Эсфир

Эсфир

Киирилде

Эсфир деп номда еврей чонну долузу-биле узуткаттырарының айыылындан канчаар чайлатканын чугаалап турар. Тоожуушкуннуң болуушкуннары бистиң эрага чедир V чүс чылда болуп турар. Ол үеде Персия-Мидия империязы бүгү Чоокку Чөөн чүктү, Индиядан Африкага чедир, чагырып турган. Персилер вавилон империяны эжелеп алгаш (бистиң эрага чедир 539 чыл), вавилон чонга туттуруп турган еврейлерге төрээн чуртунче чана бээрин чөпшээрээннер. Ынчалза-даа хөй санныг еврейлер ол арганы ажыглавайн, диаспорага (тоо быдараашкынның байдалынга) артып калып, Палестинадан дашкаар еврей бөлүглежиишкиннерге чурттап артканнар. Еврейлер боттарының чүдүлгези болгаш ёзу-чаңчылдарының талазы-биле оларны хүрээлээн чоннардан аажок ылгалдыг болгаш, ол чоннарның көөр хөөн чок база өжээннешкек чоруу-биле бо-ла таваржып турганнар. Перси хаанның эреңгей сайыды Аман биле еврей дүжүмет Мардохейниң аразында чөрүлдээ шак ындыг адаан-өжээнниң дүшкүүрлүг чижээ болур.

А Мардохейниң кижизиткен кызы Эсфирни Персияның кадынының дүжүлгезинге олуртканы Бурганның Бодунуң чонун эң айыылдыг байдалда безин өлүмден камгалаарын көргүзүп турар. Бо номнуң еврей үндезин сөзүглелинде Бурганның ады чаңгыс-даа катап кирбээнин база тоожуушкуннуң болуушкуннарынга Ооң киржилгезин дорт айытпаанын демдеглээри солун. Ынчалза-даа кичээнгейлиг номчукчуга тоожуушкунда байдалдарның таварылга болган ышкаш тургустунганы херек кырында таварылга эвези шуут-ла илдең болур ужурлуг. Харын-даа Дээрги-Чаяакчы Ооң күзел-соруун күүседири-биле чогуур черлерге тургузуп кааны улустуң (Эсфир, Мардохей, перси хаан) ажыл-херектериниң дузазы-биле Бодунуң чонун камгалап турар.

Адак сөөлүнде еврейлерге кыжаныышкын оларның боттарының дайзыннарын тиилээни бооп хуула берген. Ол өндүр улуг болуушкун иудейлерниң амдыгаа чедир байырлап турары Пурим деп байырлалды доктаатканы-биле демдеглеттинген. Ол байырлал үезинде иудейлер бо номну номчуп, Аманның кара сагыштыын болгаш Эсфирниң дидимин сактып турар.

Ахашверош хаанның дою

¹ Ахашверош хаанның Индиядан Эфиопияга чедир 127 девискээрни башкарып турган үезинде бо бүгү болган.

² Ахашверош хаан эрге-чагырганы холга алганының үшкү чылында найысылал хоорай Сузының ордузунга ³ бодунуң бүгү нояннарынга, девискээрлер чагырыкчыларынга, перси-мидий шеригниң кол баштыңчыларынга база бүгү чалчаларынга дой эрттирген. ⁴ Күрүнезиниң бай-шыдалдыын, күчү-күштүүн, бодунуң ылгалдыг өндүр бедиин көргүзүп, ол 180 хонук дургузунда дойлап келген.

⁵ Ол хуусаа эрткенде, хаан Сузының ордузунуң улуг-биче чонунга база бир чеди хонуктуң доюн бодунуң ордузунуң хериминиң иштинде садынга эрттирген. ⁶ Маңган ак болгаш көк өңнүг пөстерни ак болгаш хүрең-кызыл хендирлерге быжыглааш, мөңгүн дээрбектерге, маны даш чагыларга аскылааш, херим иштин каастап каан. ⁷ Маны даш-биле база ногаан, кара болгаш өске-даа янзы-бүрү өңнүг даштар-биле шыпкан черлерде алдын, мөңгүн олуттарны чалаттырганнарга белеткеп каан. ⁸ Янзы-бүрү саваларга суксуннарны кудуп турган; хаанның холунуң элбээн херечилээн арага-дарызы-даа далай-ла. Ишкен улуска хаанның дужаалын ёзугаар хоругдал-даа, албадал-даа турбаан. Ол чалчаларынга арага-дарыны аалчыларның күзели-биле кударын дужааган.

⁹ Астин кадын база аңгы дойну Ахашверош хаанның ордузунда херээжен чонга эрттирген.

Астин кадынны дүжүлгеден дүжүргени

¹⁰ Дойлаашкынның чеди дугаар хүнүнде, арага хаанның хөрек-чүрээн хөгледи эзирти бергенде, ол бодунга хууда бараан болуп турар чеди бүзүрелдиг чалчазынга – Мегуманга, Бизтага, Харбонага , Бигтага, Авагтага, Зетарга база Каркаска ¹¹ Астин кадынга дүжүлге бөргүн кедиргеш, аңаа эккээрин дужааган. Хаан Астинни чонга болгаш нояннарынга көргүзүксээн, чүге дээрге ол тергиин чараш турган. ¹² Ынчалза-даа Астин хаанның чалчаларын дамчыштыр дыңнаткан дужаалын тоовайн, келбейн барган.

¹³ Шак ынчан хаан аажок килеңнеп хорадаан. Кандыг-даа байдалдарны сайгарып шыдаар, эрге-хоойлуну эки билир чеди мерген угаанныг кижини хаан келдиртип алган, чүге дээрге кандыг-даа берге айтырыгларны шиитпирлээрде, ол ынчаар кылыр турган. ¹⁴ Хаанның арнын көөр, аралажыр эргелиг, аңаа чоок чеди перси-мидий ноян : Каршена, Шетар, Адмата, Тарсис, Мерес, Марсена, Мемухан олар хаан төрениң эң бедик эрге-дужаалдарын ээлеп турганнар.

¹⁵ Ахашверош хаан: «Чалчаларым дамчыштыр сөглеткен сөзүмнү Астин кадын тооп көрбээн-дир. Хоойлу ёзугаар ону канчаар көөр ужурлугул?» – деп айтырган.

¹⁶ Мемухан ноян хаанга болгаш ооң нояннарынга мынча дээн: «Астин кадын чүгле чаңгыс Ахашверош хаанның мурнунга эвес, а хаанның чагыргазының адаанда турар бүгү девискээрниң шупту чонунуң база нояннарының мурнунга буруулуг кижи-дир. ¹⁷ Чүге дизе Астин кадынның бо херээ бүгү херээженнерге үлегер болу берип, олар ашактарын тооп көрбестей берзе канчаарыл. Олар: „Ахашверош хаан Астин кадынга бараалгап кээрин дужаарга, ол тооваан“ – дижи бээр болгай. ¹⁸ Ол дораан перси-мидий нояннарның кадайлары кадынның дугайын дыңнааш, ашактарын база тоовастай бээрлер: хүндүлешпес чорук-даа, хомудал-даа көвүдээр. ¹⁹ Бир эвес Ахашверош хаан күзээр болза, Астин кадынның ооң арнын көөр эргезин казып каапсын. Ол дугайында кажан-даа өскертип болбас, перси-мидий хоойлуларже киир бижиир чарлыктан үндүрзүн . А ооң кадын дүжүлгезин өске, оон дээре, төлептиг херээженге хүлээдип берзин. ²⁰ Хаанның ол чарлыы ооң аажок улуг күрүнезиниң бүгү булуңнарынга тарай бээрге, шупту херээженнер боттарының кандыг-даа байдалда турар ашактарын ханы хүндүлей бээрлер ».

²¹ Мемуханның ол сүмези хаанга болгаш нояннарга кончуг таарышкан. Хаан ол ёзугаар кылган. ²² Чурттуң булуң бүрүзүнде чоннарның төрээн дылдарынга, оларның үжүк-бижиктеринге бижээн чагааларны хаан тараткан. Оларда: «Өг-бүлеге ашаа кол ээ болур дээрзин оларның төрээн дылдарынга чарлаңар» деп дужааган.

Эсфирниң дүжүлгеге саадааны

¹ Бо бүгү болуушкуннарның соонда Ахашверош хаан кылыы частып, оожургай бергеш, Астин кадынның болгаш ооң кылган херээниң дугайында, аңаа хамаарыштыр бодунуң үндүрген шиитпириниң дугайында сактып келген. ² Хаанның бараан болукчулары мынча дишкеннер: «Хаанга аныяк чараш кыстардан тып берзе эки боор, ³ ол бодунуң күрүнезиниң девискээринге көрүштүг аныяк кыстар чыыр кижилерден томуйлап кагзын. Олар кыстарны Сузының ордузунга, хаанның кадайларының бажыңынга чыып эккелзин. Хаанның кадайларының хайгааракчызы, бүзүрелдиг чалча эр Гегайга ол кыстарны кадартып кааш, оларга чараштанып чагдынар чүүлдерден үлеп бээр-дир. ⁴ Хаанның таарзынганы кыс Астинниң орнунга кадын болгай-ла». Ол сөстер хаанга кончуг таарышкан. Хаан шуптузун ынчаар күүсеткен.

⁵ Сузының ордузунга бир еврей кижи чурттап чораан. Ооң адын Мардохей дээр чүве-дир. Ол Вениаминниң үре-салгалындан Иаирниң оглу турган. А Иаир – Шимейниң оглу, Шимей – Кистиң оглу турган чүве-дир. ⁶ (А Кисти Иерусалимден туттуруушкунче аппарган улус-биле кады эккелген. Ол бүгү Вавилоннуң хааны Навуходоносорнуң Иудеяның хааны Иехонияны тудуп алгаш барганы үеде болган.) ⁷ Мардохей бодунуң адазының дуңмазының уруу Гадассаны кижизидип өстүрүп каан. Ону Эсфир деп база адаар турган. Эсфирниң адазы-даа, иези-даа чок болуп, өскүс арткан. Ол дурт-сын-даа, арын-шырай-даа талазы-биле чараш кыс турган. Ада-иези өлген соонда, Мардохей ону уруг кылдыр азырап алган чүве-дир.

⁸ Хаан чарлыы тарай бергенде, Сузының ордузунда хаанның бажыңынга Гегайның хайгааралының адаанга дыка хөй кыстарны чыыпканда, Эсфирни база аңаа эккелген. ⁹ Ол кыс Гегайга онзагай кылдыр көзүлген. Гегай олче ээ көрнүп, дораан-на өскелерден ылгап, каастанып чараштаныр, мага-бодун чагдынар чүүлдерни бергеш, алыр ужурлуг чемин үндүрүп берген. Ону ажаап карактаар кылдыр хаанның бажыңындан шилиттинген чеди чалча кысты тускайлааш, херээженнер бажыңында дээре дээн өрээлдерни Эсфирге болгаш ол кыстарга аңгылап берген. ¹⁰ Эсфир бодунуң ук-ызыгуурунуң-даа, төрелдериниң-даа дугайында чугаалаваан, чүге дээрге Мардохей ол дугайын чугаалавазын аңаа чагып каан. ¹¹ Мардохей Эсфирниң кадыкшыл байдалын, кандыг турарын айтырар дээш хүннүң-не херээженнер бажыңының хериминиң чанынга кээп турган.

¹² Он ийи ай дургузунда кыстар бүгү талалыг белеткелди эрткен турар ужурлуг: алды ай иштинде мирра деп чуксуг үс-биле чагдынар, база бир алды ай иштинде чаагай чыттыг үнүштер болгаш чүүлдер-биле чагдынар. Бо бүгү белеткел төнерге, кыс бүрүзүнүң Ахашверош хаанга көстүр өйү келген болур. ¹³ Ынчан кыс хаанга мынчалдыр көстүп кирер турган: херээженнер бажыңындан ол чүнү-даа негээр болза, шуптузун күүседип бээр ужурлуг чүве-дир. ¹⁴ Кежээ ол кыс хаанның бажыңынче киргеш, эртенинде херээженнерниң өске бажыңынче хаанның бүзүрелдиг чалчазы эр Шаазгазтың хайгааралы-биле ээп кээр турган. (Шаазгаз хаанның күл-кадайларын кадарып турган.) Ооң соонда демги кыстарның хаанче катап кирер аргазы чок болур. Кандыг-бир кысты хаан онзазынып, адын адап, катап кыйгыртып аар болза, ол чүгле ынчан кээп болур.

¹⁵ Мардохейниң төрел акызы Авихаилдиң уруу – Мардохейниң азыраан уруу Эсфирниң хаанга көстүр өйү кээрге, ол кыс хаанның херээженнериниң кадарчызы, бүзүрелдиг чалча Гегайның сүмелээнинден өске чүнү-даа дилевээн. Эсфир ону көрген бүгү улустуң сеткилинге кирген. ¹⁶ Ахашверош хаанның дүжүлгеге саадаанының чедиги чылының Тевет деп онгу айында, Эсфирни ооң бажыңынче аңаа көстүр кылдыр киирипкеннер. ¹⁷ Шак ынчан хаан Эсфирге кайы-даа кыстардан артык ээ көрнүп, кайы-даа кадайларындан артык ынакшый берген; ынчангаш хаан ооң бажынга дүжүлге бөргүн кедирип бергеш, Астинниң орнунга кадын кылып каан. ¹⁸ Ынчан хаан Эсфирниң алдар-хүндүзү дээш бодунуң шупту нояннарынга, чалчаларынга улуг дой эрттирген. Ол чуртунуң девискээринде чонга янзы-бүрү чиигелделерни берген болгаш бодунуң белек-селээн харам чокка үлээн.

Мардохейниң хаанны камгалааны

¹⁹ Кыстарны ийи дугаар чыып турда, Мардохей хаанның күрүнезинге бараан бооп турган. ²⁰ (Эсфир Мардохейниң чагыын ёзугаар бодунуң ук-ызыгуурунуң, төрелдериниң дугайында чүнү-даа чугаалаваан. Мардохейниң сөзүн Эсфир, аңаа азырадып турган үезинде дег, ам-даа хажык чокка дыңнаар турган.) ²¹ Мардохей хаанга бараан бооп турар өйде, эжик таңныылдаан ийи чалча: Бигтан биле Тереш Ахашверош хаанга хорадааш, ооң амы-тынынга чедерин дугуржуп ап турганнар. ²² Ол дугайын Мардохей билип кааш, Эсфир кадынга дыңнадыпкан. А Эсфир ону Мардохейниң адындан хаанга дамчыдыпкан. ²³ Херекти истээрге, шуптузу шын болган, ынчангаш ол ийи чалчаны ыяшка азып шаажылаан. Мардохейниң кылган эки херээниң дугайын хаанның демдеглелдер дептеринче киир бижээн .

Аманның Мардохейге болгаш еврейлерге удур кара сагыжы

¹ Ол бүгү болуушкуннарның соонда Ахашверош хаан Аман деп аттыг бир кижини канчаар-даа аажок алдаржыдып, бүгү нояннардан бедидир көдүрүп, оларның үстүнге салып каан. Аман дээрге Агагтың үре-салгалы, Амадаттың оглу болган. ² Хаанның чоок дүжүметтери шуптузу хаанның дужаалын ёзугаар Аманга черге чедир мөгейип бараалгап турганнар. Чүгле Мардохей аңаа черге чедир мөгейип бараалгавайн барган. ³ Шак ынчан хаанның чоок дүжүметтери Мардохейден: «Сен хаанның дужаалын чүге күүсетпейн тур сен?» – деп айтырганнар. ⁴ Хүннүң-не аңаа чугаалаарга-даа, Мардохей оларны дыңнавас болган, ынчангаш олар Аманга ооң дугайында, ол «Еврей кижи мен» деп турганының дугайында хоптаныпканнар. Хаанның чоок дүжүметтери Мардохей Аманның мурнунга бодун канчаар алдынар ирги дээрзин көрүксеп турганнар. ⁵ Мардохей ооң мурнунга черге чедир мөгейип бараалгавас боорга, Аманның килеңи кыптыга берген. ⁶ Чүгле Мардохейниң амызынга чедип, шаажылаары Аманның сагыжынга четпес болган; ынчангаш Мардохей еврей кижи болганда, Ахашверош хаанның чагыргазының адаанда бүгү еврейлерни узуткаарын Аман бодап алган.

⁷ Ахашверош хаанның чагыргага келгениниң он ийи дугаар чылының Нисан деп баштайгы айы турган. Ынчан Аманның мурнунга ай, хүн тодарадыр «пур» деп төлге салганнар . Ол төлге Адар деп он ийиги айга дүшкен. Аман еврейлерни ол өйде узуткап эгелээр деп шиитпирлээн.

⁸ Аман Ахашверош хаанга мынча дээн: «Силерниң чагырган девискээриңерде аңгы чоннар аразында тарай берген бир чон бар-дыр; ол чоннуң хоойлузу өскелерниинден ылгалдыг, хаанның дужаалдарын олар күүсетпейн турарлар-дыр ; ынчангаш хаан кижи ону ынчаар арттырып болбас ужурлуг. ⁹ Бир эвес хаан күзээр болза, оларны узуткаар деп дужаалдан үндүрзүн; ынчан хаанның күрүне хөреңгизинче киирер дээш, хаанның дүжүметтеринге 10 000 °талант хире деңзилиг мөңгүннү бээр мен».

¹⁰ Ынчан хаан бодунуң холундан таңмалыг билзээн ужулгаш , Агагтың үре-салгалы, Амадаттың оглу, еврейлерниң дайзыны Аманга суп берипкен . ¹¹ Хаан Аманга: «Бо мөңгүннү болгаш чонну сеңээ берип тур мен; оларны канчаарыңны бодуң бил» – дээн.

¹² Бирги айның он үште хаанның бижээчилерин келдирткеш, Аманның айтыышкыны-биле күрүне эргелекчилеринге, девискээрлер чагырыкчыларынга, чон бүрүзүнүң нояннарынга оларның үжүк-бижиктери-биле оларның дылдарынга чагааларны бижиткен ; ол бүгү Ахашверош хаанның адындан бижиттинген болгаш ооң билзээ-биле таңмалаттынып бадыткаттынган. ¹³ Чагааларны шапкынчылар дамчыштыр хаанның чагыргазында бүгү девискээрлерже тарадыпкан . Ында бижээнин ёзугаар еврейлерниң шуптузун: аныяк-кырганны-даа, уруг-дарыгны-даа, херээженнерни-даа чаңгыс хүнде – Адар деп он ийи дугаар айның он үште кыргып-хыдыыр, узуткаар, оран-савазын база акша-хөреңгизин үптээр ужурлуг. ¹⁴ Дужаалдыг чагааның хоолгазын чурттуң булуң бүрүзүнче чорудары көрдүнген. Ол хоойлу дег бооп, бүгү чоннарга четкен турзун дээн, чүге дээрге олар демги хүнге белен турар ужурлуг.

¹⁵ Шапкынчылар хаанның чарлыы-биле кончуг дүрген чорупканнар . Чарлык Сузының ордузунга база тарай берген; хаан биле Аман дойлап найырлап органнар, а Сузы хоорай хөлзээзин-дүвүрелге алзыпкан.

Мардохейниң Эсфир кадындан дуза дилээни

¹ Мардохей чүү болганын билип кааш, бодунуң идик-хевин ора соп каапкаш, качыгдалдың самдар хевин кеткеш, бодунче хүл чажып алган; оон хоорайның ортузунга үнүп келгеш, муңгаранчыг ыглап-сыктап, алгырып-кышкырып эгелээн. ² Ындыг янзылыг ол хаанның хериминиң чанынга чедип келгеш, кирбейн барган, чүге дээрге качыгдал хевин кеткен кижи хаанның хериминче кирип болбас турган. ³ Хаанның чарлык-дужаалы четкен девискээр, булуң бүрүзүн еврейлерниң качыгдалы, ыы-сыызы долуп, олар ·шээрленип турган; качыгдал хеви болгаш хүл оларның орун-дөжээн солуй берген .

⁴ Эсфирниң бүзүрелдиг чалчалары база чалча кыстары аңаа келгеш, Мардохейниң дугайын чугаалап бергеннер. Кадын дыка-ла хөлзеп, дүвүрээн. Мардохей качыгдал хевин ужулзун дээш, Эсфир олче идик-хеп чорудупкан, ынчалза-даа ол ону хүлээп албаан, качыгдал хевин ужулбаан. ⁵ Ынчан Эсфир хаанның аңаа бараан болзун дээн бүзүрелдиг чалчазы Гатахты кыйгырыпкаш, ону Мардохейже: «Чүү деп чүвел бо? Чүү болганыл?» деп билип эккээри-биле чорудупкан. ⁶ Гатах хаанның бажыңының мурнунда хоорай шөлүнде турган Мардохейже чорупкан. ⁷ Мардохей аңаа ооң-биле чүү болганын дөгерезин чугаалап берген, еврейлерни узуткап каар болза, хаанның хөреңгизинче Аманның киирер болуп аазаан мөңгүнүнүң сан-түңүнден бээр чугаалаан . ⁸ Мардохей Гатахка еврейлерни узуткаар дугайында Сузыга чарлаттынган дужаалдың хоолгазын Эсфирге көргүзери-биле берип каан. Ол Эсфирниң шупту чүвени билип алырын күзээн. Хаандан еврей чонну өршээрин барып дилээрин ол Эсфирге чагаан.

⁹ Гатах ээп келгеш, Эсфирге Мардохейниң сөстерин дамчыдып берген. ¹⁰ Эсфир Гатахка Мардохейге барып, дараазында чүүлдү чугаалаарын айыткан: ¹¹ «Хаанның чоок дүжүметтери болгаш ооң чагыргазының адаанда бүгү чон билир: хаан боду келдиртпээнде, ооң иштики хериминче кирер эр-даа, херээжен-даа кижилерге кеземче чаңгыс – өлүм; чүгле хаан кымче алдын даянгыыжы-биле айтырыл – ол кижи дириг артар. А мени хаанче үжен хүн иштинде келдиртпейн тур».

¹² Мардохейге Эсфирниң сөстерин дамчыдып бергеннер. ¹³ Ол Эсфирге мынча деп харыылаан: «Бүгү еврейлерден кара чааскаан хаанның бажыңынга камгаланып артып каар мен деп бодава. ¹⁴ Бир эвес сен бөгүн ыыттавайн эрттириптер болзуңза, еврейлерге хосталга болгаш камгалал өске черден чедип кээр, а сен база сээң адаңның төрелдери өлүп каар. Канчап билир, мындыг байдалда чонуңга дузалаар дээш сен кадын апарган эвес сен бе?»

¹⁵ Эсфир Мардохейге мынча деп харыылаан: ¹⁶ «Сузыда бар еврейлерниң шуптузун барып чыып ал, ынчангаш үш хүн иштинде дүне-хүндүс-даа чемненмейн, суг-даа ишпейн , мен дээш ·шээрлениңер, мен база чалча кыстарым-биле ол шээрлениишкинни шак-ла ынчаар сагыыр мен, ооң соонда хоойлуга дүүшпес-даа болза, хаанга баар мен, а өлүр-даа болза, өлгей-ле мен». ¹⁷ Мардохей чорупкаш, Эсфир канчаар дужааганыл, шак-ла ынчаар күүсеткен.

Эсфирниң хаанга дидими-биле чедип келгени

¹ Үшкү хүнде Эсфир каас-коя кадын хевин кедип алгаш, хаанның ордузунуң иштики хериминче киргеш, ооң бажыңының мурнунга кээп туруп алган; ынчан хаан хүлээп алыышкын кылыр өрээлинде бодунуң дүжүлгезинге эжикче көрүндүр саадап олурган. Ол херим иштинде турган кадынны көрүп каан. ² Ынчан хаан Эсфирже ээ көрнүп, холунга тудуп органы алдын даянгыыжы-биле олче айтыпкан . Эсфир чоокшулап келгеш, ооң ужунга дээпкен. ³ Хаан аңаа мынча дээн: «Сеңээ чүү херегил, Эсфир кадын, кандыг дилеглиг сен? Күрүнениң чартыын-даа дилээр болзуңза, берип болур мен ».

⁴ Эсфир: «Бир эвес күзелдиг болза, хаан бөгүн Аман-биле кады мээң белеткеп кааным дойга келзин» – деп чалаан.

⁵ Хаан: «Эсфирниң чалалгазынга баары-биле Аманны дүрген барып эккелиңер!» – деп чугаалаан. Хаан Аман-биле кады Эсфирниң белеткеп каан доюнга чедип келген. ⁶ Арага-дарыны ижип, дойлап ора, хаан Эсфирге чугаалаан: «Күзелиң чүл? Ону хандырар мен. Дилээң кандыгыл? Күрүнемниң чартыын-даа дилезиңзе, бээр мен».

⁷ Эсфир мынча деп харыылаан: «Мээң күзелим болгаш дилээм бе? ⁸ Хаан менче ээ көрнүп турар болза, мээң күзелимни хандырып, дилээмни күүседиксеп турар болза , ол даарта Аман-биле кады мээң белеткеп каар доюмче база катап чедип келзин, ынчан мен хаанның айтырыынга харыылаар мен».

Аманның Мардохейни өлүрер деп бодап алганы

⁹ Ол хүн Аман дойдан хөглүг болгаш чазык-чаагай, тайбың сеткилдиг чанып чорупкан. Оон Аман ордудан үнүп чыда, эжик-хаалга чанынга олурган Мардохейни көрүп каан, а демгизи турбаан, шимчеш-даа дивээн . Ынчан Аманның килеңи Мардохейже база катап кыптыга берген. ¹⁰ Ынчалза-даа Аман кызып туттунупкан. Бажыңынга чедип келгеш, бодунуң өңнүктерин болгаш кадайы Зерешти келдирткен. ¹¹ Аман оларга бодунуң аажок бай-шыырааның дугайында, хөй оолдарлыының дугайында база хаанның ону канчаар алдаржыдып, нояннарның болгаш дүжүметтерниң эң-не үстүнче үндүрүп каанының дугайында мактанып олурган. ¹² Аман мынча дээн: «Эсфир кадын безин бодунуң белеткээн доюнче хаан-биле кады менден өске кымны-даа чалаваан; даарта база хаан-биле кады ынаар чалаттырдым. ¹³ Ынчалза-даа еврей Мардохей хаанның күрүнезинге ам-даа бараан болбушаан хевээр-дир. Ону көрүптеримге-ле, бүгү чүве меңээ хоозун-дур!»

¹⁴ Кадайы Зереш база шупту өңнүктери аңаа мынча дээннер: «Бежен кыры дурту хире бедик, кижи азар ыяштан белеткеп кагзыннар , эртен хаанга баргаш, Мардохейни аңаа азып кагзыннар деп чугаала, ооң соонда хаан-биле кады дойже хөглүг чоруптар сен». Ол сүме Аманга дыка таарышкан, ынчангаш ол ыяшты белеткедип каан.

Аманның Мардохейни хүндүлээр ужурга таварышканы

¹ Ол дүне хаан удуп чадап каан , ынчан ол тураскаалдыг болуушкуннар бижиир демдеглелдер дептерин эккээрин дужааган; ону хаанның мурнунга номчуп берген. ² Ол дептерде мынча деп бижээн болган: «Хаанның эжик таңныылдаан чалчалары Бигтан биле Терештиң Ахашверош хаанның амы-тынынга чедер деп дугуржуп турганының дугайында медээни Мардохей берген ».

³ Хаан: «Ол дээш Мардохейге кандыг хүндүткел көргүскенил, кандыг шаңнал тывысканыл?» – деп айтырган.

Хаанның хууда бараан болукчулары: «Аңаа эки чүнү-даа көргүспээн» – деп харыылааннар.

⁴ Хаан: «Херим иштинде кым бар-дыр?» – деп айтырган. А ол өйде хаанның ордузунуң даштыкы хериминче Аман кирип орган. Ол белеткеп алганы ыяжынга Мардохейни азып өлүрериниң дугайында хаан-биле чугаалажыр дээш келген турган.

⁵ Хаанның бараан болукчулары мынча дээннер: «Херим иштинде Аман турар чүве-дир».

Хаан: «Кирип келзин» – дээн. ⁶ Ынчан Аман кирип кээрге, хаан: «Хаанның хүндүткел көргүзүксээн кижизинге чүнү кылза экил?» – деп айтырган.

Аман иштинде өөрүп боданган: «Менден өске кымга хаан хүндүткел көргүзүксээр деп?» ⁷ Аман хаанга мынча дээн: «Ол кижиге хаанның кедип чоруур идик-хевин эккеп берзин, хаанның аъдын мундургаш , аъттың бажынга хаанның онзагай каасталгазын кедирзиннер. ⁹ Ынчангаш ол хепти болгаш аътты хаанның эң ат-сураглыг дээн нояннарының бирээзиниң холунга тутсуп берзиннер. Ындыг янзылыг хаанның хүндүткел көргүзер дээн кижизин хепкергеш, хоорайның төп шөлүнче үндүргеш, ооң мурнунга мынча деп чугаалазыннар: „Хаанның хүндүткел көргүзүксээн кижизин мынчаар хүндүлээр ужурлуг!“»

¹⁰ Ынчан хаан Аманга чугаалаан: «Доп-дораан идик-хепти болгаш аътты эккелгеш, бодуң чугаалааның ёзугаар, мээң күрүнемге бараан болуп чоруур еврей Мардохейге ол хүндүткелди көргүс; чугаалаан чүүлүңден чаңгыс-даа чүве эрттирбе». ¹¹ Аман идик-хепти база аътты эккелгеш, Мардохейни хепкергеш, аътка мундургаш, хоорайның төп шөлүнче үндүре бергеш, ооң мурнунга: «Хаанның хүндүткел көргүзүксээн кижизин мынчаар хүндүлээр ужурлуг!» – деп чугаалаан.

¹² Мардохей хаанның ордузунче ээп келген. А муңгаргай, бажын шып алган Аман бажыңынче далажыпкан. ¹³ Аман бодунуң кадайы Зерешке база бүгү өңнүктеринге чүү болганын шуптузун чугаалап берген. Ооң мерген угаанныг өңнүктери болгаш кадайы Зереш мынча дээннер: «Ооң мурнунга адың баксырап эгелээниң Мардохей еврей чоннуң төлээзи боор чүве болза, аңаа күш чедер харыың чок-тур, аштырар деп барганың ол-дур». ¹⁴ Олар ынчаар-ла чугаалажып олурда, хаанның чалчалары келгеш, Аманны Эсфирниң белеткеп кааны дойже баарын далаштырып туруп бергеннер.

Эсфирниң ийиги дою база Аманны шаажылааны

¹ Хаан Аман-биле кады Эсфир кадынның ийи дугаар доюнга чедип келгеннер. Дой шуудай бергенде, арага-дарыны ижип турар өйде, хаан база катап Эсфир кадынга мынча дээн: «Күзелиң чүл, Эсфир кадын, ону хандырып бээр мен; дилээң чүл? Күрүнемниң чартыын-даа дилээр болзуңза, ону күүседир мен ».

³ Эсфир кадын мынча деп харыылаан: «Бир эвес хаан менче ээ көрнүп турар болза, хаан күзээр-ле болза , мээң күзелим-биле, мээң дилээм-биле меңээ болгаш мээң чонумга амыдыралдан хайырлазын! ⁴ Мен болгаш мээң чонум кыргып-хыдыышкынга, өлүм-чидимге таваржыр кылдыр саттырыпкан-дыр бис . Бир эвес чүгле кулдар кылдыр саттырыпкан болзувусса, мен ыыттавас ийик мен, чүге дээрге ол айыыл-халап хаанны дүвүредир хире эвес үүрмек чүүл болгу дег-дир».

⁵ Ахашверош хаан Эсфир кадындан: «Ындыг багай чорукту кылырын семээн кижи кайыл, кымыл ол?» – деп айтырган.

⁶ Эсфир: «Шак ындыг дайзын – өштүг-өжээнниг Аман бо-дур!» – деп харыылаан. Ынчан Аман хаанның болгаш кадынның мурнунга девидеп, сириңейнип эгелээн.

⁷ Хаан ажынып-хорадап, дойну каапкаш, ордунуң садынче чоруй барган. А Аман Эсфир кадындан бодунуң амы-тынын өршээрин дилеп, чаннып артып калган. Хаанның аажызындан коргунчуг яла аңаа онаажырын Аман билип турган. ⁸ Кажан хаан ордунуң садындан дой болуп турган черже кирип кээрге, Аман Эсфир кадынның мурнунда орун-дөжээнде кээп дүшкен чыткан! Хаан мынча дээн: «Мен бажыңымга бодум турумда-ла, кадынны күштээр бодап турар де!» Хаан ынча дээри билек, Аманның арнын дуглааш, тудуп алганнар.

⁹ Хаанның база бир бүзүрелдиг чалчазы Харбона мынча дээн: «Хаанга эки чүве кылган Мардохейни шаажылаар дээш Аманның белеткеп алган бежен кыры дурту хире бедик ыяжы бо-дур . Ол Аманның бажыңының чанында тур ышкажыл».

Ону дыңнааш, хаан дужааган: «Аманны аңаа азып өлүрүңер! » ¹⁰ Мардохейге белеткеп каан турган ыяшка Аманны азып каан . Хаанның кылыы ам кээп чазылган.

Хаанның еврейлерге дайзыннардан өжээн негеп аарын чөпшээрээни

¹ Ол хүн Ахашверош хаан Эсфир кадынга еврейлерниң дайзыны Аманның эт-хөреңгизин берипкен; а Мардохей хаанның чоок кижизи болу берген, чүге дээрге Эсфир кадын Мардохей аңаа төрел боор дээрзин чарлапкан. ² Хаан Амандан дедир ап алган билзээн Мардохейге берипкен ; Эсфир Мардохейни Аманның эт-хөреңгизиниң хайгааракчызы кылдыр томуйлап каан.

³ Эсфир база катап хаан-биле чугаалажып, ооң мурнунга кээп дүшкеш, ыглап, чаннып турган. Ол Агагтың үре-салгалы Аманның еврейлерге удур өштүг-өжээнниг бодалын соксадырын дилеп турган. ⁴ Хаан Эсфирже алдын даянгыыжын айтыпкан ; Эсфир ынчан хаанның мурнунга туруп келген. ⁵ Ол мынча дээн: «Хаан күзээр болза, ол менче ээ көрнүр болза, мээң бо херээмни чөптүг деп бодаар болза база мен аңаа эргим болзумза, ол ынчан Агагтың үре-салгалы, Амадаттың оглу Аманның еврейлерни узуткаар дугайында бүгү девискээрлерже бижип чоруткан чагааларын дедир чыып эккелзин деп бижээн болза. ⁶ Ынчанмас болза, мен чонумнуң хоозуралын, төрел-дөргүлүмнүң өлүм-чидимин канчап көрүп шыдаар мен?»

⁷ Ахашверош хаан Эсфир кадынга болгаш еврей Мардохейге мынча дээн: «Көрүңер даан, мен Аманның эт-хөреңгизин Эсфирге бериптим, еврейлерже хол көдүргени дээш ооң бодун ыяшка азып өлүрдүлер; ⁸ а силер еврейлерниң дугайында күзээн-не чүвеңерни мээң адымдан бижээш, мээң билзээм-биле таңмалап калыңар. Хаанның адындан бижээн болгаш хаанның билзээ-биле таңмалаан кандыг-даа чагааны кым-даа өскертип шыдавас болгай ».

⁹ Шак ынчан, Сиван деп үш дугаар айның чээрби үште, хаанның бижээчилерин кыйгыртып эккелген. Олар Мардохейниң айтыышкыны-биле Индиядан Эфиопияга чедир 127 девискээрде еврейлерге, девискээрлер эргелекчилеринге, чагырыкчыларга база нояннарга чагаалар бижээн . Ол чагааларны ында чурттап чоруур бүгү чоннарның (ооң иштинде еврейлерниң) үжүк-бижии-биле оларның дылдарынга бижип чорударын дужааган . ¹⁰ Мардохей чагааларны хаанның адындан бижээш, ооң билзээ-биле таңмалааш , хаанның чүгүрүк аъттарын мунган шапкынчылар таварыштыр тарадыпкан . ¹¹ Чагааларда бижээни болза: «Кайы-даа хоорайда чурттап турар еврейлерге, чыглып алгаш, боттарының чуртталгазын камгалаар дээш, оларга удурланыр кандыг-даа аймак-сөөктүг, кайыын-даа келген аг-шеригни, оларның кадайларын, ажы-төлүн өлүрүп, узуткап, эт-севин үптеп-дээрбедеп болурун хаан чөпшээрээн». ¹² Ахашверош хаанның чагыргазының адаанда турар девискээрлерге чаңгыс-ла хүнде, Адар деп он ийи дугаар айның он үште, бо дужаал күштүг болур турган. ¹³ Ынчангаш үнген дужаалдан хоолганы девискээр бүрүзүнче чорудуп, хоойлу дег, шупту чоннарга билдинген турар кылдыр чарлазын дээн. Еврейлер дайзыннарындан ол хүнде өжээн негеп алырынга белен турар ужурлуг турган. ¹⁴ Хаанның чүгүрүк аъттарын мунган шапкынчылар дужаалды тарадыры-биле кончуг шалыпкын үнүпкеннер . Сузының ордузунга база дужаалды чарлапкан.

¹⁵ Ынчан Мардохей хаандан ооң ховар чараш, ак база көк өңнүг хептерин кеткен, каас-коя алдын бөрттүг, хүрең-кызыл шыва тоннуг үнүп келген. Сузы хоорай улуг өөрүшкүлүг хөглеп турган . ¹⁶ А Сузыда чурттап турар еврейлерге ынчан чүден-даа чырыткылыг, өөрүнчүг үе дүжүп келген . ¹⁷ Кайы-даа хоорайга, девискээрге хаанның чарлыы чеде бээрге-ле, еврейлерге өөрүшкү-хөглүг, найыр-дойлуг байырлал хүнү эгелеп турган. Чурттуң өске чоннарының хөй-ле улузу ынчан «еврейлер бис» деп эгелээн, чүге дээрге олар еврейлерден корга берген.

Еврейлерниң дайзыннарын тиилээни

¹ Адар деп он ийи дугаар айның он үште хаанның чарлыын күүседир ужурлуг турган . Ол хүнде еврейлерниң удурланыкчылары оларны чагырып аар деп турган. Ынчалза-даа шупту чүве сыр дедир болуп, еврейлер боттары дайзыннарындан артык эрге-чагыргалыг апарганнар. ² Оларга багай чүве күзеп турган удурланыкчыларындан өжээн негеп алыр дээш, еврейлер Ахашверош хаанның чагырганы девискээрлерде боттарының хоорайларынга чыглып келгеннер; оларга удур кым-даа туржуп шыдаваан, чүге дээрге олардан өске чоннар шупту корга берген. ³ Девискээрлерниң бүгү нояннары, чагырыкчылары, эргелекчилери, хаанның дүжүметтери еврейлерни деткип эгелээннер, чүге дээрге олар шупту Мардохейден коргуп турганнар. ⁴ Мардохей хаанның ордузунда аажок улуг салдарлыг апарган, ооң ат-алдары бүгү девискээрлерде тарай берген, чүге дээрге Мардохей улам-на күштүг бооп кел чыткан . ⁵ Еврейлер хамык дайзыннарын өлүрүп, кыргып-хыдып, хылыш-биле шанчып узуткап турганнар, олар удурланыкчыларын хыын хандыр аажылап турганнар.

⁶ Сузының ордузунга еврейлер 500 кижини өлүрүп узуткап кааннар. ⁷ Еврейлер боттарының дайзыны Амадаттың оглу Аманның он оглун – Паршандатаны, Далфонну, Асфатты, Поратты, Адалияны, Аридатты, Пармаштаны, Арисайны, Аридайны, Ваиезатаны – өлүрүп кааннар, а үптээшкин кылбааннар.

¹¹ Ол-ла хүн Сузының ордузунда өлүрткен кижилерниң санын хаанга илеткээннер. ¹² Хаан Эсфир кадынга чугаалаан: «Сузының ордузунда еврейлер 500 кижини болгаш Аманның он оглун өлүрген-дир; а хаанның оон өске девискээрлеринде олар чүнү канчап кааннар деп?! Сээң күзелиң кандыгыл? Шуптузун хандырар мен. Оон өске кандыг дилээң барыл? Ону база күүседир мен ».

¹³ Эсфир мынча дээн: «Бир эвес хаан күзээр болза, Сузыда еврейлерге даарта база бөгүн ышкаш аажылаарын чөпшээрезин, а Аманның он оглун ыяшка азып кагзын». ¹⁴ Хаан ол ёзугаар кылырын дужааган; ол чарлыкты Сузыга үндүрген, Аманның он оглун азып каан. ¹⁵ Адар айның он дөртте Сузының еврейлери чыглып алгаш, 300 кижини өлүрүп кааннар, а үптээшкин кылбааннар.

¹⁶ Хаанның өске-даа девискээрлеринде еврейлер боттарының амы-тынын камгалап, дайзыннарындан адырлып аар дээш 75 000 кижини өлүрүп узуткааннар, а үптээшкин кылбааннар. ¹⁷ Ол бүгү Адар айның он үшкү хүнүнде болуп турган; а он дөртте олар оожургап, ол хүннү байыр-дой база хөглээшкин хүнү кылып алганнар. ¹⁸ А Сузыда чурттап турар еврейлер Адар айның он үш-он дөртте чыылгаш, он бештиң хүнүнде оожургап, ол хүннү байыр-дой база хөглээшкин хүнү кылып алганнар. ¹⁹ Ынчангаш көдээ черлерде, суурларда чурттап чоруур еврейлер Адар айның он дөрткү хүнүн бот-боттарынга белек кылдыр аъш-чем сунчур байыр-дой база хөглээшкин хүнү кылдыр байырлап эрттирип турарлар.

Пурим байырлалын Мардохейниң доктаатканы

²⁰ Мардохей ол болуушкуннарның дугайында бижээш, Ахашверош хаанның ырак-чоок девискээрлеринде бүгү еврейлерже чагаалар чорудупкан. ²¹ Чылдың-на Адар айның он дөрттү база он бешти байырлал кылдыр доктаадып аарын ында бижээн. ²² Чүге дизе ол хүннерде еврейлер боттарының дайзыннарындан адырылганнар, ол айда оларның муңгаралы – өөрүшкүже, дүвүрели – байырлалче шилчээн. Ынчангаш ол хүннерни байыр-дой база хөглээшкин байырлалы деп, бот-боттарынга белек кылдыр аъш-чем сунчур, ядыыларга хайырлал бээр хүннер деп санаар. ²³ Еврейлер ону ынчаар кылыр деп шиитпирлээннер, ынчангаш Мардохейниң оларга мынча деп бижээн чүүлүн хүлээп алганнар: ²⁴ «Бүгү еврейлерниң дайзыны, Агагтың үре-салгалы, Амадаттың оглу Аман канчаар еврейлерни узуткаар дугайында пур деп төлге октааныл , ²⁵ бо херек канчап хаанга чеде бергенил, хаан канчаар чагаа-биле дужаал үндүрүпкенил, еврейлерге удур Аманның каржы бодалы канчап ооң бодунуң бажынче суг кутканыл, ону база ооң оолдарын канчап ыяшка азып кааныл».

²⁶ Ынчангаш ол хүннерни Пурим деп адап каан: ол ат «пур» деп сөстен укталган. Ол чагааның шупту сөстеринге дүүштүр, оон аңгыда боттарының чүнү көргенин база олар-биле чүү болганын ёзугаар, ²⁷ еврейлер боттарынга, салгалдарынга болгаш оларга катчып турар бүгү улуска хамаарыштыр ол ийи хүннү чылдың-на байырлаар деп доктаадып алганнар. Ону кым-даа өскертип болбас турган. ²⁸ Девискээр бүрүзүнге, хоорай бүрүзүнге, кайы-даа үениң төрел бөлүк бүрүзүнге ол хүннер тураскаалдыг болгаш байырланчыг болур; Пурим хүннери еврейлерге үргүлчү турар, ол хүннерни үре-салгалы база үргүлчү утпайн сагып чоруур ужурлуг.

²⁹ Авихаилдиң уруу Эсфир кадын бодунуң бүгү ат-алдары-биле еврей Мардохейниң Пурим байырлалының дугайында бижиин бадыткаан. ³⁰ Ахашверош хаанның чагырганы 127 девискээрлеринде бүгү еврейлерже амыр-тайбыңның, оожургалдың сөстерин бижээн чагааларны чоруткан. ³¹ Ооң мурнунда оларның боттары дээш база салгалдары дээш ·шээрлениишкинни доктаадып тургусканы дег , еврей Мардохейниң болгаш Эсфир кадынның доктаадып кааны Пурим байырлалының хүннерин шыңгыы сагыырын ында айыткан. ³² Эсфирниң чарлыы Пурим дугайында сөстү бадыткаан, ынчангаш ону номче киир бижээн.

Ахашвероштуң болгаш Мардохейниң алдары

¹ Ооң соонда Ахашверош хаан кургаг черде болгаш далайның ортулуктарында чурттап турар чонга албан-үндүт онаап эгелээн. ² Ахашверош хаанның бүгү алдарлыг херектерин мидий-перси хааннарның демдеглел дептерлеринче киир бижип каан . Ында ооң күштүүн болгаш өндүр улуун бижип демдеглээн. Оон аңгыда Ахашверош хаан Мардохейни өрү депшиткен деп база айыткан. ³ Еврей Мардохей Ахашверош хаанның соонда ийи дугаар черни ээлеп , еврей чоннуң өндүр улуг, ынак кижизи апарган, чүге дээрге ол чонунга буян-кежик дилеп, салгалдарның чаагай чоруу дээш сагыш човап чораан .

Эсфир 9–10