Соломоннуң өндүр бедик ырызы

Киирилде

Бо ном ынакшылга тураскааткан шүлүк чогаалының эрте-бурунгу израиль чыындызы болур. Еврей чаңчыл ёзугаар ону Соломон хаанның ады-биле холбаштырып турар.

Номда ажыглаан овур-хевирлер, деңнелгелер амгы үениң номчукчузунга элдептиг бооп сагындырар чадавас, ындыг-даа болза, олар шупту эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүктүң культура болгаш амыдыралынга дүгжүп турар. Ынакшылдың бир кол символу болза виноград база ооң арагазы турган. Өске үнүштер, чижээлээрге, хна, мирра, яблоктар чаагай амданы болгаш чыды-биле база ынакшылды хайныктырып шыдаар деп санадып турган.

Бо номну канчаар билип ап келгениниң төөгүзүнде иудейлер ону Дээрги-Чаяакчының Бодунуң чонунга ынакшылының овур-хевири деп санап турган. А христианнар болганчок-ла Христос биле Аңаа бүзүрээннер аразында харылзааны ойзу көргүскен ном деп тайылбырлап турган.

1

1 Өндүр бедик ыры. Соломоннуу .

Ынакшааннарның чугаазы

Кыс

Эжимниң эриннери мени ошказын-на, ошказын!

Ынакшылың арагадан тааланчыг-дыр .

2 Айдызап кээр чаагай чыдың кайгамчык-тыр.

Сээң адың – чаап куткан олива үзү-ле ,

сеңээ кыстар ынчангаштың ынак болгай.

3 Мени чедип ал, кады маңнажыптаал!

Хаан мени удуур өрээлинче киире берзин .

«Ынакшылың арагадан арттыр мактап,

сээң-биле кады хөглеп, өөрүүлү» – деп турар

кыстарның сеңээ ынакшааны ылап чөп-түр!

4 Иерусалим кыстары, кежим карара берзе-даа,

ал-бодум аажок чараш!

Кедар аймактың чадырлары ,

Соломоннуң майгынының шывыглары ышкаш мен ийин.

5 Хүн менден карак салбайн кайгаарга,

хүрере бергеним дээш куду көрбейн көрүңерем.

Акыларым меңээ ажынып-дарынгаш,

виноград шөлдери кадартып каан,

а бодумнуң шөлүм кадарбаан мен.

6 Чүрээм-ынаам, чугаалап көр: сүрүүң каяа кадарар сен ,

кодан малың дүштедип аар чериң кайдал?

Эштериңниң туруп алган черлеринге сени дилеп,

улчуп чорбаайн.

Эр

7 Херээженнерниң эң-не чаражы кыс , билбес болзуңза,

хойлар изээн кокпа-биле базып үнгеш,

анайларыңны кадарчылар чадырларының чанынга кадарып көр.

8 Амыраам сени фараоннуң ·чуузаларының аразында чоруур

бе-биле дөмейлээр мен .

9 Чаагыңны – астынчак каасталга шимээн,

мойнуңну – кедирген каасталга шимээн.

10 Бис сеңээ мөңгүн-биле шокарлап каан

алдын каасталгалар шуткуп бээр бис .

Кыс

11 Хаан хөлестеп дойлап чыдырда,

нард үзүнүң чаагай чыды менден тарап турган.

12 Эргим эжим – чаагай чыттыг мирра сугар хапчыгаш дег,

эмиглерим аразынга дүннеп алыр;

13 Эргим эжим – Эн-Гедиде чимистиг шөлдерде

хна үнүш салбаа ышкаш.

Эр

14 Кайгамчык-ла чараш-тыр сен, амыраам,

чараш-тыр сен,

карактарың – көге-бугалар-ла!

Кыс

15 Кайгамчык-ла чараш-тыр сен, эргимим,

тааланчыың кедергей-дир,

орун-дөжээвис – хөлегелиг ногаан шыкта;

16 Бажыңывыс серизи – шивилер,

какпак дээвиири – пөштер .

2

Кыс

1 Шарон оргулаажында бөдүүн чечек мен,

шынаа черде хөй лилиялар бирээзи мен.

Эр

2 Чок, өөрү кыстар аразында амыраам кыс –

хараганнар аразында лилия дег!

Кыс

3 Өөрү оолдар аразында эргим эжим –

аргада ыяш аразында яблок ыяжы дег!

Ооң хөлегезинге олуруп алгаш, таалал алыр-дыр мен,

ооң чимистери меңээ амданныг .

4 Ол мени араганың бажыңынче киире берген,

ооң тугу – ынакшылы – кырымда киискээн.

5 Ынакшылдың хилинчегин көре бердим ,

ынчангаш меңээ үзүм чигир чиртип, сергедиңер,

яблок чиртип, күш киирип көрүңер.

6 Ооң солагай холун сыртанып алдым,

оң холу-биле ол мени куспактап чыдыр .

7 Иерусалим кыстары, чээреннер-биле,

хову-шөлде эликтер-биле даңгыраглап көрүңер:

одунгалак ынакшылды доюлдуруп, оттурбаңар!

Кыш эрткен-дир

Кыс

8 Эргимимниң үнү-ле-дир!

Дагларга шурай аарак, тейлерге маңнай аарак,

эжим бо келди!

9 Эргим эжим чээрен азы хүлбүс ышкаш .

Олче көр даан: ханавыстың артында тур,

соңгаларже, хана-карак көзенекче бакылап тур.

10 Эргим эжим мынча деп тур:

«Амыраам, туруп келем, чараш-карам, үнүп келем!

11 Көрем, сарыым, кыш эртип,

чаъстар соксап, ырап читти .

12 Черде чечек частып өстү ,

ыр-шоор өйү чедип келди,

чуртувуста көге-буга мукулаары дыңналып тур.

13 Фига ыяжы чимистелип эгеледи,

виноград сывы чечектелип,

чаагай чыдын тарадып тур.

амыраам, туруп келем, чараш-карам, үнүп келем!

14 Чалым-хаяда ажытталчак үттерде олурар мээң көге-бугам ,

арның меңээ көргүзүп көр, үнүң меңээ дыңнадып көр,

чүге дээрге сээң үнүң тааланчыг, шырай-арның аажок чараш!»

Кыстың эш-өөрү

15 Дилгилерни, чимистиг шөлдерни үреп турар дуу дилгижигештерни тудуп берип көрүңерем,

каттарывыс ам чечектели берген болгай!

Кыс

16 Эргимим – мээңии, а мен – ооңуу мен ;

малын ол лилиялар аразында кадарып турар .

17 Эргим эжим, чарыктарлыг дагларда деге азы хүлбүс дег бол.

Эртенги хүн сырыннаваанда, хөлегелер көжүп чылбаанда ,

дедир ээп кел .

Дүнеки дилээшкиннер

3

Кыс

1 Дүне када орнумга чыткаш, чүрээм-ынаам дилеп эгеледим .

Дилээш-даа, тыппайн бардым .

2 Туруп келгеш, хоорай кезип,

кудумчулар, белдир черлер эргээш келийн,

чүрээм-ынаам дилеп көрейн.

Дилээш-даа, тыппайн бардым.

3 Хоорай эргээн таңныылдарга таварыштым :

«Чүрээм-ынаам көрдүңер бе?»

4 Олар-биле карышкаш-ла, чүрээм-ынаамны тып алгаш,

оон салдынмайн барып, авамның бажыңынче,

мени божаан иемниң өрээлинче эккелбээн шаамда, салбадым .

5 Иерусалим кыстары, чээреннер-биле,

хову-шөлде эликтер-биле даңгыраглап көрүңер :

одунгалак ынакшылды доюлдуруп, оттурбаңар!

Соломоннуң чедип келгени

6 Ээн кургаг ховудан үнүп кел чыдар кымыл ол ,

садыгжылар эккелген айдызаар чүүлдер-биле,

мирра болгаш ладан-биле айдызадып турар,

өрү көдүрүлген ыш дег, кымыл ол?

7 Соломоннуң паланкини бо-дур,

израиль маадырлардан алдан дайынчы ону долгандыр турар.

8 Олар шупту белинде хылыштарын азынган ,

чаалажып өөредип каан улус-тур;

кайызының-даа хылыжы дүннүң айыылынга удур

белен чоруур улус-тур.

9 Соломон хаан паланкинин{*}

Ливанның ыяжындан кылып алган;

10 ооң адагаштарын мөңгүнден,

чөленир ооргазын алдындан кылгаш,

олудун хүрең-кызыл пөс-биле шып алган,

а ооң иштин Иерусалим кыстары

ынакшылдыг шимеп каан.

11 ·Сионнуң кыстары, үнүп келиңер,

Соломон хаанны барып көрүңер –

ооң куда дүжүргени, чүрээн өөрүшкү бүргээни хүнде

авазының кедирип кааны оваадайын көрүңер.

Эргим кыстың чараш-каазы

4

Эр

1 Кайгамчык-ла чараш-тыр сен, амыраам,

кайгамчык-ла чараш-тыр сен.

Баш шывар пөзүң адаанда карактарың көге-бугалар-ла ,

бажың дүгү – Галаад дагларындан халчып баткан кодан өшкү-ле .

2 Сээң диштериң – чугган соонда чанып бар чыдар

кыргып каапкан хойлар-ла:

кайызы-даа ийистеп алган,

аразында чааскаан чорууру чок .

3 Эриннериң кызыл торгу кожаа ышкаш,

чугаа-сөзүң ээлдек-хоюг;

баш шывар пөзүң адаанда чаактарың –

гранат чимизиниң ийи чартыы-ла .

4 Сээң мойнуң Давидтиң бедидир туткан суургазы-ла,

муң-муң дозуг-камгалалды ында аскан –

олар шупту дайынчылар чепсектери.

5 Ийи эмииң – ийи элик дег,

лилиялар аразында оъттап чоруур

чээрен аңның ийистери дег .

6 Эртенги хүн сырыннаваанда, хөлегелер көжүп чылбаанда ,

мирралыг дагже, ладанныг тейже үне бергеш,

аңаа турайн!

7 Амыраам, бүгү бодуң кайгамчык-ла чараш-тыр сен,

четпес чүве сенде чок-тур.

Ынакшылдың сесерлии

Эр

8 Ливандан чедип келем, душтуум,

Ливандан чедип келем!

Амана дагның бажындан, Сенир биле Эрмоннуң баштарындан

дүжүп келем!

Арзылаңнар чыдынындан, ирбиштиг даглардан

дүжүп келем!

9 Чүгле чаңгыс-ла көрүжүң-биле,

мойнуңда каасталгаңда чаңгыс-ла илчирбежигеш-биле

чүрээмни сен доңнап алдың, душтуум дуңмай !

10 Ынакшылың тааланчыын, душтуум дуңмай,

арагадан канчап-даа бол дээре-дир .

Чагдынар үзүң чыды бүгү-ле чаагай чыттан эки-дир.

11 Эриннериң – амданныг ары чигири ,

аксыңда – ары чигири биле сүт,

хевиңниң чыды Ливанның эзиминиң чаагай чыды-ла.

12 Душтуум дуңмай – хааглыг сесерлик сен,

хааглыг сесерлик, дуглаглыг суг бажы сен!

13 Сээң сесерлииңде эң эки үнүш:

гранат чимистери база хна биле нард үнүштер үнген.

14 Нард биле шафран, чигир кулузуну биле корица,

ладанның шупту хевирлери, мирра биле алоэ,

бүгү-ле эң чаагай чыттыг үнүштер-дир.

15 Сесерликте суг бажы сен, агым суглар сен, кудук сен,

Ливандан агып баткан суглар сен .

Кыс

16 Соңгу чүктүң хады, оттуп кел,

мурнуу чүктүң хады, ужугуп кел!

Хат, мээң сесерлиимче хады-ла –

чаагай чыды тарай берзин.

Эргим эжим бодунуң сесерлиинче киргеш,

эң эки чимизин чип алзын .

5

Эр

1 Сесерлиимче кирип келдим, душтуум дуңмай ,

мирра биле чаагай чыттыг үнүштерим чыып алдым.

Ары өөнде ары чигирин чип алдым,

сүт биле араганы ижип алдым .

Кыстың эш-өөрү

Эш-өөр, дойлаңар-ла, ынакшылды эзиртир ижиңер-ле!

Бүтпээн болчаг

Кыс

2 Удуй бердим, а чүрээм одуг...

Эргимимниң үнү-дүр! Эжиимни ол соктап тур :

«Амыраам дуңмай, көге-бугам,

тергиин дээн чарашпайым, ажыдып көр!

Бажымда шалың дүшпээн кургаг чер чок,

бажым дүгүн дүнеки туман өттүрүп каан».

3 Хевим уштуп алдым,

ону катап кедер мен бе?

Буттарымны чуп алдым,

катап хирлендирер мен бе?

4 Эргим эжим эжик үдүнче холун супту,

олче уткуй ишти-хөңнүм кыймыш кынды.

5 Эргимимге эжиим ажып туруп келдим,

холумдан мирра үзү дамдылады,

салааларымдан дээк тудазынче мирра агып турду.

6 Эргимимге эжиим ажыдып бердим,

а эжим хая көрнүп, чоруй барган, чогул!

Сеткил-сагыжым ону күзээш, сарыннаан .

Дилеп-ле турдум – тыппайн бардым,

кый дээримге, ол меңээ харыы бербээн!

7 Хоорай эргип чоруп турар таңныылдарга таварыштым –

олар мени балыгландыр эттеп кагды;

хоорайның ханаларын таңныылдааннар

эштип чораан шывыым ушта тыртып алды.

8 Иерусалим кыстары, эргимимге ужурашкаш, чүү дээр силер?

«Ынакшылдан хинчектенип-ле тур» дээрин даңгыраглап көрүңерем!

Кыстың эш-өөрү

9 Херээженнерниң эң-не чаражы кыс ,

өскелерге деңней көрзе, эргим эжиң кандыг кижил?

Бистен ындыг даңгыракты алыр хире,

өскелерге деңней көрзе, эргим эжиң кандыг кижил?

Кыс

10 Эргим эжим чырык шырайлыг, долбан чаактыг,

түмен кижи аразында онзагай эр!

11 Ооң арны – арыг алдын, бажының дүгү дыдыраш боорда,

каарган ышкаш кап-ла кара.

12 Карактары – аккан сугда көге-бугалар дег ,

сүтте эштип, долу суглуг хөөлбек кыдыында олурар.

13 Чаактары – чаагай чыдын айдызаан үнүштер тараан чалдар-ла.

Эриннери – мирра үзү дамдылай аккан кызыл лилиялар.

14 Холдары – эртине даштар дизе кадаан алдын будуктар,

ишти – сапфир-биле хоолап каастаан

чаан сөөгүнден кылган тураскаал-ла;

15 Буттары – алдын дөжектерде тургускан маны даш чагылар-ла,

хевир-шырайы – Ливан даг дег, пөштер ышкаш кайгамчыктыг.

16 Ооң аксы – тааланчыг, бүгү боду – сеткил хандырар!

Иерусалим кыстары, эргимим эр ындыг кижи,

мээң эжим ындыг кижи!

Кайгамчык чараш душтук кыс

6

Кыстың эш-өөрү

1 Херээженнерниң эң-не чаражы кыс ,

эргим эжиң кайнаар барды, кайы угже чорувутту?

Кады дилеп көрээлем че!

Кыс

2 Эргим эжим сесерлиинче ,

чаагай чыттыг үнүштер тараан черже чоруй барган,

ол аңаа кодан малын кадарар, лилияларны бодунга чыып аар.

3 Мен – эргимимнии мен , а эргимим – мээңии,

лилиялар аразынга ол кодан малын кадарар .

Эр

4 Амыраам, Тирца ышкаш чараш-тыр сен,

Иерусалим дег күзенчиг сен,

тугун көдүрген аг-шериг дег түрлүг сен!

5 Мени девидедипкен карактарың чайладып көр.

Бажың дүгү – Галаад даглардан халчып баткан кодан өшкү-ле .

6 Сээң диштериң – чугган соонда чанып бар чыдар хойлар-ла:

кайызы-даа ийистеп алган,

аразында чааскаан чорууру чок .

7 Баш шывар пөзүң адаанда чаактарың –

гранат чимизиниң ийи чартыы-ла!

8 Хаан алдан кадынныг, сезен ·кул-кадайлыг,

сан-түң чок кыстарлыг.

9 А мээң эжим – тергиин дээн чарашпай,

көге-бугам – дың чаңгыс сен:

төрээн иеңниң чаңгыс уруу,

аваңның ынак кызы сен.

Өөрү кыстар сени көргеш, аажок-ла алдаржыткан;

хаанның кадыннары биле ·кул-кадайлары

сени көргеш, амыр-чыргалдыг деп мактаан:

10 «Хаяалаштыр чырып үнүп кел чыдар,

ай ышкаш каас-чараш, хүн ышкаш аяс чырык,

тугун көдүрген аг-шериг ышкаш түрлүг – кымыл ол?»

Кыс

11 Хем кыдыында ногаан шыкты көөр дээш,

виноград сывы частып келгенин,

гранат ыяжы чечектели бергенин көөр дээш ,

тооруктуг сесерликче дүжүп келдим.

12 Бодум безин билбейн бардым –

сеткилим мени ноян-биле кады ·чуузага олуртуп кагды.

7

Кыстың эш-өөрү

1 Эглип келем, Суламита ,

сени топтап көрүп аалы, эглип келем.

Эр

Суламитаже, Маханаим самынче дег,

чүү дээш топтап көөр силер?

2 Ноян кызы, сандалиялыг буттарың кайгамчык-ла чараш-тыр!

Эңмектелген дөңмектериң шевер кижи чонуп кылган каасталга дег.

3 Сээң хиниң – борбак хува:

амданы чаагай арагазы төнмес болзун;

сээң иштиң – лилиялар хаажылаан кызыл-тастың оваазы дег;

4 Ийи эмииң – ийи элик,

чээренниң ийистери дег ;

5 сээң мойнуң – чаан сөөгүнден чазаан суурга,

карактарың – Эсевонда Бат-раббим хаалгазының чанында хөлдер,

сээң думчууң – Дамаскыже көрүндүр турар Ливан сын дег;

6 сээң бажың – Кармил даг дег,

бажың дүгү – чидиг хүрең торгу ышкаш –

хаанның чүрээ туттуруп алган.

7 Ынак сарыым, тааланчыг кыс,

кайгамчык-ла чараш-тыр сен, магаданчыың аажок-тур!

8 Сээң сының пальма ышкаш,

эмиглериң ында үнген салбактар дег.

9 Бодалымда ол пальмаже үне берип,

финик чимис салбактарын суйбаксаар мен.

Сээң эмииң – виноград салбаа дег,

сээң тыныжың – яблоксуг.

10 Сээң аксың – амданы чаагай арага дег.

Кыс

Ол арага эргим эжимче агып бар чыдар,

удааннарның эриннеринче аяар агар.

11 Мен – эргимимнии мен ,

эжим меңээ хандыкшаан.

12 Чоруулу че, эргим эжим, шөлдердиве үне берээл,

хна үнүш аразынга хонуп аалы;

13 Эртен эрте чимистиг шөлдерже үне бергеш, көрүп көрээл:

ында сыптар ногаарара берген-дир бе,

чечек бажы чазылган бе,

гранат ыяжы чечектелип турар-дыр бе?

Орта сеңээ ынакшылым хайырлаар мен.

14 Мандрагорлар чаагай чыдын айдызап тур,

эжиивис чанында хөй-ле чаагай чимистер бар:

чаазын-даа, эргизин-даа сеңээ эккеп чыып бердим,

эргим эжим.

Ынакшыл өлүм ышкаш күштүг

8

Кыс

1 Авамны ээп өскен акым бооруң кай!

Сени даштыгаа уткуп ап,

улуска бактатпайн, ошкап каар ийик мен.

2 Төрээн иемниң бажыңынга сени эккээримге ,

мени өөредип каар ийик сен .

Амданы чаагай арагам база гранат чимизим чулуун

ижиртир ийик мен.

3 Солагай холуңну сыртанып алдым,

оң холуң-биле мени куспактап чыдыр сен .

4 Иерусалим кыстары, даңгыраглап көрүңер:

одунгалак ынакшылды доюлдуруп, оттурбаңар!

Кыстың эш-өөрү

5 Эргим эжинге чөленип алгаш,

ээн кургаг ховудан үнүп кел чыдар кыс кымыл?

Кыс

Яблок ыяжының адаанга сени оттурдум –

аваң сени аңаа божаан,

төрээн иең сени аңаа божуп-төрээн.

6 Мени чүрээңге таңмалаштыр базып ап көр,

салааңга база таңмалыг билзек дег суп ал .

Ынакшыл өлүм ышкаш күштүг ,

хүннээшкин алдыы оран ышкаш каржы-дошкун ;

ынакшылдың оду өрттендир чиир –

Дээрги-Чаяакчының чалбыыжы ол-дур ;

7 үерлээн суглар ынакшылды өжүрүп шыдавас,

хемнер-даа ону хөме албас.

Бодунуң бүгү-ле байлаа-биле ынакшылды садып алыксаан кижиге

бак көрүүшкүн-биле харыылаар.

Кыстың акылары

8 Эмиг-төжү ам-даа борбайбаан бичии кыс дуңмалыг бис.

Улус ону кудалап кээрге, дуңмавысты канчаптар бис?

9 Бир эвес ол хана турган болза,

мөңгүн суургалардан аңаа бедидир тудуп бээр ийик бис;

бир эвес ол эжик турган болза,

ону пөш ыяш-биле шып каар ийик бис.

Кыс

10 Мен – хана мен, эмиглерим – суургалар-ла.

Эргимим менче көргеш, амыр-чыргалының үнер дөзүн көрүп кагды.

11 Ваал-Гамонга Соломоннуң виноград шөлү турган ,

шөлүн ол ажаакчыларга бүзүреп дааскан:

оон дүжүт алган кижи бүрүзү

муң мөңгүн чоосту аңаа төлээр турган.

12 А мээң виноград шөлүм бодумда бо-дур:

муң мөңгүннү сен ап ал, Соломон,

а бо ийи чүс чоосту – ооң дүжүдүн кадарган улуска берейн .

Эр

13 Сесерликтерде олурар кыс!

Эш-өөрүң сээң үнүңнү дыңнаалап тур:

меңээ база үнүңнү дыңнадып көр!

Кыс

14 Эргим эжим, дүрген келем!

Чаагай чыттыг дагларда деге азы

аныяк хүлбүс ышкаш бооп көрем!