Баштыңчылар

Баштыңчылар үези

Киирилде

Баштыңчылар ному израиль аймактарның төөгүзүнүң эң нарын болгаш ужур-дүрүм чок үезинде – Ханаанны эжелеп алганының соонда чылдардан чонну бирги хааннар башкарып эгелээнинге чедир – чуртталгазын көргүскен.

Номда төөгү Нуннуң оглу Иисустуң өлгениниң соонда израиль аймактар Ханаанның чоннарын ол черден чедир үндүр сывыртавайн барганындан эгелээн. Ооң орнунга израильчилер Дээрги-Чаяакчының мурнунга ол чоннарның бужар ёзу-чаңчылдарын болгаш чүдүлгезин өттүнүп эгелээннер (1:1–2:9).

Номнуң кол кезии (2:10–16:31) израиль чоннуң чуртталгазында катаптанып турар эргилдени көргүскен. Катаптанып турар болуушкуннар мындыг: чон бачыт кылып эгелээр; Бурган оларны өске чоннарга дарладып кезедир; израильчилер Дээрги-Чаяакчыдан дуза дилеп эгелээр; Дээрги-Чаяакчы бир азы элээн каш аймактарны камгалазын дээш, хостакчы баштыңчыны көдүрүп бээр. А ол баштыңчылар Бурганның шилип алган кижилери-даа турган болза, боттарының кошкак талалары болгаш угаан чок кылган чүүлдери-биле боттарын-даа, аймак-чонун-даа бачытче бо-ла киириптер турганнар.

Ном израильчилерниң аразынга ол үеде тергиидеп турган ёзу-чурум чок чорукту онзалап көргүскен ийи коргунчуг болуушкун-биле төнер (17–18 база 19–21 эгелер). Кажан кижилер хамык чүвени чүгле бодунуң шынныг деп санаар аайы-биле кылып эгелээрге, израиль ниитилел кайы хире дүрген үрелип, буурап турары мында тода көстүп турар.

Израиль аймактарның чедиишкиннери болгаш буураашкыннары

¹ Иисустуң өлгениниң соонда , израиль чон Дээрги-Чаяакчыдан: «Бистиң кайывыс Ханаан чурттуглар-биле дайынче баштай чоруурул?» – деп айтырган .

² «Иуданың аймаа баар – деп, Дээрги-Чаяакчы харыылаан. – Мен бо чуртту ооң холунга хүлээдип бээр мен».

³ Иуданың аймаа Симеоннуң аймаа-биле хан төрел болгаш: «Силер бистиң үлүүвүске каттыжыңарам, ынчангаш ·хананейлер-биле дайылдажыылы, силерниң үлүүңерге бис база оон каттыжар бис» – деп аңаа саналдаан. Симеоннуң аймаа ооң-биле каттыжып алгаш чорупкан. ⁴ Ынчалдыр Иуданың аймаа дайынче чорупканда, Дээрги-Чаяакчы ·хананей биле ферез чоннарны ооң шериглеринге аштырар кылдыр берипкен, ынчангаш олар Везек деп черге демгилерниң 10 000 кижизин чок кылып каапканнар. ⁵ Везекке олар Адони-Везек деп хаан-биле уткужа бергеш, ооң-биле тулушкаш, хананейлер биле ферезтерни чылча шапканнар. ⁶ Адони-Везек дезипкен, ынчалза-даа иудейлер ону сүрүп чорааш тудуп алгаш, ооң холдарының болгаш буттарының улуг-салааларын одура кезип каапканнар. ⁷ Ынчан Адони-Везек: «Мен ооң мурнунда өске чеден хаанның холдарының болгаш буттарының улуг-салааларын одура кезип каарымга, олар мээң чиген чемимниң тогланчыларын чыып чип чораан чүве; мээң канчаар кылып турганым ышкаш, ам Бурган мени база ынчаар ялалады » – дээн. Ону Иерусалимге эккелгеннер, аңаа-ла ол өлүп калган.

⁸ Иуданың аймаа Иерусалим хоорай-биле база дайылдашкаш, ону эжелээш, хылыш-мези-биле ооң чурттакчыларын кыргып-хыдып каан соонда, хоорайны өрттедипкеннер . ⁹ Ооң соонда Иуданың аймаа дагларга, ·Негев ховузунга болгаш Шефела деп шат черге чурттап турган ·хананейлер-биле дайылдажып чорупкан. ¹⁰ Ынчалдыр Иуданың аймаа Хевронга чурттап турган хананейлерже чорупкан (Хевроннуң ооң мурнунда ады Кириат-Арба турган ), ооң шериглери аңаа Шешай, Ахиман болгаш Талмайны чылча шаап кааннар . ¹¹ Оон үнгеш, иудейлер Давирниң чурттакчыларынче дайын-чаалыг чорупкан . (Давирниң ооң мурнунда ады Кириат-Сефер турган). ¹² Ынчан Халев : «Кым Кириат-Сеферни чылча шапкаш, эжелеп аар болдур, аңаа бодумнуң уруум Ахсаны кадай кылдыр бээр мен» – деп аазаан . ¹³ Ол хоорайны Халевтиң дуңмазы боор Кеназтың оглу Гофониил эжелеп алган. Ынчангаш Халев аңаа бодунуң уруу Ахсаны кадай кылдыр берген.

¹⁴ Ахсаның чоруур өйү чедип кээрге: «Ачамдан өнчү кылдыр шөл дилеп аар болза эки» – деп Гофониилди сургап каан. Ахса ачазынга келгеш, элчигенинден дүжүп кээрге, Халев оон: «Чүнү хереглеп чор сен?» – деп айтырган.

¹⁵ «Меңээ ачы-буяндан хайырлап көрүңерем. Силер меңээ ээн кургаг ·Негевте черни бердиңер, ам меңээ суглардан база бериңерем» – деп, Ахса ачазындан дилээн. Ынчангаш Халев уруунга Үстүкү болгаш Адаккы суг баштарын берген.

¹⁶ (Моисейниң кен аймак-сөөктүг катының ук-салгалы ынчан Иуданың аймаа-биле кады Пальмалар хоорайындан үнгеш, Арад хоорайның чанында чыдар Иуданың аймаанга хамааржыр ·Негев ховузунче чорупканнар. Аңаа келгеш, чон аразынга турумчуп чурттай бергеннер.)

¹⁷ Иуда биле Симеон деп хан төрел аймактар ооң соонда чорупкаш, Цефафка чурттап турган ·хананейлерни чылча шаап, Цефафты бүрүнү-биле узуткап кааннар, ынчангаш ол хоорайның адын Хорма дээр апарган . ¹⁸ Иуданың аймаа Газа, Аскалон болгаш Экрон хоорайларны чоок-кавы девискээрлери-биле база чаалап алган. ¹⁹ Дээрги-Чаяакчы Иуданың аймаа-биле кады турган. Ол аймак даглыг девискээрни эжелеп алган, а чавызааш черниң чурттакчыларын ойлатпаан, чүге дээрге ол улустуң дайынчы демир тергелери бар болган . ²⁰ Ынчан иудейлер Моисейниң сөзүнүң аайы-биле Халевке Хеврон хоорайны берипкеннер , а ол Хеврондан энак уктуг демги үш кижини үндүр сывыртапкан .

²¹ А Вениаминниң аймаа Иерусалимге чурттап турган иевус чонну үндүр сывыртавайн барган, ынчангаш иевустар вениаминчилер-биле Иерусалимде амдыгаа чедир чурттап чоруурлар .

²² Иосифтен укталган аймактар шак-ла ынчаар Вефилче чорупканнар. Дээрги-Чаяакчы олар-биле кады турган. ²³ Аңаа келгеш, олар Вефилди хайгаарап көрүп турганнар. (Ол хоорайның ооң мурнунда ады Луз турган.) ²⁴ Хайгыылчылар хоорайдан үнген бир кижини көрүп кааш, аңаа: «Сен биске хоорайже кирер аргадан айтып бер, ынчан бис сеңээ энерелдиг боор бис» – дигеннер . ²⁵ Ол кижи хоорайже кирер арганы айтып бээрге, олар хоорайның чурттакчыларын хылыш-мези-биле кыргып-хыдып кааннар, а амдыы кижини болгаш ооң бүгү-ле төрел бөлүүн салып чорудупканнар. ²⁶ (Ол кижи хет чоннуң черинче көжүп чорупкаш, аңаа хоорай туткаш, ону Луз деп адап каан. Ооң ол ады амдыгаа чедир өскерилбээн.) ²⁷ Ынчалза-даа Манассияның аймаа Бет-Сан, Таанах, Дор, Ивлеам, Мегиддон хоорайларның болгаш оларга чагырткан хоорай-суурларның чурттакчыларын үндүр сывыртавайн барган, ынчангаш ·хананейлер ол черге чурттап артып калганнар .

²⁸ Израиль чон күш киргеш, хананейлерни бодунуң ажылын кылдыртыр албатылары кылып алган, ынчалза-даа чурттан үндүр сывыртаваан.

²⁹ Эфремниң аймаа Гезерде чурттап турар хананейлерни үндүр сывыртаваан, ынчангаш ханаанейлер ол аймактың аразынга чурттап артып калганнар .

³⁰ Завулоннуң аймаа Китроннуң болгаш Наглолдуң чурттакчыларын үндүр сывыртаваан, ынчангаш хананейлер ол аймактың аразынга чурттап, оларның ажылын кылыр албатылары бооп турганнар.

³¹ Асирниң аймаа Акконуң болгаш Сидоннуң чурттакчыларын, Ахлавтың, Ахзивтиң, Хелваның, Афектиң болгаш Реховтуң чурттакчыларын үндүр сывыртаваан . ³² Ынчангаш Асирниң аймаа ол черниң чурттакчылары – хананейлерниң аразынга чурттап турган, чүге дээрге демгилерни үндүр сывыртавайн барган.

³³ Неффалимниң аймаа Бет-Шемештиң болгаш Бет-Анаттың чурттакчыларын үндүр сывыртаваан, ынчангаш ол черниң хананей чурттакчыларының аразынга чурттап турган, а Бет-Шемештиң болгаш Бет-Анаттың чурттакчылары неффалимчилерниң ажылын кылыр албатылары бооп турган .

³⁴ Данның аймаан амор чон дагларже кызып үндүрүпкеш, чавызаашче эрттирбейн турган . ³⁵ Ынчангаш аморлар Херес дагның кырынга, Айалонга база Шаалвимге чурттап артып калганнар, ынчалза-даа Иосифтен укталган аймактар оларны базып каан болгаш боттарының ажылын кылдыртыр албатылары кылып алганнар. ³⁶ Амор чоннуң девискээри Акравим артындан база Селадан ыңай оон-даа ырадыр шөйлүп-чаттылган турган.

Бурганның төлээзиниң чонну чемелээни

¹ Ынчан Дээрги-Чаяакчының төлээзи Галгалдан Бохимче чедип келгеш, мынча дээн: «Мен силерни Египеттен хостап үндүрген мен база ада-өгбеңерге аазааным черже силерни эккелген мен. Ынчан Мен: „Силер-биле чарган чагыг-керээмни мөңге шагда үревес мен – деп сөзүм бергеш, – ² а силер бо черниң чурттакчылары-биле керээ кылбаңар, оларның өргүл бедигээштерин үрегдеп кааптыңар“ – деп чагаан мен . Ынчалза-даа силер Мээң сөзүмнү дыңнавайн бардыңар. Чүнү үүлгедип алганыңар ол? ³ Ынчангаш силерге чугаалап тур мен: ол чоннарны силерниң чериңерден ойлатпас мен, ынчан олар силерниң мойнуңарда дузак апаар, оларның бурганнары силерге четки апаар ». ⁴ Дээрги-Чаяакчының төлээзи бүгү израиль чонга бо сөстерни чугаалаарга, шупту израильчилер кыпсынчыг алгы-кышкы көдүрүп, ыглай берген. ⁵ Ынчангаш ол черниң адын Бохим деп адаар апарган. Аңаа израильчилер Дээрги-Чаяакчыга өргүл кылганнар.

Иисустуң мөчээни

(Иис. 24:28-31)

⁶ Иисус чонну тарадыпкан турган үеде, израильчилер боттарының хувааглыг черлерин ээлээр дээш тус-тузунда чорупкан. ⁷ Чон ынчан Иисустуң назынының дургузунда база Иисустуң соонда дириг чораан, Дээрги-Чаяакчының Израильге кылганы бүгү-ле өндүр улуг ажыл-херектерин көрүп чораан ·баштыңнарның назынының дургузунда Дээрги-Чаяакчыга бараан бооп чурттап чораан. ⁸ Нуннуң оглу, Дээрги-Чаяакчының чалчазы Иисус 110 харлыг тургаш, өлүп калган. ⁹ Иисусту бодунуң ээлээн черинге, Эфрем дагларында Гааш дагның соңгу талазында турар Тимнат-Хереске хөөржүдүп каан .

Чоннуң Дээрги-Чаяакчыдан ойталааны

¹⁰ Ол үениң бүгү улузу өгбелериниң соондан өске оранче чоруй баарга, оларның орнунга Дээрги-Чаяакчыны болгаш Ооң израиль чонга кылганы ажыл-херектерин билбес өске салгал келген. ¹¹ Израиль чон Дээрги-Чаяакчының мурнунга бужар-бак херектер үүлгедип, ·Ваал бурганның дүрзүлеринге бараан бооп эгелээн . ¹² Олар боттарының адаларын Египеттен хостап үндүрген Бургандан, адаларының Бурганы Дээрги-Чаяакчыдан хая көрүнгеш, хары бурганнарже – израильчилерни долгандыр чурттап турар чоннарның бурганнарынче көрнүп, оларга мөгейип эгелээн болгаш оозу-биле Дээрги-Чаяакчыны хорададып алганнар . ¹³ Дээрги-Чаяакчыдан хая көрүнгеш, Ваал база Астарта бурганнарның дүрзүлеринге бараан бооп эгелээннер .

¹⁴ Ынчан Дээрги-Чаяакчының израильчилерге килеңи кыптыккаш, оларны үптекчилерниң холунче киирип берипкен болгаш дээрбечилер оларны үптеп дээрбедеп турган; Дээрги-Чаяакчы оларны долгандыр чурттап турган дайзыннарның холунче киирип берипкен болгаш, олар дайзыннарга удур туржуп шыдавас апарганнар . ¹⁵ Олар кайнаар-даа баарга, Дээрги-Чаяакчының оларга чугаалааны болгаш даңгыраглааны ёзугаар , Ооң холу оларны кадыг-дошкуну-биле кызып-кыйып турган.

¹⁶ Дээрги-Чаяакчы оларга баштыңчыларны база тургузуп берип турган, а баштыңчылар оларны үптекчилерниң холундан камгалап турган. ¹⁷ Ынчалза-даа чон баштыңчыларын-даа дыңнавайн, самыырааш, хары бурганнарны эдерип, оларга мөгейип турган . Ынчангаш олар Дээрги-Чаяакчының айтыышкыннарынга чагыртып чораан өгбелериниң оруундан соора барып, дүргени-биле өскээр чоруп, өгбелериниң изин истевейн турганнар.

¹⁸ Чонга баштыңчыны тургузуп берип тура, Дээрги-Чаяакчы Боду ол баштыңчы-биле кады турган болгаш ооң назынының дургузунда израильчилерни дайзыннардан камгалап турган; чүге дээрге Дээрги-Чаяакчы оларның дарлакчыларга дарлаткаш, кыдыглакчыларга кыдыглаткаш, човууртаан уё-човуурун дыңнааш, кээргеп турган . ¹⁹ Ынчалза-даа баштыңчы чок апаарга-ла, израильчилер катап база адаларындан дора болуп, хары бурганнарже чайгылып, оларга бараан болуп, оларга мөгейип эгелээр турганнар. Ынчалдыр олар боттарының үүлгедиглеринден болгаш чөрүү-хедер оруундан ыравайн турганнар. ²⁰ Ынчаарга Дээрги-Чаяакчының израильчилерге килеңи кыптыгып келгеш, мынча дээн: «Бо чон Мээң оларның адалары-биле тургусканым чагыг-керээмни үреп турары дээш база Мээң сөзүмнү дыңнавайн турары дээш, ²¹ Иисустуң өлүр мурнунда арттырып кааны чоннарның чаңгызын-даа израильчилерниң мурнундан үндүр сывыртавас мен . ²² Болар Дээрги-Чаяакчының оруундан, адаларының туттунуп чорааны дег, туттунар бе, ооң аайы-биле чоруур бе азы чок бе деп хынап, ол чоннар-биле Израильди шенээрим ол». ²³ Ынчангаш Дээрги-Чаяакчы ол чоннарны дораан үндүр сывыртавайн барган база Иисустуң холунга бербейн барган.

Ханаанга чурттап арткан чоннар

¹ Ханаан дайыннарын көрбээн болгаш билбес чаа салгалдың израильчилерин шенээр дээш, оларның дайын көрбээн салгалдары дайынга өөрензин дээш, Дээрги-Чаяакчының арттырып каан чоннары бо-дур : ³ беш күрүне-хоорайга чурттаан филистимнер; Ливан дагларынга – Ваал-Эрмон дагдан Лево-Хаматка чедир чурттаан шупту ·хананейлер, сидончулар база хиввейлер. ⁴ Дээрги-Чаяакчы Моисейни дамчыштыр израильчилерниң адаларынга Бодунуң берген айтыышкыннарынга чагыртып чоруур бе деп оларның амгы салгалын хынап шенээр дээш, ол чоннарны арттырып каан турган. ⁵ Ынчангаш израильчилер хананей, хет, амор, ферез, хиввей болгаш иевус чоннарның аразынга чурттап турган, ⁶ оларның уругларын кадай кылдыр ап, боттарының уругларын оларның оолдарынга кадай кылдыр берип база оларның бурганнарынга бараан болуп турган .

Гофониил

⁷ Израильчилер Дээрги-Чаяакчының мурнунга бужар-бак херектер үүлгедип, боттарының Бурганы Дээрги-Чаяакчыны уткаш, ·Ваал болгаш ·Ашера бурганнарның дүрзүлеринге бараан болуп турган . ⁸ Ынчангаш Дээрги-Чаяакчының Израильге килеңи кыптыгып, оларны Арам-Нахараимниң хааны Хусар-Сафемниң холунче киирип берипкен. Израильчилер Хусар-Сафемге чагыртып, аңаа сес чыл иштинде бараан бооп келгеннер. ⁹ Ынчан израильчилер Дээрги-Чаяакчыны кыйгырып, дуза дилеп эгелээннер, а Дээрги-Чаяакчы оларга Халевтиң дуңмазы Кеназтың оглу Гофониилди камгалакчы кылдыр тургузуп бээрге , Гофониил оларны камгалап каан . ¹⁰ Гофониилди Дээрги-Чаяакчының Сүлдези бүргээн , ынчангаш ол израиль чонну баштап, дайынче үнүпкен. Дээрги-Чаяакчы Арам-Нахараимниң хааны Хусар-Сафемни Гофониилдиң холунче киирип бериптерге, ооң холу Хусар-Сафемни ажып тиилеп каан. ¹¹ Ооң соонда израиль чер дөртен чыл иштинде тайбыңчаан. Оон Кеназтың оглу Гофониил чок апарган.

Аод

¹² Израильчилер катап база-ла Дээрги-Чаяакчының мурнунга бужар-бак херектер үүлгедип эгелээн, ынчангаш Дээрги-Чаяакчы оларның оозу дээш моав хаан Эглонну оларга удур күштелдирип, тургузуп каан. ¹³ Эглон бодунуң күжүнге немей аммон болгаш амалик шериглерни чыггаш, израильчилерни чылча шапкаш, Пальмалар хоорайын эжелеп алган. ¹⁴ Израильчилер моав хаан Эглонга чагыртып, аңаа он сес чыл иштинде бараан бооп келген.

¹⁵ Ынчан израильчилер Дээрги-Чаяакчыны кыйгырып, дуза дилеп эгелээн, а Дээрги-Чаяакчы оларга Вениаминниң аймаандан үнген Гераның оглу Аодту камгалакчы кылдыр тургузуп берген. Ол кижи солагай турган . Израильчилер моав хаан Эглонга оларның үндүрүүн чедирер кылдыр Аодту чорударга, ¹⁶ ол бодунга узуну бир кыры дурттуг, аажок чидиг хылыш кылып алгаш, оозун оң талакы быктынга аскаш, хевиниң адаанга чажыра суп алган. ¹⁷ Оон чоруткаш, моав хаан Эглонга үндүрүүн сунуп четкен. А Эглон кончуг улуг семис кижи турган. ¹⁸ Аод үндүрүүн сунгаш, ооң-биле үндүрүг эккелген улузун Галгалда көжээ-даштарга чедир үдээш, дедир келгеш, Эглонга: «Мээң силерге бүдүү чугаалаар чажыт чугаам бар, хаан» – дээн.

Хаан бодунуң чанынга турган улуска: «Оожум!» – дээрге, олар үнгүлей берген.

²⁰ Хаан бодунуң аңгы сериин үстүкү өрээлинге олурган, Аод ынаар кире бергеш: «Силерге Бурганның медээзин дамчыдарым ол» – дээн. Эглон олудундан туруп кээрге, ²¹ Аод солагай холу-биле оң талакы быктындан хылыжын ушта тырткаш, ооң иштинче киир шанчыпкан. ²² Хылыштың тудазы безин хаанның иштинче кире берген, ооң шиш бажы хаанның чаанче көзүлбес кылдыр кире берген; Аод хылышты ооң иштинден дедир ужулбайн барган, хылыштың бажы хаанның ийи будунуң аразындан үнүп келген . ²³ Аод ол өрээлдиң эжиин иштинден дээктеп кааш, өске эжик-биле үне берген.

²⁴ Кажан ол чоруптарга, Эглоннуң чалчалары келгеш көөрге, үстүкү өрээлдиң эжиин дуглап каан боорга: «Хаан албаннаар дээш сериин өрээлче кире берген-дир» – дишкеннер. ²⁵ Оон элээн үр, эпчоксуна бергижеге чедир манааннар, ынчалза-даа өрээлди кым-даа ажытпас боорга, дүлгүүр алгаш, ажыдыпкаш, көөрге, оларның хайыраатызы черде өлүг чыткан. ²⁶ Олар ынчап үе чидирип турар аразында, Аод демги-ле көжээ-даштар чаны-биле эрткеш, Сеиратче чаштынып чоруй барган.

²⁷ Аңаа келгеш, Аод Эфрем дагларының кырынга мыйыс эдиски этсипкен . Ынчангаш израильчилер ооң-биле кады даглардан куду бадыпканнар, а ол оларны баштап чораан. ²⁸ Ынчан Аод оларга: «Мени эдерип чоруп оруңар: чүге дээрге Дээрги-Чаяакчы силерниң дайзыннарыңар моавтарны силерниң холуңарже киирип берген-дир» – дээн. Олар ону эдерип чорупкаш, Иордан хемде Моавче эртер кежигни эжелеп алгаш, олап кымны-даа эрттирбейн турупканнар. ²⁹ Ол үеде израильчилер 10 000 хире шупту күштүг-шыырак моавтарны кырып каапкан, кым-даа дезип шыдаваан. ³⁰ Шак ынчаар ол хүн Моав Израильдиң мурнунга томаарып сөгүрген, а израиль чер ооң соонда сезен чыл иштинде тайбыңчаан.

Самегар

³¹ Аодтуң соонда Анаттың оглу Самегар баштыңчы турган ; ол кижи 600 филистим кижини мал сүрер шиш баштыг ыяш-биле кыра шапкан . Ол база Израильди камгалаан.

Девора биле Варак

¹ Аод чок апарган соонда, израильчилер катап база-ла Дээрги-Чаяакчының мурнунга бужар-бак херектер үүлгедип эгелээн . ² Ынчан Дээрги-Чаяакчы оларны Асорнуң ·хананей хааны Иавинниң холунче киирип берипкен , а Иавинниң шериг баштыңы Харошет-Гоимге чурттап турган Сисара дээрзи турган . ³ Израильчилер ынчан Дээрги-Чаяакчыны кыйгырып, дуза дилеп эгелээн. Чүге дээрге Иавин 900 дайынчы демир тергелиг турган, израильчилерни ол чээрби чыл иштинде каржызы-биле дарлап келген.

⁴ Ол үеде израиль чонну Лапидоттуң кадайы, өттүр билип медеглээр Девора дээр херээжен баштап турган. ⁵ Ол Эфрем дагларында Рама биле Вефил аразында Девораның Пальмазының адаанга улус хүлээп саадап орган, а израильчилер аңаа шын шииткел дилеп кээп турганнар. ⁶ Девора Авиноамның оглу, Неффалимниң Кедесте чурттап турар Варакты кый деп, келдиртип алгаш, аңаа: «Дээрги-Чаяакчы, Израильдиң Бурганы сеңээ: „Неффалим болгаш Завулон аймактарындан 10 000 кижини алгаш, Фавор дагже чеде бер. ⁷ Мен сеңээ ол черде Киссон хемге Иавинниң шериг баштыңы Сисараны, ооң ·дайынчы тергелерин болгаш аг-шериин эккеп бергеш, сээң холуңче киирип бээр мен“ деп айыткап тур» – деп чугаалаан. ⁸ Варак аңаа: «Бир эвес силер мээң-биле кады баар болзуңарза, баар мен, барбас болзуңарза, барбас мен» – деп харыылаан.

⁹ Девора аңаа: «Сээң-биле баарын баар мен, чүгле харын сээң ам чоруур орууңга алдар сээңии эвес апаар – Дээрги-Чаяакчы Сисараны херээжен кижиниң холунче киирип бериптер» – дээн. Ынчангаш Девора Варак-биле кады Кедесче чорупкан. ¹⁰ Варак Завулон болгаш Неффалимниң аймактарын Кедесче кый деп, чыып алган, 10 000 кижи ону эдерип чорупкан, а Девора база ооң-биле кады чорупкан.

¹¹ Ол үеде кен аймак-сөөктүг Хевер деп кижи Моисейниң катының оглу Ховавтың адыры кеннерден хоорлуп чорупкаш , Кедестиң чанында Цааннимде арга кыдыынга бодунуң майгынын тип алган турган.

¹² Ынчан Сисарага Авиноамның оглу Варак Фавор даг кырынче үне берген деп дыңнадыг келген. ¹³ Сисара 900 дайынчы демир тергелерин дөгерезин болгаш ооң-биле кады турган шериин кый деп, чыып алгаш, Харошет-Гоимден Киссон хемге чедип келген. ¹⁴ Ынчан Девора Варакка: «Че, Дээрги-Чаяакчы Сисараны сээң холуңче бөгүн киирип бээр, Ол Боду сени баштап чоруур» – дээн. Варак 10 000 кижизин баштап алгаш, Фавор дагдан бадып келген. ¹⁵ Ынчан Дээрги-Чаяакчы Сисараны, ооң ·дайынчы тергелерин болгаш шериглерин Варактың хылыжындан аймап девидей бээр кылдыр кылыпкан , а Сисара дайынчы тергезинден дүже халааш, чадаг дезипкен. ¹⁶ Варак ооң дайынчы тергелерин болгаш бүгү-ле шериин Харошет-Гоимге чедир сүрген. Сисараның бүгү-ле шерии хылыштан кырлып калган, кым-даа дириг артпаан.

¹⁷ А Сисара кен Хеверниң кадайы Иаилдиң майгынынче чадаг дезип чедип келген, чүге дээрге Асорнуң хааны Иавин биле кен Хеверниң өг-бүлезиниң аразында тайбың турган. ¹⁸ Иаил Сисарага уткуй үнүп келгеш: «Кириңер, дээргим, бээр, мээң майгынымче кирип келиңер, кортпаңар» – дээн. Сисара ооң майгынынче кире бээрге, Иаил ону хевис-биле чажыра шуглап каан. ¹⁹ Сисара аңаа: «Меңээ бичии сугдан берем, суксап тур мен» – дээн. Иаил сүттүг көгээржиин ажыткаш, Сисарага ижиртип кааш, катап база хевис-биле шуглап каан. ²⁰ Сисара аңаа: «Майгыныңның эжииниң чанынга туруп ал, ынчангаш кандыг-бир кижи келгеш, „Мында улус бар бе?“ деп айтырар болза, „Чок“ дээр сен» – дээн. ²¹ Ынчан Хеверниң кадайы Иаил майгынның өргени биле маска ап алгаш, Сисараның чанынга оожум чедип келгеш, өргенни ооң чулчургайынче киир шаапкаш, бажын черге чыпшыр кадап каан. А ол шылаанындан удуп чыткан болгаш, ол-ла хевээр өлүп калган.

²² Ол үеде Варак Сисараны истеп-сүрүп чедип келген. Иаил аңаа уткуй үнүп келгеш: «Бээр кириңер, мен силерге дилеп турар кижиңерни көргүзейн» – дээн. Ол кире бергеш көөрге, Сисара чулчургайынче өрген киир кадап каан, өлүг чыткан. ²³ Шак ынчаар Бурган ол хүн ·хананей хаан Иавинни израильчилерниң мурнунга томаартып сөгүрткен. ²⁴ Израильчилерниң холу, хананей хаан Иавинни когун үзе узуткаваан шаанга чедир, хүнден хүнче улам күштелип турган.

Девораның ырызы

¹ Ол хүн Девора Авиноамның оглу Варак-биле кады мынчаар ырлаан:

² «Израиль чон дайынга белеткенгеш , бодунуң чүткүлүн көргүстү,

ол дээш Дээрги-Чаяакчыны алдаржыдыңар!

³ Хааннар, дыңнаңар, чагырыкчылар, кулааңар ээктириңер:

мен Дээрги-Чаяакчыга, Израильдиң Бурганынга ырлап тур мен,

Дээрги-Чаяакчыга хөгжүмнү ойнап тур мен.

⁴ Кажан Сен, Дээрги-Чаяакчы, Сеирден үнгеш,

Эдом ховуларындан чоруп оруңда ,

чер сириңейнип, дээрден дамдылап,

булуттар суун төп турду .

⁵ Дээрги-Чаяакчының мурнунга даглар

сирлеңейнип эстип турду,

·Синай даг безин Израильдиң Бурганының мурнунга

сириңейнип эрип турду .

⁶ Анаттың оглу Самегарның үезинде , Иаилдиң хүннеринде

чорук кылган улус долганыр оруктар-биле чоруп турган.

⁷ Ынчан Израильге күштүг улус артпаан,

мен, Девора – Израильдиң иези,

көстүп келгижемге чедир ындыг турган.

⁸ Чон чаа бурганнарны шилип алган турган ,

ынчангаш эжик-хаалга чанынга дайын бооп турган.

Израильдиң 40 000 кижизиниң чыдазы болгаш дозуг-камгалалдары

көстүр турган бе?

⁹ Израильдиң шериг баштыңнары болгаш чон аразында эки турачылар,

мээң чүрээм силерже кыйгы салып тур;

Дээрги-Чаяакчыны алдаржыдыңар!

¹⁰ Ак элчигеннер мунуп алган чоруурлар,

хевистер кырында саадап олурарлар

база оруктарда кылаштап чоруурлар,

ырлаңар-ла!

¹¹ Ыраажылар кудук, суглуг черлер аразынга

Дээрги-Чаяакчыны Ооң тиилелгези дээш алдаржыдып ырлазыннар!

Израильдиң күштүглерин{*} тиилелгези дээш мактап ырлазын!

Ынчан Дээрги-Чаяакчының чону хоорай хаалгазының чанынга чедип келгеш:

¹² „Оттуп кел, Девора, оттуп кел!

Оттуп келгеш, ырла-ла!

Дүрген че, Варак!

Туттурган дайзыннарны бээр эккел, Авиноамның оглу!“ – дээн.

¹³ Ынчан ызыгууртаннарның артканнары меңээ чедип келген,

Дээрги-Чаяакчының чону күштүглери-биле чедип келген.

¹⁴ Амалик черде турумчуй берген эфрем аймактыг улус чедип келген,

оларның соонда Вениаминниң улузу өске төрел аймактары-биле кады

база махир төрел бөлүктүң ·баштыңнары

база Завулоннуң дүжүметтери кээп турду.

¹⁵ Иссахарның беглери база Девора-биле кады турду,

Иссахарның аймаа Варакты эдерип, шынааже халдап батты.

А Рувимниң аймаанда боттарының аразында

улуг чөрүлдээ турду.

¹⁶ Чүге хой кажааларының аразында

кодан хойнуң алгызын дыңнап олур силер?

Рувимниң аймаанда боттарының аразында чөрүлдээ улуг.

¹⁷ Галаадчылар Иордан ындынга ол-ла хевээр артып калган ,

ол ышкаш Дан база бодунуң корабльдары-биле ол-ла хевээр артып калган.

Асир база далай эриинде корабльдар доктаап турар черлериниң чанынга

ол-ла хевээр артып калган.

¹⁸ А Завулон – бодунуң амы-тынын-на камнап орбаан чон-дур ,

ол ышкаш даг шынаалары чурттуг Неффалим база.

¹⁹ Хааннар келгеш, тулуштулар,

·хананей хааннар Мегиддоннуң хемнериниң чанында Таанахка тулуштулар ,

ынчалза-даа бичии-даа мөңгүн албайн бардылар.

²⁰ Дээрде сылдыстар безин боттарының дээрде оруктарындан

Сисарага удур тулуштулар.

²¹ Киссон хем оларны ол-ла дораан чууй шаап бадырып турду,

бурун шагдан аккан Киссон хем .

Күчү-күштүг бурунгаарлап, чүткү-ле, сеткилим!

²² Ынчан аъттарның дуюглары кулак уюк дагжап турган,

ооң чүгүрүктериниң күштүг маңындан.

²³ „Мероз хоорайны каргаңар! – деп,

Дээрги-Чаяакчының төлээзи чугаалаан. –

Дээрги-Чаяакчыга дуза кадып келбээни дээш,

ооң чурттакчыларын каргаңар,

Дээрги-Чаяакчыга болгаш чоннуң күштүглеринге

дузалашпааны дээш, каргаңар“.

²⁴ А кен Хеверниң кадайы Иаил херээженнер аразынга йөрээттирер болзун,

майгыннарда чурттап чоруур херээженнер аразынга йөрээттирер болзун!

²⁵ Сисара суг дилээрге, ол аңаа сүт кудуп берген,

ызыгууртан аяанга сүттүң үстүн кудуп берген .

²⁶ Оон ол солагай холун өргенче сунгаш,

оң холун ажылчыннарның масказынче сунгаш,

Сисараның бажын чара шаапкан,

чулчургайын өттүр кадааш, чуура шаапкан .

²⁷ Сисара ооң буттарынга чедир доңгайып кээп дүшкеш, аңаа чыткан,

каяа доңгая дүжүп чытканыл, ол-ла черинге чыда өлүп калган.

²⁸ А Сисараның иези соңгадан бакылап, көзенек өттүр:

„Оглумнуң аъттыг шерии чүге дүрген келбейн турар чүвел,

ооң ·дайынчы тергелери чүге дагжавайн турар чүвел?“ –

деп кускуннап турган.

²⁹ Ооң угаанныг агайлары болгаш ол боду база бодунуң сөстеринге:

³⁰ „Билдингир-ле, олар тыпкан олчазын

дайынчы бүрүзүнге бир-бир азы ийи-ийи кыс кылдыр үлежип турлар боор;

а олчалап алганы чүзүн-баазын өңнүг хеп-сын Сисараныы болур,

угулзалап даараан хеп-сын, олча-тывыш кылдыр уштуп алганы хеп-сын

Сисараның эгиннеринде болур“ – деп харыылап турган.

³¹ Шак ынчалдыр Сээң дайзыннарың дөгерези

кырлып турзун, Дээрги-Чаяакчы!

А Сеңээ ынак улус бүгү-ле күчү-күжү-биле үнүп кел чыдар хүн дег болзуннар! »

Израиль чер ооң соонда дөртен чыл иштинде тайбыңчаан.

Мадиан дарлал

¹ Израильчилер катап база-ла Дээрги-Чаяакчының мурнунга бужар-бак херектер үүлгедип эгелээн , ынчангаш Дээрги-Чаяакчы оларны мадиан чоннуң холунче чеди чыл иштинде киирип берипкен . ² Мадианнарның израиль чонну чагырган холу аар-берге турган болгаш, израильчилер мадианнардан чаштынар черлер – дагларның чарык черлеринге, куйларга камгаланыр быжыглалдар кылып ап турган. ³ Израиль чон тараазын тарып каарга-ла, мадианнар, амаликтер болгаш чөөн чүктүң өске-даа аймактары келгеш, оларның черинче халдаар турган. ⁴ Израиль черге майгыннарын тип алгаш, оларның тараа-быдаазын мырыңай Газаның чоок-кавызынга чедир хоозурадып кааптар база Израильге азыраныпкы дег хой-даа, шары-даа, элчиген-даа арттырбас турган. ⁵ Олар мал-маганы-биле, майгыннары-биле кээр боорда, оларның боттары болгаш тевелери саң-түң чок турганындан, шартылаа дег хөй санныг кээр турганнар, ынчангаш израиль черни хоозурадыр таптай базып турганнар. ⁶ Израиль чон мадианнарның ындыг халдаашкыннарындан аргажок ядарап түрей бергеш, Дээрги-Чаяакчыны кыйгырып, дуза дилеп эгелээн.

⁷ Кажан израильчилер Дээрги-Чаяакчыны кыйгырып, мадианнардан камгалал дилей бээрге, ⁸ Дээрги-Чаяакчы оларга Бодунуң медээчи кижизин чорудуп берген. Медээчи Израильдиң Бурганы Дээрги-Чаяакчының чугаалаан чүвезин дамчыткан: «Мен силерни Египеттен үндүрүп, кулданыышкындан хостаан мен; ⁹ силерни египетчилерниң болгаш бүгү өске дарлакчыларның холдарындан адыргаш , оларны силерниң мурнуңардан ойладып чорудупкаш, оларның черин силерге берген мен. ¹⁰ Силерге: „Мен, Дээрги-Чаяакчы, силерниң Бурганыңар-дыр мен; оларның черинде чурттап турарыңар амор чоннуң бурганнарынга чүдүвеңер“ – дээн мен, ынчалза-даа силер Мээң сөзүмнү дыңнавайн бардыңар».

Бурганның Гедеонга даалга бергени

¹¹ Ол үеде Дээрги-Чаяакчының төлээзи келгеш, Офрада турар дубтуң чанынга олуруп алган, а ол дуб Авиезерниң салгалы Иоастың ыяжы турган; Иоастың оглу Гедеон ынчан мадианнардан чаштына бергеш, виноград сы бызар оңгарга кызыл-тас соктап орган. ¹² Дээрги-Чаяакчының төлээзи Гедеоннуң мурнунга көстүп келгеш: «О, күштүг-шыырак кижи! Дээрги-Чаяакчы сээң-биле!» – диген.

¹³ «О, мээң дээргим! – деп, Гедеон аңаа харыылаан. – Бир эвес Дээрги-Чаяакчы шынап-ла бис-биле болза, чүге биске бо бүгү бергедээшкиннер болуп турарыл? Бистиң адаларывыстың биске чугаалап турганы Бурганның кайгамчык ажыл-херектери кайыл? Олар биске „Дээрги-Чаяакчы бисти Египеттен үндүрүп хостап каан“ деп чугаалап турган болгай. А ам Дээрги-Чаяакчы бисти каапкаш, мадианнарның холунче киирип берипкен-дир!»

¹⁴ Дээрги-Чаяакчы олче көргеш: «Сен ам баргаш, бүгү күчү-күжүң-биле израиль чонну мадианнарның холундан адырып хостап каг! Сени айбылап чорудуп тур мен» – дээн.

¹⁵ Гедеон Аңаа: «О, дээргим! Канчап мен израиль чонну камгалап шыдаар мен? Мээң төрел бөлүүм Манассияның аймааның аразында эң чөгенчии-ле болгай , а мен бодум өг-бүлемниң эң бичиизи-ле болгай мен» – деп харыылаан.

¹⁶ Дээрги-Чаяакчы аңаа: «Мен сээң-биле болур мен , ынчангаш сен мадианнарны, чаңгыс кижини дег, чылча шаап каар сен!» – дээн.

¹⁷ Гедеон Оон: «Бир эвес Сен менче ээ көрүп турар болзуңза, ылап-ла Сен мээң-биле чугаалажып турарыңның бадыткал демдээн көргүзүп көрем . ¹⁸ Мен бээр эглип келбээн шаамга чедир база Сеңээ өргүлүмнү эккеп сөңневээн шаамга чедир моон чорбайн көр» – деп дилээн.

Ол Гедеонга: «Мен маңаа сени манап олурар мен» – дээн .

¹⁹ Гедеон оон чорупкаш, бир анай эъдин хайындыргаш, бир °эфа далган хаарып алган. Ол эъдин тавакка салгаш, мүнүн дой савага куткаш, дуб ыяштың чанынга орган аалчызынга эккеп берген.

²⁰ Бурганның төлээзи: «Эъдиң биле хаарган далганыңны бо даш кырынга салгаш, мүнүңнү ооң кырынче кудувут» – деп айыткан. Гедеон ол-ла хевээр күүсеткен . ²¹ Дээрги-Чаяакчының төлээзи холунда даянгыыжының ужу-биле эътке болгаш далганга дээптерге, даштан от хып үнүп келгеш, эът биле далганны чипкен ! Дээрги-Чаяакчының төлээзи ол дораан көзүлбейн барган.

²² Ынчан Гедеон ооң мурнунга шынап-ла Дээрги-Чаяакчының төлээзи турган-дыр деп билип каан. «О, Дээрги-Бурган-Чаяакчы! – деп, ол човууртай берген. – Ат-ла болдум, чүге дээрге Сээң төлээң-биле удур-дедир көржүп, ужураштым ».

²³ Ынчалза-даа Дээрги-Чаяакчы аңаа: «Кортпа, шупту чүве амыр-чаагай болур! Сен дириг артар сен!» – дээн. ²⁴ Гедеон ол черге Дээрги-Чаяакчыга өргүл бедигээжи кылгаш, ону «Яхве-Шалом» деп адап каан. (Ол өргүл бедигээжи авиезер төрел бөлүктүң черинде Офрада бо хүнге чедир турар.)

²⁵ Ол дүне Дээрги-Чаяакчы Гедеонга мынча дээн: «Ачаңның коданындан семиртир азырап каан чеди харлыг бугажыкты ап ал . Ачаңның ·Ваал бурганга өргүл кылыр бедигээжин үреп каавыт база ооң чанында турар ·Ашера бурганга тураскааткан адагашты одура шаап каавыт. ²⁶ Оон бо хая-даштың кырынга Бурганың Дээрги-Чаяакчыга өргүл бедигээжинден чурум ёзугаар кылгаш, семис бугажыкты аңаа бүрүн өрттедип өргүүр сен, а одура шаапканың ·Ашера адагажы от салыр ыяжың болур».

²⁷ Гедеон бодунуң чалчаларының аразындан он кижи шилип алгаш, Дээрги-Чаяакчының аңаа айытканы ёзугаар кылган. Ынчалза-даа ол бодунуң ада төрелдеринден болгаш хоорайның өске-даа чурттакчыларындан корткаш, бо бүгүнү хүндүс эвес, дүне кылган. ²⁸ Эртенинде хоорайның чурттакчылары туруп келгеш, көөрге, ·Ваалга өргүл бедигээжин үреп каапкан база ооң чанынга турган адагашты одура шаап каапкан, а чаа тургускан өргүл бедигээжинде семис бугажыкты өргүл кылдыр өрттедип каан болган. ²⁹ Ынчан олар аразында: «Ону кым үүлгеткенил?» – дижип турганнар. Ынчаар айтырып, сураглап тургаш, ону Иоастың оглу Гедеон кылган деп билип алганнар. ³⁰ Хоорайның чурттакчылары Иоаска: «Оглуңну бээр үндүр, ол Ваалдың өргүл бедигээжин үрээни болгаш ооң чанынга турган адагашты одура шапканы дээш, өлүр ужурлуг!» – дээннер.

³¹ Иоас аңаа удур чедип келгеннерге шуптузунга мынча деп харыылаан: «Ваал дээш силер туржур, силер ону камгалаар силер бе? Ол дээш турушкан кижи даарта эртенге чедир өлүртүп каар! Бир эвес Ваал Бурган болза, ооң өргүл бедигээжин үреп каапканы дээш, ол боду боду дээш турушсун». ³² Ол хүнден эгелээш, улус: «Өргүл бедигээжин үрээни дээш, Ваал ооң-биле боду турушсун» – дишкеш, Гедеонну Иероваал дээр апарган .

Гедеоннуң дайынга белеткели

³³ Ол үеде мадианнар, амаликтер база өске чөөн аймактар шупту чыглып алгаш келгеш, Иордан хемни кешкеш, Изреел шынаазынга турлагланып алганнар. ³⁴ Ынчан Дээрги-Чаяакчының Сүлдези Гедеонну бүргеп алган . Гедеон мыйыс эдискизин этсиптерге , авиезер төрел бөлүк ооң соондан чорупкан. ³⁵ Манассияның бүгү аймаанче медээчилерни ыдыптарга, ол аймак база ону эдерипкен. Асирниң, Завулоннуң, Неффалимниң аймактарынче медээчилерни чорудуптарга, олар база дайынга киржир болуп чедип келгеннер.

³⁶ Ынчан Гедеон Бурганга мынча дээн: «Бир эвес Сен аазааның ёзугаар шынап-ла мээң холум-биле израиль чонну камгалаар деп турар болзуңза, ону бадыткап көрем: ³⁷ мен бо шаңга хой дүгүн чадып каайн. Бир эвес шалың чүгле дүк кырынга дүжүпкен, а долгандыр чер кургаг чыдар болза, ынчан Сен аазааның ёзугаар Израильди мээң холум-биле камгалап каар сен деп шынзыгар мен». ³⁸ Ол хевээр болган: Гедеон эртенинде туруп келгеш, дүктү сыза туткаш, бир аяк шалың суун сызып алган.

³⁹ Ынчан Гедеон Бурганга мынча дээн: «Ам бир чүве чугаалаар болзумза, ам бир катап дүк-биле шенелде кылыр болзумза, менче килеңневейн көр. Ам дүк кургаг, а долгандыр бүгү чер шалыңныг чытсын». ⁴⁰ Бурган ол дүне ол-ла хевээр кылган: чүгле дүк кыры кургаг, а бүгү чер шалыңныг чыткан.

Гедеоннуң дайзыннарны чылча шапканы

¹ Иероваал азы Гедеон база ооң-биле кады турган бүгү шериг эртен эрте туруп келгеш, Харод дээр суг бажының чанынга турлагланып алган; мадиан турлаг олардан соңгу чүкте Морэ деп тей чанында шынаага турган. ² Ынчан Дээрги-Чаяакчы Гедеонга мынча дээн: «Сээң эдерткен шерииң эмин эрттир хөй-дүр, оларның холунче мадианнарны киирип бербес мен, оон башка израильчилер Мээң мурнумга чоргаарап, бодувусту бодувус камгалап алдывыс деп барып болур . ³ Ынчангаш шерииңге „Кым коргуп, сириңейнип турарыл, ол кижи Галаад дагдан чоруп, дедир чана берзин“ деп чарла ». 22 000 кижи дедир чана берген, а 10 000 кижи артып калган.

⁴ Оон Дээрги-Чаяакчы Гедеонга мынча дээн: «Кижи саны ам-даа хөй-дүр; оларны суг чанынга эккел, аңаа Мен сеңээ дайынчыларны шилип бээр мен. „Сээң-биле кады чорзун“ дээр улузум сээң-биле чорзун, а „Сээң-биле чорбас ужурлуг“ дээн улузум чорбазын». ⁵ Гедеон улузун суг чанынга эккээрге, Дээрги-Чаяакчы аңаа: «Сугну ыт ышкаш чылгап ижерлерни аңгы чыскаап ал, а дискек кырынга олуруп, доңгайып алгаш ижерлерни бир аңгы чыскаап ал» – дээн. ⁶ Сугну адыжынга узуп алгаш, ыт ышкаш чылгап ижер улустуң саны 300 кижи болган, а өске арткан улус дискек кырынга олуруп, доңгайып алгаш, ижер болган. ⁷ Ынчан Дээрги-Чаяакчы Гедеонга мынча дээн: «Сугну чылгап ижип турган 300 кижиниң күжү-биле мадианнарны сээң холуңче киирип, чонну камгалап каар мен, а өске арткан улус тарап чанзын». ⁸ Чанып чорупкан улустан аъш-чем курлавырын болгаш мыйыс эдискилерни ап алгаш, Гедеон шупту израильчилерни майгыннарынче салып чорудупкан, а чанынга 300 кижини арттырып алган.

Мадиан турлаг ооң дөвүн адаанда шынаага турган. ⁹ Ол дүне Дээрги-Чаяакчы Гедеонга мынча дээн: «Тургаш, адааңда турлагже бадып халда, ону сээң холуңче киирип берип тур мен. ¹⁰ А бир эвес халдаарындан коргар болзуңза, чалчаң Фура-биле кады баткаш кел, ¹¹ аңаа дайзынның чүнү чугаалажып турарын дыңнап аар сен, оон сен дидимненип, холдарың быжый бээр, ынчан ол турлагже халдаар сен».

Гедеон чалчазы Фура-биле кады баткаш, турлагда шериглерниң мырыңай чанынга чеде берген. ¹² Мадианнар, амаликтер база өске чөөн аймактар шынаа сыңмас шартылаалар дег хөй чыглы берген турган, а оларның тевелери далай эриинде элезин дег санап четпес болган . ¹³ Гедеон чоокшулап чеде бергеш, дыңнаарга, оларның бирээзи өскезинге дүжүн мынча деп чугаалап турган: «Дүжүмде борбак арбай далганы мадиан турлаг иштинче чуглуп киргеш, майгынга үзерге, майгын барып дүшкеш, үрелип кагды». ¹⁴ Өскези демгизинге мынча деп харыылаан: «Ол дээрге өске чүү-даа эвес, а израильчи Иоастың оглу Гедеоннуң хылыжы-дыр; Бурган мадианнарны болгаш бүгү турлагны ооң холунче киирип берип турары ол-дур».

¹⁵ Гедеон дүштү болгаш ооң тайылбырын дыңнап алгаш, Дээрги-Чаяакчыга чалбарып тейлээн. Оон ол израиль турлагже ээп чедип келгеш: «Туруңар! Дээрги-Чаяакчы мадиан турлагны силерниң холуңарже киирип берип тур!» – деп кыйгырган. ¹⁶ Гедеон 300 кижини үш бөлүкке үскеш , дайынчы бүрүзүнге мыйыс эдиски болгаш доңга тутсуп берген, а доңгалар иштинге оттуг кезектер кыпсып берген. ¹⁷ «Менче көрүп тургаш, мен ышкаш кылыңар! – деп, ол дайынчыларга дужааган. – Мен оларның турлааның кыдыынга чеде бергеш, чүнү кылыр-дыр мен, ол хевээр кылыр силер: ¹⁸ мен мээң-биле кады чоруур бөлүк-биле мыйыс эдискилерни этси бээривиске , силер база дайзынның турлаан бүзээлеп, мыйыс эдискилериңерни этсип: „Дээрги-Чаяакчы дээш база Гедеон дээш!“ – деп алгыржыр силер!»

¹⁹ Гедеон болгаш ооң-биле кады чүс кижи турлаг кыдыынче дүн ортузунда, таңныылдар чаа солушканда чеде бергеш, мыйыс эдискилерин этсип, холдарында тудуп чорааны доңгаларын буза шапкылапканнар. ²⁰ Ол дораан үш бөлүк эдискилерин деңге этсипкеш, доңгаларын буза шапкылапкан соонда, солагай холдарында оттуг кезектерин, оң холдарында мыйыс эдискилерин тудуп алган, оларын эдиспишаан, «Дээрги-Чаяакчының база Гедеоннуң хылыжы!» деп алгыржып туруп бергеннер.

²¹ Кижи бүрүзү турлаг долгандыр бодунуң туружунга турган, а турлаг иштинде улус шупту аай-дедир маңнажып, алгыржып эгелээш, дезипкен. ²² 300 кижи мыйыс эдискилерин этсип турар аразында, Дээрги-Чаяакчы турлаг иштинде бүгү улустуң хылыштарын бот-боттарынче угландыр халдадыпкан . Бүгү шериг Бетшитта-Царерага чедир, Табват чанында Авел-Мехоланың кызыгаарынче дезе берген. ²³ Израильдиң Неффалим, Асир болгаш бүгү Манассия аймактарынче кыйгы салырга, олар мадианнарны сүргеш чыдыпкан.

²⁴ Гедеон Эфрем дагларының бүгү девискээринче медээчилер чорудупкаш, кыйгы салган: «Мадианнарга уткуштур баткаш, оларның хемче баар оруун дозуңар, Иорданның кежиглерин Бет-Варага чедир эжелеңер!» Эфремчилер шупту чыылгаш, Иорданның кежиглерин Бет-Вара чедир эжелеп алганнар . ²⁵ Мадианнарның Орив болгаш Зив деп ийи баштыңчызы туттурган. Оривти Цур-Оривке, а Зивти Иекев-Зивке өлүрген . Израильчилер мадианнарны улаштыр сүрүпкеннер, а Орив биле Зивтиң баштарын Иордан ындында Гедеонга эккеп берген.

¹ Ынчан эфремчилер Гедеонга: «Чүге сен мадианнар-биле дайылдажырда, бисти кыйгырбадың, чүге ынчалдың?» – деп кедергей хорадап чедип келгеннер . ² Гедеон оларга мынча деп харыылаан: «Силерниң ам чаа кылганыңар хире мен чүнү кылдым? Авиезерниң чыгган хөй кат-чимизинге деңнээрге, Эфремниң чыып алганы арткан каттары дээре эвес бе? ³ Бурган мадиан баштыңчылар Орив биле Зивти силерниң холуңарже киирип берген болгай, силерниң кылганыңар хире чүнү кылып шыдаан мен?» Кажан ол ындыг сөстерни чугаалаарга, ынчан харын оларның сагыш-хөңнү оожургаан .

Гедеоннуң өжээн негээни

⁴ Гедеон болгаш ооң 300 дайынчызы Иорданга келгеш, ол чарыкче кеже берген. Олар дайзыннарны сүрүп чорааш, могап шылай бергеннер. ⁵ Сокхоттуң чурттакчыларынга келгеш , Гедеон: «Мээң улузумга каш борбак хлебтен берип көрүңер, олар могап шылай бердилер. Мен мадиан хааннар Зевей биле Салманның соондан сүрүп бар чор мен» – дээн.

⁶ Сокхоттуң чагырыкчылары аңаа мынча деп харыылаан: «Зевей биле Салманны тудуп алган эвес сен, чүге бис сээң шерииңни чемгерер ужурлуг бис? »

⁷ Гедеон оларга: «Ол дээш, Дээрги-Чаяакчы Зевей биле Салманны мээң холумче киирип бериптерге, силерниң мага-бодуңарны ховунуң теннери-биле болгаш хараган-биле хинчектеп кезедир мен» – дээн. ⁸ Оон ол Пенуэлче чеде бергеш , ооң чурттакчыларынга база демги-ле дилеглиг сөстерин чугаалаан, ынчалза-даа Пенуэлдиң чурттакчылары база сокхотчулар-биле дөмей харыылаан. ⁹ Ынчаарга Гедеон пенуэлчилерге база: «Тиилелгелиг эглип келгеш, суургаңарны үреп бузуп кааптар мен» – дээн.

¹⁰ Зевей биле Салман чөөн чүктүң аймактарының бүгү аг-шериинден арткан 15 000 хире дайынчызы-биле кады Каркорга турганнар, оларның хылыш тудуп шыдаар 120 000 шерии кырлып калган. ¹¹ Гедеон Новах болгаш Иогбеганың чөөн чүгүнде көшкүн улустуң оруу-биле эрткеш , сезиг чок турган дайзыннарның турлаан чылча шапкан. ¹² Ийи мадиан хаан Зевей биле Салман дезипкеннер. Гедеон оларны сүрүп четкеш, тудуп алган, а оларның шериин тарадыр сывыртапкан.

¹³ Иоастың оглу Гедеон дайындан Херес деп арт таварып ээп келгеш, ¹⁴ Сокхоттуң чурттакчызы бир аныяк оолду тудуп алгаш, байысаарга, ол оол Гедеонга Сокхоттуң чеден чеди чагырыкчы болгаш ·баштыңының аттарын бижип берген. ¹⁵ Оон Гедеон Сокхотка келгеш, ооң чурттакчыларынга мынча дээн: «„Зевей биле Салманны тудуп алган эвес сен, чүге бис сээң шылап турупкан улузуңну чемгерер ужурлуг бис?“ дижип, мени кочулап турганыңар Зевей биле Салман бо-дур!» ¹⁶ Гедеон Сокхоттуң ·баштыңнарын туткаш, оларны ховунуң теннери-биле болгаш хараган-биле{*} кезеткен. ¹⁷ Оон ол Пенуэлдиң суургазын база үрегдеп бускаш , хоорайның эр улузун кыра шаап каан.

¹⁸ Гедеон Зевей биле Салмандан: «Силерниң Фаворга өлүрүп каапканыңар улус кандыг турган ийик?» – деп айтырган.

Демгилери аңаа: «Олар сээң-биле дөмей, кайызы-даа хаанның оолдары хевирлиг чорду» – деп харыылаан.

¹⁹ Гедеон: «Олар мээң акыларым, мээң авамның оолдары турган чүве. Дириг Дээрги-Чаяакчының ады-биле даңгыраглап тур мен: бир эвес силер оларны дириг арттырып каан болзуңарза, силерни өлүрбес ийик мен» – дээн. ²⁰ Оон ол бодунуң улуг оглу Иетерге: «Тургаш, бо ийини өлүрүп каавыт!» – дээн. Ынчалза-даа оглу ам-даа бичии болгаш, хылыжын уштурундан корга берген. ²¹ Ынчаарга Зевей биле Салман: «Ынчаарга сен бодуң бисти өлүрүп каавыт че. Сээң хире-шааң ол-ла ыйнаан» – дээннер. Гедеон Зевей биле Салманны өлүрүп каапкаш , оларның тевелериниң моюннарынга чораан чартык ай хевирлиг каасталгаларны ап алган.

Гедеоннуң өске ажыл-херектери

²² Ынчан израильчилер Гедеонга мону чугаалааннар: «Сен бисти уштап-башкар , оон ук-салгалың бисти башкарзын, чүге дээрге сен бисти мадианнар холундан адырып каан сен».

²³ Гедеон оларга: «Мен-даа силерни башкарбас мен, мээң оглум-даа башкарбас, силерни Дээрги-Чаяакчы башкарзын» – деп харыылаан. ²⁴ Оон Гедеон: «Силерден чаңгыс дилег кылыйн. Дайзындан алган олчаңардан кижи бүрүзү меңээ бир-бир сыргадан бериңер » – дээн. (Дайзыннар измаилчилер болганда , оларга алдын сыргалар турган.)

²⁵ Израильчилер: «Ийе, бээр бис» – дишкеннер. Оон шывыг-хепти черге чаткаш, ынаар кижи бүрүзү бодунуң олчазындан бир-бир сырганы каап бергеннер. ²⁶ Чартык ай хевирлиг алдын каасталгаларны, өөктерни, мадиан хааннарның каас-коя хевин база оларның тевелеринге чораан алдын мончарларны санаваска безин, Гедеоннуң дилеп алганы чүгле алдын сыргаларның деңзизи 1700 °шекел болган. ²⁷ Гедеон ол алдындан эфод кылгаш, ону бодунуң хоорайы Офрага салып каан, а израильчилер ынаар барып, эфод-биле самыырап эгелээн. Ынчалдыр ол эфод Гедеонга болгаш ооң үре-салгалынга четки апарган .

²⁸ Шак ынчаар мадианнар израильчилерге томаартып сөгүргеш, бажын ол-ла хевээр көдүрбейн барганнар, а Гедеоннуң назынының дургузунда дөртен чыл иштинде израиль чер тайбыңчаан.

²⁹ Иоастың оглу Иероваал-Гедеон чана бергеш, бодунуң бажыңынга чурттап турган. ³⁰ Ол бодунуң төрүдүп кааны чеден оолдуг турган, чүге дээрге ооң алган кадайлары хөй турган. ³¹ База Сихемге чурттап турган ооң ·кул-кадайы аңаа бир оолду божуп берген, Гедеон ону Авимелех деп адап каан .

³² Иоастың оглу Гедеон буурул баштыг кырган апаргаш өлген, ону Авиезерниң Офрада ачазы Иоастың чевег-куюнда орнукшудуп каан. ³³ Гедеон өлүп каарга, израиль чон катап база самыырап, ·Ваалдың дүрзүлеринге мөгейип эгелээн болгаш Ваал-Веритти боттарынга бурган кылдыр тургузуп алган. ³⁴ Израильчилер оларны долгандыр турар дайзыннарындан камгалап адырып чорааны Дээрги-Чаяакчыны уттупканнар. ³⁵ Ол ышкаш Иероваал-Гедеоннуң ук-салгалынга ооң израиль чонга чедирген бүгү ачы-буяны дээш, энерел көргүспейн барганнар.

Авимелехтиң хаан апарганы

¹ Иероваалдың оглу Авимелех Сихем хоорайда авазының акы-дуңмазы база бүгү төрел бөлүү-биле мындыг чугаа кылган: ² «Сихемниң бүгү чурттакчыларынга: „Силерни Иероваалдың чеден оглу шупту башкарарга дээре бе азы чаңгыс кижи башкарарга дээре бе?“ – деп тургаш, ынчаар сургап калыңар. Ынчангаш мен силерниң хан төрелиңер болурумну утпаңар».

³ Авимелехтиң даайлары ол сөстерни Сихемниң бүгү чурттакчыларынга чугаалап, оларны сургап каапкан, ынчангаш олар, «Ол бистиң төреливис-ле болгай» дишкеш, Авимелехтиң талазынче чайгыла бергеннер. ⁴ Сихемчилер аңаа ·Ваал-Вериттиң өргээзинден чеден °шекел мөңгүн берген , а Авимелех ооң-биле хоозун дүржок улус хөлезилеп эдертип алгаш, чорупкан. ⁵ Авимелех Офрада ачазының бажыңынче чеде бергеш, бодунуң акы-дуңмаларын, Иероваалдың чеден оглун чаңгыс даш кырынга өлүрүп каапкан . Иероваалдың чүгле хеймер оглу Иофам чаштына бергеш, дириг арткан.

⁶ Сихемниң база Бет-Миллонуң бүгү чурттакчылары ыдыктыг дуб чанынга чыылгаш , Авимелехти боттарының хааны кылдыр чарлап алганнар .

⁷ Кажан ол дугайында Иофамга чугаалаарга, ол Гаризим дагның бажынче үне бергеш , ооң кырындан мынчаар алгырып чугаалаан: «Мени дыңнаңар, сихемчилер, ынчан силерни Бурган дыңнаар!

⁸ Бир катап ыяштар боттарынга хаан шилип тургузуп аар дээш, олива ыяжынга: „Бистиң хаанывыс бооп көрем!“ – дишкеннер .

⁹ Олива ыяжы оларга: „А бодумнуң үзүмнү – бурганнарны-даа, кижилерни-даа хүндүлээр үзүмнү канчаар мен? Өске ыяштарның кырынга тергиидеп аар-ла дээш, үзүмнү моон соңгаар бербес мен бе?“ – деп харыылаан.

¹⁰ Ынчан ыяштар фига ыяжынга: „Сен бистиң хаанывыс бооп көрем!“ – дишкеннер.

¹¹ Фига ыяжы оларга: „А мээң чаагай чигирзиг чимистерим? Өске ыяштарның кырынга тергиидеп аар-ла дээш, чимистеримни моон соңгаар бербес мен бе?“ – деп харыылаан.

¹² Оон ыяштар виноград сывынга: „Сен бистиң хаанывыс бооп көрем!“ – дишкеннер.

¹³ Виноград сывы оларга база-ла: „А мээң хандым, бурганнарны-даа, кижилерни-даа хөгледир хандым? Өске ыяштарның кырынга тергиидеп аар-ла дээш, бодумнуң хандымны моон соңгаар бербес мен бе?“ – деп харыылаан.

¹⁴ Адак соонда шупту ыяштар тенниг хараганга: „Сен бистиң хаанывыс бооп көрем!“ – дишкеннер.

¹⁵ Хараган оларга мынча деп харыылаан: „Бир эвес силер шынап-ла мени хааныңар кылып ап турар болзуңарза, бээр кээп, мээң хөлегемге хоргадап алыңар, а бир эвес хоргадавас болзуңарза, теннеримден от хып үнгеш, Ливанның пөштерин өрттедиптер! “

¹⁶ Ынчангаш ам боданып көрүңер, Авимелехти хаан кылып алгаш, чөптүг болгаш шын кылган-дыр силер бе? Иероваалдың чедиргени ачы-буяны дээш, аңаа болгаш ооң үре-салгалынга буян-биле харыыладыңар бе? ¹⁷ Мээң ачам бодунуң амы-тынын харамнанмайн, силер дээш дайылдажып тургаш, силерни мадианнар холундан адырып кагды. ¹⁸ А ам силер мээң ачамның үре-салгалынга удур тура халып, ооң чеден оглун чаңгыс даш кырынга өлүргеш, ооң кулу херээженниң оглу Авимелехти, бодуңарның төрелиңер боорга, хаан кылып алдыңар. ¹⁹ Бир эвес силер Иероваал-биле болгаш ооң салгакчылары-биле шын болгаш чөптүг кылган болзуңарза, Авимелехке өөрүңер-ле, а Авимелех база силерге өөрзүн. ²⁰ Бир эвес силерниң кылганыңар чөптүг, шынныг эвес болза, Авимелехтен от хып үнгеш, сихемчилерни болгаш Бет-Миллону өрттедипсин, база сихемчилерден болгаш Бет-Миллодан от хып үнгеш, Авимелехти өрттедипсин!»

²¹ Ооң соонда Иофам Беэр деп черже дезе бергеш , аңаа акызы Авимелехтен чаштынып чурттап турган.

Сихемниң болгаш Авимелехтиң буурааны

²² Авимелех израиль чонну үш чыл чагырып башкарган. ²³ Ынчалза-даа Бурган Авимелех биле сихемчилерге адаанзырак хөөннү чорудупкан , ынчангаш сихемчилер Авимелехке өскерлип, чагыртпастай берген. ²⁴ Иероваалдың чеден оглунуң төгүлген ханы дээш өжээн оларны өлүрген дуңмазы Авимелехтен-даа, Авимелехти бо өлүрүүшкүнге деткип, ооң холун быжыглап турган сихемчилерден-даа негеттинзин дээш, Бурган ынчаар кылган. ²⁵ Сихемчилер даглар кырынга Авимелехке удур дозуг кедеглер тургускулап алгаш, оларның чаны-биле эрткен-дүшкен кижи бүрүзүн үптеп турганнар. Бо дугайында Авимелехке дыңнаткан.

²⁶ Сихемче Эведтиң оглу Гаал бодунуң акы-дуңмазы-биле база чедип келген, а сихемчилер аңаа ооргаланы бергеннер. ²⁷ Олар виноград шөлдеринге барып, дүжүдүн ажаап, виноградын сызып, хөглеп-байырлап, боттарының бурганының өргээзинге баргаш, аңаа дойлап, Авимелехти бактап, каргап турганнар. ²⁸ Эведтиң оглу Гаал мындыг сөстер чугаалап турган: «Авимелех дээрге кымыл ол? А Сихем дээрге чүл ол? Чүге бис Авимелехке чагыртыр ужурлуг бис? Ол дээрге Иероваалдың оглу-дур, а Зевул дээрге чүгле ооң томуйлап кааны дарга-дыр! Сихемниң үндезеликчизи Эмморнуң салгалдарынга чагыртып, бараан болуңар! А Авимелехке чүү дээш бараан боор бис? ²⁹ Бо чонну мээң холум башкарып турган болза! Авимелехти моон ойладыптар ийик мен». Оон: «Авимелех, шерииң мөөңнээш, тулчуушкунче үн!» – деп алгырган.

³⁰ Хоорайның чагырыкчызы Зевул Эведтиң оглу Гаалдың бо сөстерин дыңнааш, килеңнеп үнген. ³¹ Ол кажар арга-биле Авимелехче медээчилер чорудупкаш, мындыг сөстер дамчыткан: «Эведтиң оглу Гаал акы-дуңмазы-биле кады Сихемде чедип келген, ооң чонун сеңээ удур көдүрүп тур. ³² Ынчангаш сен бодуңнуң улузуң-биле кады дүне тургаш, хоорай чанынга ховуга дозуг кедегден тургузуп каг. ³³ А эртен, хүн үнүп кээрге, хоорайже халдай бер. Ол үеде Гаал бодунуң улузу-биле хоорайдан сеңээ удур үнүп кээрге, олче холуңнуң шыдаар-ла шаа-биле халдаар сен».

³⁴ Авимелех дүне бодунуң бүгү улузу-биле тургаш, Сихемниң чанынга дөрт бөлүк дозуг кедег тургузуп алган. ³⁵ Эртенинде Эведтиң оглу Гаал хоорайдан үнгеш, ооң хаалгазының чанынга турган, ынчан Авимелех бодунуң улузу-биле кедегден үнүп келген. ³⁶ Гаал ол улусту көрүп кааш, Зевулга: «Даг бажындан улус бадып кел чыдыр» – дээн.

Зевул аңаа: «Дагларның хөлегези сеңээ кижилер кылдыр көзүлген-дир» – дээн.

³⁷ Гаал катап база: «Көрем, Табур-Эрецтен улус бадып кел чыдыр, а өске бир бөлүк Элон-Меоннимден кел чыдыр!» – дээн.

³⁸ Зевул аңаа: «„Авимелех дээрге кымыл ол, чүге бис аңаа бараан боор ужурлуг бис?“ деп турган аксы-сөзүң кайыл? Сээң дорамчылап турганың улус ол-дур, ам барып олар-биле тулуш че!» – дээн.

³⁹ Гаал ынчан сихемчилерни баштап алгаш, Авимелех-биле тулушкан. ⁴⁰ Авимелех оларны ойтур шапкаш, хоорайның хаалгазынга чедир сүрүп, хөй кижини кырып каан. ⁴¹ Ооң соонда Авимелех Арумага туруп алган, а Зевул Гаалды болгаш ооң акы-дуңмазын Сихемден үндүр сывыртапкан.

⁴² Даартазында сихемчилер хоорайдан шөлдеринче үнүп келген, ол дугайында Авимелехке дыңнадыг келген. ⁴³ Ол бодунуң шериин үш бөлүкке үскеш, шөлдерге дозуг кедеглер тургузуп каан. Сихемчилерниң хоорайдан үнүп келгенин көрүп кааш, оларже халдааш, чылча шапкан. ⁴⁴ Авимелех бодунуң бөлүү-биле хоорайның хаалгазынче халдап турда, өске ийи бөлүк шөлдерже үнүп келгеннерже халдап, оларны кыра шаап турган. ⁴⁵ Авимелех хоорайга удур ол хүн хүнзедир тулушкаш, ону эжелеп алгаш, аңаа турган чонну кырып каапкан. Оон ол хоорайны үрегдеп бускаш , ол черге дус чажып каан .

⁴⁶ Сихемниң суургазынга турган бүгү улус ол дугайында дыңнап кааш, Эл-Вериттиң өргээзиниң быжыглалдыг черинче чоруй барган. ⁴⁷ Сихемниң суургазынга турган улус шупту ында чыглы берген деп Авимелехке дыңнадырга, ⁴⁸ ол бодунуң улузун шуптузун эдертип алгаш, Селмон дагның кырынче үнүп келген . Аңаа келгеш, Авимелех балды-биле ыяш будуктары одура шапкылап алгаш, эктинге салгаш, бодунуң улузунга: «Мээң чүнү кылып турарымны көрдүңер, ам силер база дүрген ынчаар кылыңар!» – дээн. ⁴⁹ Ынчан оларның кижи бүрүзү будуктар одура шапкылап алгаш, Авимелехтиң соондан баргаш, быжыглалдыг черниң чанынга от салгаш, ол черни өрттедипкен. Аңаа турган сихемчилер – муң хире эр болгаш херээжен улус дөгере өлүп калган.

⁵⁰ Ооң соонда Авимелех Тевецке чеде бергеш, ол хоорайны бүзээлээш, эжелеп алган. ⁵¹ Хоорайның ортузунга быжыг суурга турган, хоорайның бүгү эр, херээжен чурттакчылары шупту ынаар дезе бергеш, иштинден дугланып алгаш, суурганың кырынче үне бергеннер. ⁵² Авимелех ол суурганы бүзээлеп алгаш, өрттедиптер дээш, ооң эжииниң чанынче чеде берген. ⁵³ Ынчан бир херээжен Авимелехтиң бажынче хол дээрбезиниң бузундузун октапкаш, ооң бажының сөөгүн оя шаапкан . ⁵⁴ Авимелех дораан бодунуң чепсек дажыглакчызы оолду кыйгырыпкаш: «Улус мени херээженге өлүрткен дивес кылдыр, хылыжың ужулгаш, мени өлүрүп каг!» – деп дужааган . Ол оол Авимелехти хылыжы-биле өттүр шанчып өлүрүп каан. ⁵⁵ Авимелехтиң өлүп калганын көргеш, израильчилер тарап чана берген.

⁵⁶ Бодунуң чеден акы-дуңмазын өлүрүп, ачазынга удур кылган кем-херээ дээш, Авимелехти Бурган ынчаар шиидип каан. ⁵⁷ Ол ышкаш сихемчилерниң кылган кемниг үүлгедиин Бурган оларның боттарының баштарынче кудупкан. Иероваалдың оглу Иофамның каргыжы оларга ынчаар четкен.

Тола болгаш Иаир

¹ Авимелехтиң соонда Иссахарның аймаандан Додонуң оглунуң оглу, Фуаның оглу Тола Израильдиң камгалакчызы апарган. Ол Эфрем дагларында Шамирге чурттап турган. ² Тола израиль чонну чээрби үш чыл иштинде баштап келген. Ол чок апаарга, ону Шамирге ажаап каан.

³ Ооң соонда Галаад чурттуг Иаир израиль чонну чээрби ийи чыл дургузунда баштап келген. ⁴ Иаир үжен оолдуг турган, а ол оолдары үжен элчигенниг база үжен хоорайлыг турган. Галаадта турар ол хоорайларны амдыгаа чедир «Иаирниң хоорай-суурлары» деп адаар . ⁵ Иаир чок апаарга, ону Камонга орнукшудуп каан.

Аммон болгаш филистим дарлаашкыннар

⁶ Израильчилер Дээрги-Чаяакчының мурнунга бужар-бак херектер үүлгедирин уламчылап турган . Олар ·Ваал болгаш Астартаның дүрзүлеринге, арамейлерниң, сидончуларның, моавтарның, аммоннарның база филистимнерниң бурганнарынга чүдүп, оларга бараан бооп турган , а Дээрги-Чаяакчыны каапкаш, Аңаа бараан болбайн турганнар. ⁷ Дээрги-Чаяакчы израиль чонга килеңнээш, ону филистимнерниң болгаш аммоннарның холунче киирип берипкен. ⁸ Ол чылын олар израильчилерни чылча шапкаш, Иорданның чөөн чарыында Галаадта амор черде чурттап чоруур бүгү израильчилерни он сес чыл дургузунда дарлап келгеннер. ⁹ Ол ышкаш аммоннар Иуда, Вениамин болгаш Эфремниң аймактары-биле дайылдажыр дээш, Иорданны кеже бергеш, израильчилерни аажок кызагдап келген.

¹⁰ Ынчан израильчилер Дээрги-Чаяакчыны кыйгырып: «Сээң мурнуңга бачытты үүлгеттивис! Бодувустуң Бурганывысты каггаш, ·Ваалдың дүрзүлеринге чүдүп, бараан бооп турдувус» – деп дуза дилээннер. ¹¹ Дээрги-Чаяакчы израильчилерге мынча деп харыылаан: «Египет, амор, аммон, филистим чоннар, ¹² сидончулар, амаликтер база маоннар силерни дарлап чоржук чоп, а кажан силер Менден дуза дилеп, Мени кыйгырарыңарга, Мен силерни оларның холундан адырып чорбаан ийик мен бе? ¹³ А силер Мени каггаш, хары бурганнарга чүдүп, бараан бооп эгеледиңер; ол дээш моон соңгаар силерни камгалавас мен. ¹⁴ Баргаш, шилип алганыңар бурганнарны кыйгырыңар, бо кызагдал үезинде силерни олар камгалазын! »

¹⁵ Израильчилер Дээрги-Чаяакчыга: «Бачытты кылдывыс, бисти канчаарыңны Бодуң бил, чүгле ам бисти камгалап каап көр!» – дишкеннер. ¹⁶ Олар хары бурганнардан ойталааш, чүгле Дээрги-Чаяакчыга чүдүп, бараан бооп эгелээн. Ынчан Израильдиң хинчек-човулаңын көргеш, Дээрги-Чаяакчының сеткил-чүрээ чыырлыш кынган.

¹⁷ Аммон чон чыылгаш, Галаадка турлагланып алган, а израильчилер база чыылгаш, Мицпага турлагланып алган. ¹⁸ Галаадчылар болгаш оларның нояннары: «Аммоннарга удур дайынче бисти баштап киирер кижи бүгү Галаадты чагырып башкарар!» – дижип турганнар.

Иеффай

¹ Галаадчы Иеффай күштүг-шыырак дайынчы турган . Ол самыын-садар херээженниң Галаад деп кижиден божаан оглу чүве-дир. ² А Галаадтың бодунуң кадайы база аңаа оолдар божуп берген турган. Ол оолдар өзүп-доругуп келгеш, Иеффайга: «Сен бистиң ачавыстың салгакчызы эвес-тир сен, чүге дээрге сен өске херээженниң оглу-дур сен» – дээш, ону үндүр сывыртапканнар. ³ Иеффай ол акы-дуңмаларындан дескеш, Тов деп черге чурттай берген ; ону долгандыр дүржок улус чыглып, аңаа баштадып алган .

⁴ Элээн үе эрткенде, аммоннар израиль чон-биле дайылдажып эгелээн. ⁵ Аммоннар биле израильчилерниң аразында дайын болуп турар үеде, Галаадтың ·баштыңнары Товтан Иеффайны ап аар дээш келгеннер. ⁶ Олар Иеффайга: «Келгеш, бистиң шериивистиң ·баштыңы бол, ынчан бис аммоннар-биле дайылдажыр бис» – дигеннер.

⁷ Иеффай Галаадтың ·баштыңнарынга: «Силер мени көөр хөңнүңер чок тургаш, ачамның бажыңындан үндүр сывыртаптыңар чоп. Ам кээп, кызагдалга таваржы бергеш, чүге меңээ чедип келдиңер?» – дээн.

⁸ Галаадтың баштыңнары Иеффайга: «Сени аммоннарга удур дайынче бисти баштазын, бүгү галаадчыларның чагырыкчызы болзун дээш, келгенивис бо» – дигеннер .

⁹ Иеффай олардан: «Бир эвес силер мени аммоннар-биле тулушсун дээш эгидип аарыңарга, Дээрги-Чаяакчы меңээ тиилелгени хайырлаар болза, силерниң чагырыкчыңар бооп артып каар мен бе?» – деп айтырган.

¹⁰ Галаадтың баштыңнары Иеффайга: «Сээң чугаалааның ёзугаар кылыр бис дээрзинге Дээрги-Чаяакчы бистиң аравыска херечи болзун!» – деп аазааннар .

¹¹ Иеффай Галаадтың баштыңнары-биле кады чорупкан, ынчан чон ону бодунуң чагырыкчызы болгаш шериг баштыңы кылып алган; ынчан Иеффай бодунуң негелдезин Мицпага Дээрги-Чаяакчының мурнунга катап база чугаалаан.

¹² Оон Иеффай аммон хаанче элчиннер чоруткаш: «Бистен чүнү күзеп тур сен, чүге бистиң черивисче дайын-чаалыг чедип келдиң?» – деп дамчыткан.

¹³ Аммон хаан Иеффайның элчиннеринге: «Израильчилер Египеттен үнүп чоруп тура, бистиң черивисти – Арнон хемден тура, Иавок болгаш Иордан хемнерге чедир эжелеп алдылар . Ам черивисти эп-чөп-биле эгидип бериңер!» – деп дамчыткан.

¹⁴ Иеффай бодунуң элчиннерин аммон хаанче катап база чоруткан. ¹⁵ Олар аңаа баргаш, Иеффайның мындыг сөстерин дамчыткан: «Израиль чон моав-даа, аммон-даа черни хунаап эжелеп албаан . ¹⁶ Израильчилер Египеттен үнгеш, ээн ховулап Кызыл далайже чорупкаш, Кадеске чеде бергеннер . ¹⁷ Оон израильчилер Эдомнуң хаанынче элчиннер чоруткаш: „Биске силерниң чериңер таварыштыр эрте бээрин чөпшээреп көрүңер“ – деп дилээннер, ынчалза-даа Эдомнуң хааны чөпшээревээн; олар элчиннерин Моавтың хаанынче база чоруткан, ынчалза-даа ол база чөпшээревейн барган, ынчангаш израильчилер Кадеске артар ужурга таварышкан .

¹⁸ Израильчилер оон шимчеп үнгеш, Эдомну болгаш Моавты ховулап оюп эрткеш, Моавтың чөөн талакы кыдыг-кызыгаарынга келгеш, Арнон хемниң ындынга турлагланып алганнар; олар Моавтың девискээринче кирбээннер, чүге дээрге Арнон Моавтың кыдыг-кызыгаары-ла болгай . ¹⁹ Оон израильчилер Эсевонга амор чонну чагырып турган Сигон хаанче элчиннер чоруткаш: „Биске силерниң чериңер таварыштыр бодувустуң чуртувусче эрте бээрин чөпшээреп көрүңер“ – деп дилээннер. ²⁰ Ынчалза-даа Сигон израильчилерге бүзүревейн, ойталааш, бодунуң бүгү шериин чыггаш, Иаацага турлагланып туруп алгаш, израильчилер-биле тулушкан . ²¹ Ынчан Израильдиң Бурганы Дээрги-Чаяакчы Сигонну болгаш ооң чонун израильчилерниң холунче киирип бериптерге, израильчилер оларны чылча шапкан; шак ынчаар израиль чон аңаа чурттап турган аморларның бүгү черин ээлеп алган. ²² Олар Арнондан тура, Иавокка чедир, ээн ховудан тура Иорданга чедир бүгү амор черни ээлеп алганнар.

²³ Шак ынчаар Израильдиң Бурганы Дээрги-Чаяакчы аморларны сывыртапкаш, оларның черин Бодунуң израиль чонунга берген, ам силер ону хунаап аар деп тур силер бе? ²⁴ Бодуңарның бурганыңар Хамостуң силерге берген черин ээлеп, эдилеп чоруур эвес силер бе? А бис база бодувустуң Бурганывыс Дээрги-Чаяакчының биске берген черин эдилеп, ээлеп чор бис.

²⁵ Моавтың хааны Сепфорнуң оглу Валактан дээредээн чүң барыл? А ол израиль чон-биле бактажып, дайылдажып чоржук бе? ²⁶ Израильчилер Эсевонда болгаш ооң чоок-кавызында хоорай, суурларда, Ароерде болгаш ооң чоок-кавызында хоорай, суурларда база Арноннуң эриин дургаар бүгү хоорайларда 300 чыл чурттап турар; чүге ооң мурнунда бо черни эгидип аар дивейн турган силер? ²⁷ Силерниң мурнуңарга бистиң буруувус чок, а силер бисче дайын-чаалыг чедип кээп, биске багай чүве кылып тур силер. Ынчангаш ам Шииткекчи Дээрги-Чаяакчы израильчилер биле аммоннарның аразында маргылдааны шын шиидип кагзын! »

²⁸ Ынчалза-даа аммон хаан Иеффайның дамчытканы бо сөстерни тооп дыңнавайн барган.

Иеффайның даңгыраа

²⁹ Ол үеде Иеффайны Дээрги-Чаяакчының Сүлдези бүргеп алган . Иеффай Галаадты болгаш Манассияның черин эрткеш, Галаадта Мицпаны таварааш, аммоннарже чеде берген. ³⁰ Ынчан Иеффай Дээрги-Чаяакчыга даңгырак берип, мынча деп аазаан : «Бир эвес Сен аммоннарны мээң холумче киирип бериптер болзуңза, ³¹ аммоннардан амыр-менди дедир чанып кел чыдырымда, бажыңымның хаалгазындан меңээ уткуй баштай үнүп келген амытанны Сеңээ бүрүн өрттедир өргүл кылдыр салыр мен ». ³² Оон Иеффай аммоннарже халдааш, чаалашкан, а Дээрги-Чаяакчы оларны ооң холунче киирип берипкен. ³³ Дээрги-Чаяакчы оларның Ароерден тура, Миннифке чедир чээрби хоорай-суурун, барык-ла Авел-Керамимге чедир чылча шаптыртып, дыка улуг аштырыышкынга таварыштырган, ооң соонда аммон чон израильчилерниң мурнунга томаарып чагырткан.

³⁴ Иеффай Мицпаже чанып кээрге, аңаа уткуй ооң уруу тимпан соктап , самнап хөглеп үнүп келген; ол ооң чаңгыс уруу турган, ооң оон өске оглу-даа, кызы-даа чок турган. ³⁵ Уруун көрүп кааш, ол качыгдалдан хевин ора тырткаш: «Ох, мээң уруум, мени ат кылдың! Мени хай-халапче чыгадыптың! Мен Дээрги-Чаяакчыга аксы-сөзүм берген болгай мен , ам оон ойталап шыдавас мен!» – деп алгырып үнген.

³⁶ Уруу аңаа мынча деп харыылаан: «Ачай, Дээрги-Чаяакчының мурнунга аксы-сөзүң берген болганыңда, Аңаа аазааның ёзугаар мээң-биле кыл: чүге дээрге Дээрги-Чаяакчы аммон дайзыннарыңдан сээң өжээниң негеп берген-дир». ³⁷ Оон ол адазынга: «Чүгле мындыг дилээм бар: ийи ай иштинде манап көр; мен өөрүм уруглар-биле дагларже баргаш, өгленмээн бооп артканымның ажыын ажып, олар-биле кады ыглап аайн» – дээн.

³⁸ Иеффай уруунга: «Бар че» – дээш, ону ийи ай иштинде салыпкан. Уруу бодунуң өөрү уруглар-биле дагларже баргаш, өгленмээн бооп артканының ажыын ажып ыглап алган. ³⁹ Ийи ай эрткенде, ол ачазынче ээп чедип келген, а ачазы аазааны ёзугаар ол-ла хевээр өг-бүле тутпайн барган уруунга хамаарыштыр бодунуң даңгыраан күүсеткен.

Оон эгелээш, Израильге мындыг чаңчыл тыптып келген: ⁴⁰ Израильдиң кыс уруглары чылдың-на дөрт хонук иштинде өскээр чоруй баргаш, галаадчы Иеффайның уруун сактып, ооң ажыын ажып ыглажыр апарган.

Иеффайның эфремчилер-биле дайылдашканы

¹ Эфремчилер чыглып алгаш, Цафонче чедип келгеш, Иеффайга: «Аммоннар-биле чаалажып чоруурда, бисти чүге кыйгырып албадың? Ол дээш сени болгаш сээң бажыңыңны өрттедиптер бис!» – дээннер .

² Иеффай оларга мынча деп харыылаан: «Мээң болгаш мээң чонум-биле аммоннарның аразынга улуг адаан үндү, мен силерни кыйгырып турдум, ынчалза-даа силер мени камгалавайн бардыңар. ³ Силер мени камгалавас-тыр силер деп билгеш, бодумнуң амы-тынымны айыылга чыгадып, аммоннар-биле чаалажып чоруптум, а Дээрги-Чаяакчы оларны мээң холумче киирип берипти. Ам кээп, чүге менче дайын-чаалыг чедип келдиңер?»

⁴ Оон Иеффай галаадчыларын шуптузун чыггаш, эфремчилер-биле чаалашкан. Галаадчылар ынчан эфремчилерниң шериин чылча шапкаш: «Силер эфремчилер – дезикчилер-дир силер, Галаад – Эфрем биле Манассияның аразында чүве-дир» – дижип турган .

⁵ Галаадчылар эфремчилерниң оруун дозуп, Иорданның кежиглерин дуй туруп алган. Дезип үнген эфремчилерниң кайы-бирээзи аңаа келгеш: «Ол чарыкче кеже бээрин чөпшээреп көрүңер» – деп дилээрге, галаадчылар: «Сен эфремчи эвес сен бе?» – деп айтырып турган. Келген-не кижи: «Чок» – деп харыылап турган. ⁶ Ынчаарга галаадчылар: «„Шибболет“ деп көрем» – деп турганнар, а олар шын адап шыдавас болгаш, «Сибболет» деп турганнар. Галаадчылар ынча дээн кижи бүрүзүн туткаш, Иорданның кежииниң чанынга өлүрүп турган. Ынчаар ол үеде эфремчилерниң 42 000 кижизи кырылган.

⁷ Галаадчы Иеффай израиль чонну алды чыл иштинде баштап келген. Кажан Иеффай чок апаарга, ону Галаадтың бир хоорайынга орнукшудуп каан.

Ибцон, Элон болгаш Авдон

⁸ Ооң соонда Вифлеемден Ибцон израиль чонну баштап эгелээн. ⁹ Ол үжен оолдуг, үжен кыстыг турган. Уругларын өске аймактарже ашакка берип, а үжен оглунга база өскээртен үжен уругну кадай кылдыр эккеп берип, өглеп-баштап каан. Ибцон израиль чонну чеди чыл дургузунда баштап келген. ¹⁰ Ол чок апаарга, ону Вифлеемге орнукшудуп каан.

¹¹ Ооң соонда завулончу Элон Израильдиң баштыңчызы бооп, израиль чонну он чыл дургузунда баштап келген. ¹² Завулончу Элон чок апаарга, ону Завулоннуң черинде Айалонга орнукшудуп каан.

¹³ Ооң соонда Гиллелдиң оглу, Пирафон чурттуг Авдон израиль чоннуң баштыңчызы апарган. ¹⁴ Ол дөртен оолдуг, а ол оолдары үжен оолдуг турган; олар шупту чеден элчиген мунуп алгаш чоруур турган. Израильди ол сес чыл баштаан. ¹⁵ Гиллелдиң оглу, пирафончу Авдон чок апаарга, ону Эфремниң черинде амалик чоннуң чурттап чораан даглыг черинде Пирафонда орнукшудуп каан.

Самсоннуң төрүттүнгени

¹ Израильчилер Дээрги-Чаяакчының мурнунга бужар-бак херектер үүлгедирин уламчылап турганнар , ынчангаш Дээрги-Чаяакчы оларны филистим чоннуң холунче дөртен чыл иштинде киирип берипкен. ² Ол үеде Дан аймактыг, Цора чурттуг Маной деп аттыг бир кижи чурттап чораан, ооң кадайы ажы-төл төрүвес болган. ³ Дээрги-Чаяакчының төлээзи ол херээженге көстүп келгеш , мынча деп чугаалаан: «Сен төл төрүүр салым чок болгай сен, ынчалза-даа ам иштелгеш, оол божуур сен. ⁴ Көрдүң бе, мону сагы: арага-даа, өске-даа эзиртир суксун ишпе база кандыг-даа ·арыг эвес чем чиве. ⁵ Иштелгеш, оол божуптарыңга, ол оол бажының дүгүн таарып, чүлүвес ужурлуг, ол чүл дээрге, оглуң уруг савазынга тургаш-ла, Бурганга бараалгаткан назорей кижи болур ; ынчангаш ол израиль чонну филистимнерниң холундан адырып, камгалап эгелээр».

⁶ Ол херээжен ашаанга келгеш, мынча дээн: «Меңээ Бурганның кижизи кээп чорду, ол ·дээрниң төлээзи дег аажок түрлүг хевир-шырайлыг болду. Мен ооң кайыын келгенин айтырбадым, а ол меңээ ат-сывын адап бербеди. ⁷ Ол меңээ: „Иштелип-саатталгаш, оол божуур сен, ынчангаш арага-даа, өске-даа эзиртир суксун ишпе база кандыг-даа ·арыг эвес чем чиве, оглуң уруг савазынга турар үезинден эгелээш, өлгүжеге чедир Бурганның назорей кижизи болур“ – дидир».

⁸ Маной Дээрги-Чаяакчыга мөргүп тейлээш: «О, Дээргим, Сээң чоруткан ·медээчиң биске катап база келгеш, ам төрүттүнер оолду канчаарывысты биске өөредип каап көрзүн» – деп дилээн. ⁹ Бурган Манойнуң дилээн дыңнап каан, ынчангаш Бурганның төлээзи ооң кадайынга база катап чедип келген. Ынчан ол херээжен шөлге турган, а ашаа Маной ооң чанынга турбаан. ¹⁰ Манойнуң кадайы ол-ла дораан ашаанга маңнап четкеш, аңаа дыңнадып: «Меңээ чоокта кээп чораан кижи катап база чедип келди» – дээн.

¹¹ Маной кадайын эдерип, ол кижиге чеде бергеш: «Мээң кадайым-биле чугаалажып турган кижи сен сен бе?» – дээн.

Ол: «Ийе, мен-дир мен» – дээн.

¹² Маной: «Сээң сөзүң бүде бээрге, оглувуска хамаарыштыр чүнү сагыыр ужурлуг бис?» – деп айтырган.

¹³ Дээрги-Чаяакчының төлээзи мынча деп харыылаан: «Сээң кадайың аңаа чугаалааным бүгү чүүлдерден оваарнып чорзун. ¹⁴ Виноград сывының бүдүрүп турары чүнү-даа чивезин, арага-даа, өске-даа эзиртир суксун ишпезин, кандыг-даа ·арыг эвес чем чивезин – сээң кадайыңга чагып кааным чүүлдерни дөгерезин сагып чорзун».

¹⁵ Ынчан Маной Дээрги-Чаяакчының төлээзинге: «Маңаа бичии манап көр, бис сеңээ анай дөгерип, сөңнээли» – дээн .

¹⁶ Дээрги-Чаяакчының төлээзи Манойга: «Мени манадып аарыңга-даа, сээң чемиңни чивес мен, а бир эвес сен Дээрги-Чаяакчыга бүрүн өрттедир өргүл кылыксап турар болзуңза, кыл че» – дээн. А Маной бо дээрге Дээрги-Чаяакчының төлээзи-дир деп билбээн.

¹⁷ Ынчангаш Маной Дээрги-Чаяакчының төлээзинден: «Сээң адың кымыл? – деп айтырган. – Кажан сээң сөзүң бүде бээрге, бис сээң адыңны алдаржыдар бис».

¹⁸ Ынчалза-даа Дээрги-Чаяакчының төлээзи: «Мээң адымны айтыргаш канчаар сен, ол кайгамчык ат-тыр» – дээн .

¹⁹ Ынчан Маной анайын болгаш далган-тараа өргүлүн алгаш, даш кырынга бүрүнү-биле өрттедип, Дээрги-Чаяакчыга өргүлүн кылган , а Ол, Маной биле ооң кадайы көрүп турда, кайгамчык чүүлдү кылган: ²⁰ кажан оттуң чалбыыжы өргүл дажындан дээрже өөскүп үнүп эгелээрге, Дээрги-Чаяакчының төлээзи ол чалбыыш-биле кады дээрже көдүрлүп үне берген. Маной биле ооң кадайы ону көргеш, черже доңгая кээп дүшкеннер. ²¹ Дээрги-Чаяакчының төлээзи Маной биле ооң кадайынга ол-ла хевээр көзүлбестей берген, ынчан Маной ол дээрге Дээрги-Чаяакчының төлээзи-дир деп билип каан. ²² Маной кадайынга: «Ам өлгенивис ол-дур, чүге дээрге бис Бурганны көрдүвүс!» – дээн . ²³ А кадайы аңаа: «Бир эвес Дээрги-Чаяакчы бисти өлүрүксээн болза, Ол бистиң холувустан демги өргүлдерни албас, бистиң көрген чүүлдеривисти-даа көргүспес, ындыг чүүлдерни бо үеде биске ажыдып бербес турган» – деп харыылаан.

²⁴ Оон ол херээжен оол божааш, ону Самсон деп адап каан. Оол өзүп-доругуп орган, а Дээрги-Чаяакчы аңаа Бодунуң ачы-буянын хайырлап турган . ²⁵ Дээрги-Чаяакчының Сүлдези Самсоннуң иштинге бир дугаарында, кажан ол Цора биле Эштаолдуң аразында Данның турлаанга турда, хөделип эгелээн .

Самсоннуң кудазы болгаш тывызыы

¹ Бир катап Самсон Тимна деп черже барып чорааш , аңаа бир филистим кыс көрүп каан . ² Оон чанып келгеш, ачазы биле авазынга: «Тимнаже барып чорааш, аңаа бир филистим кыс көрдүм, ону меңээ кадай кылдыр ап бериңер » – дээн. ³ Авазы биле ачазы аңаа: «Сээң бодуң ха-дуңмаң аразында, бодуң чонуңда кыстар чок бе, чүге ол ·кыртыжап демдектетпээн филистимнерден кадай алыр сен?» – дээннер . Самсон ачазынга: «Меңээ кадай кылдыр ол уругну ап бер, ол меңээ таарышты» – дээн. ⁴ Ооң ава-ачазы бо бүгү Дээрги-Чаяакчының күзели-биле бооп турар дээрзин, Ол филистимнерни кезедир деп турар дээрзин билбээннер. Ол үеде филистимнер израиль чонну чагырып турган.

⁵ Самсон ада-иези-биле кады Тимнаже чорупкан, а кажан олар Тимнаның виноград шөлдериниң чанынга чеде бээрге, Самсонга уткуй аныяк арзылаң ырланып кел чыткан. ⁶ Самсонче Дээрги-Чаяакчының Сүлдези бадып кээп , ол чепсек чок хол даяң боду арзылаңны анай ышкаш үзе-чаза тыртып каапкан. Чүнү кылганын ол ачазынга-даа, авазынга-даа ыыттаваан.

⁷ Самсон Тимнага келгеш, демги херээжен-биле чугаалашкаш, аңаа таарзынган. ⁸ Элээн каш хонганда, ол демги херээженни ап аар дээш катап база чорупкаш, орук ара мындаагы арзылаңның сегин көрүп көөр дээш чеде берген; арзылаңның сегинде арылар уязы болгаш ары чигири бар болган. ⁹ Ол ары чигирин ап алгаш, орук ара чип чорааш, ада-иезинге келгеш, оларга бээрге, олар база чип турган, а Самсон оларга ары чигирин арзылаңның сегинден ап алганының дугайында ыыттаваан.

¹⁰ Шак ынчаар ооң ачазы демги аныяк кыстың бажыңынга чеде берген, Самсон аңаа душтук оолдарның чаңчылы ёзугаар дой кылган. ¹¹ Самсонну көргеш, бажың ээлери аңаа кады дойлаар өңнүктер кылдыр үжен кижини чалап берген. ¹² Самсон демги өөрүнге мынча дээн: «Силерге тывызык салыйн, бир эвес силер дойнуң болуру чеди хонук иштинде ооң харыызын тыптар болзуңарза, силерге үжен чуга хөйлең болгаш солуп кедер өске үжен хеп бээр мен. ¹³ Бир эвес тыппас болзуңарза, силер меңээ үжен чуга хөйлең болгаш солуп кедер үжен хеп бээр силер».

Олар аңаа: «Тывызыыңны чугаала че, бис дыңнаалы» – дээн.

¹⁴ Самсон мындыг тывызык салган:

«Чип чораан чүведен чиир чүве үнген,

чигирзиг чүүл күштүг чүүлден үнген».

Демгилери үш хонук иштинде ол тывызыктың харыызын тып чадап кааннар. ¹⁵ Дойнуң дөрт дугаар хүнүнде олар Самсоннуң кадайынга: «Тывызыктың харыызын ашааңны көгүдүп тургаш, айтырып ал , оон башка бис сени ачаңның бажыңы-биле катай өрттедиптер бис! Силер бисти үптеп-тонаар дээш чалап алган эвес силер» – дээннер.

¹⁶ Самсоннуң кадайы ооң мурнунга ыглап-сыктап тура: «Сен меңээ ынак эвес, мени көөр хөңнүң чок-тур , сен мээң чонумнуң оолдарынга тывызык салгаш, ооң харыызын меңээ айтып бербес-тир сен» – дээн.

Самсон аңаа: «Ооң харыызын ада-иемге безин чугаалаваан мен. Таанда-ла барып-барып сеңээ айтып бээр мен бе?» – деп харыылаан. ¹⁷ Кадайы ооң мурнунга дойнуң чеди хонуунуң дургузунда ыглап-сыктап келген, а чеди дугаар хүнүнде Самсон, кадайының ээрежири кончуг боорга, тывызыктың харыызын айтып берген. А кадайы ону бодунуң чонунуң оолдарынга чугаалап берипкен.

¹⁸ Ынчангаш чеди дугаар хүнде хүн ажар мурнунда хоорайжылар Самсонга: «Ары чигиринден артык чигирзиг чүү барыл, арзылаңдан артык күштүг чүү барыл» – деп харыылааннар.

Самсон оларга: «Бир эвес силер мээң инээм-биле чер аңдарбаан болзуңарза, мээң тывызыымның харыызын тыппас турган силер» – дээн. ¹⁹ Ол үеде Дээрги-Чаяакчының Сүлдези Самсоннуң кырынче бадып келген , ынчангаш ол Аскалонче баргаш, үжен филистимни өлүрүп үптээш, хеп-сынын тывызыкты тыпканнарга үлеп берипкен. Оон ооң килеңи кыптыгып келген болгаш ол ачазының бажыңынче чана берген. ²⁰ А Самсоннуң кадайы ооң-биле кады дойлап турган өңнүктериниң бирээзинге ашакка барып алган.

Самсоннуң филистимнерден өжээн негээни

¹ Элээн үе эрткенде, кызыл-тас ажаалдазының үезинде, Самсон анай ап алгаш, кадайынга ужуражыр дээш чеде берген. Ол баргаш: «Кадайымның өрээлинче кирерим ол» – дээрге, кадайының ачазы ону киирбейн барган.

² Каты аңаа: «Мен сени ону көөр хөөн чок апарган деп бодадым, ынчангаш ону сээң өңнүүңге бериптим; ынчалза-даа ооң дуңмазы бар, ол оон-даа артык, ооң орнунга дуңмазын кадай кылдыр ап ап көрем» – дээн.

³ Ынчалза-даа Самсон: «Бо удаада мен филистимнерге хора халдадыр болзумза, оларның мурнунга актыг мен» – дээн. ⁴ Самсон оон чорааш, 300 дилги тудуп алгаш, оларны ийи-ийи кылдыр кудуруктарындан кожа шарааш, оларның аразынга оттуг кезектер чыпшыр баглап каан. ⁵ Оон ол дилгилерни филистимнерниң шөлдеринче салыпкаш, оларның хөпээннерин болгаш ажааттынмаан тараазын, виноград болгаш олива садтарын өрттедипкен.

⁶ Филистимнер: «Ону кым үүлгетти?» – деп айтырарга, улус: «Тимна чурттуг кижиниң күдээзи Самсон ынчанган, чүге дээрге ол кижи Самсоннуң кадайын өске кижиге берипкен» – дишкеннер. Филистимнер баргаш, ол херээженни болгаш ооң ачазын өрттедипкен. ⁷ Самсон оларга: «Силер ындыг болганыңарда, мен силерден өжээним негеп аар мен, чүгле ынчан оожургаар мен» – дээн. ⁸ Самсон ол филистимнерни кыра шапкаш, Этам дээр туруг-хаяның кашпалынга барып туруп алган.

⁹ Филистимнер Иудеяже чеде бергеш, Лехи деп черге турлагланып туруп алган. ¹⁰ Ынчан иудейлер: «Чүү дээш биске удур дайын-чаалыг чедип келдиңер?» – деп айтырган.

Филистимнер оларга: «Бис Самсонну тудуп хүлүп алгаш, ооң биске удур багай чүве кылганы дээш харыы негеп келдивис» – деп харыылаан.

¹¹ Ону дыңнааш, 3000 иудей Этам туругнуң кашпалынга чеде бергеш, Самсонга: «Филистимнер бисти чагырып турар деп билбес эвес сен, чүге бисти ынчап турарың ол?» – деп айтырганнар.

Самсон оларга: «Олар меңээ багай чүве кылырга, шак-ла ынчаар харыылааным ол-дур» – дээн.

¹² Олар аңаа: «Бис сени тудуп хүлүп алгаш, филистимнерге дужаап бериптер дээш келдивис» – дээн.

Самсон оларга: «„Сени боттарывыс өлүрбес бис!“ деп сөзүңер бериңер!» – дээн.

¹³ Олар аңаа: «Чок, сени өлүрбес бис, чүгле хүлүп алгаш, филистимнер холунга хүлээдип бээр бис» – дээннер. Оон олар Самсонну ийи чаа хендир-биле хүлүп алгаш, ол туруг-хаядан алгаш барганнар.

¹⁴ Кажан Самсон Лехиже чоокшулап кээрге, филистимнер олче алгы-кышкылыг маңнажыпкан. Ынчан Дээрги-Чаяакчының Сүлдези ооң кырынче бадып келген болгаш ооң холдарында хүлүглер өрттенген удазыннар ышкаш кээп дүшкен. ¹⁵ Оон Самсон элчиген чаагының ам-даа кургаваан сөөгүн тып алгаш , ооң-биле муң филистимни кыра шаап каапкан . ¹⁶ Оон Самсон: «Элчиген чаагының сөөгү-биле муң кижини ийи оваа кылдыр өлүрүп каапкан болдум!» – дээн. ¹⁷ Ону чугаалааш, Самсон элчиген сөөгүн черже октапкаш, ол черни Рамат-Лехи деп адап каан.

¹⁸ Оон ол кедергей суксай бергеш, Дээрги-Чаяакчыны кыйгыргаш: «Сен Бодуңнуң чалчаң меңээ мындыг улуг тиилелгени хайырладың, таанда-ла ам суксап өлүрүм ол бе, ·кыртыжап демдектетпээн хейлерге туттурарым ол бе?» – дээн. ¹⁹ Бурган Лехиге бир оңгарны оя шааптарга, оон суг агып эгелээн. Самсон ол сугну ижип аарга, ооң күжү катап кирип, дирлип келген; ынчангаш Лехиде ол суг бажы бо хүннерге чедир Эн-Хакоре деп аттыг бооп арткан.

²⁰ Филистимнерниң чагыргазының үезинде Самсон израиль чонну чээрби чыл дургузунда баштап келген.

Самсон Газа хоорайда

¹ Самсон бир катап Газага чеде бергеш , аңаа бир самыын-садар херээжен көрүп кааш, ооң бажыңынче кире берген. ² Газаның чурттакчылары хоорайда Самсон чедип келген деп билип кааш, ол черни бүзээлеп алгаш, ону хоорай хаалгазының чанынга хондур кедеп: «Даң адып кээрге, ону өлүрүп кааптар бис» деп шиитпирлээш, манап тура хонганнар. ³ Самсон дүн ортузунга чедир удааш, туруп келгеш, хоорайның хаалгазын ийи кыдыында кастыктары-биле, дээктери-биле катай-хаара тура тырткаш, көдүргеш, эгиннеринге салып алгаш, Хевроннуң дужунда турар дагның бажынче аппарып каапкан.

Самсон болгаш Далида

⁴ Ооң соонда Самсон Сорек шынаазы чурттуг Далида деп херээженге ынакшый берген. ⁵ Ол херээженге филистимнерниң чагырыкчылары чедип келгеш: «Самсонну көгүдүп тургаш , ооң улуг күжүнүң чажыдын болгаш ону ажып тиилээш, бектеп-хүлүп, томаартыр аргазын билип ал, ол дээш сеңээ кижи бүрүзү 1100 °шекел мөңгүн бээр бис» – дээннер.

⁶ Далида Самсондан: «Меңээ чугаалап көрем: сээң улуг күжүң чүде чүвел, сени томаартыр дизе, чүү-биле сени хүлүүр болза эки чүвел?» – деп айтырган.

⁷ Самсон аңаа: «Мени ам-даа кургаваан, өл хевээр чеди сиир-кириш-биле хүлүп каар болза, ынчан мээң күжүм эвээжеп, анаа кижилер ышкаш апаар мен» – дээн.

⁸ Филистимнерниң чагырыкчылары Далидага ам-даа кургаваан, өл хевээр чеди сиир-кириш эккеп берген, а ол ооң-биле Самсонну хүлүп каан. ⁹ Ол үеде филистимнер Далиданың удуур өрээлинге чаштынып орган, а Далида: «Самсон! Филистимнер сеңээ удур келди-ле!» – дээн. Самсон ол сиир-кириштерни от дээпкен чиңге удазыннар ышкаш кылдыр үзе тыртып каапкан. Ооң күжүнүң чажыды билдинмес бооп артып калган.

¹⁰ Далида Самсонга: «Сен мени кыжырып, мегелепкен-дир сен, ам шынын чугаалап көрем, чүү чүве-биле сени хүлүп ап болурул?» – дээн.

¹¹ Самсон аңаа: «Мени ажылга ажыглаваан чаа хендирлер-биле хүлүп каар болза , ынчан мээң күжүм эвээжеп, анаа кижилер ышкаш апаар мен» – дээн.

¹² Далида чаа хендирлер алгаш, ооң-биле Самсонну хүлүп кааш: «Самсон! Филистимнер сеңээ удур келди-ле!» – дээн. (Ол үеде филистимнер удуур өрээлге чаштынып орган.) Самсон ол хүлүглерни база удазыннар ышкаш үзе тыртып каапкан.

¹³ Далида Самсонга: «Сен мени катап база кыжырып мегелеп-ле турар-дыр сен, ам черле шынын ажыдып көрем, чүү чүве-биле сени хүлүп ап болурул?» – дээн.

Самсон аңаа: «Мээң бажымның чеди тудум дүгүн аргыг херекселинде пөсче киир аргып каар херек» – дээн.

¹⁴ Далида ооң бажының дүгүн аргыг херекселинге чыпшыр кадап кааш: «Самсон! Филистимнер сеңээ удур келди-ле!» – дээн. Самсон оттуп келгеш, ол кадагны бажының дүгүн киир аргып кааны пөс-биле катай-хаара тура тыртып каапкан.

¹⁵ Оон Далида Самсонга: «Сен меңээ: „Ынак мен“ – деп турар хиреңде, шынында сээң чүрээң мээң-биле эвес-тир . Мени үш катап кыжырдың, а улуг күжүңнүң чажыдын ажыдып бербедиң» – дээн. ¹⁶ Оон эгелээш, Далида ону хүннүң-не чемелеп, ээрежип, ажыг сөстери-биле хинчектеп туруп бээрге, Самсон ооң оозундан аргажок шылай берген. ¹⁷ Ынчангаш ол Далидага сеткил-чүрээн ажыдып: «Мен бажым дүгүн чаңгыс-даа таарып чүлүвээн кижи мен, чүге дээрге мен авамның иштинге тургаш-ла, Бурганга бараалгаткан назорей апарган кижи мен . Бир эвес мээң бажым дүгүн чүлүптер болза, мээң күжүм мени кааптар. Ынчан анаа кижилер ышкаш апаар мен» – дээн.

¹⁸ Самсон аңаа ам-на бүгү сеткил-чүрээн ажыткан-дыр деп билип кааш, Далида филистим чагырыкчыларны кыйгырыпкаш: «Ам-на чедип келиңер, бо удаада Самсон меңээ бүгү сеткил-чүрээн ажыдып берди» – деп дамчыткан. Филистим чагырыкчылар чедип келгеш, аңаа аазааны мөңгүнүн эккеп берген. ¹⁹ Оон Далида Самсоннуң бажын бодунуң дөңмектериниң кырынга салгаш, ону удудуп кааш, филистимнерниң бирээзин кыйгыргаш, Самсоннуң бажының чеди тудум дүгүн кестирип каапкан. Самсоннуң күжү ону каапкаш барган. Ынчалдыр Далида Самсонну томаартып базар чоруктуң эгезин салып каан .

²⁰ Далида: «Самсон! Филистимнер сеңээ удур келди-ле!» – дээрге, ол оттуп келгеш, «Ажырбас, бо удаада база адырлып хосталып аар мен» деп бодаан. Дээрги-Чаяакчы ону каапкан деп ол билбээн. ²¹ Филистимнер ону сегирип алгаш, ооң карактарын дежип каапкан, оон Газага эккелгеш, хүлер кинчи-биле бектээш, кара-бажыңга тараа дээрбедедип каан. ²² А ооң кестирип алган дүгү катап өзүп эгелээн.

Самсоннуң өлүмү

²³ Филистимнерниң чагырыкчылары боттарының бурганы Дагонга улуг өргүл кылып байырлаар дээш чыглып алгаш: «Бистиң бурганывыс дайзынывыс Самсонну холувусче киирип берди» – деп турганнар. ²⁴ Чон база Самсонну көргеш, бодунуң бурганын алдаржыдып: «Бистиң бурганывыс дайзынывысты – черивисти хоозурадып, хөй улузувусту кырып турган кижини бистиң холувусче киирип берди» – деп турган. ²⁵ Олар сеткили өөрүп, хөглээш: «Самсонну бээр эккелиңер, ол бисти хөглетсин» – дишкеннер. Самсонну кара-бажыңдан эккелгеш, улусту хөгледири-биле бажыңның ийи адагажының аразынга тургузуп каан. ²⁶ Самсон ону чедип чораан оолга: «Бо бажыңның туттунуп турар адагаштарының чанынга мени чедирип калам, мен аңаа чөленип аайн» – дээн. ²⁷ Бажың иштинде эр, херээжен улус долу турган, филистимнерниң чагырыкчылары шупту аңаа турган база 3000 кижи Самсонну көрүп, шоодар дээш бажың кырынче үне берген турган.

²⁸ Ынчан Самсон Дээрги-Чаяакчыны кыйгыргаш: «Дээрги-Бурган-Чаяакчы! Мени бодап келем, меңээ ам чаңгыс катап күштен берем, Бурганым. Ам чаңгыс угда ийи караам дээш филистимнерден өжээнимни негеп алыйн!» – деп дилээш, ²⁹ ийи холу-биле ол бажыңның туттунуп турганы ийи адагажын идип эгелээн. ³⁰ «Филистимнер-биле кады өлгей мен аан!» дээш, бар-ла бүгү күжү-биле адагаштарны идиптерге, бажың аңаа турган чагырыкчыларның болгаш бүгү улустуң кырынче буступ барып дүшкен.

Ынчалдыр Самсон өлүп чыда, бодунуң дайзыннарын дириг чорааш кыра шаап чораанындан артык хөйнү өлүрген. ³¹ Оон ооң дуңмалары болгаш бүгү ада төрелдери келгеш, ону ап алгаш, Цора биле Эштаол аразында ооң ачазы Манойнуң чевег-куюнга орнукшудуп каан. Самсон израиль чонну чээрби чыл дургузунда баштап келген.

Миханың дүрзү-бурганы биле Бурганга бараалгакчызы

¹ Эфрем дагларынга Миха деп аттыг бир кижи чурттап чораан. ² Ол бодунуң авазынга: «Сен 1100 °шекел мөңгүнүң оорлаткаш, каргыш сөс эдериңге, мен дыңнап турдум . А ол мөңгүн менде, ону мен ап алдым» – дээн.

Авазы ынчан: «Дээрги-Чаяакчы мээң оглумга ачы-буян хайырлазын!» – дээн. ³ Миха авазынга ооң мөңгүнүн эгидип берген. Авазы: «Бо мөңгүннү мен Дээрги-Чаяакчыга өргүп бараалгаткаш, оглумнуң холунга берип тур мен! Бо мөңгүнден шуткаан дүрзү-бурган кылдырып алзын дээш , ону сеңээ эгидип турарым ол» – дээн.

⁴ Миха авазынга мөңгүннү дедир бээрге, авазы оон 200 шекел мөңгүннү алгаш, эзилдирикчи шевер кижиге аппарып бээрге, ол оон дүрзү-бурган шуткуп берген . Оон эгелээш, ол дүрзү-бурган Миханың бажыңынга турган. ⁵ Миха Бурганга чүдүүр тускай бажыңныг турган. Ол эфод болгаш дүрзү-бурганнар кылгаш, бодунуң оолдарының бирээзин Бурганның бараалгакчызы кылдыр томуйлап каан . ⁶ Ол үеде Израильге хаан чок турган, кижи бүрүзү бүгү чүвени бодунуң шынныг деп санаар аайы-биле кылып чораан .

⁷ Ынчан иуда аймактыг бир аныяк левит оол Иудеяның Вифлеем хоорайга чурттап турган. ⁸ Ол оол Иудеяның Вифлеемден чорупкаш, турумчуп чурттаар чер дилеп чорааш, Эфрем дагларында Миханың бажыңынга чедип келген.

⁹ Миха оон: «Кайыын келдиң?» – деп айтырарга, ол: «Мен Иудеяның Вифлеемден келген кижи мен, ам турумчуп чурттаар чер дилеп чоруурум бо» – деп харыылаан.

¹⁰ Миха аңаа: «Маңаа, мээң бажыңымга артып кал, ачам ышкаш хүндүлүг база мээң Бурганга бараалгакчым боор сен, а мен сеңээ чылда он °шекел мөңгүн төлээр мен, аңаа немей идик-хеп болгаш аъш-чем-биле хандырар мен» – дээн. ¹¹ Левит Миха-биле чурттаар бооп чөпшээрешкеш, ооң оолдарының бирээзи ышкаш апарган. ¹² Миха ону Бурганның бараалгакчызы кылдыр томуйлап каарга, ол левит Миханың бажыңынга чурттай берген. ¹³ Миха ынчан: «Дээрги-Чаяакчы ам менче ээ көрнүр деп билир мен, чүге дээрге мээң Бурганга бараалгакчым – левит-ле болгай» – деп турган.

Данчыларның Лаисче көшкени

¹ Ол үеде Израильге хаан чок турган . Ол хүннерде Данның аймаа чурттап туруп аар чер-девискээр дилеп чораан, чүге дээрге өске израиль аймактар чер-девискээрлиг бооп турда, Данның аймаа ол үеге чедир чер чок турган чүве-дир . ² Данның үре-салгалы боттарының бүгү төрел бөлүктеринден беш кижини – Цора болгаш Эштаол чурттуг беш күштүг-шыырак дайынчыны шилээш: «Чер-чуртту кезип шинчилеп көрүп эккелиңер» – дээш, чорудупкан чүве-дир.

Хайгыылчылар Эфрем дагларында Миханың бажыңынга келгеш, аңаа хонуп алган. ³ Олар Миханың бажыңынга тургаш, аныяк левиттиң үнүн дыңнааш, ону танып кааннар, ынчангаш оон: «Кым сени бээр эккелди, чүге мында сен, мында чүнү канчап турарың ол?» – деп айтырганнар.

⁴ Левит оларга: «Миха меңээ мындыг, мындыг чүве кылды – ол мени хөлезилеп алды, ынчангаш мен ам ооң Бурганга бараалгакчызы бооп тур мен» – дээн.

⁵ Олар левитке: «Бистиң бо бар чыдар чорук-херээвис чедиишкинниг болур бе дээрзин Бургандан айтырып көрем» – дээннер .

⁶ Бурганның бараалгакчызы оларга: «Амыр-тайбың чоруптуңар, силерниң орууңарны Дээрги-Чаяакчы карактап турар» – дээн.

⁷ Ол беш хайгыылчы улаштыр чорааш, Лаис хоорайга чеде берген . Олар аңаа хоорайның чурттакчылары сидончуларның чаңчылы-биле амыр-шөлээн, бичии-даа сезик чок чурттап турарын көрген. Лаисчилерге күш дөгеп, черинден сывыртап, дарлап турар улус-даа чок болган. Олар Сидон хоорайдан ыракта боорда, кым-биле-даа эвилелдешпес улус болган.

⁸ Ол беш хайгыылчы Цора биле Эштаолче чанып кээрге, оларның аймак чону: «Чүнү билип эккелдиңер?» – деп айтырган.

⁹ Олар мынча деп харыылаан: «Ам шимчеп үнгеш, ол хоорайже халдаалыңар! Оларның черин бис кончуг эки деп көрдүвүс. Чоп хөй боданып, шүшпеңнеп турар силер. Барып ол черни эжелеп аалыңар. ¹⁰ Ол черниң чону амыр-шөлээн улус-тур, а чери дыка делгем. Бурган ол черни силерге берип турар-дыр, а ол кедергей бай-байлак чер-дир!»

¹¹ Данның аймаандан 600 дайынчы чепсегленгеш, Цора болгаш Эштаолдан үнүпкен. ¹² Олар орук ара Иудеяның Кириат-Иарим чоогунга , барыын талазынга турлагланып турган. (Ынчангаш ол черни амдыгаа чедир Махане-Дан деп адаар).

¹³ Олар оон үнгеш, Эфрем дагларынче углааш, Миханың аалынга келген. ¹⁴ Ооң мурнунда Лаисче чер көрүп ап чораан беш хайгыылчы ха-дуңмазынга: «Бо аалда эфод, дүрзү-бурганнар болгаш шуткаан дүрзү барын билир силер бе? Ону канчаарын боданыңар че!» – дээннер. ¹⁵ Оон олар Миханың аалында аныяк левиттиң бажыңынче киргеш, ооң-биле мендилешкен. ¹⁶ А 600 чепсегленген данчы хаалга чанынга турган. ¹⁷ Демги-ле беш кижи бажыңче киргеш, шуткаан дүрзүнү, эфодту болгаш дүрзү-бурганнарны ап алган, а Бурганның бараалгакчызы ол үеде хаалга чанынга 600 чепсегленген дайынчы-биле кады турган. ¹⁸ Демги улус Миханың аалынче киргеш, ол бүгү чүүлдерни ап аарга, Бурганның бараалгакчызы: «Ол канчап турарыңар ол?» – дээн.

¹⁹ Олар аңаа: «Ыыттава, артык сөс этпейн көр. Ооң орнунга бис-биле кады чорувут, бистиң ачавыс ышкаш ачавыс болгаш Бурганга бараалгакчывыс боор сен. Чаңгыс кижиниң бажыңынга бе азы бир бүдүн израиль аймакка бе, ол ийиниң кайызынга Бурганның бараалгакчызы болуру дээре-дир?» – дээннер. ²⁰ Бурганның бараалгакчызы амырап-өөрээш, эфод, дүрзү-бурганнарны болгаш шуткаан дүрзүнү ап алгаш, данчылар-биле кады чорупкан. ²¹ Олар оон чорааш, өг-бүлелерин, мал-маганы, эт-хөреңгизи-биле катай боттарын мурнадыр чорудупкан.

²² Олар Миханың аалындан ырай бергенде, Миханың кожалары чыглып алгаш, данчыларны сүрүп чеде берген. ²³ Олар данчыларже кыйгы салырга, дайынчылар хая көрнүп келгеш, Михага: «Сеңээ чүү херегил, чүге улузуң чыып алдың?» – дээннер.

²⁴ Миха оларга: «Силер мээң кылып алган бурганнарымны алгаш бардыңар , мээң Бурганга бараалгакчымны база алгаш бардыңар, оон артык чүве кайдал? Ол хиреңерде: „Сеңээ чүү херегил?“ деп канчап ынча дээр силер?!» – дээн.

²⁵ Данчылар аңаа: «Ыыттава сен, сээң үнүң биске шуут дыңналбазын, оон башка бистиң аравыста чамдык улус хорадааш, силерже халдап болур. Ынчан бодуңну-даа, өг-бүлеңни-даа өлүртүп аар сен» – дээннер.

²⁶ Олар оруун уламчылап чоруй барган, а Миха оларның күжү хөй-дүр деп көргеш, дедир чана берген.

²⁷ А данчылар Миханың кылганы дүрзүнү болгаш Бурганга бараалгакчызын алгаш, Лаиске чеде бергеш, ооң амыр-шөлээн болгаш сезик чок чонун хылыш-биле кыра шапкаш, хоорайны өрттедипкен . ²⁸ Лаисчилерни камгалаптар улус тывылбаан, чүге дээрге олар Сидондан ырак боорда, кым-биле-даа эвилелдешпейн чораан. Ол хоорай Бет-Рехов чанында шынаага турган. Данчылар хоорайны катап туткаш, аңаа чурттай берген. ²⁹ Олар чаа хоорайын боттарының өгбезиниң, Израильдиң оглу Данның ады-биле «Дан» деп адап алган. А биеэги ады Лаис чүве-дир.

³⁰ Данчылар аңаа ол дүрзү-бурганны тургузуп алган, а Моисейниң оглу боор Гирсамның үре-салгалы Ионафан боду болгаш ооң оолдары Данның аймааның Бурганга бараалгакчылары бооп келген. Оларның туттуруушкунга кирер үезинге чедир ынчаар турган . ³¹ Бурганның өргээзи Силомга турар бүгү үеде Миханың кылганы дүрзү-бурган оларның хоорайынга турган.

Вениаминчилерниң кемниг херээ

¹ Ол үеде, кажан Израильге хаан чок турда , Эфрем дагларның ырак булуңунга бир левит кижи чурттап чораан. Ол бодунга Иудеяның Вифлеемден ·кул-кадай ап алган. ² Ол херээжен аңаа килеңнээш , Вифлеемде ачазының бажыңынче чана бергеш, аңаа дөрт ай болган. ³ Өөнүң ээзи «Ооң-биле эвилең-ээлдек чугаалашкаш, дедир эгидип алыйн» деп бодааш, ооң соондан бир чалчалыг, ийи элчигенниг чорупкан. Амдыы херээжен ону бодунуң ачазының бажыңынга эккелген. ⁴ Ол аныяк херээженниң ачазы күдээзин көрүп кааш, өөрүшкүлүг уткуп хүлээп алгаш, ооң бажыңынга бичии када аалдап турар кылдыр күш-биле арттырып алган. Олар аңаа үш хондур аштанып-чемненип, хонуп-дүжүп келген.

⁵ Дөрт дугаар хүнүнде олар эртен туруп кээрге, левит дедир чанар дей берген. Каты күдээзинге: «Узун орукче үнер бетинде, күш кирип, бичии чемден аас девит» – дээн. ⁶ Олар ийилээ олуруп алгаш, аштанып-чемненген соонда, каты күдээзинге: «Сагыш-сеткилиң өөрүп-хөглеп, дыштанзын, маңаа ам бир хонуп ал» – дээн. ⁷ Левит чанар дээш туруп келген, ынчалза-даа каты ээрежип туруп бээрге, ол аңаа катап база хонган.

⁸ Беш дугаар хүнүнде ол кижи чанар дээш эртен туруп келген, ынчалза-даа каты ам база: «Хүн дүъш ашкыже манап, күш кирип ал» – дээн. Олар ам база аштанып-чемненип эгелээн. ⁹ Оон ол кижи ·кул-кадайы болгаш чалчазы-биле кады чанар дээш туруп келген, а ооң каты: «Ам кежээ дүжер деп барган-дыр, удавас имиртиңней бээр болгай, ынчангаш маңаа хонуп ал, сагыш-сеткилиң өөрүп-хөглезин, а даарта эртен тургаш, чанып чоруптар силер» – дээн.

¹⁰ Ынчалза-даа левит чөпшээрешпейн, чанып чорупкаш, Иевус хоорайның (амгы Иерусалимниң) чанынга чедип келген . Ол чүъктүг ийи элчиген биле амдыы херээженни ап алгаш чораан. ¹¹ Олар Иевустуң чанынга чедип кээрге, кызыл-хүнней берген турган. Чалчазы дээргизинге: «Иевус чоннуң бо хоорайынче киргеш, аңаа хонуп аалы» – дээн. ¹² Ынчалза-даа дээргизи: «Чок, бис хары чоннуң хоорайынче кирбес бис, олар израильчилер эвес-ле болгай, бис Гиваже баар бис» – дээн.

¹³ Левит бодунуң чалчазынга: «Гивага азы Рамага чеде бергеш, аңаа хонуп аар бис» – дээн. ¹⁴ Оон олар улаштыр чорааш, Вениаминниң черинде Гиваның чанынга чорда, хүн ажа берген. ¹⁵ Олар Гивага хонуп аар дээш, ынаар ээпкеш, хоорайның төп шөлүнге олуруп алганнар. Ынчалза-даа оларны кым-даа бажыңынга хондурары-биле чалаваан.

¹⁶ Ол кежээ бир ашак кижи шөлге ажылдап хүнзээш, чанып бар чыткан. Ол Гивада чурттап турар-даа болза, чогум боду Эфрем дагларындан келген кижи болган. А Гиваны Вениаминниң аймаа ээлеп турган. ¹⁷ Ол ашак төп шөлде чорумал кижини көрүп кааш: «Кайыын үнгеш, кайнаар бар чыдыр сен?» – деп айтырган.

¹⁸ Левит аңаа мынча деп харыылаан: «Бис Иудеяның Вифлеемден үнгеш, Эфрем дагларының ырак булуңунче бар чыдыр бис. Мен бодум ол чер чурттуг кижи мен, Иудеяның Вифлеемче баар ужурга таварыштым. Мен Дээрги-Чаяакчының өргээзинде Аңаа бараан болуп турзумза-даа , мында мени кым-даа бажыңынче чалавас чүве-дир. ¹⁹ А бистиң элчигеннерге чиртир чемивис-даа, саваң-тараавыс-даа бар, аъш-чемивис-даа, арага-дарывыс-даа бар, чалчаларыңар биске чүү-даа херек чок».

²⁰ Ашак аңаа: «Сагыш човава, сеңээ чүү четпес-тир, мен бодум шуптузун бээр мен, чүгле кудумчуга хонма» – дээн . ²¹ Ашак ону бажыңынче чалап кииргеш, ооң элчигеннеринге чем каап берген, а чорумалдар буттарын чуп алгаш, аштанып-чемненип орган.

²² Олар ынчаар өөрүп-хөглеп дыштанып орда, хоорайның дүржок чурттакчылары ол бажыңны долгандыр туруп алгаш, ооң эжиин каңгырадыр соктап, бажың ээзи ашакка: «Сээң бажыңыңче кирген кижини үндүрүп бер, бис ону күштеп дора көрээли» – деп негээннер .

²³ Бажың ээзи дашкаар үнгеш, мынчаар чөптеп чугаалаан: «Чок, ха-дуңма, багай чүве кылбаңар, ол кижи мээң аалчым ышкажыл, ооң-биле ындыг бужар чүве кылбаңар! ²⁴ Мээң эр кижи дегбээн уруум-даа бар-дыр, ол кижиниң кул-кадайы-даа бар-дыр, аалчымның орнунга силерге оларны үндүрүп берейн, оларны дора көрүп, күзээн-не чүвеңерни кылыр силер, чүгле мээң аалчым-биле ындыг бужар чүве кылбаңар!»

²⁵ Ынчалза-даа хоорайжылар ону дыңнаар-даа хире эвес болган. Ынчаарга левит бодунуң кул-кадайын туткаш, оларга үндүрүп берипкен. Олар ол херээженни дүннү өттүр даң аткыжеге чедир күштеп-күчүлеп, дошкун чазарлааш, чүгле даң хаяазында салып чорудупкан. ²⁶ Чер кыры чаа-ла агарып чырып турда, ол херээжен дээргизиниң хонганы бажыңның чанынга чедип келгеш, эжик чанынга барып дүшкеш, хүн үнгүжеге чедир аңаа чыткан.

²⁷ Дээргизи эртенинде туруп келгеш, оруун уламчылап чоруур дээш, эжикти ажыдыптарга, эжик чанында ооң кул-кадайы эргинден туттунуп алган чыткан. ²⁸ Ол аңаа: «Тур, чоруулу че!» – дээн. Ынчалза-даа харыы албаан. Левит ону элчигенге чүдүрүп алгаш, чанып чорупкан. ²⁹ Ол чанып келгеш, бижек ап алгаш, амдыы херээженниң мага-бодун он ийи кезекке үзе кескеш, Израильдиң булуң бүрүзүнче чорудупкан . ³⁰ Ону көрген кижи бүрүзү: «Израиль чон Египеттен үнүп чораан хүнден эгелээш, бо хүнге чедир болуп-даа көрбээн чүве-дир бо, таптыг бодангаш, чүнү канчаарын сүмележип тургаш, шиитпирлээли» – деп турган.

Вениаминниң аймаанга удур дайын

¹ Оон ам шупту израильчилер, Дан хоорайдан тура, Беэр-Шевага чедир база галаад черден бүгү ниитилел, чаңгыс кижи дег демниг Мицпага Дээрги-Чаяакчының мурнунга чыглып келген . ² Бурганның бүгү чонунуң шупту ·баштыңнары, Израильдиң шупту аймактары – 400 000 чепсегленген чадаг шериг чыглып келген. ³ А Вениаминниң аймаа Израильдиң шупту өске аймактары Мицпада чедип келген дээрзин дыңнап каан.

Оон израильчилер: «Бо кем-херек канчаар болганын чугаалаңар!» – дээн.

⁴ Өлүрткен херээженниң ашаа мынча деп харыылаан: «Мен ·кул-кадайым-биле Вениаминниң черинде Гиваже аңаа хонуп аар дээш чеде бердим. ⁵ Дүне Гиваның чурттакчылары мээң хонуп чытканым бажыңны бүзээлеп алгаш, мени өлүрүп каар деп турдулар. Олар мээң кул-кадайымны өлүрүнге чедир күштеп-күчүлеп кааптылар. ⁶ Мен бодумнуң кул-кадайымны ап алгаш, ооң мага-бодун үзе кескилээш, Израильдиң булуң бүрүзүнче чорудуптум. Чүге дээрге олар израиль чонга удур чүдек-бужар кем-херек үүлгедип кагдылар . ⁷ Бүгү израильчилер, ам бо херекти сайгарып көргеш, маңаа дораан шиитпирлеңер!»

⁸ Бүгү чон чаңгыс кижи дег бир демниг мындыг түңнел шиитпир үндүрген: «Бистиң кайывыс-даа ам аалдарже тарап чанмас. ⁹ Төлге даштарын октааш, ооң аайы-биле Гиваже халдаар бис. ¹⁰ Израильдиң бүгү аймактарындан улус шилиир бис – чүстен он кижини, муңдан чүс кижини, түменден муң кижини – олар бүгү шеригге аъш-чем курлавыры чыып эккелзин. Бүгү шериг Вениаминниң черинде Гиваже халдааш, ооң чурттакчыларын Израильдиң адын баксыраткан бужар кем-херээ дээш ялалап кезедир ужурлуг!»

¹¹ Шупту израильчилер ол хоорайга удур чаңгыс кижи дег бир демниг чыглып келген. ¹² Оон Израильдиң аймактары Вениаминниң бүгү төрел бөлүктеринче медээчилер чоруткаш, мындыг сөстер дамчыткан: «Канчап силерниң араңарга ындыг бужар үүлгедиг болганы ол? ¹³ Гиваның ол дүржок улузун биске хүлээдип бериңер, бис оларны өлүргеш, израиль чон аразында ындыг бужар-бакты узуткап каалы».

Ынчалза-даа вениаминчилер боттарының-на ха-дуңмазы израильчилерни дыңнаар-даа хире эвес болган. ¹⁴ Вениаминниң аймаа израильчилер-биле дайылдажыр дээш, янзы-бүрү хоорай-суурлардан кээп, Гивага чыглып алган. ¹⁵ Ынчан оон-моон чыылган вениаминчилерниң саны 26 000 чепсегленген кижи болган , аңаа Гиваның чурттакчыларындан 700 шилиндек дайынчы немешкен. ¹⁶ Ол бүгү шеригниң аразынга 700 тускай шилиндек дайынчы турган, олар шупту солагай боорда-боорда , даш шывадаар херекселди ажыглааш, хыл безин часпас улус турган. ¹⁷ А израильчилерден Вениаминниң аймаан санаваска, 400 000 чепсегленген кижи чыылган . Олар шупту тулчуушкунга белен дайынчылар турган.

¹⁸ Израильчилер Вефилге келгеш, Бургандан: «Вениаминниң аймаанга удур дайынче кым бисти баштап киирерил?» – деп айтырган.

Дээрги-Чаяакчы: «Силерни Иуданың аймаа баштаар» – деп харыылаан . ¹⁹ Эртенинде израильчилер Гиваның чанынга турлагланып туруп алган. ²⁰ Оон олар вениаминчилер-биле тулчуушкунга белеткенип, Гиваның мурнунга чыскаалып туруп алган. ²¹ Вениаминчилер Гивадан үнгеш, израильчилерже халдааш, ол хүн 22 000 кижини кыра шаап каапкан .

²² Израильчилер күжүн чыггаш, баштайгы хүнде турган черинге катап база чыскаалып туруп алган. ²³ А ооң мурнунда олар Дээрги-Чаяакчының мурнунга кежээге чедир ыглап-сыктап: «Боттарывыстың ха-дуңмаларывыс вениаминчилер-биле ам база тулчур бис бе?» – деп Оон айтырып турган.

Дээрги-Чаяакчы оларга: «Тулчуңар!» – деп харыылаан. ²⁴ Ынчалдыр ийиги хүнде израильчилер катап база Вениаминниң дайынчыларынче шимчеп үнүпкен. ²⁵ Вениаминчилер ийи дугаар хүнүнде база Гивадан үнүп келгеш, тулушкаш, Израильдиң 18 000 дайынчызын кыра шаап каапкан.

²⁶ Оон шупту израиль чон Вефилге баргаш, Дээрги-Чаяакчының мурнунга ыглап-сыктап олуруп, ол хүннү бадыр ·шээрленип, бүрүн өрттедир өргүлдер болгаш эп-найырал өргүлдери кылып турган. ²⁷ (Ол үеде Бурганның ыдыктыг аптаразы аңаа турган. А Аароннуң оглунуң оглу, Элеазарның оглу Финеес ыдыктыг аптараның бараан болукчузу турган.) Израильчилер Дээрги-Чаяакчыдан: «Боттарывыстың ха-дуңмаларывыс вениаминчилер-биле ам база тулчур бис бе азы соксадыр бис бе?» – деп айтырган.

Дээрги-Чаяакчы оларга: «Тулчуңар! Даарта Мен оларны силерниң холуңарже киирип бээр мен» – деп харыылаан. ²⁹ Ынчан израильчилер Гиваны долгандыр дозуг кедег тургузуп кааннар .

³⁰ Үш дугаар хүнүнде израильчилер катап база Вениаминниң аймаа-биле тулчур дээш, Гиваның мурнунга биеэги хевээр чыскаалып туруп алган. ³¹ Вениаминчилер израильчилерже уткуй үнгеш, хоорайындан ырай бергеннер. Олар израильчилерни ооң мурнунда дег өлүрбүшаан, бирээзи Вефилче баар, өскези Гиваже баар ийи орук дургаар сүрүп эгелээн. Олар ынчан үжен хире израильчини өлүрүп каан. ³² Вениаминниң шериглери «Бис оларны биеэги хевээр кыра шаап тур бис» деп бодааннар. А израильчилер «Олардан дескен бооп, хоорайындан ырадып алгаш, оруктарже үндүрүп аар-дыр» деп бодап алганнар . ³³ Бүгү израильчилер турган черлеринден чорупкаш, Ваал-Фамарга чыскаалып алган, а Гиваның барыын талазынга дозуг кедегге турганнары Гиваже халдап кирипкен. ³⁴ Бүгү Израильден чыып каан 10 000 шилиндек дайынчы Гиваже халдай бээрге, каржы-дошкун тулчуушкун эгелээн. Оларны хай-халап манап турар дээрзи Вениаминниң дайынчыларының сагыжынга безин кирбээн.

³⁵ Дээрги-Чаяакчы Вениаминниң аймаан израильчилерниң мурнунга аштырыышкынга таварыштырган. Израильчилер ол хүн 25 100 чепсегленген вениаминчини кырып каапкан. ³⁶ Вениаминниң дайынчылары аштырганын көрүп кааннар.

А израильчилер Вениаминниң шерииниң мурнунга баштай аткаарлап эгелээннер, чүге дээрге олар Гиваның чанында дозуг кедегге тургузуп кааны дайынчыларынга идегеп турган. ³⁷ Дозуг кедегге турган улус хоорайже халдап киргеш, хоорайжыларны дөгерезин кыра шаап каапкан . ³⁸ Израильчилер кедегде шериглери-биле хоорайдан үнген ыш халдаашкынның демдээ боор кылдыр дугуржуп алган турган. ³⁹ Шак ынчаар, кажан израильчилер тулчуушкун шөлүнден аткаарлап эгелээрге, Вениаминниң шериглери оларны сүрүп, үжен хире кижини өлүрүп тура, «Бис оларны биеэги хевээр кыра шаап тур бис» деп бодап турган. ⁴⁰ Ол үеде хоорайдан улуг ыш үнүп эгелээн. Вениаминчилер хая көрнүп кээрге, оларның хоорайы өрттенип, ыжы дээрге чедип турар болган. ⁴¹ Аткаарлап турган израильчилер дедир көрнүп келген, а Вениаминниң шериглери хай-халап келгенин билип кааш, девидей бергеннер.

⁴² Олар ээн хову баар оруктап, израильчилерден дезипкеннер, ынчалза-даа израильчилерниң хылыжы оларны сүрүп тургаш, кырып эгелээн, а хоорайлардан уткуй үнген израильчилер оларның бажын дозуп, узуткап турган. ⁴³ Вениаминчилерни бүзээлеп алгаш, амыр-дыш бербейн сүрүп , Гиваның чөөн талазынга чедир чылча шаап келгеннер. ⁴⁴ Вениаминниң аймаандан 18 000 күштүг-шыырак кижи ынчаар өлүрткен. ⁴⁵ Арткан вениаминчилер ээн ховуже, Риммон деп туруг-хаяже дезипкен , а израильчилер оруктар дургаар оларның беш муңун кырып каапкан; оон оларны Гидомга чедир сүрүп тура, база ийи муңну чок кылып каапкан. ⁴⁶ Шупту каттышкаш, ол хүн Вениаминниң шериинден 25 000 кижи өлүрткен, олар дөгерези күштүг-шыырак дайынчылар турган.

⁴⁷ Вениаминниң дириг арткан дайынчылары 600 кижи ээн ховуда Риммон дээр туруг-хаяже дезе бергеш, аңаа дөрт ай турганнар. ⁴⁸ А израильчилер Вениаминниң чер-девискээринче ээп келгеш, бүгү хоорай-суурларын өрттедип-хуюктап, кижилерни-даа, мал-маганны-даа – шупту чүвени узуткап каапкан.

Дириг арткан вениаминчилерге кадайлар тып бергени

¹ Мицпага чыылган үезинде израильчилер кайызы-даа кыс уругларын вениаминчилерге кадай кылдыр бербес бооп даңгыраглаан турган. ² Ам олар Вефилге чедип келгеш, Бурганның мурнунга кежээге чедир ыглап-сыктап хүнзээннер. Ыыткыр ыглап тура, олар: ³ «Дээрги-Чаяакчы, Израильдиң Бурганы, Израильдиң бир аймаа чиде бээр кылдыр чүге ындыг чүве болган чоор?» – дижип турганнар. ⁴ Дараазында хүн чон эртен тургаш, өргүл бедигээжин туткаш, бүрүн өрттедир өргүлдер болгаш эп-найырал өргүлдери кылган.

⁵ Ынчан израильчилер: «Дээрги-Чаяакчының мурнунга чыыш кылып турувуста, Израильдиң шупту аймактарындан кым келбейн барган ийик?» – дишкеннер. Олар Мицпага Дээрги-Чаяакчының мурнунга келбээннерни өлүрер деп шыңгыы даңгырак сөстерни эткеннер-не болгай. ⁶ Оон израильчилер ха-дуңмазы Вениаминниң аймаан кээргеп, мынча дижип турганнар: «Израиль бодунуң бир аймаан одура шаап, чидиргени ол-дур . ⁷ Ам оларның дириг артканнарынга кадайларны кайыын тып бээр бис? Бис оларга уругларывысты бербес бооп, Дээрги-Чаяакчының ады-биле даңгыраглаан болгай бис». ⁸ Оон база катап: «Израильдиң аймактарында Мицпага Дээрги-Чаяакчының мурнунга келбээннер бар бе?» – деп айтырып турганнар. Ол чыышка Галаадтың Иавис хоорайдан кым-даа келбээн дээрзи билдине берген. ⁹ Бүгү чонну хынап көөрге, оларның аразында Галаадтың Иавис хоорайдан чаңгыс-даа кижи чок болган.

¹⁰ Оон Израильдиң ниити чыыжы ынаар 12 000 шеригни чорудупкаш, мынча деп дужааган: «Баргаш, Галаадта Иавистиң чурттакчыларын кадайлары болгаш ажы-төлү-биле катай чок кылып кааптыңар! ¹¹ Шупту эр улусту болгаш эр кижи-биле холбажып каапкан херээжен улусту бүрүнү-биле узуткап кааптыңар! » ¹² Шериглер чорупкаш, Галаадта Иавистиң чурттакчыларының аразындан эр кижи-биле холбажып көрбээн 400 арыг кысты тыпкаш, оларны ·ханаан черде Силомда турлагже эккелгеннер .

¹³ Израильдиң ниити чыыжы Риммон деп хая-туругда турар вениаминчилерге тайбың чарлаары-биле медээчилер чорудупкан . ¹⁴ Оон вениаминчилер дедир чанып келген, а Галаадта Иавистиң дириг арткан кыстарын оларга кадайлар кылдыр бергеннер, ынчалза-даа кыстарның саны четпейн барган.

¹⁵ Дээрги-Чаяакчы израиль аймактарның бүдүн-бүрүнүн камгалавайн барганындан чон Вениаминниң аймаан кээргеп турган. ¹⁶ Израиль ниитилелдиң ·баштыңнары: «Оларның артканнарынга кадайларны ам кайыын тып бээр бис? Вениамин аймактың бодунуң херээженнерин чок кылып каапкан-на болгай бис» – деп турган. ¹⁷ Оон олар мынча дээннер: «Израильдиң чаңгыс-даа аймаа читпес кылдыр, Вениаминниң аймааның чер-девискээри оларның дириг арткан оолдарынга артсын. ¹⁸ Ынчалза-даа бис оларга уругларывысты кадай кылдыр берип шыдавас-тыр бис, чүге дээрге израильчилер ол дугайында „Вениаминчилерге уруун кадай кылдыр берген кижи бүрүзү каргыш эдилээр болзун!“ деп даңгырак берген болгай».

¹⁹ Оон: «Адырам, Силомга чылдың-на Дээрги-Чаяакчыга тураскааткан байырлал бооп турар болгай...» – дээннер. (Силом Вефилдиң соңгу талазында, а Вефилден Сихем баар оруктуң чөөн талазында база Левонаның мурнуу талазында турар.) ²⁰ Ынчангаш олар вениаминчилерге мынчаар сүмелээн: «Баргаш, виноград шөлдеринге чаштынып олуруп алыңар. ²¹ Силомнуң аныяк кыстары байырлалда самнап эгелээр дээш үнүп кээрге , шөлдерден үне халчып келгеш, кижи бүрүзү бодунга кадай кылдыр ол кыстарны бир-бир кылдыр тудуп алгаш, Вениаминниң черинче алгаш барзын. ²² А кажан оларның ачалары азы акылары биске хомудалдыг чедип кээрге, бис оларга: „Уругларыңар дээш бисти өршээп көрүңер, чүге дээрге бис вениаминчилерниң кижи бүрүзүнге дайын үезинде кадай тып берип шыдавадывыс. А силерниң уругларыңарны оорлапкан болганда, силер база буруу чок силер! “ – деп харыылаар бис».

²³ Вениаминчилер ол-ла хевээр кылган, самнап турган уругларның аразындан кижи бүрүзү бодунга кадай кылдыр бир-бирни оорлааш, чер-девискээринче чана бергеш, хоорай-суурлар катап тудуп, оларынга чурттап эгелээн. ²⁴ Ол-ла үеде израильчилер база аймак-адыр аайы-биле тус-тузунда боттарының чер-девискээринче тарап чана берген.

²⁵ Ол үеде Израильге хаан чок турган, кижи бүрүзү бүгү чүвени бодунуң шынныг деп санаар аайы-биле кылып чораан .