3 Хааннар

Хаанныг чагырга үези

Киирилде

Бо номда израиль чоннуң күрүнезиниң база Дээрги-Бурган-Чаяакчы биле чоннуң харылзаазының дугайында тоожуушкун уламчылап турар. Номну болуушкуннарны дес-дараалаштыр көргүскен аайы-биле үш кол кезекке чарып болур: 1) Хаан эрге-чагырганың Давидтен ооң оглу Соломонче шилчээни (1–2 эгелер); 2) Соломоннуң чагыргазы болгаш чедиишкиннери, ылаңгыя ооң Иерусалимге Бурганның өргээзин тутканы (3–11 эгелер); 3) Чоннуң ийи күрүне – соңгу чүкте Израиль, мурнуу чүкте Иудея кылдыр аңгыланганы база ол күрүнелерниң хааннарының бистиң эрага чедир IX вектиң ортан үезинге чедир чагыргазы (12–22 эгелер).

Автор чагырыкчыларның кайызын-даа Дээрги-Бурган-Чаяакчыга ооң шынчызының деңнелин барымдаалап, үнелеп турар. Күрүнениң чедиишкини чогум-на оон хамааржыр дээрзин ол көргүзүп турар. Кажан хаан кижи бүгү-ле сеткил-чүрээнден чүгле Дээрги-Чаяакчыга мөгейип, Ону тооп дыңнаар болза, күрүне чечектелдир сайзыраар. А хаан дүрзү-бурганнарга мөгейип, Бурганның хоойлузунга чагыртпас болза, айыыл-халап келир.

Хааннардан аңгыда, номда чугула рольду Бурганның медээчилери ойнап турар. Олар чонга Бурганның күзел-соруун медеглеп, улуска болгаш хааннарга Дээрги-Чаяакчыга шынчы бооп артарын сагындырып турган. Бурганның ол үеде чурттап турган медээчилериниң аразында кол чер ээлеп турган кижи – Илия медээчи. Бо номнуң сөөлгү эгелеринде чогум-на ооң ажыл-херектери эң-не көскү болуп турар.

Давидтиң чөнүй бергени

¹ Давид хаан кырып чөнүй берген. Ону шуглак-биле базырарга-даа, чылыгып шыдавас апарган. ² Дүжүметтери аңаа: «Дээрги хаанывыска аныяк арыг кыстан тып берээли, ол кыс хаан дээш сагыш салып, бараан болзун. Ол кыс хаанывыс силерни куспактап алгаш чытсын – ынчан дээрги хаанывыс чылыга бээр » – дээннер.

³ Олар бүгү израиль черден чараш кыс дилеп, Сунем чурттуг Ависаганы тып алгаш, хаанга эккелгеннер. ⁴ Аныяк кыс кедергей чараш болган. Ол кыс хаанче сагыш салып, бараан болуп турган, ынчалза-даа хаан ооң-биле чоок харылзаа тудуп көрбээн.

Адонияның бодун боду хаан кылдыр чарлааны

⁵ Ол үеде Адония – Давид биле Аггиттиң оглу : «Мен хаан болур мен!» – деп хоолургап турган. Ол тажы бодунга аъттарны, ·чуузаларны болгаш үдеп чоруур бежен камгалал шеригни тургузуп алган . ⁶ А ачазы аңаа кажан-даа: «Сен чүге ынчап тур сен?» – деп айтырыг салып, эпчоксундуруп көрбээн. Адония Авессаломнуң соонда төрүттүнген чүве-дир . Ол дыка чараш турган. ⁷ Адония Саруйяның оглу, шериг баштыңчызы Иоав-биле база Бурганның бараалгакчызы Авиафар-биле дугуржурга, олар аңаа дузалажырын аазаан. ⁸ Ындыг-даа болза, Бурганның бараалгакчызы Садок , Иодайның оглу Ванея , Бурганның медээчизи Нафан , Шимей, Рисий база Давидтиң маадырлары Адонияны деткивейн барганнар.

⁹ Адония Эн-Рогел чоогунда Зохелет деп дашка хойлар, шарылар болгаш семис бызааларны өргүп, дөгерген. Ол бодунуң акы-дуңмалары болур бүгү тажыларны болгаш хаанның Иудея чурттуг бүгү дүжүметтерин чалап алган. ¹⁰ А Нафан медээчини, Ванеяны, Давидтиң маадырларын болгаш бодунуң дуңмазы Соломонну чалаваан.

¹¹ Ынчан Нафан Соломоннуң иези Вирсавияга: «Аггиттиң оглу Адонияның хаан апарганын, а бистиң дээргивис Давидтиң ону билбезин дыңнавааның ол бе, кай? ¹² Ындыг болганда, бодуңнуң база оглуң Соломоннуң амы-тынын канчаар камгалап аарыңны сүмелеп көрейн. ¹³ Ам дораан Давид хаанга баргаш, оон: „Дээрги хааным, мээң оглум Соломон силерниң сооңарда хаан болуп, дүжүлгеңерге саадаарын чалчаң меңээ даңгыраглаваан ийик силер бе? А Адония канчап хаан апарды?“ – деп айтыр. ¹⁴ Сен хаан-биле чугаалажып туруңда, мен кырыңарже кире бергеш, сээң сөстериңни бадыткаар мен» – дээн.

¹⁵ Вирсавия чөнүй берген хаанның удуур өрээлинче кире берген; ында Сунем чурттуг Ависага аңаа бараан болуп турган. ¹⁶ Вирсавия хаанга мөгейип, сөгүрген. Хаан: «Сеңээ чүү херек ирги?» – деп айтырган.

¹⁷ Вирсавия аңаа мынча дээн: «Дээрги хааным! Силер чалчаңар меңээ Дээрги-Чаяакчы Бурганыңарның ады-биле: „Сээң оглуң Соломон мээң соомда хаан болуп, дүжүлгемге саадаар“ – деп даңгыраглаан болгай силер. ¹⁸ Ам көрүңер даан, Адония хаан апарган-дыр, а силер, дээрги хааным, ону билбес-даа-дыр силер. ¹⁹ Ол оглуңар эңдерик бугалар, хойлар болгаш семис бызааларны өргүп, дөгергеш, бүгү тажыларны, Бурганның бараалгакчызы Авиафарны болгаш шериг баштыңчызы Иоавты чалап алган-дыр, а силерниң чалчаңар Соломонну чалаваан-дыр. ²⁰ Дээрги хааным, бүгү израильчилер дээрги хааным силерниң сооңарда дүжүлгеңерге кым саадаарын чарлаарыңарны билип аар дээш силерже көрүп турлар. ²¹ Оон башка дээрги хааным силер өгбелериңер соондан өске оранче чоруй баарыңарга, мени база оглум Соломонну өскерликчилер деп санаар болгай».

²² Вирсавия хаан-биле чугаалажып турда, Нафан медээчи чедип келген. ²³ Хаанга: «Нафан медээчи келди» – деп дыңнадырга, Нафан хаанның өрээлинче кирип келгеш, аңаа сөгүрүп, хаваан черге дээскен. ²⁴ Медээчи хаанга мынча дээн: «Дээрги хааным! Силер: „Адония мээң соомда хаан апарып, дүжүлгемге саадаар“ – деп чугаалаан ийик силер бе? ²⁵ Бөгүн ол оглуңар шынааже баткаш, эңдерик бугалар, хойлар болгаш семис бызаалар өргүп, дөгергеш, бүгү тажыларны, шериг баштыңчыларын болгаш Бурганның бараалгакчызы Авиафарны чалап алган-дыр. Ам олар ооң-биле кады дойлап: „Адония хаан делгерезин!“ – дижип турар-дыр. ²⁶ А силерниң чалчаңар болур мени, Бурганның бараалгакчызы Садокту, Иодайның оглу Ванеяны болгаш силерниң чалчаңар Соломонну чалаваан-дыр. ²⁷ Ол бүгү чүве дээрги хааным силерниң күзел-сорууңар ёзугаар болганы ол бе? Чалчаңар меңээ дээрги хааным силерниң сооңарда дүжүлгеңерге кым саадаарын чүге чугаалавааныңар ол ирги?»

Давид хаанның дүжүлгени Соломонга дамчытканы

²⁸ Давид хаан: «Вирсавияны менче кый деңер!» – дээн. Кадын кирип келгеш, хаанның мурнунга туруп алган.

²⁹ Хаан ынчан: «Мени кандыг-даа айыылдан адырып каан дириг Дээрги-Чаяакчының ады-биле даңгыраглап тур мен : ³⁰ Израильдиң Бурганы Дээрги-Чаяакчының ады-биле сеңээ: „Сээң оглуң Соломон мээң соомда хаан апарып, мээң орнумга дүжүлгемге саадаар“ – деп аазаан сөзүмнү бөгүн-не күүседир мен».

³¹ Вирсавия мөгейип, черге хаваан дегзи сөгүрээш: «Мээң дээрги хааным Давид узун назылазын! » – дээн.

³² Давид: «Бурганның бараалгакчызы Садокту, Нафан медээчини болгаш Иодайның оглу Ванеяны кыйгырып эккелиңер!» – дээн. Олар хаанга чедип келгеннер. ³³ Хаан оларга: «Мээң чалчаларымны ап алгаш, оглум Соломонну элчигенимге мундургаш , Гихон суунче чедирип калыңар. ³⁴ Аңаа Бурганның бараалгакчызы Садок биле Нафан медээчи ону Израильдиң хааны кылдыр томуйлап, үс-биле чаап кагзын . Силер мыйыс эдиски этсип, „Соломон хаан делгерезин!“ деп кыйгырыңар . ³⁵ Ооң соонда ону дедир үдеп эккелиңер. Ол бээр кээп, мээң дүжүлгемге саадапкаш, мээң орнумга хаанназын. Мен ону Израиль биле Иудеяның чагырыкчызы кылдыр томуйлап каан болгай мен» – дээн.

³⁶ Иодайның оглу Ванея хаанга: «Ындыг-ла болзунам! Мээң дээрги хаанымның Бурганы Дээрги-Чаяакчы силерниң шиитпириңерни боттандырзын! ³⁷ Дээрги-Чаяакчының мээң дээрги хааным-биле кады болганы дег, Ол Соломон-биле база кады болуп, ооң дүжүлгезин мээң дээргим Давид хаанның дүжүлгезинден-даа өндүр бедик кылып кагзын!» – деп харыылаан.

³⁸ Бурганның бараалгакчызы Садок, Нафан медээчи, Иодайның оглу Ванея база керет, пелет уктуг шериглер Соломонну Давид хаанның элчигенинге мундургаш, Гихонче чедире бергеннер. ³⁹ Бурганның бараалгакчызы Садок ыдыктыг майгындан олива үзү куткан мыйыс алгаш, Соломонну чаап каан. Оон олар мыйыс эдиски эдискеннер; бүгү чон: «Соломон хаан делгерезин!» – деп кыйгырып турган. ⁴⁰ Бүгү чон Соломонну эдерип, лимбилеп ойнап, оларның алгы-кышкызындан чер сириңейни бээр кылдыр кедергей өөрүп турган.

⁴¹ Адония болгаш ооң бүгү чалап алган аалчылары доюн төндүрүп тура, дааш-шимээн дыңнап кааннар. Эдиски эткенин дыңнааш, Иоав: «Хоорайда чүү ындыг хөлзээзин болуп, шимээн үнүп турары ол?» – деп айтырган. ⁴² Ол төндүр чугаалап четтикпээнде-ле, Авиафар бараалгакчының оглу Ионафан чедип келген . Адония аңаа: «Бээр кел. Төлептиг кижи болгай сен, чугаажок, эки медээ эккелдиң ыйнаан» – дээн .

⁴³ Ионафан Адонияга: «Чок – деп харыылаан. – Дээрги хаанывыс Давид Соломонну хаан кылып кагды. ⁴⁴ Давид хаан ону Бурганның бараалгакчызы Садок, Нафан медээчи, Иодайның оглу Ванея база кереттер, пелеттер-биле кады чорудупту. Олар Соломонга хаанның элчигенин мундуруп кагды. ⁴⁵ Садок бараалгакчы биле Нафан медээчи ону Гихонга хаан кылдыр үс-биле чаап кагды. Олар оортан өөрүшкүлүг чоруптулар, хоорай ынчангаш хөлзеп үндү. Шак ол шимээн-даашты дыңнап турарыңар ол-дур. ⁴⁶ Соломон ам мырыңай хаанның дүжүлгезинде саадапты . ⁴⁷ Хаанның бүгү дүжүметтери дээрги хаанывыс Давидке байыр чедирип келгеш: „Бурган Соломоннуң адын силерниң адыңардан арттыр алдаржытсын, ооң дүжүлгезин силерниң дүжүлгеңерден өндүр бедик кылып кагзын!“ – деп турду. А орунда чыткан хаан Бурганга мөгейип , ⁴⁸ „Израильдиң Бурганы Дээрги-Чаяакчыга алдар! Ол бөгүн дүжүлгеде бодумнуң салгакчымның олурарын көөр арганы меңээ берди“ – диди».

⁴⁹ Ынчан Адонияның аалчылары шупту корга бергеш, тура халчып, тарай бергеннер. ⁵⁰ А Адония, Соломондан корткаш, Бурганның өргээзинде өргүл салыр бедигээштиң азыгларындан барып туттунупкан . ⁵¹ Улус Соломонга: «Адония Соломон хаандан корткаш, өргүл бедигээжиниң азыгларындан туттунуп алган тур. Ол: „Соломон хаан бөгүн бодунуң чалчазы мени хылыш-биле шанчып өлүрбес бооп даңгыраглазын“ – диди» – деп дыңнаткан.

⁵² Соломон: «Бир эвес ол төлептиг кижи болур болза, ооң бажындан чаңгыс дүк-даа черже кээп дүжүп читпес , а бир эвес ол бузут-багын көргүзер болза, өлүп каар» – деп харыылаан. ⁵³ Соломон хаан улус айбылап чорудуптарга, олар Адонияны өргүл бедигээжинден эккелгеннер. Адония кирип келгеш, Соломон хаанга мөгейген. Соломон аңаа: «Бажыңыңче чана бер» – дээн.

Давидтиң Соломонга берген чагыглары

¹ Давидтиң өлүр үези кээрге, ол бодунуң оглу Соломонга чагыын берип, чугаалаан: ² «Кижи бүрүзүнүң баар сөөлгү оруунче чоруурум ол-дур . Кадыг-быжыг, эр соруктуг бооп көр. ³ Моисейниң хоойлузунда бижип каанын ёзугаар Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның чагыг-керээзин кадагала. Ооң оруктарын эдерип, Ооң дүрүмнери болгаш айтыышкыннарын, Ооң доктаалдары болгаш шиитпирлерин күүсет. Ынчаар болзуңза, кылып турар бүгү чүүлдериңге, барган бүгү чериңге чедиишкинниг болур сен . ⁴ Ынчан Дээрги-Чаяакчы: „Бир эвес сээң салгакчыларың боттарының оруктарын хынамчалыг көрүп, Меңээ бүгү-ле чүлдү-чүрээнден, сеткилиниң ханызындан бердинип чоруур болза, сен кажан-даа Израильдиң дүжүлгезин ээлээр салгакчы чок артпас сен“ – деп меңээ чугаалаан сөзүн күүседир .

⁵ Оон ыңай Саруйяның оглу Иоавтың мени канчанганын билир сен . Ол кижи израиль шеригниң ийи ·баштыңы: Нирниң оглу Авенир биле Иетерниң оглу Амессайны канчанган ийик? Иоав оларны, дайын үезинде төккен хан дээш өжээн негеп, тайбың үеде өлүрүп кааш, белинде куру биле будунда идиин ол ханга борап алган болгай . ⁶ Бодуңнуң мерген угааның ёзугаар кылып көр: Иоавтың буурул бажы өлүглер оранынче амыр-шөлээн кире бээрин болдурбас сен.

⁷ А Галаад чурттуг Верзеллийниң оолдарынга энерелден көргүс . Олар сээң аъш-чем-биле хандырып турар улузуң санынче кирзин, чүге дээрге сээң акың Авессаломдан дезип чоруп турумда, мээң таламга арткан улус чүве .

⁸ Оон ыңай сенде Бахурим чурттуг, Вениаминниң аймаанга хамааржыр Гераның оглу Шимей дээрзи бар-дыр. Маханаимче бар чыдырымда, ол кижи мени коргунчуг бак сөглеп, каргап турган . Ындыг-даа болза, кажан ол Иордан хемниң чанынга мени уткуп үнүп кээрге: „Сени хылыш-биле өлүрбес мен“ – деп Дээрги-Чаяакчының ады-биле даңгыраглаан мен . ⁹ А сен ону кеземче чок арттырба. Мерген угаанныг кижи-дир сен, Шимейниң буурул бажы өлүглер оранынче ханы төктүп кире берзин дээш, ону канчаптарын билир-ле боор сен».

¹⁰ Давид оон ада-өгбезиниң соондан өске оранче чоруй барган. Ону Давидтиң Хоорайынга хөөржүдүп каан . ¹¹ Ол Израильди дөртен чыл иштинде: чеди чылды Хевронга, үжен үш чылды Иерусалимге чагырган . ¹² А ачазы Давидтиң дүжүлгезинге Соломон саадапкан , ооң чагыргазы кедергей күштели берген.

Соломоннуң эрге-чагырганы быжыглааны

¹³ Аггиттиң оглу Адония Соломоннуң авазы Вирсавияга келген. Вирсавия оон: «Эп-найыралдыг келдиң бе?» – деп айтырган.

Демгизи: «Эп-найыралдыг» – деп харыылаан. ¹⁴ Адония оон: «Силер-биле чугаалажыр чүвем бар» – дээн.

Вирсавия: «Чугаала че» – дээн.

¹⁵ «Силер билир-ле болгай силер – деп, Адония чугаалаан. – Күрүне мээң эргемге турду, бүгү Израиль мээң дараазындагы хаан апаарымны манап турду. Ынчалза-даа бүгү чүве өскерлип, күрүне мээң дуңмамның эргезинде барды, чүге дээрге Дээрги-Чаяакчы ону аңаа хайырлаан-дыр . ¹⁶ Ам мен силерден чаңгыс-ла чүве дилеп тур мен, ойталавайн көрүңер».

Хаанның авазы: «Чугаала че» – дээн.

¹⁷ Адония: «Соломон хаан-биле чугаалажып көрүңерем, ол силерге ойталаар эвес. Хаан меңээ Сунем чурттуг Ависаганы кадай кылдыр берип көрзүн» – дээн.

¹⁸ А Вирсавия: «Ындыг-дыр, хаан-биле сээң дугайыңда чугаалажып көрейн» – деп харыылаан.

¹⁹ Вирсавия Адонияга хамаарыштыр чугаа кылып, Соломон хаанга кээрге, ол аңаа уткуй туруп кээп, мөгейип кааш, дүжүлгезинге олуруп алган. Иезинге база дүжүлге эккеп бээрин ол дужааган. Авазы оглунуң оң талазынга олуруп алган.

²⁰ «Менде сенден бичии дилег бар ийин – деп, ол чугаалаан. – Меңээ ойталавайн көрем».

Хаан: «Дилеп көр, авай, силерге ойталавас мен» – деп харыылаан.

²¹ Вирсавия: «Сунем чурттуг Ависаганы сээң акың Адонияга кадай кылдыр берипсин» – дээн.

²² Соломон хаан авазынга: «Адонияга Сунем чурттуг Ависаганы бээрин чүге менден дилеп тур силер? Ындыг болза, аңаа күрүне чагырар эргеден база айтырып көр – ол мээң улуг акым-на болгай! Аңаа, Бурганның бараалгакчызы Авиафарга болгаш Саруйяның оглу Иоавка база айтыр!» – деп харыылаан.

²³ Оон Соломон хаан Дээрги-Чаяакчының ады-биле даңгыраглаан: «Бир эвес Адония ол дилээ дээш амы-тыны-биле төлевес болза, Бурган мени канчаар-даа кезеткей аан! ²⁴ Мени быжыктырып, мээң ачам Давидтиң дүжүлгезинге олурткаш, аазаанын ёзугаар , мени болгаш үре-салгалымны күрүне бажынга доктааткан Дээрги-Чаяакчының ады-биле даңгыраглап тур мен: Адония бөгүн дораан өлүп каар ужурлуг!» ²⁵ Соломон хаан Иодайның оглу Ванеяга дужаал бээрге, ол Адонияны барып өлүрүп каан.

²⁶ А Бурганның бараалгакчызы Авиафарга хаан: «Анатот хоорайда бодуңнуң чериңче чоруй бар. Сени өлүрүп каар ужурлуг-дур, ынчалза-даа мен сени ам өлүрбес мен, чүге дээрге Дээрги-Бурган-Чаяакчының ыдыктыг аптаразын мээң ачам Давидтиң мурнунга көдүрүп , ачамның шыдажып эрткен бүгү чүвезин ооң-биле үлежип чораан-дыр сен» – дээн. ²⁷ Соломон Авиафарны Дээрги-Чаяакчыга бараан болур хүлээлгезинден чайладып каапкан. Силом хоорайга Дээрги-Чаяакчының Илий бараалгакчының үре-салгалынга хамаарыштыр чугаалаан сөзү ынчалдыр боттанган .

²⁸ Иоавка ол медээлер чеде бээрге (а Иоав Авессаломну деткивээн-даа болза , Адонияны деткээн турган), ол Дээрги-Чаяакчының ыдыктыг майгынынче дезип кире халааш, өргүл салыр бедигээштиң азыгларындан туттунуп алган . ²⁹ Соломон хаанга Иоавтың Дээрги-Чаяакчының майгынынче дезип кире халааш, өргүл бедигээжиниң азыгларындан туттунуп алганын дыңнадыптарга, Соломон Иодайның оглу Ванеяны ыдып, аңаа: «Ону барып өлүрүп каг!» – деп дужааган.

³⁰ Ванея Дээрги-Чаяакчының ыдыктыг майгынынга чеде бергеш, Иоавка: «Хаан: „Үн!“ – деп дужаап тур» – дээн.

А демгизи: «Чок! Мен маңаа өлүр кижи мен» – дээн.

Ванея хаанга Иоавтың харыызын дыңнаткан.

³¹ Хаан ынчан Ванеяга дужаал берген: «Ооң чугаалаанын ёзугаар кыл . Ону өлүргеш, хөөржүдүп каг. Иоавтың актыг улусту өлүргени дээш бурууну менден база мээң ачамның үре-салгалындан ынчалдыр адырып каг . ³² Дээрги-Чаяакчы Иоавка төккен ханы дээш кеземче онаар, чүге дээрге ол мээң ачам Давидтиң чөпшээрели чокка ийи буруу чок кижиже халдап, оларны хылыш-биле шанчып өлүрүп каан. Ол ийи кижи – Нирниң оглу, Израильдиң шериг баштыңы Авенир биле Иетерниң оглу, Иудеяның шериг баштыңы Амессай – Иоавтан төлептиг улус турган. ³³ Оларның төгүлген ханы дээш буруу Иоавка база ооң салгалынга кезээ мөңгеде артсын. А Давидке, ооң дүжүлгезинге, өг-бүлезинге болгаш үре-салгалынга Дээрги-Чаяакчы амыр-тайбыңдан кезээ мөңгеде хайырлазын».

³⁴ Иодайның оглу Ванея Иоавты барып өлүрүп каан. Иоавты ховуга, бодунуң бажыңының чанынга хөөржүткен. ³⁵ Хаан Иодайның оглу Ванеяны Иоавтың орнунга шериг баштыңчызы кылып каан , а Бурганның бараалгакчызы Садокту Авиафарның орнунга дээди бараалгакчы кылдыр томуйлаан .

³⁶ Ооң соонда хаан Шимейни кыйгыртып алгаш, аңаа мынча дээн: «Бодуңга Иерусалимге бажыңдан тудуп алгаш, хоорайга чуртта, моон кайнаар-даа үнүп чорба. ³⁷ Үнүп чорупкаш, Кедроннуң суун кеже бээриң хүнде ыяап-ла өлүп каарыңны билип ал. Өлүмүң дээш бодуң буруулуг болур сен».

³⁸ Шимей хаанга: «Ындыг-дыр. Силерниң чалчаңар мен дээрги хаанымның чугаалаанын ёзугаар кылыр мен» – деп харыылаан.

Шимей Иерусалимге үр үеде чурттап арткан. ³⁹ А үш чыл болгаш, ооң ийи кулу Мааханың оглу, Геф хоорайның хааны Анхусче дезе берген. Шимейге ооң кулдары Гефте турары дыңналы берген. ⁴⁰ Ынчан ол элчигенин эзертеп мунгаш, кулдарын дилеп, Гефте Анхусче чорупкан. Шимей кулдарын барып тып алгаш, оларны Гефтен дедир эккеп алган. ⁴¹ Соломонга Шимейниң Иерусалимден үнгеш, Гефке четкеш, ээп келгенин дыңнадыпкан. ⁴² Хаан Шимейни кыйгырып алгаш: «Мен сенден Дээрги-Чаяакчының ады-биле даңгырак ап, „Моон кайнаар-даа болза үнүп чоруй баар хүнүңде ыяап-ла өлүп каар сен“ – деп сагындырбажык мен бе? Сен ынчан меңээ: „Ындыг-дыр. Дыңнангыр боор мен“ – дээн болгай сен. ⁴³ А чүге сен Дээрги-Чаяакчыга берген даңгырааңны күүсетпейн, мээң дужаалымны тооп дыңнавайн барганың ол?» – дээн . ⁴⁴ Хаан Шимейге оон ыңай: «Мээң ачам Давидче халдаткан бүгү бузудуңну бодуң билип, чүрээңде шыгжап чоруур-дур сен. Ам Дээрги-Чаяакчы сеңээ үүлгеткен бузудуң дээш кеземче онаар. ⁴⁵ А Соломон хаан Бургандан кээр ачы-буянныг болур, Давидтиң дүжүлгези Дээрги-Чаяакчының мурнунга кезээ мөңгеде тендиш дивейн турар! » – деп чугаалаан. ⁴⁶ Хаан оон Иодайның оглу Ванеяга дужаал бээрге, ол Шимейни барып өлүрүп каан. Чагырга ынчалдыр Соломоннуң холунга быжыга берген.

Соломон хаанның мерген угаан дилээн мөргүлү

(2 Чыл. 1:7-12)

¹ Соломон Египеттиң хааны фараон-биле төрелдежип, ооң уруун кадай кылдыр ап алган . Хаан бодунуң ордузун , Дээрги-Чаяакчының өргээзин болгаш Иерусалимни долгандыр хананы тудар бетинде, кадынын Давидтиң Хоорайынга чурттадып каан.

² А чон биеэги хевээр мөгейиишкин кылыр бедик черлерге өргүл салып турган, чүге дээрге Дээрги-Чаяакчының адынга тураскааткан өргээ ам-даа туттунмаан турган чүве-дир. ³ Соломон бодунуң ачазы Давидтиң изин истеп, Дээрги-Чаяакчыга ынак турган, ындыг-даа болза, ол база демги-ле бедик черлерге Аңаа өргүл салып, чаагай чыттыг чүүлдер кыпсып турган .

⁴ Бир катап хаан өргүл салыр дээш Гаваон хоорайже чорупкан, чүге дээрге кол бедик чер аңаа турган чүве-дир . Соломон ол бедигээшке бүрүн өрттедир муң өргүлдү салган. ⁵ Гаваонга Дээрги-Чаяакчы дүне када Соломоннуң дүжүнге кирген . Бурган: «Сеңээ чүнү берейн, дилеп ал» – дээн.

⁶ Соломон: «Сен Бодуңнуң чалчаң, мээң ачам Давидке, ооң Сеңээ бердингени дээш, Сээң мурнуңга чөптүг-шынныг болгаш ак сеткилдиг болганы дээш, өндүр улуг энерелиң көргүстүң. Сен аңаа өндүр улуг энерелиңни хевээр арттырып, ам ынчалдыр бүткени дег, ооң дүжүлгезинге саадапкан оолду аңаа хайырладың. ⁷ Дээрги-Чаяакчы Бурганым, ам Сен Бодуңнуң чалчаң мени ачам Давидтиң орнунга хаан кылып кагдың. А мен болза бичии оол-дур мен , албан-хүлээлгемни канчаар күүседирин билбес-тир мен. ⁸ Сээң чалчаң мен Сээң шилип алган чонуң аразында-дыр мен. Ол дээрге санаары-даа, эргий көөрү-даа болдунмас хөлүн эрттир хөй чон-дур . ⁹ Ынчангаш Бодуңнуң чалчаңга Сээң чонуңну шын шиидер база эки-бакты ылгап шыдаар кылдыр угаанныг чүректен хайырлап көр . Чүге дээрге Сээң бо хөй санныг чонуңну кым башкарып шыдаарыл?» – дээн.

¹⁰ Дээргиге Соломондан ындыг дилег кирери таарымчалыг болган. ¹¹ Бурган аңаа мынча дээн: «Сен ынча деп дилээш, бодуңга узун назынны-даа, байлакшылды-даа дилеведиң, дайзыннарың өлүмүн-даа дилеведиң, а шын шииткел кылып билир боору-биле угаан-сарыыл диледиң. ¹² Ындыг болганда, Мен сээң дилээңни хандырар мен. Сеңээ мерген угаанныг, сарыылдыг чүректи хайырлаар мен, сээң мурнуңда-даа сен ышкаш угаан-сарыылдыг кижи турбаан, сээң сооңда-даа сеңээ дөмейлежир кижи турбас . ¹³ Оон туржук, Мен сеңээ дилевээн-даа чүвеңни: байлакшыл биле алдар-атты бээр мен . Ынчангаш назының дургузунда хааннар аразында сээң-биле эннежир хаан турбас. ¹⁴ Бир эвес сен ачаң Давидтиң кылып турганы дег, Мээң оруктарым эдерип, Мээң дүрүмнерим, айтыышкыннарымны күүседип, сагыыр болзуңза, Мен сеңээ узун назынны хайырлаар мен ».

¹⁵ Соломон ынчан оттуп келгеш, дүш көргенин билип каан. Ол Иерусалимче ээп келгеш, Дээргиниң ыдыктыг аптаразының мурнунга туруп алгаш, бүрүн өрттедир өргүлдерни база эп-найырал өргүлдерин эккеп салган. Оон ол бодунуң бүгү дүжүметтеринге дой кылган .

Соломон хаанның маргышты мерген угаанныг шиитпирлээни

¹⁶ Бир катап хаанга ийи самыын-садар херээжен келгеш, ооң мурнунга туруп алган. ¹⁷ Оларның бирээзи мынча дээн: «О, мээң дээргим! Бо херээжен-биле чаңгыс бажыңда чурттап тур мен. Ооң чанынга тургаш, божуп алдым, ¹⁸ а ооң соонда соңгузу хүнде ол база божуп алган. Бис кады турдувус, бис ийиден аңгыда, бажыңга өске кым-даа турбаан.

¹⁹ Дүне када бо херээженниң чаш оглу өлүп калган, чүге дээрге авазы удуп чыда, чаш оглун думчуктур базып алган.

²⁰ Дүне када ол туруп келгеш, чалчаңар мен удуп чыдырымда, оглумну ап алгаш, хөрээнге чыпшыр чыттыргаш, бодунуң өлүг оглун мээң хөрээмге чыпшыр салып каан болду. ²¹ Эртен оглумну эмзирер дээш оттуп кээримге, ол өлүг чыдыр. Топтап көргеш, мээң божаан оглум эвес деп билип кааптым».

²² Өске херээжен: «Чок! Дириг оол мээңии-дир, а өлүг оол – сээңии-дир!» – дээн.

А бирги херээжен: «Чок! Өлүг оол сээңии-дир, а дириг оол – мээңии-дир!» – дээр болган. Олар хаанның мурнунга ынчаар маргыжып туруп берген.

²³ Хаан: «Бирээңер: „Мээң оглум дириг, а сээңии өлүг“ – деп турар, а өскеңер: „Чок! Сээң оглуң өлүг, а мээңии дириг!“ – деп турар...» – дээн.

²⁴ Ооң соонда хаан: «Хылыштан эккелиңер» – дээн. Хаанга хылышты эккеп берген. ²⁵ Ынчан ол: «Дириг чаш оолду ийи чара одура шапкаш, бир чартыын бо херээженге, өске чартыын – дуу херээженге бериптиңер!» – деп дужааган.

²⁶ Оглу дириг турган херээжен, бодунуң чаш төлүн аажок кээргей бергеш, хаанга: «О, дээргим! Бо чаш оолду дуу херээженге бериптиңер, ону өлүрбейн-не көрүңер!» – дээн.

А өске херээжен: «Сээңии-даа эвес, мээңии-даа эвес болзун. Оолду одура шааптыңар!» – дээн.

²⁷ Хаан ынчан: «Дириг чаш төлдү өлүрбейн, бирги херээженге бериптиңер, ооң авазы ол-дур» – деп доктааткан.

²⁸ Хаанның үндүрген шииткелин дыңнааш, бүгү Израиль ону ханы хүндүлеп эгелээн, чүге дээрге аңаа шынныг шииткел үндүрерде хереглээр Бурганның мерген угаанын хайырлаан болган .

Соломоннуң дээди дүжүметтери болгаш тус чер чагырыкчылары

¹ Соломон хаан бүгү Израильди чагырып турган. ² Ооң дээди дүжүметтери бо-дур: Садоктуң салгакчызы Азария – Бурганның бараалгакчызы ; ³ Шишаның оолдары Элихореф биле Ахия – бижээчилер; Ахилудтуң оглу Иосафат – төөгү бижикчизи ; ⁴ Иодайның оглу Ванея – шериг баштыңчызы ; Садок биле Авиафар – Бурганның бараалгакчылары ; ⁵ Нафанның оглу Азария – тус чер чагырыкчыларының даргазы; Нафанның оглу Завуд – Бурганның бараалгакчызы, хаанның өңнүү ; ⁶ Ахисар – орду хайгааракчызы; Авданың оглу Адонирам – ажылчы күш даргазы .

⁷ Соломон бүгү Израильди башкарып турар он ийи тус чер чагырыкчылыг турган. Олар хаанга болгаш ооң чоок улузунга аъш-чем чорудуп бээр хүлээлгелиг чүве-дир. Кайызы-даа курлавыр аъш-чем-биле чылдың бир айында хандырылганы харыылаар ужурлуг турган. ⁸ Оларның аттары бо-дур:

Бен-Хур – Эфрем дагларында;

⁹ Бен-Декер – Макац, Шаалбим, Бет-Шемеш, Элон болгаш Бет-Ханан хоорайларда;

¹⁰ Бен-Хесед – Арубот деп черде, аңаа Сохо биле бүгү хефер чер хамааржып турган;

¹¹ Бен-Авинадав – бүгү Нафат-Дор деп черде (ооң кадайы Соломоннуң уруу Тафат турган);

¹² Ахилудтуң оглу Баана – Таанах, Мегиддон хоорайларда болгаш Изреел хоорайдан кудулдур, Цартанның чоогунда чыдар бүгү Бет-Санда база Бет-Сандан Авел-Мехола хоорайга чедир, Иокмеам хоорайның безин ындынга чедир;

¹³ Бен-Гевер – Галаадтың Рамот хоорайда ; Манассияның оглу Иаирниң Галаадта хоорай-суурлары , Васан деп черде Аргов девискээр – долгандыр ханаларлыг, ханаларында хүлер дээктерлиг алдан хоорай аңаа хамааржып турган;

¹⁴ Гиддонуң оглу Ахинадав – Маханаим хоорайда;

¹⁵ Ахимаас – Неффалимниң черинде (ол Соломоннуң уруу Васематты кадай кылдыр ап алган);

¹⁶ Хушайның оглу Баана – Асирниң черинде болгаш Ваалотта;

¹⁷ Паруахтың оглу Иосафат – Иссахарның черинде;

¹⁸ Эланың оглу Шимей – Вениаминниң черинде;

¹⁹ Урийниң оглу Гевер – галаад черде (амор чоннуң хааны Сигоннуң черинде база Васанның хааны Огтуң черинде) чагырыкчы турган. Ол черлерниң кайызы-даа чаңгыс чагырыкчылыг турган.

Соломоннуң байлак-чаагай күрүнези

²⁰ Иудея биле Израильдиң чону далай эриинде элезин дег хөй бооп , дойлап, хөглеп чурттап турган. ²¹ Соломон Евфрат хемден эгелээш, филистим черге чедир база Египет-биле кызыгаарга чедир бүгү күрүнелерни чагырып турган . Ол күрүнелер албан-үндүт төлеп , Соломонга ооң бүгү назынының дургузунда бараан бооп келгеннер.

²² Соломонга хүннүң-не эккеп дужаар ужурлуг аъш-чем бо-дур: үжен кор ишти эң-не эки шынарлыг далган болгаш алдан кор ишти анаа далган; ²³ тургузу семиртир азыраан он инек, одар-белчиирге оъттап турган чээрби инек, чүс хой; ол ышкаш ивилер, чээреннер, сайгактар болгаш семиртир азыраан куштар.

²⁴ Чүге дээрге Соломон Евфрат хемниң барыын талазында, Типсахтан Газа хоорайга чедир турар бүгү күрүнелерни чагырып, чоок-кавыда бүгү чурттар-биле тайбың харылзаазын тудуп алган турган . ²⁵ Ооң бүгү назынының дургузунда Иудея биле Израиль соңгу чүкте Дан хоорайдан эгелээш, мурнуу чүкте Беэр-Шева хоорайга чедир кижи бүрүзү бодунуң виноградын, фига ыяжын болбаазырадып, айыыл чок, тайбың чурттап келген .

²⁶ Соломон ·дайынчы тергеге сугар аъттар баглап, тургузар 40 000 черлиг, 12 000 аъттыг шериглиг турган . ²⁷ Тус чер чагырыкчыларының кайызы-даа бодунуң харыылаар айында Соломон хаанга болгаш хаан-биле кады чемненип турар улуска херек бүгү аъш-чемни эккеп дужаап, чүү-даа чүве четчир болзун дээш, хайгаарап турган. ²⁸ Олар оон ыңай доктаадып каан черже дайынчы тергеге сугар болгаш өске-даа аъттар чиир арбай биле сигенни кайызы-даа бодунуң ээлчээнде чедирип берип турган.

Соломоннуң алдаржаан мерген угааны

²⁹ Бурган Соломонга мерген угаанны, чүве эндевес ханы угаанны болгаш далай эриинде элезин дег хемчээл чок улуг угаан-сарыылды хайырлаан. ³⁰ Соломоннуң мерген угааны Чөөн чүктүң база Египеттиң бүгү улузунуң мерген угаанын ажып турган . ³¹ Ол бүгү улустан, ооң иштинде зерах уктуг Эфандан база Махолдуң Еман, Халкол, Дарда деп оолдарындан артык мерген угаанныг турган. Ооң алдар-ады бүгү чоок-кавы чоннарга тарай берген. ³² Ол 3000 хире угаадыглыг чугаа чугаалаан , 1005 ыр чогааткан . ³³ Ол үнүштер дугайында, Ливан сынның пөштеринден эгелээш, ханаларда үнүп келген иссоп деп чадаң үнүшке чедир, чугаалап шыдаар чораан; дириг амытаннар, куштар, соястаарлар болгаш балыктар дугайында база чугаалап шыдаар чораан. ³⁴ Соломоннуң мерген угаанын дыңнаар дээн улус бүгү чоннардан база чер-делегейде ооң дугайында дыңнаан бүгү күрүнелерден кээп турган .

Бурганның өргээзин тударынга белеткел

(2 Чыл. 2:3-18)

¹ Тирниң хааны Хирам Соломонну ачазының орнунга хаан кылдыр томуйлап каанын дыңнааш, олче бодунуң элчилерин чорудупкан, чүге дээрге Хирам үргүлчү Давидтиң өңнүү чораан чүве-дир . ² Соломон база Хирамга дараазында сөстерни дамчытсын дээш улус чоруткан: ³ «Мээң ачам Давид бодун бүгү таладан бүзээлээн чоннар-биле дайылдажып турган болгаш, Дээрги-Чаяакчы ооң бүгү дайзыннарын будунуң адаанга салып бээрин манап турган болгаш, бодунуң Бурганы Дээрги-Чаяакчының адынга тураскааткан өргээни тудуп шыдаваан дээрзин билир болгай сен . ⁴ А ам Дээрги-Чаяакчы Бурганым меңээ бүгү таладан амыр-дышты хайырлады: дайзыным-даа, айыыл-даа чок-тур . ⁵ Ынчангаш Дээрги-Чаяакчының мээң ачам Давидке: „Сээң орнуңга дүжүлгеге олуртуп каарым оглуң Мээң адымга тураскааткан өргээни тудуп каар“ – дээнин ёзугаар, мээң Бурганым Дээрги-Чаяакчының ат-алдарынга тураскааткан өргээни тудар деп тур мен . ⁶ Ливан сынының пөштерин меңээ кезип бээр кылдыр дужаап көр. Мээң албатыларым сээң албатыларың-биле кады ажылдазын, мен сеңээ улузуң дээш доктаадып каан өртээң ёзугаар төлеп бээр мен. Сидончулар ышкаш ыяш-биле ажылдап билир улус бисте чогун билир-ле болгай сен».

⁷ Соломоннуң сөстерин дыңнап алгаш, Хирам аажок амырап: «Дээрги-Чаяакчыга алдар! Ол Давидке бо хөй санныг чонну чагырып шыдаар мерген угаанныг оолду берген-дир» – дээн.

⁸ Хирам Соломонче улузун ыдып, сөс дамчыткан: «Менче ыткан улузуңнуң дамчыткан чүүлүн дыңнадым. Пөш, шиви ыяштарга хамаарыштыр сээң күзээн бүгү чүвеңни күүседир мен. ⁹ Мээң албатыларым ол ыяштарны Ливан сындан далайже аппаарга, мен оларны сээң доктаадып каан чериңче далайлап салдады бээр мен. Аңаа ыяштарны адырып кааптарга, сен алгаш баар сен. А сен база мээң күзелимни боттандырып, мээң чоок улузумну аъш-чем-биле хандырып көр».

¹⁰ Хирам шак ынчаар Соломонну пөш, шиви ыяш-биле ооң күзээнин ёзугаар хандырып турган, ¹¹ а Соломон Хирамга ооң чоок улузун чемгерер 20 000 кор ишти кызыл-тасты база 20 кор ишти эң арыг олива үзүн чылдың-на берип турган . ¹² Дээрги-Чаяакчы Соломонга мерген угаанны аазааны ышкаш хайырлаан . Соломон биле Хирам эп-найыралдыг чурттап, аразында эвилел тургузуп алганнар.

¹³ Соломон хаан бүгү Израильге ажыл албаны онаап, 30 000 ажылчынны ажылдадыры-биле чыып алган . ¹⁴ Ажылчыннарны ол Ливанче ээлчештир – бир айда-ла 10 000 кижини чорудуп турган: ол 10 000 ажылчын бир ай дургузунда Ливанга турар, а ийи ай дургузунда аал-чуртунга турар. Ажылчын күш даргазы Адонирам турган . ¹⁵ Соломон хаанда оон ыңай 70 000 аар чүък дажыкчызы, дагларда даш чонар 80 000 ажылчын, ¹⁶ тудуг ажылын хайгаарап көрүп, ажылчыннарны башкарар 3300 дарга бар турган. ¹⁷ Өргээниң таваан чонуп каан даштардан салыр дээш, хаан улуг, эки шынарлыг даштардан тып, чонарын дужааган . ¹⁸ Соломоннуң база Хирамның ажылчыннары болгаш Гевалдан усчулар даштар чонуп, өргээни тудар ыяш, дашты белеткеп турганнар.

Соломоннуң Бурганның өргээзин тутканы

(2 Чыл. 3:1-17)

¹ Соломон хаан израиль чоннуң Египеттен хосталып үнгениниң 480-ги чылында, бодунуң Израильди чагырып эгелээниниң дөрткү чылының Зиф деп ийиги айында Дээрги-Чаяакчының өргээзин тудуп эгелээн. ² Соломоннуң Дээрги-Чаяакчыга тудуп берген өргээзиниң узуну алдан кыры дурту, дооразы чээрби кыры дурту, бедии үжен кыры дурту болган. ³ Өргээниң мурнунда серилиг чер турган. Ол черниң узуну өргээниң дооразынга деңнежип, чээрби кыры дурту болган, а өргээниң мурнунда ооң дооразы он кыры дурту болган. ⁴ Өргээге хаан хана-каракталчак соңгалар кылып каан . ⁵ Соломон өргээни долгандыр ыдыктыг болгаш эң ыдыктыг өрээлдерниң ханаларын дургаар өрээлдерлиг даштыкы тудугну улай тудуп каан . ⁶ Ооң адаккы каъдының дооразы беш кыры дурту, ортаакы каъдының – алды кыры дурту, а үстүкү каъдының – чеди кыры дурту болган. Ол тудуг өргээниң ханазынга чөленмезин дээш, Соломон өргээни долгандыр ханадан кыдыынче үне берген чөленгииштер кылып каан.

⁷ Бурганның өргээзин тударда, чүгле даш бузар черге чонуп каан даштар ажыглаан. Ынчангаш ону тудуп турган черге маска, кески база өске-даа демир чепсек-херексел даажы дыңналбаан .

⁸ Даштыкы тудугнуң адаккы каъдында өрээлдерже кирер чер өргээниң оң талазында турган. Оортан чада ийиги каътче, а оон үшкү каътче үндүре бээр.

⁹ Бурганның өргээзин Соломон ынчалдыр тудуп дооскаш, ону пөш манзалар-биле шап каан. ¹⁰ Бүгү өргээни долгандыр даштыкы тудугну бедии беш кыры дурту кылдыр тудуп каан. Ол тудугну өргээге пөш чудуктар дузазы-биле тудуштуруп, быжыглаан.

¹¹ Дээрги-Чаяакчы Соломонга Бодунуң сөзүн ажыдып: ¹² «Сээң тудуп турарың өргээге хамаарыштыр. Бир эвес сен Мээң дүрүмнеримге чагыртыр, доктаалдарым ёзугаар кылыр, бүгү айтыышкыннарымны күүседир болзуңза, Мен сээң ачаң Давидке аазаан сөзүмнү сени дамчыштыр күүседип , ¹³ израильчилерниң аразынга чурттаар мен , Бодумнуң израиль чонумну кагбас мен » – деп чугаалаан.

Бурганның өргээзиниң иштин тудуп каастааны

¹⁴ Соломон Бурганның өргээзин тудуп дооскаш, ¹⁵ өргээниң ханаларын иштики талазындан, шаладан дээвиирге чедир, пөш манзалар-биле шап каан, а шаланы шиви манзалар-биле шап каан. ¹⁶ Өргээниң артыы талазынга кыдыындан чээрби кыры дурту чер үзүктээш, шаладан дээвиирге чедир пөш манзалардан хана кылып, эң ыдыктыг өрээлди аңгылай тудуп каан . ¹⁷ Ол өрээлдиң мурнунда ыдыктыг өрээлдиң узуну дөртен кыры дурту болган. ¹⁸ Өргээниң иштин пөш-биле шап кааш, ында тыквалар болгаш частып келген чечектер дүрзүлери оюп каан. Бүгү чүвени пөш-биле шап каан, кайда-даа даш көзүлбес турган.

¹⁹ Соломон өргээниң артыы талазынга Дээрги-Чаяакчының чагыг-керээзиниң аптаразын тургузар иштики өрээл белеткеп каан. ²⁰ Иштики өрээлдиң узуну, дооразы болгаш бедии чээрби кыры дурту болган; ол ону арыг алдын-биле шап каан, өргүл салыр бедигээшти база . ²¹ Соломон өргээни иштии талазындан арыг алдын-биле шап каан. Оон алдын-биле шап каан иштики өрээлдиң мурнунга алдын илчирбелер шөйүп каан. ²² Ол ынчалдыр өргээниң бүгү иштии талазын база иштики өрээлге хамааржыр өргүл салыр бедигээшти алдын-биле шап каан .

²³ Иштики өрээлге ол олива ыяжындан бедии он кыры дурту ийи ·херувимни кылып каан. ²⁴ Бирги херувимниң ийи чалгынының кайызының-даа узуну беш кыры дурту. Ооң бир чалгынының ужундан өске чалгынының ужунга чедир хемчээл он кыры дурту. ²⁵ Ийиги херувимниң чалгыннарының ийи ужунуң аразы база он кыры дурту, чүге дээрге ийи херувимниң хемчээл, хевири дөмей турган. ²⁶ Кайы-даа херувимниң бедии он кыры дурту. ²⁷ Чалгыннарын хере сунган херувимнерни өргээниң иштики өрээлинге тургузуп каан. Бир херувимниң бир чалгыны бир ханага, өске херувимниң бир чалгыны өске ханага дээп турган, а оларның арткан ийи чалгыны өрээл ортузунга дегжип турган. ²⁸ Херувимнерни база алдын-биле шап каан.

²⁹ Соломон Бурганның өргээзиниң бүгү ханаларын долгандыр, иштики-даа, даштыкы-даа өрээлдерге херувимнер, пальмалар болгаш частып келген чечектер дүрзүлери оя кезип каан. ³⁰ Өргээниң иштики-даа, даштыкы-даа өрээлдеринде шаланы ол алдын-биле шап каан.

³¹ Эң ыдыктыг өрээлче кирер кылдыр, олива ыяжындан беш-булуңнуг кастыктарлыг эжик кылып каан. ³² Олива ыяжындан кылган эжиктиң ийи чартыынга ол ·херувимнер, пальмалар болгаш частып келген чечектер дүрзүлери оя кескеш, алдын-биле шап каан, херувимнер, пальмаларны алдыннап каан. ³³ Өргээниң даштыкы өрээлинче кирер черге ол база шак ынчаар олива ыяжындан дөрт-булуңнуг кастыктар кылып каан. ³⁴ Шивиден ийи эжик кылып каан, оларның кайызы-даа шимчеп турар ийи хаалгалыг турган . ³⁵ Эжик-хаалгаларга ол херувимнер, пальмалар болгаш частып келген чечектер дүрзүлери оя кескеш, ол бүгүнү бир дески кылдыр алдын-биле шап каан.

³⁶ Соломон өргээниң иштики шөлүн чонуп каан үш одуруг даштар-биле база чонуп каан бир одуруг пөш чудуктар-биле долгандыр херимнеп каан .

³⁷ Дээрги-Чаяакчының өргээзиниң таваан Соломоннуң хааннаашкынының дөрткү чылында, Зиф деп ийиги айда салган. ³⁸ Ооң хааннаашкынының он бирги чылында, Бул деп сески айда Бурганның өргээзин канчаар бодап алганын ёзугаар тудуп дооскан. Соломон ону чеди чыл дургузунда тудуп келген.

Соломоннуң ордузу

¹ А бодунуң ордузун Соломон он үш чыл болгаш, тудуп дооскан . ² Ол «Ливанның арга-эзими» дээр ордуну тудуп каан. Ооң узуну чүс кыры дурту, дооразы бежен кыры дурту, бедии үжен кыры дурту; ол орду дөрт одуруг пөш адагаштарлыг турган, а адагаштар кырында пөш чудуктар салып каан. ³ Адагаштар кырында чыдар чудуктар кырынга ордунуң пөштен кылган сарапчазын салып каан. Бир одуруг адагаштарга-ла он беш чудук кылдыр, шупту дөртен беш чудук турган. ⁴ Ордунуң соңгалары бот-боттарынга дужааштыр, үш одуруг кылдыр турган. ⁵ Бүгү эжиктер болгаш эжик кастыктары дөрт-булуңнуг; үш одуруг соңга бүрүзү-ле дужунда ханада соңгаларга дужааштыр турган.

⁶ Соломон узуну бежен кыры дурту, дооразы үжен кыры дурту адагаштарлыг бажың тудуп каан. Ооң мурнуу талазында адагаштарлыг серилиг чер, ооң мурнунда бедиктээш турган .

⁷ Хаан улуска шииткел үндүрер дүжүлгелиг бажың азы Шиидилге бажыңы туткаш , ооң шалазын бүрүнү-биле пөш-биле шап каан. ⁸ А ооң чурттаар ордузу өске шөлде, Шиидилге бажыңының артында турган; ооң тургузуу база ындыг турган. Оон ыңай Соломон кадай кылдыр ап алганы фараоннуң уруунга ол бажың ышкаш бажың тудуп берген.

⁹ Ол тудугларны – таваандан үстүнге чедир – база улуг шөлдү хемчээл ёзугаар чонуп каан, хирээ-биле даштыкы база иштики талазындан кезип каан эки шынарлыг даштардан кылган турган. ¹⁰ Тудугларның таваанга салып каан эки дээн улуг даштарның чамдыызы он кыры дурту, чамдыызы – сес кыры дурту хемчээлдиг турган. ¹¹ Оларның тавааның кырындан хемчээл ёзугаар чонуп каан эки дээн өске даштар болгаш пөш чудуктар салып каан. ¹² Улуг шөлдү чонуп каан үш одуруг даштар-биле база бир одуруг пөш чудуктар-биле долгандыр херимнеп каан . Дээрги-Чаяакчының өргээзиниң иштики шөлүн болгаш өргээниң серилиг черин база ынчалдыр долгандыр херимнеп каан.

Бурганның өргээзиниң адагаштары, херекселдери

(2 Чыл. 3:15-17; 4:2-5, 11-22)

¹³ Соломон хаан Тир хоорайдан Хирам деп кижини чалаттырып эккелген . ¹⁴ Ол болза Неффалимниң аймаанга хамааржыр дулгуяк херээженниң оглу чүве-дир. Ооң ачазы Тир чурттуг, хүлер-биле ажылдаар ус-шевер кижи турган. Хирам хүлерден янзы-бүрү кылыглар кылып шыдаар, кедергей шевер, арга-мергежили бедик кижи чүве-дир . Ол усчу Соломон хаанга келгеш, аңаа дааскан бүгү ажылды кылып берген.

¹⁵ Хирам ийи хүлер адагашты шуткуп тудуп каан . Оларның кайызының-даа бедии он сес кыры дурту болган, а кайызын-даа долгандыр он ийи кыры дурту узун хендир орааттына бээр турган. ¹⁶ Оон ол адагаштарның бажынга салыр кылдыр хүлерден ийи капитель шуткуп куткан. Оларның кайызының-даа бедии беш кыры дурту болган. ¹⁷ Адагаштар бажында капительдерни өрүп каан илчирбежигештер болгаш улуг четкилер дүрзүлери каастап турган. Бир капительде-ле чеди четки бар турган. ¹⁸ Адагаштарда капительдерниң кырын каастап шывар кылдыр четкилерни долгандыр ийи одуруг гранат чимистери шуткуп каан. Ол ийи адагаштың бажын дөмейлештир кылып каан. ¹⁹ (А серилиг черде турар адагаштарның капительдерин дөрт кыры дурту бедик, лилия чечек хевирлиг кылдыр кылып каан.) ²⁰ Адагаштар бажында ийи капительге, четки чанында дөстек черлерниң кырынга ийи чүс-ийи чүс гранат чимизин одуруглай долгандыр тургузуп каан. ²¹ Өргээниң серилиг черинге адагаштар тургузуп каан. Бирээзин оң талазынга тургускаш, Яхин деп адап каан, а өскезин солагай талазынга тургускаш, Вооз деп адап каан. ²² Адагаштарның бажынга лилия чечек хевирлиг каасталгалар салып каан. Адагаштар кылыр ажыл ооң-биле доозулган.

²³ Оон Хирам «далай» дээр борбак чунар сава шуткуп куткан . Ооң бир эриинден өске эриинге чедир хемчээли он кыры дурту, бедии беш кыры дурту. Үжен кыры дурту узун хемчээр хендир ону долгандыр куржап турган. ²⁴ Далайның эрииниң адаан долгандыр ийи одуруг тыквалар дег дүрзүлер кылып каан . Бир кыры дурту хемчээлге-ле он тыква онаажыр болган. Тыкваларны далай-биле кады тудуш чаңгыс кылдыр шуткуп каан. ²⁵ Далай он ийи буга кырында турган; оларның үжү соңгу чүкче, үжү – барыын чүкче, үжү – мурнуу чүкче, үжү – чөөн чүкче көрүнген турган. Далай оларның ооргазында чыткан, а бугаларның соо ооң ортузунче, төпче угланган турган. ²⁶ Далайның кылыны дөрт илиг, а ооң эрии аяк эрии дег, лилия чечээ дег турган. Ооң ишкири 2000 бат .

²⁷ Хирам оон ыңай он хүлер тергежигеш кылып каан. Тергежигеш бүрүзүнүң-не узуну дөрт кыры дурту, дооразы дөрт кыры дурту, бедии үш кыры дурту болган. ²⁸ Тергежигештерниң тургузуу мындыг: олар рамкалар аразында турар ханажыгаштарлыг турган. ²⁹ Ол ханажыгаштарда база рамкаларның боттарында арзылаңнар, бугалар болгаш ·херувимнерни дүрзүлеп көргүскен. Арзылаңнарның база бугаларның кыры биле адаанда хевилээн каасталгалар бар. ³⁰ Бир тергежигеш-ле хүлер өзектиг дөрт хүлер дугуйлуг. Дөрт азыгда чунар саваны тудуп турар шуткуп куткан аскыыштар бар. Бир аскыыш дужунда-ла – хевилээн каасталгалар. ³¹ Тергежигештиң бажында ханызы бир кыры дурту төгерик үт бар. Ооң таваа-биле кады дооразы бүдүн чартык кыры дурту. Үттү долгандыр оюп хээлээн дүрзүлер турган. (А тергежигештерниң ханажыгаштары борбак эвес, дөрбелчин болган.) ³² Ханажыгаштар адаанда дөрт дугуйну өзектерин дамчыштыр тергежигешке кожуп, быжыглаан. Бир дугуйнуң-на бедии – бүдүн чартык кыры дурту. ³³ Дугуйларның тургузуу ·дайынчы тергениң дугуйларының тургузуу дег. Оларның өзектерин, куржагларын, салааларын болгаш өзектериниң иштин хүлерден шуткуп куткан.

³⁴ Бир тергежигеш-ле дөрт азыында бодундан бурунгаар үне берген дөрт аскыыштыг. ³⁵ Тергежигештиң бажында бедии чартык кыры дурту төгерик куржаг бар. Тергежигештиң тудалары болгаш ханажыгаштарын ооң бажы-биле тудуш чаңгыс кылдыр кылып каан. ³⁶ Тергежигештиң ханажыгаштар, тудаларынга – кайда-ла хостуг чер бар болдур – ·херувимнер, арзылаңнар болгаш пальмалар дүрзүлери оюп-сиилбип каан, а долгандыр – хевилээн каасталгалар бар. ³⁷ Ол ынчалдыр он тергежигеш кылып каан. Олар шупту бир аай шуткуттунган, бир дөмей хевир, хемчээлдиг турган.

³⁸ Оон Хирам он хүлер чунар сава кылып каан. Оларның бирээзиниң-не ишкири дөртен бат , диаметри дөрт кыры дурту. Бир чунар сава-ла он тергежигештиң бирээзиниң кырында турган. ³⁹ Беш чунар саваны Бурганның өргээзиниң оң талазынга, база бежин – солагай талазынга, а далай дээр улуг саваны өргээниң оң талазынга, мурнуу-чөөн азыгга тургузуп каан.

⁴⁰ Хирам оон ыңай савалар, хүл-узарлар болгаш аяктар кылып каан .

Хирам Дээрги-Чаяакчының өргээзинге Соломон хаанның чагыын ёзугаар кылып турган бүгү ажылын ооң-биле дооскан. Ооң кылган чүүлдери бо-дур:

⁴¹ ийи адагаш, оларның бажында паш хевирлиг ийи дөстек капитель, капительдерни каастап шып турар ийи четки;

⁴² ол ийи четкиге 400 гранат чимизи – ийи адагаш бажында капительдерни каастап шып турар ийи четкиниң кайызынга-даа ийи одуруг гранат чимизи онаажыр кылдыр;

⁴³ он тергежигеш болгаш оларның кырында он чунар сава;

⁴⁴ далай дээр бир улуг чунар сава болгаш ооң адаанда он ийи буга;

⁴⁵ савалар, хүл-узарлар болгаш аяктар.

Дээрги-Чаяакчының өргээзинге ажыглазын дээш, Хирам ол бүгү эт-херекселди Соломон хаанга кылайтыр хоюглап каан хүлерден кылып берген. ⁴⁶ Хаан ол эт-херекселди Иордан шынаазынга, Сокхот биле Цартанның аразында дойдан кылган шуткуур хепке шуткуп кударын дужааган. ⁴⁷ Соломон ол бүгү эт-херекселди деңзилевээн, чүге дээрге олар дыка хөй турган. Хүлерниң ниити деңзизи билдинмес бооп арткан .

⁴⁸ Соломон оон ыңай Дээрги-Чаяакчының өргээзинге ажыглаар бүгү алдын эт-херекселди кылып каан:

өргүл салыр алдын бедигээш , ыдыктаан хлебтер салыр алдын ширээ ;

⁴⁹ арыг алдындан кылган чырыткылар (эң ыдыктыг өрээлдиң мурнунда, бежи – оң талазында, бежи – солагай талазында), чырыткының чечектери, деңнери, дең өзээ үзе кезер ызырар кыскаштары;

⁵⁰ арыг алдындан кылган чунар савалар, бижектер, хымыштар, хүүрекчигештер, айдызаар савалар , өргээниң эң ыдыктыг иштики өрээлиниң база ыдыктыг өрээлиниң алдын шүнчүктери.

⁵¹ Соломон хаанның Дээрги-Чаяакчының өргээзинге кылып турган бүгү ажылы ынчалдыр доозулган. Соломон бодунуң ачазы Давидтиң Дээрги-Чаяакчыга бараалгаткан чүүлдерин : алдын-мөңгүн биле эт-херекселди эккелгеш, Дээрги-Чаяакчының өргээзиниң эртине шыгжамырынче суктуруп каан.

Ыдыктыг аптараны Бурганның өргээзинче көжүргени

(2 Чыл. 5:2-14)

¹ Соломон оон Израильдиң ·баштыңнарын, израиль аймактар, төрел бөлүктерниң бүгү нояннарын Иерусалимде бодунче – Дээрги-Чаяакчының чагыг-керээзиниң аптаразын Давидтиң Хоорайындан , ·Сион дагдан өскээр көжүрер дээш – кыйгырып алган. ² Бүгү израильчилер Соломон хаанның кыйгырганын ёзугаар байырлал үезинде, Атаним дээр чедиги айда чыглып келген .

³ Израильдиң бүгү ·баштыңнары чедип кээрге, Бурганның бараалгакчылары ыдыктыг аптараны көдүргеш, ⁴ ооң-биле кады ·Ужуражылга майгынын база аңаа турган бүгү ыдыктыг эт-херекселди алгаш чорупканнар. Бурганның бараалгакчылары болгаш левиттер ол бүгүнү көдүрүп аппар чыткан, ⁵ а Соломон хаан болгаш ооң кыйгырыы-биле чыылган бүгү израиль ниитилел ыдыктыг аптараның мурнунда бар чораан; олар өргүл кылдыр эңдерик шээр болгаш бода малды эккеп салып турган – ол малды санаары-даа, эргий көөрү-даа болдунмас, хөлүн эрттир хөй болган.

⁶ Бурганның бараалгакчылары Дээрги-Чаяакчының чагыг-керээзиниң аптаразын Ооң өргээзиниң иштинде турар черинге, эң ыдыктыг өрээлге эккелгеш, ·херувимнер чалгыннарының адаанга тургузуп каан . ⁷ Херувимнерниң чалгыннары аптараның турар чериниң кырынга херлип , ооң бодун база ону көжүрерде ажыглаар көдүрткүүш-мергелерни шыва апкан турган. ⁸ Көдүрткүүш-мергелер дыка узун болгаш, оларның уштары эң ыдыктыг өрээлдиң мурнунда ыдыктыг өрээлден көстү бээр, ынчалза-даа өргээниң даштындан көөрге, көзүлбес турган. Олар ында амдыгаа чедир бар. ⁹ Ыдыктыг аптарада ийи калбак даштан өске чүү-даа чок болган . Оларны ынаар Моисей ·Хорив дагның чанынга, кажан израильчилер египет черден үнүп келгенде, Дээрги-Чаяакчы ол дагга чон-биле чагыг-керээ чарып алган соонда, суп каан чүве-дир .

¹⁰ Бурганның бараалгакчылары ыдыктыг черден үнүп кээрге, Дээрги-Чаяакчының өргээзин булут бүргей апкан . ¹¹ Ынчангаш олар булуттуң хараазы-биле бараан болур харык чок болганнар, чүге дээрге Дээрги-Чаяакчының өндүр чырыы Ооң өргээзин бүргей апкан.

¹² Соломон ынчан: «Дээрги-Чаяакчы чажыт дүмбей черге чурттаарын чугаалаан болгай . ¹³ Сеңээ мөңге шагда чурттаар чер кылдыр өндүр улуг өргээ тудуп бердим» – дээн.

Соломоннуң чонга чугаалаан чүвези

(2 Чыл. 6:3-11)

¹⁴ Израильчилер шупту аңаа чыглып келген турда, хаан оларже эргилгеш, алгап-йөрээп каан . ¹⁵ Оон ол мынча дээн: «Израильдиң Бурганы Дээрги-Чаяакчыга алдар! Ол мээң ачам Давидке Бодунуң аксы-сөзү-биле аазаан чүвезин Бодунуң холу-биле боттандырды. Дээрги-Чаяакчы: ¹⁶ „Бодумнуң израиль чонумну Египеттен үндүре берген хүнүмден бээр Мен Израильдиң кайы-даа аймаанга, Мээң адымга тураскааткан өргээни тургузар дээш, хоорай шилип албаан мен; ынчалза-даа Мээң израиль чонумну чагырар кылдыр ам Давидти шилип алган мен“ – деп чугаалаан болгай .

¹⁷ Мээң ачам Давид Израильдиң Бурганы Дээрги-Чаяакчының адынга тураскааткан өргээ тударын күзээн-даа болза , ¹⁸ Дээрги-Чаяакчы аңаа: „Сен Мээң адымга тураскааткан өргээ тударын бодап алган-дыр сен, ол бодалың эки-даа-дыр. ¹⁹ Ынчалза-даа өргээни сен эвес, оглуң тудар. Сээң ботталдырган оглуң Мээң адымга тураскааткан өргээни тудуп каар-дыр“ – дээн .

²⁰ Дээрги-Чаяакчы Бодунуң аазаашкынын күүсетти. Мен ам Ооң аазаанын ёзугаар мээң ачам Давидтен салгап алганым Израильдиң дүжүлгезинде саадаптым база Израильдиң Бурганы Дээрги-Чаяакчының адынга тураскааткан өргээ тудуп кагдым. ²¹ Мен өргээде Дээрги-Чаяакчының бистиң ада-өгбевисти Египеттен үндүре бергеш, олар-биле чарган чагыг-керээзин суп каан аптараның турар черин белеткеп кагдым».

Бурганның өргээзин ыдыктап турда, Соломоннуң мөргүлү

(2 Чыл. 6:12-42)

²² Соломон бүгү израиль ниитилел көрүп турда, Дээрги-Чаяакчының өргүл салыр бедигээжиниң мурнунга туруп алгаш, холдарын дээрже сунгаш , мынча дээн: ²³ «Израильдиң Бурганы Дээрги-Чаяакчы! Бедик дээрде-даа, чырык черде-даа Сеңээ дөмей Бурган чок . Бүгү чүлдү-чүрээ-биле Сээң оруктарыңны эдерип турар чалчаларыңга энерелиң көргүзүп, чагыг-керээңни сагып турар-дыр сен. ²⁴ Бодуңнуң чалчаң, мээң ачам Давидке берген сөзүңнү ээледиң. Сен ол аазаашкынны Бодуңнуң аксы-сөзүң-биле чугааладың, а бөгүн ону Бодуңнуң холуң-биле боттандырдың.

²⁵ А ам, Израильдиң Бурганы Дээрги-Чаяакчы, Бодуңнуң чалчаң, мээң ачам Давидке: „Бир эвес сээң оолдарың, бодуңнуң Мени дыңнап турганың дег, Мени тооп дыңнап, Мээң оруумдан өскээр барбас болза, Израильдиң дүжүлгезинге Мээң мурнумга саадаар сээң салгакчың үстүп төнмес“ – дээн аазаашкыныңны утпайн көрем . ²⁶ Израильдиң Бурганы, Бодуңнуң чалчаң, мээң ачам Давидке Сээң берген сөзүң ам боттанзын!

²⁷ Ынчаарга Бурган чер кырынга чурттаар деп бе? Дээр, эң бедик дээр безин Сени сыңырып шыдавас болганда, мээң тудуп кааным бо өргээ Сени канчап сыңырарыл?! ²⁸ Ындыг-даа болза, Бодуңнуң чалчаңның мөргүлүн, ооң чалынганын дыңнап көрем, Бурганым Дээрги-Чаяакчы! Бөгүн сээң мурнуңга Бодуңнуң чалчаңның мөргүп турар чалынган дилээн база мөргүлүн дыңнап көрем! ²⁹ Сээң карааң дүне-хүндүс бо өргээже, аңаа хамаарыштыр: „Мээң ат-алдарым маңаа турар“ – дээн чериңче шимдинмейн көрзүн. Бодуңнуң чалчаңның бо черже шиглей көргеш, чаннып турар мөргүлүн дыңнап көрем. ³⁰ Сээң чалчаң, Сээң чонуң бо черже шиглей көргеш, мөргүп эгелээрге, бистиң чалынган дилээвисти дыңнап көрем. Чурттап турар дээриңден дыңнап калам. А дыңнап кааш, өршээп көрем.

³¹ Бир кижи өске кижиге удур бачыт үүлгеткен дижик. Буруудаттыргандан ооң буруу чогунуң дугайында даңгырак негээрге, ол кижи бо өргээге келгеш, Сээң өргүл бедигээжиңниң мурнунга даңгырак бээр . ³² Ынчан Сен дээрден дыңнап кааш, хемчег ап көрем. Бодуңнуң чалчаларыңның херээн шиидип, буруулуг кижиге кеземчеден онаап, ооң кылган үүлгедиин бодунуң бажынче халдадып көр, а буруу чок кижини агартып, ооң чөптүг-шынныын бадыткап көр.

³³ Сээң израиль чонуң Сеңээ удур бачыт үүлгеткеш, дайзыннарга чылча шаптырып алган дижик . Чонуң Сенче эглип кээр, Сээң адыңны алгап-мактаар, бо өргээге Сеңээ мөргүүр база Сеңээ чаннып, дилег кылыр. ³⁴ Ынчан Сен дээрден дыңнап кааш, Бодуңнуң израиль чонуңнуң бачыдын өршээп, оларның ада-өгбезинге Сээң берген чериңче чандырып көрем.

³⁵ Дээр хагдына берип, Сээң чонуңнуң Сеңээ удур бачыт үүлгеткени дээш, чаъс чагбайн барган дижик . Сен ону кезедириңге, чонуң оон бо черже шиглей көргеш, мөргүүр, Сээң адыңны алгап-мактаар база бодунуң бачыдындан ойталаар. ³⁶ Ынчан дээрден дыңнап кааш, Бодуңнуң чалчаларыңның, Бодуңнуң израиль чонуңнуң бачыдын өршээп көрем. Оларга олап чоруур ужурлуг шынныг орукту айтып берип көрем база Бодуңнуң чонуңга Сээң өнчү кылдыр берген чериңге чаъстан чагдырып көрем.

³⁷ Аш-чут, хамчык аарыг, хуюкталдыр чиир хат, дүжүт аарыы, шергилер, мөөң шартылаа черге халавын халдаткан дижик; азы дайзын израиль чонну бодунуң-на черинге, хоорайларынга кызагдап, бүзээлеп алган дижик; азы кандыг-бир айыыл-халап, аарыг-аржык келген дижик . ³⁸ Бир кижи азы Сээң бүгү израиль чонуң кандыг-даа болза мөргүл кылып, чаннып дилээр болза, олар шупту боттарының чүрээнде качыгдалды ожаап билгеш, бо өргээже холдарын тейлеп сунар болза, ³⁹ ынчан Бодуңнуң чурттап турар дээриңден дыңнап кааш, оларны өршээп, хөделип көрем. Кижи бүрүзүн ооң ажыл-херээн ёзугаар, ооң сеткил-чүрээн билип, шын шиидип көрем, чүге дээрге чүгле Сен бүгү кижи амытанның сеткил-чүрээн билир болгай сен . ⁴⁰ Сээң оларның ада-өгбезинге бергениң чер кырынга чурттап турар үезиниң дургузунда олар Сенден коргуп чорзун.

⁴¹ А Сээң израиль чонуңнуң санынче кирбес, ынчалза-даа ырак черден Сээң алдар-адың дыңнааш, чедип келген даштыкы кижиге хамаарыштыр . ⁴² Улус Сээң өндүр улуг адың, Сээң күчүлүг холуң болгаш күш-шыдалың дугайында дыңнап каар болгай. Кажан даштыкы кижи чедип келгеш, бо өргээже шиглей көргеш, мөргүүрге, ⁴³ Бодуңнуң чурттап турар дээриңден дыңнап каап көрем, ооң Сенден дилээн бүгү чүвезин күүседип берип көрем. Оон чер-делегейниң бүгү чоннары Сээң адыңны билип алзын, Сээң израиль чонуң ышкаш, Сенден кортсун база мээң тудуп кааным бо өргээни Сээң адың-биле адап каанын билип алзын.

⁴⁴ Кажан Сээң чонуң бодунуң дайзыны-биле дайылдажыр дээш Сээң айытканың орук-биле чорупкаш, Сээң шилип алганың бо хоорайже, Сээң адыңга тураскааткан, мээң тудуп кааным өргээже көрүнгеш, Дээрги-Чаяакчы сеңээ мөргүүрге, ⁴⁵ дээрден ооң мөргүлүн, чалынган дилээн дыңнап кааш, аңаа дузадан кадып көрем.

⁴⁶ Сээң чонуң Сеңээ удур бачыт үүлгедирге – а бачыт үүлгетпес кижи чок-ла болгай – Сен аңаа килеңней бергеш, ону дайзыннарынга хүлээдип бээриңге, олар ону тудуп алгаш, ыракта азы чоокта турар бодунуң черинче аппаар дижик. ⁴⁷ Сээң чонуң ол черге сеткил-чүрээ өскерилгеш, Сенче эглип, туттуруушкунда турар черинге Сеңээ: „Бис бачыт үүлгедип, бузут кылып алдывыс, буруудаан-дыр бис“ – деп мөргүүр болза ; ⁴⁸ бир эвес Сээң чонуң ону тудуп аппарган дайзыннарның черинге бүгү чүлдү-чүрээнден, сеткилиниң ханызындан Сенче эглип, Сээң ооң ада-өгбезинге берген чериңче, Сээң шилип алганың хоорайже, Сээң адыңга тураскааткан, мээң тудуп кааным өргээже көрүнгеш, Сеңээ мөргүүр болза , ⁴⁹ Бодуңнуң чурттап турар дээриңден ооң мөргүлүн болгаш чалынган дилээн дыңнап кааш, аңаа дузадан кадып көрем, ⁵⁰ Бодуңнуң чонуңну Сеңээ удур үүлгеткен бачыттары дээш өршээп көрем. Ооң Сеңээ удур кылган бүгү кемниг херектерин өршээп, ону тиилеп алган дайзыннарының аңаа ээ-хайыралыг боор сагыжын оттуруп көрем . ⁵¹ Чүге дээрге ол Сээң чонуң-дур, Сээң Египеттен – шак ол хайылдырар суугудан үндүре берген хуу өнчүң-дүр .

⁵² Сээң карактарың Бодуңнуң чалчаң биле Бодуңнуң израиль чонуңнуң мөргүлүнче кичээнгейден салзын – бис Сенден дуза дилеп кыйгырарывыска-ла, бисти үргүлчү дыңнап көрем. ⁵³ Чүге дээрге Сен бистиң ада-өгбевисти Египеттен үндүре бергеш, чалчаң Моисейни дамчыштыр медеглээниң ёзугаар, израиль чонну чер-делегейниң бүгү өске чоннарындан Бодуңга хуу өнчү кылдыр аңгылап алган болгай сен, Дээрги-Бурган-Чаяакчы! »

Соломоннуң израиль чонну алгап-йөрээгени

⁵⁴ Бодунуң мөргүлүнүң үезинде Соломон холдарын хере сунуп алгаш, өргүл салыр бедигээш чанынга дискек кырынга олурган. Ол бүгү мөргүлүн болгаш чалынган дилээн чугаалап дооскаш, туруп келгеш, чыылган бүгү израиль ниитилелди алгап-йөрээгеш , дыңзыг үн-биле мынча дээн: ⁵⁶ «Аазаанын ёзугаар Бодунуң израиль чонунга амыр-дышты хайырлаан Дээрги-Чаяакчыга алдар! Бодунуң чалчазы Моисейни дамчыштыр Ооң берген ачылыг аазаашкыннарындан чаңгыс-даа сөс күүселде чок артпаан . ⁵⁷ Бистиң Бурганывыс Дээрги-Чаяакчы, ада-өгбевис-биле кады чорааны дег, бистиң-биле кады болзун! Ол бисти кажанда-даа каапкаш барбазын! ⁵⁸ Ол бистиң чүректеривисти Бодунче ээлдирип алзын! Ынчан Ооң оруктары-биле чоруур бис, ада-өгбевиске Ооң айыткап-чагаан айтыышкыннарын, дүрүмнерин болгаш хоойлуларын сагып, күүседир бис. ⁵⁹ Дээрги-Чаяакчының мурнунга мөргүп турган бо сөстерим Ооң чалчазы меңээ база Ооң израиль чонунга хүннүң-не дуза катсын! Дүне-хүндүс-даа Ол мээң сөстеримни бодап чорзун, Бодунуң кичээнгейинден үндүрбезин. ⁶⁰ Ынчан чер-делегейниң бүгү чоннары Дээрги-Чаяакчыны Бурган деп, Оон өске Бурган чок деп билип аар . ⁶¹ А силерниң чүректериңер Дээрги-Чаяакчы Бурганывыс-биле бүрүн эп-найыралдыг болзун, ынчан силер, амгы үеде ышкаш, Ооң дүрүмнерин ёзугаар чурттап, Ооң айтыышкыннарын күүседир силер».

Өргээни Бурганга бараалгатканы

(2 Чыл. 7:4-10)

⁶² Хаан, ооң-биле кады бүгү израильчилер Дээрги-Чаяакчының мурнунга өргүл салып эгелээн. ⁶³ Соломон Дээрги-Чаяакчыга эп-найырал өргүлү кылдыр 22 000 бода мал, 120 000 шээр мал эккеп салган. Хаан база бүгү израильчилер Дээрги-Чаяакчының өргээзин Аңаа ынчалдыр бараалгадып кааннар. ⁶⁴ Ол-ла хүн хаан Дээрги-Чаяакчының өргээзиниң мурнунда турар шөлдүң төп кезээн ыдыктап каан – хаан аңаа бүрүн өрттедир өргүлдер, далган-тараа өргүлдери болгаш эп-найырал өргүлдериниң үс-чаан эккеп салган. Чүге дээрге Дээрги-Чаяакчының мурнунда турар хүлер өргүл бедигээжи бүрүн өрттедир өргүлдер, далган-тараа өргүлдери болгаш эп-найырал өргүлдериниң үс-чаан сыңырар хире эвес болган.

⁶⁵ Соломон, а ооң-биле кады бүгү израильчилер – соңгу чүкте Лево-Хаматтан эгелээш, мурнуу чүкте Египет-биле кызыгаарда хемге чедир черлерден чыылган мөөң чон – ол үеде байырлал кылган. Олар Дээрги-Чаяакчы Бурганывыстың мурнунга чеди хүн, оон база чеди хүн – каттышкаш, он дөрт хүн – байырлап келген . ⁶⁶ Дараазында хүнде Соломон чонну чандырыпкан. Улус хаанны алгап-йөрээгеш, Дээрги-Чаяакчының Бодунуң чалчазы Давидке база Бодунуң израиль чонунга кылган бүгү буяны дээш сеткил-чүрээнде өөрүп-хөглеп, аалдарынче тарап чорупкан.

Дээрги-Чаяакчының Соломонга база катап көзүлгени

(2 Чыл. 7:11-22)

¹ Кажан Соломон Дээрги-Чаяакчының өргээзин, хаанның ордузун база тудуксаан бүгү чүвезин тудуп доозуптарга, ² Дээрги-Чаяакчы аңаа, ооң мурнунда Гаваонга көзүлгени дег , база катап көстүп келген. ³ Хаанга Ол мынча дээн: «Сээң мөргүлүң биле чалынган дилээңни дыңнап кагдым. Мен сээң тудуп кааның, Мээң адымга кезээ мөңгеде тураскааткан өргээни ыдыктап алдым. Мээң көрүжүм биле бодалдарым кезээде ынаар угланган болур . ⁴ А сеңээ хамаарыштыр. Бир эвес сен Мээң мурнумга, бодуңнуң ачаң Давид ышкаш, арыг чүректиг, шынчы чурттаар болзуңза ; Мээң бүгү айтыышкыннарымны күүседип, Мээң дүрүм-хоойлуларымны сагыыр болзуңза, ⁵ сээң ачаң Давидке: „Израильдиң дүжүлгезин ээлээр салгакчы чок артпас сен“ – деп аазааным дег , сээң хаан дүжүлгеңни Израильге кезээ мөңгеде быжыглап каар мен.

⁶ А бир эвес израильчилер силер азы силерниң үре-салгалыңар Менден хая көрнүп, силерге Мээң бергеним айтыышкыннар, дүрүмнерни сагывас, күүсетпес болзуңарза, өске бурганнарга бараан болуп, мөгейип баар болзуңарза, ⁷ Мен израиль чонну силерге берген Мээң черимге турбас кылдыр узуткап каар мен , Бодумнуң алдар-адымга дээш ыдыктап кааным бо өргээден ойталаар мен. Израиль ынчан бүгү чоннарга бужар үлегер-чижек, кочу-шоот апаар . ⁸ Бо өргээ ам бедик-тир , ындыг-даа болза, ол үеде ооң чаны-биле эрткен кижи бүрүзү элдепсинер, кочулап сыгырар база: „Дээрги-Чаяакчы бо чуртту, бо өргээни чүге ынчаар аажылааны ол?“ – деп айтырар . ⁹ А улус: „Олар ада-өгбезин египет черден үндүре берген Бурганы Дээрги-Чаяакчыдан ойталааш, өске бурганнар эдерип, оларга бараан болуп, мөгейгени дээш, Дээрги-Чаяакчы ол улусче бо айыыл-халапты ыткан“ – деп харыылаар».

Соломоннуң өске ажыл-херектери

(2 Чыл. 8:1-18)

¹⁰ Соломон ол ийи тудугну – Дээрги-Чаяакчының өргээзи биле хаанның ордузун – чээрби чыл иштинде тудуп дооскан соонда , ¹¹ Тирниң хааны Хирамга Галилея деп девискээрде турар чээрби хоорай берген, чүге дээрге Хирам Соломонга пөш, шиви ыяшты болгаш алдынны ооң күзээнин ёзугаар берип турган. ¹² А Хирам Соломоннуң берген хоорайларын көөр дээш Тирден чедип кээрге, олар аңаа таарышпайн барган. ¹³ Ол: «Меңээ бо чүү адам хоорайлар бергениң ол, дуңмам?» – деп айтырган чүве-дир. Ынчангаш оларның турар черин Кавул деп адап каан. Ол черниң ады амдыгаа чедир ындыг бооп арткан. ¹⁴ Хирам оон хаанга 120 °талант алдын чорудуп берген.

¹⁵ Соломон албадалдыг ажылчын күш ажыглап тургаш , Дээрги-Чаяакчының өргээзин, бодунуң ордузун , Милло шивээни , Иерусалимниң ханазын база Асор, Мегиддон болгаш Гезер хоорайларны тудуп каан. ¹⁶ (Египеттиң хааны фараон Гезерже халдааш, эжелеп алган чүве-дир. Фараон хоорайны өрттедипкеш, ооң ·хананей чурттакчыларын кыра шаап каапкан болгаш ону бодунуң уруунга, Соломоннуң кадайынга , өнчү кылдыр берипкен, ¹⁷ а Соломон Гезерни катап тудуп каан.) Оон ыңай Алдыы Бет-Орон , ¹⁸ Ваалат болгаш ээн кургаг ховуга Тадмор хоорайларны быжыглап тудуп каан. ¹⁹ А ол ышкаш аъш-чем курлавыры шыгжаар бүгү хоорайларны база бодунуң ·дайынчы тергелерин болгаш аъттарын тургузар хоорайларны тудуп каан . Соломон Иерусалимге, Ливанга болгаш чагырып турганы бүгү черлерге тудар дээн бүгү чүвезин тудуп каан.

²⁰ Соломон амор, хет, ферез, хиввей болгаш иевус чоннарның артынчызын (олар шупту израиль уктуг эвес турган) – ²¹ оларның чуртка артып калган, израильчилерниң бүрүнү-биле узуткап шыдавааны үре-салгалын – кулдар ышкаш ажылдадып ажыглап турган, амдыгаа чедир ындыг бооп арткан. ²² А израильчилерни Соломон кул кылдыр ажыглаваан . Олар ооң шериглери, дүжүметтери, нояннары, шериг баштыңнары, ооң дайынчы тергелериниң башкарыкчылары, аъттыг шерииниң удуртукчулары бооп турган. ²³ Соломоннуң ажылдарының башкарыкчылары – ында ажылчын күштү хайгаарап турар 550 кижи база турган.

²⁴ Фараоннуң уруу Давидтиң Хоорайындан Соломоннуң аңаа тудуп берген ордузунче көже берген . Соломон ооң соонда Милло шивээзин быжыглап тудуп каан .

²⁵ Соломон чылда үш катап Дээрги-Чаяакчыга тудуп бергени өргүл салыр бедигээшке бүрүн өрттедир болгаш эп-найырал өргүлдери эккеп салып, Дээрги-Чаяакчының мурнунга чаагай чыттыг чүүлдер кыпсып турган. Бурганның өргээзин ол ынчалдыр тудуп дооскан.

²⁶ Соломон оон ыңай эдом черде Эйлат хоорайның чанында Эцион-Гавер өртээлге , Кызыл далайның эриинге корабльдар тудуп турган. ²⁷ А Хирам хаан бодунуң эжиндирип билир далайжыларын Соломоннуң улузу-биле кады корабльдарга албан эрттирзин дээш чорудупкан . ²⁸ Олар Офирже эжиндирип чорупкаш , ол черден 420 °талант алдын эккелгеш, Соломон хаанга чедире бергеннер.

Шеваның кадыны-биле ужуражыышкын

(2 Чыл. 9:1-12)

¹ Шеваның кадыны Соломоннуң Дээрги-Чаяакчының ачызында алдаржаанын дыңнап кааш, аңаа берге айтырыглар салып, шенээр дээш чедип келген . ² Ол кадын Иерусалимге хөй эдеринчилиг, чаагай чыттыг чүүлдер чүдүрген коштаан тевелерлиг, дыка хөй алдынныг болгаш эртине даштарлыг келгеш, Соломонга барып ужурашкаш, ооң-биле угаан-сагыжынга кирген бүгү чүве дугайында чугаа кылган . ³ Соломон ооң бүгү айтырыгларынга харыылап берген; хаанның аңаа тайылбырлап шыдавааны билдинмес чүү-даа чүве чок болган. ⁴ Шеваның кадыны Соломоннуң бүгү мерген угаанын база ооң тудуп каан ордузун көрген. ⁵ Оон хаанның столунда аъш-чемни, ооң дүжүметтериниң оран-бажыңын, ооң чалчаларының бараан болуп турарын, оларның идик-хевин, хаанның дашка тудукчуларын, ооң Дээрги-Чаяакчының өргээзинге эккеп салып турар бүрүн өрттедир өргүлдерин база көргеш, кайгаанындан тыныжы бачымнай берген. ⁶ Хаанга ол мынча дээн: «Бодумнуң чуртумга сээң херектериң болгаш мерген угааның дугайында дыңнаан мен, ол бүгү шын болду! ⁷ А мен маңаа кээп, ол бүгүнү бодум караам-биле көрбээн шаамда, чугааларга бүзүревейн турдум. Ам көөрүмге, улус меңээ чартыын безин чугаалаваан бооп-тур: сээң мерген угааның биле байлакшылың мээң дыңнаанымдан оранчок хөй-дүр. ⁸ Сээң улузуң амыр-чыргалдыг-дыр. Үргүлчү сээң мурнуңга бараан болуп, мерген угааныңны дыңнап турар чалчаларың амыр-чыргалдыг-дыр. ⁹ Сенче ээ көрнүп, сени Израильдиң дүжүлгезинге олуртуп каан Бурганың Дээрги-Чаяакчыга алдар! Дээрги-Чаяакчы Израильге Бодунуң мөңге ынакшылы дээш сени хаан кылып каан-дыр – сен ам чөптүг чорук биле шынныг шииткел ёзугаар кылыр-дыр сен ».

¹⁰ Шеваның кадыны хаанга 120 °талант алдын, эңдерик чаагай чыттыг чүүлдер болгаш эртине даштарны белекке берген. Кадынның Соломон хаанга бергени дег эмгежок хөй чаагай чыттыг чүүлдерни улус кажан-даа эккеп көрбээн турган.

¹¹ А Хирамның Офирден алдын сөөртүп эккеп турган корабльдары оортан дыка хөй сандал ыяш биле эртине даштар база сөөртүп эккелген. ¹² Хаан ол ыяштан Дээрги-Чаяакчының өргээзинге болгаш хаанның ордузунга чадалар чаактары база хөгжүмчүлерге чадаган, чанзылар кылып берген. Амгы үеге чедир ынча хөй сандал ыяшты кажан-даа чуртче киир сөөртпээн, ынча хөй ыяш көстүп көрбээн.

¹³ Соломон хаан Шеваның кадынынга бодунуң черле берип чаңчыккан белектеринден аңгыда, ооң күзээн-не, дилээн-не бүгү чүвезин база хайырлаан. Ооң соонда кадын улузу-биле кады чуртунче чана берген.

Соломоннуң бай-байлаа болгаш өндүр-чаагайы

(2 Чыл. 9:12-28)

¹⁴ Соломон чылдың-на 666 °талант алдынны ап турган. ¹⁵ Оон аңгыда садыгжылардан, даштыкы садыглажылгадан, бүгү араб хааннардан, израиль девискээрлерниң чагырыкчыларындан ажык-орулганы ап турган.

¹⁶ Соломон хаан 200 улуг дозуг-камгалал кылып алгаш, алдын-биле шап каан. Бир дозуг-камгалалды-ла кылырынга 600 °шекел алдын чарыгдаан. ¹⁷ Ол ышкаш 300 бичежек дозуг-камгалал база кылып алгаш, алдын-биле шап каан . Оларның бирээзин-не кылырынга үш °мина алдын чарыгдаан. Дозуг-камгалалдарны хаан «Ливанның арга-эзими» дээр ордуга тургузуп каан.

¹⁸ Хаан оон ыңай чаан сөөгүнден улуг дүжүлге кылгаш, ону арыг алдын-биле шап каан. ¹⁹ Дүжүлгеже үнер алды тепкииш турган, а ооң ооргазын үстүү талазынче төгерик кылдыр кылып каан. Дүжүлгениң олудунуң ийи талазынга хол салыр черлер кылгаш, оларның чанынга ийи арзылаң дүрзүзү тургузуп каан. ²⁰ Оон ыңай алды тепкииште он ийи арзылаң – бир тепкииштиң-не ол-бо талазында ийи арзылаң кылдыр тургулаан. Өске кандыг-даа күрүнеге ол ышкаш коя каасталгалар кажан-даа туруп көрбээн.

²¹ Соломон хаанның бүгү дашка-кундагазын алдындан кылган турган; «Ливанның арга-эзими» дээр ордуда бүгү эт-херекселди база арыг алдындан кылган. Мөңгүнден кылган чүү-даа чок болган, чүге дээрге Соломоннуң үезинде мөңгүн хөй боорга, ону үнелевейн турган.

²² Далайга хаан Хирамның корабльдары-биле кады Фарсисче эжиндирер корабльдарлыг турган . Үш чыл болгаш-ла, корабльдар ээп кээп, алдын-мөңгүн, чаан сөөгү, сарбашкыннар болгаш алдын-доос куштар сөөртүп эккеп турган.

²³ Соломон хаан бай-байлаа болгаш мерген угааны-биле чер-делегейниң бүгү хааннарын ажып турган . ²⁴ Чер-делегейде бүгү улус Соломоннуң угаан-чүрээнче Бурганның сиңниктиргени мерген угаанны дыңнаар дээш ооң-биле ужуражыксаар болган . ²⁵ Келген кижи бүрүзү бодунуң белээн: алдын-мөңгүн эдилелдер, идик-хеп, ок-чепсек, чаагай чыттыг чүүлдер, аъттар болгаш элчигеннерни чылдың-на эккеп берип турган.

²⁶ Соломон ·дайынчы тергелер, аъттыг шерииниң санын көвүдедип алган. Ол 1400 дайынчы тергелиг, 12 000 аъттыг шериглиг турган . Хаан дайынчы тергелер биле аъттарны тускай хоорайларга , а чамдыызын бодунуң чанынга, Иерусалимге, тудуп турган. ²⁷ Соломоннуң чагырган үезинде Иерусалимде чеже даш барыл, мөңгүн база ынча апарган, а пөштен кылган тудуглар эңдерлип, пөш ыяжын Шефела девискээринде фига ыяжы дег анаа чүүл кылдыр санап турган. ²⁸ Соломонга аъттарны Египеттен база Кувадан эккеп турган – хаанның садыгжылары аъттарны Кувадан садып ап турган чүве-дир. ²⁹ Бир ·дайынчы тергени Египеттен эккеп, 600 °шекел мөңгүн-биле садып ап, а бир аътты 150 шекел мөңгүн-биле садып ап турган чүве-дир. Ол бүгүнү шак ынчаар, Соломоннуң садыгжыларын дамчыштыр, бүгү хет болгаш арамей хааннарга база чедирип берип турган.

Соломоннуң өске бурганнарга мөгейгени

¹ Соломон хаан фараоннуң уруундан аңгыда, хөй даштыкы херээженнерге – моав, аммон, эдом, сидон болгаш хет кыстарга ынак турган. ² Дээрги-Чаяакчы израильчилерни ол чоннарга хамаарыштыр: «Оларның кыстары-биле өг-бүле тутпаңар, чүге дээрге олар силерниң сеткил-чүрээңерни боттарының бурганнарын эдерер кылдыр албан дуурайлап аар» – деп сагындырып турган . А Соломоннуң ынак херээженнери ол чоннарга хамааржып турган-даа болза, хаан оларга хандыкшып, туралаар болган. ³ Ол 700 даңгына кадайлыг база 300 ·кул-кадайлыг турган; кадайлары ону шын оруктан өскээр самыырадып каапкан. ⁴ Соломон кырый бээрге, кадайлары ооң сеткил-чүрээн хары бурганнар эдерер кылдыр дуурайлап алган, ооң сеткил-чүрээ Дээрги-Чаяакчы Бурганынга, ачазы Давидтиң сеткил-чүрээниң бердингени дег, бүрүнү-биле бердинген эвес апарган . ⁵ Ол сидончуларның кыс бурганы Астартага , аммоннарның чүдек-бужар бурганы Милхомга бараан болуп эгелээн. ⁶ Соломон Дээрги-Чаяакчының мурнунга бузут үүлгедип, Ону, бодунуң ачазы Давидтиң эдерип чорааны дег, бүрүнү-биле эдербейн барган.

⁷ Оон Иерусалимниң дужунда дагга Соломон моавтарның чүдек-бужар бурганы Хамоска база аммоннарның чүдек-бужар бурганы Молохка мөгейиишкин кылыр черлер тудуп каан . ⁸ Боттарының бурганнарынга айдызап, өргүлдер салып турган бүгү даштыкы кадайларынга ынчалдыр кылып берген.

⁹ Дээрги-Чаяакчы Соломонга килеңней берген, чүге дээрге Израильдиң Бурганы аңаа ийи катап көзүлген-даа болза , ооң чүрээ Дээрги-Чаяакчыга шынчы артпаан.

¹⁰ Дээрги-Чаяакчы Соломонга хары бурганнар эдерерин хоруп каан-даа болза , ол Ооң айтыышкынын тооп дыңнаваан. ¹¹ Ынчангаш Дээрги-Чаяакчы Соломонга мынча дээн: «Бир-тээ, сен ынчаар кылып турар болганыңда, Мээң чагыг-керээмни база сеңээ сагыырын айыткан Мээң дүрүмнеримни кадагалап албаан болганыңда, Израильде чагыргаңны сенден адыра тырткаш, сээң чалчаларыңның бирээзинге берип каар мен . ¹² Ынчалза-даа сээң ачаң Давидти бодааш, сээң назының дургузунда Мен ынчаар кылбас мен. Чагырганы Мен сээң оглуңнуң холундан ушта тыртып аар мен. ¹³ Бүгү күрүнени хунаап албас мен. Бодумнуң чалчам Давидти бодааш, Мээң шилип алганым Иерусалимни бодааш , Мен сээң оглуңга бир аймактан арттырып бээр мен».

Соломоннуң дайзыннары

¹⁴ Дээрги-Чаяакчы Эдомнуң хаанындан укталган Гадад деп кижини Соломоннуң удурланыкчызы кылып каан. ¹⁵ Биеэде, кажан Давид Эдомга чаалажып чоруп турда, шериг баштыңы Иоав бодунуң өлген улузун ажаап келгеш, Эдомда бүгү эр улусту кыра шаап каапкан . ¹⁶ Иоав болгаш бүгү израильчилер, Эдомда бүгү эр улусту кыргып-хыдып каггыжеге чедир, аңаа алды ай дургузунда турганнар. ¹⁷ А Гадад, ынчан бичии оол, ооң ачазынга бараан болуп турган чамдык эдом дүжүметтер-биле кады Египетче дезе берген. ¹⁸ Олар мадиан черден чорупкаш, Фаранга келгеннер . Оон Фарандан улус ап алгаш, Египеттиң хааны фараонга келгеннер. Фараон Гададка бажың-балгат, чер берип, аъш-чем-биле хандырган. ¹⁹ Фараон Гададка аажок таарзынган, ынчангаш аңаа бодунуң кадайы Тахпенеса кадынның дуңмазын кадай кылдыр ап берген. ²⁰ Тахпенесаның дуңмазы Гададка Генуват дээр оол божуп бээрге, Тахпенеса ону хаанның ордузунга доруктур азырап каан. Генуват ордуга фараоннуң ажы-төлү-биле кады чурттап турган.

²¹ Египетке тургаш, Гадад Давид хаан өгбелериниң соондан өске оранче чоруй барган деп, шериг баштыңы Иоав база өлүп калган деп дыңнап кааш, фараонга: «Мени салып чорудуп көрүңерем, чуртумче чанайн» – дээн.

²² Фараон: «Чуртуңче чаныксааның ол хире күштүг, мээңиинде сеңээ чүү четпейн турар апарды?» – деп айтырган.

Гадад: «Чүү-даа эвес, ындыг-даа болза, мени салып чорудуп көрүңерем!» – деп харыылаан.

²³ Дээрги-Чаяакчы, Гададтан аңгыда, Элиаданың оглу Разонну – бодунуң дээргизи, Цованың хааны Адраазардан дезе берген кижини – Соломоннуң база бир удурланыкчызы кылып каан. ²⁴ Давид хаан Адразаарның шериин узуткап каан соонда , Разон бодунга шериглер чыып алгаш, дээрбечи бөлүктүң ·баштыңы апарган. Олар Дамаскыже чорупкаш, аңаа чурттай берип, Разонну Дамаскының хааны кылып алганнар. ²⁵ Соломон дириг турда, Разон үргүлчү Израильдиң дайзыны бооп, Гададтың халдаткан бузут-багын көвүдедип турган. Разон арамей чоннуң хааны болуп, Израильди көөр хөңнү чок чораан.

Иеровоамның Соломонга удур үймээни

²⁶ А Наваттың оглу Иеровоам Соломон хаанга удур үймээн үндүрген. Ол дээрге хаанның чалчаларының бирээзи, Цареда чурттуг, Эфремниң аймаанга хамааржыр кижи турган, а ооң авазы Церуа дээр дулгуяк херээжен чүве-дир.

²⁷ Иеровоамның хаанга удур канчап үймээн үндүргениниң төөгүзү мындыг болган. Соломон Милло деп шивээни быжыглап тудуп , бодунуң ачазы Давидтиң Хоорайының ханазында үрелген черлерни септеп турган чүве-дир. ²⁸ (А Иеровоам эрес-маадырлыг кижи турган. Соломон ол аныяк эрниң ажылын кайы хире эки кылып турарын эскерип кааш, ону Иосифтен укталган аймактарга хамааржыр бүгү ажылчыннарның даргазы кылдыр томуйлап каан.) ²⁹ Ол үеде Иеровоам Иерусалимден үнер апарган. Орук ара аңаа чаа хеп кеткен Силом чурттуг Ахия медээчи ужуражы берген. Олар шөлге чүгле ийилээ турганнар. ³⁰ Ахия кедип чораан чаа хевин ужулгаш, он ийи кезек кылдыр ора тыртып алган . ³¹ Оон ол Иеровоамга мынча дээн: «Он кезекти бодуңга ап ал, чүге дээрге Израильдиң Бурганы Дээрги-Чаяакчының чугаалаан чүвези бо-дур:

„Көр даан, Мен чагырганы Соломоннуң холундан ушта тыртып, сеңээ он аймакты берип тур мен . ³² Ынчалза-даа Мээң чалчам Давидти бодааш база Израильдиң бүгү аймактарының аразындан Мээң шилип алганым Иерусалим хоорайны бодааш, аңаа бир аймактан арттырып бээр мен. ³³ Мен ынчаар кылыр мен, чүге дээрге Соломоннуң улузу Менден ойталап, сидончуларның бурганы Астартага, моавтарның бурганы Хамоска болгаш аммоннарның бурганы Милхомга мөгейип , Соломоннуң ачазы Давид ышкаш, Мээң оруктарым эдербээн-дир, Мээң тааржыр деп көөр чүвемни кылбайн турган-дыр, Мээң дүрүмнерим, айтыышкыннарымны сагывайн барган-дыр. ³⁴ Ынчалза-даа Мен Соломоннуң холундан бүгү чагырганы албас мен. Мээң шилип алган чалчам, Мээң айтыышкыннар, дүрүмнеримни сагып чораан Давидти бодааш, Мен Соломонну ооң назынының дургузунда чагырыкчы кылдыр арттырып каар мен. ³⁵ Ынчалза-даа Мен чагырганы ооң оглунуң холундан хунаап алгаш, сеңээ он аймактан бээр мен. ³⁶ Иерусалимге – Мээң адымга тураскааткан, Бодумга шилип алганым хоорайга Мээң чалчам Давидтиң чырыткызы кажан-даа өшпезин дээш, Мен бир аймакты ооң оглу Соломонга арттырып бээр мен.

³⁷ А сени Мен шилип ап тур мен, сеткил-чүрээң чүнү-ле күзээр болдур, шуптузун чагырар сен, Израильдиң хааны болур сен. ³⁸ Бир эвес сен, Мээң чалчам Давидтиң кылып турганы дег, Мээң сеңээ дужааган бүгү чүвемни күүседип, Мээң оруктарымны эдерип, Мээң тааржыр деп көөрүм чүвени кылып база Мээң дүрүмнерим, айтыышкыннарымны сагыыр болзуңза, Мен сээң-биле кады боор мен. Ынчан Давидке кылып бергеним дег, сээң үре-салгалыңны быжыглаар мен , Израильди сеңээ бээр мен. ³⁹ Мен Давидтиң үре-салгалын үүлгедиглери дээш кезедир мен, ынчалза-даа кезээ шагда эвес“».

⁴⁰ Соломон Иеровоамны өлүрүп каарын оралдашкан, ынчалза-даа Иеровоам Египетче, ол чурттуң хааны Сусакимче дезе берген, Соломоннуң өлүмүнге чедир аңаа турган.

Соломоннуң өлүмү

(2 Чыл. 9:29-31)

⁴¹ Соломоннуң өске ажыл-херектери, ооң кылып турган бүгү чүвези болгаш ооң мерген угааны «Соломоннуң ажыл-херектериниң номунда» тодараттынып бижиттинген. ⁴² Соломон Иерусалимге бүгү Израильди дөртен чыл дургузунда хааннаан. ⁴³ Оон ол өгбелериниң соондан өске оранче чоруй баарга, ону ооң ачазы Давидтиң Хоорайында ажаап каан. Соломоннуң оглу Ровоам ачазының орнунга хаан апарган.

Израильчилерниң Ровоамга удур үймээни

(2 Чыл. 10:1–11:4)

¹ Ровоам Сихем хоорайже чорупкан, чүге дээрге бүгү израильчилер ону хаан кылып аар дээш аңаа чыылган турган. ² Наваттың оглу Иеровоам Соломон хаандан дезип чорутканы Египетке тургаш, ол дугайында дыңнап каан болгаш Египеттен чанып келген . ³ Израильчилер айбычылар чорудупкаш, Иеровоамны кыйгыртып аарга, ол бүгү израиль чон-биле кады Ровоамга чедип келген. ⁴ Олар: «Сээң ачаң биске аар чүък чүдүрүп каан-дыр , сен ам ачаңның биске албадап онааган күш четтинмес ажылын база биске чүдүрүп каан аар чүъгүн чиигедип бер. Бис ынчан сеңээ бараан болур бис» – дээннер.

⁵ Ровоам: «Ам барыңар, үш хонгаш, катап чедип кээр силер» – деп харыылаан.

Чон оон тарап чоруй барган. ⁶ А Ровоам хаан ачазы Соломон дириг чорда, аңаа бараан болуп турган кырганнар-биле сүмележип эгелээн. Ол: «Бо чонга чүү деп харыылаайн, кандыг сүме кадар силер?» – деп айтырган.

⁷ Кырганнар: «Бир эвес сен бөгүн бо чонга чалча апарып, оларга бараан болуп, ээлдек-эвилең чугаалашкаш, сеткилин хандырар харыы бээр болзуңза, олар кезээде сээң чалчаларың болур» – деп харыы бергеннер.

⁸ Ынчалза-даа хаан кырганнарның берген сүмезин хүлээп албайн, ооң-биле кады өскен, аңаа бараан болуп турган аныяк оолдар-биле база сүмелешкен. ⁹ Ровоам: «Кандыг сүме силер кадар силер? Меңээ: „Сээң ачаңның биске чүдүрүп каан чүъгүн чиигет“ – деп турар бо чонга канчаар харыылаалы?» – деп айтырган.

¹⁰ Ооң-биле кады өскен аныяк оолдар: «Сеңээ: „Сээң ачаң биске аар чүък чүдүрүп каан-дыр, а сен ону чиигедип көр“ – деп турар бо чонга: „Мээң биче салаам ачамның белинден чоон. ¹¹ Мээң ачам силерге аар чүък чүдүрүп каан, а мен ону оон-даа аар кылып каар мен. Ачам силерни кымчы-биле кезедип турган, а мээң кеземчем скорпионнуң шагар дылы дег болур“ – дээр сен» – деп харыылааннар.

¹² Үш хүн эрте бээрге, Иеровоам болгаш бүгү чон Ровоам хаанның: «Үш хонгаш, катап чедип кээр силер» – деп дужааганын ёзугаар олче эглип келген. ¹³ Хаан чонга кадыг-дошкун харыы берген . Ирейлерниң каткан сүмезин херекке албайн, ¹⁴ аныяк оолдарның сүмелээнин ёзугаар: «Мээң ачам силерге аар чүък чүдүрүп каан-дыр, а мен ону оон-даа аар кылып каар мен. Ачам силерни кымчы-биле кезедип турган-дыр, а мээң кеземчем скорпионнуң шагар дылы дег болур» – дээн.

¹⁵ Хаан шак ынчаар чонну дыңнавайн барган. Силом чурттуг Ахияны дамчыштыр Наваттың оглу Иеровоамга Бодунуң чугаалаан сөзү боттанзын дээш , Дээрги-Чаяакчының ынчаар болур кылып кааны ол-дур. ¹⁶ Бүгү израиль чон хаан оларны дыңнавайн барганын көргеш, аңаа: «Давид-биле бир баг болган бис бе, Иессейниң оглу-биле бир аай чүвүс барыл? Израильчилер, аалдарыңарже ээп чангылаңар! Давидтиң салгалы бодунуң төрел бөлүүн чагырзын!» – деп харыылаан. Израильчилер оон аалдарынче тарай берген. ¹⁷ А Ровоам чүгле Иудеяның хоорайларында чурттаан израильчилерни чагырып арткан.

¹⁸ Ровоам хаан чонче ажылчын күш даргазы Адонирамны айбылап чорудупкан, ынчалза-даа бүгү израильчилер ону даш-биле өлүр соп каапкан. А Ровоам ·дайынчы тергезинче дүвү-далаш үне халааш, Иерусалимче дезе берген. ¹⁹ Израильчилер ынчалдыр Давидтиң салгакчыларынга удур амгы үеге чедир үймээн үндүрүп турар.

²⁰ Бүгү израильчилер Иеровоамның ээп келгенин дыңнап кааш, ону хуралче кыйгырып алгаш, бүгү Израильдиң хааны кылып алганнар . Давидтиң салгалынга чүгле Иуданың аймаа шынчы бооп арткан.

²¹ Соломоннуң оглу Ровоам Иерусалимге келгеш, Израильдиң чонунга удур дайылдажып, бодунга хаанныг чагырганы эгидип аарын шиитпирлээш, Иудеяның бүгү чонундан база Вениаминниң аймаандан 180 000 шилиндек шеригни чыып алган. ²² Ынчалза-даа Бурган Бодунуң кижизи Шемайяга сөзүн ажыдып: ²³ «Соломоннуң оглу, Иудеяның хааны Ровоамга, Иуда биле Вениаминниң бүгү аймак-чонунга база арткан чонга Дээрги-Чаяакчының чугаалаан чүвезин дамчыт: боттарыңарның ха-дуңмаңар израильчилер-биле чаалажып барбаңар. Шуптуңар бажыңнарыңарже чана бериңер, чүге дээрге ол бүгү Мээң күзел-соруум ёзугаар болган-дыр» – дээн.

Олар Дээрги-Чаяакчының сөзүн тооп дыңнааш, ооң аайы-биле чана бергеннер.

Иеровоамның чонну дүрзү-бурганнарга мөгееринче кииргени

²⁵ Иеровоам Эфрем дагларында Сихем хоорайны быжыглай тудуп алгаш, аңаа чурттай берген. Ол оон чоруткаш, Пенуэл хоорайны быжыглай тудуп алган.

²⁶ Иеровоам сеткил-сагыжында мынча деп бодаан: «Чагырга Давидтиң салгалынче катап база шилчий берип боор-дур. ²⁷ Бир эвес бо чон Иерусалимде Дээрги-Чаяакчының өргээзинче өргүл салып баарын уламчылаар болза , ооң сеткил-чүрээ бодунуң дээргизи, Иудеяның хааны Ровоамче эгли бээр. Олар мени өлүрүп кааш, Иудеяның хааны Ровоамче эгли бээрлер».

²⁸ Улузу-биле сүмелешкеш, хаан ийи алдын бугажык кылып алгаш , чонга: «Ам Иерусалимче барган херээңер чок-тур; израиль чон, сени египет черден үндүре берген Бурганың бо-дур» – дээн .

²⁹ Ынчангаш оларның бирээзин Вефил хоорайга, а өскезин – Дан хоорайга тургузуп каан. ³⁰ Ол чорук бачытка чедирген. Чон бугажыкка мөгеер дээш Данга чедир безин барып эгелээн.

³¹ Иеровоам мөгейиишкин кылыр бедик черлер тудуп, чон аразындан Левийниң салгакчыларынга хамаарышпас улусту Бурганның бараалгакчылары кылдыр томуйлап каан. ³² Ол сес айның он беште Иудеяда демдеглеп турар байырлал ышкаш байырлал доктааткаш , Вефилде өргүл салыр бедигээшке – кылып алган бугажыктарынга – өргүлдер салып турган. Ол Вефилге тудуп алганы бедик черлерге бараан болзун дээш, Бурганның бараалгакчыларын томуйлап каан. ³³ Израильчилерге байырлал доктаадып берип, бодунуң туразы-биле шилип алган хүнү – сес айның он беште Иеровоам Вефилде тудуп алганы өргүл салыр бедигээшче чаагай чыттыг өргүл салыры-биле чоокшулап келген.

Медээчиниң Вефилге удур өттүр билген медеглели

¹ Иеровоам чаагай чыттыг чүүлдер кыпсыр дээш өргүл бедигээжиниң чанынга турда, Дээрги-Чаяакчының сөзүн ёзугаар Иудеядан Вефилче Бурганның бир кижизи чедип келген. ² Ол кижи Дээрги-Чаяакчының сөзүн ёзугаар өргүл салыр бедигээшче алгырып эгелээн: «Өргүл бедигээжи! Өргүл бедигээжи! Дээрги-Чаяакчының чугаалаан чүвези бо-дур: Давидтиң салгалындан оол төрүттүнер. (Ооң ады Иосия.) Ол бедик черлерде база сенде чаагай чыттыг чүүлдер кыпсып турар бараалгакчыларны өргүл кылдыр сээң кырыңга эккеп салыр. Кижи сөөктерин сээң кырыңга өрттедир! »

³ Ол-ла үеде Бурганның кижизи улуска бадыткал демдээ берип: «Ону Дээрги-Чаяакчы медеглээн деп бадыткал демдээ бо-дур: бо өргүл салыр бедигээш буступ каар, а ооң хүлү тарай бээр» – дээн.

⁴ Бурганның кижизиниң Вефилде өргүл бедигээжинге чүнү чугаалаанын дыңнап кааш, Иеровоам хаан өргүл бедигээжинден холу-биле олче айтып: «Ону тудуп алыңар!» – деп дужааган.

Ынчалза-даа хаанның демги кижиже айыткан холу кадып калган, ол ону бодунче ээй тыртып шыдаваан. ⁵ А өргүл бедигээжи Дээрги-Чаяакчының сөзүн дамчыткан Бурганның кижизиниң бергени бадыткал демдээн ёзугаар буступ калган, ооң хүлү тарай берген.

⁶ Хаан ынчан Бурганның кижизинге: «Бараан бооп турарың Дээрги-Чаяакчыга мени өршээр кылдыр чаннып көр, мээң холум экирий берзин» – дээн.

Бурганның кижизи Дээрги-Чаяакчыдан өршээл дилеп, чаннырга, хаанның холу экирий берип, ооң мурнунда дег кадык апарган . ⁷ Хаан Бурганның кижизинге: «Мээң ордумче кады бараалы, чемненип, күш кирип ал, мен сеңээ белек берейн» – дээн.

⁸ А Бурганның кижизи хаанга: «Бир эвес сен меңээ байлааңның чартыын-даа берип турган болзуңза , мен сээң-биле кады барбас ийик мен, бо черге аъш-чем-даа чивес, суг-даа ишпес ийик мен. ⁹ Чүге дээрге Дээрги-Чаяакчы Бодунуң сөзү-биле меңээ: „Аъш-чем чиве, суг ишпе, келген орууң-биле ээп чанма“ – деп дужааган болгай» – деп харыылаан. ¹⁰ Ынчангаш ол Вефилче келген оруу-биле ээп чанмас дээш, өске орук-биле чорупкан.

¹¹ А Вефилге Бурганның бир кырган медээчизи чурттап турган чүве-дир. Ооң оолдары келгеш, Бурганның кижизиниң Вефилге ол хүн кылган бүгү чүвезин чугаалап бергеннер. Хаанга демги кижиниң чүү дээнин база дамчытканнар. ¹² Ачазы оолдарындан: «Ол кижи кандыг орук-биле чоруй барды?» – деп айтырган.

Оолдары ачазынга Иудеядан келген Бурганның кижизиниң чоруй барган оруун айтып бергеннер. ¹³ Кырган медээчи оолдарынга: «Меңээ элчигенден эзертеп бериңер» – дээн.

Олар аңаа элчиген эзертеп бээрге, ол ону мунуп алгаш, ¹⁴ Бурганның демги кижизин сүрүп чорупкан. Ону дуб ыяш адаанга тып чеде бергеш, кырган медээчи: «Иудеядан келген Бурганның кижизи сен сен бе?» – деп айтырган.

Демгизи: «Ийе» – деп харыылаан.

¹⁵ Ынчан кырган медээчи аңаа: «Мээң бажыңымче киргеш, чемненип ап көрем» – дээн.

¹⁶ А демгизи: «Мен сээң-биле кады дедир ээпкеш, бо черге аъш-чем-даа чип, суг-даа ижип шыдавас мен. ¹⁷ Дээрги-Чаяакчы Бодунуң сөзү-биле меңээ: „Аңаа аъш-чем-даа чиве, суг-даа ишпе база ынаар чеде берген орууң-биле ээп чанма“ – деп чугаалап каан болгай» – деп харыылаан.

¹⁸ Кырган медээчи: «Мен база, сен ышкаш, Бурганның медээчизи-дир мен. Дээрги-Чаяакчының төлээзи меңээ Ооң сөзү-биле: „Ону бажыңыңче дедир келдиртип ал – чемненип, сугдан ижип алзын“ – деп чугаалады» – дээн.

Кырган медээчи өскезин мегелепкен болган.

¹⁹ Иудея чурттуг кижи ооң-биле кады дедир ээп келгеш, ооң бажыңынга чемненип, суг ижип алган. ²⁰ Олар ам-даа чемненип олурда, демги кижини дедир келдиртип алган кырган медээчиге Дээрги-Чаяакчының сөзү ажыттынган. ²¹ Ол медээчи Иудеядан келген Бурганның кижизинге Дээрги-Чаяакчының чугаалаан чүвезин ыыткыр үн-биле дамчыткан: «Сен Дээрги-Бурган-Чаяакчыңның сөзүн тооп дыңнавайн, Ооң сеңээ берген айтыышкынын үрээн-дир сен. ²² Сен ээп келгеш, Ооң сеңээ чемненирин, суг ижерин хоруп каан черге аъш-чем чип, суг ишкен-дир сен. Ынчангаш сээң мөчү-сөөгүңнү ада-өгбеңниң чевег-куюнга хөөржүтпес».

²³ Иудея чурттуг Бурганның кижизи чемненип, суксун ижип аарга, ону дедир эккелген медээчи аңаа элчиген эзертеп берген. ²⁴ Ол кижи хоорайдан чорупкан, а орук ара аңаа арзылаң таварышкаш, үзерлеп каапкан . Ооң мөчү-сөөгү орукта октаттына берген чыткан, а элчиген биле арзылаң ооң чанынга турган. ²⁵ Олап эртип чыткан улус черде чыдар мөчү-сөөк биле ооң чанында турар арзылаңны көрүп кааш, кырган медээчиниң чурттап турар хоорайынга ол дугайында барып чугаалааннар. ²⁶ Демги кижини оруктан эгилдирипкен медээчи ол чугааны дыңнап кааш: «Ол болза Дээрги-Чаяакчының сөзүн тооп дыңнаваан Бурганның кижизи-дир. Дээрги-Чаяакчы ону Бодунуң аңаа медеглээн сөзүн ёзугаар арзылаңга каап бээрге, араатан ону үзерлеп, өлүрүп каан-дыр» – дээн.

²⁷ Кырган медээчи оолдарынга: «Меңээ элчигенден эзертеп бериңер» – дээрге, олар эзертеп күүсеткеннер.

²⁸ Медээчи чорупкаш, орукта чыдар мөчү-сөөктү тып алган; ооң чанында элчиген биле арзылаң турар болган. Арзылаң мөчү-сөөктү-даа чивээн, элчигенни-даа үзерлевээн бооп-тур. ²⁹ Кырган медээчи Бурганның кижизиниң мөчү-сөөгүн көдүргеш, элчигенче салып алгаш, ажыын ажып ыглап, ажаап каар дээш бодунуң хоорайынче аппарган. ³⁰ Мөчү-сөөктү ол бодунуң ада-өгбезиниң чевег-куюнче салып кааш, ооң ажыын ажып ыглап: «Хөөкүй дуңмамны аар!» – деп турган.

³¹ Орнукшудулга соонда, ол бодунуң оолдарынга: «Мен өлүп каарымга, Бурганның кижизин ажааган чевег-куйга мени ажаап, ооң сөөгүнүң чанынга мээң сөөгүмнү тудуп каар силер. ³² Чүге дээрге Дээрги-Чаяакчының айтыышкынын ёзугаар ооң Вефилде өргүл салыр бедигээш дугайында база Самарияның хоорайларында мөгейиишкин кылыр бүгү бедик черлер дугайында чугаалаан сөзү ыяап-ла бүдер ужурлуг» – дээн.

³³ Ол болуушкун соонда безин Иеровоам бодунуң бузут-бактыг оруундан өскээр эгбээн. Ол мөгейиишкин кылыр бедик черлерге Бурганның бараалгакчылары кылдыр чон аразындан таварышкан-на кижилерни томуйлаарын уламчылап, бараан болурун күзээн кижини-ле бедик черлерде Бурганның бараалгакчызы кылып каап турган. ³⁴ Ол бачыт Иеровоамның ук-салгалын буураашкынга база чырык чер кырынга турбас кылдыр узуткаттырарынга чедирген .

Иеровоамның оглунуң өлгени

¹ Ол үеде Иеровоамның оглу Авия аарый берген. ² Иеровоам кадайынга мынча дээн: «Барып, улус сени Иеровоамның кадайы деп танывас кылдыр солуй кеттингеш, Силомче чорувут. Ында Бурганның медээчизи Ахия – мээң бо чоннуң хааны апаарымны баш бурунгаар чугаалаан кижи бар. ³ Чоруурда, хол куруг эвес, он хлеб, элээн каш боова болгаш доңгажыгаш ишти ары чигири ап алгаш, медээчиге баар сен . Ол сеңээ оглувустуң канчап баарын чугаалап бээр».

⁴ Иеровоамның кадайы ашааның чугаалаанын ёзугаар кылып, Силомда Ахияның бажыңынче чорупкан. А Ахия кыраанындан согурарып, чүве көрбестей берген турган. ⁵ Дээрги-Чаяакчы аңаа: «Дыңна даан, Иеровоамның кадайы аарый берген оглунуң дугайында сенден айтырар дээш кел чыдыр. Сен аңаа ынча деп база мынча деп харыылаар эвес сен бе. Келгеш, ооң кадайы өске херээжен бооп баажыланыр-дыр» – дээн.

⁶ Ахия эжик аксында демги херээженниң базымнарының даажын дыңнап кааш: «Иеровоамның кадайы, кирип кел. Чүге солуй кеттинип алганың ол? Менде сеңээ багай медээлер бар-дыр. ⁷ Иеровоамга Израильдиң Бурганы Дээрги-Чаяакчының чугаалаан чүвезин барып дамчыт:

„Мен сени карачал чон аразындан депшидип, Мээң израиль чонумнуң чагырыкчызы кылып кагдым . ⁸ Мен Давидтиң үре-салгалындан чагырганы хунаап алгаш, сеңээ берип кагдым , ынчалза-даа сен Мээң чалчам Давид ышкаш эвес-тир сен. А ол болза Мээң айтыышкыннарымны күүседип, бүгү чүрээ-биле Мени эдерип, Мээң мурнумга чүгле эки чүвени кылып чораан болгай. ⁹ Сээң мурнуңда турган бүгү хааннарга көөрде, хөй бузутту үүлгеттиң. Сен бодуңга өске бурганнар, шуткумал дүрзү-бурганнар кылып ап , Мээң килеңим кывыстың, а Мени артыңче октаптың . ¹⁰ Ынчангаш Мен сээң үре-салгалыңче айыыл-халап ыдар мен. Иеровоамдан укталган эр кижи бүрүзүн – Израильде кул-даа, хостуг-даа кижини – кыра шаап каар мен . Сээң үре-салгалыңны, өдек-бокту когун үзе өрттедири дег, өрттедиптер мен. ¹¹ Иеровоамга хамааржыр улустан хоорайга өлүп каар кижини ыттар чиптер, а хову-шөлге өлүп каар кижини дээрниң куштары соктап чиптер“ . Дээрги-Чаяакчының чугаалаан чүвези ол-дур.

¹² А сен чана бер. Хоорайга будуң бастынары билек, оглуң өлүп каар. ¹³ Бүгү Израиль ооң ажыын ажып ыглап, ажаап каар. Иеровоамның үре-салгалындан чүгле ону чевег-куйга хөөржүдер, чүге дээрге Дээрги-Чаяакчы Иеровоамның улузундан чүгле ол оолда бир-ле эки чүүл көрген-дир. ¹⁴ Дээрги-Чаяакчы Бодунга Израильди чагырар өске хаанны депшидип аар. Ол хаан Иеровоамның ук-салгалын кыргып-хыдыыр; ол хүн бо келген-дир . ¹⁵ Дээрги-Чаяакчы Израильди узуткап каар, чон ынчан шапкын агымда чайганган кулузун дег боор. Ол израиль чонну ооң ада-өгбезинге бергени эки черден тура тыртып, Евфрат хемниң ындынга тарадып кааптар , чүге дээрге олар ·Ашера бурганга адагаштар тураскааткаш, Дээрги-Чаяакчыны хорадаткан-дыр. ¹⁶ Израильди Ол Иеровоамның бодунуң үүлгеткени база ооң израильчилерни үүлгедир кылдыр элзеткени бачыттары дээш садыптар».

¹⁷ Иеровоамның кадайы туруп келгеш, Тирца хоорайже дедир чорупкан. Ол бодунуң ордузунуң эргинин артай базары билек, оглу өлүп калган. ¹⁸ Бодунуң чалчазы Ахия медээчини дамчыштыр Дээрги-Чаяакчының чугаалаан сөзүн ёзугаар бүгү израильчилер оолдуң ажыын ажып ыглажып, ажаап кааннар.

¹⁹ Иеровоамның өске ажыл-херектери, ооң чорудуп турган дайыннары болгаш канчаар чагырып турганы Израильдиң хааннарының чылдар бижилгезинде тодараттынып бижиттинген. ²⁰ Ол чээрби ийи чыл хааннааш, өгбелериниң соондан өске оранче чоруй барган. Ооң оглу Надав ачазының орнунга хаан апарган.

Ровоам – Иудеяның хааны

(2 Чыл. 12:1-2, 9-16)

²¹ Соломоннуң оглу Ровоам Иудеяга хааннап турган. Ол дөртен бир харлыында хаан апаргаш, Дээрги-Чаяакчының Израильдиң бүгү аймактарындан Бодунуң алдар-адын аңаа тургузар дээш шилип алган хоорайы Иерусалимге он чеди чыл дургузунда чагырган. Ооң авазы Наама дээр аммон херээжен турган чүве-дир.

²² Иудеяның чону Дээрги-Чаяакчының мурнунга бузут үүлгедип турган. Олар үүлгеткен бачыттары-биле Дээрги-Чаяакчыны боттарының ада-өгбезинден арттыр хорададып алганнар. ²³ Олар мөгейиишкин кылыр бедик черлер, даш көжээлер база бедик тей бүрүзүнге-ле, саглагар ыяш адаанга-ла ·Ашера бурганга тураскааткан адагаштар тургузуп алганнар. ²⁴ Ол чуртка дүрзү-бурганнар өргээлеринге самыын-садар кижилер безин бар апарган . Улус-чон Дээрги-Чаяакчының израильчилерниң мурнундан үндүр сывырыпканы чоннарның бүгү чүдек-бужар чаңчылдарын үлегерлеп ап, ынчаар кылып турган.

²⁵ Ровоамның чагыргазының бешки чылында Египеттиң хааны Сусаким Иерусалимче халдап келген. ²⁶ Ол Дээрги-Чаяакчының өргээзиниң база хаанның ордузунуң эртине-байлаан алгаш барган. Сусаким бүгү чүвени, ооң иштинде Соломоннуң кылып каан бүгү алдын дозуг-камгалалдарын ап алган. ²⁷ Ровоам хаан оларның орнунга хүлер дозуг-камгалалдар кылгаш, хаанның ордузунче кирер черде турар камгалакчы шериглер баштыңнарынга хүлээдип берген. ²⁸ Хаан Дээрги-Чаяакчының өргээзинче бар чыткан санында-ла, камгалакчы шериглер ол дозуг-камгалалдарны тудуп алган кады чоруур, а оон оларны таңныылдар өрээлинче дедир аппаар турган.

²⁹ Ровоамның өске ажыл-херектери болгаш ооң кылган бүгү чүвези Иудеяның хааннарының чылдар бижилгезинде тодараттынып бижиттинген. ³⁰ Ровоам биле Иеровоамның аразынга үргүлчүлээшкинниг дайын чоруп турган. ³¹ Ровоам өгбелериниң соондан өске оранче чоруй баарга, ону Давидтиң Хоорайынга, ада-өгбезиниң чанынга ажаап каан. Ооң аммон сөөк авазын Наама дээр турган. Ровоамның оглу Авиям ачазының орнунга хаан апарган.

Авиям – Иудеяның хааны

(2 Чыл. 13:1–14:1)

¹ Наваттың оглу Иеровоамның хааннаашкынының он сески чылында Авиям Иудеяның хааны апарган. ² Ол Иерусалимге үш чыл хааннаан. Ооң авазы Авессаломдан укталган Мааха турган. ³ Авиям ачазының ооң мурнунда үүлгедип турган бүгү бачыттарын өттүнүп үүлгедип турган, ооң чүрээ, өгбези Давидтиң чүрээ дег, Бурганы Дээрги-Чаяакчыга бүрүнү-биле бердинмээн болган . ⁴ Ындыг-даа болза, Давидтиң Бурганы Дээрги-Чаяакчы Давидти бодааш, Иерусалимге аңаа чырыткыны берген – ооң салгакчызын өрү көдүрүп, Иерусалимни быжыглап каан. ⁵ Чүге дээрге Давид Дээрги-Чаяакчыга таарымчалыг чүүлдү кылып, хет Урия-биле болган чүүлдү санавас болза , назынының дургузунда Ооң аңаа дужааган бүгү чүвезинден өскээр барып көрбээн.

⁶ Авиямның назынының дургузунда Ровоам биле Иеровоам хааннарның аразынга эгелээн дайын уламчылап келген. ⁷ Авиямның өске ажыл-херектери, ооң кылган бүгү чүвези Иудеяның хааннарының чылдар бижилгезинде тодараттынып бижиттинген. Ооң биле Иеровоамның аразынга дайын чоруп турган. ⁸ Авиям өгбелериниң соондан өске оранче чоруй баарга, ону Давидтиң Хоорайынга ажаап каан. Ооң оглу Аса ачазының орнунга хаан апарган.

Аса – Иудеяның хааны

(2 Чыл. 14:2-5; 15:16–16:14)

⁹ Израильдиң хааны Иеровоамның чагыргазының чээрбиги чылында Аса Иудеяның хааны апарган. ¹⁰ Ол Иерусалимге дөртен бир чыл хааннаан. Ооң кырган-авазы Авессаломдан укталган Мааха турган.

¹¹ Аса, өгбези Давид ышкаш, Дээрги-Чаяакчының мурнунга таарымчалыг чүүлдерни кылып турган. ¹² Ол дүрзү-бурганнар өргээлеринге самыын-садар кижилерни чурттан үндүр сывырып , ада-өгбезиниң кылып кааны бүгү дүрзү-бурганнарны чайладып каапкан. ¹³ Ол бодунуң кырган-авазы Мааханың кадын адын безин ·Ашера бурганга тураскааткан чүдек-бужар адагаш тургузуп алганы дээш казып каапкан. Аса ооң ол адагажын одуруп каапкаш, Кедрон шынаазынга өрттедипкен . ¹⁴ Мөгейиишкин кылыр бедик черлерни Аса узуткаваан-даа болза, ооң чүрээ бүгү назынында Дээрги-Чаяакчыга бүрүнү-биле бердинген турган. ¹⁵ Ол Дээрги-Чаяакчының өргээзинче ачазының база бодунуң Аңаа бараалгаткан белектерин: алдын-мөңгүннү, эдилелдер, саваларны эккелген .

¹⁶ Аса биле Израильдиң хааны Ваасаның аразынга оларның хааннап келген бүгү үезинде дайын чоруп келген. ¹⁷ Израильдиң хааны Вааса Иудеяга удур тулчуп үнгеш, иудей хаан Асаның черинден кымның-даа үнерин база ынаар кымның-даа кирерин болдурбас дээш, Рама хоорайны быжыглап эгелээн. ¹⁸ Аса ынчан Дээрги-Чаяакчының өргээзиниң база хаанның ордузунуң эртине шыгжамырларында артып калган бүгү алдын-мөңгүннү ап алгаш , чалчаларынга хүлээдип бергеш, оларны Хезионнуң оглунуң оглу, Тавримоннуң оглу, Дамаскыда дүжүлгеде саадаан арамей хаан Венададче чорудуп , сөс ыткан: ¹⁹ «Бистиң адаларывыстың аразынга дег, бис ийиниң аравыска база эвилел турзун. Көр даан, мен сеңээ белек кылдыр алдын-мөңгүн чорудуп бердим. Израильдиң хааны Вааса мээң черимден ырап чоруй баар кылдыр, барып, ооң-биле эвилелиңни күш чок болдуруп көрем».

²⁰ Венадад Аса хаанның саналы-биле чөпшээрешкеш, бодунуң шериг баштыңнарын Израильдиң хоорайларынга удур чорудупкан. Олар Ийон, Дан болгаш Авел-Бет-Мааха хоорайларны, Киннереттиң бүгү девискээрин база Неффалимниң бүгү черин хоозурадып каапкан. ²¹ Вааса ол дугайында дыңнап кааш, Раманы быжыглап тударын соксаткаш, Тирца хоорайже ээп келген. ²² А Аса хаан бүгү иудейлерни, чаңгыс-даа кижи уттуп кагбайн чыыптарга, олар Рамадан Ваасаның аңаа тудуг кылып турган ыяш-дажын алгаш барганнар. Аса ол ыяш-даш-биле Вениаминниң черинде турар Гива хоорайны болгаш Мицпа хоорайны быжыглап алган.

²³ Асаның бүгү өске ажыл-херектери, ооң бүгү өндүр улуг чоруктары, кылган бүгү чүвези болгаш тудуп каан хоорайлары Иудеяның хааннарының чылдар бижилгезинде тодараттынып бижиттинген. Чүгле кырый бээрге, ооң буттары аарып турган. ²⁴ Аса өгбелериниң соондан өске оранче чоруй баарга, ону оларның чанынга, өгбези Давидтиң Хоорайында ажаап каан. Ооң оглу Иосафат ачазының орнунга хаан апарган.

Надав – Израильдиң хааны

²⁵ Иеровоамның оглу Надав Иудеяның хааны Асаның чагыргазының ийиги чылында Израильдиң хааны апаргаш, ону ийи чыл чагырган. ²⁶ Ол Дээрги-Чаяакчының мурнунга бузут үүлгедип, ачазының оруктарын эдерип, ооң Израиль үүлгетсин дээш, элзедип киирип каан бачыдын база өттүнүп кылып турган.

²⁷ Иссахарның аймаандан үнген Ахияның оглу Вааса деп кижи Надавка удур сүлчээ кылгаш, ону Гивветон деп филистим хоорайга , кажан Надав база бүгү израильчилер ол хоорайны бүзээлеп турда, өлүрүп каан. ²⁸ Иудеяның хааны Асаның чагыргазының үшкү чылында Вааса Надавты чок кылып кааш, ооң орнунга хаан апарган.

²⁹ Чаа-ла чагырып эгелээш, Вааса Иеровоамның бүгү ук-салгалын кыра шаап каапкан. Ол Иеровоамның үре-салгалындан кымны-даа дириг арттырбайн, Бодунуң чалчазы, Силом чурттуг Ахияны дамчыштыр Дээрги-Чаяакчының чугаалаан сөзүн ёзугаар , шуптузун узуткап каапкан. ³⁰ Ол бүгү узуткаашкын Иеровоамның бодунуң үүлгеткен бачыттары дээш, ооң Израиль үүлгетсин дээш элзедип киирип каан бачыттары дээш база ооң Израильдиң Бурганы Дээрги-Чаяакчыны килеңнеткени дээш болган.

³¹ Надавтың өске ажыл-херектери, ооң кылган бүгү чүвези Израильдиң хааннарының чылдар бижилгезинде тодараттынып бижиттинген. ³² Аса биле Израильдиң хааны Ваасаның аразынга оларның хааннап турган бүгү үезинде дайын чоруп келген.

Вааса – Израильдиң хааны

³³ Иудеяның хааны Асаның чагыргазының үшкү чылында Ахияның оглу Вааса Тирца хоорайга бүгү Израильдиң хааны апаргаш, чээрби дөрт чыл чагырган. ³⁴ Ол Дээрги-Чаяакчының мурнунга бузут үүлгедип, Иеровоамның оруктарын эдерип, ооң Израиль үүлгетсин дээш, элзедип киирип каан бачыдын база өттүнүп кылып турган.

¹ Ананийниң оглу Иеху деп кижиге Дээрги-Чаяакчы Ваасага хамаарышкан Бодунуң сөзүн ажыдып: ² «Мен сени доозун-довурактан алгаш, Мээң израиль чонумнуң чагырыкчызы кылдыр депшидип кагдым , а сен Иеровоамның оруун эдерип, Мээң израиль чонумну бачыт үүлгедиринче элзедип каарыңга, олар Мени боттарының бачыттары-биле килеңнедип турду. ³ Вааса, Мен сени, сээң үре-салгалыңны өрттедиптер мен. Наваттың оглу Иеровоамның ук-салгалы-биле кылган чүвемни сээң ук-салгалың-биле база кылыр мен . ⁴ Ваасаның салгалындан хоорайга өлүп каар кижини ыттар чиптер, а ооң улузундан хову-шөлге өлүп каар кижини куштар соктап чиптер» – деп чугаалаан .

⁵ Ваасаның өске ажыл-херектери, ооң кылган бүгү чүвези болгаш өндүр улуг чоруктары Израильдиң хааннарының чылдар бижилгезинде тодараттынып бижиттинген. ⁶ Вааса өгбелериниң соондан өске оранче чоруй баарга, ону Тирцага ажаап каан. Ооң оглу Ила ачазының орнунга хаан апарган.

⁷ Дээрги-Чаяакчы Ваасага база ооң үре-салгалынга хамаарышкан Бодунуң сөзүн, ооң Дээрги-Чаяакчының мурнунга үүлгеткен бүгү бачыды дээш, Ананийниң оглу Иехуну дамчыштыр чугаалаан турган. Чүге дээрге Вааса Иеровоамның үре-салгалын өттүнүп кылып турган херектери-биле база ооң ук-салгалын узуткааны-биле Дээрги-Чаяакчыны хорададып алган чүве-дир.

Ила – Израильдиң хааны

⁸ Иудеяның хааны Асаның чагыргазының чээрби алдыгы чылында Ваасаның оглу Ила Израильдиң хааны апаргаш, Тирцага ийи чыл чагырган.

⁹ Иланың дүжүметтериниң бирээзи, ·дайынчы тергелерниң чартык кезээн башкарып турган Зимри дээрзи аңаа удур сүлчээ кылган. Кажан Ила Тирцага ордузунуң башкарыкчызы Арсаның бажыңынга арагалап турда, ¹⁰ Зимри кирип келгеш, ону өлүрүп каан. Ынчан Иудеяның хааны Асаның чагыргазының чээрби чедиги чылы турган. Зимри Иланың орнунга хаан апарган. ¹¹ Чаа-ла чагырып эгелээш, Зимри Ваасаның бүгү өг-бүлезин кыра шаап каапкан, чаңгыс-даа эр кижини – ооң төрелдерин-даа, эштерин-даа – дириг арттырбаан. ¹² Зимри Ваасаның бүгү үре-салгалын Дээрги-Чаяакчының Ваасага хамаарыштыр Бодунуң чалчазы Иеху медээчини дамчыштыр чугаалаан сөзүн ёзугаар узуткап каапкан. ¹³ Ол бүгү узуткаашкын Ваасаның, ооң оглу Иланың боттарының үүлгеткен бачыттары дээш, оларның Израиль үүлгетсин дээш, элзедип киирген бачыттары дээш база Израильдиң Бурганы Дээрги-Чаяакчыны хоозун дүрзү-бурганнары-биле килеңнеткени дээш болган.

¹⁴ Иланың өске ажыл-херектери, ооң кылган бүгү чүвези Израильдиң хааннарының чылдар бижилгезинде тодараттынып бижиттинген.

Зимри – Израильдиң хааны

¹⁵ Иудеяның хааны Асаның чагыргазының чээрби чедиги чылында Зимри Тирцага хааннап эгелээш, чүгле чеди хүн чагырган. Израиль шериг ол үеде филистим хоорай Гивветонну бүзээлеп турган чүве-дир. ¹⁶ Шериг турлаанда израильчилер Зимриниң сүлчээ кылгаш, хаанны өлүрүп каанын дыңнааш, ол-ла хүн шериг баштыңы Омрини Израильдиң хааны кылдыр чарлапканнар.

¹⁷ Ооң соонда Омри болгаш ооң-биле кады бүгү израильчилер Гивветондан чоруй баргаш, Тирцаны бүзээлеп алганнар. ¹⁸ Зимри хоорайның эжелеттиргенин көрүп кааш, хаанның ордузунуң иштики быжыглалдыг өрээлдеринче кире бергеш, ордуну өрттедипкеш, өлүп калган. ¹⁹ Ол Дээрги-Чаяакчының мурнунга бузут үүлгеткени дээш база Иеровоамның оруун эдерип – ооң Израиль үүлгетсин дээш, элзедип киирген бачыттарын өттүнүп кылып турганы дээш өлүп калган.

²⁰ Зимриниң өске ажыл-херектери болгаш ооң кылган сүлчээзи Израильдиң хааннарының чылдар бижилгезинде тодараттынып бижиттинген.

Омри – Израильдиң хааны

²¹ Ынчан Израильдиң чону ийи кезекке үстү берген: бир чартыы Гинаттың оглу Тивнийни хаан кылып аар дээш деткип турган, а өске чартыы Омрини деткээн. ²² Омриниң талазында чон Гинаттың оглу Тивнийниң талазында чондан күштүг болган. Тивний өлүп калган, а Омри хаан апарган. ²³ Иудеяның хааны Асаның чагыргазының үжен бирги чылында Омри Израильдиң хааны апаргаш, он ийи чыл дургузунда, ооң иштинде Тирцага алды чыл, чагырган. ²⁴ Омри Семир деп кижиден аңаа хамааржыр тейни ийи °талант мөңгүн-биле садып алгаш, аңаа хоорай туткаш, ону ол тейниң ээзи турган Семирниң ады-биле Самария деп адап каан.

²⁵ Омри Дээрги-Чаяакчының мурнунга бузут үүлгедип, ооң мурнундагы бүгү хааннардан хөй бачытты кылып турган . ²⁶ Ол Наваттың оглу Иеровоамның бүгү оруктарын эдерип, ооң Израиль үүлгетсин дээш, элзедип киирген бачыттарын өттүнүп кылып, хоозун дүрзү-бурганнары-биле Израильдиң Бурганы Дээрги-Чаяакчыны килеңнедип турган.

²⁷ Омриниң кылган өске ажыл-херектери, ооң маадырлыг чоруктары Израильдиң хааннарының чылдар бижилгезинде тодараттынып бижиттинген. ²⁸ Омри өгбелериниң соондан өске оранче чоруй баарга, ону Самарияга ажаап каан. Ооң оглу Ахав ачазының орнунга хаан апарган.

Ахав – Израильдиң хааны

²⁹ Иудеяның хааны Асаның чагыргазының үжен сески чылында Омриниң оглу Ахав Израильге хааннап эгелээш, Израильди ооң найысылалы Самарияга чээрби ийи чыл чагырган. ³⁰ Омриниң оглу Ахав Дээрги-Чаяакчының мурнунга бачытты ооң мурнундагы бүгү хааннардан-даа арттыр үүлгеткен . ³¹ Ахавка Наваттың оглу Иеровоамның кылып чораан бачыттарын өттүнүп үүлгедири четпес болган. Ол Сидоннуң хааны Этваалдың уруу Иезавелди кадай кылдыр ап алгаш, ·Ваал бурганга бараан болуп, мөгейип эгелээн . ³² Ахав Ваалдың өргээзин Самарияга тудуп бергеш , аңаа өргүл салыр бедигээш тургузуп каан. ³³ Ол ·Ашера бурганга адагаштар тураскаадып каан база Израильдиң Бурганы Дээрги-Чаяакчыны Израильдиң ооң мурнундагы бүгү хааннарындан арттыр хорададып турган.

³⁴ Ахавтың чагырган үезинде Вефил чурттуг Ахиил деп кижи Иерихон хоорайны катап тудуп каан. Ол кижи хоорайның таваан салып каарга, ооң дун оглу Авирам чок апарган, а хаалгазын тургузуп каарга, хеймер оглу Сегув чок апарган. Нуннуң оглу Иисусту дамчыштыр Дээрги-Чаяакчының чугаалаан чүвези ынчалдыр боттанган .

Илияның каңдаашкын болурун баш бурунгаар медеглээни

¹ Галаадта Тешви чурттуг Илия деп кижи Ахавка: «Бараан болуп турарым Израильдиң дириг Бурганы Дээрги-Чаяакчының адындан чарлап тур мен: чүгле мээң сөзүм-биле болур дээрден башка, бо каш чылда маңаа шалың-даа дүшпес, чаъс-даа чагбас» – дээн .

² Оон Илияга Дээрги-Чаяакчы Бодунуң сөзүн ажыдып: ³ «Моон чорупкаш, чөөн чүкче барып, Иордан хемниң ындында Хорат деп хемчигештиң чанынга чаштына бер. ⁴ Сугну хемчигештен ижер сен, а сени чем-биле хандырарын Мен кускуннарга дужаап каар мен» – деп чугаалаан.

⁵ Илия Дээрги-Чаяакчының аңаа чугаалаанын ёзугаар кылган. Ол Иорданның ындында Хорат деп хемчигешче чоруй баргаш, аңаа артып калган. ⁶ Кускуннар Илияга эртен, кежээ далган-тараа биле эът эккеп берип турган, а сугну ол хемден узуп ижип турган.

Сарепта чурттуг дулгуяк херээжен

⁷ Элээн үе эрткен соонда, ол хемчигеш соглуп калган, чүге дээрге чуртка чаъс чагбастай берген. ⁸ Ынчан медээчиге Дээрги-Чаяакчының сөзү ажыттынган: ⁹ «Ам Сидон черде Сарепта хоорайже чорупкаш, аңаа чуртта. Мен бир дулгуяк херээженге сени чем-биле хандырарын дужаап каан мен».

¹⁰ Илия Сарептаже чорупкан. Ол хоорай хаалгазынга кээрге, ында бир дулгуяк херээжен ыяш чыып турган. Илия ону: «Хөй эвес сугдан аякка куткаш, меңээ эккеп берем» – деп кый депкен.

¹¹ Херээжен кижи суг ап бар чорда, медээчи ону катап база: «Меңээ кескинди хлебтен база эккеп берем» – деп кый дээн.

¹² «Дириг Дээрги-Бурган-Чаяакчының ады-биле даңгыраглап тур мен – деп, демги херээжен харыылаан, – Менде хлеб чогул, а чүгле ыяш деспиде кош адыш ишти далган биле доңгада хөй эвес олива үзү бар-дыр. Одаар ийи токпак ыяш ап алгаш, барып, ол далгандан оглумга база бодумга чем белеткеп чиир бис. Ол чем төнерге, өлүр бис ыйнаан».

¹³ Илия аңаа: «Кортпа, бажыңыңче баргаш, чугаалааның ёзугаар кыл. А баштай ол-ла далгандан меңээ бичии боовадан быжыргаш, эккеп бер. Ооң соонда бодуңга база оглуңга чемден кылып аар сен. ¹⁴ Чүге дээрге Израильдиң Бурганы Дээрги-Чаяакчы: „Мээң черже чаъс чагдырар хүнүмге чедир деспиде далган төнмес, доңгада үс эвээжевес“ – деп тур» – дээн.

¹⁵ Ол херээжен барып, Илияның чугаалаанын ёзугаар кылган. Хөй хүннер дургузунда ол боду-даа, ооң өг-бүлези-даа, Илия-даа чиир аъш-чемниг турган. ¹⁶ Дээрги-Чаяакчының Илияны дамчыштыр чугаалаан сөзүн ёзугаар деспиде далган-даа төнмээн, доңгада үс-даа эвээжевээн.

¹⁷ Элээн үе эрткенде, бажың ээзи херээженниң оглу аар аарааш, баксырап, шуут тынмайн барган. ¹⁸ Ынчан дулгуяк херээжен Илияга: «Силерде меңээ удур чүү барыл, Бурганның кижизи? Силер мээң оглумну өлүрүп, бачыттарымны меңээ сагындырар дээш келгениңер ол бе?» – дээн.

¹⁹ Илия аңаа: «Оглуңну меңээ эккел» – деп харыылаан. Оолду ол авазының холундан ап алгаш, бодунуң чурттап турганы үстүкү өрээлче көдүрүп үндүре бергеш, орнунга чыттырып каан. ²⁰ Оон ол Дээрги-Чаяакчыны кыйгырып: «Дээрги-Чаяакчы Бурганым, таанда-ла Сен бажыңында чурттап турарым дулгуяк херээженниң оглун өлүрүп кааптып, аңаа безин айыыл таварыштырарың ол бе?» – деп мөргээн. ²¹ Илия оолдуң кырынче үш катап чыдыптып , Дээрги-Чаяакчыны кыйгырып: «Дээрги-Чаяакчы Бурганым! Бо оолдуң амы-тыны мага-бодунче ээп келзин!» – деп мөргээн.

²² Дээрги-Чаяакчы Илияның дилеглиг мөргүлүн дыңнап каан. Оолдуң амы-тыны ооң мага-бодунче ээп кээрге, ол дирли берген. ²³ Илия оолду көдүрүп алгаш, бодунуң үстүкү өрээлинден бадыра бергеш, ооң авазынга хүлээдип: «Көр даан, оглуң дириг-дир!» – дээн.

²⁴ Демги херээжен Илияга: «Ам ылап-ла билдим: силер Бурганның кижизи-дир силер, Дээрги-Чаяакчының силерни дамчыштыр чугаалаан сөзү шынныг-дыр!» – дээн.

Илия биле Авдий

¹ Үр үе эрткенде, каңдаашкынның үшкү чылында, Дээрги-Чаяакчы Илияга Бодунуң сөзүн ажыдып: «Ахавка барып көстүп көр. Мен черже чаъстан чагдырыптар мен» – деп чугаалаан. ² Илия Ахав-биле ужуражыр дээш чорупкан.

Ол үеде Самарияга коргунчуг аш болуп турган. ³ Ахав бодунуң хаан ордузунуң башкарыкчызы Авдийни кыйгыртып алган. (Авдий болза Дээрги-Чаяакчыны ханы хүндүлээр, Аңаа мөгеер кижи чүве-дир. ⁴ Кажан Иезавел Дээрги-Чаяакчының медээчилерин узуткап турда , Авдий чүс медээчини ийи куй иштинге – бирээзинге-ле бежен кижини – чажырып алгаш, оларны аъш-чем, суг-биле хандырып турган.) ⁵ Ахав Авдийге: «Чуртта бүгү суг баштарын, хем-сугларны барып эргип көр. Аъттарывыс, элчигеннеривис чемгерер оът-сиген тып аар чадавас бис. Ынчан оларны сокпайн арттырып аар бис» – дээн.

⁶ Олар эргип көөр дээн черин аразында үлежип алган. Ахав бир талазынче, Авдий – өске талазынче чорупкан. ⁷ Авдий орукка чорда, аңаа Илия ужуражы берген. Авдий ону танып кааш, черге чедир мөгейип: «Мээң дээргим Илия боор силер аа?» – дээн.

⁸ Демгизи аңаа харыылап: «Ийе, мен-дир мен. Ээңге: „Илия мында-дыр“ – деп барып чугаала» – дээн.

⁹ Авдий мынча дээн: «Мен кандыг бачыт үүлгеттим? Чалчаңар мени өлүрүп каар кылдыр Ахавтың холунга чүге хүлээдириңер ол? ¹⁰ Дириг Бурганыңар Дээрги-Чаяакчының ады-биле даңгыраглап тур мен: ээмниң силерни диледип, улус ытпааны чон-даа чок, күрүне-даа чок. Бир күрүне азы чон силерни ында чок деп дыңнадырга, дээргим олардан силерни тып чадап каанының дугайында даңгырак ап турду. ¹¹ А ам силер: „Ээңге: ‘Илия мында-дыр’ – деп барып чугаала“ – дээр-дир силер. ¹² Мен силерни каапкаш баарымга, Дээрги-Чаяакчының Сүлдези силерни мээң билбезим черже алгаш барза канчаар . Мен Ахавка барып дыңнадыптарымга, ол силерни тыппайн баар болза, мени өлүрүп-ле каай. А мен, силерниң чалчаңар, аныяамдан-на Дээрги-Чаяакчыга мөгеер кижи мен. ¹³ Кажан Иезавел Дээрги-Чаяакчының медээчилерин өлүрүп турда, чүнү кылганымны улус мээң дээргим силерге чугаалавады бе? Мен чүс медээчини ийи куйга – бирээзинге-ле бежен кижини – чажырып алгаш, оларны аъш-чем, суг-биле хандырып турдум. ¹⁴ А ам силер меңээ „Ээңге: ‘Илия мында-дыр’ – деп барып чугаала“ – дээр-дир силер. Ол мени өлүрүп каар деп билиңер!»

¹⁵ Илия: «Бараан болуп турарым дириг, Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчының ады-биле даңгыраглап тур мен: бөгүн Ахавтың мурнунга турар мен!» – дээн.

Илия болгаш Ваал бурганның медээчилери

¹⁶ Авдий Ахавка барып ужурашкаш, Илияның дугайында чугаалаарга, Ахав Илияга уткуштур чорупкан. ¹⁷ Ону көрүп кааш, хаан: «Сен сен бе? Израильче хай-халап халдаткан кижи сен сен бе?» – деп айтырган.

¹⁸ Илия: «Израильче хай-халапты мен халдатпадым – деп харыылаан. – Дээрги-Чаяакчының айтыышкыннарынга чагыртпастап, ·Ваалдың дүрзүлеринге мөгейип тургаш, сен база сээң төрел бөлүүң халдаткан силер. ¹⁹ Ам улустан айбылапкаш, бүгү израиль чонну Кармил дагга меңээ чыып бер. Иезавелдиң чемгерип турар улузун – Ваал бурганның 450 медээчизин, ·Ашера бурганның 400 медээчизин ынаар эккел».

²⁰ Ахав бүгү израильчилерге чыглыр дугайында сөс чедирер улус чорудуп, ол медээчилерни Кармил дагга чыыпкан. ²¹ Илия чон мурнунче үнүп келгеш: «Чежеге чедир ийи чүдүлге аразынга чайгылып кээр силер? Бир эвес ёзулуг Бурган – Дээрги-Чаяакчы болза, Ону эдериңер , а бир эвес Ваал болза, Ваалды эдериңер» – дээн.

Чон харыы кылдыр чүнү-даа ыыттаваан. ²² Илия ынчан оларга мынча дээн: «Дээрги-Чаяакчының медээчилеринден мен чааскаан арткан-дыр мен , а Ваалдың медээчилери 450 кижи-дир. ²³ Биске ийи бугажыктан эккеп берзин. Оон олар бир бугажыктан шилип алгаш, кезектей одура шапкаш, ыяштарже салып алзын, ынчалза-даа от кывыспазын. Мен база өске бугажыкты өргүүрү-биле белеткеп, ыяштарже салып алыйн, ынчалза-даа от кывыспас мен. ²⁴ Силер ынчан боттарыңарның бурганыңар адын кыйгырар силер, а мен Дээрги-Чаяакчының адын кыйгырар мен. От кыпсып харыылаар Бурган – ёзулуг Бурган ол болур».

Бүгү чон: «Ындыг-дыр!» – деп чүүлзүнген.

²⁵ Илия Ваалдың медээчилеринге: «Ийи бугажыктың бирээзин шилип алгаш, ынча хөй болганыңарда, өргүүрү-биле баштай белеткеп алыңар. Бурганыңар адын кыйгырыңар, а от салбаңар» – дээн.

²⁶ Медээчилер оларга берип каан бугажыкты ап алгаш, өргүүрү-биле белеткеп кааннар. Ынчангаш эртенден эгелээш, дүъшке чедир Ваалдың адын кыйгырып: «Ваал, биске харыылап көр!» – деп чеже-даа алгыржырга, кандыг-даа харыы чок болган. Олар кылып алган өргүл салыр бедигээжиниң чанынга самнап халчып-ла турганнар.

²⁷ Дүъште Илия оларны кочулап: «Дыңзыдыр алгыржыңар-ла, Ваал бурган болбайн канчаар. Ол, чок болза боданы берген, чок болза ажыл-херек кылган, чок болза аян-чорук кылып чоруур боор. Удуп-даа чыдары чадавас, оттурар болза эки-дир» – деп турган.

²⁸ Медээчилер улам дыңзыдыр алгыржып, боттарының чаңчылын ёзугаар хылыштар, чыдалар-биле ханын төгүлдүр шаштынып турганнар. ²⁹ Дүъш эрткен, а олар мырыңай кежээки өргүл салыр үеге чедир чеже-даа калчаарап алгыржырга, кандыг-даа харыы шуут чок болган, кым-даа харыылаваан .

³⁰ Илия ынчан бүгү чонга: «Менче чоокшулап келиңер» – дээн.

Улус олче чоокшулап кээрге, ол үреп бускан Дээрги-Чаяакчының өргүл салыр бедигээжин катап тургузуп каан. ³¹ Илия он ийи дашты – Дээрги-Чаяакчының ону Израиль деп эде адап кааны Иаковтан укталган аймактарның санын ёзугаар – ап алган. ³² Он ийи даштан ол Дээрги-Чаяакчыга алдар болдурган өргүл салыр бедигээш туткаш, ону долгандыр ийи °са хире тараа кире бээр ишкир оңгар казып алган. ³³ Илия ыяштарны бедигээшче салгаш, бугажыкты кезектей одура шапкаш, ыяш кырынче салып алган. ³⁴ Ооң соонда ол: «Дөрт улуг кочал долдур сугдан куткаш, өргүлче база ыяштарже кудуптуңар!» – дээн.

Ол: «Катаптаңар» – деп чугаалаан.

Улус катап база куткан.

Ол: «Үшкү удаа база ынчаар кылыңар» – дээн.

Улус сугну үшкү удаа куткан. ³⁵ Суг өргүл бедигээжин долгандыр агып, оңгарны безин дола берген.

³⁶ Кежээки өргүл салыр үе кээрге, Илия медээчи бедигээшче чоокшулап келгеш: «Авраамның, Исаактың болгаш Израильдиң Бурганы Дээрги-Чаяакчы, Сээң Израильде Бурган болуруң база чалчаң мен бо бүгүнү Сээң сөзүң ёзугаар кылганым бөгүн улуска билдингир апарзын! ³⁷ Меңээ харыылап көрем, Дээрги-Чаяакчы, харыылап көрем – бо чон Дээрги-Чаяакчы сени ёзулуг Бурган деп база Сээң оларның чүрээн Бодуңче катап ээлдирип ап турарыңны билип алзын» – дээн.

³⁸ Ынчан Дээрги-Чаяакчының оду бадып келгеш , өргүлдү, ыяштар, даштар болгаш довуракты өрттендир чипкен, оңгарда сугну кургадыр сыырыпкан. ³⁹ Ону көргеш, бүгү чон хаваан черге дегзип, доңгая кээп дүшкеш: «Дээрги-Чаяакчы – Бурган-дыр! Дээрги-Бурган-Чаяакчы-дыр!» – деп алгыржы берген.

⁴⁰ Илия оларга: «Ваалдың медээчилерин тудуп алыңар! Чаңгызы-даа дезе бербезин!» – деп дужааган.

Улус медээчилерни тудуп аарга, Илия оларны Киссон хемче аппаргаш, кыра шаап каапкан .

Чаъстың катап база чаап эгелээни

⁴¹ Илия Ахавка: «Барып, аштанып-чемненип ал. Чаъс-чайык шимээргеп кел чыдыр» – дээн.

⁴² Ахав хаан аштанып-чемненип аар дээш чорупкан, а Илия Кармил дагның бажынче үне бергеш, черже доңгайып олуруп алгаш, бажын дискектериниң аразынче суп алган. ⁴³ Оон ол чалчазынга: «Барып, далайны көрүпкеш кел» – дээн.

Демгизи барып көргеш: «Чүү-даа көзүлбейн тур» – деп чедип келген. Илия аңаа: «Чеди катап барып көр» – дээн. ⁴⁴ Чалчазы чедиги удаада: «Далайдан адышка өй хемчээлдиг булут көдүрлүп ор» – деп келген.

Илия чалчазынга: «Ахавка барып: „·Чуузаңны белеткээш, чорувут, оон башка чаъс сеңээ шаптык боор-дур“ – деп дамчыт» – дээн.

⁴⁵ Ол аразында булуттарга бүргедипкен дээр карарып, хат-шуурган көдүрлүп, күштүг чайык кудуп эгелээн . Ахав ·чуузазынга орупкаш, Изреел хоорайже чорупкан. ⁴⁶ Дээрги-Чаяакчының холу Илияны башкарып эгелээрге , ол тонун куржанып алгаш, мырыңай Изреелге чедир Ахавтың мурнунга маңнап чораан.

Илия Синай дагда

¹ Ахав Иезавелге Илияның кылган бүгү чүвезин, ооң иштинде ·Ваалдың бүгү медээчилерин шанчып өлүрүп каанын чугаалаарга, ² Иезавел Илияже айбычызын ыдып, сөс дамчыткан: «Бир эвес ол медээчилерниң амы-тынын үскениң дег, даарта бо үеге чедир сээң амы-тыныңны база үспес болзумза, бурганнар мени канчаар-даа кезеткей аан!»

³ Илия ону дыңнааш, корга берип, амы-тынын камгалап дезипкен. Иудеяда турар Беэр-Шева хоорайга четкеш, ол чалчазы оолду аңаа арттырып каан. ⁴ А боду ээн кургаг ховуда бир хүн чоруур черже чоруй баргаш, хараган адаанга оруп алгаш, бодунга өлүм дилеп: «Мен-даа болдум, Дээрги-Чаяакчы. Амы-тынымны үзүп каап көрем , чүге дээрге ада-өгбемден дээредээр чүвем чок-тур» – дээн.

⁵ Оон ол хараган адаанга чыда удуп калган. Хенертен Дээрги-Чаяакчының төлээзи аңаа дээпкеш: «Туруп кел, чемнен!» – дээн.

⁶ Илия долгандыр көөрге, бажының чанында отка хаарган далган биле суглуг доңга бар болган. Ол чемненип, суг ижип алгаш, катап база удуп калган.

⁷ Дээрги-Чаяакчының төлээзи ийиги удаа келгеш, аңаа дээпкеш: «Туруп, чемненип ал, оон башка ырак орукка шыдашпас сен» – дээн.

⁸ Илия туруп келгеш, чемненип, суг ижип алган. Салган аъш-чемни чип, күш кирип алгаш, ол дөртен дүн-хүн чорааш , Бурганның ·Хорив деп даанга чеде берген . ⁹ Дагга Илия куйже кире бергеш, хонуп алган.

Оон Дээрги-Чаяакчы аңаа Бодунуң сөзүн ажыдып: «Илия, сен чүү дээш бээр келдиң?» – деп чугаалаан.

¹⁰ Ол: «Мен Аг-шериглиг Бурган Дээрги-Чаяакчыга дыка чүткүлдүг бараан болуп чордум. А израильчилер Сээң чагыг-керээңден ойталап, өргүл салыр бедигээштериңни үрегдеп, медээчилериңни хылыш-биле шанчып өлүрүп кагды . Мен чааскаан арттым, олар ам мээң амы-тынымны база алыксап турлар» – деп харыылаан .

¹¹ Дээрги-Чаяакчы: «Үнгеш, даг кырынга Мээң мурнумга туруп ал . Мен сээң чаның-биле эрте бээр мен!» – дээн.

Оон коргунчуг хат-казыргы хадып келгеш , Дээрги-Чаяакчының мурнунга дагларны бузуп, хаяларны чуура шаап каапкан, ынчалза-даа ол хатта Дээрги-Чаяакчы көзүлбээн. Хаттың соонда чер шимчээшкини болган, ынчалза-даа аңаа Дээрги-Чаяакчы көзүлбээн. ¹² Чер шимчээшкининиң соонда от хып келген , ынчалза-даа ол отта Дээрги-Чаяакчы көзүлбээн. Оттуң соонда оожум үн дыңналган . ¹³ Үннү дыңнап кааш, Илия арнын шыва тону-биле дуглааш, үнүп кээп, куй аксынга туруп алган. Үн оон: «Илия, сен чүү дээш бээр келдиң?» – деп айтырган.

¹⁴ Илия: «Мен Аг-шериглиг Бурган Дээрги-Чаяакчыга дыка чүткүлдүг бараан болуп чордум. А израильчилер Сээң чагыг-керээңден ойталап, өргүл салыр бедигээштериңни үрегдеп, медээчилериңни хылыш-биле шанчып өлүрүп кагды. Мен чааскаан арттым , олар ам мени база өлүрүп каарын кызыдып тур» – деп харыылаан.

¹⁵ Дээрги-Чаяакчы аңаа: «Келген орууң-биле дедир ээпкеш, Дамаскының ээн кургаг ховузунче чорувут. Ынаар чеде бергеш, Азаил деп кижини арамей чоннуң хааны кылдыр томуйлап чаап каг . ¹⁶ Оон Намессийниң оглу Иехуну Израильдиң хааны кылдыр томуйлап каг . А Авел-Мехола чурттуг Шафаттың оглу Элисейни сээң сооң салгаар Бурганның медээчизи кылдыр томуйлап каг . ¹⁷ Азаилдиң хылыжындан дириг арткан бүгү улусту Иеху өлүрүп каар. А Иехунуң хылыжындан дириг арткан бүгү улусту Элисей өлүрүп каар .

¹⁸ А Мен Израильге ·Ваал бурганның мурнунга дискек кырынга сөгүрбээн, ооң дүрзүлерин ошкаваан 7000 кижини Бодумга кадагалап алган мен» – дээн .

Элисейниң Илияны эдергени

¹⁹ Илия оортан чоруй баргаш, Шафаттың оглу Элисейни тып алган. Элисей ол үеде он ийи кош шары-биле чер чардырып турган, а боду он ийиги коштуң соо-биле бар чораан. Илия ооң чаны-биле эртип чыткаш, ону шыва тону-биле шуглап каан. ²⁰ Элисей ынчан шарыларын каапкаш, Илияның соондан маңнап чорупкан. Ол: «Авам-ачам-биле байырлажып, ошкап каарын чөпшээреп көрүңер. Ооң соонда силерни эдерер мен» – дээн .

Илия: «Дедир ээвит. Мен сеңээ чүнү кылып берген кижи мен?» – деп харыылаан.

²¹ Элисей дедир ээп келгеш, коштаан ийи шарызын соп алган. Ол ыяш андазынын өрттеткеш , эътти отка быжыргаш, улуска үлеп бээрге, олар чип турган. Ооң соонда ол Илияны эдерип чорупкаш, ооң дузалакчызы апарган.

Венадад биле Ахавтың дайылдашканы

¹ Арамей хаан Венадад хамык аг-шериин чыып алган . Ооң-биле кады үжен ийи өске хаан, аъттар болгаш ·дайынчы тергелер чораан. Ол барып, Самарияны бүзээлеп алгаш, аңаа удур дайылдажып эгелээн. ² Венадад хоорай иштинге турган Израильдиң хааны Ахавче элчиннер ыдып, ³ бодунуң сөзүн аңаа дамчыткан: «Сээң алдын-мөңгүнүң мээңии-дир, сээң кадайларыңның база ажы-төлүңнүң эң дээрелери – мээңии-дир».

⁴ Израильдиң хааны: «Дээрги хааным, силерниң чугаалап турарыңар ышкаш, мен бодум-даа, менде бар бүгү чүве-даа силернии-дир» – деп харыылаан.

⁵ Элчиннер оон катап база келгеш, Венададтың чугаалаан чүвезин дамчытканнар: «Сээң алдын-мөңгүнүңнү, кадайларыңны база ажы-төлүңнү меңээ бээрин негеп, улус чорудуп турган мен. ⁶ Даарта бо үеде чалчаларымны сенче чорудуптар мен. Олар сээң ордуңну, албаты чонуңнуң бажыңнарын чиңчерлеп, үжээш, сээң үнелиг бүгү чүвеңни алгаш баар».

⁷ Израильдиң хааны чурттуң бүгү ·баштың кижилерин чыылдыргаш, оларга: «Көрүңер даан, бо кижи өш-өжээн өөскүдүп турар-дыр . Кажан ол мээң кадайларым биле ажы-төлүмнү, мээң алдын-мөңгүнүмнү эккелзин дээш улус чорудуптарга, ойталавадым чоп!» – дээн.

⁸ Хамык ·баштың кижилер болгаш бүгү чон аңаа: «Ону дыңнаваңар, ооң аайынга кирбеңер» – деп харыылаан.

⁹ Ахав ынчан Венададтың элчиннеринге: «Мээң дээрги хаанымга дамчыдыңар: чалчаңар менден баштай негээн чүвеңерни күүседир мен, а бо удаадазын шыдавас мен» – деп харыы берген.

Олар чоруй баргаш, ооң харыызын Венададка дамчыткан. ¹⁰ Венадад ынчан Ахавче улус ыдып: «Мени эдерип келген кижи бүрүзүнге Самарияның бузундулары оода адыш ишти хире артып каар болза, бурганнар мени канчаар-даа кезеткей аан!» – деп сөс дамчыткан.

¹¹ Израильдиң хааны: «Аңаа: „Дайынчы дериг-херекселин кедип турар кижи оозун тиилелге соонда уштуп турар кижи дег мактанмазын“ – деп дамчыдыңар» – деп харыылаан.

¹² Венадад ол харыы сөстү майгыннарынга өске хааннар-биле кады арагалап оргаш, дыңнаан. Ол бодунуң улузунга: «Халдаашкынга белеткениңер!» – деп дужааган. Олар хоорайже халдаарынга белеткенип эгелээн.

Ахавтың Венададты чылча шапканы

¹³ Ол аразында Израильдиң хааны Ахавка Бурганның бир медээчизи келгеш, Дээрги-Чаяакчының чугаалаан чүвезин аңаа медеглээн: «Бо эңдерик аг-шеригни көрүп тур сен бе? Мен ону бөгүн сээң холуңга хүлээдип бээр мен, ынчан Мени Дээрги-Чаяакчы деп билип аар сен».

¹⁴ «А кымны дамчыштыр?» – деп, Ахав айтырган.

Бурганның медээчизи Дээрги-Чаяакчының чугаалаан чүвезин дамчыткан: «Тус чер чагырыкчыларының аныяк дайынчыларын дамчыштыр».

«А тулчуушкунну кым эгелээрил?» – деп, хаан айтырган.

Бурганның медээчизи: «Сен» – деп харыылаан.

¹⁵ Ахав ынчан тус чер чагырыкчыларының дайынчыларын чыып алган – олар 232 кижи болган. Ооң соонда бүгү израиль шеригни чыып аарга, ниити саны 7000 кижи болган. ¹⁶ Олар дүъште тулчуп үнүпкеннер. А Венадад аңаа дузалап келген үжен ийи хаан-биле кады майгыннарынга эзиртир арагалап алган. ¹⁷ Тус чер чагырыкчыларының дайынчылары мурнай үнүпкеннер. Венадад улузун ыдыптарга, олар «Самариядан улус үнүптү» деп медээ дыңнап каан. ¹⁸ Хаан: «Израильчилер тайбың дилеп үнген болза, оларны диригге тудуп алыңар. Дайылдажыр дээш-даа үнген болза... диригге тудуп алыңар» – дээн.

¹⁹ Тус чер чагырыкчыларының дайынчылары база оларның соондан чоруп орган израиль шериг хоорайдан үнүп келгеш, ²⁰ кижи бүрүзү бодунуң удурланыкчызын өлүрүп турган. Арамейлер дезиптерге, израильчилер оларны сүрүп чорупкан, а арамей хаан Венадад аъдын мунгаш, аъттыг шериглери-биле кады четтирбейн барган. ²¹ Израильдиң хааны бурунгаарлааш, аъттар биле ·дайынчы тергелерни чылча шаап , арамейлерге аар аштырыышкынны таварыштырган.

²² Израильдиң хааны Ахавка Бурганның медээчизи чоокшулап келгеш: «Барып, быжыгланып алгаш, чүнү канчаарын көрүп, боданып ал. Дараазында чылдың эгезинде арамей хаан сенче катап база халдаар-дыр» – дээн.

²³ Ол аразында арамей хаанның дүжүметтери аңаа сүме каткан: «Израильчилерниң бурганнары – даглар бурганнары-дыр, ынчангаш олар бисти тиилеп алган-дыр. А бир эвес олар-биле оргулааш черге чаалажыр болзувусса, бис ыяап-ла тиилээр бис. ²⁴ Силер мынчаар кылып көрүңер: бүгү хааннарны шеригде туружундан чайлаткаш, өске шериг баштыңнары-биле солуп каавыт. ²⁵ Оон чидирип алган шерииңер хире шеригден чыып алыңар: аът орнунга аът, ·дайынчы терге орнунга дайынчы терге турзун; ынчан израильчилер-биле оргулаашка дайылдашкаш, ыяап-ла тиилээр бис».

Венадад оларның сүмези-биле чөпшээрежип, ынчаар кылган.

²⁶ Дараазында чылдың эгезинде Венадад хаан арамейлерни чыып алгаш, Израиль-биле дайылдажып, Афек хоорайже үнүпкен. ²⁷ Израильчилер база чыглып, аъш-чем курлавырын ап алгаш, арамейлерге удур үнүп келген. Олар дайзынның мурнунга турлагланып аарга, ийи кодан өшкү ышкаш болган, а арамейлер чоок-кавы девискээрни дола берген.

²⁸ Бурганның кижизи Израильдиң хаанынга келгеш, Дээрги-Чаяакчының чугаалаан чүвезин дамчыткан: «Бир-тээ, арамейлер Дээрги-Чаяакчы мени шынаа-шөлдер Бурганы эвес, а чүгле даглар Бурганы деп бодап турар болганда, Мен ол эңдерик аг-шеригни сээң холуңга хүлээдип берейн, силер ынчан Мени Дээрги-Чаяакчы деп билип аар силер».

²⁹ Удурланыкчылар чеди хонук дургузунда бот-боттарынга удур турлагжып алгаш турган. Чедиги хүнде тулчуушкун эгелээн. Израильчилер чаңгыс хүн дургузунда арамей шеригниң 100 000 кижизин узуткап каан. ³⁰ Арамейлерниң артынчызы Афек хоорайже дезипкен. Аңаа шеригниң арткан 27 000 кижизиниң кырынче хана барып ушкан. Венадад база хоорайже дезипкеш, шивээниң иштики өрээлдериниң бирээзинге чаштына берген.

³¹ Ооң чалчалары аңаа: «Израиль чоннуң хааннары өршээлдиг улус дээрзин дыңнаан бис. Томаараанывыстың демдээ кылдыр самдар хеп кеткеш, хендир-биле бажывысты ораап алгаш, Израильдиң хаанынга бараалы, ынчан ол силерниң амы-тыныңарны хайыралаар чадавас» – дээннер.

³² Ынчангаш олар самдар хеп кеткеш, хендир-биле бажын ораап алгаш, Израильдиң хаанынга кээп: «Силерниң чалчаңар Венадад: „Мээң амы-тынымны хайыралап көрүңерем“ – деп тур» – дээннер.

Хаан: «Кай, ол ам-даа дириг бе? Ол мээң дуңмам кижи болгай» – дээн.

³³ Элчиннер ону эки демдек кылдыр хүлээп ап, далаш-биле ооң сөзүн деткип: «Ийе, Венадад силерниң дуңмаңар болгай!» – дээннер.

Хаан: «Барып, ону бээр эккелиңер!» – дээн.

Венадад чедип кээрге, Ахав ону бодунуң ·дайынчы тергезинче олуртуп алган.

³⁴ Венадад аңаа: «Мээң ачамның силерниң ачаңардан хунаап алган хоорайларын эгидип бээр мен . Мээң ачамның Самарияга кылып турганы дег, силер база Дамаскыга садыглаар базаарлар ажыдып ап болур силер» – дээн.

Ахав: «Ындыг керээ ёзугаар мен сени хостап салыр мен» – деп харыылаан.

Ийи хаан тайбың керээзи чарган соонда, Ахав Венададты хостап салыпкан.

Бурганның медээчизиниң Ахавты буруу шапканы

³⁵ Бурганның бир медээчизи Дээрги-Чаяакчының сөзүн ёзугаар бир кижиге: «Мени эттеп көрем!» – дээн. Демгизи ойталап каапкан.

³⁶ Ынчан ол медээчи: «Дээрги-Чаяакчының сөзүн тооп дыңнаваан болганыңда, менден ырап чоруй баарың билек, сени арзылаң өлүрүп каар» – дээн.

Демги кижи чоруптарга, аңаа уткуштур арзылаң үне халып келгеш, ону өлүрүп каан . ³⁷ Бурганның медээчизи өске кижи тып алгаш: «Мени эттеп көрем» – дээн. Ол кижи ону балыгландыр эттеп каан. ³⁸ Ынчан Бурганның медээчизи барып, хаанны манап, орук чанынга туруп алган. Ол арнын шывыг-биле дуглап алган. ³⁹ Кажан хаан чаны-биле эртип чыдырда, медээчи алгыра берген: «Силерниң чалчаңар мен тулчуушкунга киржип турумда, меңээ бир кижи келгеш, туттурган дайынчы эккелгеш: „Бо кижини таңныылда. Бир эвес ол дезе бээр болза, ооң орнунга бодуңнуң амы-тыныңны бээр сен азы бир °талант мөңгүн торгаал төлээр сен“ – дээн. ⁴⁰ А силерниң чалчаңар мен өске херектер кылып, чай чок турумда, туттурган кижи чиде берип-тир».

Израильдиң хааны медээчиге: «Сээң шииткелиң ындыг-дыр. Сен бодуңга бодуң оңгар казып алдың» – дээн .

⁴¹ Ынчан Бурганның медээчизи арнында шывыгны дораан ажыда тыртыптарга, Израильдиң хааны, бо дээрге Бурганның медээчилериниң бирээзи-дир деп, ону танып каан. ⁴² Медээчи хаанга Дээрги-Чаяакчының чугаалаан чүвезин дамчыткан: «Мээң бүрүнү-биле узуткап каар дээн кижимни холуңдан хостап салыпкан-дыр сен. Ынчангаш ооң амы-тынының орнунга сээң амы-тыныңны алыр-дыр, а ооң чонунуң орнунга сээң чонуңну чок кылыр-дыр».

⁴³ Израильдиң хааны Самарияда ордузунче дүвүрелге алзып, хөңнү баксырап чанып келген.

Навуфейниң виноград шөлү

¹ Элээн үе эрткенде, дараазында болуушкуннар болган. Изреел хоорай чурттуг Навуфей деп кижи ол хоорайга, Самарияның хааны Ахавтың ордузунуң чанынга, виноград тараан шөлдүг турган. ² Ахав Навуфейге: «Виноградың шөлү мээң ордум чанында-дыр, ону меңээ берип көрем – огород кылып аайн. Орнунга мен сеңээ оон-даа эки виноград шөлү бээр мен азы, күзээр болзуңза, өртээн мөңгүн-биле төлеп берейн» – дээн.

³ А Навуфей: «Ада-өгбемден дамчып келген өнчүмнү сеңээ бериптеримни Дээрги-Чаяакчы болдурбазын!» – деп харыылаан .

⁴ Ахав ордузунче дүвүрелге алзып, хөңнү баксырап чана берген , чүге дээрге Изреел чурттуг Навуфей аңаа: «Ада-өгбемден дамчып келген өнчүмнү сеңээ бербес мен» – дээн болган. Ол чем чииринден ойталап, орнунга хая көрнүп чыдып алган. ⁵ Хаанның кадыны Иезавел ооң өрээлинче кирип келгеш: «Чүге мынчаар дүвүреп турарың ол? Чүге чем чиведиң?» – деп айтырган.

⁶ Ахав аңаа: «Чүге дээрге мен Изреел чурттуг Навуфейге: „Виноградың шөлүн меңээ садып көрем азы, күзээр болзуңза, ооң орнунга өске виноград шөлүнден берейн“ – дидим. А ол: „Мен сеңээ виноградым шөлүн бербес мен“ – дээр-дир» – деп харыылаан.

⁷ Иезавел кадын аңаа: «Ол канчап турарың ол, сени Израильдиң хааны дээр-даа аргажок-тур! Туруп, чемненип ал, оожургап көр! Изреел чурттуг Навуфейниң виноград шөлүн мен сээң холуңга киирип бээйн» – дээн.

⁸ Кадын Ахавтың адындан чагаалар бижээш , оларны ооң таңмазы-биле диизелээш, Навуфей-биле кады чаңгыс хоорайга чурттап турган чоннуң ·баштыңнарынче болгаш ызыгууртаннарже чорудупкан. ⁹ Чагааларга ол мынча деп бижээн:

«Шээрлээшкин хүнүнден чарлаңар, Навуфейни чон аразынга хүндүлүг черже олуртуп калыңар. ¹⁰ А аңаа дужааштыр ийи дүржок кижиден олуртуп калыңар. Олар аңаа удур херечилеп, Навуфейниң Бурганны база хаанны бак сөглеп турганын чугаалазын . Ооң соонда ону хоорайдан үндүре бергеш, даш-биле соп өлүрүп калыңар».

¹¹ Навуфейниң хоорайынга чурттап турган чоннуң ·баштыңнары болгаш ызыгууртаннар Иезавелдиң бижип, чоруткан чагааларында оларга дужааганын ёзугаар кылып эгелээннер. ¹² Олар шээрлээшкин чарлааш, Навуфейни чон мурнунда хүндүлүг черге олуртуп кааннар. ¹³ Оон ийи дүржок кижи кээп, аңаа дужааштыр олуруп алгаш, чон мурнунга ону буруудадып: «Навуфей Бурганны база хаанны бак сөглеп турду» – дээн. Улус ону хоорайдан үндүре бергеш, даш-биле соп өлүрүп каан.

¹⁴ Олар оон Иезавелге «Навуфейни даш-биле соп кааптарга, ол өлүп калды» деп медээ чедирер айбычылар чорудупкан. ¹⁵ Навуфейни даш-биле соп өлүргенин дыңнап кааш, Иезавел Ахавка: «Барып, Изреел чурттуг Навуфейниң сеңээ садарындан ойталаан виноград шөлүн бодуңга ап ал. Ол кижи ам чок апарган, өлүг-дүр» – дээн.

¹⁶ Ахав Навуфейниң өлгенин дыңнап кааш, ооң виноград шөлүн бодунга барып ап аар дээш чорупкан.

¹⁷ Дээрги-Чаяакчы Бодунуң сөзүн Тешви чурттуг Илияга ажыдып, мынча деп чугаалаан: ¹⁸ «Израильдиң хааны, Самарияда чагырып турар Ахавка уткуштур чорувут. Ол хаан ам Навуфейниң виноград шөлүн ээлеп аар дээш чеде берген турар-дыр. ¹⁹ Аңаа Дээрги-Чаяакчының чугаалаан чүвезин дамчыт: „Сен кижи өлүрүп кагдың, а ам ооң өнчүзү болур черни база ээлеп ап тур сен бе?“ Ооң соонда Дээрги-Чаяакчының чугаалаан чүвезин уламчылап дамчыт: „Ыттар Навуфейниң ханын чылгап турган черге сээң ханыңны база ыттар чылгаар! “»

²⁰ Илия Ахавче чорупкан. Ахав Илияга: «Мээң дайзыным, сен мени тып алдың!» – дээн.

«Тып алдым – деп, демгизи харыылаан, – чүге дээрге сен Дээрги-Чаяакчының мурнунга бодуңну бузут-бактыг чүве кылыры-биле садыптың. ²¹ Дээрги-Чаяакчы мынча дээн: „Мен сенче айыыл-халап ыдар мен, сени өрттедиптер мен. Ахавтың үре-салгалында эр кижи бүрүзүн – кул-даа, хостуг-даа кижини – кыра шаап каар мен . ²² Сээң ук-салгалыңны Наваттың оглу Иеровоамның салгалы-биле база Ахияның оглу Ваасаның салгалы-биле дөмейлештир аажылаар мен , чүге дээрге сен Мени килеңнеттиң, Израильди бачытче киирип кагдың“. ²³ А Иезавелге хамаарыштыр Дээрги-Чаяакчы мынча дээн: „Иезавелди ыттар Изреелдиң ханазының баарынга чип кааптар . ²⁴ Ахавка хамааржыр улустан хоорайга өлүп каар кижини ыттар чиптер, а хову-шөлге өлүп каар кижини дээрниң куштары соктап чиптер “».

²⁵ (Кадайы Иезавелге күткүттүргеш , Дээрги-Чаяакчының мурнунга бузут-бактыг чүве кылыры-биле бодун садыпкан Ахав ышкаш кижи туруп-даа көрбээн. ²⁶ Ол хаан кедергей бужар чүүлдер кылып, Дээрги-Чаяакчының израильчилерниң мурнундан сывыртапканы амор чон ышкаш , дүрзү-бурганнарга мөгейип турган чүве-дир.)

²⁷ Ахав ол сөстерни дыңнап кааш, кедип чораан хевин ора тыртып каапкаш, качыгдалдың самдар хевин кедип алгаш, ·шээрленип эгелээн. Ол качыгдал хевин ужулбайн удуп, муңчулуп чоруп турган.

²⁸ Дээрги-Чаяакчы Бодунуң сөзүн Тешви чурттуг Илияга ажыдып: ²⁹ «Ахавтың Мээң мурнумга канчаар томаарый бергенин көрдүң бе? Мээң мурнумга томаарааны дээш, ол дириг чорда, Мен олче айыыл-халап ытпас мен, ынчалза-даа ооң оглунуң назынында Ахавтың үре-салгалынче айыыл-халап ыдар мен » – деп чугаалаан.

Михейниң Ахавты баш бурунгаар сагындырганы

(2 Чыл. 18:2-34)

¹ Дараазында үш чыл дургузунда арамейлер биле израильчилер аразында дайылдашпаан. ² А үшкү чылдың төнчүзүнде Иудеяның хааны Иосафат Израильдиң хааны-биле ужуражып чорупкан. ³ Израильдиң хааны бодунуң дүжүметтеринге: «Галаадта Рамот хоорай биске хамааржыр дээрзин билбес силер бе? А бис ону арамей хаандан эгидип аарын безин шеневес-тир бис» – дээн.

⁴ Израильдиң хааны Иосафатка: «Галаадта Рамотка удур мээң-биле кады дайылдажып үнер сен бе?» – деп айтырган .

Иосафат Израильдиң хаанынга: «Сен канчаар-дыр сен, мен база ынчаар мен; мээң чонум-даа, аъттарым-даа сээң чонуң, аъттарың ышкаш болур» – деп харыылаан.

⁵ А оон ыңай Иосафат Израильдиң хаанынга: «Баштай Дээрги-Чаяакчыдан сүмеден айтырып көр» – дээн.

⁶ Израильдиң хааны Бурганның 400 хире медээчизин чыып алгаш , олардан: «Галаадта Рамотка удур дайылдажып баар мен бе азы барбас бе?» – деп айтырган.

Олар: «Барып көрүңер, Дээрги-Чаяакчы ол хоорайны хаанның холунга хүлээдип бээр-дир» – деп харыылаан.

⁷ А Иосафат: «Мында Дээрги-Чаяакчының оон өске медээчизи чок чүве бе? Оон база айтырып көрээли» – дээн .

⁸ Израильдиң хааны Иосафатка: «Дээрги-Чаяакчыдан ону дамчыштыр айтырып болурувус база бир кижи бар чүве, ынчалза-даа ону көөр хөңнүм чок, чүге дээрге ол меңээ хамаарыштыр эки эвес, чүгле багай чүве өттүр билип медеглээр-дир. Ол болза Имлайның оглу Михей-дир» – деп харыылаан.

Иосафат: «Хаан кижи ынча дээриңге, кайын боор» – деп харыылаан. ⁹ Ынчан Израильдиң хааны чалчаларының бирээзин кыйгыргаш: «Имлайның оглу Михейни доп-дораан бээр эккел!» – дээн.

¹⁰ Израильдиң хааны болгаш Иудеяның хааны Иосафат хаан хептерин кедип алгаш, кайызы-даа Самарияның хаалгазының баарында шаң черде бодунуң дүжүлгезинге саадап олурган, а бүгү медээчилер оларның мурнунга өттүр билип медеглеп турган. ¹¹ Медээчилерниң бирээзи, Хенаананың оглу Седекия, бодунга демир мыйыстар кылып алгаш : «Дээрги-Чаяакчының чугаалаан чүвези бо-дур: „Арамейлерни кыргып-хыдываажеңге чедир, оларны мындыг мыйыстар-биле үзер сен“» – дээн.

¹² Бүгү өске медээчилер база-ла ол дугайында өттүр билип медеглеп: «Галаадта Рамотче барып көрүңер, тиилеп аар силер, Дээрги-Чаяакчы ону хаанның холунга хүлээдип бээр-дир» – дишкен.

¹³ Михейни кыйгырып барган айбычы аңаа: «Дыңна даан, өске медээчилер, шупту чаңгыс кижи дег, хаанга чедиишкинни баш бурунгаар медеглеп тур. Сээң сөзүң оларның кайызының-даа сөстери дег болзун – сен база эки чүведен чугаалап көр» – дээн.

¹⁴ А Михей: «Дириг Дээрги-Чаяакчының ады-биле даңгыраглап тур мен: хаанга чүгле Дээрги-Чаяакчының меңээ чугаалаан чүвезин дамчыдар мен» – дээн .

¹⁵ Медээчи чедип кээрге, хаан оон: «Михей! Галаадта Рамотка удур дайылдажып баар бис бе азы барбас бис бе?» – деп айтырган.

Михей: «Барып көрүңер, тиилеп аар силер, Дээрги-Чаяакчы ону хаанның холунга хүлээдип бээр-дир» – деп харыылаан.

¹⁶ А хаан аңаа: «Дээрги-Чаяакчының өмүнээзинден алыс шындан өске чүнү-даа чугаалавазыңны сенден дилеп, чеже катап аксы-сөзүң алыр ужурлуг мен?» – дээн.

¹⁷ Михей мынча деп харыылаан: «Мен бүгү израильчилерни дагларда кадарчызы чок хойлар ышкаш тоо быдарай берген чоруур кылдыр көрдүм . Дээрги-Чаяакчы: „Оларның ээзи чок-тур, кайызы-даа бажыңынче амыр-тайбың чана берзин“ – деп чугаалады».

¹⁸ Израильдиң хааны Иосафатка: «Ол медээчи меңээ хамаарыштыр кажан-даа эки эвес, чүгле багай чүве өттүр билип медеглээрин сеңээ чугаалаан ийик мен чоп» – дээн.

¹⁹ А Михей уламчылап чугаалаан: «Ам Дээрги-Чаяакчының чугаалаан сөзүн дыңнап көр. Мен Дээрги-Чаяакчыны Ону долгандыр турар дээрниң аг-шерии-биле кады Бодунуң дүжүлгезинде саадап олурар кылдыр көрдүм . ²⁰ Дээрги-Чаяакчы: „Ахав барып, Галаадтың Рамотка өлүп каар кылдыр, кым ону кажарлап үндүрерил?“ – деп айтырды. Ооң бир төлээзи бир янзы, өске төлээзи өске янзы саналдап турду. ²¹ Ынчан база бир төлээ бурунгаар үнүп, Дээрги-Чаяакчының мурнунга туруп алгаш: „Мен ону кажарлап үндүрүптер мен“ – диди. Дээрги-Чаяакчы: „Канчаар?“ – деп айтырды. ²² Ол төлээ: „Мен моон чоруткаш, хаанның бүгү медээчилери мегелеп чугаалап турар кылып каар мен“ – деп харыылады. Дээрги-Чаяакчы: „Сен ону кажарлап үндүрүптер сен, чедиишкинниг болур сен. Барып, ону кылып каг“ – диди. ²³ Ынчангаш Дээрги-Чаяакчы ам сээң бүгү медээчилериңни мегелеп чугаалаар кылып каан-дыр , а сээң-биле айыыл-халап боорун доктааткан-дыр».

²⁴ Ынчан Хенаананың оглу Седекия Михейже чоокшулап келгеш, ооң чаагынче дажыпкаш: «Дээрги-Чаяакчының Сүлдези сени дамчыштыр чугаалаар дээш, канчап менден сенче шилчий бергени ол?» – деп айтырган. ²⁵ Михей: «Сен ол дугайында шивээниң иштики өрээлдерниң бирээзинге чаштына бээриң хүнде билип аар сен» – деп харыылаан.

²⁶ Ынчан Израильдиң хааны: «Михейни тудуп алгаш, ону хоорай даргазы Амонче база Иоас тажыже чорудупкаш, ²⁷ хаанның чугаалаан чүвезин оларга дамчыдыңар: бо кижини кара-бажыңга олурткаш , мен амыр-менди ээп келбээн шаамда, аңаа эвээш хлеб, сугдан өске аъш-чем бербеңер» – деп дужааган.

²⁸ Михей: «Бир эвес сен амыр-менди ээп кээр болзуңза, мени дамчыштыр Дээрги-Чаяакчы чугаалаваан боор эвеспе» – дээн . Оон ол: «Бүгү аймактар, дыңнаңар!» – деп немеп каан .

²⁹ Израильдиң хааны биле Иудеяның хааны Иосафат Галаадта Рамотче чорупканнар. ³⁰ Израильдиң хааны Иосафатка: «Мен таныттынмас кылдыр солуй кеттинип алгаш, тулчур мен, а сен хаан хевиң-биле артып каап көр» – дээн. Израильдиң хааны солуй кеттинип алгаш, тулчуп кирипкен .

³¹ Арамей хаан ·дайынчы тергелериниң үжен ийи башкарыкчызынга: «Карачал-даа, ат-алдарлыг-даа улус-биле чаалашпаңар, чүгле Израильдиң хааны-биле чаалажыңар» – деп дужааган. ³² Дайынчы тергелер башкарыкчылары Иосафатты көрүп кааш, «Бо кижи Израильдиң хааны болбайн канчаар» деп бодааш, олче халдаар дээш ээпкеннер. Иосафат алгыра бээрге, ³³ олар Израильдиң хааны ол эвес-тир деп билип кааш, ону сүрбейн барганнар.

³⁴ Ол аразында бир дайынчы чазын хере тырткаш, Израильдиң хаанын куяк хевиниң тиин өттүр душ бооп балыглапкан. Хаан бодунуң ·дайынчы терге башкарыкчызынга: «Аъттарны ээй тырткаш, мени тулчуушкун шөлүнден үндүр сөөртү бер, мен балыгладыптым» – дээн .

³⁵ А тулчуушкун ол хүн улам киткээн, ынчангаш хаан дайынчы тергезинге арамейлерниң дужунга туруп алгаш, артып калган. Ооң балыындан хан тергеже төктүп турган, а кежээ ол өлүп калган. ³⁶ Хүн ажып турда, бүгү израиль шериг: «Кижи бүрүзү бодунуң хоорайынче, бодунуң черинче ээп чанзын!» – деп дужаал алган.

³⁷ Хаан өлүп каарга, израильчилер ону Самарияже сөөртүп эккелгеш, аңаа ажаап каан. ³⁸ А дайынчы тергени Самарияда бир хөөлбекке чуп каапкан. Ыттар хаанның ханын чылгап каапкан, самыын-садар херээженнер ол сугга чунуп турган – бүгү чүве Дээрги-Чаяакчының чугаалаан сөзү-биле болган .

³⁹ Ахавтың хааннап тургаш кылган өске бүгү ажыл-херектериниң дугайында, ооң чаан сөөгү-биле шап каан ордузунуң дугайында , туттуруп кааны хоорайларының дугайында Израильдиң хааннарының чылдар бижилгезинде тодарадып бижээн.

⁴⁰ Ахав өгбелериниң соондан өске оранче чоруй барган. Ооң оглу Охозия ачазының орнунга хаан апарган.

Иосафат – Иудеяның хааны

(2 Чыл. 20:31–21:1)

⁴¹ Асаның оглу Иосафат Израильдиң хааны Ахавтың чагыргазының дөрткү чылында Иудеяның хааны апарган . ⁴² Иосафат үжен беш харлыында хаан апаргаш, чуртту Иерусалимге чээрби беш чыл хааннаан. Ооң авазының ады – Салаилдиң уруу Азува чүве-дир. ⁴³ Иосафат бодунуң ачазы Асаның бүгү оруктары-биле чоруп, оон өскээр барбайн, Дээрги-Чаяакчының мурнунга таарымчалыг чүвени кылып турган. Ынчалза-даа мөгейиишкин кылыр бедик черлер узуткаттынмаан , чон аңаа өргүлдер салырын база айдызаарын уламчылап турган. ⁴⁴ Иосафат Израильдиң хааны-биле тайбың керээзи чарып алган .

⁴⁵ Иосафаттың өске ажыл-херектери, ооң кылган өндүр улуг чоруктары, канчаар чаалажып чорааны Иудеяның хааннарының чылдар бижилгезинде тодарадып бижиттинген. ⁴⁶ Ооң ачазы Асаның үезинде ам-даа арткан турган, дүрзү-бурганнар өргээлеринге самыын-садар кижилерни Иосафат чер кырынга артпас кылдыр узуткап каапкан .

⁴⁷ Эдомга ынчан хаан турбаан, бир кижи ооң хүлээлгезин күүседип турган .

⁴⁸ Иосафат Офирден алдын сөөртүп алыр дээш , ырадыр эжиндирер корабльдар тудуп алган, ынчалза-даа олар ынаар четпейн, Эцион-Гавер өртээлинге буза шаптырып алган. ⁴⁹ Ынчан Ахавтың оглу Охозия Иосафатка: «Мээң улузум сээң улузуң-биле кады корабльдарга эжиндирип чорупсун» – дээн. Ынчалза-даа Иосафат ынавайн барган.

⁵⁰ Иосафат өгбелериниң соондан өске оранче чоруй баарга, ону оларның чанынга, өгбези Давидтиң Хоорайынга ажаап каан. Ооң оглу Иорам ачазының орнунга хааннай берген.

Охозия – Израильдиң хааны

⁵¹ Ахавтың оглу Охозия Иудеяның хааны Иосафаттың чагыргазының он чедиги чылында Самарияга Израильдиң хааны апаргаш, чуртту ийи чыл чагырган. ⁵² Ол Дээрги-Чаяакчының мурнунга бузут кылып, бодунуң ава-ачазының оруун база Наваттың оглу Иеровоамның – Израильди бачытче киирип каан хаанның оруун эдерип турган. ⁵³ Охозия ·Ваалга бараан болуп, аңаа мөгейип, ачазының кылып турган бүгү чүвезин өттүнүп, Израильдиң Бурганы Дээрги-Чаяакчыны килеңнедип алган.