛ ‑a ‑ja ’di. Nyɔ ‑ke ‑a mua ’e ɛ, ɛmɛ ‑nɩ Aritakɩ, ‑ɔ ‑wlʋa Tesalonikɩ ’de Masedoanɩ.

³’Wɩ ‑tba’ ’o ɛ, ‑a kpʋɛn ’kpʋʋ ’bo Sidɔn. Silisɩ nmɔ ’di wɔn ’de Pɔo ‑pee, ɔɔ "nyɩ ɔ nɔ" ‑wɛe ɔɔ mu ɔɔ’ "dɛi‑wi" o i ’de ʋʋa nʋ ɔ ’dɔe "jrii. ⁴‑A ‑wlʋa ’o ‑mɔ ɛ, ‑aa pleɛ ’tɔniɛ ’a du’ ‑ɛɛ ’nynɩ nɩa Siprʋ wɔn i, dɛ‑nʋɛ’ poɔ’ ɔ bla ‑a "jri. ⁵‑A cɛan ’tɔniɛ ’a ’fɔ ‑ɛ ‑bɔɔa’ ’de Silisi ke Pamfili "kpei ‑tie" ’sʋ, ‑a nyniɛ ’o Mira ’de Lisi. ⁶’Bomɔ jra’ jei jɛɛ ‑bato’ jrɛ’ ‑ɛɛ ‑wlʋ Alɛsandri ‑wɛe ‑ɛɛ mu ’e Itali ’sʋ ɔ ’jaa ‑aʋn ɛ.

⁷’De ’wɩ ‑tuu"‑tuu ’di ɛ, ‑aa ‑bato’ a na’ mɩ"mɩ", ‑a ‑wɔan Kinidɩ ‑kwlɔ ’di nyni ‑tɩ ɛ, ‑a ‑jeɛ ’kle. Poɔ’ ‑sa ‑a ‑wa ’kwa ’sʋ ‑a ‑jiiɛ ’tɔniɛ ’ɛ du’ ’bo Krɛtɩ ’a ‑sɔn i ’de Salamɔnɩ fɔ o. ⁸’Kamɔ ‑a pleɛ wɔn i ’de ’kle ’ʋn mamaʋ ’sʋ ‑a nyni ‑tajrɔ, ʋʋa ’daa‑ ’kpʋʋkpʋn ’ɩn ’dɔe ɛ, ɛ nɩɛ ’o Lase‑kwlɔ ‑pʋn".

⁹Nɔ" ‑siɛ’ ‑a i ’bo ‑jei". ‑Aa ‑bato’ ’a naa’ ’bo ’tɔniɛ "kpei nɩɛ ’kle. Ɛ nʋɛ’ mɔ ’sʋ wɔn ’bɔ nɔ" je ‑a i ‑si’. ¹⁰Ɔ ’na : ’Ma ’cɛ, dɛ ’ma ’jea i ɛ, ɛmɛ ‑nɩ ‑bo ‑a ‑sɔn ’ʋn ‑wɛe ‑a ‑je mu ’de "jri ‑nɩ ’di ɛ, ‑aa muɛ ’pʋʋa’ ’kle i ’jea’ see. Ɛ se dɩ "klein ‑nɩa ’e ‑bato’ ’di ke ‑bato’ ’a dooa ’a ’sʋ nɩ‑. ’Kaa ‑aa nyiɔjɔ ɔ muɛ ’o blaa’ ‑ke.

¹¹’Kaa jra’ jei poɛ ‑bato’ ’a tbaai ke ɛɛ’ jei ’a wlu doin" o, ɛ je Pɔo ’a wlu ‑sii‑. ¹²’Bo ‑bato’ ’a ’kpʋʋ kpʋn ’ɩn ‑a ‑nɩa ’mʋa‑ se ka ‑cɔɔn’ ka nɩ ‑wɛe ‑a ‑je ’o i ‑te mamaʋ ’sʋ dee ’a ji nɔ" ’e nyni ’sʋ nyʋ ‑tuu" nɩɛ "i ‑a ‑je ’o ’wlʋ ‑wɛe ‑a ‑je ’kpʋʋ kpʋn ’bo Fenisɩ ’de Krɛtɩ‑blʋa ’a ’kpʋʋ "kpei ‑ɛ ‑gbʋn’ a ’jrʋ ‑gbɩn ‑fɔ ‑sɔn, ‑wɛe ‑a ‑je ’o dee’ ’a ji nɔ" ‑wee’ nʋʋ‑.

‑Pie ji’ ’bo ’tɔniɛ "kpei

¹³Poɔ’ flee "flee ‑wlʋa ’e ’jrʋ ’a kʋanfɔ o a jia’ ’sʋ ʋʋ naa tɔ’ i, ʋmʋ ’na dɛ ʋʋ ‑teea ’dii ’bɛɛ ɛ ’je nʋʋɛ. ‑Wɛe ʋʋ kpa ‑bato’ ’a nɩɩɛ ‑ɛ kpʋn ɛ i "jɛi ‑wɛe ʋʋ ‑te Krɛtɩ‑blʋa ‑kwlɩ’ i plea’ ‑pʋn". ¹⁴’Kaa ‑pie klaa" ‑ɛɛ ’nynɩ nɩa Erakilɔn cɛn "jɛi ’de ’blʋa‑ ’fɔ ʋʋa plea ‑kwlɩ’ i "kpei. ¹⁵Ɛ "tuɛn ‑bato’ ‑ta ‑tɔɔn’ ‑tɔɔn. Ɛɛ’ ’wɔn ’bode ‑aa’ muɛ "i ’sʋ ‑a ‑tai’ ɛ ‑aa ‑cɛi". Ɛ ‑teɛ ‑aa ‑bato’ ‑cɩɛ ’klee ‑wɛe ɛɛ kpa ‑aʋn. ¹⁶‑A ‑jiiɛ ’e ’tɔniɛ ’a du’ ‑ɛɛ ’nynɩ nɩa Kloda ’a ‑sɔn i fɔ o, ‑a mua ‑bato’ ‑saan" nmaea’ ‑a ‑jeeɛ’ ’kle i. ¹⁷Ʋʋ ‑kɔa’ ɛɛ’ ‑cria’ ’sʋ ʋʋ sɛɛn ’bo ‑bato’ klaa" ‑pʋn". Ʋʋa plea ‑bato’ je ’blʋa‑ "i bla ’de Libiblʋa o fɔ o ’sʋ ʋʋ ’wla ‑bato’ ’a tae’ ‑wɛe ʋʋ "tai‑ ʋʋa’ ‑cɛi" la ’de poɔ’ ’kwa. ¹⁸‑Pie ‑ɛɛ jiia ‑a ’ʋn ɛ, ɛɛ’ ’wɔn ɛɛ’ ’ka, ɛɛ’ ‑sɔn’ jrɛ’ ‑sɩan ’sʋ ɛ, ʋʋa poɛ dɩ ‑nɩa ’e ‑bato’ ’di "niɔ‑. ¹⁹’De ’wɩ ’a taan ‑nɩ ’di ’sʋ ‑a ‑wee’ ‑teɛ ‑bato’ ’a dɩ ‑nɩa ’o ɛ ‑pʋn" ’a "niɔ‑ poa’ ‑pʋn". ²⁰‑Pie ‑nɛ ’ɛ "ikmaa’ nʋɛ’ ’sʋ ‑a se ’cʋ‑sɩɩn ke ’jrʋ "jriɛ‑ ’jee‑ ’de ’wɩ pla ’di. ’De ɛɛ’ ‑tɩ’ ’ʋn ɛ, ‑a se ’pʋʋa’ ‑mɛ ‑kwlɩ" ‑te’ la ’bode.

²¹‑A se dɛ di ’de ’wɩ ‑tuu"‑tuu ’di. ’Sʋ Pɔo sɔn ’ʋn ’ɛ ’bo ʋʋa’ ‑kwea’‑ ‑wɛe ɔ wlu ʋʋ ‑pee ɔ ’na : ’Ma ’cɛ, ‑bo ao po ’ma wlu doin" o ’de‑, ‑wɛe ‑a ‑je i ‑te ’bo Krɛtɩ ’de ɛ, ‑mɛ ‑a se ’mɛɛa’ ’wɔin dia’ ke dɩ ’a "maa’ ‑nɩ ’jei. ²²Kaan la ’ja a, ’ma kuuɛ aoa’ dɩ i, ao "duo ’kpɩ ’ʋn, dɛ‑nʋɛ’ aoa’ nyɔ due’ koun ‑gbai’ se ’mɛi, ‑aa ‑bato’ ’a ’sʋ mɛ ‑je dooa‑. ²³Kea ‑ɛɛ nyɔ ’ɩn nɩa ‑wɛe ’ma ‑gbɛɛa’, ɛ dboɛ ɛɛ’ "soai due’ ɔ wlu ’ʋn ‑pee ka ’de "maʋ’wɩ ‑nɩ ’di. ²⁴Ɔ ’na Pɔo, faʋn ’bo ‑ʋn nʋɛ, dɛ‑nʋɛ’ ‑ɩn ‑je ’o Sesaa "juɔi mu ‑o, ’de nyʋ "klein ‑ʋʋ ‑ke ‑ɩn ‑nɩa ’e ‑bato’ ’di ‑ta, Kea ‑teɛ’ ‑ʋn ʋʋa’ ’kmʋ kwa. ²⁵Ɛmɛ ‑tɩ ’ma ’cɛ, ao "duo ’kpɩ ’ʋn, dɛ‑nʋɛ’ ’ɩn ‑teɛ’ Kea ‑kwlɩ", kɛ ’da ’de ’ʋn ‑pee ɛ, ’kamɔ ɛɛ mu nɩa’ see. ²⁶’Kaa poɔ’ ɔ mu ‑aʋn ’de ’tɔniɛ ’a du’ jrɛ’ "kpei poa’ se.

²⁷’De "maʋ’wɩ ’a ‑puue ’jɔ ‑nyiiɛ ’di ɛ, ’ka ‑pie ‑te ‑a ‑cɩɛ ’klee mamaʋ ’sʋ ɛ je ‑aʋn ’de ’tɔniɛ ‑ɛ ‑nɩa ’o ’blʋa a ‑kwea’ "kpei kpa. ‑Too’ ‑kwea ’sʋ ka ‑aa ‑kʋʋan" ’blʋa‑ i ɛ, nyʋ ‑ʋʋa nʋa dbo ’e ‑bato’ ’di ’je kan’ ’mɛ. ²⁸‑Wɛe ʋʋ po dɛ ‑ɛɛ dbaa "ni ’a ‑sɔn tɛnsʋn "niɔ‑, ’sʋ dɛ ‑tba’ ‑ta ʋʋ nɩa ‑wɛe ‑ɛ mua ’e "ni ‑sɔn ɛ, ɛ nɩɛ dɩ" ’a kwla ‑nyiiɛ. Ʋʋ ’kpaa ’o nya dɛ‑saan" ka ʋʋ poɛ "niɔ‑ ke’wlɛ, ’sʋ "ni ’a ‑sɔn tɛnsʋn nɩɛ dɩ" ’a ‑puue ’jɔ ‑mm". ²⁹Ʋʋ pleea ‑bato’ ’a ’de "sou "jri blaa’ ’sʋ ʋʋ poɛ ‑bato’ ’a "klɩ ‑nyiiɛ’ ‑ɩ ‑bɔɔa’ de "niɔ‑ ‑wɛe ʋʋ ‑te jekaa ‑ʋʋa fuo ‑sɔn’ɔ ‑sɩan’. ³⁰’Sʋ nyʋ ‑ʋʋa nʋa dbo ’e ‑bato’ ’di a ‑pɔn plea ’a ‑kɔ i, ’sʋ ʋʋ poɛ ‑bato’ ‑saan" "niɔ‑, ‑wɛe ka nyɔ ɔ ‑pɔan ɔ ’jea ‑bato’ ’a "klɩ ‑nɩa ’e nya "niɔ po ‑wɛe ʋʋa nʋ kan’. ³¹’Sʋ Pɔo wlu’ ’de "sʋɩ ke ʋʋa’ klaa" ‑pee ɔ ’na : ‑Bo nyʋ ‑nʋ se ‑teɩn kpʋn ’de ‑bato’ ’di ‑ta ’ja a, ‑mɛ ao se ’pʋi. ³²’Sʋ "sʋɩ cɛn "dbi ‑ɩ ‑saan ‑bato’ ‑saan" ’bo klaa" ‑nɛ ‑pʋn" ’mɛ, ‑wɛe ʋʋ "tai‑ ɛ "i ’de ɛ blu.

³³‑Sɔn’ ’ɔ ‑sɩan’ siɛ ’e nya ’sʋ Pɔo kɩɩɛn nyʋ ‑wee’ "jrui ‑wɛe ʋʋ ’e dɛ di ’sʋ ɔ ’na : Ao ‑teɛ ’kpʋ ’de ’wɩ ’a ‑puue ’jɔ ‑nyiiɛ ’di ‑sɩan ao se dɛ "o dɛ jrɛ’ di. ³⁴’Ma ’da aopʋ ’mɛ ao ’je dɛ wɔn ‑tɩn, dɛ‑nʋɛ’ ɛ kɔn ‑tɩ’ ’de aoa’ ’pʋ‑tɩ ’ʋn ‑ke, ’kaa aoa’ due’ koun ‑gbai ’a "mɩɩjɔ se "mai ’bo ɔ "jru. ³⁵Pɔo ’tmʋa wlu ‑nɛ ’sʋ ɔ "duɛ ‑di’pɛn ’ʋn ɔ po ɛɛ’ Kea ’sɛ‑ ’bo nyʋ ‑wee’ "klein "juɔi ‑wɛe ɔ cɛɛn ɛ i ’sʋ ɔ ‑tee ɛɛ’ dia’ ‑pʋn". ³⁶’Sʋ nyʋ ‑wee’ "duɛ ’kpɩ ’ʋn ‑wɛe ʋʋ ‑te dɛ dia’ ‑ke. ³⁷‑Apʋ ‑nɩa ’e ‑bato’ ’di ɛ, ‑a ‑wee’ nɩɛ nyiɔpʋ ’a kmɛ’ ’sɔɔn kwla ‑mɛ" ’sɔn ’jɔ ‑mɛɛo"‑. ³⁸Ʋʋ ‑wee’ dia ʋʋ dboa ’sʋ ʋʋ poɛ diidɩ ‑sia ’o ’tɔniɛ wɔn, ‑wɛe ‑bato’ ’je kwa "fee‑.

³⁹‑Sɔn’ ‑sɩan’ nyʋ ‑ʋʋa poa ‑bato’ ‑je o se ’blʋa‑ "i juo‑, ’kaa ʋʋa ’jeɛ ’e ’tɔniɛ ’a bʋ jrɛ’ ‑kwlɩ" i. ’Sʋ ʋʋ ’na : ‑A ‑kpaa’ ‑bato’ ’emu fɔ o ‑wɛe ‑a ‑je ’kpʋʋ kpʋn ’a i ‑tɩn’ ‑bo ɛ ’bɛɛ‑ ɛ ’je ’wɔn ɛ. ⁴⁰’Sʋ ʋʋ kain i ‑bato’ ’a "klɩ ’mɛ ‑wɛe ɩ blu i ’de ’tɔniɛ ‑sɔn. ’Bomɔ ʋʋ "tai‑ "cɩndbi ‑ɩa poa ‑bato’ ‑je o "i ‑ke ‑tan ’tanfɔ ‑nɩa ’de ‑bato’ ’a nya, ‑wɛe poɔ’ ’je ɛ ’di ‑te ’de ɛ ’je ‑bato’ ’nɔ ʋʋa mua "tuun‑. ⁴¹’Kaa ‑bato’ bla ’e ‑pɩɩɔn" "jri ’bo "ni ’a bɩ ’sɔɔn ’nynɩ, ’sʋ ɛ ‑se’. Ɛɛ’ ’mla pa ‑pɩɩɔn" ‑sɔn ’sʋ ɛ ’bɔ i ‑suua’ ‑tɩ ’mɛ ‑wɛe ’tɔniɛ ’a ’plɩ a blɛɛ’ ‑gbɔo wɔn, ’kamɔ ɩ nʋ mamaʋ ’sʋ ɛ waa "i.

⁴²"Sʋɩ nɩɛ "i ʋʋ ’e ‑kaso ’diʋn ’dba, ‑wɛe ʋʋa’ nyɔ due’ je jre, ɔ je ’kwla ’kpa. ⁴³’Kaa jra’ jei nɩa "i ɔ ’jea Pɔo ’pʋʋ ɛ, ɔ ’kaa‑ ʋʋpʋ ’ʋn ’ɛ, ’de ɔ ’na nyʋ ‑jua jre ka ’kpa "niɔ‑ tɛin", ʋʋ ’je ’e ’kpʋʋ "kpei mu. ⁴⁴‑Wɛe nyʋ jrʋ’ ’e ‑bato’ ’a tifɔe’ "kpei ‑te ’de ʋʋ ’je ’o ʋʋpʋ ’de bla. ’Kamɔ ʋʋ ‑wee’ nʋ ‑wɛe ʋʋa’ nyɔ jrɔ’ se ’mɛ ’de ʋʋ ‑wee’ kpʋn ’kpʋʋ.

Pɔo nɩɛ ’o ’tɔniɛ ’a du’ ’di ’bo Maltɩ

¹‑A ‑pʋ ’mɛa’ wɔin" la ‑wɛe ka ’tɔniɛ ’ɛ du’ ’a ’nynɩ nɩa Maltɩ ‑a ‑juɛ.

²Nyʋ ‑ʋʋ ‑nɩa ’o ɛɛ’ ’blʋa‑ tu "kpei ɛ, ʋʋ se ‑a juo‑, ’kaa ʋʋ kpʋʋn ‑a sɩn ’sɔɔn ’bo nɛ wɔin", dɛ‑nʋɛ’ ɛ nɩɛ "ni ’a dba nɔ" ‑o, ‑wɛe dee’ a ji, ɛmɛ ‑tɩ ʋʋ ‑tba’ nɛ‑gban klaa". ³Pɔo a ’tɛn ti "klaɩn ‑wɛe ɔ ’jɩ ’o "jri po. Nɛ ’wlaa sii" ’sʋ, jɔ wan ’e ɩ ’dii ‑wɛe ɛ "sri Pɔo ’a sʋn ’de ɛ ‑pee. ⁴Nyʋ ‑nɩa ’o ɛɛ’ ’blʋa‑ tu ’di ’jeea sɛn ‑peea’ Pɔo ’a sʋn "i "jriɛ‑ ’sʋ, ʋʋ ’na : "Ju ‑nɔ ‑mɔ nɩɛ "ku ’dbai ‑o ‑cɛɛn’‑ ’e, ɔ se ’kmʋ nɩ ka nɩ‑. Ɛmɛ ‑ɛɛ ‑kao ‑craa ɔ ’ʋn, ’de ‑mɛ ’kamɔ ɔɔ ’wlʋ ’mɛa’ wɔin" i waan’ ’bo ’tɔniɛ "kpei. ⁵’Kaa Pɔo ‑fuan’ sʋn i ’sʋ sɛn ‑nɛ ‑ka i ’bo "jri, ’de dɛ‑saan" ka se ɔ i ‑kuuan. ⁶Nyʋ ‑nɩa ’omu, naa tɔ’ i ʋʋ mʋ ’na ‑mɛ ɔ ’e ‑pun", ‑ɩn" ɔ ’je ’o "sri, ɔ ’je ’mɛ ’de‑. ’Kaa ʋʋ fɔan ’o ‑fɔn ‑fɔn ka Pɔo nɩa, ɔ nɩa kan ’sʋ ʋʋ pooɛ tɔ’ fai" ʋʋ ’na : "Ju ‑nɔ, ɔ nɩɛ ‑kea’ ‑o.

⁷’De ’blʋa‑ ‑nɛ, "ju ‑bleɛ’, ɔɔ’ ’nynɩ ‑nɩ Publisɩ. Ɔɔ’ "ju tu nɩɛ dɛjei, ɔɔ’ ‑gbɛin" "kʋʋan‑ i. Ɔmɔ ‑nyɩ" ‑a ’pɛn ’ɩn ’de ɔ wɔin" ‑wɛe ‑ɔ ‑nyɩ" ‑a diidɛ ’wɩ taan ’di. Ka ɔɔ’ "dɛi ‑wi" nɩa, ’kamɔ ɔ kpʋn ‑aʋn. ⁸’De Publisɩ "bo ’pɛn i, ɔɔ’ "jru ‑a ‑bai’, ‑wɛe ’klaa ‑a nʋ ɔ. Pɔo muɛ ’e ɔ o, ɔ ‑te’ ɔ kwa "jru ɔ baeɛ ɔɔ’ Kea, ’sʋ ɔ ’pʋʋ. ⁹’Sʋ nyʋ jrʋ’ ’wɛ‑ kpʋn a ’bo ɛɛ’ ’blʋa‑ tu "kpei jiɛ ’de ɔ o ‑ke, ‑wɛe ʋʋa’ ’wɛ‑ ’bɔ. ¹⁰Ʋʋa’ ‑aa ni’ ‑tea’ ‑siɛ’ sʋn’ i, ‑wɛe ‑ta ‑aa jia ’o ’wlʋa a, dɩ "klein ‑kɔan ‑tɩ’ ’bo ‑jei" ʋʋ "nyɩ ‑aʋn ‑ɛ.

Pɔo nyniɛ Rɔmʋ

¹¹’Cɩ taan ‑sia’ ’o mu ’sʋ, ‑a ‑kpa ‑bato’ ‑ɛ ‑wlʋa Alɛsandri ’de ‑ɛ nʋa dee’ ’a ji nɔ" ‑wee’ ’o mu ‑ke ’di. Ɛɛ’ ‑bato’ tu ’a ’nynɩ ʋʋ ‑tuu" ɛ ɛmɛ ‑nɩ Diosiki, ɛ ’de mɛ ‑nɩ ‑gbanynuu. ¹²‑A nynia ’o Sirakisɩ ɛ, ‑a nʋɛ ’o ’wɩ taan. ¹³‑A ‑wlʋa ’omu ɛ, ‑a pleɛ ’kpʋʋ ‑kwlɩ’ i mamaʋ ‑a je Rekio nyni. Ɛɛ’ ‑sɔn’ dee ‑sɩan’, poɔ’ ‑ɛ ‑wlʋa ’e ’jrʋ ’a ’wlʋ ’ɩn ’a kʋanfɔ o ‑teɛ jia’ ‑pʋn". Ɛmɛ ‑tɩ ‑a nʋ ’wɩ ’sɔɔn ’bo ‑jei" ‑wɛe ‑a nyni Pussolɩ. ¹⁴’Bo ɛɛ’ ‑kwlɔ ‑tu ’di ɛ, ‑a ‑jɛɛ ’o ‑aa de ’di‑wi" jrʋ’ ʋʋ kpʋʋn ‑a i ’de ‑a ‑je ’o ʋʋpʋ o ’dɔɔ due’ nʋ, ’kamɔ ‑a nʋ ‑wɛe ‑a mu Rɔmʋ. ¹⁵‑Aa de ’di‑wi" ‑nɩa ’e Rɔmʋ ’wɔan ‑aa ’nynɩ ’sʋ, ʋʋ ’jaa ‑a "i. Ʋʋa’ jrʋ’ ji’ mamaʋ ʋʋ je ’o Apisɩ ’a ’dɔɔkpae" nyni. Jrʋ’ ji’ mamaʋ ʋʋ je ’o ’dʋɩ ’a koo‑gbi nyʋ a ’daa ‑gbi" nynuu taan ’a nɩ ’ɩn nyni. Pɔo ’jeea ʋʋpʋ "jriɛ‑ ’sʋ ɔɔ’ dɩ "si ’o ’ɛ, ‑wɛe ɔ po Kea ’sɛ‑.

¹⁶‑A nyniia Rɔmʋ ɛ, ʋʋ ’wɔɔn Pɔo ’a ‑ta jrɔ’ koo ‑tɩ ’mɛ ‑wɛe "soai‑ due’ a fuo ɔ i.

Pɔo ’tmʋɛ Kea ’a ‑tɩ’ ’bo Rɔmʋ

¹⁷‑A nʋa ’wɩ taan ’sʋ Pɔo ’da Suifʋ‑wi" ’a klae" ‑nɩa ’o Rɔmʋ ’mɛ. ‑Ta ʋʋ ’kɩɩan "jrui ’sʋ, ɔ wlu ʋʋ ‑pee ɔ ’na : ’Ma de ’di‑wi", ’ɩn se ’ma ’cɛ‑wi" dɛ jrɛ’ "jrii nʋ ’ɩn se ‑a "bo ‑wi" ’a kplɩn wɔn blaa‑, ’kaa ʋʋ poɛ ’ʋn ‑kaso ’di ’de Selisalɛm ‑wɛe ʋʋ to ’ʋn ’de Rɔmʋ‑kɔʋn ’kwa. ¹⁸Ʋʋ ‑teea’ ’mii ɛ, ʋʋ nɩɛ "i ʋʋ ’je ’mii "sii‑, dɛ‑nʋɛ’ dɛ ‑ɛɛ ’dbaa’ ʋʋ ’jea ’ʋn ’dba ‑gblein’ ɛ se ’de ’ʋn nɩ‑. ¹⁹’Kaa Suifʋ‑wi" ’na ʋʋ se ’o ’wɔɔn‑. ’De ɛɛ’ ‑tɩ’ ’ʋn ɛ, ’ɩn kpʋɛn ’ma ‑cɛ" "klaan‑ "klan ‑wɛe ’ɩn ja ’ma ‑tɩ’ ’nɔ ’blʋajei "juɔi, ‑bo ɛ se ‑mɛ nɩ ’de ɛ, ‑mɛ ’ɩn se ’nɔ jii, dɛ‑nʋɛ’ ’ɩn se ɛ "i nɩ ‑wɛe ’ɩn ’je ’ma ’cɛ‑wi" "kuan poo ’de‑. ²⁰Ɛmɛ ‑tɩ ’ɩn ‑tee’ aoa’ ‑tɩ’ i, ‑wɛe ’ɩn ’je ao "kuan po, dɛ‑nʋɛ’ dɛ Israɛ‑blʋa ‑wee’ ‑tea’ ‑kwlɩ" ʋʋa fua, ɛmɛ ‑ɛɛ ‑tɩ’ ’ʋn nyʋ po ’ʋn "cɩn ‑nɛ sʋn’.

²¹Ʋʋ wlu ɔ ‑pee ʋʋ ’na : ‑Ma "kpei ‑te’ ’sbɛ jrɛ’ se ’e Suide ’wlʋ ɛ se ‑a ‑jɛɛ‑, ’de ‑aa de ’di jrɔ’ se ’e ɛɛ’ ’fɔ tu o ’wlʋ, ɔ se ‑aʋn ‑ma "kuan saʋn ja‑. ²²’Kaa ‑a ‑nɩɛ "i ‑a ‑je dɛ ‑ma naa tɔ’ i ’mii ’wɔn ’pepe ’de ‑ɩn wɔn, dɛ‑nʋɛ’ Kea ’a "juɔi ‑gbɛɛ’ sʋn dee ‑nɛ, nyʋ ‑wee’ "klein a tbɛ ‑tɩ’ ‑pʋn" ‑ta "o ‑ta.

²³‑Wɛe ʋʋ ‑tu" Pɔo ’wɩ "i ’de ɛɛ’ ’wɩ tu ’di ɛ, nyʋ ‑tuu"‑tuu mu ’nɔ ɔ kooa. ‑Wɛe Pɔo ’tmʋ Kea ’a ’beɔdɛ ’ɛ ‑tɩ’ ’de ʋʋ ‑pee. Ɔ cɛɛn ’e Moisɩ ’a ’sbɛ o, dɩ "klein Kea ’a wlu ’kwajaaʋn‑ ’tmʋa ’ʋn ’de ɔɔ flɔɔn Sesi ’a ‑tɩ’ "i ’de ʋʋ ‑pee ‑wɛe ɔɔ ‑pɔn ʋʋpʋ ’a ɩa’ tɔ’ ’ʋn ’jea’ i. Dɛ ‑wlʋa ’e ‑klae" pɛɛn o, ’kamɔ ʋʋ wlu mamaʋ ’sʋ kwie kpʋn‑. ²⁴Dɛ ɔ ’tmʋa ɛ "siɛ nyʋ jrʋ’ "i ’kaa jrʋ’ se ɛɛ’ tɔ’ ’ʋn ’je. ²⁵‑Ta ʋʋa’ ’sʋ sea wlu ’ʋn ’bɛɛ‑ ‑wɛe ʋʋa mua, wlu tiie Pɔo poa ’o ɛ "kpei ɛ ka, ɔ na : Dɛ Kea ’a ‑Suu jaa ɛɛ’ wlu ’kwajaai Esai ’ʋn ‑wɛe ɛ ’tmʋa ‑a "bo ‑wi" ‑pee ɛ ’bleɛ ‑kɩn ’dee‑ ! ²⁶Ɛ wlu’ ’de‑ ɛ ’na :

‑Ɩn mu ’e nyʋ ‑nʋ o ‑wɛe ‑ɩn ‑je wlu ka, ‑ɩn ‑na : Aoa muɛ dɛ doin" ’wɔɔn‑, ’kaa ao se ’e ɛ ’dei ’wɔn ’pepe, aoa "jri a muɛ dɛ ja ‑gbʋan’ ‑pɛɛ, ’kaa ao se ɛ "i juoi, ²⁷dɛ‑nʋɛ’ dɛ ’ɛ pa nyʋ ‑nʋ ’a pɛe "i, ʋʋ "suɛn ‑cɩɩ doin", ʋʋ "muɛ "jri ‑wɛe ʋʋa’ "jri je i ’je, ʋa’ doin" je i ’wɔn, ʋʋa’ pɛe je dɛ ’mii ’wɔn ‑wɛe ʋʋ je ’de ’ʋn o "biie‑ ’de ’ɩn je ʋʋpʋ ’pʋʋ‑.

²⁸’De ɔ ’na : Aopʋ siɛ ‑kwlʋ o, ’pʋʋa’ ‑nɛ Kea kpɛ e nyʋ ‑sea’ Suifʋ nɩ o, ʋʋpʋ ‑a muɛ doin" o poa’.

²⁹Pɔo ‑koa’ dɛ ‑nɛ ’ɛ ’tmʋa ’sʋ Suifʋ‑wi" "siɛ "kpae’ ‑wɛe ʋʋa’ ’sʋ a kpʋʋn "wɔin.

³⁰‑Gbu" Pɔo kpʋn a ‑wɛe ɔɔ ‑sa ‑kei" ɛ, ɔ nʋɛ ’e ɛ ’di ‑sɩn ’sɔɔn ‑gbla’ ‑gbla’, ’demɔ nyʋ "klein ‑a ji ɔ "i ‑tea’ ke ɔɔ ’jee‑. ³¹‑Wɛe ɔɔ ’tmʋ Kea ’a ’bɩɔ dɛ ’ɛ ‑tɩ’ ’de dɩ "klein ‑tmʋa Tʋ"bo Sesi Klisɩ ’a ‑tɩ’ ɛ, ɔɔ tɔɔ ‑mɩ nyʋ ’de ’flɛ ’ʋn, nyɔ jrɔ’ ’ɔ kaan ɔ ‑je de.