2 Чылдар

Чылдар демдеглели

Киирилде

Бо ном израиль чоннуң бистиң эрага чедир X вектен VI вектиң эгезинге чедир төөгүзүн тоожуурун уламчылап турар.

Номнуң бирги кезээнде (1–9 эгелер) Соломоннуң хааннаашкынын болгаш ооң Иерусалимге Бурганның өргээзин тутканын көргүскен. Ийиги кезээнде (10–36 эгелер) Иудея күрүнениң төөгүзүн Иерусалимни 586 чылда Вавилоннуң эжелеп алганынга чедир шинчилеп көргүскен. Чылдар демдеглелдериниң Хаанныг чагырга номнарындан бир ылгалы болза Израильдиң хааннарын чүгле олар Иудеяның төөгүзүнге кандыг-бир ужур-уткалыг чүүл кылган таварылгада адап турарында. Чылдар демдеглелиниң бирги номунда ышкаш, бо номда база автор иудей күрүнеге Дээрги-Чаяакчыга бараан болурда, левиттерниң ажыл-хүлээлгезинче онза кичээнгей салган.

Ном Персияның хааны Кирниң 538 чылда иудей чонга төрээн черинче ээп чанар чөпшээрел берген чарлыы-биле төнген. Ол чарлык Эзраның номунуң эгезинде база таваржып, ооң-биле еврейлерниң Вавилон күрүнеге туттуруушкунга чедир төөгүзүн оларның Иудеяже ээп келген соондагы төөгүзү-биле холбап турар.

Соломоннуң Бургандан мерген угаан дилээни

(3 Хаан. 3:4-14)

¹ Давидтиң оглу Соломон бодунуң күрүнезин быжыг тудуп, чагыра берген. Хаанның Бурганы Дээрги-Чаяакчы ооң-биле кады бооп, ону аажок өндүр улуг кижи кылып каан .

² Соломон бүгү израиль чонну – муң болгаш чүс шериглер даргаларын, шииткекчилерни, бүгү Израильде нояннарны, төрел салгалдар ·баштыңнарын чыгдырып алган. ³ Бүгү чыылган чон-биле кады Соломон Гаваон хоорайда бедик черже чорупкан, чүге дээрге аңаа Дээрги-Чаяакчының чалчазы Моисейниң ээн кургаг ховуда тип кааны Бурган-биле ·Ужуражылга майгыны турган . ⁴ (Давид хаан Бурганның ыдыктыг аптаразын Кириат-Иарим хоорайдан аңаа белеткеп алган черинче – Иерусалимде тип каан өске майгынче аппарып каапкан турган . ⁵ А Хурнуң оглунуң оглу, Урийниң оглу Веселиилдиң кылып кааны өргүл салыр хүлер бедигээш Гаваонда Дээрги-Чаяакчының майгынының мурнунга артып калган чүве-дир, ынчангаш Соломон бүгү чыыш-биле кады аңаа Дээрги-Чаяакчы-биле чугаалашкан.) ⁶ Соломон Дээрги-Чаяакчының мурнунга Ужуражылга майгынының баарынга турган өргүл салыр хүлер бедигээшче үне бергеш, аңаа бир муң бүрүн өрттедир өргүлдү кылган.

⁷ Ол дүне Бурган Соломонга көстүп келгеш: «Сеңээ чүнү берейн, дилеп ал» – дээн.

⁸ Соломон Бурганга мынча деп харыылаан: «Сен мээң ачам Давидке өндүр улуг энерелиң көргүзүп, ооң орнунга хаан кылдыр мени салып кагдың . ⁹ А ам, Дээрги-Бурган-Чаяакчы, мээң ачам Давидке Сээң чугаалаан сөзүң боттанзын . Сен мени черниң элезин-довураа дег хөй санныг чоннуң хааны кылып каан-на болгай сен . ¹⁰ Ам меңээ мерген угаан биле билигден хайырлап көр, Сээң дузаң чок болза, бо өндүр улуг чонуңну кым баштап шыдаарыл?»

¹¹ Бурган Соломонга мынча дээн: «Сээң чүрээңге ындыг дилег турган болгаш, байлакшыл-элбекшил-даа, ат-алдар-даа, дайзыннарың өлүмүн-даа база бодуңга узун назын-даа дилеведиң, а сени ооң хааны кылып кааным Мээң чонумну башкарар мерген угаан биле билигни бодуңга диледиң. ¹² Ындыг болганда, Мен сеңээ мерген угаан биле билигни хайырлаар мен. Оон туржук, сээң мурнуңда турган хааннарның кайызынга-даа турбаан, сээң сооңда чагырар хааннарга база турбас байлакшыл-элбекшил болгаш ат-алдарны база сеңээ хайырлаар мен ».

¹³ Соломон Гаваонда ыдыктыг бедик черден – ·Ужуражылга майгынындан Иерусалимче чедип келгеш, Израильди чагыра берген.

Соломоннуң аг-шериг болгаш байлакшылды чыып алганы

(3 Хаан. 10:26-29)

¹⁴ Соломон ·дайынчы тергелериниң, аъттыг шерииниң санын көвүдедип алган. Ол 1400 дайынчы тергелиг, 12 000 аъттыг шериглиг турган . Хаан дайынчы тергелер биле аъттарны тускай хоорайларга , а чамдыызын бодунуң чанынга, Иерусалимге, тудуп турган. ¹⁵ Соломоннуң чагырган үезинде Иерусалимде чеже даш барыл, алдын-мөңгүн база ынча апарган, а пөштен кылган тудуглар эңдерлип, пөш ыяжын Шефела девискээринде фига ыяжы дег анаа чүүл кылдыр санаар апарган. ¹⁶ Соломонга аъттарны Египеттен база Кувадан эккеп турган – хаанның садыгжылары аъттарны Кувадан садып ап турган чүве-дир. ¹⁷ Бир ·дайынчы тергени Египеттен 600 °шекел мөңгүн-биле садып эккеп, а бир аътты 150 шекел мөңгүн-биле садып ап турган чүве-дир. Ол бүгүнү шак ынчаар, Соломоннуң садыгжыларын дамчыштыр бүгү хет болгаш арамей хааннарга база чедирип берип турган.

Бурганның өргээзин тударынга белеткел

(3 Хаан. 5:1-18)

¹ Соломон Дээрги-Чаяакчыга тураскааткан өргээ болгаш бодунга хаан ордузу тудар деп бодап алган. ² Ол 70 000 кижини дажыкчылар кылдыр, 80 000 кижини дагларга даш чонукчулары кылдыр, 3600 кижини – ажылчыннар башкарар даргалар кылдыр тургузуп каан.

³ Соломон Тирниң хааны Хирамга дараазында сөстерни дамчытсын дээш улус чоруткан: «Мээң ачам Давид бодунга чурттаар орду тудуп турда, аңаа пөштер чорудуп берип турганың дег , меңээ база чорудуп берип көрем. ⁴ Мен бодумнуң Бурганым Дээрги-Чаяакчыга тураскааткан өргээ тудар деп тур мен. Ону Аңаа бараалгадып, Ооң мурнунга чаагай чыттыг чүүлдер кыпсыр мен, ыдыктаан хлебтерни үргүлчү салыр мен база амыр-дыш хүннеринде, Ай чаазының байырлалдарында болгаш Бурганывыс Дээрги-Чаяакчының доктаатканы өске байырлалдарда бүрүн өрттедир өргүлдерни эртен, кежээ кылыр мен. Израильге ындыг айтыышкынны кезээ мөңгеде берген-дир.

⁵ Мээң тудуп турар өргээм өндүр улуг болур, чүге дээрге бистиң Бурганывыс бүгү бурганнардан өндүр бедик болгай . ⁶ Дээр, эң бедик дээр безин Ону сыңырып шыдавас болганда, кым Аңаа өргээ тудуп бээр харыктыгыл? Аңаа өргээ тудуп берипки дег кым мен мен? Ооң мурнунга чаагай чыттыг өргүлдер өрттедип шыдаарынга-ла өй болдум бе.

⁷ Ынчангаш менче алдын-мөңгүн, хүлер болгаш демир-биле чогаадыкчы ажылдап билир, а ол ышкаш кызыл, кызыл-хүрең болгаш көк өңнүг пөстер-биле ажылдап билир база ыяш, дашты оюп хээлеп билир усчу кижиден чорудуп берип көрем – ол кижи Иудея биле Иерусалимге мээң ачам Давидтиң томуйлап кааны уран-шевер улус-биле кады ажылдазын.

⁸ Меңээ оон ыңай Ливандан пөш, шиви болгаш сандал ыяштан чорудуп берип көр, чүге дээрге сээң ажылчыннарыңның ыяш кезеринге мергежээнин билир мен. Мээң чалчаларым сээң чалчаларың-биле кады ажылдап, ⁹ меңээ хөй ыяштан белеткеп берзин, чүге дээрге мээң тудуп турар өргээм өндүр улуг болгаш кайгамчык болур. ¹⁰ Сээң ыяш кезип турар чалчаларыңга 20 000 °кор ишти дээрбелеп каан кызыл-тасты база ол хире арбайны, 20 000 °бат ишти араганы база ол хире олива үзүн бээр мен ».

¹¹ Тирниң хааны Хирам Соломонче чагаа бижип: «Дээрги-Чаяакчы Бодунуң чонунга ынак-тыр, ынчангаш сени ооң хааны кылып каан-дыр» – деп харыылаан .

¹² Хирам оон ыңай: «Чер биле дээрни чаяап каан Израильдиң Бурганы Дээрги-Чаяакчыга алдар! Давид хаанга Ол мерген угаанныг, сарыылдыг болгаш чүве эндевес оолду хайырлаан-дыр. Ол оол Дээрги-Чаяакчының өргээзин база бодунуң ордузун тудар-дыр.

¹³ Мен сенче Хирам-Авий дээр билди-билиглиг шевер кижини чорудуп берейн . ¹⁴ Ооң авазы Данның аймаандан укталган, а ачазы Тир хоорай чурттуг кижи. Хирам-Авий алдын-мөңгүн-биле, хүлер болгаш демир-биле, даш болгаш ыяш-биле, а ол ышкаш кызыл, кызыл-хүрең, көк пөстер-биле, чуга лён пөстер-биле ажылдап билир, оюп хээлээр ажылдарга дуржулгалыг, аңаа дааскан кандыг-даа чагыгны күүседип шыдаар кижи. Ол сээң ус-шеверлериң-биле болгаш сээң ачаң, мээң дээргим Давидтиң ус-шеверлери-биле кады ажылдаар.

¹⁵ Мээң дээргим, аазап кааның кызыл-тас, арбай, олива үзү болгаш араганы бодуңнуң чалчаларыңга чорудуп берип көрем. ¹⁶ А бис сеңээ Ливанда ыяшты, чежени хереглээр-дир сен, ынчаны кезип бергеш, салдар даггаш, далайлап Иоппия хоорайже салдады бээр бис, а сен оортан Иерусалимче сөөртүп ап шыдаптар сен».

¹⁷ Соломон ынчан израиль черде чурттап турар даштыкы улустуң чизезин, ооң ачазы Давидтиң кылган чизезиниң соонда кылырга, 153 600 кижи бар болган. ¹⁸ Хаан олардан дажыкчы бооп ажылдаар 70 000 кижини, дагларга даш чонар 80 000 кижини база чонну албадап ажылдадыр 3600 дарганы тургузуп каан.

Соломоннуң Бурганның өргээзин тутканы

(3 Хаан. 6:1-38; 7:15-21)

¹ Соломон Дээрги-Чаяакчының өргээзин Иерусалимге, Мориа дагга – ооң ачазы Давидке Дээрги-Чаяакчының көзүлген черинге тудуп эгелээн. Давидтиң белеткеп каан ол чери иевус сөөктүг Орнанның тараа шаңынга турган . ² Хаан өргээни ийи айның ийиде, бодунуң чагыргазының дөрткү чылында тудуп эгелээн.

³ Бурганның өргээзин тударда, Соломоннуң салган тавааның хемчээли бо-дур: узуну алдан кыры дурту, а дооразы чээрби кыры дурту (кырының биеэги хемчээлин ёзугаар). ⁴ Өргээниң мурнунда серилиг чер турган. Ооң узуну өргээниң дооразынга дең – чээрби кыры дурту, а бедии чээрби кыры дурту . Хаан ону иштинден арыг алдын-биле шап каан. ⁵ Өргээниң улуг өрээлин шиви шагыг-биле шыпкаш, ону арыг алдын-биле шап, аңаа пальмалар болгаш илчирбежигештер дүрзүлери оюп каан. ⁶ Өргээни улуг үнелиг даштар-биле каастап каан; Соломоннуң ажыглаан алдыны Парваимден эккелген алдын турган. ⁷ Өргээниң иштинде чудуктар, эргиннер, ханалар, эжиктерни алдын-биле шап кааш, ханаларга ·херувимнер дүрзүлери оя кезип каан.

⁸ Оон Соломон эң ыдыктыг өрээлди кылып каан: ооң узуну, өргээниң дооразы дег, чээрби кыры дурту, дооразы база чээрби кыры дурту. Оон ону иштинден 600 °талант деңзилиг эки шынарлыг алдын-биле шап каан. ⁹ Алдын кадаглар 50 °шекел деңзилиг турган. Үстүкү өрээлдерни база алдын-биле шап каан.

¹⁰ Эң ыдыктыг өрээлге ийи ·херувим оя кезип кылгаш, алдын-биле шап каан. ¹¹ Херувимнерниң чалгыннарының ниити узуну чээрби кыры дурту. Бирги херувимниң бир чалгыны (ооң узуну беш кыры дурту) өргээниң бир ханазынга дээп турган, а шак-ла ындыг хемчээлдиг өске чалгыны ийиги херувимниң чалгынынга дээп турган. ¹² База-ла шак ынчаар ийиги херувимниң беш кыры дурту узун бир чалгыны өргээниң өске ханазынга дээп турган, а шак-ла ындыг хемчээлдиг өске чалгыны бирги херувимниң чалгынынга дээп турган. ¹³ Ол херувимнерниң хере сунган чалгыннарының узуну чээрби кыры дурту болган. Олар бут кырында, ыдыктыг өрээлче көрүндүр тургулаан.

¹⁴ Соломон көк, кызыл-хүрең болгаш кызыл пөстерден база чуга лёндан көжеге кылгаш, аңаа херувимнер дүрзүлерин хээлеп аргып каан .

¹⁵ Өргээниң мурнунга ол бедии үжен беш кыры дурту ийи адагаш тургузуп каан . Оларның кайызының-даа бажынга бедии беш кыры дурту капитель кылып каан. ¹⁶ Иштики өрээлге илчирбежигештер кылгаш, база-ла адагаштарның баштарынга салып каан. Оон ыңай чүс гранат чимизи кылгаш, илчирбежигештерже салып каан. ¹⁷ Адагаштарны өргээниң мурнунга, бирээзин – оң, өскезин – солагай талазынга тургускаш, оң талазындазын Яхин деп, а солагай талазындазын Вооз деп адап каан .

Бурганның өргээзиниң эт-херексели

(3 Хаан. 7:23-51)

¹ Соломон өргүл салыр хүлер бедигээш кылып каан . Ооң узуну чээрби кыры дурту, дооразы база чээрби кыры дурту, бедии он кыры дурту. ² Оон «далай» дээр борбак чунар сава шуткуп куткан . Ооң бир эриинден өске эриинге чедир хемчээли он кыры дурту, бедии беш кыры дурту. Үжен кыры дурту хемчээр хендир ону долгандыр куржап турган. ³ Далайның адаан долгандыр бугаларга дөмей ийи одуруг дүрзүлер турган. Бир кыры дурту хемчээлге-ле он буга онаажыр турган. Оларны далай-биле кады тудуш чаңгыс кылдыр шуткуп каан.

⁴ Далай он ийи буга кырында турган; оларның үжү соңгу чүкче, үжү – барыын чүкче, үжү – мурнуу чүкче, үжү – чөөн чүкче көрүнген турган. Далай оларның ооргазында чыткан, а бугаларның соо ооң ортузунче, төпче угланган турган. ⁵ Далайның кылыны дөрт илиг, а ооң эрии аяк эрии дег, лилия чечээ дег турган. Ооң ишкири – 3000 °бат .

⁶ Он чунар сава кылгаш, бежин Бурганның өргээзиниң оң талазынга, база бежин – солагай талазынга тургузуп каан. Оларга бүрүн өрттедир өргүлдерни чуп турган . А далайны Бурганның бараалгакчылары чунары-биле ажыглап турган.

⁷ Он алдын чырыткыны дүрүмде доктаатканын ёзугаар кылгаш , Бурганның өргээзинге, бежин – оң талазынга, бежин – солагай талазынга, тургузуп каан.

⁸ Он ширээ кылгаш, Бурганның өргээзинге, бежин – оң талазынга, бежин – солагай талазынга, тургузуп каан. Оон ыңай чүс алдын аяк кылып каан.

⁹ Бурганның бараалгакчылары турар шөл, улуг шөл, шөлче үнер-кирер эжиктер кылгаш, эжиктерни хүлер-биле шап каан. ¹⁰ «Далай» дээр улуг саваны өргээниң оң талазынга, мурнуу-чөөн азыгга тургузуп каан.

¹¹ Хирам савалар, хүл-узарлар болгаш аяктар кылып каан.

Ооң соонда Хирам Бурганның өргээзинге Соломон хаанның чагыын ёзугаар кылып турган ажылын дооскан. Ооң кылган чүүлдери бо-дур:

¹² ийи адагаш, оларның бажында паш хевирлиг ийи капитель, капительдерни каастап шып турар ийи четки;

¹³ ол ийи четкиге 400 гранат чимизи – ийи адагаш бажында капительдерни каастап шып турар ийи четкиниң кайызынга-даа ийи одуруг гранат чимизи онаажыр кылдыр;

¹⁴ тергежигештер болгаш оларның кырында чунар савалар;

¹⁵ «далай» дээр бир улуг чунар сава болгаш ооң адаанда он ийи буга;

¹⁶ савалар, хүл-узарлар болгаш серээлер.

Дээрги-Чаяакчының өргээзинге ажыглазын дээш, Хирам-Авий Соломон хаанга ол бүгү эт-херекселди кылайтыр хоюглап каан хүлерден кылып берген. ¹⁷ Хаан ол эт-херекселди Иордан шынаазынга, Сокхот биле Цареданың аразынга дойдан кылган шуткуур хепке шуткуп кударын дужааган. ¹⁸ Соломон ол бүгү эт-херекселди эңдере кылдыртып каан болгаш, хүлерниң ниити деңзизи билдинмес бооп арткан.

¹⁹ Соломон оон ыңай Бурганның өргээзинге ажыглаар бүгү алдын эт-херекселди кылып каан: өргүл салыр алдын бедигээш, ыдыктаан хлебтер салыр ширээлер; ²⁰ Эң ыдыктыг өрээл мурнунга дүрүм ёзугаар кыпсыр кылдыр арыг алдындан кылган чырыткылар болгаш оларның деңнери; ²¹ чырыткының чечектери, деңнери, дең өзээ үзе кезер кыскаштары – оларны эң шынарлыг алдындан кылган; ²² арыг алдындан кылган бижектер, хымыштар, хүүрекчигештер, айдызаар савалар; өргээниң эжиктери – ооң эң ыдыктыг иштики өрээлиниң база ыдыктыг өрээлиниң алдын эжиктери.

¹ Соломоннуң Дээрги-Чаяакчының өргээзинге кылып турган бүгү ажылы ынчалдыр доозулган. Соломон бодунуң ачазы Давидтиң Дээрги-Чаяакчыга бараалгаткан чүүлдерин: алдын-мөңгүн биле эт-херекселди эккелгеш, Бурганның өргээзиниң эртине шыгжамырынче суктуруп каан.

Ыдыктыг аптараны Бурганның өргээзинче көжүргени

(3 Хаан. 8:1-13)

² Соломон оон Израильдиң ·баштыңнарын, израиль аймактар, төрел бөлүктерниң бүгү нояннарын Иерусалимче – Дээрги-Чаяакчының чагыг-керээзиниң аптаразын Давидтиң Хоорайындан , ·Сион дагдан өскээр көжүрер дээш – кыйгырып алган. ³ Бүгү израильчилер хаанның кыйгырганын ёзугаар байырлал үезинде, чеди айда чыглып келген.

⁴ Израильдиң бүгү ·баштыңнары чедип кээрге, левиттер ыдыктыг аптараны көдүргеш, ⁵ ооң-биле кады ·Ужуражылга майгынын база аңаа турган бүгү ыдыктыг эт-херекселди алгаш чорупканнар. Бурганның бараалгакчылары болгаш левиттер ол бүгүнү көдүрүп аппар чыткан. ⁶ Соломон хаан болгаш ооң кыйгырыы-биле чыылган бүгү израиль ниитилел ыдыктыг аптараның мурнунда турган; олар өргүл кылдыр эңдерик шээр болгаш бода малды эккеп салып турган – ол малды санаары-даа, эргий көөрү-даа болдунмас, хөлүн эрттир хөй болган.

⁷ Бурганның бараалгакчылары Дээрги-Чаяакчының чагыг-керээзиниң аптаразын Ооң өргээзиниң иштинде турар черинге, эң ыдыктыг өрээлге эккелгеш, ·херувимнер чалгыннарының адаанга тургузуп каан. ⁸ Херувимнерниң чалгыннары ыдыктыг аптараның турар чериниң кырынга херлип , ооң бодун база ону көжүрерде ажыглаар көдүрткүүш-мергелерни шыва апкан турган. ⁹ Аптараның көдүрткүүш-мергелери дыка узун болгаш, оларның уштары эң ыдыктыг өрээлдиң мурнундан көстү бээр, ынчалза-даа өргээниң даштындан көөрге, көзүлбес турган. Олар ында амдыгаа чедир бар. ¹⁰ Ыдыктыг аптарада ийи калбак даштан өске чүү-даа чок болган . Оларны ынаар Моисей ·Хорив дагның чанынга, кажан израильчилер Египеттен үнүп келгенде, Дээрги-Чаяакчы ол дагга чон-биле чагыг-керээ чарып алган соонда, суп каан чүве-дир .

¹¹ Бурганның бараалгакчылары өргээниң ыдыктыг черинден үнүп келген. Аңаа турган бараалгакчылар, кандыг-даа салбырга хамааржып турган болза , шупту арыгланып-ыдыктаны берген чүве-дир. ¹² Бүгү левит ыраажылар – Асаф, Еман, Идифун болгаш оларның оолдары , ха-дуңмазы чуга лён хептер кедип алгаш, өргүл салыр бедигээштиң чөөн талазынга туруп алган, кимвалдар, чадаганнар, чанзыларга ойнап турганнар . Бурганның 120 бараалгакчызы трубалар тудуп алган, олар-биле кады ойнап турган. ¹³ Труба эдискен-даа, ырлашкан-даа улус аяннашкак кылдыр ойнап, Дээрги-Чаяакчыны алгап-мактап, Аңаа өөрүп четтирип тура, чаңгыс үннүг дег болган. Трубалар этсип, кимвалдар болгаш өске-даа хөгжүм херекселдеринге ыыткыр ойнавышаан , олар Дээрги-Чаяакчыны: «Ол ачылыг-дыр, Ооң энерели кезээ шагда үстүп төнмес-тир» – деп алгап-мактап турганнар .

Оон Дээрги-Чаяакчының өргээзин булут бүргей апкан. ¹⁴ Ынчангаш Бурганның бараалгакчылары булуттуң хараазы-биле бараан болур харык чок апарган, чүге дээрге Дээрги-Чаяакчының өндүр чырыы Ооң өргээзин бүргей апкан .

¹ Соломон ынчан: «Дээрги-Чаяакчы чажыт дүмбей черге чурттаарын чугаалаан болгай . ² Мен Сеңээ мөңге шагда чурттаар чер кылдыр өндүр улуг өргээ тудуп бердим» – дээн.

Соломоннуң чонга чугаалаан чүвези

(3 Хаан. 8:14-21)

³ Израильчилер шупту аңаа чыглып келген турда, хаан оларже эргилгеш, алгап-йөрээп каан . ⁴ Оон ол мынча дээн: «Израильдиң Бурганы Дээрги-Чаяакчыга алдар! Ол мээң ачам Давидке Бодунуң аксы-сөзү-биле аазаан чүвезин Бодунуң холу-биле боттандырды. Дээрги-Чаяакчы: ⁵ „Бодумнуң израиль чонумну египет черден үндүре берген хүнүмден бээр, Мен Израильдиң кайы-даа аймаанга, Мээң адымга тураскааткан өргээни тургузар хоорай шилип албаан мен база Мээң израиль чонумнуң чагырыкчызы болур кижи шилип албаан мен. ⁶ Ынчалза-даа ам Мээң адымга тураскааткан боору-биле Иерусалимни шилип алган мен база Мээң израиль чонумну чагырар кылдыр Давидти шилип алган мен“ – деп чугаалаан болгай . ⁷ Мээң ачам Давид Израильдиң Бурганы Дээрги-Чаяакчының адынга тураскааткан өргээ тударын күзээн-даа болза , ⁸ Дээрги-Чаяакчы аңаа: „Сен Мээң адымга тураскааткан өргээ тударын бодап алган-дыр сен, ол бодалың эки-даа-дыр. ⁹ Ынчалза-даа өргээни сен эвес, оглуң тудар. Сээң ботталдырган оглуң Мээң адымга тураскааткан өргээни тудуп каар-дыр“ – дээн .

¹⁰ Дээрги-Чаяакчы Бодунуң аазаашкынын күүсетти. Мен ам Ооң аазаанын ёзугаар мээң ачам Давидтен салгап алганым Израильдиң дүжүлгезинде саадаптым база Израильдиң Бурганы Дээрги-Чаяакчының адынга тураскааткан өргээ тудуп кагдым. ¹¹ Мен өргээде Дээрги-Чаяакчының израильчилер-биле чарган чагыг-керээзин шыгжап каан ыдыктыг аптараны тургузуп кагдым».

Бурганның өргээзин ыдыктап турда, Соломоннуң мөргүлү

(3 Хаан. 8:22-53)

¹² Соломон бүгү израиль ниитилел көрүп турда, Дээрги-Чаяакчының өргүл салыр бедигээжиниң мурнунга туруп алгаш, холдарын өрү сунупкан . ¹³ Хаан узуну болгаш дооразы беш кыры дурту, а бедии үш кыры дурту хүлер бедиктээш кылгаш, ону даштыкы шөлдүң ортузунга тургузуп каан турган. Ол бедиктээш кырынга туруп алгаш, бүгү израиль ниитилелдиң мурнунга дискектерин черге дегзип, холдарын дээрже сунгаш, мынча дээн: ¹⁴ «Израильдиң Бурганы Дээрги-Чаяакчы! Дээрде-даа, черде-даа Сеңээ дөмей Бурган чок . Бүгү чүлдү-чүрээ-биле Сээң оруктарыңны эдерип чоруур чалчаларыңга энерелиң көргүзүп, чагыг-керээңни сагып турар-дыр сен. ¹⁵ Бодуңнуң чалчаң, мээң ачам Давидке берген сөзүңнү ээледиң. Сен ол аазаашкынны Бодуңнуң аксы-сөзүң-биле чугааладың, а бөгүн ону Бодуңнуң холуң-биле боттандырдың.

¹⁶ А ам, Израильдиң Бурганы Дээрги-Чаяакчы, Бодуңнуң чалчаң, мээң ачам Давидке: „Бир эвес сээң оолдарың, сээң Мени дыңнап турганың дег, Мени тооп дыңнап, Мээң хоойлумда айыткан оруктан өскээр барбас болза, Израильдиң дүжүлгезинге Мээң мурнумга саадаар сээң салгакчың үстүп төнмес“ – дээн аазаашкыныңны утпайн көрем . ¹⁷ Израильдиң Бурганы Дээрги-Чаяакчы, Бодуңнуң чалчаң Давидке Сээң берген сөзүң ам боттанзын!

¹⁸ Ынчаарга Бурган чер кырынга кижилер-биле кады чурттаар деп бе? Дээр, эң бедик дээр безин, Сени сыңырып шыдавас болганда, мээң тудуп кааным бо өргээ Сени канчап сыңырарыл?! ¹⁹ Ындыг-даа болза, Бодуңнуң чалчаңның мөргүлүн, ооң чалынганын дыңнап көрем, Бурганым Дээрги-Чаяакчы! Сээң мурнуңга Бодуңнуң чалчаңның мөргүп турар чалынган дилээн база мөргүлүн дыңнап көрем! ²⁰ Сээң карааң дүне-хүндүс бо өргээже, ат-алдарың аңаа турарын аазаан чериңче шимдинмейн көрзүн. Бодуңнуң чалчаңның бо черже шиглей көргеш, чаннып турар мөргүлүн дыңнап көрем. ²¹ Сээң чалчаң, Сээң чонуң бо черже көрүп алгаш, мөргүп эгелээрге, оларның чалынган дилээн дыңнап көрем. Чурттап турар дээриңден дыңнап каап көрем. А дыңнап кааш, өршээп көрем.

²² Бир кижи өске кижиге удур бачыт үүлгеткен дижик. Буруудаттыргандан ооң буруу чогунуң дугайында даңгырак негээрге, ол кижи бо өргээге келгеш, Сээң өргүл салыр бедигээжиңниң мурнунга даңгырак бээр . ²³ Ынчан Сен дээрден дыңнап кааш, хемчегден ап көрем. Бодуңнуң чалчаларыңның херээн шиидип, буруулуг кижини буруудадып, ооң кылган үүлгедиин бодунуң бажынче халдадып көрем, а буруу чок кижини агартып, ооң чөптүг-шынныын бадыткап көрем.

²⁴ Сээң израиль чонуң Сеңээ удур бачыт үүлгеткеш, дайзыннарга чылча шаптырып алган дижик . Чонуң Сенче эглип кээр, Сээң адыңны алгап-мактаар, бо өргээге Сеңээ мөргүүр база Сеңээ чаннып, дилег кылыр. ²⁵ Ынчан Сен дээрден дыңнап кааш, Бодуңнуң израиль чонуңнуң бачыдын өршээп, Сээң оларга база оларның ада-өгбезинге берген чериңче чандырып көрем.

²⁶ Дээр хагдына берип, Сээң чонуңнуң Сеңээ удур бачыт үүлгеткени дээш, чаъс чагбайн барган дижик . Сен ону кезедириңге, чонуң оон бо черже көрүп алгаш, мөргүүр, Сээң адыңны алгап-мактаар база бодунуң бачыдындан ойталаар. ²⁷ Ынчан дээрден дыңнап кааш, Бодуңнуң чалчаларыңның, Бодуңнуң израиль чонуңнуң бачыдын өршээп көрем. Оларга эдерип чоруур ужурлуг шынныг орукту айтып берип көрем база Бодуңнуң чонуңга Сээң өнчү кылдыр берген чериңче чаъстан чагдырып көрем.

²⁸ Аш-чут, хамчык аарыг, хуюкталдыр чиир хат, дүжүт аарыы, шергилер, мөөң шартылаа черге халавын халдаткан дижик; азы дайзын израиль чонну бодунуң-на черинге, хоорайларынга кызагдап, бүзээлеп алган дижик; азы кандыг-бир айыыл-халап, аарыг-аржык келген дижик . ²⁹ Бир кижи азы Сээң бүгү израиль чонуң кандыг-даа болза мөргүл кылып, чаннып дилээр болза, олар шупту качыгдал, муңгагдалды ожаап билгеш, бо өргээже холдарын тейлеп сунар болза, ³⁰ ынчан Бодуңнуң чурттап турар дээриңден дыңнап кааш, оларны өршээп көрем. Кижи бүрүзүн ооң ажыл-херээн ёзугаар, ооң сеткил-чүрээн билип, шын шиидип көрем, чүге дээрге чүгле Сен кижи амытанның сеткил-чүрээн билир болгай сен . ³¹ Сээң оларның ада-өгбезинге бергениң чер кырынга чурттап турар үезиниң дургузунда олар Сенден коргуп, Сээң оруктарыңны эдерип чорзун.

³² А Сээң израиль чонуңнуң санынче кирбес, ынчалза-даа ырак черден Сээң алдар-адың дыңнааш, чедип келген даштыкы кижиге хамаарыштыр . Кажан ол даштыкы кижи Сээң өндүр улуг адың, Сээң күчүлүг холуң болгаш күш-шыдалың дугайында дыңнааш, чедип кээп, бо өргээже көрүп алгаш, мөргүүрге, ³³ Бодуңнуң чурттап турар дээриңден дыңнап каап көрем, ооң Сенден дилээн бүгү чүвезин күүседип берип көрем. Оон чер-делегейниң бүгү чоннары Сээң адыңны билип алзын, Сээң израиль чонуң ышкаш, Сенден кортсун база мээң тудуп кааным бо өргээни Сээң адың-биле адап каанын билип алзын.

³⁴ Кажан Сээң чонуң бодунуң дайзыннары-биле дайылдажыр дээш Сээң айыткан орууң-биле чорупкаш, Сээң шилип алганың бо хоорайже, Сээң адыңга тураскааткан, мээң тудуп кааным өргээже көрүнгеш, Сеңээ мөргүүрге, ³⁵ дээрден ооң мөргүлүн, чалынган дилээн дыңнап кааш, аңаа дузадан кадып көрем.

³⁶ Сээң чонуң Сеңээ удур бачыт үүлгедирге – а бачыт үүлгетпес кижи чок-ла болгай – Сен аңаа килеңней бергеш, ону дайзыннарынга хүлээдип бээриңге, олар ону тудуп алгаш, ыракта азы чоокта турар черже аппаар дижик. ³⁷ Сээң чонуң ол черге сеткил-чүрээ өскерилгеш, Сенче эглип, туттуруушкунда турар черинге Сеңээ: „Бис бачыт үүлгедип, бузут кылып алдывыс, буруудаан-дыр бис“ – деп мөргүүр болза ; ³⁸ бир эвес Сээң чонуң туттуруушкунда турар черинге бүгү чүлдү-чүрээнден, сеткилиниң ханызындан Сенче эглип, Сээң ооң ада-өгбезинге берген чериңче, Сээң шилип алганың хоорайже, Сээң адыңга тураскааткан, мээң тудуп кааным өргээже көрүнгеш, мөргүүр болза , ³⁹ Бодуңнуң чурттап турар дээриңден ооң мөргүлүн болгаш чалынган дилээн дыңнап кааш, аңаа дузадан кадып көрем. Бодуңнуң чонуңну Сеңээ удур үүлгеткен бачыттары дээш өршээп көрем.

⁴⁰ Ийе, мээң Бурганым, Сээң карааң ажык болзун, Сээң кулааң бо черге чугаалаан мөргүл сөстеринче кичээнгейлиг болзун .

⁴¹ А ам, Дээрги-Бурган-Чаяакчы, туруп келгеш, амыр-дыжың черинче чедип кел – Сен Бодуң, күчү-күжүңнү демдеглээн ыдыктыг аптара база. Сээң бараалгакчыларың, Дээрги-Бурган-Чаяакчы, камгалалың хеп дег кедип алзын , Сеңээ бердинген улус Сээң ачы-буяның дээш өөрүп-хөглезин . ⁴² Дээрги-Бурган-Чаяакчы! Бодуңнуң шилип чагганың хаандан хая көрүнме . Сээң чалчаң Давидке аазаан энерелиң дугайында бодап чор! »

Өргээни Бурганга бараалгатканы

(3 Хаан. 8:62-66)

¹ Соломон мөргүлүн чугаалап доозуптарга, дээрден от бадып келгеш , бүрүн өрттедир болгаш өске-даа өргүлдерни чипкен, Дээрги-Чаяакчының өндүр чырыы Ооң өргээзин бүргей апкан . ² Бурганның бараалгакчылары өргээже кирер харык чок болган, чүге дээрге Дээрги-Чаяакчының өндүр чырыы Ооң өргээзин бүргей апкан. ³ Бүгү израильчилер оттуң бадып келгенин, Дээрги-Чаяакчының өндүр чырыы өргээ кырында турарын көргеш, бедиктээште черге хаваан дегзип мөгейгеш, Ону алдаржыдып:

«Ол ачылыг-дыр, Ооң энерели

кезээ шагда үстүп төнмес-тир » – дижип турган.

⁴ Хаан, ооң-биле кады бүгү чон Дээрги-Чаяакчының мурнунга өргүл салып эгелээн. ⁵ Соломон хаан өргүл кылдыр 22 000 бода мал, 120 000 шээр мал эккеп салган. Хаан база бүгү чон Бурганның өргээзин Аңаа ынчалдыр бараалгадып каан. ⁶ Бурганның бараалгакчылары боттарының албан-хүлээлгезин күүседип эгелээн, олар-биле кады Дээрги-Чаяакчының хөгжүм херекселдерин туткан левиттер турган. Ол хөгжүм херекселдерин Давид хаан Дээрги-Чаяакчыны алдаржыдары-биле кылып каан, Ооң үстүп төнмес энерелин алгап-мактаарын левиттерге дагзып каан чүве-дир. Бурганның бараалгакчылары левиттерниң дужунга туруп алгаш, трубаларын этсип турган. Бүгү израильчилер бут кырынга турган.

⁷ Соломон Дээрги-Чаяакчының өргээзиниң мурнунда турар шөлдүң төп кезээн ыдыктап каан – хаан аңаа бүрүн өрттедир өргүлдерни база эп-найырал өргүлдериниң үс-чаан эккеп салган. Чүге дээрге ооң кылып кааны хүлер өргүл бедигээжи бүрүн өрттедир өргүлдерни, далган-тараа өргүлдерин болгаш өргүл малдарының чаан сыңырып шыдавас болган. ⁸ Соломон, а ооң-биле кады бүгү израильчилер – соңгу чүкте Лево-Хаматтан эгелээш, мурнуу чүкте Египет-биле кызыгаарда хемге чедир черлерден чыылган мөөң чон – ол үеде чеди хүн үргүлчүлээн байырлал кылган . ⁹ А дараазында хүнде олар онзагай чыыш кылган. Өргүл салыр бедигээшти ыдыктаанын чеди хүн, байырлалды база чеди хүн демдеглээн. ¹⁰ Чеди айның чээрби үште хаан чонну аалдарынче чандырыпкан. Улус Дээрги-Чаяакчының чалчазы Давидке, Соломонга база Бодунуң израиль чонунга кылган бүгү буяны дээш сеткил-чүрээнде өөрүп-хөглеп турган.

Дээрги-Чаяакчының Соломонга көзүлгени

(3 Хаан. 9:1-9)

¹¹ Соломон Дээрги-Чаяакчының өргээзин база хаанның ордузун тудуп дооскан – Дээрги-Чаяакчының өргээзинге, бодунуң ордузунга кылыр деп бодап алган бүгү чүвезин чедиишкинниг кылып дооскан. ¹² Ынчан Дээрги-Чаяакчы Соломонга дүне када көстүп келгеш , мынча дээн: «Сээң мөргүлүңнү дыңнап кааш, бо черни Меңээ өргүл салыр өргээ кылдыр шилип алдым.

¹³ Мен дээрни хаап каарымга, чаъс чагбайн баар дижик, азы мен шартылаага черни чип кааптарын дужаар, азы Бодумнуң чонумче хамчык аарыг ыдыптар дижик мен . ¹⁴ Бир эвес Мээң адым-биле адаттынып турар Мээң чонум томаарый бергеш, мөргүп, Менче чүткүп эгелээр болза , бузуттуг-бак оруктарындан өскээр чайлай бээр болза, Мен дээрден дыңнап кааш, ооң бачыттарын өршээр мен база ооң черин экиртип каар мен. ¹⁵ Ийе, Мээң караам силерже көөр, Мээң кулаам бо черге чугаалаан мөргүлдерже кичээнгей салыр . ¹⁶ Мен ам Мээң алдар-адым аңаа кезээ мөңгеде турзун дээш, бо өргээни шилип, ыдыктап алдым. Мээң караам биле бодал-чүрээм кезээ шагда аңаа турар .

¹⁷ А сеңээ хамаарыштыр. Бир эвес сен Мээң мурнумга бодуңнуң ачаң Давид ышкаш чурттаар болзуңза; Мээң бүгү айтыышкыннарымны күүседир, Мээң дүрүм-хоойлуларымны сагыыр болзуңза, ¹⁸ сээң ачаң Давидке: „Израильди чагырар салгакчы чок артпас сен“ – деп ооң-биле керээ чарганым дег , сээң хаан дүжүлгеңни быжыглап каар мен.

¹⁹ А бир эвес израильчилер силер Менден хая көрнүп, силерге Мээң берген айтыышкын, дүрүмнеримге чагыртпас болзуңарза, өске бурганнарга бараан болуп, мөгейип баар болзуңарза, ²⁰ Мен израиль чонну силерге берген Мээң черимден дазылы-биле тура тыртып каар мен , Бодумнуң алдар-адымга дээш ыдыктап кааным бо өргээден ойталаар мен. Израильди ынчан бүгү чоннарга бужар үлегер-чижек, кочу-шоот кылып каар мен . ²¹ Бедий берген бо өргээ бузундулар апаар, ооң чаны-биле эрткен кижи бүрүзү элдепсинер база: „Дээрги-Чаяакчы бо чуртту, бо өргээни чүге ынчаар аажылааны ол?“ – деп айтырар . ²² А улус: „Олар ада-өгбезин египет черден үндүре берген Дээрги-Чаяакчызы – адаларының Бурганындан ойталааш, өске бурганнар эдерип, оларга бараан болуп, мөгейгени дээш, Дээрги-Чаяакчы ол улусче бо айыыл-халапты ыткан“ – деп харыылаар».

Соломоннуң өске ажыл-херектери

(3 Хаан. 9:10-28)

¹ Соломон Дээрги-Чаяакчының өргээзи биле хаанның ордузун чээрби чыл иштинде тудуп дооскан соонда , ² Хирам хаанның аңаа берген хоорайларын база катап туткаш, ол хоорайларга израильчилерни чурттадып каан. ³ Ооң соонда Соломон Хамат-Цоваже чорупкаш, ону эжелеп алган. ⁴ Ол ээн кургаг ховуга Тадмор хоорайны база Хаматка таваан салганы аъш-чем курлавыры шыгжаар хоорайларның шуптузун тудуп каан. ⁵ Соломон Үстүү Бет-Орон болгаш Алдыы Бет-Орон деп хоорайларны быжыглай тудуп, оларны ханаларлыг, дээктерлиг хаалгаларлыг шивээ-хоорайлар кылып каан . ⁶ Ол Ваалат хоорайны, аъш-чем курлавыры шыгжаар бүгү хоорайларны база бодунуң ·дайынчы тергелерин болгаш аъттарын тургузар хоорайларны катап тудуп каан. Соломон Иерусалимге, Ливанга болгаш чагырып турганы бүгү черлерге тудар дээн бүгү чүвезин тудуп каан.

⁷ Соломон хет, амор, ферез, хиввей болгаш иевус чоннарның (олар шупту израильчилер эвес турган) артынчызын – ⁸ оларның чуртка артып калган, израильчилерниң узуткавааны үре-салгалын – кулдар ышкаш ажылдадып ажыглап турган, амдыгаа чедир ындыг бооп арткан. ⁹ А израильчилерни Соломон бодунуң ажылын кылыр кулдар кылдыр ажыглаваан . Олар ооң шериглери, нояннары, шериг баштыңнары, ооң ·дайынчы тергелериниң башкарыкчылары, аъттыг шериг удуртукчулары бооп турган. ¹⁰ Соломон хаанның ажылчын күжүн хайгаараар 260 кол башкарыкчы кижи база турган чүве-дир.

¹¹ А фараоннуң уруун Соломон Давидтиң Хоорайындан аңаа тудуп бергени ордуже көжүрүпкен . Чүге дээрге ол: «Мээң кадайым Израильдиң хааны Давидтиң ордузунга чурттавас ужурлуг – Дээрги-Чаяакчының аптаразын киирип турган черлер ыдыктыг болур болгай» – деп чугаалаан чүве-дир.

¹² Ол үеде өргээниң серилиг чериниң дужунга тудуп кааны Дээрги-Чаяакчының өргүл бедигээжинге Соломон Аңаа бүрүн өрттедир өргүлдер кылып эгелээн. ¹³ Хаан Моисейниң айтыышкынын ёзугаар хүннүң-не доктааттынган өргүлдерни амыр-дыш хүннеринде, Ай чаазының байырлалдарында болгаш чылдың үш кол байырлалы: Хаарган далганнар, Чеди неделя, Чадырлар байырлалдарында кылып турган . ¹⁴ Бодунуң ачазы Давидтиң дүрүмүнде доктаатканын ёзугаар , Соломон албан-хүлээлге кылыры-биле Бурганның бараалгакчыларының салбырларын томуйлап каан. Левиттерниң салбырларын база, олар Бурганны алгап-мактазын дээш, өргээге хүннүң-не кылыр ажылдар кылырынга Бурганның бараалгакчыларынга дузалашсын дээш, томуйлап каан. Оон ыңай ол хаалгачыларны бөлүктер аайы-биле хаалга бүрүзүнге тургузуп каан, чүге дээрге Бурганның кижизи Давид ынчаар айтып чагаан турган . ¹⁵ Хаанның бараалгакчылар биле левиттерге хамаарышкан айтыышкыннарын, ооң иштинде эртине-байлак шыгжамырларының дугайында айтыышкынын, израильчилер черле үреп көрбээн.

¹⁶ Соломоннуң бүгү ажыл-херээ Дээрги-Чаяакчының өргээзиниң таваан салган хүнден эгелээш, ону тудуп дооскан хүнге чедир күүсеттинген. Дээрги-Чаяакчының өргээзин бүрүнү-биле тудуп каан.

¹⁷ Ынчан Соломон Кызыл далайның эриинде, эдом черде турар Эцион-Гавер болгаш Эйлатче чорупкан . ¹⁸ Хирам хаан аңаа бодунуң эжиндирип билир далайжылары башкарган корабльдарын бодунуң дүжүметтериниң дузазы-биле чорудуп берген. Ол далайжылар Соломоннуң улузу-биле кады Офирже эжиндирип чорупкаш , оортан 450 °талант алдын эккелгеш , Соломон хаанга чедире бергеннер.

Шеваның кадыны-биле ужуражыышкын

(3 Хаан. 10:1-13)

¹ Шеваның кадыны Соломоннуң алдаржаанын дыңнап кааш, аңаа берге айтырыглар салып, шенээр дээш Иерусалимге хөй эдеринчилиг, чаагай чыттыг чүүлдер чүдүрген коштаан тевелерлиг, дыка хөй алдынныг болгаш эртине даштарлыг чедип келген. Ол кадын Соломонга барып ужурашкаш, ооң-биле угаан-сагыжынга кирген бүгү чүве дугайында чугаа кылган . ² Соломон ооң бүгү айтырыгларынга харыылап берген; Соломоннуң аңаа тайылбырлап шыдавааны билдинмес чүү-даа чүве чок болган. ³ Шеваның кадыны Соломоннуң мерген угаанын база ооң тудуп каан ордузун көрген. ⁴ Оон хаанның столунда аъш-чемни, ооң дүжүметтериниң оран-бажыңын, ооң чалчаларының бараан болуп турарын, оларның идик-хевин, хаанның дашка тудукчуларын, оларның идик-хевин, ооң Дээрги-Чаяакчының өргээзинге эккеп салып турар бүрүн өрттедир өргүлдерин база көргеш, кайгаанындан тыныжы бачымнай берген.

⁵ Кадын ынчан Соломон хаанга мынча дээн: «Бодумнуң чуртумга сээң херектериң болгаш мерген угааның дугайында дыңнаан мен, ол бүгү шын болду! ⁶ А мен маңаа кээп, ол бүгүнү бодум караам-биле көрбээн шаамда, ол чугааларга бүзүревейн турдум. Ам көөрүмге, улус меңээ сээң бодап четпес мерген угааның чартыының дугайында безин чугаалаваан бооп-тур: мээң дыңнааным дамчыыр чугааны оранчок ажып турар-дыр сен. ⁷ Сээң улузуң амыр-чыргалдыг-дыр. Үргүлчү сээң мурнуңга бараан болуп, мерген угааныңны дыңнап турар чалчаларың амыр-чыргалдыг-дыр. ⁸ Сенче ээ көрнүп, сени Бодунуң дүжүлгезинге хаан кылдыр Бодунуң адындан чагырары-биле олуртуп каан Бурганың Дээрги-Чаяакчыга алдар! Сээң Бурганың Израильге ынакшылы дээш база ону кезээ мөңгеде тургузуп каар дээш, сени ооң хааны кылып каан-дыр – сен ам чөптүг чорук биле шынныг шииткел ёзугаар кылыр-дыр сен ».

⁹ Шеваның кадыны хаанга 120 °талант алдын , эңдерик чаагай чыттыг чүүлдер болгаш эртине даштарны белекке берген. Кадынның Соломон хаанга бергени дег эмгежок хөй чаагай чыттыг чүүлдер аңаа кажан-даа турбаан.

¹⁰ Хирамның болгаш Соломоннуң Офирден алдын сөөртүп эккеп турган чалчалары оортан сандал ыяш биле эртине даштар база сөөртүп эккелген. ¹¹ Хаан ол ыяштан Дээрги-Чаяакчының өргээзинге болгаш хаанның ордузунга чадалар база хөгжүмчүлерге чадаган, чанзылар кылып берген. Аңаа дөмейлежир хире чүүлдерни улус Иудеяга ооң мурнунда көрүп көрбээн.

¹² Соломон хаан Шеваның кадынынга ооң хаанга эккелген белектеринден-даа хөйнү, ооң күзээн-не, дилээн-не бүгү чүвезин хайырлаан. Ооң соонда кадын улузу-биле кады чуртунче чана берген.

Соломоннуң бай-байлаа болгаш өндүрү

(3 Хаан. 10:14-29)

¹³ Соломон чылдың-на 666 °талант алдынны ап турган. ¹⁴ Оон аңгыда садыгжылардан, даштыкы садыгжылардан ажык-орулга кирип турган. Бүгү араб хааннар, израиль девискээрлерниң чагырыкчылары Соломонга алдын-мөңгүннү база эккеп берип турган. ¹⁵ Соломон хаан 200 улуг дозуг-камгалал кылып алгаш, алдын-биле шап каан. Бир дозуг-камгалалды кылырынга 600 °шекел алдын чарыгдаан. ¹⁶ Ол ышкаш 300 бичежек дозуг-камгалал база кылып алгаш, алдын-биле шап каан . Оларның бирээзин-не 300 шекел алдын-биле кылган . Дозуг-камгалалдарны хаан «Ливанның арга-эзими» дээр ордуга тургузуп каан.

¹⁷ Хаан оон ыңай чаан сөөгүнден улуг дүжүлге кылгаш, ону арыг алдын-биле шап каан. ¹⁸ Ынаар үнер алды тепкииш биле бут салыр алдын сандайны дүжүлгеге быжыглап каан турган. Дүжүлгениң олудунуң ийи талазынга хол салыр черлер кылгаш, оларның чанынга ийи арзылаң дүрзүзү тургузуп каан. ¹⁹ Оон ыңай алды тепкииште он ийи арзылаң – бир тепкииштиң-не ол-бо талазында ийи арзылаң кылдыр тургулаан. Өске кандыг-даа күрүнеге ол ышкаш коя каасталгалар кажан-даа туруп көрбээн.

²⁰ Соломон хаанның бүгү дашка-кундагазын база алдындан кылган турган; «Ливанның арга-эзими» дээр ордуда бүгү эт-херекселди база арыг алдындан кылган. Мөңгүнден кылган чүү-даа чок болган, чүге дээрге Соломоннуң үезинде мөңгүн хөй боорга, ону үнелевейн турган. ²¹ Хаан далайга Хирамның чалчалары-биле Фарсисче эжиндирер корабльдарлыг турган . Үш чыл болгаш-ла, корабльдар ээп кээп, алдын-мөңгүн, чаан сөөгү, сарбашкыннар болгаш алдын-доос куштар сөөртүп эккеп турган.

²² Соломон хаан бай-байлаа болгаш мерген угааны-биле чер-делегейниң бүгү хааннарын ажып турган . ²³ Чер-делегейде бүгү хааннар Соломоннуң угаан-чүрээнче Бурганның сиңниктиргени мерген угаанны дыңнаар дээш ооң-биле ужуражыксаар болган . ²⁴ Келген кижи бүрүзү бодунуң белээн: алдын-мөңгүн эдилелдер, идик-хеп, ок-чепсек, чаагай чыттыг чүүлдер, аъттар болгаш элчигеннерни чылдың-на эккеп берип турган.

²⁵ Соломон аът баглап тургузар болгаш ·дайынчы терге турар 4000 черлиг, 12 000 аъттыг шериглиг турган . Хаан дайынчы тергелер биле аъттарны тускай хоорайларга , а чамдыызын бодунуң чанынга, Иерусалимге, тудуп турган . ²⁶ Соломон Евфрат хемден эгелээш, филистим черге чедир база Египет-биле кызыгаарга чедир бүгү күрүнелерни чагырып турган . ²⁷ Соломоннуң чагырган үезинде Иерусалимде чеже даш барыл, мөңгүн база ынча апарган, а пөштен кылган тудуглар эңдерлип, пөш ыяжын Шефела девискээринде фига ыяжы дег анаа чүүл кылдыр санаар апарган. ²⁸ Соломонга аъттарны Египеттен база бүгү өске чурттардан эккеп турган .

Соломоннуң өлүмү

(3 Хаан. 11:41-43)

²⁹ Соломоннуң өске ажыл-херектери, эгезинден эгелээш, төнчүзүнге чедир, Нафан медээчиниң бижилгелеринде, Силом чурттуг Ахияның өттүр билген медеглелинде болгаш өттүр көөр Аддонуң Наваттың оглу Иеровоам дугайында көстүүшкүнүнде тодараттынып бижиттинген. ³⁰ Соломон Иерусалимге бүгү Израильди дөртен чыл дургузунда чагырган. ³¹ Оон ол өгбелериниң соондан өске оранче чоруй баарга, ону ооң ачазы Давидтиң Хоорайында ажаап каан. Соломоннуң оглу Ровоам ачазының орнунга хаан апарган.

Израильчилерниң Ровоамга удур үймээни

(3 Хаан. 12:1-23)

¹ Ровоам Сихем хоорайже чорупкан, чүге дээрге бүгү израильчилер ону хаан кылып аар дээш аңаа чыглып алган турган. ² Наваттың оглу Иеровоам Соломон хаандан дезип чорутканы Египетке тургаш, ол дугайында дыңнап кааш, Египеттен чанып келген. ³ Израильчилер айбычылар чорудупкаш, Иеровоамны кыйгыртып аарга, ол бүгү израильчилер-биле кады Ровоамга чедип келген. ⁴ Олар: «Сээң ачаң биске аар чүък чүдүрүп каан-дыр , ам ачаңның биске албадап онааган күш четтинмес ажылын база биске чүдүрүп каан аар чүъгүн чиигедип бер. Бис ынчан сеңээ бараан болур бис» – дээннер.

⁵ Ровоам: «Үш хонгаш, катап чедип кээр силер» – деп харыылаан.

Чон оон тарап чоруй барган.

⁶ А Ровоам хаан ачазы Соломон дириг чорда, аңаа бараан болуп турган кырганнар-биле сүмележип эгелээн. Ол: «Бо чонга чүү деп харыылаайн, кандыг сүме кадар силер?» – деп айтырган.

⁷ Кырганнар: «Бир эвес сен бо чонга буяндан кылып, оларның күзелин хандырар харыы берип, ээлдек-эвилең чугаалажыр болзуңза, олар кезээде сээң чалчаларың болур» – деп харыы бергеннер.

⁸ Ынчалза-даа хаан кырганнарның берген сүмезин хүлээп албайн, ооң-биле кады өскен, аңаа бараан болуп турган аныяк оолдар-биле база сүмелешкен. ⁹ Ровоам: «Силер кандыг сүме кадар силер? Меңээ: „Сээң ачаңның биске чүдүрүп каан чүъгүн чиигет“ – деп турар бо чонга канчаар харыылаалы?» – деп айтырган.

¹⁰ Ооң-биле кады өскен аныяк оолдар: «„Сээң ачаң биске аар чүък чүдүрүп каан-дыр, а сен ону чиигедип көр“ – деп турар чонга: „Мээң биче салаам ачамның белинден чоон. ¹¹ Мээң ачам силерге аар чүък чүдүрүп каан, а мен ону оон-даа аар кылып каар мен. Ачам силерни кымчы-биле кезедип турган, а мээң кеземчем скорпионнуң шагар дылы дег болур“ – дээр сен» – деп харыылаан.

¹² Үш хүн эрте бээрге, Иеровоам болгаш бүгү чон Ровоам хаанның «Үш хонгаш, катап чедип кээр силер» деп дужааганын ёзугаар олче чедип келген. ¹³ Хаан оларга кадыг-дошкун харыы берген. Ирейлерниң сүмезин херекке албайн, аныяк оолдарның сүмелээнин ёзугаар: ¹⁴ «Мээң ачам силерге аар чүък чүдүрүп каан-дыр, а мен ону оон-даа аар кылып каар мен. Ачам силерни кымчы-биле кезедип турган-дыр, а мээң кеземчем скорпионнуң шагар дылы дег болур» – дээн.

¹⁵ Хаан шак ынчаар чонну дыңнавайн барган. Дээрги-Бурган-Чаяакчының Силом чурттуг Ахияны дамчыштыр Наваттың оглу Иеровоамга Бодунуң чугаалаан сөзү боттанзын дээш , ынчаар болур кылып кааны ол-дур. ¹⁶ Бүгү израиль чон хаан оларны дыңнавайн барганын көргеш, аңаа: «Давид-биле бир баг болган бис бе, Иессейниң оглу-биле бир аай чүвүс барыл? Израильчилер, аалдарыңарже ээп чангылаңар! Давидтиң салгалы бодунуң төрел бөлүүн чагырзын!» – деп харыылаан. Бүгү израильчилер оон аалдарынче тарай берген. ¹⁷ А Ровоам чүгле Иудеяның хоорайларында чурттаан израильчилерни чагырып арткан.

¹⁸ Ровоам хаан чонче ажылчы күш даргазы Адонирамны айбылап чорудупкан, ынчалза-даа израильчилер ону даш-биле өлүр соп каапкан. А Ровоам ·чуузазынче дүвү-далаш үне халааш, Иерусалимче дезе берген. ¹⁹ Израильчилер ынчалдыр Давидтиң салгакчыларынга удур амгы үеге чедир үймээн үндүрүп турар.

¹ Ровоам Иерусалимге келгеш, Израильдиң чонунга удур дайылдажып, бодунга хаанныг чагырганы эгидип аарын шиитпирлээш, Иудеяның чонундан база Вениаминниң аймаандан 180 000 шилиндек шеригни чыып алган. ² Ынчалза-даа Дээрги-Чаяакчы Бодунуң кижизи Шемайяга сөзүн ажыткан: ³ «Соломоннуң оглу, Иудеяның хааны Ровоамга, Иуда биле Вениаминниң аймактарында бүгү израильчилерге Дээрги-Чаяакчының чугаалаан чүвезин дамчыт: боттарыңарның ха-дуңмаңар-биле чаалажып барбаңар. Шуптуңар бажыңнарыңарже чана бериңер, чүге дээрге ол бүгү Мээң күзел-соруум ёзугаар болган-дыр».

Олар Дээрги-Чаяакчының сөзүн тооп дыңнааш, Иеровоамга удур тулчуп үнмейн чана бергеннер.

Ровоамның Иудеяның хоорайларын быжыглааны

⁵ Ровоам Иерусалимге чурттап турган. Ол Иудеяда хоорайларны халдаашкындан камгалаары-биле быжыглап каан . ⁶ Ол хоорайлар бо-дур: Вифлеем, Этам, Текоя, ⁷ Бет-Цур, Сохо, Одоллам, ⁸ Геф, Мареша, Зиф, ⁹ Адораим, Лахис, Азека, ¹⁰ Цора, Айалон болгаш Хеврон. Иуда биле Вениаминниң аймактарының черлеринде турар ол хоорайлар быжыглаттынган. ¹¹ Ровоам ол шивээлерни быжыглааш, оларга шериг баштыңнарын томуйлап, аъш-чем, олива үзү болгаш арага шыгжаар черлер кылып каан. ¹² Ол оон ыңай хоорай бүрүзүнге дозуг-камгалалдар, чыдалар бергеш, аажок күштүг кылдыр быжыглап каан. Иуда биле Вениаминниң аймактарының черлери ынчалдыр ооң холунга артып калган.

¹³ Бүгү израиль черде бар шупту девискээрлерден Бурганның бараалгакчылары биле левиттер Ровоамга каттыжып келген. ¹⁴ Левиттер боттарының одар-белчиирлерин, ээлээн черлерин каапкаш , Иудея биле Иерусалимче чедип келген, чүге дээрге Иеровоам оолдары-биле оларны Дээрги-Чаяакчының бараалгакчылары боор албан-ажылдан чайладып каапкан чүве-дир. ¹⁵ Иеровоам мөгейиишкин кылыр бедик черлерге өске бараалгакчылар томуйлап каан ; ол аңаа бодунуң кылып алган дүрзү-бурганнарын – хуналар биле бугажыктарын тургузуп каан . ¹⁶ Израильдиң бүгү аймактарындан Израильдиң Бурганы Дээрги-Чаяакчыга мөгееринге чүрээ-биле бердинипкен улус ада-өгбезиниң Бурганынга өргүлдер кылыры-биле левиттерниң соондан Иерусалимге кээп турган. ¹⁷ Олар Иудея күрүнени быжыглап, Соломоннуң оглу Ровоамны үш чыл деткип, ол үениң дургузунда Давид биле Соломон хааннарның оруун истеп келген.

Ровоамның өг-бүлези

¹⁸ Ровоам хаан Давидтиң оглу Иеримоттуң уруу Махалатты кадай кылып алган. Махалаттың авазы Авихаил Иессейниң оглу Элиавтың уруу болур чүве-дир. ¹⁹ Махалат хаанга Иеуш, Шемария болгаш Загам деп үш оол божуп берген. ²⁰ Ровоам ооң соонда Авессаломдан укталган Мааханы кадай кылып алган. Мааха хаанга Авия, Аттай, Зиза болгаш Шеломитти божуп берген. ²¹ Хаан Авессаломдан укталган Маахага бодунуң бүгү өске кадайларындан база ·кул-кадайларындан артык ынак турган. А ол ниитизи-биле он сес кадайлыг, алдан кул-кадайлыг, чээрби сес оолдуг, алдан кыстыг турган чүве-дир.

²² Ровоам Мааханың оглу Авияны хааннадыр дээш, ону ооң акы-дуңмаларының аразында кол кижи кылып каан . ²³ Ол угаан-сарыылдыын көргүзүп, шупту оолдарын Иудея биле Вениаминниң бүгү девискээринче, бүгү быжыглалдыг хоорайларже тарадып чорудупкаш, оларны азырап-хандырар эңдерик чүүлдер бергеш, хөй кадайлар айтырып берген.

Египеттиң Иудеяже халдааны

(3 Хаан. 14:22-28)

¹ Ровоамның хаан эрге-чагыргазы быжыгып, күш кирип алган соонда, ол бүгү израиль чон-биле кады Дээрги-Чаяакчының хоойлузундан ойталап каапкан. ² Ровоамның чагыргазының бешки чылында Египеттиң хааны Сусаким израильчилерге удур дайылдажыр дээш Иерусалимче чорупкан. Олар Дээрги-Чаяакчыга шынчы чоруун үрээн болгай. ³ Сусаким 1200 ·дайынчы тергелиг, 60 000 аъттыг шериглиг болгаш Египеттен ооң-биле кады келген ливий, сукхий болгаш эфиоп эмге-санчок чадаг шериглиг халдааш, ⁴ Иудеяда быжыглалдыг хоорайларны эжелеп алгаш, Иерусалимге чоокшулап келген.

⁵ Ынчан Иудеяның нояннары Сусакимден камгалал дилеп, Иерусалимге чыглып келген. Шемайя медээчи база келгеш, Ровоам биле ол нояннарга Дээрги-Чаяакчының чугаалаан чүвезин дамчыткан: «Силер Менден ойталаан силер, ынчангаш Мен база силерден ойталап, Сусакимниң холунга хүлээдип тур мен».

⁶ Израильдиң нояннары биле хаан томаарый бергеш: «Дээрги-Чаяакчы чөптүг-шынныг-дыр!» – дээннер .

⁷ Дээрги-Чаяакчы оларның томаараанын көрүп кааш, Бодунуң сөзүн Шемайяга ажыткан: «Томаарааны дээш, Мен оларны хыдывайн, удавас камгалаар мен. Мээң килеңим Иерусалимче кыптыкпас – Сусакимниң холу ону кезетпес. ⁸ Ындыг-даа болза, Меңээ бараан болуру-биле хары күрүнелерге бараан болурунуң аразында ылгалды билип алзыннар дээш, олар Сусакимниң чалчалары апаар».

⁹ Египеттиң хааны Сусаким Иерусалимге удур келгеш, Дээрги-Чаяакчының өргээзиниң база хаанның ордузунуң эртине-байлаан алгаш барган. Ол бүгү чүвени, ооң иштинде Соломоннуң кылып каан алдын дозуг-камгалалдарын ап алган. ¹⁰ Ровоам хаан оларның орнунга хүлер дозуг-камгалалдар кылгаш, хаанның ордузунче кирер черде турар камгалакчы шериглер баштыңнарынга хүлээдип берген. ¹¹ Хаан Дээрги-Чаяакчының өргээзинче бар чыдар санында-ла, камгалакчы шериглер ол дозуг-камгалалдарны тудуп алган кады чоруур, а оон таңныылдар өрээлинче дедир аппаар турган.

¹² Ровоам томаарый бээрге, Дээрги-Чаяакчының килеңи оон чайлап, ону бүрүнү-биле узуткавайн барган. Ооң кадында ол үеде Иудеяга эки чүүлдер бар турган .

Ровоамның өске ажыл-херектери

(3 Хаан. 14:29-31)

¹³ Ровоам Иерусалимге быжыг туруштуг хаан апарган. Ол дөртен бир харлыында хааннап эгелээш, Дээрги-Чаяакчының Израильдиң бүгү аймактарының аразындан Ооң алдар-адынга тураскааткан боор кылдыр шилип алган хоорайы Иерусалимге чуртту он чеди чыл чагырган. Ооң аммон сөөк авазын Наама дээр турган. ¹⁴ Дээрги-Чаяакчыже бодунуң чүрээниң ханызындан чүткүвээн болгаш, Ровоам бузут үүлгедип турган.

¹⁵ Ооң ажыл-херектери, эгезинден эгелээш, төнчүзүнге чедир, Шемайя медээчи биле өттүр көөр Аддонуң бижилгелеринде, төөгү бижимелдериниң аразында, тодараттынып бижиттинген. Ровоам биле Иеровоамның аразынга үргүлчүлээшкинниг дайын чоруп турган. ¹⁶ Ровоам өгбелериниң соондан өске оранче чоруй баарга, ону Давидтиң Хоорайынга ажаап каан. Ооң оглу Авия ачазының орнунга хаан апарган.

Авия хаан

(3 Хаан. 15:1-24)

¹ Иеровоамның хааннаашкынының он сески чылында Авия Иудеяның хааны апарган. ² Ол Иерусалимге үш чыл хааннаан. Ооң авазы Гива чурттуг Уриилдиң уруу Михайя турган.

Авия биле Иеровоамның аразынга дайын чоруп турган. ³ Авия дайынче 400 000 шилиндек, эрес-дидим дайынчылыг аг-шеригни үндүрүп келген, а Иеровоам аңаа удур 800 000 база-ла эрес-дидим, шилиндек дайынчылыг аг-шерии-биле үнүп келген. ⁴ Авия Эфрем дагларында Цемараим дааның бажынга туруп алгаш, мынча дээн: «Иеровоам болгаш бүгү израильчилер, мени дыңнаңар! ⁵ Израильдиң Бурганы Дээрги-Чаяакчы Израильди хааннаар эргени Давидке болгаш ооң үре-салгалынга шынзыттынган керээ ёзугаар кезээ мөңгеде бергенин билбес силер бе? ⁶ Ынчалза-даа Наваттың оглу Иеровоам – Давидтиң оглу Соломоннуң чалчазы бодунуң дээргизинге удур тура халаан-дыр . ⁷ Хоозун, дүржок улус ону долгандыр чыглып алгаш, Соломоннуң оглу Ровоамга удур үнүп келген-дир, а Ровоам аныяк, дуржулга чок болгаш, оларга удур туржур харыы чок болган-дыр.

⁸ Ам силер Давидтиң үре-салгалының холунда турар Дээрги-Чаяакчының күрүнезинге удурланыр бодап турар-дыр силер. Ийе, силер эңдерик хөй санныг-дыр силер, Иеровоамның силерге бурганнар кылдыр кылып бергени алдын бугажыктарлыг-дыр силер . ⁹ Силер Дээрги-Чаяакчының бараалгакчылары болур Аароннуң үре-салгалын болгаш левиттерни үндүр сывырыпкаш , кожа чоннарның үлегери-биле боттарыңарга өске бараалгакчылар томуйлап алган эвес силер бе? Бурган болбас дүрзүлерге бараалгаксаан кижи бүрүзү бир бугажык болгаш чеди кошкарлыг чедип келгеш, оларның бараалгакчызы апаар-дыр!

¹⁰ А биске хамаарыштыр. Дээрги-Чаяакчы – бистиң Бурганывыс-тыр, бис Оон ойталаваан бис. Аңаа Аароннуң үре-салгалы болур бараалгакчылар бараан болуп турар, левиттер база албан-хүлээлгезин күүседип турар. ¹¹ Олар үргүлчү-ле эртен, кежээ Дээрги-Чаяакчыга бүрүн өрттедир өргүлдер кылып, чаагай чыттыг чүүлдер-биле айдызап, ·арыг ширээге ыдыктаан хлебтерни одуруглай салып, алдын чырыткыны болгаш ооң деңнерин кежээниң-не кыпсып турар. Бистиң Бурганывыс Дээрги-Чаяакчының дүрүмнерин сагып турар-дыр бис, а силер Ону каапкаш барган-дыр силер. ¹² Бурган бистиң-биле-дир, Ол – бистиң Баштыңчывыс-тыр. Ооң бараалгакчылары трубаларын дыңзыдыр этсип, силерге удур тулчуушкунче кыйгырып тур . Израильчилер, ада-өгбеңерниң Бурганы Дээрги-Чаяакчы-биле чаалашпаңар, чедиишкинниг болбас силер!»

¹³ Иеровоам ол аразында Авияның шерииниң артынче бөлүк шериглерин чорудупкан, ынчангаш израильчилер Иудеяның аг-шерииниң мурнунга-даа, оларның артында кедегге-даа турган. ¹⁴ Иудей дайынчылар хая көрнүп келгеш, дайзыннар оларже арты-мурнундан халдап турарын көрүп каан. Олар ынчан Дээрги-Чаяакчыдан дуза дилеп, кыйгырып эгелээн, Бурганның бараалгакчылары трубаларын этси берген. ¹⁵ Иудеяның дайынчылары дыңзыдыр кыйгы салырга, Бурган Авияның база Иудеяның аг-шерииниң мурнунга Иеровоамны база бүгү израильчилерни чылча шаап каапкан. ¹⁶ Израильчилер иудейлерден дезип маңнажып эгелээн, Бурган оларны иудей дайынчыларның холунче киирип берген. ¹⁷ Авия болгаш ооң улузу израильчилерге аар чидириг таварыштырган, оларның аг-шериинден 500 000 шилиндек дайынчы өлүрткен. ¹⁸ Израильчилер ынчан аштырып, томаараан, а Иудеяның чону тиилеп алган, чүге дээрге ада-өгбезиниң Бурганы Дээрги-Чаяакчыга ынанып турган.

¹⁹ Авия Иеровоамны сүрүп чоруткаш, ооң Вефил, Иешана болгаш Эфрон деп хоорайларын база оларның чоок-кавызында хоорай-суурларны эжелеп алган.

²⁰ Авияның үезинде Иеровоам оон ыңай күш кирип шыдаваан. Дээрги-Чаяакчы ону кезедирге, ол өлүп калган . ²¹ А Авия күш кире берген. Ол бодунга он дөрт кадай ап алгаш, чээрби ийи оолду, он алды кысты төрүдүп каан.

²² Авияның өске ажыл-херектери, ооң кылган болгаш чугаалаан чүвези Аддо медээчиниң төөгү тайылбырлыг дептеринде бижиттинген.

¹ Авия өгбелериниң соондан өске оранче чоруй баарга, ону Давидтиң Хоорайынга ажаап каан. Ооң оглу Аса ачазының орнунга хаан апарган. Ооң үезинде чер-чурт он чыл дургузунда тайбыңчаан.

Аса хаан

(3 Хаан. 15:9-12)

² Аса бодунуң Бурганы Дээрги-Чаяакчының мурнунга эки болгаш таарымчалыг чүүлдер кылып турган. ³ Ол хары бурганнарга өргүл салыр бедигээштерни, мөгейиишкин кылыр бедик черлерни чайладып каапкан, ыдыктыг көжээлерни чуура шапкаш, ·Ашера бурганга тураскааткан адагаштарны кезип каапкан . ⁴ Аса иудейлерге ада-өгбезиниң Бурганы Дээрги-Чаяакчыже чүткүүрүн, Ооң хоойлузун база айтыышкыннарын күүседирин дужааган. ⁵ Ол Иудеяның бүгү хоорайларынга мөгейиишкин кылыр бедик черлерни, ыдыктыг дээн адагаштарны чайладып каапкан. Күрүне ооң үезинде тайбың чурттап турган. ⁶ Чуртка тайбың турда, Аса Иудеяга быжыглалдыг хоорайларны тудуп каан . Ол чылдарда кым-даа ооң-биле дайылдашпаан, чүге дээрге Дээрги-Чаяакчы аңаа амыр-тайбыңны хайырлаан .

⁷ Аса иудейлерге: «Бо хоорайларны тудуп алгаш, оларны суургаларлыг, хаалгаларлыг болгаш дээктерлиг ханалар-биле быжыглап аалы. Чер амдыызында бистии-дир, чүге дээрге бистиң Бурганывыс Дээрги-Чаяакчыже чүткүп турар-дыр бис. Олче чүткүүрүвүске, Ол биске бүгү талалардан амыр-тайбыңны хайырлаан-дыр» – дээн.

Олар хоорайлар тудуп эгелээш, чедиишкинниг болган.

Асаның эфиоптарны чылча шапканы

⁸ Асаның аг-шерии Иуданың аймааның улуг дозуг-камгалал болгаш чыда-биле чепсегленген 300 000 кижизинден база Вениаминниң аймааның бичии дозуг-камгалал болгаш ча-согун-биле чепсегленген 280 000 кижизинден бүткен турган. Олар шупту күштүг-шыырак дайынчылар чүве-дир.

⁹ Оларга удур эфиоп Зерах 1 000 000 дайынчылыг аг-шерии-биле, 300 ·дайынчы тергези-биле тулчуп үнгеш, Мареша хоорайга чеде берген. ¹⁰ Аса аңаа удур үнүп келген. Олар тулчуру-биле Мареша чанында Цефата шынаазынга чыскаалып алган.

¹¹ Аса бодунуң Бурганы Дээрги-Чаяакчыны кыйгырып: «Дээрги-Чаяакчы, күштүглерге удур туржуп турар кошкак улуска чүгле Сен дузалап шыдаар сен . Бурганывыс Дээрги-Чаяакчы, биске дузалап көрем, чүге дээрге Сеңээ ынаныр-дыр бис, бо аг-шеригге удур Сээң адың дээш тулчуп үнүп келген-дир бис. Дээрги-Чаяакчы, Сен – бистиң Бурганывыс сен! Кижи амытан Сени ажып тиилевезин!» – дээн.

¹² Дээрги-Чаяакчы эфиоптарны Асаның база иудейлерниң мурнунга чылча шаап каарга, олар дезипкен. ¹³ Аса бодунуң аг-шерии-биле кады эфиоптарны Герар хоорайга чедир сүрүп келген. Эфиоптарның дыка хөй кижизи өлүрткен, олар аштырыышкындан оон ыңай оңгарлып шыдаваан , олар Дээрги-Чаяакчыга болгаш Ооң аг-шериинге чылча шаптырган. Иудей дайынчылар эңдерик хөй олча-тывыштыг болган. ¹⁴ Асаның аг-шерии Герарның чоок-кавызында бүгү хоорай-суурларны үрегдеп каапкан, чүге дээрге ында чурттап турар улусче Дээрги-Чаяакчы коргуушкун ыдыпкан . Иудейлер бүгү хоорай-суурларны үптеп каапкаш, дыка хөй олча-тывышты алгаш барган. ¹⁵ Кадарчыларның чадырларынче база халдааннар, хөй шээр мал, теве коданнарын сүрүп аппарганнар. Оон олар Иерусалимче ээп келген.

Аса хаанның чаартылгалары

¹ Одедтиң оглу Азарияны Бурганның Сүлдези бүргей апкан . ² Азария Асага уткуй үнүп келгеш, мынча дээн: «Аса база Иудея биле Вениаминниң бүгү аймак-чону, мени дыңнаңар! Дээрги-Чаяакчы-биле кады болзуңарза, Ол база силер-биле кады болур. Олче чүткүүр болзуңарза, Ол силерге тыптыр . А Ону каапкаш баар болзуңарза, Ол база силерни кааптар. ³ Израиль чон үр үеде алыс шынныг Бурган чок, өөредиг бээр Бурганның бараалгакчызы чок болгаш ыдыктыг хоойлу чок чораан-дыр . ⁴ Ынчалза-даа чон кызагдалга алыскаш, Израильдиң Бурганы Дээрги-Чаяакчыже эглип, Олче чүткүп эгелээрге, Ол оларга ажыттынган-дыр. ⁵ Ол үеде чорумал улуска айыылдыг турган, чүге дээрге чер-девискээрлерниң бүгү чурттакчыларынга дүвүрээзинниг үе болган. ⁶ Бир аймак-чон өске аймак-чонну, бир хоорай өске хоорайны базып турган, чүге дээрге Бурган оларны янзы-бүрү кызагдаашкыннар-биле хөлзедипкен болган . ⁷ А силер кадыг-быжыг болуңар , холуңар суларавазын, чүге дээрге кылган ажыл-херээңер дээш шаңнал алыр силер».

⁸ Аса ол сөстерни – Одед медээчиниң оглу Азарияның өттүр билген медеглелин – дыңнап кааш, сорук кирип, Иудея биле Вениаминниң черлеринден база Эфрем дагларынга эжелеп алган хоорайларындан чүдек-бужар дүрзү-бурганнарны ап каапкан. Ол Дээрги-Чаяакчының өргээзиниң мурнунда турар Ооң өргүл бедигээжин септеп-чаартып каан.

⁹ Оон Аса иудейлер биле вениаминчилерниң шуптузун база Эфрем, Манассия болгаш Симеоннуң черлеринден көжүп келгеш, олар-биле кады чурттай берген улусту чыып алган. Израильден дыка хөй улус Асаның Бурганы Дээрги-Чаяакчы ооң-биле кады дээрзин көргеш, ооң талазынче шилчип келген турган чүве-дир .

¹⁰ Ол бүгү улус Асаның чагыргазының он бешки чылының үш айда Иерусалимге чыглып келген. ¹¹ Ол хүн олар дайзыннардан үптеп алган олча-тывыжындан Дээрги-Чаяакчыга өргүл кылдыр 700 бода, 7000 шээр малды эккеп салган, ¹² а ада-өгбезиниң Бурганы Дээрги-Чаяакчыже боттарының бүгү-ле чүлдү-чүрээнден, бүгү-ле сеткил-сагыжындан чүткүүр дугайында керээ чарып алганнар . ¹³ Ынчаарга Израильдиң Бурганы Дээрги-Чаяакчыже чүткүвес кижи бүрүзү, улуг, бичези, эр, херээжени хамаан чокка, өлүртүп каар ужурлуг турган . ¹⁴ Улус-чон Дээрги-Чаяакчыга дыңзыдыр даңгыраглап, өөрүшкүлүг алгырып, трубалар, мыйыс эдискилер этсип турган. ¹⁵ Иудеяның бүгү чону даңгыраа дээш өөрүп турган, чүге дээрге ону бүгү-ле чүлдү-чүрээнден берген чүве-дир. Олар Бурганче кызып чүткүп турган, ынчангаш Ол оларга ажыттынган. Дээрги-Чаяакчы оларга бүгү таладан амыр-тайбыңны хайырлаан .

¹⁶ Ол бодунуң кырган-авазы Мааханың кадын адын безин казып каапкан, чүге дээрге Мааха ·Ашера бурганга тураскааткан чүдек-бужар адагаш тургузуп алган болган . Аса ооң ол адагажын одуруп, кезектей кезип каапкаш, Кедрон шынаазынга өрттедипкен . ¹⁷ Израильдиң мөгейиишкин кылыр бедик черлерин Аса узуткаваан-даа болза, ооң чүрээ бүгү назынында Дээрги-Чаяакчыга бүрүнү-биле бердинген турган. ¹⁸ Ол Бурганның өргээзинче ачазының база бодунуң Аңаа бараалгаткан белектерин: алдын-мөңгүннү, эдилел, саваларны эккелген.

¹⁹ Асаның чагыргазының үжен бешки чылынга чедир дайын-чаа болуп көрбээн.

Асаның Израиль-биле дайылдашканы

(3 Хаан. 15:17-22)

¹ Асаның чагыргазының үжен алдыгы чылында Израильдиң хааны Вааса Иудеяга удур тулчуп үнгеш, иудей хаан Асаның черинден кымның-даа үнерин база ынаар кымның-даа кирерин болдурбас дээш, Рама хоорайны быжыглап эгелээн.

² Аса ынчан Дээрги-Чаяакчының өргээзиниң база хаанның ордузунуң эртине шыгжамырларындан алдын-мөңгүннү үндүргеш , Дамаскыга чагырып олурган арамей хаан Венададче чорудуп , сөс ыткан: ³ «Бистиң адаларывыстың аразынга дег, бис ийиниң аравыска база эвилел турзун. Көр даан, мен сеңээ алдын-мөңгүн чорудуп бердим. Израильдиң хааны Вааса мээң черимден ырап чоруй баар кылдыр, барып, ооң-биле эвилелиңни күш чок болдуруп көрем».

⁴ Венадад Аса хаанның саналы-биле чөпшээрешкеш, бодунуң шериг баштыңнарын Израильдиң хоорайларынга удур чорудупкан. Олар Ийон, Дан болгаш Авел-Маим хоорайларны база Неффалимниң девискээринде курлавыр шыгжаар бүгү хоорайларны хоозурадып каапкан. ⁵ Вааса ол дугайында дыңнап кааш, Раманы быжыглап тудар ажылын соксаткан. ⁶ А Аса хаан бүгү иудейлерни чыыптарга, олар Рамадан Ваасаның аңаа тудуг кылып турган ыяш-дажын алгаш барганнар. Аса ол ыяш-даш-биле Гива болгаш Мицпа хоорайларны быжыглап алган.

⁷ Ол үеде Иудеяның хааны Асага өттүр көөр Ананий чедип келгеш, мынча дээн: «Сен арамей хаанга идегеп, бодуңнуң Бурганың Дээрги-Чаяакчыга ынанмаан бооруңга , арамей хаанның аг-шерии сээң холуңдан камгаланып үнген-дир. ⁸ Эфиоптар болгаш ливийлерге дыка хөй ·дайынчы тергелерлиг, аъттарлыг күчүлүг аг-шериг турбаан чүве бе? Ындыг-даа болза, сен Дээрги-Чаяакчыга ынанып турган бооруңга, Ол оларны сээң холуңга хүлээдип берген-дир. ⁹ Дээрги-Чаяакчының карактары, Аңаа чүрээнден бүрүнү-биле бердинген улусту быжыглаар дээш, бүгү чер-делегейни эргий көрүп турар . Сен бодамча чок болган-дыр сен, ол дээш, амдыгааштан эгелеп, дайыннар чорудар-дыр сен ».

¹⁰ Аса хаан медээчиге килеңней берген. Ол ону кара-бажыңнап, хол-будун доорбаш ыяшка кыстыртып каан, чүге дээрге аңаа аажок хорадаан чүве-дир . Аса оон ыңай ол үеде чон аразында чамдык улусту база кызып-кыйып турган.

¹¹ Асаның ажыл-херектери, эгезинден эгелээш, төнчүзүнге чедир, Иудеяның база Израильдиң хааннарының номунда бижиттинген. ¹² Чагыргазының үжен тоску чылында Асаның буттары аарый берген. Аарыы аажок аар-даа турган болза , ол Дээрги-Чаяакчыдан дуза дилевейн, эмчилерге идегеп турган. ¹³ Аса өгбелериниң соондан өске оранче чоруй барып, чагыргазының дөртен бирги чылында чок апарган. ¹⁴ Ону Давидтиң Хоорайынга, бодунга белеткеп алганы чевег-куйга ажаап каан. Чон Асаны янзы-бүрү чаагай чыттыг чүүлдер-биле долдурган хааржакка салгаш, аңаа алдар-хүндү кылдыр улуг одаг кывыскан.

Иосафат хаан

¹ Асаның оглу Иосафат ачазының орнунга хаан апаргаш, Израильге удур быжыгланып алган. ² Ол Иудеяның бүгү быжыглалдыг хоорайларынга шериг тургускаш, бүгү иудей черге база ооң ачазы Асаның эжелеп алганы Эфремниң хоорайларынга таңныыл шерии тургузуп каан.

³ Дээрги-Чаяакчы Иосафат-биле кады болган, чүге дээрге ол өгбези Давидтиң баштайгы оруктарын эдерип турган. Иосафат ·Ваалдың дүрзүлеринге мөгейбейн, ⁴ бодунуң ачазының Бурганынче чүткүп, Израильдиң чаңчылдарын ёзугаар эвес , а Бурганның айтыышкыннарын ёзугаар чурттап турган. ⁵ Дээрги-Чаяакчы күрүнени Иосафаттың холунга быжыктырып каан, бүгү иудейлер аңаа белектер эккеп берген, ол хөй бай-байлактыг, алдар-хүндүлүг апарган. ⁶ Ооң чүрээ Дээрги-Чаяакчының оруктары дээш чоргаарланып турган, ооң кадында ол Иудеяда мөгейиишкин кылыр бедик черлерни база ·Ашера бурганга тураскааткан адагаштарны ап каапкан.

⁷ Чагыргазының үшкү чылында ол бодунуң нояннары Бенхаил, Авдий, Захария, Нафанаил болгаш Михей оларны Иудеяның хоорайларынга чонну өөретсин дээш чорудупкан. ⁸ Нояннар-биле кады левиттер Шемайя, Нафания, Зевадия, Асаил, Шемирамот, Ионафан, Адония, Товия болгаш Тов-Адонияны база Бурганның бараалгакчылары Элишама болгаш Иорамны чорудупкан. ⁹ Олар Дээрги-Чаяакчының хоойлузунуң дүрүг-номун ап алгаш, Иудеяга улусту өөредип чоруп турган. Иудеяның бүгү хоорайларын эргий кезип, чонну өөредип чорааннар.

¹⁰ Иудеяны долгандыр турар бүгү күрүнелерни Дээрги-Чаяакчының ыдыпкан коргуушкуну хөме апкан , олар Иосафат-биле чаалашпайн турган. ¹¹ Чамдык филистимнер Иосафатка белектер эккеп берип, албан-үндүт кылдыр мөңгүн берип турган, а арабтар аңаа шээр мал: 7700 кошкар болгаш 7700 хуна сүрүп эккелген.

¹² Иосафат улам-на күчү-күштүг апар чыткан. Ол Иудеяга шивээлер болгаш аъш-чем курлавыры шыгжаар хоорайлар тудуп каан. ¹³ Иудеяның хоорайларынга ол хөй курлавыр шыгжап турган , а Иерусалимге күштүг-шыырак дайынчыларлыг шериглиг турган. ¹⁴ Ол шериглерниң төрел салгалдар аайы-биле даңзызы бо-дур:

Иуданың аймаандан үнген муң шериг баштыңнары: 300 000 күштүг-шыырак дайынчылыг шериг баштыңы Адна; ¹⁵ ооң соонда 280 000 дайынчылыг шериг баштыңы Иоханан; ¹⁶ ооң соонда 200 000 күштүг-шыырак дайынчылыг Зихрийниң оглу Амасия. Ол бодун Дээрги-Чаяакчыга эки туразы-биле бараалгаткан чүве-дир.

¹⁷ Вениаминниң аймаандан: ча-согун болгаш дозуг-камгалал-биле чепсегленген 200 000 шериглиг күштүг-шыырак дайынчы Элиада; ¹⁸ ооң соонда 180 000 чепсегленген дайынчылыг Иегозавад.

¹⁹ Хаанның бүгү Иудеяга быжыглалдыг хоорайларга таарыштыр тургузуп каан дайынчыларындан аңгыда, аңаа бараан болуп турган дайынчылар ол-дур.

Иосафаттың Ахав-биле эвилели

(3 Хаан. 22:4-35)

¹ Иосафат хөй бай-байлактыг, улуг алдар-хүндүлүг турган. Ол Ахав хаан-биле кудашкылар бооп төрелдежип алган . ² Элээн каш чыл эрткенде, ол Ахавче баар дээш Самарияже чорупкан. Ахав аңаа база ооң-биле кады чораан улуска дыка хөй шээр болгаш бода мал дөгерип бергеш, ону Галаадта Рамот хоорайже халдаар кылдыр көгүдүп турган. ³ Израильдиң хааны Ахав Иудеяның хааны Иосафатка: «Галаадта Рамотка удур мээң-биле кады үнер сен бе?» – дээн .

Демгизи аңаа: «Сен канчаар-дыр сен, мен база ынчаар мен; мээң чонум база сээң чонуң ышкаш болур: сээң-биле кады дайылдажып үнер мен!» – деп харыылаан.

⁴ А оон ыңай Иосафат Израильдиң хаанынга: «Баштай Дээрги-Чаяакчыдан сүмеден айтырып көр» – дээн.

⁵ Израильдиң хааны Бурганның 400 медээчизин чыып алгаш , олардан: «Галаадта Рамотка удур дайылдажып баар бис бе азы барбас бе?» – деп айтырган.

Олар: «Барып көрүңер, Бурган ол хоорайны хаанның холунга хүлээдип бээр-дир» – деп харыылаан.

⁶ А Иосафат: «Мында Дээрги-Чаяакчының оон өске медээчизи чок чүве бе? Оон база айтырып көрээли» – дээн .

⁷ Израильдиң хааны Иосафатка: «Дээрги-Чаяакчыдан ону дамчыштыр айтырып болурувус база бир кижи бар чүве, ынчалза-даа ону көөр хөңнүм чок, чүге дээрге ол меңээ хамаарыштыр эки чүве чугаалавас, а үргүлчү багай чүве өттүр билип медеглээр-дир. Ол болза Имлайның оглу Михей-дир» – деп харыылаан.

Иосафат: «Хаан кижи ынча дээриңге, кайын боор» – деп харыылаан.

⁸ Ынчан Израильдиң хааны чалчаларының бирээзин кыйгыргаш: «Имлайның оглу Михейни доп-дораан бээр эккел!» – дээн.

⁹ Израильдиң хааны болгаш Иудеяның хааны Иосафат хаан хептерин кедип алгаш, кайызы-даа Самарияның хаалгазының баарында шаң черде бодунуң дүжүлгезинге саадап олурган, а бүгү медээчилер оларның мурнунга өттүр билип медеглеп турган.

¹⁰ Медээчилерниң бирээзи, Хенаананың оглу Седекия, бодунга демир мыйыстар кылып алгаш : «Дээрги-Чаяакчының чугаалаан чүвези бо-дур: „Арамейлерни кыргып-хыдываажеңге чедир, оларны мындыг мыйыстар-биле үзер сен“» – дээн.

¹¹ Бүгү өске медээчилер база-ла ол дугайында өттүр билип медеглеп: «Галаадта Рамотче барып көрүңер, тиилеп аар силер, Дээрги-Чаяакчы ону хаанның холунга хүлээдип бээр-дир» – дээннер.

¹² Михейни кыйгырып барган айбычы аңаа: «Дыңна даан, өске медээчилер, шупту чаңгыс кижи дег, хаанга чедиишкинни баш бурунгаар медеглеп тур. Сээң сөзүң оларның кайызының-даа сөстери дег болзун – сен база эки чүведен чугаалап көр» – дээн.

¹³ А Михей: «Дириг Дээрги-Чаяакчының ады-биле даңгыраглап тур мен: чүгле Бурганымның меңээ чугаалаан чүвезин хаанга дамчыдар мен» – дээн .

¹⁴ Медээчи чедип кээрге, хаан оон: «Михей! Галаадта Рамотка удур дайылдажып баар бис бе азы барбас бе?» – деп айтырган.

Михей: «Барып көрүңер, тиилеп аар силер. Оларны силерниң холуңарга хүлээдип бээр-дир» – деп харыылаан. ¹⁵ А хаан аңаа: «Дээрги-Чаяакчының өмүнээзинден алыс шындан өске чүнү-даа чугаалавазыңны сенден дилеп, чеже катап аксы-сөзүң алыр ужурлуг кижи мен?!» – дээн.

¹⁶ Михей ынчан: «Мен бүгү израильчилерни дагларда кадарчызы чок хойлар ышкаш тоо быдарай берген чоруур кылдыр көрдүм . Дээрги-Чаяакчы: „Оларның ээзи чок-тур, кайызы-даа бажыңынче амыр-тайбың чана берзин“ – деп чугаалады» – дээн.

¹⁷ Израильдиң хааны Иосафатка: «Ол медээчи меңээ хамаарыштыр кажан-даа эки эвес, чүгле багай чүве өттүр билип медеглээрин сеңээ чугаалаан ийик мен чоп» – дээн.

¹⁸ А Михей уламчылап чугаалаан: «Ам Дээрги-Чаяакчының чугаалаан сөзүн дыңнаңар. Мен Дээрги-Чаяакчыны Ону долгандыр турар дээрниң аг-шерии-биле кады Бодунуң дүжүлгезинде саадап олурар кылдыр көрдүм . ¹⁹ Дээрги-Чаяакчы: „Израильдиң хааны Ахав барып, Галаадтың Рамотка өлүп каар кылдыр, кым ону кажарлап үндүрерил?“ – деп айтырды. Ооң бир төлээзи бир янзы, өске төлээзи өске янзы саналдап турду. ²⁰ Ынчан база бир төлээ бурунгаар үнүп, Дээрги-Чаяакчының мурнунга туруп алгаш: „Мен ону кажарлап үндүрүптер мен“ – диди. Дээрги-Чаяакчы: „Канчаар?“ – деп айтырды. ²¹ Ол төлээ: „Мен моон чоруткаш, хаанның бүгү медээчилери мегелеп чугаалап турар кылып каар мен“ – деп харыылады. Дээрги-Чаяакчы: „Сен ону кажарлап үндүрүптер сен, чедиишкинниг болур сен. Барып, ону кылып каг“ – диди. ²² Ынчангаш Дээрги-Чаяакчы ам сээң медээчилериңни мегелеп чугаалаар кылып каан-дыр, а сээң-биле айыыл-халап боорун доктааткан-дыр».

²³ Ынчан Хенаананың оглу Седекия Михейже чоокшулап келгеш, ооң чаагынче дажыпкаш: «Дээрги-Чаяакчының Сүлдези сени дамчыштыр чугаалаар дээш, кандыг орук-биле менден сенче шилчий бергени ол?» – деп айтырган.

²⁴ Михей: «Сен ол дугайында шивээниң иштики өрээлдериниң бирээзинге чаштына бээриң хүнде билип аар сен» – деп харыылаан.

²⁵ Ынчан Израильдиң хааны: «Михейни тудуп алгаш, ону хоорай даргазы Амонче база Иоас тажыже чорудупкаш, ²⁶ хаанның чугаалаан чүвезин оларга дамчыдыңар: „Бо кижини кара-бажыңга олурткаш , мен амыр-менди ээп келбээн шаамда, аңаа эвээш хлеб, сугдан өске аъш-чем бербеңер“ – деп дужааган.

²⁷ Михей: «Бир эвес сен амыр-менди ээп кээр болзуңза, мени дамчыштыр Дээрги-Чаяакчы чугаалаваан боор эвеспе» – дээн . Оон ол: «Бүгү аймактар, дыңнаңар!» – деп немеп каан .

²⁸ Израильдиң хааны биле Иудеяның хааны Иосафат Галаадта Рамотче чорупканнар. ²⁹ Израильдиң хааны Иосафатка: «Мен таныттынмас кылдыр солуй кеттинип алгаш, тулчур мен, а сен хаан хевиң-биле артып каап көр» – дээн. Израильдиң хааны солуй кеттинип алган, оон тулчуп кирипкеннер.

³⁰ Арамей хаан ·дайынчы тергелериниң башкарыкчыларынга: «Карачал-даа, ат-алдарлыг-даа улус-биле чаалашпаңар, чүгле Израильдиң хааны-биле чаалажыңар» – деп дужааган. ³¹ Дайынчы тергелер башкарыкчылары Иосафатты көрүп кааш, «Бо кижи Израильдиң хааны-дыр» деп бодааш, олче халдаар дээш бүзээлеп алганнар. А Иосафат алгыра бээрге, Дээрги-Бурган-Чаяакчы аңаа дуза кадып, оларны оон чайладып каапкан. ³² Дайынчы тергелер башкарыкчылары Израильдиң хааны ол эвес-тир деп билип кааш, ону сүрбейн барганнар.

³³ Ол аразында бир дайынчы чазын хере тырткаш, Израильдиң хаанын куяк хевиниң тиин өттүр душ бооп балыглапкан. Хаан бодунуң дайынчы терге башкарыкчызынга: «Аъттарны ээй тырткаш, мени тулчуушкун шөлүнден үндүр сөөртү бер, мен балыгладыптым» – дээн .

³⁴ А тулчуушкун ол хүн улам киткээн, ынчангаш Израильдиң хааны дайынчы тергезинге арамейлерниң дужунга кежээге чедир турган. Хүн ажар өйде ол өлүп калган.

Иосафатты Бурганның медээчизиниң чемелээни

¹ Иудеяның хааны Иосафат Иерусалимде бодунуң ордузунче менди-чаагай чанып келген. ² Хаанга уткуй Ананийниң өттүр көөр оглу Иеху үнүп келгеш, аңаа мынча дээн: «Бузуттуг кижиге дузалап, Дээрги-Чаяакчыны көөр хөңнү чок улуска ынак апарып канчаарың ол? Дээрги-Чаяакчы ол дээш сеңээ килеңнеп тур. ³ Ындыг-даа болза, сенде эки чүүлдер база бар-дыр – сен чер-чуртту ·Ашера бурганга тураскааткан адагаштардан арыглап каан-дыр сен база сеткил-чүрээңни Бурганны эдереринге бараалгаткан-дыр сен».

Иосафаттың шииткекчилерни томуйлааны

⁴ Иосафат Иерусалимге чурттап турган. Ол катап база чон аразынга Беэр-Шевадан эгелээш, Эфрем дагларынга чедир чоруп, улусту оларның ада-өгбезиниң Бурганы Дээрги-Чаяакчыже ээлдирип турган. ⁵ Чер-чуртка, Иудеяның бүгү быжыглалдыг хоорайларынга Иосафат шииткекчилер томуйлап каан . ⁶ Хаан шииткекчилерге: «Кылып турар чүвеңерже кичээнгейлиг көрүңер, чүге дээрге силер улустуң адындан эвес, а Дээрги-Чаяакчының адындан шиидер болгай силер, шииткел үндүрген саныңарда-ла, Ол силер-биле кады болур . ⁷ Ынчангаш Дээрги-Чаяакчыдан коргуп чоруңар. Оваарымчалыг шиидиңер, чүге дээрге бистиң Бурганывыс Дээрги-Чаяакчы чөптүг, Ол улусту ылгай көөрүн, хээли алырын чөпшээревес» – дээн .

⁸ Иосафат Иерусалимге база чамдык левиттерни, Бурганның бараалгакчыларын болгаш израиль чоннуң төрел салгалдар ·баштыңнарын Дээрги-Чаяакчының адындан шииткел үндүрер, чаргы-чаалы үзер улус кылдыр томуйлап каан . Олар Иерусалимге чурттап турган. ⁹ Хаан оларга мынча деп чагаан: «Силер ак сеткилдии-биле, бүгү-ле чүлдү-чүрээңерден, Дээрги-Чаяакчыдан коргуп бараан болур ужурлуг силер . ¹⁰ Боттарының хоорайларында чурттап турар ха-дуңмаңардан силерге кандыг-даа маргылдаалыг – өлүрүкчү чорук дугайында-даа, ыдыктыг хоойлу, айтыышкыннар, дүрүмнер дугайында-даа херек кирер болза, ол улуска Дээрги-Чаяакчыга удур кем-буруу кылбазын сагындырар ужурлуг силер , оон башка Ооң килеңи силерже, ха-дуңмаңарже халдаар. Ынчаар кылыр болзуңарза, кем-буруу чок боор силер. ¹¹ Дээрги-Чаяакчыга хамаарышкан бүгү херектерге силерни Бурганның дээди бараалгакчызы Амария башкарзын, а хаанга хамаарышкан бүгү херектерге силерни Измаилдиң оглу, Иуданың аймааның чагырыкчызы Зевадия башкарзын. Левиттер силерге бижээчилер болур. Кылып турар чүүлдериңерге быжыг болуңар. Дээрги-Чаяакчы эки чүүл кылып чоруур улус-биле кады болзун».

Моав, аммон чоннарның база Сеирниң чурттакчыларының аштырыышкыны

¹ Ооң соонда моавтар, аммоннар болгаш чамдык меуннар Иосафат-биле чаалажыр дээш үнүпкен. ² Улус чедип келгеш, Иосафатка: «Эдомдан , Дус далайның ындындан сеңээ удур дүк-түмен аг-шериг кел чыдыр. Олар ам Хацацон-Фамарда (тодаргайлаарга, Эн-Гедиде) келди!» – деп дыңнаткан.

³ Иосафат корга бергеш, Дээрги-Чаяакчыдан дуза дилээр деп шиитпирлээн. Ол бүгү Иудеяга шээрлээшкин чарлаан . ⁴ Иудейлер Дээрги-Чаяакчыдан дуза дилээр дээш чыглып келген. Улус Иудеяның бүгү хоорайларындан Аңаа чаннып, дилег кылыр дээш чедип келген.

⁵ Иосафат Дээрги-Чаяакчының өргээзинге, чаа шөл мурнунга иудейлер биле иерусалимчилерниң чыыжынга туруп келгеш, ⁶ мынча дээн: «Ада-өгбевистиң Бурганы Дээрги-Чаяакчы! Дээрде саадаан Бурган Сен эвес сен бе? А бүгү чоннарның күрүнелерин Сен чагырып турар сен. Сээң холуңда эрге-чагырга, күчү-күш бар , кым-даа Сеңээ удур туржуп шыдавас! ⁷ Бурганывыс, бо черниң биеэги чурттакчыларын Сээң израиль чонуңнуң мурнундан Сен сывырып чорудуптуп, ону Бодуңнуң өңнүүң Авраамның үре-салгалынга кезээ мөңгеде берипкен эвес сен бе? ⁸ Олар бо черге чурттап, аңаа Сээң адыңга тураскааткан өргээ тудуп кааннар. Олар мынча деп турган: ⁹ „Бир эвес айыыл-халап: дайын-чаа, кеземче, хамчык аарыг азы аш-чут бисти таварыыр болза , бис Сээң адың-биле алдаржаан бо өргээниң баарынга Сээң мурнуңга туруп алгаш, кызагдатканывыстан Сени кыйгырар бис, а Сен бисти дыңнап кааш, камгалаар сен “.

¹⁰ А ам көр даан, аммоннар, моавтар болгаш Сеир дагларының чурттакчылары чедип келди. Израильчилер египет черден үнүп бар чыдырда, Сен оларга ук чоннарның черлеринче кирерин чөпшээревээн сен . Ынчангаш израиль чон оларның кыдыынче ээпкеш, оларны хыдывайн барган . ¹¹ Ам олар Сээң биске өнчү кылдыр бергениң ээлел чериңден бисти үндүр сывырар дээш чедип келген-дир. Оларның биске харыызы ол-дур. ¹² Бурганывыс! Сен оларны шиидип көрем. Чүге дээрге бисче кел чыдар эңдерик хөй аг-шеригге удур туржур күжүвүс чок-тур. Чүнү канчаптар аайын тыппас-тыр бис, карактарывыс чүгле Сенче көрүп тур! »

¹³ Бүгү иудейлер аңаа боттарының чаш ажы-төлү, кадайлары болгаш оолдары-биле кады Дээрги-Чаяакчының мурнунга турган. ¹⁴ Ынчан Дээрги-Чаяакчының Сүлдези Захарияның оглу Яхазиилди – Асафтан укталган левит кижини – чыылган чон аразынга бүргей апкан . (Захария Ванеяның оглу, Ванея – Иеиелдиң оглу, Иеиел – Маттанияның оглу болур чүве-дир.) ¹⁵ Яхазиил мынча дээн: «Иудея биле Иерусалимниң бүгү чурттакчылары болгаш Иосафат хаан, мени дыңнаңар! Дээрги-Чаяакчының силерге чугаалаан чүвези бо-дур: шак ол эңдерик хөй аг-шеригден коргуп-сүртевеңер, чүге дээрге силерниң эвес, а Бурганның дайыны-дыр. ¹⁶ Даарта оларга уткуй тулчуп үнүңер. Олар Циц деп артче үнүп кел чыдар болур. Силер оларны шынааның ужунга, ээн кургаг Иеруил ховунуң мурнунга тып аар силер. ¹⁷ Бо удаада тулушпас силер. Чүгле барып туруп алгаш, Дээрги-Чаяакчының силерге хайырлап турар камгалалынче көрүңер. Иудея биле Иерусалим, коргуп-сүртевеңер. Даарта оларга уткуштур үнүп келиңер, Дээрги-Чаяакчы силер-биле кады болур ».

¹⁸ Иосафат черге хаваан дегзип мөгейген, Иудеяның база Иерусалимниң бүгү чурттакчылары база Дээрги-Чаяакчыга мөгейип, Ооң мурнунга кээп дүшкен. ¹⁹ Ынчан Кохат биле Корахтан укталган левиттер Израильдиң Бурганы Дээрги-Чаяакчыны аажок дыңзыг үн-биле алгап-мактаар дээш туруп келген.

²⁰ Иосафаттың шерии эртен эрте тургаш, Текоя чанында ээн кургаг ховуже үнүпкен. Олар үнүп чоруп турда, Иосафат туруп келгеш: «Иудея биле Иерусалимниң чурттакчылары, мени дыңнаңар! Силерниң Бурганыңар Дээрги-Чаяакчыга бүзүреңер, ынчан чайгылыш чок боор силер; Ооң медээчилеринге бүзүреңер, ынчан чедиишкинниг боор силер» – дээн.

²¹ Хаан чон-биле сүмелешкеш, Дээрги-Чаяакчыга ырлап бээр ужурлуг улусту база Ооң өндүр бедик ыдыктыын алдаржыдып: «Дээрги-Чаяакчыга өөрүп четтириңер, Ооң энерели кезээ шагда үстүп төнмес-тир! » – деп чоруур ужурлуг улусту томуйлааш, шериглер мурнунга тургузуп каан.

²² Олар ырлажып, алдаржыдып эгелээрге, Дээрги-Чаяакчы Иудеяже халдап кирип келген аммоннар, моавтар болгаш Сеирниң чурттакчыларының аразынга чөрүлдээ үндүрүптерге, олар чылча шапчып алган: ²³ аммоннар биле моавтар Сеирниң чурттакчыларын кыргып-хыдыыры-биле халдай бергеш, оларны бүрүнү-биле узуткап каапкан, оон бот-боттарын өлүржүп эгелээн .

²⁴ Иудейлер ээн кургаг хову мурнунда бедээн черге чедип келгеш, шак ол эңдерик хөй аг-шеригже көөрге, чүгле черде чыдар мөчү-сөөктер көзүлген, кым-даа дириг артпаан болган. ²⁵ Иосафат бодунуң чону-биле дайзыннардан олчазын ап аар дээш келгеш, дыка хөй эт-хөреңги, идик-хеп болгаш үнелиг эт-сеп тып ап, алгаш чоруй барып шыдаарындан хөйнү чыып алган. Олар үш хүн чыып келген – олчазы ындыг хөй болган! ²⁶ А дөрткү хүнде олар Дээрги-Чаяакчыны алгап-йөрээп турганы Бераха шынаазынга чыглып келген. Ынчангаш ол черни амдыгаа чедир Бераха шынаазы деп адап турар.

²⁷ Ооң соонда бүгү иудейлер биле иерусалимчилер Иосафатка баштадып алгаш, Иерусалимче өөрүшкүлүг чанып чорупкан, чүге дээрге Дээрги-Чаяакчы дайзыннарын ажып тиилээш, оларны өөртүп каан. ²⁸ Иерусалимге келгеш, чадаганнар, чанзылар болгаш трубаларга ойнавышаан, Дээрги-Чаяакчының өргээзинче чорупканнар.

²⁹ Дээрги-Чаяакчы Боду Израильдиң дайзыннары-биле чаалажып турган деп дыңнап кааш, бүгү кожа күрүнелер Бургандан коргуушкунга алзыпкан . ³⁰ А Иосафаттың күрүнези тайбыңчыраан, чүге дээрге ооң Бурганы аңаа чүк-чүгүнден амыр-дышты хайырлаан .

Иосафаттың сөөлгү чылдары

(3 Хаан. 22:41-50)

³¹ Иосафат Иудеяны ынчалдыр чагырып турган. Ол үжен беш харлыында хаан апаргаш, чуртту Иерусалимге чээрби беш чыл хааннаан. Ооң авазының ады – Салаилдиң уруу Азува чүве-дир. ³² Иосафат бодунуң ачазы Асаның оруктары-биле чоруп, оон өскээр барбайн, Дээрги-Чаяакчының мурнунга таарымчалыг чүүлдер кылып турган. ³³ Ынчалза-даа мөгейиишкин кылыр бедик черлер узуткаттынмаан, чон бодунуң бүгү сеткил-чүрээ-биле ада-өгбезиниң Бурганынче ам-даа ээлбээн турган.

³⁴ Иосафаттың өске ажыл-херектери, эгезинден эгелээш, төнчүзүнге чедир, Ананийниң оглу Иехунуң Израильдиң хааннарының номунче кирген бижилгелеринде бижиттинген.

³⁵ Соонда барып, Иудеяның хааны Иосафат Израильдиң бузут кылып турган хааны Охозия-биле дугуржулга кылгаш, ³⁶ Фарсисче эжиндирер корабльдар тудуп аар дээш ооң-биле каттыжып алган. Олар корабльдарны Эцион-Гавер өртээлге тудуп алган. ³⁷ Ынчан Мареша чурттуг Додаваның оглу Элиезер Иосафатка удур өттүр билген медеглел кылып: «Бир-тээ сен Охозия-биле каттыжып алган болганыңда, Дээрги-Чаяакчы сээң ажыл-херээңни буурадып каар-дыр» – дээн.

Корабльдар буза шаптырган, Фарсисче эжиндирип шыдавайн барган.

¹ Иосафат өгбелериниң соондан өске оранче чоруй баарга, ону оларның чанынга, Давидтиң Хоорайынга ажаап каан. Ооң оглу Иорам ачазының орнунга хааннай берген. ² Иорамның дуңмалары – Иосафаттың оолдары Азария, Иехиил, Захария, Азарияху, Михаил болгаш Шефатия олар турган. Олар шупту Израильдиң хааны Иосафаттың оолдары-дыр. ³ Ачазы оларга Иудеяда быжыглалдыг хоорайлар-биле кады алдын-мөңгүн, улуг үнелиг чүүлдерни белекке берген, а күрүне башкарар эргени улуг оглу Иорамга берген.

Иорам хаан

(4 Хаан. 8:16-24)

⁴ Иорам ачазының күрүнезин хааннап эгелеп, быжыгып алгаш, бодунуң бүгү дуңмаларын база чамдык израиль нояннарны хылыш-биле шанчып өлүрүп каан. ⁵ Ол үжен ийи харлыында хаан апаргаш, чуртту Иерусалимге сес чыл чагырган. ⁶ Иорам Израильдиң хааннарының оруун эдерип , Ахавтың өг-бүлезин өттүнүп чурттап турган, чүге дээрге Ахавтың уруун кадай кылып алган чүве-дир . Ол Дээрги-Чаяакчының мурнунга бузут үүлгедип турган. ⁷ Ындыг-даа болза, Дээрги-Чаяакчы Давид-биле чарган керээзин бодааш, ооң үре-салгалын узуткаарын күзевээн. Ол Давидке база ооң үре-салгалынга олар, өшпес чырыткы дег , кажан кезээде хаан болуп чагырарын аазаан турган.

⁸ Иорамның үезинде эдом чон Иудеяның эрге-чагыргазынга удур тура халааш, боттарынга хаан олуртуп алган . ⁹ Ынчангаш Иорам шериг баштыңнары-биле, бүгү ·дайынчы тергелери-биле ынаар чорупкан. Эдомнар ону бүзээлеп аарга, Иорам дүне када тургаш, эдомнарже, оларның дайынчы тергелериниң башкарыкчыларынче халдаан. ¹⁰ Ынчалза-даа Эдом Иудеяның чагыргазының адаандан үнгеш, амдыгаа чедир аңаа чагыртпайн турар. Ол-ла үеде Ливна хоорай база ооң чагыргазының адаандан үне берген, чүге дээрге ол ада-өгбезиниң Бурганы Дээрги-Чаяакчыдан ойталаан болган. ¹¹ Иорам оон ыңай Иудеяның дагларынга мөгейиишкин кылыр бедик черлер кылгаш, Иерусалимниң чурттакчыларын самыырадып, Иудеяның чонун шын оруктан астыктырып каан.

¹² Иорамга Илия медээчиден чагаа келген. Ында мынча деп бижээн болган: «Сээң өгбең Давидтиң Бурганы Дээрги-Чаяакчының чугаалаан чүвези бо-дур: сээң ачаң Иосафаттың болгаш Иудеяның хааны Асаның оруктарын эдербээн-дир сен . ¹³ Израильдиң хааннарының оруктарын эдерип , Ахавтың өг-бүлезиниң үлегери-биле Иудеяның чонун, Иерусалимниң чурттакчыларын самыырадып каан-дыр сен. А сенден эки улус болур дуңмаларыңны – ачаңның үре-салгалын өлүрүп каан-дыр сен. ¹⁴ Ол бүгү дээш, Дээрги-Чаяакчы сээң чонуңга, оолдарыңга, кадайларыңга, сенде бар бүгү чүвеге аар-берге кеземче онаар. ¹⁵ А сен бодуң ишти-хырныңның коргунчуг аарыындан хинчектенир сен, адак соонда ишти-хырның хүн санында уштунуп эгелээр».

¹⁶ Дээрги-Чаяакчы Иорамга удур филистимнер болгаш эфиоптарның кожалары арабтарның адаан-өжээнин хайындырыпкан . ¹⁷ Олар Иудеяже халдап киргеш, хаанның ордузунга турган бүгү эт-хөреңгини эжелеп ап, ооң оолдарын, кадайларын база тудуп алгаш барган. Охозия деп адаар хеймер оглундан аңгыда, кымны-даа арттырбааннар.

¹⁸ Ол бүгүнүң соонда Дээрги-Чаяакчы хаанның ишти-хырнынга эмнеттинмес аарыг халдадып каан. ¹⁹ Хүн санында ындыг бооп келгеш, ийиги чылды төнчүледир ооң ишти-хырны аарыындан уштунуп кээп дүшкен, ол кедергей хинчектенип өлүп калган. Чон аңаа алдар-хүндү кылдыр, ооң ада-өгбезинге дег, улуг одаг кывыспаан .

²⁰ Иорам үжен ийи харлыында хаан апаргаш, чуртту Иерусалимге сес чыл чагырган. Ол чок апаарга, кым-даа ооң ажыын ажып ыглаваан, ону Давидтиң Хоорайынга ажаап каан, ынчалза-даа хааннар хөөржүдер чевег-куйларга эвес.

Охозия хаан

(4 Хаан. 8:25–9:29)

¹ Иерусалимниң чурттакчылары Иорамның биче оглу Охозияны ачазының орнунга хаан кылып алган, чүге дээрге арабтар-биле кады иудей турлагже чаза таварып кирип келген шериглер улуг тажыларны кыра шаап каапкан чүве-дир. Иудеяның хааны Иорамның оглу Охозия ынчалдыр хаан апарган. ² Ол чээрби ийи харлыында хаан апаргаш, чуртту Иерусалимге бир чыл чагырган. Ооң авазын Гофолия дээр турган , ол – Омриниң үре-салгалы чүве-дир.

³ Охозия база Ахавтың өг-бүлезиниң оруун эдерип турган, чүге дээрге ооң авазы бузуттуг-бак херектер үүлгедирин оглунга сүмелеп турган. ⁴ Ол Ахавтың өг-бүлезин өттүнүп , Дээрги-Чаяакчының мурнунга бузут үүлгедип турган, чүге дээрге ооң ачазы өлүп каарга, Ахавтың улузу Охозияның чөвүлекчилери апарып, ону өлүмге чедирген. ⁵ Охозия ол өг-бүлениң сүмезин ёзугаар Ахавтың оглу, Израильдиң хааны Иехорам-биле кады арамей хаан Азаилге удур дайылдажыры-биле Галаадта Рамот хоорайже үнүпкен. Арамейлер Иехорамны балыглап каан. ⁶ Иехорам арамей хаан Азаил-биле Рамот чанынга тулчуп тургаш, алган балыгларын экиртири-биле Изреелче ээп келген. А Иудеяның хааны, Иорамның оглу Охозия Ахавтың оглу Иехорам-биле ужуражыр дээш Изреелче чорупкан, чүге дээрге демгизи аарып чыткан.

⁷ Бурганның күзел-соруун ёзугаар Охозия Иехорамга келгеш, өлүп калган. Ол мынчаар болган: Охозия Иехорамга келгеш, ооң-биле кады Намессийниң оглу Иехуга – Дээрги-Чаяакчының Ахавтың өг-бүлезин кыргып-хыдыыр кылдыр шилип чаап каан кижизинге уткуй үнүп келген. ⁸ А Иеху Ахавтың өг-бүлезинге шииткелди күүседип тура, Охозияга бараан болуп турган Иудеяның нояннарын, ооң төрелдериниң оолдарын тып алгаш, кыра шаап каапкан . ⁹ Оон ол Охозияны дилеп чорупкан. Иехунуң улузу Охозияны, кажан ол Самарияга чаштып турда, тудуп алгаш, Иехуга эккелген. Охозияны шаажылап өлүргеш, ажаап кааш: «Ол дээрге бүгү-ле сеткил-чүрээ-биле Дээрги-Чаяакчыже чүткүп турган Иосафаттың оглу-дур» – дээннер.

А Охозияның өг-бүлезинден хаан эрге-чагырганы ээлеп шыдаар кижи артпаан.

Гофолия болгаш Иоас

(4 Хаан. 11:1-20)

¹⁰ Охозияның авазы Гофолия оглунуң өлүп калганын дыңнааш, ол дораан Иудеяда хаан уктуг бүгү улусту узуткап каапкан . ¹¹ Ынчалза-даа Иорам хаанның уруу Иосавет Охозияның оглу Иоасты өлүртүр ужурлуг турган тажылар аразындан бүдүү аппарган. Иосавет оолду база ону эмзирип турган херээженни удуур өрээлге чажырып каан. Иорам хаанның уруу, Иодай бараалгакчының кадайы, Охозия хаанның дуңмазы Иосавет Иоасты Гофолиядан ынчаар чажырыптарга, оол өлүртпейн барган. ¹² Гофолия чуртту чагырып турган үеде оолду улус Бурганның өргээзинге алды чыл чажырып келген.

¹ Гофолияның чагыргазының чедиги чылында Иодай бараалгакчы шиитпирлии-биле хөделип берипкен. Ол дараазында чүс шериг баштыңнары-биле дугуржулга кылган: Иерохамның оглу Азария, Иегохананның оглу Измаил, Овидтиң оглу Азария, Адайяның оглу Маасея болгаш Зихрийниң оглу Элишафат. ² Чүс шериг баштыңнары Иудеяны эргип кезээш, чурттуң бүгү хоорайларындан левиттер биле израиль төрел салгалдар ·баштыңнарын чыып алган. Олар Иерусалимге чедип кээрге, ³ чыылган улус шупту Бурганның өргээзинге хаан-биле керээ чарып алган.

Иодай оларга мынча дээн: «Дээрги-Чаяакчының Давидтиң үре-салгалынга хамаарыштыр аазааны дег, хаанның оглу чагырар ужурлуг . ⁴ Силер мынчаар кылыр ужурлуг силер. Үш кезекке үстүп алыңар. Амыр-дыш хүнүнде ажыл-албан эрттирип турар үштүң бир кезииңер – Бурганның бараалгакчылары биле левиттер – өргээниң эжик-хаалгазын таңныылдазын; ⁵ өске үштүң бир кезииңер хаанның ордузунуң мурнунга таңныылдазын, арткан үштүң бир кезииңер Иесод хаалганы таңныылдазын, а арткан бүгү чон Дээрги-Чаяакчының өргээзиниң шөлдеринге турзун. ⁶ Бурганның бараалгакчылары биле бараан болукчу левиттерден аңгыда, кым-даа Дээрги-Чаяакчының өргээзинче кирбезин. Олар болза ынаар кирип болур, чүге дээрге ыдыктанып алган-дыр. А чон Дээрги-Чаяакчының дужаалын ёзугаар таңныылдап турзун. ⁷ Левиттер, хаанны долгандыр ок-чепсектиг туруп алгаш, өргээже чоокшулаан кижи бүрүзүн өлүрүп турар силер. Хаан кайнаар-даа баар болза, ооң чанынга чоруп туруңар».

⁸ Левиттер биле бүгү иудейлер Иодай бараалгакчының дужаалын күүсеткен. Кижи бүрүзү бодунуң улузун – амыр-дыш хүнүнде ажыл-албанынче үнүп турар-даа, ажыл-албанындан халажып чоруп турар-даа улусту – эдертип алган, чүге дээрге Иодай бараалгакчы солчур ужурлуг бараалгакчылар бөлүктерин чорутпайн барган чүве-дир. ⁹ Чүс шериг баштыңнарынга Иодай бараалгакчы Давид хаанга хамааржыр, Бурганның өргээзинге шыгжаттынып турган чыдаларны, улуг, биче дозуг-камгалалдарны үлеп берген. ¹⁰ Оон Иодай бүгү чонну, кижи бүрүзүнүң чыдазын холунга тудускаш, хаанны долгандыр – Бурганның өргээзиниң оң талазындан солагай талазынга чедир, өргүл салыр бедигээш биле өргээни дескиндир тургузуп каан.

¹¹ Оон Иоас тажыны үндүре бергеш, аңаа оваадай кедирип, ыдыктыг хоойлунуң хоолгазын берип каан . Иодай биле ооң оолдары тажыны хаан кылдыр чарлап, олива үзү-биле чаап кааш: «Хаан делгерезин!» – деп алгыржып турган .

¹² Хаанга байыр чедирген чон биле шериглерниң алгы-кышкызын дыңнап кааш, Гофолия Дээрги-Чаяакчының өргээзиниң мурнунда турар чонче чорупкан. ¹³ Ол топтап көөрге, өргээниң хаан кижиге хамааржыр адагажының чанында, кирер чер чанында хаан бо турган! Ооң чанында шериг баштыңнары, трубалар этсир улус бар болган, а чурттуң бүгү чону өөрүп-байырлап, трубалар этсип, хөгжүм херекселдерлиг ыраажылар мактал ырлары ырлап турган. Гофолия кеткен хевин качыгдалдан ора тыртып: «Сүлчээ! Сүлчээ!» – деп алгырган.

¹⁴ Иодай бараалгакчы шеригни башкарып турган чүс шериг баштыңнарын кыйгырткаш: «Ону өргээниң девискээринден үндүре бергеш, эдерип чорупкан кижи бүрүзүн хылыш-биле шанчып өлүрүп калыңар. Чүгле Дээрги-Чаяакчының өргээзинге ону өлүрбеңер» – дээн.

¹⁵ Гофолия кадын хаанның ордузунче аъттар кирер хаалгага чедип кээрге, ону аңаа сегирип алгаш, өлүрүп кааннар.

¹⁶ А Иодай боду биле бүгү чоннуң база хаанның аразынга, олар шупту Дээрги-Чаяакчыга хамааржыр чон боор дугайында, керээ чарган. ¹⁷ Бүгү чон ·Ваалдың өргээзинче баргаш, ону үреп бузуп каапкан . Улус өргүл салыр бедигээштерни база Ваалдың дүрзүлерин чуура шаап, өргүл бедигээжиниң мурнунга Ваалдың бараалгакчызы Маттанны өлүрүп каан.

¹⁸ Оон Иодай Дээрги-Чаяакчының өргээзи дээш сагыш салыр кылдыр левит-бараалгакчылар тургузуп каан. Давид хаан Моисейниң хоойлузунда бижиттингенин ёзугаар Дээрги-Чаяакчының өргээзинге Аңаа бүрүн өрттедир өргүлдер салыр хүлээлгени оларга онааган турган болгай . Давидтиң доктаатканын ёзугаар, олар ону өөрүшкүлүг, ырлап-шоорлап күүседир ужурлуг турган. ¹⁹ Оон ыңай Иодай Дээрги-Чаяакчының өргээзиниң хаалгаларынга, кандыг-бир-ле чылдагаан-биле ·арыг эвес апарган кижи ынаар кирип шыдавас кылдыр, хаалгачылар тургузуп каан.

²⁰ Иодай чүс шериг баштыңнарын, ызыгууртаннарны, чоннуң даргаларын болгаш чурттуң бүгү чонун эдертип алгаш, хаанны Дээрги-Чаяакчының өргээзинден үндүре берген. Олар Үстүкү хаалга дамчыштыр ордуже кады кирип келгеш, Иоасты дүжүлгеде саадаар черинге олуртуп каан. ²¹ Чурттуң бүгү чону өөрүп-хөглеп турган, а хоорайжылар, Гофолияны хылыш-биле шанчып каан соонда, оожургай берген.

Иоастың Бурганның өргээзин септеттиргени

(4 Хаан. 12:1-15)

¹ Иоас хааннап эгелээрде, чеди харлыг турган. Ол чуртту Иерусалимге дөртен чыл чагырган. Ооң авазын Цивия дээр турган, Беэр-Шева чурттуг херээжен чүве-дир. ² Иоас Иодай бараалгакчының назынының дургузунда Дээрги-Чаяакчыга таарымчалыг чүүлдер кылып келген. ³ Иодай аңаа ийи кадай ап берген. Хаан олардан оолдар, кыстарлыг болган.

⁴ Элээн үе эрткен соонда, Иоас сеткил-чүрээнге Дээрги-Чаяакчының өргээзин чаартып каар деп шиитпирлээн. ⁵ Ол Бурганның бараалгакчылары биле левиттерни чыып алгаш, оларга: «Иудеяның хоорайларын эргип кезип, бүгү израильчилерден чылдың-на Бурганыңарның өргээзин септээринге херек акша-мөңгүнден чыңар, ол ажылды дүрген чорудуңар!» – дээн.

Ынчалза-даа левиттер далашпайн барган. ⁶ Хаан ынчан оларның башкарыкчызы Иодайны кыйгырып алгаш, аңаа: «Сен чүге ·Ужуражылга майгынынга эккээр кылдыр Дээрги-Чаяакчының чалчазы Моисей биле израильчилерниң чыыжының доктаадып кааны албан-үндүттү Иудеядан база Иерусалимден чыырын левиттерден негевейн тур сен?» – дээн .

⁷ (Бузуттуг-бак Гофолия оолдары-биле Бурганның өргээзин үреп ажыткаш, Дээрги-Чаяакчының бүгү ыдыктыг эт-херекселин безин ·Ваалдың дүрзүлеринге бараан болурда ажыглап турган чүве-дир.)

⁸ Хаанның дужаалын ёзугаар хааржак кылгаш, Дээрги-Чаяакчының өргээзиниң хаалгазының чанынга, өргээниң даштынга салып кааннар. ⁹ Иудея биле Иерусалимде улус-чонга Бурганның чалчазы Моисейниң ээн кургаг ховуга израильчилерге доктаадып каан албан-үндүдүн Дээрги-Чаяакчыга эккээрин чарлаан. ¹⁰ Бүгү нояннар болгаш бүгү чон өөрүшкү-маңнайлыг акша-мөңгүннү эккеп, хааржак дола бергижеге чедир салып турган . ¹¹ Левиттер хааржакты хаанның дүжүметтеринге эккээрге, олар ында хөй акша-мөңгүн чыглы бергенин көрүп каан санында-ла, хаанның бижээчизи биле дээди бараалгакчының бүзүреттирген кижизи кээп, хааржакты божудуптар турган. Оон хааржакты катап база турган черинге салып каап турганнар. Олар үргүлчү ынчалдыр кылып тургаш, дыка хөй акша-мөңгүн чыып алган. ¹² Хаан биле Иодай акша-мөңгүннү Дээрги-Чаяакчының өргээзинде ажыл башкарар улуска берип каарга, олар өргээни чаартыр, септээр ажылды кылыр кылдыр даш чонукчуларын, чазаныкчыларны болгаш демир база хүлер-биле дарганнаар шеверлерни хөлезилеп ап турган.

¹³ Ажылчыннар кызымаккай ажылдап, Бурганның өргээзиниң баштайгы байдалын катап тургузуп, быжыглап кааннар. ¹⁴ Бүгү ажылды дооскаш, олар хаан биле Иодайга акша-мөңгүннүң артыын эккелген. Ол акша-мөңгүнден Дээрги-Чаяакчының өргээзиниң эт-херекселин: бараан болурда база бүрүн өрттедир өргүлдер салырда ажыглаар эт-херексел, аяктар болгаш өске-даа алдын-мөңгүн савалар кылып кааннар. Иодайның назынының дургузунда Дээрги-Чаяакчының өргээзинге бүрүн өрттедир өргүлдерни үргүлчү салып турган.

¹⁵ Иодай чөнүй берип, чуртталгазынга пөккеш, өлүп калган. Ол чүс үжен харлыында чок апарган. ¹⁶ Ону Давидтиң Хоорайынга хааннар-биле кады ажаап каан, чүге дээрге ол Израильге Бурган дээш база Ооң өргээзи дээш эки чүүлдү кылып турган.

Иоастың Бургандан ойталааны

(4 Хаан. 12:17-21)

¹⁷ Иодай өлген соонда, Иудеяның нояннары Иоас хаанга мөгейип келген. Оон хаан оларны дыңнаар апарган. ¹⁸ Израильчилер боттарының ада-өгбезиниң Бурганы Дээрги-Чаяакчының өргээзин каапкаш, ·Ашера бурганга тураскааткан адагаштарга, дүрзү-бурганнарга бараан болуп эгелээн . Оларның ол кем-буруузу дээш, Иудея биле Иерусалимче Дээрги-Чаяакчының килеңи кыптыга берген. ¹⁹ Дээрги-Чаяакчы оларны Бодунче ээлдирер дээш медээчилерин чорудуп турган, ол медээчилер оларны чагып-сургап турган, ынчалза-даа олар тооп дыңнавас болган .

²⁰ Бурганның Сүлдези ынчан Иодай бараалгакчының оглу Захарияны бүргей аптарга , ол чоннуң мурнунда бедиктээшке туруп алгаш, Бурганның оларга чугаалаан чүвезин дамчыткан: «Силер чүге Дээрги-Чаяакчының айтыышкыннарын үреп тур силер? Чедимчелиг болбас силер. Дээрги-Чаяакчыдан ойталааныңар дег, Ол база силерден ойталаар».

²¹ Улус-чон Захарияга удур сүлчээ кылгаш, ону Иоас хаанның дужаалын ёзугаар Дээрги-Чаяакчының өргээзиниң шөлүнге даш-биле соп өлүрүп каан . ²² Оон Иоас хаан Захарияның ачазы Иодайның аңаа көргүскен энерелин сагынмайн, ооң оглун өлүрүп каан. Өлүп чыда, Захария: «Дээрги-Чаяакчы көрүп кааш, өжээн негезин!» – дээн .

²³ Ол чылдың төнчүзүнде Иоаска удур арамей шериг үнүпкеш, Иудея биле Иерусалимче халдааш, чоннуң бүгү нояннарын кырып каапкан. Арамейлер үптеп алган бүгү олчазын Дамаскыда боттарының хаанынче чорудупкан. ²⁴ Арамей шериг эвээш санныг-даа турган болза, Дээрги-Чаяакчы оларның холунга дыка хөй санныг иудей аг-шеригни хүлээдип берген . Ада-өгбезиниң Бурганы Дээрги-Чаяакчыдан иудейлерниң ойталааны дээш, Иоаска онаашкан шииткел күүсеттинген. ²⁵ Чоруп тура, арамейлер аар балыглаттырган Иоасты чыттырзын арттырып каан. Ынчан хаанның дүжүметтери Иодай бараалгакчының оглунуң өлүмү дээш аңаа удур сүлчээ кылгаш, орун-дөжээнге өлүрүп каан. Иоас өлү бээрге, ону Давидтиң Хоорайынга ажаап каан, ынчалза-даа хааннар чевээнге эвес.

²⁶ Аңаа удур сүлчээ кылган улус болза аммон херээжен Шимеаттың оглу Завад биле моав херээжен Шимриттиң оглу Иегозавад болган.

²⁷ Иоастың оолдарының дугайы, аңаа удур хөй өттүр билген медеглелдер дугайы болгаш Бурганның өргээзин катап тургусканының дугайы хааннарның төөгү номунда бижиттинген. Ооң оглу Амасия ачазының орнунга хаан апарган.

Амасия хаан

(4 Хаан. 14:1-22)

¹ Амасия чээрби беш харлыында хааннап эгелээш, чуртту Иерусалимге чээрби тос чыл чагырган. Ооң авазын Иегоаддан дээр турган, Иерусалим чурттуг херээжен чүве-дир. ² Амасия Дээрги-Чаяакчыга таарымчалыг чүүлдер кылып турган, ындыг-даа болза, хаанның чүрээ Аңаа бүрүнү-биле бердинмээн болган. ³ Кажан Амасияның күрүне башкарар эрге-чагыргазы быжыга бээрге, ол бодунуң хаан ачазын өлүрген дүжүметтерни чок кылып каан. ⁴ Ынчалза-даа оларның ажы-төлүн Амасия өлүрбээн. Чүге дээрге Дээрги-Чаяакчы Моисейни дамчыштыр айтып-чагааны дүрүм-хоойлу номунда: «Ада кижи ажы-төлүнүң кем-буруузу дээш өлүмге онаар кеземче албас ужурлуг, ажы-төл база адазы дээш өлбес ужурлуг; кижи бүрүзү чүгле бодунуң кем-буруузу дээш өлүртүр ужурлуг» – деп дужааган чүве-дир .

⁵ Амасия Иудеяның чонун чыып алгаш, оларны төрел салгалдар аайы-биле бөлүктерге үскеш, бүгү иудей болгаш вениаминчи дайынчыларны муң болгаш чүс шериг баштыңнарынга чагыртып каан. Хаан оларның чээрби хардан өрү назылыг улузун санаарга , дайынче үнүп шыдаар, чыда, дозуг-камгалал тудуп билир 300 000 шилиндек дайынчы бар болган. ⁶ Оон ыңай ол Израильден 100 000 күштүг-шыырак дайынчыны 100 °талант мөңгүн-биле хөлезилеп алган. ⁷ А Бурганның бир кижизи аңаа келгеш: «Хаан, израиль шериглер сээң-биле кады чорбазын, чүге дээрге Дээрги-Чаяакчы израильчилер-биле – Эфремниң бүгү улузу-биле эвес-тир. ⁸ А сен чааскаан барып, эки белеткенгеш, эрес-дидим чаалаш . Оон башка Бурган сени дайзының мурнунга буурадып каар, чүге дээрге Бурганда деткиир-даа, буурадыр-даа күш бар» – дээн.

⁹ Амасия Бурганның кижизинден: «Израиль шериглерге төлеп бергеним 100 °талант мөңгүннү канчаарыл?» – деп айтырган.

Бурганның кижизи: «Дээрги-Чаяакчы сеңээ оон хөйнү берип шыдаар» – деп харыылаан.

¹⁰ Амасия ынчан Эфремниң черинден аңаа чедип келген аг-шеригни тарадып, аал-оранынче чандырыпкан. Олар Иудеяга аажок хорадап, аал-оранынче килеңи кыптыгып чана берген.

¹¹ А Амасия дидимнени бергеш, бодунуң аг-шериин Дус шынаазынче аппаргаш, аңаа Сеирниң 10 000 шериин өлүрүп каан. ¹² Иудейлер оон өске 10 000 кижини диригге тудуп алган. Ол улусту хая бажынче аппаргаш, оортан дүжүр октаптарга , шупту өлгүлеп калган.

¹³ Ол аразында Амасияның кады чаалашпас дээш дедир чорудупканы израиль аг-шериг Самариядан эгелээш, Бет-Оронга чедир иудей хоорайларже халдап чоруп берген. Олар 3000 кижини өлүрүп кааш, эңдерик хөй олча-тывышты үптеп алган.

¹⁴ Сеирде эдом чонну чылча шапкан соонда ээп келгеш, Амасия оларның дүрзү-бурганнарын эккелгеш, бодунуң бурганнары кылдыр салып алгаш, оларга мөгейип, айдызаашкын кылып турган . ¹⁵ Дээрги-Чаяакчының килеңи Амасияже кыптыга берген. Ол медээчизин хаанче чорудуптарга, демгизи аңаа: «Сен чүге бо чоннуң бурганнарынга мөгейип тур сен? Олар боттарының чонун сээң холуңдан камгалап шыдаан эвес» – дээн.

¹⁶ Медээчи ону айтырарга, хаан: «Бис сени хаанның чөвүлекчизи кылып каан бис бе? Соксап көр! Оон башка өлүртүп каар сен» – деп харыылаан.

Ынчан медээчи ыыттавайн барган, а оон: «Билип кагдым, Бурган сени узуткаар деп шиитпирлээн-дир, чүге дээрге сен шак ынчаар кылып, мээң сүмем дыңнавайн барган-дыр сен» – дээн.

¹⁷ Иудеяның хааны Амасия чөвүлекчилери-биле сүмелешкеш, Иехунуң оглунуң оглу, Иоахазтың оглу, Израильдиң хааны Иехоашче элчилер ыдып: «Арыннарывыс удур-дедир көржүп ужуражыылы!» – деп чөңгээлиг сөс дамчыткан.

¹⁸ А Израильдиң хааны Иехоаш Иудеяның хааны Амасияга мынча деп харыылаан : «Ливан сынында бир-ле тенниг үнүш пөш ыяшка Ливан сынының пөжүнге: „Урууңну мээң оглумга кадай кылдыр бер“ – деп сөглеткен. А оон Ливан сынының черлик аң-меңи келгеш, тенниг үнүштү таптап каапкан. ¹⁹ „Эдомну чылча шаап кагдым!“ – деп мактанып, менээргенип турар-дыр сен. Ынчалза-даа аал-чуртуңга артып кал! Бодуңга айыыл-халап дилеве, оон башка буураар сен, Иудея база сээң-биле кады узуткаттырар!»

²⁰ Ынчалза-даа Амасия сагындырыгны тоовайн барган, чүге дээрге Эдомнуң бурганнарынга мөгейип турганы дээш, Иехоаштың холунга иудейлерни хүлээдип бээри-биле Бурган ынчаар доктааткан болган. ²¹ Израильдиң хааны Иехоаш тулчуп үнүп келген. Иехоаш биле Иудеяның хааны Амасия Иудеяда Бет-Шемеш деп черге удур-дедир көржүп ужурашкан. ²² Иудея Израильге чылча шаптырып алган, бүгү иудейлер аалдарынче тарай маңнажы берген. ²³ Израильдиң хааны Иехоаш Иудеяның хааны, Охозияның оглунуң оглу, Иоастың оглу Амасияны Бет-Шемештиң чанынга тудуп алгаш, Иерусалимге эккелген. Оон хоорайның ханазын – Эфремниң хаалгазындан эгелээш, Азыгда хаалгага чедир – 400 кыры дурту черни үрегдеп каапкан. ²⁴ Иехоаш Бурганның өргээзинге Овед-Эдомнуң хайгааралынга турган шупту алдын-мөңгүннү, шупту саваларны база хаанның ордузунуң эртинелерин алгаш барган . Оон ыңай ол долаа кылдыр улус тудуп алгаш, Самарияже ээп келген.

²⁵ Израильдиң хааны, Иоахазтың оглу Иехоаштың өлгениниң соонда, Иудеяның хааны, Иоастың оглу Амасия он беш чыл чурттаан. ²⁶ Амасияның өске ажыл-херектери, эгезинден эгелээш, төнчүзүнге чедир, Иудеяның болгаш Израильдиң хааннарының номунда тодараттынып бижиттинген. ²⁷ Амасия Дээрги-Чаяакчыдан ойталаан соонда, аңаа удур Иерусалимге сүлчээ кылырга, ол Лахис хоорайже дезе берген. Ынчалза-даа дайзыннары ооң соондан Лахисче улус ыдыпкаш, ону аңаа өлүрүп каан. ²⁸ Амасияның мөчү-сөөгүн аъттарга дедир чүдүрүп эккелгеш, ада-өгбезиниң чанынга, Иудеяның найысылалынга ажаап каан.

Озия хаан

(4 Хаан. 15:1-7)

¹ Оон Иудеяның бүгү чону Амасияның он алды харлыг оглу Озияны ачазының орнунга хаан кылып алган. ² Амасия өгбелериниң соондан өске оранче чоруй барган соонда, Озия Эйлат өртээлди Иудеяга дедир эгидип алгаш, ону быжыглап тудуп каан.

³ Озия он алды харлыында хааннап эгелээш, чуртту Иерусалимге бежен ийи чыл чагырган. Ооң авазын Иехолия дээр турган, Иерусалим чурттуг херээжен чүве-дир. ⁴ Озия Дээрги-Чаяакчының мурнунга таарымчалыг чүүлдерни, ачазы Амасияның кылып турганы дег , кылып турган. ⁵ Захарияның назынының дургузунда Озия Бурганче чүткүп турган, чүге дээрге Захария ону Бургандан коргуп чоруур кылдыр чагып-сургап чораан чүве-дир . Озияның Дээрги-Чаяакчыже чүткүп турган үезинде Бурган аңаа чедиишкинни хайырлап келген.

⁶ Озия ооң соонда филистимнерге удур тулчуп үнгеш, Геф, Иавне болгаш Азот хоорайларның ханаларын үреп бузуп каапкан. Оон ол Азот хоорайның чанынга база филистимнерниң девискээринде өске-даа черлерге бодунуң хоорайларын тудуп каан. ⁷ Бурган Озияга филистимнерге удур, Гур-Ваалга чурттап турган арабтарга болгаш меуннарга удур дайын-чаага дузалап турган. ⁸ Аммоннар база Озияга албан-үндүт төлеп турган , ооң ады Египеттиң кызыгаарынга чедир алдаржый берген, чүге дээрге ол аажок күчү-күштүг апарган чүве-дир.

⁹ Озия Иерусалимге Азыгда хаалганың кырынга, Шынаа хаалгазының кырынга болгаш хананың азыынга камгалал суургалар туткаш, оларны быжыглап каан. ¹⁰ Ол ээн кургаг ховуга база камгалал суургалар тудуп, хөй кудуктар оюп кылып каан, чүге дээрге шат болгаш оргулааш черлерде хөй сүрүг малдыг турган. А дагларга болгаш дүжүткүр черлерге ооң тараачыннары база виноград ажаакчылары ажылдап турган, чүге дээрге Озия чер ажылынга ынак кижи чүве-дир.

¹¹ Озия Иеиел бижээчиниң болгаш Маасея харагалзакчының даңзызын ёзугаар тургускан база хаанның нояннарының бирээзи Ананияга баштаткан, тулчуушкунче салбырлар аайы-биле үнеринге белен аг-шериглиг турган. ¹² Күштүг-шыырак шериглерниң төрел салгалдар аайы-биле ·баштыңнарының ниити саны 2600 кижи чүве-дир. ¹³ Оларга 307 500 өөредип каан дайынчы – хаанны деткип, дайзыннарга удур тулчур шериг күжү чагыртып турган. ¹⁴ Озия бүгү аг-шериинге дозуг-камгалалдар, чыдалар, куяк бөрттер, хептер, ча-согуннар болгаш шывадаар даштар белеткеп берген. ¹⁵ Иерусалимге ол шевер ус-дарганнарга согуннар адар, улуг даштар шывадаар чепсек-херекселдер чогааттырып кылгаш, оларны суургаларга база ханалар азыгларынга тургузуп каан. Озияның ат-алдары талыйтыр нептерей берген, ол улуг деткимче ап, күчүлүг хаан апарган.

¹⁶ Ынчалза-даа ол күчү-күштүг апаарга, сеткил-чүрээ улуургап, ону буураашкынга чедирген. Озия бодунуң Бурганы Дээрги-Чаяакчыга шынчы чоруун үреп, айдызаар бедигээшке чаагай чыттыг чүүлдер кыпсыр дээш Ооң өргээзинче кире берген. ¹⁷ Бурганның бараалгакчызы Азария болгаш ооң-биле кады сезен эрес-дидим бараалгакчы хаанның соо-биле кире берген. ¹⁸ Олар Озия хаанга удурланып, аңаа: «Сен Дээрги-Чаяакчыга айдызаар өргүл кылбас ужурлуг сен, ол дээрге Аароннуң үре-салгалының, Бурганның бараалгакчыларының херээ-дир, оларны айдызаар кылдыр ыдыктап каан-дыр . Ыдыктыг өргээден үне бер. Кем-буруулуг болган-дыр сен, ол дээш, Дээрги-Бурган-Чаяакчы сеңээ алдар-хүндү көргүспес» – дээннер.

¹⁹ Холунда айдызаар сава туткан Озия килеңней берген. Дээрги-Чаяакчының өргээзинде айдызаар өргүл бедигээжиниң мурнунга хаан Бурганның бараалгакчыларынга килеңнеп турар аразында, олар көрүп турда, ооң хаваанга кеш аарыы тыптып келген. ²⁰ Бурганның дээди бараалгакчызы Азария база бүгү бараалгакчылар хаанче көөрге, ооң хаваанда кеш аарыы бар болган. Хаанны оон үне бээр кылдыр далаштырып турганнар, ол боду-даа дүрген үнүксей берген, чүге дээрге ону Дээрги-Чаяакчының кезеткени илдең болган .

²¹ Озия хаан өлгүжеге чедир кеш аарыын эдилеп, аңгы бажыңга чурттаар , Дээрги-Чаяакчының өргээзинче кирбес салым-хуулуг болган. Ооң оглу Иоафам ордуну башкарып, чонну чагырып турган.

²² Озияның өске ажыл-херектерин, эгезинден эгелээш, төнчүзүнге чедир, Амоцтуң оглу Исайя медээчи бижип каан. ²³ Озия өгбелериниң соондан өске оранче чоруй баарга, кеш аарыглыг кижи дээш, ону оларның чоогунда хааннар чевээ турар шөлге ажаап каан. Ооң оглу Иоафам ачазының орнунга хаан апарган.

Иоафам хаан

(4 Хаан. 15:32-38)

¹ Иоафам чээрби беш харлыында хааннап эгелээш, чуртту Иерусалимге он алды чыл чагырган. Ооң авазы – Садоктуң уруу, Иеруша дээр херээжен чүве-дир. ² Иоафам Дээрги-Чаяакчының мурнунга, ачазы Озияның кылып турганы дег , таарымчалыг чүүлдер кылып турган. Чүгле ол Дээрги-Чаяакчының өргээзинче чаза базып кирбээн . А чон бачыт үүлгедирин соксатпаан. ³ Иоафам Дээрги-Чаяакчының өргээзиниң Үстүкү хаалгазын база Иерусалимниң Офел тейде ханазын хөй черде быжыглап каан. ⁴ Оон ыңай Иудеяның дагларынга хоорайларны, арга-эзимниг черлерге шивээлерни база камгалал суургаларны тудуп каан.

⁵ Иоафам аммон хаан-биле дайылдашкаш, ону тиилеп алган. Аммоннар аңаа үш чыл дургузунда чылдың-на 100 °талант мөңгүннү, 10 000 °кор кызыл-тасты болгаш база ол хире арбайны эккеп берип турган. ⁶ Иоафамның ындыг күчүлүг апарган чылдагааны ооң бодунуң Бурганы Дээрги-Чаяакчыга чагыртып чурттап чораанында болган.

⁷ Иоафамның өске ажыл-херектери, ооң бүгү дайын-чаазы болгаш чуртталгазы Израиль биле Иудеяның хааннарының номунда тодараттынып бижиттинген. ⁸ Ол чээрби беш харлыында хааннап эгелээш, чуртту Иерусалимге он алды чыл чагырган. ⁹ Иоафам өгбелериниң соондан өске оранче чоруй баарга, ону Давидтиң Хоорайынга ажаап каан. Ооң оглу Ахаз ачазының орнунга хаан апарган.

Ахаз хаан

(4 Хаан. 16:1-20)

¹ Ахаз чээрби харлыында хааннап эгелээш, чуртту Иерусалимге он алды чыл чагырган. Ол Дээрги-Чаяакчының мурнунга, бодунуң өгбези Давид-биле деңнээрге, таарымчалыг чүүлдер кылбайн турган. ² Ол Израильдиң хааннарының оруун эдерип, ·Ваал бурганга мөгеер дээш, шуткуп куткан дүрзүлер безин кылып алган. ³ Ахаз Бен-Энном шынаазынга айдызаар өргүлдер кылып, Дээрги-Чаяакчының израильчилерниң мурнундан үндүр сывырыпканы чоннарның чүдек-бужар чаңчылдарын өттүнүп, бодунуң оолдарын от-биле өрттедип турган . ⁴ Ол мөгейиишкин кылыр бедик черлерге, тейлер бажынга болгаш саглагар ыяштың-на адаанга өргүлдер салып, айдызап турган.

⁵ Ынчаарга Бурганы Дээрги-Чаяакчы Ахазты арамейлерниң хаанының холунга хүлээдип бээрге , олар ону чылча шапкаш, чонундан хөй улусту Дамаскыже тудуп аппарган. Оон Ахазты Израильдиң хаанының холунга база хүлээдип бээрге, ол хаан аңаа аар аштырыышкын таварыштырган. ⁶ Ремалияның оглу Факей Иудеяның 120 000 күштүг-шыырак дайынчызын чаңгыс хүн хыдып каапкан, чүге дээрге иудей чон ада-өгбезиниң Бурганы Дээрги-Чаяакчыны каапкан болган. ⁷ Эфремчилерниң маадыры Зихрий дээрзи Ахаз хаанның оглу Маасеяны, орду башкарыкчызы Азрикамны болгаш хаанның соонда ийиги кижи болур Элкананы өлүрүп каан. ⁸ Израильчилер боттарының иудей ха-дуңмазының 200 000 кадайларын, оглу-кызын тудуп алган. А ол ышкаш эңдерик хөй олча-тывышты үптеп алгаш, Самарияже чорудупканнар.

⁹ А аңаа Дээрги-Чаяакчының Одед дээр медээчизи турган чүве-дир. Медээчи Самарияже ээп кел чыткан аг-шеригниң мурнунче үнүп келгеш, мынча дээн: «Ада-өгбеңерниң Бурганы Дээрги-Чаяакчы Иудеяның чонунга килеңнээш, оларны силерниң холуңарга хүлээдип бергени шын-дыр. Ындыг-даа болза, силерниң оларны кыргып-хыдып турган килеңиңер эмин эрттип, ооң дугайында сураг дээрде чеде берген-дир . ¹⁰ Ам силер Иудеяның база Иерусалимниң чурттакчы чонун эр-кыс кулдарыңар кылып аар деп тур силер. А силер база боттарыңарның Бурганыңар Дээрги-Чаяакчының мурнунга кем-буруулуг эвес силер бе? ¹¹ Ынчаарга мени тооп дыңнап, тудуп алган ха-дуңмаңарны дедир салып чорудуптуңар, чүге дээрге Дээрги-Чаяакчының килеңи силерже кыптыккан-дыр».

¹² Эфремчилерниң чамдык ·баштыңнары – Иегохананның оглу Азария, Мешиллемоттуң оглу Берехия, Шаллумнуң оглу Эзекия болгаш Хадлайның оглу Амаса – ээп кел чыткан шериглерни сагындырып: ¹³ «Туттурган улусту бээр эккелбеңер, оон башка Дээрги-Чаяакчының мурнунга буруулуг апаар бис. Бачыттарывысты, кемниг херектеривисти улгаттырып аар дээн силер бе? Кем-буруувус ол чокка-ла кончуг улуг-дур, Ооң килеңи Израильче кыптыккан-дыр» – дээннер.

¹⁴ Дайынчылар ынчан ·баштыңнарның база бүгү чыылган чоннуң мурнунга тудуп алган улузундан база олча-тывыжындан ойталаан. ¹⁵ Аттары адаттынган кижилер туттурган иудейлерни хүлээп алгаш, ол чанагаш улустуң шуптузун олча-тывыштан хеп алгаш, хепкерип каан. Олар туттурганнарга идик-хеп кедиргеш, аъш-чем, суг бергеш, эм үс-биле чаап каан . Оон бүгү кошкак улуска элчигеннер мундургаш, Пальмалар хоорайы дээр Иерихонче , оларның ха-дуңмазынче чорудупкаш, боттары Самарияже ээп келгеннер.

¹⁶ Ол үеде Ахаз хаан Ассирияның хаанындан дуза дилеп, элчилер ыдыпкан. ¹⁷ Эдом чон база катап халдап келгеш, иудейлерни чылча шаап, чамдык улусту тудуп аппарган чүве-дир . ¹⁸ А филистимнер Иудеяның Шефела болгаш ·Негев девискээрлеринде хоорайларны хоозурадып туруп берген. Олар Бет-Шемеш, Айалон, Гедерот, а ол ышкаш Сохо, Тимна, Гимза хоорайларны база оларның чоок-кавызында хоорай-суурларны эжелеп алгаш, аңаа чурттай берген . ¹⁹ Дээрги-Чаяакчы Иудеяны Ахаз хаан дээш шак ындыг дорамчылалга таварыштырган, чүге дээрге ол хаан Иудеяны самыырадып, Дээрги-Чаяакчыга шынчы эвес болган чүве-дир. ²⁰ Ахазка Ассирияның хааны Тиглат-Пилесер чедип келген, ынчалза-даа дуза кадар орнунга, кызагдап эгелээн. ²¹ Ахаз Дээрги-Чаяакчының өргээзинден, хаанның ордузундан болгаш нояннар бажыңнарындан эртине-байлак чыып алгаш, Ассирияның хаанынга берипкен, ынчалза-даа ол чорук аңаа дузалаваан.

²² Кызагдаткан үезинде-даа Ахаз хаан Дээрги-Чаяакчыга шынчы чорукту улам күштүг үреп турган. ²³ Ол Дамаскының бурганнарынга, ону олар чылча шаап каан деп бодааш, өргүлдер салып: «Арамей хааннарның бурганнары оларга дузалап турар-дыр. Мен ол бурганнарга өргүлден салыйн, олар меңээ дузалазын» – деп турган. Ынчалза-даа олар ону база бүгү израиль чонну буураашкынга чедирип каан.

²⁴ Ахаз Дээрги-Бурган-Чаяакчының өргээзиниң эт-херекселин чыып алгаш, буза шаап, чара кезип каапкан. Өргээниң эжиктерин хаггаш, Иерусалимниң янзы-бүрү булуңнарынга өргүл салыр бедигээштер тургузуп каан. ²⁵ Иудеяның бүгү хоорайларынга хары бурганнарга айдызаар өргүл кылыр бедик черлер тургускаш, ооң-биле ада-өгбезиниң Бурганы Дээрги-Чаяакчыны хорададып алган.

²⁶ Ахазтың өске ажыл-херектери болгаш чуртталгазы эгезинден эгелээш, төнчүзүнге чедир Иудея биле Израильдиң хааннарының номунда тодараттынып бижиттинген. ²⁷ Ахаз өгбелериниң соондан өске оранче чоруй баарга, ону Иерусалим хоорайга ажаап каан, ынчалза-даа ооң мөчү-сөөгүн Израильдиң хааннарының чевег-куюнга салбаан. Ооң оглу Эзекия ачазының орнунга хаан апарган.

Эзекия хаанның өргээни арыглап чаартканы

(4 Хаан. 18:1-3)

¹ Эзекия чээрби беш харлыында хааннап эгелээш, чуртту Иерусалимге чээрби тос чыл чагырган. Ооң авазын Авия дээр турган, ол – Захарияның уруу чүве-дир. ² Эзекия Дээрги-Чаяакчының мурнунга, өгбези Давидтиң кылып турганы дег, таарымчалыг чүүлдер кылып турган.

³ Бодунуң чагыргазының бирги чылының бирги айында-ла Эзекия Дээрги-Чаяакчының өргээзиниң эжиктерин ажыткаш, септеп, быжыглап каан. ⁴ Бурганның бараалгакчылары биле левиттерни өргээниң чөөн талазында шөлге чыггаш, ⁵ мынча дээн: «Левиттер, мени дыңнаңар! Ам боттарыңар ыдыктанып-арыгланып алгаш, ада-өгбелериңерниң Бурганы Дээрги-Чаяакчының өргээзин ыдыктап калыңар, ыдыктыг черден чүдек-бужар чүвени үндүр октаптыңар. ⁶ Ада-өгбевис Дээрги-Чаяакчыга шынчы чорукту үреп, бистиң Бурганывыстың мурнунга таарымчалыг эвес чүүлдер кылып, Ону каапкаш барып, Ооң өргээзинден көрүжүн чайладып, хая көрнү берген-дир. ⁷ Олар Израильдиң Бурганының ыдыктыг өргээзинде серилиг черниң эжиин хаап , чырыткыларны өжүрүп каапканнар, чаагай чыттыг чүүлдер кывыспайн, бүрүн өрттедир өргүлдер кылбайн турганнар. ⁸ Ол дээш, Дээрги-Чаяакчы Иудея биле Иерусалимге килеңней берген. Ол оларны хоозураар болгаш кочуладыр кылдыр бериптерге, ам бодуңар көрүп турарыңар дег, коргунчуг апарганнар. ⁹ Ынчангаш адаларывыс хылышка кырдырган-дыр, а оолдарывыс, кыстарывыс болгаш кадайларывыс туттуруушкунда турар-дыр. ¹⁰ Ам мен Израильдиң Бурганы Дээрги-Чаяакчы-биле керээ чарып аарын күзеп тур мен – Ооң кыптыккан килеңи бистен чайлазын. ¹¹ Ажы-төлүм! Сагыш амыр болбаңар, чүге дээрге силерни Дээрги-Чаяакчы Ооң мурнунга бараан болур база чаагай чыттыг чүүлдер кыпсыр кылдыр шилип алган болгай ».

¹² Дараазында левиттер бараан болуушкунун эгелээн:

Кохаттың үре-салгалындан – Амессайның оглу Махат, Азарияның оглу Иоил;

Мерариниң үре-салгалындан – Авдийниң оглу Кис, Иегаллелелдиң оглу Азария;

Гирсоннуң үре-салгалындан – Зимманың оглу Иоах, Иоахтың оглу Эден;

¹³ Элицафанның үре-салгалындан – Шимри биле Иеиел;

Асафтың үре-салгалындан – Захария биле Маттания;

¹⁴ Еманның үре-салгалындан – Иехиел биле Шимей;

Идифуннуң үре-салгалындан – Шемайя биле Узиил.

¹⁵ Олар боттарының ха-дуңмазын чыып, ыдыктанып алгаш, хаанның дужааганы-биле, Дээрги-Чаяакчының сөстерин ёзугаар, Ооң өргээзин арыглаар дээш чорупканнар. ¹⁶ Бурганның бараалгакчылары Дээрги-Чаяакчының өргээзинче кире бергеш, оон тып алганы ·арыг эвес бүгү чүвени өргээниң шөлүнче үндүрүп каапканнар. Оон левиттер ол бүгүнү алгаш, Кедрон шынаазынче аппарган. ¹⁷ Олар бир айның бирээде арыглаашкынны кылып эгелээш, ол-ла айның сесте Дээрги-Чаяакчының өргээзиниң серилиг черинге чеде бергеннер. Өргээни оон ыңай сес хүн ыдыктап-арыглап келгеш, бир айның он алдыда доозупканнар.

¹⁸ Оон Эзекия хаанга келгеш: «Бис Дээрги-Чаяакчының өргээзин бүрүнү-биле арыглап кагдывыс: бүрүн өрттедир өргүл салыр бедигээшти ооң бүгү херексели-биле, ыдыктаан хлебтер салыр ширээни ооң бүгү херексели-биле; ¹⁹ Ахаз хаанның чагырып тургаш, Бургандан ойталааш, бужартадып кааны бүгү эт-херекселди бис ажыглаары-биле ыдыктап каан бис. Олар ам Дээрги-Чаяакчының өргүл бедигээжиниң мурнунда бо-дур» – дээн.

²⁰ Даартазында эртен Эзекия хаан тургаш, хоорайның даргаларын чыып алгаш, Дээрги-Чаяакчының өргээзинче чорупкан. ²¹ Олар чеди бугажык, чеди кошкар болгаш чеди хураганны бүрүн өрттедир өргүл кылдыр, чеди хунаны бачыт дээш өргүл кылдыр күрүне, ыдыктыг өргээ болгаш иудей чон дээш эккелген. Хаан Бурганның бараалгакчыларынга, Аароннуң үре-салгалынга бүрүн өрттедир өргүлдү Дээрги-Чаяакчының өргүл бедигээжинче салырын дужааган. ²² Бугажыктарны соккан соонда, Бурганның бараалгакчылары оларның ханын дозуп алгаш, өргүл бедигээжинче төпкен . Оон кошкарларны дөгергеш, ханын өргүл бедигээжинче төпкен. Оон хураганнарны дөгергеш, ханын өргүл бедигээжинче төпкен. ²³ А бачыт дээш өргүл болур хуналарны хаанның база чыылган чоннуң мурнунга эккеп тургузуп каарга, олар холдарын малдарже салган . ²⁴ Бурганның бараалгакчылары хуналарны дөгергеш, бүгү израиль чоннуң бачыттарын арыглаар кылдыр, оларның ханы-биле өргүл бедигээжин арыглап каан, чүге дээрге хаан бүрүн өрттедир өргүл биле бачыт дээш өргүлдү бүгү Израиль дээш кылырын дужааган турган.

²⁵ Эзекия Давид хаанның, ооң өттүр көөр кижизи Гадтың болгаш Нафан медээчиниң доктаатканын ёзугаар кимвалдарлыг, чадаганнарлыг болгаш чанзыларлыг левиттерни Дээрги-Чаяакчының өргээзинге тургузуп каан . Ол доктаалды Дээрги-Чаяакчы медээчилерин дамчыштыр берген чүве-дир. ²⁶ Левиттер Давид хаанның хөгжүм херекселдерин тудуп алгаш , Бурганның бараалгакчылары трубалар тудуп алгаш, белен турган.

²⁷ Эзекия ынчан бүрүн өрттедир өргүлдү өргүл бедигээжинче салырын дужааган. Өргүл салыышкыны эгелээрге, Израильдиң хааны Давидтиң хөгжүм херекселдери биле трубаларынга үдеткен Дээрги-Чаяакчыга йөрээл ырлары эгелээн. ²⁸ Бүрүн өрттедир өргүл салыышкыны доозулбаан шаанда, бүгү чыылган чон Бурганга мөгейип турган, ыраажылар ырлажып, трубаларны этсип турган.

²⁹ Өргүл салыышкыны доозулган соонда, хаан болгаш ооң-биле кады турган бүгү улус дискек кырынга олуруп, Дээрги-Чаяакчыга мөгейген. ³⁰ Эзекия хаан болгаш нояннар левиттерге Дээрги-Чаяакчыны Давид хаанның болгаш өттүр көөр Асафтың сөстери-биле алдаржыдарын дужааган. Левиттер өөрүшкүлүг алдаржыдып, хаваан черге дегзип, мөгейип турган. ³¹ Эзекия улаштыр: «Силер ам боттарыңарны Дээрги-Чаяакчыга бараалгаттыңар. Бээр чоокшулап, өөрүп четтириишкин өргүлдери биле өске-даа өргүлдерни Дээрги-Чаяакчының өргээзинче эккелиңер» – дээн. Бүгү чыылган чон өөрүп четтириишкин өргүлдери биле өске-даа өргүлдерни эккелген. Ынчаар кылыксаан кижи бүрүзү бүрүн өрттедир өргүлдерни эккеп турган. ³² Чоннуң эккелгени бүрүн өрттедир өргүл малы 70 буга, 100 кошкар, 200 хураган болган. Ол бүгү мал – Дээрги-Чаяакчыга бүрүн өрттедир өргүл-дүр. ³³ Өске ыдыктыг өргүл малы 600 бода, 3000 шээр мал болган. ³⁴ А Бурганның бараалгакчылары эвээш болганындан, ол бүгү өргүл малының кежин союп күш четпейн барган. Ынчангаш оларга ха-дуңмазы левиттер ажыл төнмээн шаанда база өске бараалгакчылар ыдыктанып-арыгланып албаан шаанда, дузалажып турган, чүге дээрге левиттер боттарын ыдыктаар талазы-биле, бараалгакчыларга көөрде, кызымак улус чүве-дир. ³⁵ Бүрүн өрттедир өргүлдер, эп-найырал өргүлдериниң үс-чаа болгаш бүрүн өрттедир өргүлдер-биле кады кудар арага өргүлдери дыка хөй болган.

Дээрги-Чаяакчының өргээзинге бараан болуушкунну ынчаар катап тургускан. ³⁶ Эзекия болгаш бүгү чон Бурганның чонну ынчаар таарыштыр белеткеп кааны дээш өөрүп турган, чүге дээрге ол ажыл-херек дүрген кылдына берген чүве-дир.

Эзекияның Хосталыышкын байырлалын демдеглээни

¹ Эзекия бүгү Израильдиң болгаш Иудеяның чонунче шапкынчылар чоруткан, а Эфрем биле Манассияның чонунга база чагаалар бижип, Израильдиң Бурганы Дээрги-Чаяакчыга тураскааткан ·Хосталыышкын байырлалын демдеглээри-биле Иерусалимде Ооң өргээзинге чыглып кээрин чалаан. ² Хаан, ооң нояннары болгаш Иерусалимде бүгү ниитилел чөвүлешкеш, Хосталыышкын байырлалын ийи айда эрттирер деп шиитпирлээн . ³ Олар ону бир айда эрттирип шыдавайн барган, чүге дээрге ыдыктанып ап четтигипкен Бурганның бараалгакчылары чедишпейн турган , чон база Иерусалимге чыглып келбээн болган. ⁴ Ол шиитпир хаанга-даа, бүгү ниитилелге-даа таарышкан. ⁵ Ынчаарга олар бүгү израильчилерге, соңгу чүкте Дандан эгелээш, мурнуу чүкте Беэр-Шевага чедир , Израильдиң Бурганы Дээрги-Чаяакчыга тураскааткан Хосталыышкын байырлалын демдеглээри-биле Иерусалимге келир кылдыр чарлаарын шиитпирлээн. Чүге дээрге ол байырлалды, ыдыктыг хоойлуда айытканы дег кылдыр, хөй санныг чон шагдан бээр демдеглеп көрбээн болган.

⁶ Хаанның, ооң нояннарының чагааларын тарадып чедирген шапкынчылар бүгү Израиль биле Иудеяны эргип кезип, хаанның дужаалын ёзугаар медеглеп чораан:

«Израиль чон! Авраамның, Исаактың болгаш Израильдиң Бурганы Дээрги-Чаяакчыже эглип келиңер , ынчан Ол база силерниң чонуңарның Ассирияның хааннарының холундан уштунуп дескен артынчызынче эглип келир. ⁷ Боттарының ада-өгбезиниң Бурганы Дээрги-Чаяакчыга шынчы чоруун үрээн адаларыңар болгаш ха-дуңмаңар дег болбаңар : Ол оларны хоозураашкынга таварыштырган дээрзин ам бодуңар көрүп тур силер. ⁸ Силер ам ада-өгбеңер дег чөрүү болбаңар , Дээрги-Чаяакчыже холуңар сунуңар. Ооң кезээ мөңгеде ыдыктап каан өргээзинче чедип келиңер. Силерниң Бурганыңар Дээрги-Чаяакчыга бараан болуңар, Ол ынчан кыптыккан килеңин силерден чайладыр. ⁹ Дээрги-Чаяакчыже эглип кээр бооруңарга, силерниң ха-дуңмаңарны, ажы-төлүңерни тудуп алган ассирийлер оларны кээргей бээр, олар ынчан бо чуртче чанып кээр, чүге дээрге бистиң Бурганывыс Дээрги-Чаяакчы ачылыг болгаш кээргээчел . Силер Олче эглип кээр болзуңарза, Ол силерден хая көрүнмес».

¹⁰ Шапкынчылар Эфремниң, Манассияның аймактарының черинге, мырыңай Завулоннуң аймааның черинге чедир хоорайлар кезип чоруп турган, а улус-чон оларны кыжырып, дорамчылап кочулаар болган. ¹¹ Ындыг-даа болза, Асир, Манассия болгаш Завулоннуң аймактарындан чамдык улус томаарый берип, Иерусалимге чедип келген. ¹² А Иудеяга Бурганның холу чонга дузалап, хаанның база нояннарның Дээрги-Чаяакчының сөзүн ёзугаар дужааган чүвезин күүседир эп-сеткилди аңаа хайырлаан.

¹³ Иерусалимге ийи айда эңдерик хөй чон ·Хаарган далганнар байырлалын демдеглээр дээш чыглып келген. ¹⁴ Ол улус хөделип эгелээш, Иерусалимниң кудумчуларынга турган өргүл салыр бедигээштерни , айдызаашкын кылыр бедигээштерни ап каапкаш, оларны Кедрон шынаазынче октапкан. ¹⁵ Ийи айның он дөртте олар ·Хосталыышкын байырлалының анай-хураганнарын дөгерген. Бурганның бараалгакчылары биле левиттер, ыяды бергеш, ыдыктанып ап, Дээрги-Чаяакчының өргээзинге бүрүн өрттедир өргүлдерни эккеп салган. ¹⁶ Олар Бурганның кижизи Моисейниң хоойлузунда айтып каанын ёзугаар боттарының турар ужурлуг черлерин ээлепкен. Бурганның бараалгакчылары левиттерден өргүл малының ханын алгаш, өргүл бедигээжинче төп турган. ¹⁷ Чыылган чон аразында ыдыктанып-арыгланыр ёзулал эртпээн улус хөй болганындан, Дээрги-Чаяакчыга бараалгадыр Хосталыышкын байырлалының анай-хураганнарын бүгү ·арыг эвес улустуң адындан левиттер дөгерип, ол өргүлдерниң Дээрги-Чаяакчының мурнунга ыдыктыын хевээр арттырган.

¹⁸ Чоннуң хөй кезии, колдуунда-ла Эфрем, Манассия, Иссахар болгаш Завулоннуң аймактарындан үнген улус, ыдыктанып-арыгланып албаан болган, ынчалза-даа олар ыдыктыг хоойлунуң айтыышкынын үреп, өргүл эъдин чип турган . ¹⁹ А Эзекия олар дээш мөргүп: «Ыдыктыг арыгланыышкын ёзулалын эртпээн-даа болза, ада-өгбезиниң Бурганынче сеткил-чүрээнден чүткүп турар бүгү улусту ачы-буянныг Дээрги-Чаяакчы өршээзин!» – дээн. ²⁰ Дээрги-Чаяакчы Эзекияны дыңнап кааш, чонну өршээген .

²¹ Иерусалимге турган израильчилер ·Хаарган далганнар байырлалын чеди хүн дургузунда аажок өөрүп-хөглеп байырлап келген. Левиттер биле Бурганның бараалгакчылары хөгжүм херекселдеринге үдедип, Дээрги-Чаяакчыны хүннүң-не ыыткыр алдаржыдып ырлап турган. ²² Эзекия Дээрги-Чаяакчыга бараан болуушкунну мергежилдиг кылып билир бүгү левиттерниң сеткилин өөртүп, чугаалашкан. Чеди хүн дургузунда улус байырлалдың аъш-чемин чип, эп-найырал өргүлдерин салып, ада-өгбезиниң Бурганы Дээрги-Чаяакчыны алдаржыдып турганнар.

²³ Бүгү чыылган чон ам-даа чеди хүн байырлаар деп сүмележип шиитпирлээш, ол чеди хүнде база байырлалды демдеглеп, хөглеп эрттиргеннер. ²⁴ Иудеяның хааны Эзекия чыылган чонга 1000 бугажык, 7000 шээр мал берген, а нояннар чыылганнарга 1000 бугажык, 10 000 шээр мал берген. Хөй санныг Бурганның бараалгакчылары ам ыдыктанып алган турган. ²⁵ Иудеядан чыглып келген бүгү улус, Бурганның бараалгакчылары биле левиттер, Израильден чыглып келген бүгү улус база ооң мурнунда Израильден көжүп келгеш, Иудеяга чурттай берген кижилер – олар шупту өөрүп-хөглеп турган. ²⁶ Иерусалимге аажок улуг хөглээшкин болган, чүге дээрге Давидтиң оглу, Израильдиң хааны Соломоннуң үезинден бээр Иерусалимге ол ышкаш байырлал болуп көрбээн чүве-дир. ²⁷ Бурганның бараалгакчылары биле левиттер туруп келгеш, чонну алгап-йөрээрге , Бурган оларны дыңнап каан, оларның мөргүлү Ооң дээрде ыдыктыг оран-савазынга чеде берген болган .

¹ Ол бүгү доозулган соонда, аңаа турган бүгү израильчилер Иудеяның хоорайларынче чорупкаш, ыдыктыг көжээлерни буза шаап, ·Ашера бурганга тураскааткан адагаштарны ужуруп каапкан . Олар бүгү Иудеяга, Вениамин, Эфрем болгаш Манассияның аймактарының бүгү девискээрлеринге мөгейиишкин кылыр бедик черлерни болгаш өргүл салыр бедигээштерни бүрүнү-биле үрегдеп каапкан. Оон бүгү израильчилер боттарының хувааглыг черлеринче, боттарының хоорайларынче ээп келген.

Бурганның бараалгакчыларының хандырылгазынга хамаарыштыр

² Эзекия Бурганның бараалгакчылары биле левиттерни салбырлар аайы-биле, оларның кайызы-даа бараалгакчы азы левит ажыл-хүлээлгезин кылыр кылдыр таарыштыр тургузуп каан . Олар бүрүн өрттедир өргүлдер, эп-найырал өргүлдери эккеп салыр, бараан болур, Дээрги-Чаяакчының өргээзиниң хаалгазының чанынга Ону алгап-мактап, алдаржыдар ужурлуг турган. ³ Хаан бодунуң мал-маганының чамдыызын Дээрги-Чаяакчының хоойлузунда бижиттингенин ёзугаар эртен, кежээ база амыр-дыш хүнү, ай чаазында болгаш байырлалдарда бүрүн өрттедир өргүлдер кылыры-биле берген . ⁴ Хаан Иерусалимниң чурттакчы чонунга Бурганның бараалгакчылары биле левиттерге онаажыр үлүгнү, олар Дээрги-Чаяакчының хоойлузун күүседиринге боттарын бараалгатсын дээш, үндүрүп берип турарын дужааган .

⁵ Ол айтыышкынны чонга чарлаптарга, израильчилер тараазының, виноград арагазының, олива үзүнүң, ары чигириниң баштайгы дүжүдүнүң – шөлдеринге өстүрүп алган бүгү дүжүдүнүң башкылыын эккелген. Олар бүгү чүүлдүң оннуң бир кезиин хөйү-биле эккелген . ⁶ Иудеяның хоорайларында чурттап турар израильчилер, иудейлер бода болгаш шээр малының оннуң бир кезиин болгаш боттарының Бурганы Дээрги-Чаяакчыга бараалгаткан өске ыдыктыг өргүлдерни база эккелген – олар ол бүгүнү эңдере оваалай салып каан. ⁷ Үш айда эңдере оваалай салып эгелээш, чеди айда доосканнар . ⁸ Эзекия биле ызыгууртаннар чедип келгеш, овааларны көргеш, Дээрги-Чаяакчыны болгаш Ооң израиль чонун алгап-йөрээген.

⁹ Эзекия Бурганның бараалгакчылары биле левиттерден ол оваалар дугайында айтырарга, ¹⁰ Бурганның дээди бараалгакчызы, Садоктуң угундан Азария аңаа мынча деп харыылаан: «Бо өргүл белектерин чон Дээрги-Чаяакчының өргээзинче эккеп эгелээн үеден бээр, бис тоттур чемненип турар апардывыс, хөй аъш-чем-даа артып каап тур. Дээрги-Чаяакчы Бодунуң чонунга ачы-буян хайырлаан болгаш, ындыг хөй аъш-чем артып каар-дыр ».

¹¹ Эзекия Дээрги-Чаяакчының өргээзинге шыгжамыр-өрээлдер белеткеп каарын дужаарга, улус ону күүсеткен. ¹² Оон ынаар өргүл белектериниң оннуң бир кезектерин болгаш ыдыктыг чүүлдерни ак сеткилдии-биле эккелген. ¹³ Хонания деп кижи кол харагалзакчы турган, ооң дуңмазы Шимей ийи дугаар дарга турган. Эзекия хаан биле Бурганның өргээзиниң башкарыкчызы Азария оларга дузалаар кылдыр Иехиил, Азазия, Нахат, Асаил, Иеримот, Иозавад, Элиел, Исмахия, Махат болгаш Ванея оларны томуйлап каан.

¹⁴ Левит Имнаның оглу Коре – өргээниң чөөн талазында хаалгачы – улустуң Бурганга эки тура-биле салган өргүлдери дээш харыылап, Дээрги-Чаяакчыга эккелген өргүлдерни, аажок ыдыктыг чүүлдерни үлеп берип турган. ¹⁵ Бурганның бараалгакчылары чурттаар хоорайларга Эден, Миниамин, Иисус, Шемайя, Амария болгаш Шехания олар Кореге ак сеткилдиг дузалажып, боттарының бараалгакчы ха-дуңмазының аразынга оларның бөлүктериниң аайы-биле, ат-сураглыг, бөдүүн дивейн , деңге үлеп берип турган.

¹⁶ Оон аңгыда олар аттары төрел салгалдар даңзызынче кирген үш хардан өрү назылыг бүгү эр улус аразынга үлеп турган. Ол бүгү эр улус дээрге Дээрги-Чаяакчының өргээзинче хүннүң кылыр ажыл-хүлээлгезин бүдүрер дээш база боттарының албан-дужаалы болгаш салбырларын ёзугаар бараан болуушкунун боттандырар дээш кирип турган улус-тур. ¹⁷ Бурганның бараалгакчыларын даңзыже төрел салгалдар аайы-биле киирген; чээрби хардан өрү назылыг левиттерни оларның албан-дужаалы болгаш салбырларын ёзугаар даңзыже киирген. ¹⁸ Төрел салгалдар даңзызынче оларның кадайларының, шупту оглу-кызының аттарын база киирген турган, чүге дээрге олар боттарын бараан болуушкунга ак сеткилдии-биле ыдыктанып белеткеп алган улус чүве-дир.

¹⁹ Аароннуң үре-салгалы болур, боттарының хоорайларын долгандыр одар-белчиирлиг бараалгакчыларның өг-бүлелеринге хамаарыштыр алыр болза, хоорайларның шуптузунга бүгү эр улуска чогуур үлүгнү үлеп бээри-биле тускай томуйлаттырган улус турган. Олар төрел салгалдар даңзызынче аттары кирген бүгү левиттерге үлүүн база үлеп турган.

²⁰ Эзекия бүгү Иудеяга ынчалдыр кылган. Ол бодунуң Бурганы Дээрги-Чаяакчының мурнунга эки, таарымчалыг болгаш шынныг чүүлдер кылып турган . ²¹ Бурганның өргээзинге бараан болуру-биле база ыдыктыг хоойлунуң айтыышкыннарын сагып, күүседири-биле ол кылып турган бүгү чүвезинге бодунуң Бурганынче чүткүп, бүгү-ле сеткил-чүрээнден ажылдап келген. Ынчангаш ол чедиишкинниг болган-даа.

Ассирий хаанның Иерусалимге кыжанганы

(4 Хаан. 18:13–19:37; Иса. 36:1–37:38)

¹ Эзекия шынчызы-биле ол бүгү ажыл-херектерин кылып каан соонда, Ассирияның хааны Сеннахирим Иудеяже халдап кирип келген. Ол быжыглалдыг хоорайларны бүзээлеп алгаш, оларны хунаап алыр деп бодаан. ² Эзекия Сеннахиримниң Иерусалимге удур чаалажыр дээш чедип келгенин көргеш, ³ бодунуң нояннары болгаш шериг баштыңнары-биле сүмелешкеш, хоорайның даштында суг баштарын дуй базырыптарын шиитпирлээн, а олар ону деткээн. ⁴ Эңдерик хөй чон чыглып келгеш: «Ассирияның хааннары бээр чедип кээрге, оларга суг чедишпезин!» – деп чугаалааш, бүгү суг баштарын база чуртту таварып агып чыткан хемни дуй базырып, хөөп каапкан. ⁵ Эзекия сорук кирип, хоорай ханазының үрелген бүгү черлерин катап тургузуп, ооң кырынга суургалар тудуп үндүрүп каан. Ол биеэги хананың даштынга база бир хана туткаш, Давидтиң Хоорайында Милло шивээни быжыглап, хөй ок-чепсек болгаш дозуг-камгалалдар белеткеп каан.

⁶ Эзекия чонну баштаар шериг баштыңнарын томуйлааш, оларны хоорай хаалгазының чанында төп шөлге чыып алгаш, сорук киирип, мынча дээн. ⁷ «Кадыг-быжыг, эрес-дидим болуңар , Ассирияның хаанындан база ооң-биле кады келген эңдерик хөй аг-шеригден коргуп-сүртевеңер, чүге дээрге бистиң-биле кады турар Күш ооң-биле кады турар күштен улуг-дур . ⁸ Ооң-биле мага-бот күжү, а бистиң-биле Бурганывыс Дээрги-Чаяакчы кады-дыр , Ол биске дузалап, чаа-дайынывыска тулчур-дур».

Чон Иудеяның хааны Эзекияның сөстеринден сорук кире берген.

⁹ Ассирияның хааны Сеннахирим бүгү аг-шерии-биле Лахис хоорайны бүзээлеп алгаш тура, бодунуң дүжүметтерин Иерусалимче айбылап чорудуп, аңаа турган Иудеяның хааны Эзекия биле бүгү иудейлерге мону дамчыткан:

¹⁰ «Ассирияның хааны Сеннахиримниң чугаалаан чүвезин дыңнаңар: Иерусалимде бүзээлеттирип алган олургаш, чүү чүвеге идегеп тур силер? ¹¹ Эзекия: „Бурганывыс Дээрги-Чаяакчы бисти Ассирияның хаанының холундан камгалаар“ – деп чугаалааш, аштап, суксап өлүп калзын дээш, силерни мегелеп турар-дыр. ¹² Эзекия боду Дээрги-Чаяакчының бедик черлерин, Ооң өргүл бедигээштерин узуткап каапкаш, Иудея биле Иерусалимниң чурттакчыларынга: „Чаңгыс өргүл бедигээжиниң мурнунга Бурганга мөгейиңер, чүгле аңаа чаагай чыттыг чүүлдер кыпсыңар“ – деп дужааган эвес чүве бе?

¹³ Таанда силер өске чурттарның бүгү чоннарын мээң база ада-өгбемниң канчанганын билбес силер бе? Ол чурттарның бурганнарының кайызы бодунуң черин мээң холумдан адырып алганыл? ¹⁴ Мээң ада-өгбемниң бүрүнү-биле узуткап каан чоннарының бурганнарының кайызы бодунуң чонун мээң холумдан адырып шыдааныл? Бурганыңар силерни мээң холумдан канчап камгалап шыдаарыл? ¹⁵ Ам Эзекияга мегелеттирбеңер, ооң аайы-биле будалбаңар. Аңаа бүзүревеңер, чүге дээрге чаңгыс-даа чоннуң база күрүнениң бурганы бодунуң чонун мээң холумдан азы ада-өгбемниң холундан адырып шыдаваан болгай . Силерниң Бурганыңар база силерни мээң холумдан камгалап шыдаар харыы чок!»

¹⁶ Сеннахиримниң дүжүметтери Дээрги-Бурган-Чаяакчыга болгаш Ооң чалчазы Эзекияга удур чүве чугаалап шаг болган. ¹⁷ Сеннахирим Израильдиң Бурганы Дээрги-Чаяакчыны бак сөглээн чагаалар бижип, Аңаа удур: «Өске чурттарның бурганнарының боттарының чоннарын мээң холумдан адырып шыдавааны дег, Эзекияның Бурганы база Бодунуң чонун мээң холумдан адырып шыдавас» – деп турган. ¹⁸ Ассирийлер хана кырында турган Иерусалимниң чурттакчыларынче, оларны коргудуп-сүртедипкеш, хоорайны эжелеп аар дээш, еврейлеп дыңзыдыр алгыржы берген. ¹⁹ Олар Иерусалимниң Бурганының дугайында чер-делегейниң өске чоннарының бурганнары – кижи холу кылган дүрзүлер дугайында дег чугаалаар болган.

²⁰ Ол дээш Эзекия хаан биле Амоцтуң оглу Исайя медээчи мөргүл кылып, дээрже кыйгы салган. ²¹ Дээрги-Чаяакчы төлээзин чорудуптарга , ол ассирий хаанның турлаанда бүгү күштүг-шыырак дайынчыларны, баштыңчыларны болгаш шериг баштыңнарын кыргып-хыдып кааптарга, Сеннахирим бодунуң чуртунче бак атка кирип, чана берген. Ол бир-ле бодунуң бурганының өргээзинче кире бээрге, ооң бодунуң оолдары ачазын хылыш-биле шанчып каан.

²² Дээрги-Чаяакчы Эзекияны болгаш Иерусалимниң чурттакчыларын Ассирияның хааны Сеннахиримниң холундан база өске бүгү дайзыннарның холундан ынчалдыр адырып кааш, оларга бүгү таладан амыр-тайбыңны хайырлаан. ²³ Ынчан дыка хөй улус Иерусалимче Дээрги-Чаяакчыга өргүлдер биле Иудеяның хааны Эзекияга улуг үнелиг белектер эккелген. Ол үеден бээр Эзекия бүгү чоннарның мурнунга улуг алдар-хүндүлүг апарган.

Эзекияның томаарааны, чаагай чоруу болгаш өлүмү

²⁴ Ол хүннерде Эзекия аарый берген, өлүрүнүң кырында келген. Хаан Дээрги-Чаяакчыга мөргүүрге, Ол аңаа харыылап, бадыткал демдээ берген . ²⁵ Ынчалза-даа Эзекия аңаа көргүскен ачы-буян дээш төлептиг харыы бербээн , харын ооң сеткил-чүрээ улуургай берген турган . Ол дээш хаанче, Иудеяже болгаш Иерусалимче Дээрги-Чаяакчының килеңи кыптыга берген. ²⁶ Ынчан Эзекия-даа, Иерусалимниң чурттакчылары-даа сеткил-чүрээниң улуургаан томаартып алган . Ынчангаш Эзекияның чуртталгазының үезинде Дээрги-Чаяакчы оларны кезетпээн.

²⁷ Эзекия аажок бай, улуг ат-алдарлыг кижи чораан. Ол бодунуң алдын-мөңгүнү, эртине даштары, чаагай чыттыг чүүлдери, дозуг-камгалалдары болгаш янзы-бүрү улуг үнелиг эт-севинге шыгжамырлар кылып алган. ²⁸ Оон ыңай черниң дүжүдү, виноград арагазы болгаш олива үзү шыгжаар аңмаарлар, сүрүг малдар турар черлер, кажаалар тудуп алган. ²⁹ Бодунга ол хоорайлар тудуп алган. Шээр болгаш бода малының коданнары база дыка хөй турган, чүге дээрге Бурган аңаа байлакты бажын ажыр хайырлаан чүве-дир. ³⁰ Гихоннуң суун бажындан дуй базыргаш, сугнуң агымын Давидтиң Хоорайының барыын талазынче аксыпкан кижи база Эзекия турган . Ол бодунуң бүгү ажыл-херээнге чедимчелиг бооп келген.

³¹ Бир катап Вавилоннуң чагырыкчылары Эзекияже ооң чуртунга болган Бурганның көскү демдээниң дугайында айтырып, элчиннер ыдыпкан. Ынчан Бурган ону хынаар дээш база ооң сеткил-чүрээниң кандыызын билип аар дээш, чааскаандырзын каапкаш барган.

³² Эзекияның өске ажыл-херектери, ооң Бурганга бердингени Амоцтуң оглу Исайя медээчиниң Иудея биле Израильдиң хааннарының номунче кирген көстүүшкүнүнде бижиттинген. ³³ Эзекия өгбелериниң соондан өске оранче чоруй барган, ону Давидтиң үре-салгалының чевег-куюнуң үстүү кезээнге ажаап каан. Иудеяның бүгү чону болгаш Иерусалимниң чурттакчылары Эзекия өлген соонда, аңаа хүндү көргүскен. Ооң оглу Манассия ачазының орнунга хаан апарган.

Манассия хаан

(4 Хаан. 21:1-9)

¹ Манассия он ийи харлыында хаан апаргаш, чуртту Иерусалимге бежен беш чыл чагырган. ² Манассия Дээрги-Чаяакчының мурнунга бузут үүлгедип, Ооң израильчилерниң мурнундан үндүр сывырыпканы чоннарның чүдек-бужар чаңчылдарын өттүнүп турган. ³ Ол бодунуң ачазы Эзекияның узуткап каапканы бедик черлерни катап тудуп, ·Ваалдың дүрзүлеринге өргүл салыр бедигээштер, ·Ашера бурганга тураскааткан адагаштар тургузуп каан . Манассия сылдыстарның бүгү аг-шериинге мөгейип, аңаа бараан болуп турган . ⁴ Ол Дээрги-Чаяакчының аңаа хамаарыштыр: «Иерусалимге Мээң алдар-адым кезээ мөңгеде турар» – дээни өргээзинге өргүл салыр бедигээштер тудуп каан . ⁵ Манассия Дээрги-Чаяакчының өргээзиниң даштыкы, иштики шөлүнге сылдыстарның бүгү аг-шериинге өргүл салыр бедигээштер тудуп каан. ⁶ Ол бодунуң оолдарын Бен-Энном шынаазынга от өттүр эрттирип турган база төлгелээр, илби-шиди кылыр болгаш өлүг улус сүнезини кыйгырар, караң-көрнүр улус-биле харылзажып турган . Ол Дээрги-Чаяакчының мурнунга хөй бузутту үүлгедип, Ооң килеңин кыптыктырып турган.

⁷ Манассия оюп хээлээн дүрзү-бурган кылып алгаш, ону Бурганның өргээзинге тургузуп каан. А Бурган ол өргээге хамаарыштыр Давид хаанга база ооң оглу Соломонга: «Мен бо өргээге база Израильдиң бүгү аймактарының аразындан шилип алганым Иерусалимге Бодумнуң алдар-адымны мөңгези-биле тургузуп каар мен. ⁸ Бир эвес израильчилер Мээң оларга дужааган бүгү чүвемни күүседип, оларга Моисейни дамчыштыр берген бүгү хоойлу, дүрүмнер болгаш айтыышкыннарны сагып чурттаар болза, Мен оларны ада-өгбезинге үзүп берген черимден моон соңгаар улчуп чоруурунче албадавас мен» – деп турган . ⁹ Ынчалза-даа Манассия Иудеяның болгаш Иерусалимниң чурттакчыларын шын оруундан өскээр аппаарга, олар Дээрги-Чаяакчының израильчилерниң мурнундан кыргып-хыдып каапканы чоннардан-даа хөй бузут үүлгедип эгелээн.

Манассияның бодунуң бачыдын билингени

¹⁰ Дээрги-Чаяакчы Манассияга база ооң чонунга сагындырып чугаалап турган, ынчалза-даа олар тооп дыңнавайн барган. ¹¹ Дээрги-Чаяакчы оларга удур Ассирияның хаанының шериг баштыңнарын эккелген. Баштыңнар Манассияны тудуп алгаш, тыртпа-биле бурундуктааш, хүлер кинчи-биле бектээш, Вавилонче аппарган . ¹² Кызагдалга таварышкаш, ол бодунуң Бурганы Дээрги-Чаяакчыдан өршээл дилеп, чаннып эгелээн, оон ада-өгбезиниң Бурганының мурнунга аажок томаараан. ¹³ Манассия мөргүүрге, Бурган олче ээ көрнүп, ооң чалынган дилээн дыңнап кааш, ону Иерусалимче, дүжүлгезинче эгидип каан . Манассия Дээрги-Чаяакчы дээрге Бурган-дыр деп билип алган.

¹⁴ Ооң соонда ол Давидтиң Хоорайының даштыкы ханазын быжыглап тудуп каан. Ол ону Гихон суунуң барыын талазында шынаадан эгелээш, Балык хаалгазынче кирер черге чедир болгаш Офел тейни долгандыр тудуп чоруткаш, мурнундагызындан бедидип каан. Ол Иудеяның бүгү быжыглалдыг хоорайларынга шериг баштыңнарын тургузуп каан.

¹⁵ Манассия Дээрги-Чаяакчының өргээзинден өске бурганнарны болгаш оюп хээлээн дүрзүнү үндүргеш, өргээ турар тейде база Иерусалимде тудуп алганы өргүл салыр бедигээштерни ап каапкаш, ол бүгүнү хоорайдан үндүр октапкан. ¹⁶ Ол Дээрги-Чаяакчының өргүл бедигээжин катап тургускаш, аңаа эп-найырал болгаш өөрүп четтириишкин өргүлдерин эккеп салгаш, иудейлерге Израильдиң Бурганы Дээрги-Чаяакчыга бараан болурун дужааган. ¹⁷ А чон мөгейиишкин кылыр бедик черлерге өргүлдер салырын, ам чүгле бодунуң Бурганы Дээрги-Чаяакчыга-даа болза, уламчылавышаан турган.

¹⁸ Манассияның өске ажыл-херектери, ооң бодунуң Бурганынга мөргүлү болгаш өттүр көөр медээчилерниң Израильдиң Бурганы Дээрги-Чаяакчының адындан аңаа чугаалап турган сөстери Израильдиң хааннарының бижилгелеринде бижиттинген. ¹⁹ Ооң мөргүлү, Бурганның олче ээ көргени, ооң бүгү бачыттары болгаш шынчы эвес чоруу, бодун томаартып аар бетинде мөгейиишкин кылыр бедик черлер тудуп кааны база ·Ашера бурганга тураскааткан адагаштар болгаш дүрзүлер тургузуп каан черлери өттүр көөр медээчилерниң бижилгелеринде бижиттинген. ²⁰ Манассия өгбелериниң соондан өске оранче чоруй баарга, ону ооң ордузунуң чанынга ажаап каан. Ооң оглу Амон ачазының орнунга хаан апарган.

Амон хаан

(4 Хаан. 21:19-26)

²¹ Амон чээрби ийи харлыында хааннап эгелээш, чуртту Иерусалимге ийи чыл чагырган. ²² Амон, ачазы Манассия ышкаш, Дээрги-Чаяакчының мурнунга бузут үүлгедип, ачазы Манассияның кылып кааны бүгү дүрзү-бурганнарга өргүлдер эккеп салып, оларга бараан болуп турган . ²³ Амон, ачазы Манассия ышкаш, Дээрги-Чаяакчының мурнунга бодун томаартып албаан , харын-даа бачыттарын көвүдедип-ле турган. ²⁴ Ооң дүжүметтери аңаа удур сүлчээ кылгаш, ону ордузунга өлүрүп каан. ²⁵ Ынчалза-даа чурттуң чону бүгү сүлчээчилерни кыра шаап каапкаш, Амоннуң оглу Иосияны ачазының орнунга хаан кылып алган.

Иосия хаан

(4 Хаан. 22:1-7)

¹ Иосия сес харлыында хааннап эгелээш, чуртту Иерусалимге үжен бир чыл чагырган. ² Ол Дээрги-Чаяакчының мурнунга таарымчалыг чүүлдер кылып турган база бодунуң өгбези Давидтиң оруктарын эдерип, оң-даа, солагай-даа талаже барбаан .

³ Чагыргазының сески чылында, аныяк оол тургаш, Иосия бодунуң өгбези Давидтиң Бурганынче чүткүп эгелээн, а он ийиги чылында Иудея биле Иерусалимни мөгейиишкин кылыр бедик черлерден, ·Ашера бурганга тураскааткан адагаштардан, оюп хээлээн болгаш шуткуп кылган дүрзү-бурганнардан арыглап эгелээн . ⁴ Иосияның улузу ·Ваалдың дүрзүлеринге өргүл салыр бедигээштерни үрегдеп, оларның кырында турган ыдыктыг адагаштарны буза шаап каапкан. Оон ол ·Ашера бурганга тураскааткан адагаштарны кезип , оюп хээлээн, шуткуп куткан дүрзүлерни үрегдеп, чуура соктап каапкаш, бир шагда оларга өргүл салып турган улустуң чевеглеринче чажыпкаш, ⁵ ол бурганнарның бараалгакчыларының сөөктерин оларның өргүл бедигээштеринге өрттедипкен . Иудея биле Иерусалимни ынчалдыр арыглап каан. ⁶ Манассия, Эфрем болгаш Симеоннуң аймактарының хоорайларынга, мырыңай Неффалимниң аймааның черинге чедир база оларның хоозураан чоок-кавызынга ⁷ Иосия өргүл бедигээштери биле ·Ашера бурганның адагаштарын үрегдеп, дүрзү-бурганнарны хүл-далганналдыр чуура соктап, бүгү израиль черге ыдыктыг деп турган адагаштарны буза шаап каапкан. Оон ол Иерусалимче ээп келген.

⁸ Чагыргазының он сески чылында Иосия, чуртту база Бурганның өргээзин арыглаан соонда, Мешулламның оглунуң оглу, Ацалияның оглу Шафанны, хоорай чагырыкчызы Маасеяны болгаш Иоахазтың оглу, төөгү бижикчизи Иоахты бодунуң Бурганы Дээрги-Чаяакчының өргээзин септезин дээш чорудупкан. ⁹ Олар Бурганның дээди бараалгакчызы Хелкияга келгеш, хаалга кадарып турар левиттерниң Манассия биле Эфремниң аймаандан, бүгү өске израильчилерден, бүгү Иудея биле Вениаминден, Иерусалимниң чурттакчыларындан чыып алган акша-мөңгүнүн Бурганның өргээзинге эккелгеш, аңаа хүлээдип берген. ¹⁰ Акша-мөңгүннү Дээрги-Чаяакчының өргээзинде ажыл башкарып турар харагалзакчыларга берип каан, а олар ону өргээде септелге кылып турар ажылчыннарга төлеп берип турган. ¹¹ Харагалзакчылар акша-мөңгүннү бызаңчылар биле тудугжуларга Иудеяның хааннарының элеп, хоозураарынга чедирип кааны өргээ бажыңнарын чаартып, шыварынга херек чонуп каан даштар биле илдиргелээр ыяш садып алзын дээш дамчыдып берген.

¹² Ол ажылчыннар ак сеткилдиг ажылдап турган. Оларның ажылын удуртуру-биле Мерариниң үре-салгалындан үнген Яхат биле Авдий, Кохаттың үре-салгалындан – Захария биле Мешуллам деп левиттерни томуйлап каан. Ол левиттер шупту хөгжүм херекселдеринге ойнап мергежээн улус чүве-дир . ¹³ Олар аар чүък дажыкчыларын база харагалзап, кандыг-даа ажыл кылып турар бүгү ажылчыннарны удуртуп турган. Левиттерниң чамдыызы бижээчилер, харагалзакчылар, а өскелери – хаалгачылар бооп турган.

Ыдыктыг хоойлу номунуң тывылганы

(4 Хаан. 22:8-20)

¹⁴ Кажан олар Дээрги-Чаяакчының өргээзинче эккелген акша-мөңгүннү уштуп турда, Бурганның бараалгакчызы Хелкия Моисейни дамчыштыр берген Дээрги-Чаяакчының хоойлузунуң номун тып алган . ¹⁵ Хелкия Шафан бижээчиге: «Мен Дээрги-Чаяакчының өргээзинден ыдыктыг хоойлунуң дүрүг номун тып алдым» – дээш, номну аңаа тутсуп берген.

¹⁶ Оон Шафан дүрүг номну хаанга эккелгеш, аңаа: «Силерниң чалчаларыңарга дааскан бүгү ажылды олар кылып тур – деп айыткаан. – ¹⁷ Дээрги-Чаяакчының өргээзинде бар-ла акша-мөңгүннү чыып алгаш, өргээде ажылдап турар улуска болгаш оларның харагалзакчыларынга дамчыдып бердилер».

¹⁸ Ооң соонда Шафан бижээчи хаанга: «Хелкия бараалгакчы меңээ бир дүрүг ном берди» – деп дыңнаткаш, ону хаанның мурнунга номчуп берген. ¹⁹ Ыдыктыг хоойлунуң сөстерин дыңнааш, хаан кеткен хевин качыгдалдан ора тыртып каапкан. ²⁰ Ол Хелкия бараалгакчыга, Шафанның оглу Ахикамга , Миханың оглу Авдонга, Шафан бижээчиге болгаш бодунуң чалчазы Асайяга мынча деп дужааган: ²¹ «Барып, мээң өмүнээмден база Израильдиң болгаш Иудеяның чонунуң артынчызының өмүнээзинден бо номнуң сөстериниң дугайында Дээрги-Чаяакчыдан айтырып көрүңер. Бистиң ада-өгбевис Дээрги-Чаяакчының сөстерин сагывайн келген, бо номда бижээн бүгү чүүл ёзугаар кылбайн чораан боорга, Ооң коргунчуг килеңи бисче кыптыккан-дыр ».

²² Хелкия бараалгакчы болгаш хаанның айбылапкан улузу Шаллумнуң кадайы, өттүр билип медеглээр Олда деп херээжен-биле ол дугайында чугаалажыр дээш чорупкан. (Шаллум болза хаанның хевиниң кадагалакчызы кижи чүве-дир. Ол Тавкегаттың оглу турган, а Тавкегат – Хасраның оглу турган чүве-дир.) Олда Иерусалимниң чаа кезээнге чурттап турган . ²³ Ол херээжен оларга мынча дээн: «Израильдиң Бурганы Дээрги-Чаяакчы: „Силерни Менче айбылап чорудупкан кижиге ²⁴ Мээң чугаалаан чүвемни дамчыдыңар: Мен бо черже база ооң чурттакчыларынче айыыл-халапты – Иудеяның хаанының мурнунга номчаан номда бижээн бүгү каргыштарны ыдарым ол-дур. ²⁵ Менден ойталааны дээш, хары бурганнарга айдызаашкын кылып, боттарының холу-биле кылган бүгү чүүлдери-биле Мени хорадатканы дээш , Мээң килеңим бо черге удур кыптыгар, ол ам өжүртүнмес“ – деп чугаалады.

²⁶ Дээрги-Чаяакчыдан чүве айтырары-биле силерни айбылап чорудупкан Иудеяның хаанынга мону дамчыдыңар: дыңнаан сөстериң дугайында Израильдиң Бурганы Дээрги-Чаяакчы мынча дээн-дир: ²⁷ „Сээң чүрээңниң чымчай бергени дээш, Мээң мурнумга бодуңну томаартканың дээш; бо черге база ооң чурттакчыларынга удур Бурганның чугаалаан сөстерин дыңнааш, Мээң мурнумга бодуңну томаартканың дээш, кеткен хевиңни ора тыртып, Мээң мурнумга ыглап турганың дээш, Мен сени дыңнап кагдым – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. – ²⁸ Ынчангаш Мен сени ада-өгбеңге кадып каар мен, чевег-куйга амыр-тайбың ажааттырар сен . Мээң бо черже база ооң чурттакчыларынче ыдарым бүгү айыыл-халапты сээң карактарың көрбес“».

Айбычылар ол харыыны хаанга дамчыдып берген.

Иосияның Иудеяны дүрзү-бурганнарга чүдүүр чоруктан арыглааны

(4 Хаан. 23:1-3)

²⁹ Хаан Иудея биле Иерусалимниң бүгү ·баштыңнарын кыйгыртып алган. ³⁰ Оон хаан Дээрги-Чаяакчының өргээзинче Иудеяның бүгү чону-биле, Иерусалимниң бүгү чурттакчылары-биле кады чорупкан. Бурганның бараалгакчылары болгаш левиттер, бүгү чон – карачал-даа, ызыгууртан-даа улус, ооң-биле кады чорупкан. Чонга ол Дээрги-Чаяакчының өргээзинден тывылган номда бижиттинген чагыг-керээниң бүгү сөстерин дыңналдыр номчуп берген . ³¹ Хаанның турар ужурлуг черинге туруп алгаш , Иосия ол номда бижиттинген чагыг-керээниң сөстерин сагыыры-биле Дээрги-Чаяакчының мурнунга Ооң айтыышкыннарын, доктаалдарын, дүрүмнерин бүгү чүлдү-чүрээнден, бүгү сагыш-сеткилинден күүседип, Ону эдерер дугайында керээ чарып алган . ³² Хаан Иерусалимде болгаш Вениаминниң черинде чурттап турар бүгү улуска ону бадыткаарын дужааган. Иерусалимниң чурттакчылары боттарының ада-өгбезиниң Бурганының чагыг-керээзин сагып чурттап эгелээн.

³³ Иосия израильчилерниң бүгү черлеринден чүдек-бужар чүүлдерни чайладып каапкаш , Израильде чурттап турар бүгү чонга боттарының Бурганы Дээрги-Чаяакчыга бараан болурун дужааган. Ооң чуртталгазының үезинде израильчилер боттарының ада-өгбезиниң Бурганы Дээрги-Чаяакчыдан ойталап көрбээн.

Иосияның Хосталыышкын байырлалын демдеглээни

(4 Хаан. 23:21-23)

¹ Иосия Иерусалимге Дээрги-Чаяакчыга бараалгаткан ·Хосталыышкын байырлалын демдеглеп эрттирген . Хосталыышкын байырлалында чиир анай-хураганнарны бир айның он дөртте дөгерген. ² Иосия Бурганның бараалгакчыларынга албан-хүлээлгезин айтып бергеш, Дээрги-Чаяакчының өргээзинге бараан болур кылдыр сеткилин өөртүп каан. ³ Хаан левиттерге – бүгү Израильдиң башкыларынга , Дээрги-Чаяакчыга бараан болуп чурттаар улуска мынча дээн: «Ыдыктыг аптараны Израильдиң хааны Давидтиң оглу Соломоннуң тудуп каан өргээзинге тургузуп калыңар. Ам ону эктиңерге көдүрүп чораан херээңер чок. Силер ам Бурганыңар Дээрги-Чаяакчыга, Ооң израиль чонунга бараан болуңар. ⁴ Бараан болуушкун кылыры-биле төрел салгалдар, салбырларыңар аайы-биле, Израильдиң хааны Давидтиң, ооң оглу Соломоннуң айытканын ёзугаар белеткенип алыңар. ⁵ Ыдыктыг өргээге левиттерниң төрел бөлүктерин ёзугаар туруп алгаш, ха-дуңма улус-чоннуң төрел салгал бүрүзүнге дузалаарынга белен болуңар. ⁶ ·Хосталыышкын байырлалында чиир анай-хураганнарны дөгериңер, ыдыктанып алыңар, Дээрги-Чаяакчының Моисейни дамчыштыр берген дужаалын күүседип, анай-хураганнарны израиль ха-дуңмаңарга белеткеп бериңер».

⁷ Иосия аңаа турган бүгү израильчилерге Хосталыышкын байырлалында дөгерер кылдыр ниитизи-биле 30 000 анай-хураган, 3000 бугажык берген. Ол мал-маганны хаанның кошкулундан алган чүве-дир . ⁸ Ооң нояннары база эки туразы-биле чонга, Бурганның бараалгакчыларынга болгаш левиттерге малын берип турган. Дээрги-Чаяакчының өргээзи дээш харыылаар Хелкия, Захария болгаш Иехиил Бурганның бараалгакчыларынга Хосталыышкын байырлалында дөгерер кылдыр 2600 шээр мал биле 300 бугажык берген. ⁹ Хонания болгаш ооң дуңмалары Шемайя биле Нафанаил, база ол ышкаш левиттер даргалары болур Хашавия, Иеиел болгаш Иозавад олар левиттерге Хосталыышкын байырлалында дөгерер кылдыр 5000 шээр мал, 500 бугажык берген.

¹⁰ Бараан болуушкунун ынчаар белеткеп каан соонда, Бурганның бараалгакчылары боттарының турар черлеринге, а левиттер хаанның дужаалын ёзугаар боттарының бөлүктериниң аайы-биле туруп алган . ¹¹ Байырлалдың хураганнарын дөгерип каан. Левиттер малдың кежин союп турган, а Бурганның бараалгакчылары оларның холундан малдың ханын алгаш, өргүл бедигээжинче төп турган. ¹² Оон бүрүн өрттедир өргүл малын чоннуң төрел салгалдарының бөлүктер аайы-биле үлеп бээр дээш аңгылап кааннар. Дээрги-Чаяакчыга өргүлдерни Моисейниң номунда бижиттингенин ёзугаар салган турзун дээш ынчаар кылганнары ол. Бугаларны база шак ынчаар соп, өргээн. ¹³ Левиттер дөгерген хураганнарын дүрүм ёзугаар отка быжырып каан , а ыдыктыг өргүлдерни паштар, дой савалар болгаш сакпыңнарга дүлгеш, чонга дүргени-биле үлеп берген. ¹⁴ А ооң соонда боттарынга база Бурганның бараалгакчыларынга өргүл эъдин белеткеп алганнар, чүге дээрге Аароннуң үре-салгалы болур бараалгакчылар дүн дүшкүже, бүрүн өрттедир өргүлдер биле өргүл малының үс-чаан өрттедип, чай чок болган чүве-дир. Ынчангаш левиттер боттарынга-даа, Аароннуң үре-салгалы болур Бурганның бараалгакчыларынга-даа белеткеп каан. ¹⁵ Асафтан укталган ыраажылар база Давид хаанның, Асаф, Еман болгаш өттүр көөр Идифуннуң оларга доктаадып каан черлеринге турганнар . Хаалгачылар база хүлээлге күүседип турар хаалгаларын кагбайн турган, чүге дээрге оларга өргүл эъдин ха-дуңмазы левиттер белеткеп берген .

¹⁶ Иосия хаанның дужааганын ёзугаар ·Хосталыышкын байырлалын демдеглээри-биле база Дээрги-Чаяакчының өргүл бедигээжинге бүрүн өрттедир өргүлдерни эккеп салыры-биле Дээрги-Чаяакчыга бүгү бараан болуушкунну ол хүн ынчаар күүсеткен. ¹⁷ Аңаа турган израильчилер ол үеде Хосталыышкын байырлалын база ·Хаарган далганнар байырлалын чеди хүн дургузунда демдеглеп келген . ¹⁸ Самуил медээчиниң үезинден бээр Израильге ол ышкаш Хосталыышкын байырлалы эртип көрбээн. Израильдиң өске чаңгыс-даа хааны Хосталыышкын байырлалын Иосия хаанның ону Бурганның бараалгакчылары, левиттер-биле кады база аңаа турган бүгү иудейлер болгаш израильчилер-биле, Иерусалимниң чурттакчылары-биле кады демдеглээни дег кылдыр демдеглевээн. ¹⁹ Ол Хосталыышкын байырлалын Иосияның чагыргазының он сески чылында демдеглээн.

Иосияның өлүмү

(4 Хаан. 23:28-30)

²⁰ Иосияның Бурганның өргээзин корум-чурум киирип, кылып каан бүгү чүүлдериниң соонда, Египеттиң хааны Нехао Евфрат хемде Кархемис хоорайже дайылдажыр дээш чорупкан . Иосия аңаа удур үнүп келген. ²¹ А Нехао олче элчиннер чорудуп: «Иудеяның хааны, аравыста кандыг адаан-өжээн барыл? Мен бөгүн сеңээ удур келбедим, а дайзыннарым-биле чаалажыр дээш чоруурум ол. Бурган меңээ дүргедээрин дужаады. Мээң таламда турар Бурганга удурланыр болзуңза, Ол сени өлүрүп каар» – деп сөглеткен.

²² Ынчалзажок Иосия орук чайлавайн, фараон-биле чаалажыр дээш таныттынмас кылдыр солуй кеттинип алган . Ол Нехаонуң Бурганның дужаалы-биле аңаа чугаалаан чүвезин тооп дыңнавайн, Мегиддо шынаазынче дайылдажып үнүп келген. ²³ Ча адыгжылары Иосияже адыпкан. Хаан ынчан чалчаларынга: «Мени алгаш барыңар, мен аар балыгладыптым» – дээн . ²⁴ Чалчалары хаанны ·дайынчы тергезинден алгаш, ооң эккелгени өске тергеге чыттыргаш, Иерусалимче сөөртүп эккээрге, ол аңаа өлүп калган. Ону ооң ада-өгбезиниң чевег-куюнга ажаап каан . Бүгү Иудея болгаш Иерусалим Иосияның ажыын ажып ыглап турган.

²⁵ Иеремия Иосия дээш кажыыдал ыры чогаадып каан, амдыгаа чедир эр, херээжен ыраажылар боттарының кажыыдал ырларынга хаанны сактып турар. Ол ырлар Израильге ажыглалга кирип, оларны Кажыыдал ырларының номунче киир бижип каан.

²⁶ Иосияның Бурганга бердингени, Дээрги-Чаяакчының хоойлузунда бижээнин ёзугаар кылган бүгү ажыл-херектери эгезинден эгелээш, төнчүзүнге чедир Израильдиң база Иудеяның хааннарының номунда бижиттинген.

Иоахаз хаан

(4 Хаан. 23:30-35)

¹ Чурттуң чону Иосияның оглу Иоахазты шилип алгаш, ону ачазының орнунга Иерусалимге хаан кылып алган. ² Иоахаз чээрби үш харлыында хааннап эгелээш, чуртту Иерусалимге үш ай чагырган. ³ Египеттиң хааны ону Иерусалимге дүжүлгезинден дүжүргеш, Иудеяга 100 °талант мөңгүн биле бир талант алдын төлээр торгаал онаап каан . ⁴ Египет хаан Иудея биле Иерусалимни чагырар кылдыр Иоахазтың акызы Элиакимни олурткаш, ооң адын Иоаким деп ат-биле солуп берген, а ооң дуңмазы Иоахазты Египетче аппарган .

Иоаким хаан

(4 Хаан. 23:36–24:7)

⁵ Иоаким чээрби беш харлыында хааннап эгелээш, чуртту Иерусалимге он бир чыл чагырган. Ол бодунуң Бурганы Дээрги-Чаяакчының мурнунга бузут үүлгедип турган. ⁶ Вавилоннуң хааны Навуходоносор Иоакимче халдап келгеш, ону Вавилонче аппаар дээш, хүлер кинчи-биле бектеп каан. ⁷ Дээрги-Чаяакчының өргээзиниң эт-херекселиниң чамдыызын база Навуходоносор Вавилонче аппаргаш, ында бодунуң ордузунга салып алган . ⁸ Иоакимниң өске ажыл-херектери, ооң кылып турган чүдек-бужар чүүлдери болгаш бүгү кем-буруузу Израиль биле Иудеяның хааннарының номунда бижиттинген. Ооң оглу Иехония ачазының орнунга хаан апарган.

Иехония хаан

(4 Хаан. 24:8-17)

⁹ Иехония он сес харлыында хааннап эгелээш, чуртту Иерусалимге үш ай, он хонук чагырган. Ол Дээрги-Чаяакчының мурнунга бузут үүлгедип турган. ¹⁰ Чылдың эгезинде Навуходоносор хаан улузун чорудуптарга, олар Иехонияны база Дээрги-Чаяакчының өргээзиниң улуг үнелиг эт-херекселин Вавилонче эккелген . Навуходоносор Иудея биле Иерусалимниң хааны кылдыр Иехонияның төрели Седекияны олуртуп каан.

Седекия хаан

(4 Хаан. 24:18-20; Иер. 52:1-2)

¹¹ Седекия чээрби бир харлыында хааннап эгелээш, чуртту Иерусалимге он бир чыл чагырган. ¹² Ол бодунуң Бурганы Дээрги-Чаяакчының мурнунга бузут үүлгедип турган. Седекия Дээрги-Чаяакчының сөзүн медеглеп турган Иеремия медээчиниң мурнунга бодун томаартпаан . ¹³ Ол Навуходоносор хаанга Бурганның ады-биле даңгырак берген-даа болза, аңаа удур тура халаан . Седекия аажок чөрүү, дедир апарып, Израильдиң Бурганы Дээрги-Чаяакчыже эглип келбээн. ¹⁴ Бурганның бараалгакчыларының болгаш чоннуң бүгү ·баштыңнары база хөй бачыт үүлгедип, шынчы чоруун чидирип, өске чоннарның бүгү чүдек-бужар чаңчылдарын өттүнүп, Дээрги-Чаяакчының Иерусалимге ыдыктап каан өргээзин бужартадып турган .

Иерусалимниң буурааны

(4 Хаан. 25:1-21; Иер. 39:1-10; 52:1-30)

¹⁵ Иудейлерниң ада-өгбезиниң Бурганы Дээрги-Чаяакчы оларже Бодунуң төлээлекчилерин катап-катап чорудуп шаг болган , чүге дээрге Бодунуң чонун база Бодунуң өргээзин кээргеп турган. ¹⁶ Иудейлер Бурганның ыдып турган төлээлекчилерин дорамчылап кочулап, Ооң сөстерин тоовайн, Ооң медээчилерин бак сөглеп турган . Адак сөөлүнде Дээрги-Чаяакчының килеңи Ооң чонунче кыптыгып, ону кым-даа оожургадып шыдавас апарган. ¹⁷ Бурган оларже халдей хаанны ыдыптарга, ол хаан аныяк оолдарны ыдыктыг өргээге хылыш-биле шанчып каапкан, аныяк оолдар, кыстарны-даа, кырган, чөнүк улусту-даа кээргевээн . Бурган оларның шуптузун Навуходоносор хаанга хүлээдип берген. ¹⁸ Дээрги-Бурган-Чаяакчының өргээзиниң улуг-биче бүгү эт-херекселин, өргээниң база хаанның, ооң нояннарының эртине-байлааның шуптузун ол хаан Вавилонче аппарган. ¹⁹ Бурганның өргээзин өрттедипкен, Иерусалимниң ханазын үрегдеп каапкан, хоорайның ордуларын шуптузун өрттедипкен, бүгү үнелиг чүүлдерин узуткап каапкан.

²⁰ Навуходоносор хылыштан дириг арткан чонну Вавилонче тудуп аппарган, олар аңаа Персия күрүнези күш кирип келгижеге чедир, Вавилоннуң хаанының, ооң оолдарының кулдары бооп келген. ²¹ А израиль чер Иеремия медээчиниң дамчытканы Дээрги-Чаяакчының сөстери күүсеттинер кылдыр, бодунуң хоозуралының бүгү үези – чеден чыл дургузунда – дыштанып, амыр-дыш чылдарының орнун тургузуп ап чыткан .

Кир хаанның иудейлерни чандырганы

(Эзра 1:1-4)

²² Дээрги-Чаяакчы Бодунуң Иеремияны дамчыштыр чугаалаан сөстери боттанзын дээш , Персияның хааны Кирниң чагыргазының бирги чылында ол хаанны сагыш алындырыпкан. Кир хаан ынчан бодунуң бүгү күрүнезинге мындыг чарлык үндүргеш , ону бижидип, номчуткан база чарлаткан:

²³ «Персияның хааны Кирниң чугаалаан чүвези бо-дур: Дээрде саадаан Дээрги-Бурган-Чаяакчы меңээ чер-делегейниң бүгү күрүнелерин хүлээдип бергеш , иудей черде Иерусалим хоорайга Аңаа өргээ тударын дааскан . Ооң чонунга хамааржыр кым-даа бар болза – Бурганы Дээрги-Чаяакчы ооң-биле кады болзун! – ынаар чоруй барзын».