Экклесиаст
Киирилде
Суртаалчы деп ат бурунгу еврей дылда «Кохелет», бурунгу грек очулгада «Экклесиаст» дээн. Бо аттың утказы эки билдинмес. Дорт очулгада «Чыыш-хурал кижизи» дээн уткалыг. Еврей чоннуң чыыжында башкы азы суртаалчы дээн чадавас.
Номнуң бирги кезээнде Суртаалчы алдарлыг мерген угаанныг хаан Соломоннуң өмүнээзинден чугаалап турар. Ынчалза-даа мында Угаадыглыг чугаалар номунда бижиттинген, хөйге билдингир мерген сөстерден ылгалдыг, улустуң чаңчыкпааны ужур-утка, аян-хөөннүг бодалдарны дамчыдып турар. Суртаалчы бодунуң чуртталгазында хөйнү көргеш, аас-кежик хээрек болгаш кижилерниң аас-кежикти чедип аар дээн оралдажыышкыннары түңнел чок дээрзин билип каан.
Суртаалчы бодунуң номунда амыдыралдың янзы-бүрү талаларын шинчилеп көрүп, кижи амытанның чуртталгазында кандыг-ла бир утканы болгаш сорулганы тып аарын кызып турар. Ооң үндүрген түңнелдери мындыг – кижилер чуртталганың утказын билип аар харык чок, кижи назыны кыска, амыдырал кижилерге болганчок-ла чөптүг эвес.
Ындыг турбуже, Суртаалчы чуртталгада чамдык чүүлдер өскелеринден дээре деп бадыткап турар. Чижээлээрге, мерген угаанныг болуру мелегей болурундан дээре. Амыдырал хоозун куруг болгаш меге-даа болза, Бурган кижилерге ажыл-иш, аъш-чем, найырал, өг-бүле дээн чижектиг чүүлдерден өөрүшкүнү болгаш үнени тып аар, Бурганның айтыышкыннарын хажытпайн чыргал көөр арганы берген.
11 Давидтиң оглу, Иерусалимге хааннаан Суртаалчының сөстери.
Бүгү чүве хоозун куруг
2 – Хоозун куруг чүве-дир – деп, Суртаалчы чугаалап каан. – Хоозундан хоозун чүве-дир, бүгү чүве хей-бус ышкаш!
3 Чырык черге кылып чораан бүгү-ле ажыл-ижинден кижи кандыг ажык-дүжүк алырыл че? 4 Салгалдар эртип-ле турар, салгалдар кээп-ле турар, а чер-делегей мөңге шагда туруп-ла турар . 5 Хүн үнүп-ле турар, хүн ажып-ла турар, оон база катап үнер черинче эгиштеп бар-ла чыдар . 6 Хат мурнуу чүкче углай үнгеш, соңгу чүкче ээп – ол-ла хевээр дескинип-ле, дескинип-ле, бодунуң долганчак оруктарынче дедир эглип кээп-ле турар. 7 Бүгү-ле хемнер далайже агып чыдар , ынчалза-даа далайның эриин ажыр долбас, а хемнер киир агып чыдар черинче агып-ла, агып-ла чыдар . 8 Бүгү чүве ол хире шыланчыг, кижи ону илередип-даа шыдавас; ынчалза-даа карак көргеш-даа, көрүп ханмас , кулак дыңнааш-даа, дыңнап пөкпес.
9 Турган чүве туруп-ла турар, болуп турган чүүлдер болуп-ла турар , чырык черде чаа чүү-даа чок. 10 Чамдыкта улус бир-ле чүве дугайында «Көрем, бо чаа чүүл-дүр» дижи бээрлер, ынчалза-даа ол чүүл бистиң мурнувуста эрткен эрте-бурунгу үелерде-ле турган база болуп каапкан боор. 11 Эрткен үеде болуп турган чүүлдерни кижилер уттупкан, а ам болур чүүлдерни ооң соонда чедип кээр улус база ол ышкаш уттуптар .
Мерген угаанның хоозуну
12 Мен, Суртаалчы, Иерусалимге Израильдиң хааны тургаш, 13 бо өртемчейде болуп турар бүгү-ле чүүлдерни мерген угаан-биле шинчилээринче болгаш шенеп көөрүнче чүрээмни угландырдым. Кижи бодунуң күжүн үндүрүп чорзун дээш, кайы хире берге үүлени Бурган кижи төрелгетенге онаап каан-дыр! 14 Чырык черде дойлуп турар бүгү-ле ажыл-херекти көрүп келдим: бүгү чүве хоозун куруг чүве-дир, түңнел чок күжениишкин-дир . 15 Ыргак чүүл дорттаттынмас база чок чүүл санаттынмас.
16 Ынчан мен сагыш-чүрээмде: «Мээң мурнумда Иерусалимге хааннап чорааннарның аразындан тергиидеп, мерген угаан талазы-биле дөгерезин аштым , мерген угаанны-даа, билиглерни-даа мээң чүрээм хөйнү көрген» дидим. 17 Мерген угаанны-даа, мугулай болгаш тенек угаанны-даа шинчилеп билип алырынче чүрээмни угландырып чорааш, ол бүгү база-ла түңнел чок күжениишкин дээрзин билдим. 18 Чүге дээрге улуг угаанда улуг муңгарал бар-дыр база угаан-билигни көвүдедип чоруур кижи ундаралды көвүдедип чоруур-дур .
Чыргалдың хоозуну
21 Оон бодум сагыш-чүрээмге: «Каям, бодумну хөглээшкин-биле шенеп көрейн, чыргалды мага-хандыр чооглаайн» – дидим, а ол база хоозун куруг чүве болду. 2 Каткы дугайында «Ол – тенек угаан-дыр», а хөглээшкин дугайында «Ол чүнү чедип ап турарыл?» дидим.
3 Мага-бодумну арага-биле тааладып шенээр деп бодап алдым. Кижи амытан бо өртемчейде өйлүг назынында чүнү кылза дээре дээрзин билип албаан шаамда, чүрээмни мерген угаанга башкартпышаан, мугулай кижи ышкаш чурттап көөр деп шиитпирледим. 4 Улуг ажыл-херектерни бүдүрдүм: бодумга бажыңнарны тудуп , виноград шөлдерин тарыдым-даа ; 5 садтарны болгаш сесерликтерни бодумга өстүрдүм, аңаа кандыг-даа кат-чимистиг ыяштарны тарыдым-даа ; 6 алаактарда ыяштарны суггарар дээш, хөлчүктерни кылдым-даа. 7 Эр, херээжен кулдарны садып алдым-даа, мээң бажыңымга төрүттүнген чалчаларым база турган, а бода болгаш шээр малым саны Иерусалимге мээң мурнумда чурттап чораан улустуң кайызыныындан-даа хөй турган. 8 Хааннардан болгаш күрүнелерден алдын-мөңгүннү-даа, эртинелерни-даа чыып алдым ; эр, херээжен ыраажыларлыг-даа, эр улустуң таалалы – хөй-ле херээженнерлиг-даа апардым .
9 Ынчангаш Иерусалимге мээң мурнумда чурттап чораан улустуң аразындан тергиидеп, дөгерезин аштым , а мерген угааным мээң-биле кады хевээр арткан. 10 Карактарым чүнү-даа күзээрге, ойталавайн чордум; чүрээмге кандыг-даа хөглээшкинни хорувайн чордум; мээң чүрээм бүгү-ле ажыл-ижимден өөрүп турган, ол өөрүшкү дээрге мээң бүгү-ле ажыл-ижим дээш алыр үлүүм болган. 11 Оон холдарымның кылып кааны бүгү-ле ажыл-херектерни болгаш иженип чорааным бүгү-ле ажыл-ижимни катап эргий көрдүм: ол бүгү хоозун куруг чүүл болгаш түңнел чок күжениишкин-дир, чырык черге ол бүгүден кандыг-даа ажык-дүжүк чок-тур .
Мерген угаан биле мугулай угаанның ылгалы
12 Мерген угаанны болгаш мугулай угаанны база эргий көрдүм. (Хаанның соонда келген кижи аңаа немей чүнү кылып шыдаарыл? Хаанның кылып каан чүүлдерин чүгле катаптап турар эвес бе?) 13 Чырыктың дүмбейден дээрези дег, мерген угаанның ажык-дүжүү мугулай угаанның ажык-дүжүүнден улуг деп көрүп кагдым. 14 Мерген угаанныг кижиниң карактары – ажык, а мугулай кижи дүмбейде улчуп чоруур-дур, ынчалза-даа оларның кайызының-даа хуу-салымы бир дөмей дээрзин билдим . 15 Ынчан мен бодум сагыш-чүрээмде: «Мени база-ла мугулайныы ышкаш, шак-ла ындыг хуу-салым манап турар ышкажыл: ынчаарга мээң кедергей улуг угаанныг апарганымның херээ чүл?» дидим. «Ол база-ла хоозун куруг чүве-дир» деп, бодум сеткил-чүрээмде чугааландым. 16 Чүге дээрге мерген угаанныгны кым-даа мөңге шагда сактып чорбас, мугулайдан ооң ылгалы-даа чок; келир үеде бүгү улус уттундуруп каар . Мерген угаанныг кижи мугулайдан ылгал чок өлүп каар-дыр! 17 Ынчан чуртталганы көөр хөңнүм чок апарган, чырык черде дойлуп турар бүгү-ле ажыл-херектен хөңнүм калган, чүге дээрге бүгү чүве хоозун куруг чүүл болгаш түңнел чок күжениишкин-дир.
Ажыл-иштиң хоозуну
18 Чырык черге иженип чорааным бүгү-ле ажыл-ижимни көөр хөңнүм чок апарган, чүге дээрге ооң дүжүдүн мээң соомда келген кижиге арттырып каар ужурлуг-дур мен . 19 А ол кижи угаанныг болур бе азы мугулай болур бе? – ону кым билир боор. Мээң чырык черге иженип чорааш, бодумнуң мерген угаанга башкарткаш, кылган ажыл-ижимниң дүжүдүнүң ээзи ол кижи апаар-дыр. Ол база хоозун куруг чүүл-дүр.
20 Ынчангаш чүрээмден муңгагдап кээп, чырык черге иженип чорааным бүгү-ле ажыл-ижимниң түңнел чогундан баш муңгаш апардым. 21 Бир кижи мерген угаанныг, билиг-мергежилдиг болгаш чедиишкинниг иженип чоруур-дур, а бүгү-ле чүүлүн ол бүгү дээш ажылдап чорбаан кижиге бериптер ужурлуг боор-дур. Ол база-ла хоозун куруг чүүл болгаш улуг човулаң-дыр! 22 Чырык черге иженип чоруур бүгү-ле ажыл-ижинден болгаш сагыш-чүрээниң човаашкынындан кижи бодунга чүнү арттырып алырыл? 23 Ооң бүгү-ле хүннери – муңгагдал-дыр , ооң ажыл-ижи – човулаң-дыр; дүне безин ооң чүрээ амыр-дыш көрбес-тир. Ол база-ла хоозун куруг чүве-дир!
24 Кижиге аштанып-чемнениринден болгаш бодунуң ажыл-ижинге сагыш ханып, сеткилин өөртүрүнден дээре чүве чок-тур . Ол бүгү база-ла Бурганның холундан кээр-дир дээрзин көрдүм . 25 Чүге дээрге Ол чокка кым аштанып-чемненип, кым сагыш ханып шыдаарыл? 26 Бурган Бодунга таарымчалыг кижиге мерген угаанны, билиглерни болгаш өөрүшкүнү берип турар-дыр, а бачыттыг кижиге берге үүлени онаап турар-дыр : ол кижи бодунуң чыып үүжелээн чүүлүн Бурганга таарымчалыг кижиге бээр ужурлуг. Ол база-ла хоозун куруг чүүл-дүр, түңнел чок күжениишкин-дир!
Өй-шак Бурганның холунда
31 Бүгү чүве өйлүг-шактыг
база бо өртемчейде бүгү-ле чүүлге үе турар.
2 Төрүүр-даа үе турар,
өлүр-даа үе турар ;
тарыыр-даа үе турар,
тарып каан чүүлдү тура тыртар-даа үе турар;
3 өлүрер-даа үе турар,
эмнээр-даа үе турар;
бузуп үрегдээр-даа үе турар,
тудуп кылыр-даа үе турар;
4 ыглаар-даа үе турар ,
каттырар-даа үе турар;
кажыыдаар-даа үе турар,
хөглээр-даа үе турар;
5 даштарны тарадыр октаар-даа үе турар,
даштарны чыыр-даа үе турар ;
куспактаар-даа үе турар,
куспактаашкындан ойлаар-даа үе турар;
6 дилээр-даа үе турар,
чидирер-даа үе турар;
кадагалаар-даа үе турар,
үндүр октаар-даа үе турар;
7 ора тыртар-даа үе турар ,
тудуштур даараар-даа үе турар;
ыыттавас-даа үе турар ,
чугаалаар-даа үе турар;
8 ынакшыыр-даа үе турар,
көөр хөөн чок боор-даа үе турар;
дайылдажыр-даа үе турар,
тайбың чурттаар-даа үе турар.
9 Ынчангаш иженип чоруур кижи кылган чүүлүнден кандыг ажык-дүжүк алырыл че? 10 Кижи күжүн үндүрзүн дээш Бурганның кижи төрелгетенге онаап кааны берге үүлезин көрдүм : 11 Бурган бүгү чүвени чогуур үеде кайгамчык эки боор кылдыр кылып каан, кижи амытанга мөңге өй дугайында бодап чоруур чүректи берип каан. Ындыг-даа болза, кижилер Бурганның кылып турар ажыл-херээн эгезинден төнчүзүнге чедир билип шыдавас . 12 Ынчангаш оларга өөрүп-хөглээринден болгаш чуртталгазында буян кылырындан дээре чүве чок-тур дээрзин угаап билдим . 13 База бир эвес кандыг-бир кижи аштанып-чемненип-даа, бодунуң кандыг-даа ажыл-ижинден таалал ап чоруур болза, ол дээрге Бурган хайыразы-дыр . 14 Бурганның кылып турар бүгү-ле чүүлү мөңгеде турар дээрзин угаап билдим; аңаа чүү-даа немээр аргажок база оон чүү-даа казыыр аргажок; улус Бургандан кортсун дээш, Ол ынчаар кылып турар. 15 Ам бар чүүлдер мооң мурнунда-ла турган, моон соңгаар болур чүүлдер бо үеде болуп турар . Бурган эрткен үени ээлдириптер болгай .
Өлүм шупту чүвени деңнеп турар
16 Чырык черде оон өске көргеним бо: шииткел черинде-даа бузут бар болду, чөптүг-шынныг чорук турар ужурлуг черде-даа бузут бар болду. 17 Ынчан мен сагыш-чүрээмде: «Чөптүг-шынныг-даа кижини, бузуттуг-даа кижини Бурган сайгарып шиидер-дир , чүге дээрге бүгү-ле чүүлге база кандыг-даа ажыл-херекке үе Ооң холунда-дыр» деп чугааландым. 18 Кижи төрелгетенниң дугайында сагыш-чүрээмде: «Олар боттары мал-маган бис дээрзин билзиннер дээш, Бурган оларны шылгап турар-дыр» деп чугааландым. 19 Чүге дээрге кижи төрелгетенниң хуу-салымы-даа, мал-маганның салым-хуузу-даа – чаңгыс салым-хуу-дур ; оларның өлүрү ышкаш, демгилери база өлүп турар, шуптузунуң тыныжының дөзү чаңгыс-тыр. Кижиниң мал-магандан дээредээр чүзү-даа чок-тур; чүге дээрге бүгү чүве – хоозун куруг чүве-дир! 20 Бүгү-ле дириг чүве чаңгыс черже чоруп турар, олар шуптузу довурак-доозундан тыптып келген база довурак-доозунче катап эгли бээр . 21 Кижи төрелгетенниң сүлде-сүнезини өрү үнүп турар бе, дириг амытаннарның сүлде-сүнезини черже бадып турар бе? – ону кым билир боор. 22 Ынчангаш кижиге бодунуң ажыл-ижи дээш өөрүп чыргаарындан дээре чүве тывылбас-тыр дээрзин көрдүм ; кижиниң үлүг-хуузу ындыг-дыр, а ооң соонда чүү болурун көөр арганы аңаа кым бээр деп?
41 Эргий көргеш, чырык черде үүлгеттинип турар бүгү-ле базымчаны көрдүм : базындыртканнарның караа чаштыг, а оларны аргалаар кижи чок ; дарлакчыларның холунда эрге-күш бар-дыр, а дарлатканнарны аргалаар кижи чок-тур . 2 Ынчангаш мен чок апарган улусту ам чурттап чоруур улустан артык экизиндим , чүге дээрге өлүглерниң чуртталгазы төнген-дир. 3 А оларның кайызындан-даа дээре салым-хуу – ам-даа төрүттүнмээн, чырык черде дойлуп турар каржы-дошкун херектерни көрбээн кижиде боор чүве-дир .
4 Оон аңгыда кандыг-даа ажыл-иш болгаш кандыг-даа чедиишкин кижилер аразында адааргалдан үнүп турарын база көрдүм. Ол база-ла – хоозун куруг чүүл болгаш түңнел чок күжениишкин-дир. 5 Мугулай кижи чудуруун чудук адаанче суп алгаш, бодунуң бажын чип чоруур-дур дээрзи шын . 6 Ындыг-даа болза, ажыл-иш болгаш улуг күжениишкин-биле чедип алган ийи адыш хиреден амыр-дыштыг оргаш алган чаңгыс адыш хирези дээре .
Чааскаан болуру – берге үүле
7 Эргий көргеш, чырык черде оон-даа өске хоозун куруг чүүлдү көрдүм. 8 Бир кижи чааскаан, ооң чанында кым-даа чок, ооң оглу-даа, ха-дуңмазы-даа чок дижик; а ооң бүгү-ле ажыл-ижи төнчү чок, бай-байлаанга ооң караа тотпайн чоруур . Ол кым дээш-ле иженип база сеткилинге чыргал көргүспейн чоруурул? Ол база-ла хоозун куруг чүүл болгаш берге үүле-дир.
9 Чаңгыс боорундан эштиг болганы дээре, чүге дээрге ийи кижиниң ажыл-ижи эки түңнелдиг. 10 Чүге дээрге олар барып дүжер болза, бот-боттарын көдүржүп аар. А чаңгыс кижи барып дүжер болза база ону көдүрүп каар эжи чок болза, ат болганы ол. 11 База ол ышкаш ийи кижи кады чыдар болза, оларга чылыг ; а чаңгыс кижи канчап чылыгып аарыл? 12 База ол ышкаш чаңгыс кижини ажып-тиилеп ап болур болза, ийи кижи алыспайн баар. База ол ышкаш үш каът кылдыр ээрип каан удазын белен үзүлбес.
13 Арга-сүме хүлээп билбес, кырган-даа бол, угаан чок хаандан ядыы-даа бол, угаанныг аныяк оол дээре. 14 Чүге дээрге ол хаанның үезинде демги оол ядыы бооп төрүттүнген-даа болза, кара-бажыңдан үнгеш, хааннай берген . 15 Чырык черде кылаштап чоруур бүгү-ле дириг улус демги хаанның орнун ээлээр амдыы оолактың талазында дээрзин база көрдүм. 16 Ындыг-даа болза, оларның мурнунда хааннап чораан улусту санап четпес, а келир салгалдар ол оолакты магадавас . Ол база-ла хоозун куруг чүүл болгаш түңнел чок күжениишкин-дир.
Бурган мурнунга хей даңгырактың хоозуну
17 Бурганның өргээзинче кел чыда, базымыңны кичээп хына . Мугулайлар ышкаш, чүгле өргүл кылыр дээш эвес, а эки дыңнап аар дээш келгениң дээре . Чүге дээрге шын эвес кылып турарын олар боттары билбес-тир .
51 Аас-дылың далаштырба база чүрээң Бурганның мурнунга сөс чугаалаар деп эшкедевезин; Бурган дээрде болгай, а сен черде-дир сен; ынчангаш чугаа-домааң кыска болзун . 2 Чүге дээрге хөй сагыш човаашкынындан дүш-дүл тыптыры дег, мугулайның чугаазы сөзүнүң хөйүнден билдинер . 3 Бурганга даңгырак бергеш, ону саадатпайн күүсет, чүге дээрге Бурган мугулайларга таарзынмас; даңгыраглаан соонда – күүсет . 4 Даңгыраглааш, күүсетпезиниң орнунга, даңгыраглавааның дээре . 5 Бодуңнуң аас-дылың мага-бодуңну бачытче чыгаптарын болдурба, база Бурганның төлээзиниң мурнунга: «Чазыпкан-дыр мен!» – диве. Бурган сээң сөзүң дээш кылыктанып, сээң холдарыңның кылган ажыл-херээн бузуп үрегдеп кааптарын чедип алган херээң чүл? 6 Хөй дүш-дүлде дег, хөй сөс-домакта хоозун куруг чүүл хөй болур. А сен Бургандан коргуп чор .
Чөптүг эвес эрге-чагырга дугайында
7 Кандыг-бир чуртта ядыыларның базындырып чоруурун база чөптүг шынның хажыдыышкынын көрзүңзе, аңаа элдепсинме , чүге дээрге дарга кижини ооң үстүнде дарга хайгаарап көрүп турар, а ону – оон-даа үстүндээзи. 8 Черден ажык-дүжүктү шупту улус ап турар, шөлдер хаанга безин бараан болуп турар .
Алыксак-чиксек чоруктуң хоозуну
9 Акша-мөңгүнге ынак кижи аңаа черле тотпас; бай-байлакка ынак кижи ону сагыжынга чедир чыып ап шыдавас. Ол база-ла хоозун куруг чүве-дир! 10 Бай-байлак көвүдээн тудум, ооң ажыын көөр улус база көвүдеп турар; байлактың ээзинге ону чүгле көөрден башка, ажык-дузазы чүл? 11 Эвээшти-даа чиген болза, хөйнү-даа чиген болза, ажылчынның уйгузу тамчыктыг; а байның тодуг-догаазы ооң бодунга уйгу-дыш бербес.
12 Чырык черде көргеним хилинчектиг човулаң бар-дыр – ол дээрге ээзиниң бодунга хора боор кылдыр чыгдынып чоруур бай-байлак-тыр. 13 Ол бай-байлаа кандыг-ла бир хорадан арлып чиде бээр, а оолдуг апаргаш, оозунга бээр хире чүзү-даа чок, хол куруг боор. 14 Иезиниң иштинден үнүп келгени дег, шак-ла ындыг үпчүген чанагаш хевээр чоруй баар база бодунуң ажыл-ижинден холунга тудуп алгаш баргы дег чүү-даа ап шыдавас. 15 Ол шынап-ла хилинчектиг човулаң-дыр: кандыг келген-дир, шак-ла ындыг хевээр чоруй баар. Хат-салгынче иженип чораанындан аңаа кандыг ажык-дуза барыл? 16 А ол кижи бүгү назынында караңгыда чемненип, кылыктанып, хомудап, анчыгзынып база аарып чоруур.
17 А мээң магалыг болгаш таарымчалыг деп көрген чүүлүм – Бурганның бергени өйлүг назынында кижиниң аштанып-чемненип, чырык черде бодунуң иженип чоруур ажыл-ижинге өөрүп чыргап чорууру, кижиниң үүле-хуузу ындыг-дыр. 18 Бурган кандыг-бир кижиге бай-байлакты, эт-хөреңгини бергеш, ооң ажыын көөр болгаш ажыл-ижинге өөрүүр арганы база берген болза, ол дээрге Бурган хайыразы-дыр . 19 Бир эвес Бурган ооң чүрээн өөрүшкү-биле алаактырып турар болза, ол кижи чуртталгазының узун-кысказының дугайында хөй боданмас апаар.
61 Чырык черде мындыг човулаң барын көрдүм , улуска ол бо-ла таваржыр-дыр. 2 Бурган кижиге бай-байлакты-даа, эт-хөреңгини-даа, алдар-хүндүнү-даа берген дижик, ол кижиниң күзээн-не чүвези бар дижик . Ынчалза-даа Бурган аңаа ол бүгүнүң ажыын көөр арга бербес-тир, а ооң ажыын көңгүс өске кижи көрүп чоруур-дур . Ол база-ла хоозун куруг чүүл болгаш хилинчектиг човулаң-дыр. 3 Кандыг-бир кижи чүс ажы-төлдү төрүп, хөй чыл чурттаан база ооң назыны улам узаан дижик. Ынчалза-даа ол кижиниң сеткили бай-байлаанга өөрүп чыргаваан, а боду безин таптыг ажааттырып хөөржүттүрбээн болза , аңаа көөрде, ара дүжүп, төрүттүнмейн барган төл аас-кежиктиг дээр ийик мен . 4 Ол төл хей-бус ышкаш келгеш, караңгыже чорупкан база ооң адын дүмбей бүргээн. 5 Ол төл чырык хүннү көрбээн-даа, билбес-даа болза, 2000-даа чыл чурттааш, чуртталгазынга өөрүп чыргаваан демги кижиге көөрде, амыр-дыштыг. Бүгү-ле улус чаңгыс черже чоруур эвес ийик бе? 7 Кижиниң бүгү-ле ажыл-ижи ооң хырны дээш чүве-дир , а ооң сеткили кажан-даа тодуп ханмайн чоруур. 8 Мугулайдан мерген угаанныг кижи чүзү-биле дээре деп , чурттап билир-даа болза, ядыы кижи чүзү-биле дээре деп? 9 Сеткилиңниң күзеп чорууру четтинмес чүүлден мурнуңда көстүп турар чүүл дээре. Ол база-ла хоозун куруг чүүл болгаш түңнел чок күжениишкин-дир.
Кижиге чүү чүве дээрел
10 Бар-ла чүве бүрүзү чүл ол дээрзин шагда-ла адап каан , кижи дээрге чүл дээрзи база билдингир, ол оон артык күштүг Бурган-биле маргыжып шыдавас . 11 Сөс көвүдээн тудум, хоозун куруг чүве көвүдеп чоруур : кижиге ол бүгүнүң ажык-дүжүү чүл? 12 Кижиниң хөлеге дег чурттап эртип турар , хоозун куруг чүүл долган чуртталгазының өйлүг назынында аңаа чүү чүве эки дээрзин кым билир боор? База кижиге ооң соонда чырык черге чүү болурун кым чугаалаар боор?
71 Чаагай ат-алдар чаагай чыттыг үстен дээре база өлүм хүнү төрүттүнген хүнден дээре .
2 Найыр-дой болуп турар черже баарының орнунга, качыгдалдың ыы-сыызы дыңналып турар черже барганы дээре, чүге дээрге кижи бүрүзүнүң төнчүзү ындыг, дириг кижи ону чүрээнге шыгжап алзын . 3 Каткыдан муңгарал дээре, чүге дээрге муңгаргай арындан угаан-чүрек экижиир . 4 Мерген угаанныгларның чүрээ – качыгдалдың бажыңында, а мугулайларның чүрээ – хөглээшкин бажыңында.
5 Мугулайларның ырын дыңнаарындан мерген угаанныгның чемезин дыңнааны дээре . 6 Чүге дээрге мугулайларның каткызы – паш адаанда отта хараган будуктарының дызыраажы-дыр. Ол база-ла хоозун куруг чүүл-дүр!
7 Базымча мерген угаанныг кижини мугулай кылып каар база хээли сеткил-чүректи сандарадып үрээр .
8 Ажыл-херектиң төнчүзү ооң эгезинден дээре; шыдамыккай сеткил улуургак сеткилден дээре . 9 Сеткил-хөңнүң-биле кылыктанырынче далаш болба; чүге дээрге кылык мугулайларның хөрек-чүрээнде турумчуп чоруур.
10 «Чүге эрткен үе амгы үеден дээре чүвел?» диве; сен улуг угаанныг болзуңза, ындыг айтырыг салбас сен.
11 Чырык хүннү көрүп чоруурларга мерген угаан биле өнчү-хөреңги кады бар болза, эки; кайызы-даа ажык-дүжүктүг. 12 Чүге дээрге мерген угаанның чаглааның адаанга турары акша-мөңгүннүң чаглааның адаанга турары-биле дөмей; ынчалза-даа угаан-билигниң дээрези – ооң эдилекчизиниң амы-тынын камгалаарында.
13 Бурганның кылып турар ажыл-херээнче көрүп көр: Ооң ыргайтып каан чүүлүн кым дортайтып шыдаарыл? 14 Менди-чаагай хүннерде аас-кежиктиг бол, а берге хүннерде мону бодан: кижи амытан бодунуң соонда чүү болурун билбес болзун дээш , Бурган оларның кайызын-даа тургузуп каан.
Мерген угаан, чөптүг-шынныг чорук болгаш бачыт
15 Хоозун куруг чүүл долган назынымда чүнү-даа көрүп келдим: чамдык улус чөптүг-шынныг-даа болза, өлүп каар-дыр, чамдык улус бузуттуг-даа болза, үр чурттап чоруур-дур . 16 Бодуңну хөлүн эрттир чөптүг-шынныг кылдыр-даа, хөлүн эрттир мерген угаанныг кылдыр-даа алдынма; бодуңну чок кылдырган херээң чүл? 17 Хөлүн эрттир бузуттуг болба база мугулай болба: эрте дээре өлген херээң чүл? 18 Бир эвес бирээзинден туттунгаш, өскезинден база холуң ыратпас болзуңза, ол эки; Бургандан коргар кижи оларның кайызынче-даа чайлы бербес.
19 Угаанныг кижини мерген угааны хоорайның он чагырыкчызындан-даа күштүг кылыптар .
20 Бачыт кылбайн, чүгле буян кылып чоруур чөптүг-шынныг кижи чер кырында чок . 21 Улустуң чугаалап турары сөс бүрүзүн-не сүрүп коптарба, оон башка бодуңнуң чалчаң сени бактап турарын дыңнай бээр сен . 22 Чүге дээрге сен бодуң улусту бактап турганың хөй таварылгаларны сээң чүрээң билир болгай.
23 Ол-ла бүгүнү мерген угааным-биле шылгап хынаан мен, бодумга «Мерген угаанныг болуйн» дээн мен, ынчалза-даа мерген угаан менден ырак-тыр. 24 Болуп турар бүгү чүвениң утказы ырак-ла-дыр база ханы-ла-дыр: кым ону тып, угаап билип шыдаарыл?
Херээжен кижи дугайында
25 Мерген угаанны илередип тып, бодамчалыг чорукту шинчилеп билип аарынче, угаан-билиг чок мугулай болгаш бузуттуг чорукту угаап билип аарынче чүрээмни угландырдым . 26 Түңнелинде илередип тыпканым бо-дур: херээжен кижи өлүмден дора айыыл-дыр , чүге дээрге ол – четки-дир, ооң чүрээ – дузак-тыр, холдары – кинчилер-дир; Бурганга таарымчалыг кижи оон ойлай бээр, а бачыттыг – аңаа туттурар . 27 Мээң илереткен чүүлүм бо-дур, көрүңер: бодамчалыг чорукту улаштыр дилевишаан, бүгү чүвени дес-дараалай шенеп шинчилээш, ону тыппадым – деп, Суртаалчы чугаалаан. – Муң кижиниң аразындан бодамчалыг чаңгыс эр кижини тыптым, а ындыг херээжен кижини улус аразындан шуут тыппадым. 29 Бурган кижилерни чөптүг-шынныг кылдыр чаяап каан-дыр, а олар хөйнү күзеп, дилеп эгелээн-дир – шак-ла мону илередип тып, угаап билдим.
Эрге-күш дугайында
81 Мерген угаанныг кижиге кым деңнежирил база чүвениң алыс утказын кым билир боор. Кижиниң мерген угааны ооң арнын чырыдып, кадыг шырайын чымчадып турар.
2 Бурганга берген даңгырааңны бодааш, «Хаан чарлыын сагып чор» деп чугаалап тур мен . 3 Хаандан ыраар деп далашпа база багай херектерге болушпа; чүге дээрге ол чүнү күзээр-дир, дөгерезин кылып шыдаар. 4 Хаанның сөзү эрге-күштүг; база аңаа «Ол чүнү канчап турарың ол?» деп кым чугаалаар боор . 5 Айтыышкынны сагып чоруур кижи кандыг-даа багай чүүлче чоокшулавас: мерген угаанныгның чүрээ шын үе-хуусааны-даа, шын арга-хорганы-даа билир. 6 Чүге дээрге бүгү-ле чүүл үе-хуусаалыг база арга-хоргалыг, а кижиге ол улуг айыыл-дыр, 7 ол оон чүү болурун билбес; база ону аңаа кым чугаалап бээрил? 8 Кижиде хат-салгынны туткаш, салбайн баары дег, өлүр хүн-шагының бажын билир эрге-күш чок, демиселден ол хосталып-даа шыдавас, а бузуттуг кижини ооң бузуду камгалап-даа шыдавас. 9 Кижи кижини чагырып, аңаа хора чедирип чоруур шагда , чырык черде дойлуп турар бүгү-ле херектерни чүрээм-биле сайгарып бодап чорааш, бо бүгүнү көрдүм.
Салым-чолдуң тывызыы
10 Улус бузуттугларны хөөржүдүп кааш, ыдыктыг черден ырай бергеш, демгилерниң бак үүлгедиглер кылып чорааны хоорайынга оларны мактап турарын база көрдүм. Ол база-ла хоозун куруг чүүл-дүр. 11 Бак үүлгедиглерниң шииткели дүрген эвес күүсеттинип турарындан кижи чүрээ бачыт кылыр күзел-биле долуп чоруур. 12 Бачыттыг кижи чүс-даа катап бачыт кылып чорааш, узун назы назылаарын-даа көрүп чордум. Ийе, билир мен: «Аас-кежик Бургандан коргар улуска кээр, 13 а бузуттуг кижиге эки болбас, Бургандан кортпас кижиниң назыны хөлегеге дөмей , ол оозун узадып шыдавас». 14 Ынчалза-даа чер кырында мындыг хоозун куруг чүүл база бар: чөптүг-шынныг улуска бузуттугларның үлүг-хуузу онаажып-даа, бузуттуг улустуң үлүг-хуузу чөптүг-шынныгларга онаажып-даа турар-дыр . Ол база-ла хоозун куруг чүүл-дүр деп билдим.
15 Ынчангаш өөрүшкүлүг хөглээшкинни экизиндим; чүге дээрге кижи амытанга чырык черге аштанып-чемненип, хөглээринден дээре чүве чок-тур , ол бүгү кижини эдерип, Бурганның аңаа чырык черге чурттаар кылдыр берген назынында кылып чоруур ажыл-ижи-биле кады чоруур-дур. 16 Кижиниң хүндүс-даа, дүне-даа уйгу-дыш көрбейн киржип чорууру ажыл-херектерни – чер кырында дойлуп турар бүгү-ле ажыл-херектерни – эргий көөр база мерген угаанны угаап билип аар дээш, чүрээмни угландырдым. 17 Бурган бүгү-ле чүүлдү тургузарда, кижи чырык черде дойлуп турар чүүлдерни угаап билип ап шыдавас кылдыр кылган дээрзин ынчан көрдүм. Кижи ол бүгүнү шинчилээр дээш чеже-даа кызар болза, ол ону дөмей-ле билип ап шыдавас база кандыг-ла бир мерген угаанныг кижи «Билир мен» дээр-даа болза, ол ону угаап билип ап шыдавас.
Өлбээн шаанда, чуртталгага таалааны дээре
91 Ол бүгүже угаан-чүрээмни угландыргаш, келген түңнелим бо: чөптүг-шынныглар, мерген угаанныглар болгаш оларның ажыл-херектери, харын-даа ынакшыл азы көөр хөөн чок чорук безин Бурганның холунда-дыр. Бодун чүү манап турарын билир кижи чок. 2 Бүгү-ле кижилерниң үүле-хуузу бир дөмей : чөптүг-шынныг кижиниң-даа, бузуттуг кижиниң-даа, буянныг кижиниң-даа; арыгланып чоруур кижиниң-даа, бужар кижиниң-даа; өргүл кылып чоруур кижиниң-даа, өргүл кылбайн чоруур кижиниң-даа; эки мөзүлүг кижиниң-даа, бачыттыг кижиниң-даа; даңгыраглап чоруур кижиниң-даа, даңгырак бээринден сестир кижиниң-даа үүле-хуузу бир дөмей . 3 Чырык черде дойлуп турар бүгү чүүлдерниң багай талазы – шупту улустуң үүле-хуузу бир дөмей болганы-дыр! Ынчангаш дириг чорда, кижи амытанның чүрээн каржы сеткил болгаш мугулай чорук долуп чоруур-дур; а ооң соонда өлүглерже чоруй баар-дыр. 4 Дириглер аразынга чоруур шаанда, кижиге идегел ам-даа бар, чүге дээрге дириг ыт өлүг арзылаңдан дээре! 5 Дириглер өлү бээрин билир, а өлүглер чүнү-даа билбес . Оларга шаңнал турбас: олар уттундурган , 6 оларның ынакшылы-даа, көөр хөөн чогу-даа, хүннээшкини-даа шагда-ла читкен, база чырык черде дойлуп турар бүгү ажыл-херектерге мөңге шагда киржилге чок апарганнар.
7 Ынчангаш бодуңнуң аъш-чемиңни өөрүшкүлүг чип, арага-хымызыңны хөглүг ижип чор, чүге дээрге Бурган сээң ажыл-херектериңге таарзынып турар-дыр . 8 Кандыг-даа үеде кеткен хевиң ак болзун, база бажыңда чагган олива үзү эвээжевейн чорзун . 9 Бурганның чырык черге сеңээ бергени, хоозун куруг чүүл долган бүгү-ле назыныңда ынак кадайың-биле кады чуртталгага таалап чор, сээң чырык черде иженип чоруур ажыл-ижиңден болгаш чуртталгадан алыр үлүүң ол-дур. 10 Холуң кылып шыдаар бүгү-ле ажылды бар шааң-биле кылып чор; чүге дээрге чеде бээриң өлүглер оранында ажыл-даа чок, бодал-даа чок, билиг-даа чок, мерген угаан-даа чок .
Мерген угаанның кезээде-ле күштүг болбазы
11 Эргий көргеш, чырык черде мындыг чүве көрдүм: чарышка чедиишкин аваангыр дүргеннерде эвес, дайынга тиилелге дидимнерде эвес, аъш-чем мерген угаанныгларда эвес, бай-байлак бодамчалыгларда эвес, ээ көрнүүшкүн билиглиглерде эвес-даа болгулаар-дыр, ол бүгү үе-хуусаа биле таварылгадан хамааржыр-дыр. 12 Чүге дээрге кижи бодунуң үе-хуусаазын билбес-тир. Балыктарның айыылдыг четкиге туттуруп аары дег, куштарның дузакче кире бээри дег , кижи амытан база-ла ынчаар хенертен келген айыылдыг үе-шакка туттуруп чоруур-дур.
13 Оон аңгыда чырык черде мындыг мерген угаанны көрдүм, база ону улуг деп санадым. 14 Хөй эвес чурттакчылыг улуг эвес хоорай турган, аңаа удур бир улуг хаан келгеш, ону долгандыр улуг бүзээлелди тургускан. 15 Ынчалза-даа ол хоорайда бир мерген угаанныг ядыы кижи илереп тыптып келген, мерген угааны-биле хоорайны камгалап каап болур турган кижи ол-дур . Ынчалза-даа ол ядыы кижини кым-даа сагынмаан. 16 Ынчангаш мен «Мерген угаан күштен дээре-дир» дидим , ынчалза-даа улус ядыы кижиниң мерген угаанын куду көөр-дүр база ооң сөстерин тооп дыңнавас-тыр.
17 Мугулайларның аразынга чагырыкчының алгы-кышкызынга деңнээрге, мерген угаанныгларның оожум топтуг чугаазы дээре дыңналыр дээрзи шын. 18 Мерген угаан дайын чепсээнден дээре дээрзи база шын; ынчалза-даа чаңгыс бачыттыг кижи хөй-ле эки-чаагай чүүлдү чок кылыр-дыр .
Өөредиглиг чугаалар
101 Өлүг сээктер чаагай чыттыг үстү чыдыдып үреп турар, улуг мерген угаанны хензигийне мугулай чорук чая базып турар. 2 Мерген угаанныгның чүрээ ону шын талаже углап чоруур, мугулайның чүрээ ону өске талаже углап чоруур. 3 Мугулай кижи бодунуң оруу-биле чоруп чорааш, чүнү-даа чедир угаап билбейн чоруур, база кижи бүрүзүнге ол бодунуң мугулайын көргүзүп чоруур .
4 Бир эвес чагырыкчы сенче кылыктаны бээр болза, турган чериңден ырава ; серт-бурт эвес бүдүштүг болзуңза, улуг бачыттарың өршээттинер. 5 Чагырыкчының частырыы-биле болуп турар, чырык черде көргеним багай чүүл бар-дыр: 6 мугулай улусту депшидип турар, а ызыгууртан-байларны адаанче бадырып турар-дыр; 7 кулдар аъттыг шаап турарын , а беглер кулдар ышкаш чадаг кылаштажып турарын база көрдүм.
8 Оңгар казып турар кижи боду ынаар барып дүжүп болур база херим-хананы үрегдеп турар кижини чылан шаптып болур . 9 Даштарны казып ап турар кижи бодун кемдедип ап болур база ыяш чарып турар кижи ооң айыыл-халавынга таваржып болур .
10 Бир эвес балды шаптылай бээр болза, ону чидидип албаан шаанда, кижи хөй күш үндүрер апаар; маңаа мерген угаан болгаш мергежил ажыктыг. 11 Бир эвес чылан илбичиниң шишпиириниң мурнунда шапкан болза, ооң илби-шидизиниң ам ажыы чүү боор .
12 Мерген угаанныг кижиниң аксындан үнген сөстер буянныг чаагай, а мугулайның чугаа-сөзү ооң бажын чиир . 13 Ооң аксындан үнген сөстүң эгези – мугулай, а ол сөстүң төнчүзү – хоралыг тенек аарыг; 14 ол хиреде мелегейниң чугаазы хөй .
Келир үеде чүү болурун кижи билбес база ол кижиниң соонда чүү болурун аңаа кым чугаалап бээр боор.
15 Мугулай улустуң ажылы оларның боттарын могадып шыладыр, олар хоорайже чанар оруун безин билбес.
16 Бир эвес чурттуң хааны чалча уктуг база бир эвес беглери эртен эрте-ле дойлап эгелеп турар болза, ындыг чурт ат болганы ол. 17 Бир эвес чурттуң хааны бедик уктуг болза база беглери арагалап-дарылаар дээш эвес, а чогуур шагында күш кирип аар дээш чемненип турар болза, ындыг чурт амыр-чыргалдыг .
18 Чалгаа чоруктан бажыңның дээвиири сандарай бээр, база хол шимчевеске, сери өттүр чаъс дамдылай бээр.
19 Аъш-чем кижини өөртүр, арага чуртталганы хөгледир , бүгү чүвеге акша-мөңгүн дузалаар .
20 Бодуңнуң бодалдарыңда безин хаанны бак сөглеве база удуур өрээлиңге безин бай кижи дугайында багай сөс этпе, чүге дээрге дээрниң куштары сээң сөзүңнү дамчыдыптып болур, база чалгынныглар сээң чугааңны тарадыптып болур.
111 Бодуңнуң хлеб-тарааңны суг аайы-биле бадырып чорудуп тур, хөй хүннер эрткенде, ооңну катап тып аар сен .
2 Өнчү-хөреңгиңниң кезиин чеди азы сес кижиге үлеп берип чор, чүге дээрге чер кырынга кандыг бергелер болу бээрин билир эвес сен.
3 Булуттар долуп кээр болза, чаъсты черже төп бадырар дээни ол база ыяш мурнуу азы соңгу чүкче барып дүжер болза, барып дүшкен черинге-ле чыдары ол.
4 Хатты хайгаарап чоруур кижи үрезинин чажып тарывас база булуттарже көрүп чоруур кижи дүжүт ажаавас.
5 Хаттың оруктарын-даа, сааттыг кижиниң иштинде мага-боттуң канчаар тыптып турарын-даа билбезиң дег , бүгү-ле чүвени боттандырып турар Бурганның ажыл-херектерин билип шыдаар эвес сен.
6 Эртен үрезиниңни тарып чор, кежээ база холдарыңга амыр-дыш бербе, чүге дээрге оозу азы моозу чедимчелиг болур бе азы кайызы-даа деңге эки болур бе дээрзин билир эвес сен.
Кырываан шаанда, аныяк назынга таалааны дээре
7 Чырык чаагай-ла база хүннү көөрү каракка тааланчыг. 8 Бир эвес кижи хөй-даа чыл чурттаар болза, хүн бүрүзүнге өөрүп чорзун, ынчалза-даа караңгы хүннер хөй болурун база утпайн чорзун: бүгү-ле болуп турар чүүлдер хоозун куруг-дур.
9 Аныяк оол, аныяк шааңда хөглеп чор, база чүрээң чалыы назыныңда өөрүшкүнү чооглап чорзун , база чүрээңниң кыйгырган оруктарынче карактарың кайнаар көөр-дүр, ынаар углап чор , чүгле мону бил: ол бүгү дээш Бурган сенден харыы негээр . 10 Муңгаралды чүрээңден ойладып, мага-бодуңдан хилинчекти ырадып чор. Чаш назын болгаш чалыы үе – хей-бус-ла.
121 Аныяк-чалыы назыныңда Чаяакчыңны утпайн чор. Ооң соонда аар-берге хүннер база «Олардан меңээ таалал чок-тур» дээриң чылдар чедип кээр ; 2 ынчан хүн болгаш чырык, ай болгаш сылдыстар өже бээр, база чаъс соонда чаа булуттар диргелип кээр .
3 Ынчан бажыңның таңныылдары сириңейни бээр, күштүглер күдүгүр апаар, дээрбениң ажылчыннары эвээш артканындан дээрбелевейн баар, а соңгаже көргеннерге караңгы апаар . 4 Дашкаар үнер ийи эжииң хагдына бээр база дээрбе даажы дыңналбайн баар ; куштуң бир дугаар алгызындан-на оттуп кээр апаар сен, ырлаар кыстар шупту ыытташпайн баар. 5 Бедик черлерден коргар апаар сен, а оруктарны айыыл долган ышкаш апаар, миндаль ыяжы чечектели бээр ; шерги шимченгир эвес апаар база каперс дээштиг эвес апаар. Оон кижини ооң мөңге бажыңынче аппар чыдар , а ыглаан-сыктаан улус ону долганып, кудумчуда бар чыдар.
6 Ынчан мөңгүн илчирбежигеш үстү бээр, база алдын аяк чарлы бээр, база суг бажының чанында доңга бусту бээр, кудуктуң кочал тыртып долгаар дугую үрели бээр ; 7 довурак-доозундан чаяаттынган кижи черже катап эглип, биеэги хевээр довурак апаар , а амыдыралдың тыныжы ону берген Бурганче катап эгли бээр .
8 Хоозундан хоозун чүве-дир – деп, Суртаалчы чугаалап каан. – Бүгү чүве хей-бус ышкаш!
Түңнел сөс
9 Мерген угаанныг боорундан аңгыда, Суртаалчы чонну билигге өөредип чораан. Ол хөй-ле угаадыглыг чугааларны деңзигүүрлей хынап шинчилеп база чогаадып чораан . 10 Суртаалчы чечен сөстерни дилеп тып чораан база шынның сөстерин чиге бижип каан. 11 Мерген угаанныгларның сөстери – мал сүрүкчүзүнүң шиш баштыг ыяжы дег база чыып каан угаадыглыг чугаалары – чаңгыс Кадарчыдан келген кадап каан өргеннер дег.
12 А оон аңгыда моон оваарнып чор , оглум: хөй номнар бижиирге, төнчү турбас, база хөлүн эрттир номнар шинчилээрге, мага-ботка шыланчыг . 13 Бүгү чугаа төнген, түңнели бо-дур: Бургандан коргуп, Ооң айтыышкыннарын сагып чор , чүге дээрге кижиге херек-ле чүве ол. 14 Чүге дээрге бүгү-ле ажыл-херектер дээш, бүгү-ле чажыртынган чүүлдер дээш – ол бүгүнүң экизин, багайын тодарадып – Бурган кижилерден харыы негээр .