Аввакум медээчиниң ному
Киирилде
Бо номда кол айтырыг – улустуң бот-боттарынга чедирип турары бузуттуг-бак чүүлдеринге Бурган кандыг хамаарылгалыгыл? Ол бүгү Бурганга хамаан чок бе? Бурган ылап-ла чөптүг бе?
1–2 эгелерде ол айтырыг бистиң эрага чедир VII вектиң төнчүзүнде болуушкуннарның байдалында, Аввакум биле Бурганның аразында чугаа хевирлиг кылдыр кирген. Соңгу еврей күрүне Израиль ынчан дайзыннарга чылча шаптырган турган. А Иудеяның чону Бурганның ыдыктыг хоойлузун хөй чылдар дургузунда сагывайн, бачыт болгаш дарлал-кызагдалга бүргеткен турган. Ынчангаш Бурган Иудеяның чонун эжелеп алыышкын-биле кезедир деп турарын баш бурунгаар чугаалаан.
Ол үеде Вавилон күрүнениң бажынга турган халдей чон бодунуң эрге-чагыргазын калбартып эгелээн. Күчүлүг Ассирия күрүнени чылча шапкаш, вавилончулар боттарының тергииделин бүгү Чоокку Чөөн чүкке, ооң иштинде Иудеяга нептередирин уламчылаан. Чоокку Чөөн чүктүң ол үедеги өске чоннары ышкаш, вавилончулар дүрзү-бурганнарга мөгейип, улуургак чоруунуң ужун Дээрги-Чаяакчыдан кортпас турган. Вавилоннуң эрге-чагыргазы бистиң эрага чедир 539 чылга чедир уламчылаан, ынчан ону бодунуң ээлчээнде перстер чаалап алган.
Бо номнуң үшкү эгези Ыдыктыг ырлар номунче кирген ырлар ышкаш хевирлиг болуп турары-биле ылгалдыг. Эгениң бажында бижик болгаш ооң сөөлүнде хөгжүм талазы-биле айтыышкын ылап-ла ындыг дээрзин айтып турар. Бо ырда Бурган диңмирээшкин-кызаңнаашкын үезинде Бодунуң чонунга дузалап бар чыдар күчүлүг дайынчы ышкаш кылдыр тодараттынып бижиттинген. Ырда ажыглап турар илередиг, сөс-домак Дээрги-Чаяакчының Синай дагга улуска көстүп келгенин сагындырып кээр (Хосталыышкын номун көр).
11 Бурганның Аввакум медээчиге ажытканы өттүр билиишкин бо-дур .
Аввакумнуң Бургандан бирги айтырыы
2 Дээрги-Чаяакчы, чежеге дээр дуза дилеп кыйгырар мен,
а Сен мени дыңнавас-тыр сен ,
чежеге дээр күчүлел дээш хомудап, Сени кыйгырар мен,
а Сен мени камгалавас-тыр сен .
3 Кемниг үүлгедиглерже көөр кылдыр чүге мени албадаар сен?
Базындырыышкынче чүге анаа көрүп турар сен?
Үптээшкин биле күчүлелди көрүп тур мен,
адаан-өжээн көдүрлүп, алгыш-кырыш кедереп тур.
4 Ол бүгүнүң уржуу-биле хоойлу-даа күжүн чидирген,
шын шииткел-даа шуут үндүрбестээн:
бузуттуглар чөптүг-шынныг улусту бүзээлеп алган болгаш,
хажыткан шииткел үндүрер-дир .
Бурганның харыызы
5 «Чоннарда чүү болуп турарын топтап көрүңер –
кайгап-харай бээр силер.
Чүге дээрге улустан дыңнааш-даа,
бүзүревейн баар чүүлүңер чурттап чоруур үеңерде бүде бээр .
6 Көрүңер даан, Мен ам халдей чонну күштелдирер мен;
ол дээрге бодунга хамаарышпас хоорай-суурларны эжелеп алыр дээш
чер-делегей кезип чоруур, каржы-хажагай, хайжок чон болгай .
7 Ол чон коргунчуг-даа, түрлүг-даа.
Шииткел ол чондан үнер, күчү-күш-даа ооң холунда.
8 Ооң аъттары ирбиштен-даа дүрген маңнаар ,
кежээ чимзенген бөрүлерден-даа шалыпкын;
ооң аъттыг шерии халдып чоруп турар,
аъттыг шеригжилери ырактан хөме келгеш,
олчазын тевер дээн эзир дег шүүргедээр .
9 Ол чоннуң шупту улузу күчүлел эккээр,
ооң арын-шырайы өрттендир изидер хат дег ,
ол чон элезин дег хөй улусту тудуп алгаш баар.
10 Ол чон өске чоннарның хааннарын дорамчылаар,
·баштыңнарын кочулаар, шупту шивээлерже шоодуп көөр –
бүзээлел чалды оларга деңнештир оваалааш,
ол шивээлерни эжелеп аар.
11 Оон ол чон хат ышкаш ужугуп, оруун уламчылаар.
Шак ол бачыттыг улус бодунуң күжүн бурганчыдып турар ».
Аввакумнуң Бургандан ийиги айтырыы
12 Дээрги-Чаяакчы, ыдыктыг Бурганым,
үе-дүптен бээр бар турган эвес ийик сен бе?!
Сен өлбес сен!
Дээрги-Чаяакчы, Сен ол чонну шииткелиңни боттандырар кылдыр тургузуп кагдың.
Мээң Хаям, Сен аңаа кеземчеңни күүседирин дагзып кагдың .
13 Сээң арыг карактарыңга кемниг үүлгедиглерже көөрү таарышпас,
улустуң базындырыышкынынче анаа көрүп шыдавас сен.
А чүге-ле кара сагыштыг улусче анаа көрүп турар сен ,
бодундан чөптүг-шынныг кижини бузуттуг кижи сыыра бээрге,
чүге ыыт чок хайгаарап турар сен?
14 Чүге-ле Сен кижилерни далайның балыы дег,
·баштыңы чок соястаар амытаннар дег кылдыр кылып каан сен?
15 Ол улусту шуптузун бузуттуг дайзын сыырткыыш-биле ушта тыртып ,
балык тудар четки-биле шүүреп ап турар , ынчангаш өөрүп-байырлаар.
16 Четкилери аңаа бай-шыырак чурттап,
эки-чаагай аъш-чем чиир арга бээр боорга,
ол дайзын четкизинге өргүл салып, айдызап турар-дыр!
17 Таанда-ла ол олчалыг четкизин божудуп,
чоннарны хайыра чогу-биле үргүлчү узуткаар ужурлуг бе?
21 Доскуулдап туруп алгаш , суургадан хайгаарап көрүп,
Дээрги-Чаяакчының меңээ чүү дээрин,
мээң хомудалымга Ооң канчаар харыылаарын билип ап көрейн.
Бурганның харыызы
2 Дээрги-Чаяакчы меңээ мынча деп харыылаан:
«Мээң чорутканым көстүүшкүннү бижип каг –
номчуп турар кижиге билдингир болзун дээш ,
самбыраларга тода кылдыр шыйып бижип каг .
3 Ол көстүүшкүн бир-ле доктааткан үеге хамааржыр ,
боттаныышкынынче чүткүп бар чыдар база черле мегелевес;
ук көстүүшкүн дораан боттанмас-даа болза, шыдажып мана ,
чүге дээрге албан чогуп бүдер, үр үеде саадавас .
4 Көрүңер даан, туразы улуг кижиниң сагыш-сеткили арыг эвес,
а актыг-шынныг кижи бүзүрелиниң ачызында амылыг артар .
5 Турамык улусту байлакшылы сотка олуртур , оларга оожургал бербес,
ынчангаш боттарының ишти-хырнын ·тамы ышкаш алгыг кылып аар,
ол улус, өлүм-даа дег, пөгери чок ;
шупту чоннарны чаалап ап, шупту аймактарны чагырып туруп бээр .
6 Ынчалза-даа ол чоннар шупту оларны кочулап :
„Боттарынга хамаарышпас чүве-биле хөлүн эрттир байып алган улус ат болур!
Долаалар төлевири чыып, чүдүртүнүп алган улус
чежеге дээр ынчап кээрил?“ – деп ойзу чугаалажыр.
7 Сеңээ өрелиг улус хенертен тура халышпас бе,
олар оттуп келгеш, сени сириледиппес бе,
оларга үптеттирип албас сен бе?
8 Хөй чоннарны үптеп-тонаан болгай сен;
кижи ханы төккениң дээш,
чурттарга, хоорайларга, ында чурттаан бүгү улуска күчүлел көргүскениң дээш,
арткан бүгү аймактар сени база үптеп-тонап кааптар .
9 Уязын бедик черге тудуп ап ,
озалдыг байдалдардан бодун айыыл чок болдурар дээш,
аал-оранынга былаап алганы олча чыып алыксап турар улус ат болур!
10 Сээң кара бодалдарың бодуңнуң аал-ораныңны бак атка киирер,
хөй чоннарны узуткап тура, бодуңга хора чедиргениң ол-дур.
11 Ханаларда даштар безин сеңээ удур алгыржы бээр ,
оларның сөстерин бажың-балгаттың ыяш ооргалары бадыткаар.
12 Өлүрүүшкүн-биле хоорай таваа салып,
кемниг үүлгедиг-биле орду тудуп турар улус ат болур!
13 Чоннарның ажыл-ижин от чиир деп,
аймактар хей черге хинчектенип ажылдаар деп
Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы тодарадып кагбаан чүве бе?
14 Чүге дээрге Дээрги-Чаяакчының алдарының дугайында билиг чер-делегей кырынга,
далайны долдур аккан суг дег, нептерей бээр .
15 Өске кижиге килеңин куткан дашка сунуп,
ооң шалдаң-чанагажын көөр дээш,
эзиртир ижиртип турар улус ат болур!
16 Алдар орнунга кочулал-биле пөгер сен,
ам бодуң иш-ле, бужар шалдаңыңны көргүс-ле!
Дээрги-Чаяакчының күчүлүг холунуң сунган дашказы сээң ижер үлүүң апаар ,
ат-алдарыңны баксырадыр сен.
17 Ливан чуртту каржы-бак чаңнап турганың дег,
сени база каржы-бак чаңнаар.
Мал-маган кыргып-хыдып турганың дег,
сени база узуткап каар.
Кижи ханы төккениң дээш,
чурттарга, хоорайларга, ында чурттаан бүгү улуска күчүлел көргүскениң дээш,
сени база бак аажылаар.
18 Үнү чок дүрзүлер кылып турар шуткукчу кижи
оозунга идегээр-даа болза,
ол уран-шевер кижиниң кылып кааны дүрзү-бурган –
шуткуп каан меге башкы
ол шевер кижиге кандыг ачы-дуза көргүзерил?
19 Ыяш дүрзүге: „Тынгарлып кел!“,
а чугаа-сөзү чок дашка: „Оттуп кел!“ – деп турар улус ат болур!
Ол дүрзү кандыг-бир чүвеге өөредип каап шыдаар бе?
Көрүңер даан, ону алдын, мөңгүн-биле шап каан-даа болза,
амыдыралдың тыныжы ында чок-тур .
20 А Дээрги-Чаяакчы – Бодунуң ыдыктыг өргээзинде ,
бүгү чер-делегей Ооң мурнунга ыыт чок турзун! »
Аввакумнуң ыры
31 Аввакум медээчиниң мөргүлү. Шигионот-ыр.
2 Дээрги-Чаяакчы, Сээң дугайыңда дыңнап кагдым,
Сээң ажыл-херектериң мени сүрээдедип тур;
өндүр улуг ажыл-херээңни бистиң үеде база чаартып көргүзүп көр.
Килеңнеп-даа тура, өршээлиңни утпайн көр. Сэла
3 Бурган – Темандан, ыдыктыг Дээрги – Фаран дагларындан
чедип кел чыдыр . Сэла
Ооң өндүр бедии дээрлерни шыва алган,
Аңаа алдар-мактал черни бүргээн!
4 Ооң чайыны кызаңнаан чырык дег,
Ооң холундан херелдер чырып үнүп турар ,
Ооң күчү-күжү ында чажыртынган.
5 Ооң мурнунга аарыг-аржык тараар,
изиг-халыын Ооң изи-биле чоруур .
6 Ол доктаай бергеш, черни хемчээй көрүпкен ,
Ооң көрүжү чоннарны сириледипкен;
үе-дүптүң даглары буступ кээп дүшкен,
эрте-бурунгу тейлер чавызай берген ;
Бурганның оруктары үе-дүптен бээр турган.
7 Кушан черниң чадырлары айыыл-халапка алысканын көрген мен;
мадиан черниң майгыннары сириңейнип турган .
8 Дээрги-Чаяакчы, Сээң килеңиң
хемнерже кыптыкканы ол бе,
агым сугларга хорадааның ол бе,
далайга ажынганың ол бе?
Чүге аъттарыңны мунуп алдың,
чүге тиилелгелиг ·дайынчы тергелериңде саадаптың?
9 Аймактарга даңгыраглаан аазаашкының бадыткап,
ча-согунуң белеткеп алдың . Сэла
Чер кырын хемнер-биле диле кезиптиң.
10 Сени көрүп кааш, даглар сириңейни берген ,
суглар аттыгып баткан,
дүп чок далай алгырып эгелээш ,
чалгыгларын диргелдир көдүрүпкен.
11 Сээң ужуккан согуннарың чырыын,
чайынналган чыдаларың кызаңнаанын көргеш,
хүн биле ай турган черинге доктаай берген .
12 Килеңней бергеш, Сен чер кыры-биле базып эрте бердиң,
хорадай бергеш, чоннарны базып кагдың.
13 Бодуңнуң чонуңну камгалаар дээш,
шилип алганың улусту камгалаар дээш чоруптуң;
бузуттуг чоннуң ·баштыңын узуткап кагдың,
ону таваңгайындан тейинге чедир шалдаңнап кагдың. Сэла
14 Ооң аг-шерии, мени чылча шавар дээш,
казыргы дег халдап келген.
Олар, түреңги кижини бүдүү сыырар дээнде дег,
амырап турдулар.
А Сен оларның баштыңын ооң бодунуң-на чыдалары-биле
өттүр шанчып кагдың;
15 Сен Бодуңнуң аъттарың-биле далайга,
өндүр улуг сугларга орук изеп алдың .
16 Ол шимээн-даашты дыңнап кааш,
ишти-хөңнүм сүрээдеп сирилеш дээн,
диштерим шаккыңайнып,
сөөк-даяам ирик дег апарып,
буттарым сириңейни берген .
Ындыг-даа болза, бисти үптеп турар чонну
айыыл-халап хүнү таварыырын манаар мен .
17 Фига ыяжы чечектелбес, виноград сыптарында каттар чок,
оливаның чимизи үнмес, шөл дүжүдүн бербес-даа болза,
кажааларда мал-маган чок-даа болза,
18 ынчан безин Дээрги-Чаяакчы дээш өөрүүр мен,
мени камгалаар Бурганым дээш хөглээр мен .
19 Дээрги-Чаяакчы – мээң күчү-күжүм, мээң Дээргим!
Ол мээң будумну сыын буду дег кылып каар,
бедиктерже мени көдүрер .
Хөгжүм башкарыкчызынга. Хылдыг хөгжүм үдээр .