Иов

Киирилде

Иовтуң номунда Бурган эки кижиниң бүзүрелиниң ылап шынныын хынап, шенээрге, ооң амыдыралы аажок улуг айыыл-халапка таварышканының төөгүзүн чугаалап турар. Иовтуң эштери ону аргалаар дээш чедип кээр, ынчалза-даа аргалал орнунга ону буруудадып, чемелеп эгелээр. Оларның бодалдары эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүктүң бир аай мерген угаанынга дүгжүп турар – Иовтуң хилинчээ дээрге ооң бачыттары дээш Бургандан келген кеземче-дир. Ындыг-даа болза, Иов оларның бөдүүн логиказын хүлээп ап шыдавас, чүге дээрге ол ындыг коргунчуг кеземче алгы дег кедергей бачыт үүлгетпээнин билир турган. Иов Бурганның ону чөптүг эвес аажылап турарын, бодунда буруу чогун шынзыдар дээш, Ооң-биле удур-дедир көржүп ужуражыр деп күштүг күзелдиг. (Номчукчулар мону утпас ужурлуг: Иов боду-даа, ооң эштери-даа Иовтуң хилинчээниң чылдагааны апарган, дээрлерге болган маргылдаага хамаарылга чок.) Улустуң чугаазынче Элиуй деп аттыг база бир кижи киржип эгелээр, адак соонда Дээрги-Чаяакчы Иов-биле Боду база чугаалажыр. Дээрги-Чаяакчы Иовтуң айтырыгларынга дорт харыы бербейн турар-даа болза, ол ужурал Иовка бодунуң Чаяакчызының кызыгаар чок мерген угаанныын көргүзүп, ону Ооң-биле эптештирип каар.

Номну дараазында кезектерге чарып боор:

– прозалаан киирилде (1–2 эгелер);

– Иовтуң эштери-биле үш бөлүкке чарган чугаалары (3–11, 12–20, 21–31 эгелер);

– Элиуйнуң киржилгези (32–37 эгелер);

– Дээрги-Чаяакчының Иовка айтырыглар салганы (38–41 эгелер);

– прозалаан түңнел (42-ги эге).

Иовтуң ному колдуунда кайгамчык эки поэтиктиг дыл-биле бижиттинген. Ындыг-даа болза, ол дыл амгы үениң шинчилекчилеринге номну билип аарынга улуг бергедээшкиннерни таварыштырар. Мында кирген хөй еврей сөстер бүгү Библияда чүгле чаңгыс катап ажыглаттынып турар, ынчангаш оларның утказы эки билдинмес. Ол ышкаш бо номнуң эрте-бурунгу сөзүглелдериниң аразында ылгалдар дыка хөй. Ындыг бергелер Иовтуң номунуң очулгазын хөй черлерде ылаптыг шын эвес, а даап бодаан кылып турар.

1

Иов – Бургандан коргар, чөптүг кижи

1 Уц деп черге Иов дээр кижи чурттап чораан . Ол болза кем-буруу чок, чөптүг, Бургандан коргар болгаш бачыттан хая көрнүп чоруур кижи турган . 2 Иов чеди оол биле үш кыстың адазы турган. 3 Ол 7000 өшкү-хой, 3000 теве, 500 эжеш шары болгаш 500 кыс элчиген кошкул малдыг, дыка хөй санныг чалча-хөделдиг кижи чүве-дир. Чөөн чүктүң бүгү аймактарының аразында Иов эң ат-алдарлыг кижи турган.

4 Ооң оолдары ээлчег аайы-биле бот-боттарының бажыңнарынга найырлап-дойлаар дээш чыглыр, олар-биле кады дойлазын дээш кыс дуңмаларын база кыйгырып аар чаңчылдыг чүве-дир. 5 Дойлаашкын үези эрте берген санында-ла, Иов оолдарын келдиртип алгаш, оларны ыдыктап-арыглап турган . «Мээң оолдарым бачыт үүлгедип, боттарының сеткил-чүрээнде Бурганны бак сөглепкен бооп чадавас» деп бодап, Иов эртен эрте тургаш, оларның саны-биле бүрүн өрттедир өргүлдер салып турган . Ол ынчаар үргүлчү кылып келген.

Буруудадыкчының Иовту нүгүлдээни

6 Бир-ле хүн Дээрги-Бурган-Чаяакчының оолдары Ооң мурнунга турар дээш чедип келген , оларның аразынга буруудадыкчы турган. 7 Дээрги-Чаяакчы оон: «Сен кайыын келдиң?» – деп айтырган.

Буруудадыкчы: «Мен чер-делегейни эргип кезип чордум» – деп харыылаан .

8 Дээрги-Чаяакчы буруудадыкчыга: «Мээң чалчам Иовту эскердиң бе? Чер кырында өске ындыг кижи чок – ол кем-буруу чок, чөптүг, Бургандан коргар болгаш бачыттан хая көрнүп чоруур кижи чүве» – дээн.

9 Буруудадыкчы Дээрги-Чаяакчыга: «Иов Бургандан хей черге коргар деп бе? 10 Сен ооң бодун, өг-бүлезин база кошкул-хөреңгизин бүгү талазындан камгалап турбаан сен бе? Ооң холунуң ажыл-херээнге ачы-буян хайырлаан сен , ооң кодан-кодан малдары чер кырында өзүп-көвүдеп-ле турар-дыр. 11 Ынчалза-даа ооң бар-ла кошкул-хөреңгизинге Бодуңнуң холуң-биле дээптер болзуңза , ол Сени арныңга албан бак сөглээр» – дээн.

12 Дээрги-Чаяакчы буруудадыкчыга: «Ындыг бе? Ооң бар-ла кошкул-хөреңгизи сээң холуңче кирзин. Чүгле ооң бодунга дегбе» – дээн.

Буруудадыкчы Дээрги-Чаяакчыдан ыңай чорупкан.

13 Бир-ле хүн, Иовтуң оолдар, кыстары улуг акызының бажыңынга найырлап-дойлап, арага-дары чооглап турда, 14 Иовка шапкынчы кижи келгеш: «Шарылар чер аңдарып турду, а элчигеннер чанынга оъттап турду. 15 Хенертен Шева чурттуглар халдап келгеш, оларны сүрүп аппарды, а силерниң ажылчыннарыңарны хылыш-биле кыра шанчып каапты. Силерге дыңнадып болур чаңгыс мен дириг арттым!» – дээн.

16 Ол төндүр чугаалаваанда-ла, өске шапкынчы чедип келгеш: «Бурганның оду дээрден баткаш , өшкү-хой болгаш ажылчыннарыңарны өрттедип каапты. Силерге дыңнадып болур чаңгыс мен дириг арттым!» – дээн.

17 Ол төндүр чугаалаваанда-ла, база бир кижи чедип келгеш: «Халдей аймактан үш бөлүк халдап , тевелерже хөме келгеш, оларны сүрүп аппарды, а ажылчыннарыңарны хылыш-биле кыра шанчып кагды. Силерге дыңнадып болур чаңгыс мен дириг арттым» – дээн.

18 Ол төндүр чугаалаваанда-ла, оон өске кижи чедип келгеш: «Силерниң оолдар, кыстарыңар улуг акызының бажыңынга найырлап-дойлап, арага-дары чооглап турда, 19 ээн кургаг ховудан коргунчуг шуурган хадып келгеш, ол бажыңның дөрт азыын силгиптерге, бажың аныяктар кырынче кээп дүштү, олар өлүп калды. Силерге дыңнадып болур чаңгыс мен дириг арттым» – дээн.

20 Иов ынчан туруп келгеш, качыгдалдан хевин ора тыртып , бажын чүлүп каапкаш, черже кээп дүжүп, Бурганга мөгейген. 21 Ол мынча дээн: «Иемниң иштинден делегейже чанагаш үнүп келген мен, чер-иемче дедир чанагаш кире бээр мен . Дээрги-Чаяакчы берген-дир, Дээрги-Чаяакчы дедир ап алган-дыр, Ооң ады алгаг-йөрээлдиг болзун !»

22 Ол бүгү болуп турза-даа, Иов черле бачыт үүлгетпээн, Бурган дугайында багай чүве чугаалаваан.

Буруудадыкчының Иовту катап база нүгүлдээни

2

1 Бир-ле хүн Дээрги-Бурган-Чаяакчының оолдары катап база Ооң мурнунга турар дээш чедип келген, оларның аразынга буруудадыкчы турган . Буруудадыкчы база Дээрги-Чаяакчының мурнунга туруптарга, 2 Ол оон: «Сен кайыын келдиң?» – деп айтырган.

Буруудадыкчы Дээрги-Чаяакчыга: «Мен чер-делегейни эргип кезип чордум» – деп харыылаан.

3 Дээрги-Чаяакчы аңаа: «Мээң чалчам Иовту эскердиң бе? Чер кырында өске ындыг кижи бар бе – ол кем-буруу чок, чөптүг, Бургандан коргар болгаш бачыттан хая көрнүп чоруур кижи чүве. Ол Меңээ шынчы чоруун быжыг кадагалап чоруур хевээр-дир, а сен Мени Иовту кем-буруу чокка-ла узуткап каар кылдыр күткүп турдуң чоп» – дээн.

4 Буруудадыкчы Аңаа: «Кеш орнунга кеш! Амы-тыны дээш кижи бодунда бар-ла чүвени бериптер. 5 Ынчалза-даа Бодуңнуң холуң-биле ооң сөөк-даяанга, эът-бодунга дээптер болзуңза, ол Сени арныңга албан бак сөглээр!» – деп харыылаан.

6 Дээрги-Чаяакчы буруудадыкчыга: «Ол боду ам сээң холуңда-дыр че, чүгле амызын үспе» – дээн.

7 Буруудадыкчы Дээрги-Чаяакчыдан ыңай чорупкаш, Иовка таваңгайындан эгелээш, тейинге чедир коргунчуг оюлганнар чыпшырып каан . 8 А Иов качыгдалдан хүлге олуруп алгаш , ириңин сивирери-биле сава бузундузу тудуп алган.

9 Кадайы аңаа: «Сен Бурганга шынчы чорууңга быжыг хевээр сен бе? Бурганны бак сөглепкеш, өлү бер!» – дээн.

10 Иов аңаа: «Сээң чугааң сээдең кадай чугаазы-дыр! Таанда-ла бис Бургандан чүгле эки чүве хүлээп аар, а багай чүве хүлээп албас улус бе?» – деп харыылаан.

Ол бүгү болуп турза-даа, Иов бодунуң аксы-сөзү-биле бачыт үүлгетпээн .

Иовтуң үш эжи

11 Иовту тавараан бүгү хай-халап дугайында ооң үш эжи дыңнап кааш , кижи бүрүзү бодунуң чуртундан: Элифаз – Темандан , Вилдад – Шуахтан болгаш Софар – Наамадан олче чорупкан. Олар Иовка кады барып, ооң-биле кады хараадап ыглажыр, ону аргалаар дээш ужуражып келген. 12 Иовту ырактан көрүп кааш, танывайн барганнар. Олар ынчан качыгдалдан ишкирнип ыглажып, боттарының хевин ора соп, доозун-довуракты дээрже чажып, баштарынче уруп эгелээн . 13 Чеди хүн, чеди дүн дургузунда эжи-биле кады черге олурганнар . Ооң кедергей хилинчектенип турарын көргеш, оларның кайызы-даа аңаа чаңгыс сөс-даа чугаалаваан.

Иовтуң бодунуң төрүттүнген хүнүн каргааны

3

1 Ооң соонда Иов чугааланып эгелээш, бодунуң төрүттүнген хүнүн каргап каапкан. 2 Ол мынча дээн:

3 «Мээң төрүттүнген хүнүм чиде берзин,

„Оол ботталды!“ дээн дүн база читсин .

4 Ол хүн дүмбей караңгы бооп хуулзун,

дээрде Бурган ону сагынмазын,

чырык ол хүн чырытпазын!

5 Ол хүн дүмбейге алзып алзын,

ону коргунчуг караңгы бүргей апсын,

булут шыва апсын, хүн туттуруушкуну коргудупсун!

6 Ботталганым дүннү дүмбей хөме апсын,

чылдың бир хүнү кылдыр ол санаттынмазын,

айлар санаашкынынче ол кирбезин!

7 Ол дүне үре-төл ботталбас болзун,

өөрүшкүнүң ыыткыр алгызы аңаа дыңналбазын!

8 Левиафанны оттуруп шыдаар

илби-шидичилер, хүннерге каргыш салыр кижилер

ол дүннү база каргап каапсын!

9 Ол дүннүң эртенги сылдыстары өжүп калзын,

даң адарын ол хей-ле маназын,

эртенги хаяаның чырыш дээрин көрбезин!

10 Чүге дээрге ол үе төрүттүнеримни болдурбайн барбаан-дыр,

човалаңны менден чажырып кааппаан-дыр.

11 Чүге-ле мен төрүттүнеримде өлү бербээним ол,

иемниң иштинге-ле өлүп калбааным ол?

12 Чүге мени хойнунга олуртуп,

эмиг сүдү-биле эмзирип турганыл?

13 Ынчан бүрлүп калган болзумза,

ам амыр-дыштыг чыдар ийик мен,

чыргал көрүп, удуур ийик мен;

14 чер-делегейниң хааннары, ызыгууртаннары-биле –

ам буступ калган тудуглар кылып каан чагырыкчылар-биле кады;

15 бажыңнарын мөңгүн-биле долдуруп,

алдын чыып турган нояннар-биле кады удуур ийик мен.

16 Дүжүрген уругну дег,

чырык көрбээн чаш төлдү дег

мени ажаап каары кай!

17 Өлүглер оранынга бузуттугларның чедирген дүвүрели оожургаар,

могап-шылааннар дыжын көөр.

18 Хоругдаттырганнар аңаа кады оожургап,

дарлакчының үнүн дыңнавастар.

19 Аңаа чөгенчиг-даа, өндүр улуг-даа кижи дең болур,

кул кижи дээргизинден хостуг болур.

20 Чүге-ле човалаң көрген кижиге чырыкты бергенил ,

сеткили хинчектенген кижиге чуртталганы бергенил?

21 Ындыглар өлүмнү четтикпейн манаарга-даа, келбес,

ону үнелиг шыгжагдан кызып дилээрге-даа, тывылбас .

22 Чевегни тып алгаш, ол хөөкүй хөглеп,

өөрүп-байырлап шаг боор .

23 Ындыг хөөкүйнүң оруу муңгаш,

Бурган аңаа бүгү таладан шаптараазын тургузуп каан .

24 Ам мээң човуурум аъш-чемимни солуду,

караам чажы суг дег агып тур.

25 Коргуп турган чүвем меңээ таварышты,

сүртеп турган чүвем мени хөме апты .

26 Меңээ оожургал-даа, амыр-дыш-даа,

тайбың-даа чок – чүгле дүвүрээзин!»

Элифазтың чугаазы: бачыт чок кижи турбас

4

1 Теман чурттуг Элифаз мынча деп харыылаан:

2 «Чугаа-сөзүм сеңээ анчыг бооп чадавас,

ындыг-даа болза, ыыттавайн баар арга бар бе?!

3 Сен бодуң хөй улусту билиндир сургап,

суларап калган холдарны күш киирип турдуң .

4 Илдигип кээп дүшкен улусту сээң сөстериң көдүрүп турду,

тептиккен улусту быжыглап турдуң.

5 А ам айыыл-халап сени таварыырга, харыксырап калдың,

ол сеңээ дээптерге, сагыш-сеткилиң дүвүреди.

6 Бургандан коргуушкун сеңээ чөленгиишти,

а оруктарың кем-буруу чогу – идегелди берип турар эвес бе?

7 Сактып кел: буруу чок кижи өлүр ийик бе,

чөптүглер узуткаткан бе?

8 Мен көөрүмге, хай-бачыт аңдарып,

човалаң тарып турар улус оозун ажаап аар-дыр .

9 Олар Бурганның тыныжындан өлүп каар-дыр,

Ооң килеңиниң эзининден чиде бээр-дир .

10 Арзылаңнар алгызы, ырланган үнү дыңналып турза-даа,

оларның дижин тура тыртып кааптар;

11 араатан аң олча тыппаанындан өлүп каар,

арзылаңчыгаштар тарай маңнажы бээр.

12 Чажыт сөс меңээ билдингир апарды,

мээң кулаам сымыранган сөс дыңнап кагды:

13 дүвүренчиг дүнеки көстүүшкүннер аразында,

улус улуг уйгузунче дүлүнген үеде ,

14 коргуушкун болгаш сирилээшкин мени хөме ап,

сөөктерим сириңейни берди .

15 Бир сүлде мурнум-биле эрте берди ,

бажым дүгү дораан адыя берди.

16 Ол кээп туруп алды, а кым боор деп танывадым –

чүгле тода эвес хевир-дүрзү мурнумда турду.

Ыржым өттүр бир-ле үн дыңнап кагдым :

17 „Кижи амытан Бургандан шынныг боор бе,

Чаяакчызындан арыг боор бе?

18 Бурган Бодунуң чалчаларынга безин бүзүревес-тир,

Бодунуң төлээлериниң безин четпестерин көрүп каар-дыр .

19 А дойдан туткан, довурак-доозунда турар бажыңнарда чурттаан ,

үзүт-ховаган ышкаш чылча базып каап болур

кижилер дугайында чугаалаан-даа ажыы бар бе?

20 Олар эртен бар, а кежээ чок апаар –

шуут чиде бээри эскертинмес.

21 Оларның оран-савазын быжыглаан багларны үзе тыртып каапкан.

Улус мерген угаан чедип албайн өлүп каар “».

Бурганның чемелеп турар кижизи амыр-чыргалдыг

5

1 «Кый деп көр, кым сеңээ харыылаар-дыр?

Дээрниң ыдыктыг төлээлериниң кайызын дуза дилеп кыйгырар сен?

2 Мелегей кижини килеңнээчели өлүмге чедирер ,

а кенен кижини изиглээшкини узуткап каар.

3 Көрген мен: мелегей кижи турумчуп чурттай берген болур,

ынчалза-даа ооң бажыңын хенертен каргыш таварыыр .

4 Ооң ажы-төлүнге болчур кижи чок,

оларны хоорайның төп шөлүнге дарлап-бастыр,

а камгалаптар кым-даа чок болур.

5 Оларның дүжүдүн өске – аштаан кижи сыырыптар,

тенниг хараган аразында үнгенин безин арттырбас,

а суксаан кижи оларның эт-хөреңгизин ажырыптар.

6 Хай-халап черден үнүп келбес,

човалаң хөрзүнден өзүп келбес-ле болгай;

7 а кижи, чаштанчының өрү ужары дег,

човалаңны боду төрүүр .

8 А мен бодум Бургандан дуза дилеп кыйгырар мен,

ажыл-херээмни Аңаа бүзүреп дагзыр мен.

9 Ооң ажыл-херээ өндүр улуг, билип аары болдунмас,

Ооң кайгамчык чүүлдери эмге-тикчок .

10 Бурган черже чаъс чагдырып,

шөлдерни суггарып турар ;

11 базындырганнарны бедикче үндүрүп,

ыглап-сыктааннарны камгалалче өрү көдүрүп турар ;

12 кажарларның бодалдарын үрей шаап,

оларның холунче чедимче кирбес кылып турар;

13 мерген угаанныг дирткеннерни оларның-на кажары-биле тудуп,

оптугларның сүмелерин будулдуруп турар :

14 чырык хүндүс-ле оларны караңгы бүргей аптар,

дал дүъште, дүне дег, суйбанып чоруурлар .

15 Бурган ядыы күжүрнү хылыштан,

дайзыннарының аксындан, күштүглерниң холундан камгалаар .

16 Ынчаарга түреңги кижиде идегел бар,

а бузут-бак аксын хаап аар .

17 Бурганның чемелеп турар кижизи амыр-чыргалдыг!

Күчүлүг Бурганның эдип-чазаар сургаалын хүлээвейн барба :

18 Ол сени балыглаза-даа, балыыңны Боду шарып бээр,

Ол сопса-даа, Ооң-на холдары экиртип каар .

19 Алды айыыл-халаптан Ол сени камгалаар,

чедиги-даа айыыл сеңээ дегбес ;

20 аш-чут үезинде сени өлүмден ,

дайын үезинде – хылыштан адырып каар;

21 нүгүлдүң кымчызындан чайлай бээр сен ,

хоозурал кээринден кортпас сен.

22 Хоозурал биле аш-чутту кочулаар сен,

черлик аң-араатандан кортпас сен;

23 шөлде даштар-биле тайбың керээзи чарар сен,

черлик аң-мең сээң-биле эп-найырал тудар.

24 Сээң аалыңга чаагай чорук келгенин билип аар сен,

хой кажаазынче көөрүңге, четпес чүүл чок боор ;

25 хөй санныг үре-салгалдыыңны көрүп каар сен,

салгакчыларың чер кырында оът-сиген дег боор .

26 Четчип бышкан назыныңда чевегже кире бээр сен ,

үезинде ажааган тараа бажы дег боор сен.

27 Илередип билип алган чүүлүвүс ол-дур – ылап-ла ындыг!

Дыңнап алгаш, бодуң шиңгээдип ал».

Иовтуң чугаазы: мээң хомудалым чөптүг

6

1 Иов ынчан мынча деп харыылаан:

2 «Бир эвес мээң качыгдалымны деңзилеп,

хилинчээмни деңзи таваанче салыр болза,

3 ол далайлар элезининден-даа аар болур ийик!

Ынчангаш мээң чугаа-соодум ындыг доңгун-дур.

4 Күчүлүг Бурганның согуннары мага-бодумда ,

мээң сеткил-чүрээм оларның хоранын ижип турар,

Бурганның ыдыпканы коргунчуг кеземчелер кырымда хөме келген.

5 Черлик элчиген, оът-сигени бар болза, алгырар бе,

шары, чиир чемниг болза, мөөрээр бе?

6 Дус чок аъш-чем амданныг бе,

чуурганың агында амдан бар бе?

7 Ындыг аъш-чемге дээр хөңнүм чок,

оон ам хөөн булганыр апардым!

8 О, дилээм боттаны берген болза,

Бурган мээң күзелимни күүсеткен болза –

9 Ол мени узуткап каарын болгааган болза,

холун сунгаш, чок кылып каан болза!

10 Ындыг төнчү меңээ аргалал,

кадыг-дошкун аарышкы аразында өөрүшкү болур ийик –

Ыдыктыг Бурганның сөстеринден ойталавааным ол-дур!

11 Идегеп, манаар хире кандыг күштүг мен,

шыдажыр хире кандыг эчис сорулгалыг мен?

12 Мээң быжыым – даштың быжыы бе?

Мээң мага-бодум – хүлер бе?

13 Кандыг-даа деткимчени менден хунаап турда,

бодумга дузалаптар арга менде бар бе?

14 Эжинге энерелдиг эвес кижи

Бургандан коргуушкунну уттупкан-дыр .

15 А мээң ха-дуңмам, соглуучал дамырак дег, бүзүрел чок ,

савазыраан хем суу дег, доктаамал эвес :

16 эрип чыдар доштан бораңгай-даа апаар,

хар эриирге, шапкын ага-даа бээр;

17 а кааңнаашкын эгелээрге, оожургап, соглур,

изип кааңнаарга, уну куруглап каар.

18 Чиңнер аңаа суг дилээш, оруктарындан өскээр барып,

ээн кургаг ховуже киргеш, өлүп чидер;

19 Фемадан чиңчилер суг дилеп, харап көөр,

Шевадан садыгжылар суг тып аарынга идегеп турар,

20 ынчалза-даа оларның идегели меге болур:

кургаг унга чедип келгеш, чөгели төнер.

21 Силер меңээ база ындыг хем дег апардыңар!

Мээң коргунчуг үүле-чолум көргеш, корга бердиңер.

22 Мен силерден белек дилеп тур мен бе

азы „Мен дээш байлааңардан хээли бериңер“ деп тур мен бе?

23 „Дайзынның холундан мени адырыңар,

дарлакчылар холундан садып хостаңар“ дидим бе?

24 Мени сургаңар, ынчан ыыттавайн баар мен,

шын эвес чүүл кылганымны көргүзүңер.

25 Шынныг сөстер күштүг-дүр ,

а силерниң чемеңер чүнү шынзыдып турарыл?

26 Мээң сөстеримни буруу шавар деп тур силер бе?

Идегелин ышкынган кижиниң чугаазы чүгле хоозун хат бе?

27 Силер өскүс кижиже-даа халдаар,

эжиңерни-даа садыптар ийик силер чоп!

28 Ам-на менче көрүп келиңер:

кызыл арныңарга-ла мегелээр деп мен бе?

29 Боданып көрүңер, бузут-бак үүлгетпеңер,

боданып көрүңер, мен актыг мен.

30 Мээң чугаамда шын эвес чүүл бар-дыр бе,

ажыг амданны ылгап шыдавас мен бе?»

Иовтуң хилинчээ хемчээл чок

7

1 «Чер кырынга кижиниң хуу-салымы – шыланчыг күш-ажыл албаны, ооң хүннери – хөлечиктээр хүннер эвес бе?

2 Хөлегеге дыштаныксап турар кул кижиге дег,

ажылы дээш төлевир манап турар хөлечикке дег ,

3 меңээ база хоозун куруг айлар онаашты,

мээң үлүг-хуум – хилинчектиг дүннер болду.

4 Удуп чыдыпкаш-ла, „Кажан турар мен“ деп бодаар-дыр мен,

а дүн төнместеп, даң аткыже аңдарлып-дүңдерлип кээр-дир мен .

5 Мага-бодумну курттар үглээн,

доозун сиңген балыглар шыпкан,

кежим кестип-чарлып, ириңнели берген.

6 Мээң хүннерим аргыыр херексел хемези дег караңайнып ,

төнчүзүнче чоокшулап, идегелим үстүп тур .

7 Бурганым, сактып келем: мээң чуртталгам – эзин-бус-тур,

аас-кежикти катап база караам-биле көрбес мен.

8 Мени ам көрүп турар карак удавайн көргеш, тыппас,

Сен көрүп кээриңге, мен чок боор мен .

9 Булуттуң шаарарып, чиде бээри дег,

өлүглер оранынче бада берген кижи эглип келбес;

10 бодунуң бажыңынче чанып келбес,

ооң турган чери ону ам танывайн баар .

11 Ынчангаш мен аксы-сөзүм тыртпас мен,

качыгдаан сеткилимден чугаалаар мен,

хилинчектенген сагыжымдан хомудалым илередир мен.

12 Мен далай мен бе азы далай моозу мен бе ,

чүге Сен мени таңныылдарга кадартып кагдың?

13 „Уйгум мени аргалаар,

дөжээмге сагыш аарыы оожургаар“ деп бодаар-дыр мен.

14 А Сен мени дүштеримге коргудар-дыр сен,

көстүүшкүннер-биле сүртедир-дир сен!

15 Мындыг мага-боттуг чоруурунуң орнунга,

тыныжым боглуп каары, өлү бээри дээре турган ийик.

16 Чуртталга хөңнүмге дээпти – дөмей-ле мөңге чурттаар эвес.

Мени каапкаш барам! Мээң назыным чүгле хей-бус болгай.

17 Кижи деп кымыл ол – Сен чүге ону өрү көдүрүп,

ол дээш сагыш човаар сен?

18 Чүге эртенниң-не аңаа кээп,

ону үргүлчү шенеп турар сен?

19 Таанда-ла көрүжүңнү менден чайлатпас сен бе ,

хензиг-даа када болза мени салыптып,

чараа ажырыптар чай бербес сен бе?

20 Бачыттыг дижик мен. Сээң Бодуңга багай чүнү кылдым,

кижилер Харагалзакчызы?

Чүге мени согуннарыңга кара кылып алдың?

Канчап мен Сеңээ аартык болу бердим?

21 Бир эвес кандыг-бир бачыт үүлгеткен болзумза,

чүге мени өршээвес сен,

кем-буруумну менден адырбас сен?

Мен ам удавайн чер алдынче кире бээр мен,

мени дилээриңге-даа, чок боор мен!»

Вилдадтың чугаазы: Бурган шынны хажытпас

8

1 Шуах чурттуг Вилдад мынча деп харыылаан:

2 «Ындыг чугааны үр чугаалаар сен бе?

Сээң сөстериң – чүгле күштүг хат-тыр.

3 Таанда-ла Бурган чөптүг шииткелди хажыдар бе,

Күчүлүг Бурган шынны хажыдар бе?

4 Бир эвес ажы-төлүң Аңаа удур бачыт үүлгеткен болза,

Ол оларның кем-буруузун боттарының баштарынче халдаткан-дыр.

5 А бир эвес сен Бурганче чүткүүр болзуңза,

Күчүлүг Бурганга чанныр болзуңза,

6 бир эвес арыг болгаш чөптүг-шынныг болзуңза,

Ол ам дораан сен дээш хөделип, дузалаар,

аал-ораныңны ачы-хавыяаң ёзугаар катап база тургузуп каар .

7 Сен эгезинде чөгенчиг ынай-даа турган болзуңза,

адак сөөлүнде өндүр улуг апаар сен.

8 Шаандагы салгалдардан айтырып көр,

оларның ада-өгбезиниң билип алган чүүлүн хандыр көрүп көр ;

9 чүге дээрге бис дүүн чаа төрүттүнген бис, билир чүвевис чок,

чер кырында хүннеривис хөлеге-биле дөмей-дир .

10 Ынчангаш ол салгалдар сени өөредип, сургап кагзын,

сеткил-чүрээн чугаа-сөзүнге ажытсын.

11 Тулаа чок черге хыыргыыш үнер бе?

Суг чок болза, кулузун өзер бе?

12 Олар ам-даа чечектелип, одура кестинмээн бол,

кандыг-даа оът-сигенден дүрген кадып каар .

13 Бурганны уттупкан бүгү улустуң хуу-салымы ол-дур ,

Оон ойталаан кижиниң идегели өлүп төнер .

14 Ындыг кижиниң ынаныжы удазында астынган,

ооң чөленгиижи – ээремчик дузаа-ла .

15 Ээремчик дузаанга чөленирге, ол үстүп каар ,

оон халбактанырга, ууп шыдавайн баар.

16 Ындыг улус хүн караанга өзүп үнген үнүшке дөмей,

өзүмнери сесерликке чүк башка шөйлүр;

17 дазылдары оваалап каан даштарже орааштынып кирип,

хая-даш аразындан чаза булгап үнүп кээр.

18 А оларны турган черинден тура тыртыптарга,

ол чер боду-ла олардан ойталап:

„Силерни кажан-даа көрбээн мен!“ – дээр .

19 Ындыг улустуң оруунда үнген өөрүшкүзү ол-ла-дыр!

А черден өскелери үнүп кээр.

20 Бурган буруу чок кижиден ойталавас,

а бузуттуг кижини деткивес!

21 Ол сээң аксыңны каткы-биле ,

боостааңны – өөрүшкүлүг алгы-биле катап база долдуруптар.

22 А сээң дайзыннарың бак адын хеп дег кедип алыр ,

бузуттугларның аалдары чиде бээр!»

Иовтуң чугаазы: Бурган-биле маргыжар арга чок

9

1 Иов мынча деп харыылаан:

2 «Мен билир мен: ол бүгү ылап-ла ындыг.

Ынчалза-даа кижи амытан Бурганның мурнунга канчап агартынарыл?

3 Кандыг-бир кижи Ооң-биле чаргылдажыр дээр болза ,

Ооң салган муң айтырыының чаңгызынга-даа харыылап шыдаар эвес.

4 Мерген угаанныг-даа, күчү-күштүг-даа кижи

Бурган-биле маргышкаш , менди арткан деп чүве турган бе?

5 Ооң дагларны канчаар шимчедирин кым-даа билип шыдавас,

килеңнээнде, оларны буза шаап кааптар.

6 Бурган черни туружундан чылдырып,

ону тургускан адагаштарны сириледип турар .

7 Ол дужаарга, хүн үнмес,

сылдыстарны таңмалап каарга, чырывас.

8 Ол дээрлерни чааскаан чада салып ,

далайның бедик чалгыгларын базып турар.

9 Ол Чеди-Хаан, Үш-Мыйгак, Үгер сылдыстарны ,

мурнуу чүктүң чырымалдарын чаяап каан.

10 Ооң ажыл-херээ өндүр улуг, билип аары болдунмас,

кайгамчык чүүлдери эмге-тикчок .

11 Ол мурнум-биле эртер болза, мен көрбес мен,

чаным-биле эрте берзе, эскербес мен.

12 Ол хунаап аарга, кым-даа эгидип шыдавас,

кым-даа Аңаа: „Бо канчап бардың?!“ – дивес.

13 Бурган Бодунуң килеңин соксатпас –

Рахавтың бараан болукчулары безин Ооң мурнунга кээп дүшкен!

14 Мен канчап Аңаа харыылаар мен?

Ооң-биле маргыжар сөстерни кайыын тывар мен?

15 Актыг-даа болзумза, харыы тудуп шыдавас мен,

Шииткекчимден өршээл дилеп, чанныр ужурлуг мен .

16 Ол мээң кыйгымга харыылаар-даа болза,

мени Ол дыңнаар деп бүзүревес мен.

17 Ол менче казыргы дег хөме таварып келгеш,

хей черге балыгларымны көвүдедир-дир;

18 тыныш алыр арга бербес-тир,

муңгагдал-биле мени долдурар-дыр.

19 Хамык ужур күште болза, Ол – күчү-күштүг-дүр,

а шынныг шииткелде болза, ону канчап чедип аар мен?

20 Актыг-даа болзумза, аксы-дылым бодумну буруудадыр ,

буруу чок-даа болзумза, Ол мени буруулуг деп көөр.

21 Мээң буруум чок! Меңээ ам дөмей-ле,

чуртталгамны херекке албас апардым, ол мээң хөңнүмге дээпти .

22 Бүгү чүве бир дөмей! Ынчангаш чугаалап тур мен:

Бурган буруу чок-даа кижини, бузуттуг-даа кижини чок кылып турар .

23 Хенертен тавараан айыылга өлүртүп турар

буруу чоктарның муңгагдалын Ол кыжырып каттырар.

24 Чер бузуттугларның эргезинге хүлээттинген,

шииткекчилерниң караан Ол дуглап турар –

а Ол эвес болза, өске кым деп?

25 Мээң хүннерим шапкынчыдан-даа дүрген маңнаар –

эки чүүл көрбейн дезип чоруп турлар;

26 дүрген хемелер ышкаш,

олчазынче шүүргедеп баткан эзир ышкаш, караш кыннырлар.

27 „Хомудалым уттуптайн,

хөлүгүр хевирим өскертип, хүлүмзүрүүйн“ – дизимзе-даа,

28 чаа хилинчектен коргар-дыр мен.

Мени агартпазыңны билир мен,

29 буруудап артар мен,

ындыг болганда, хей черге күженген херээм чүл?

30 Хар суу-биле чунуп-даа алзымза,

саваң-биле холум арыглап-даа алзымза ,

31 дөмей-ле Сен мени хир-бокче суптар сен –

хевим безин менден ческинер.

32 Бурган дээрге кижи эвес-тир, канчап Ооң-биле маргыжар мен ,

канчап Ооң-биле кады шииткел черинче баар мен.

33 Бистиң аравыста эптештирикчи чок,

холун ийилдиривисче салыптар кижи чок;

34 Бурган мени девидетпезин дээш,

Ооң мергезин менден чайладыптар кижи чок.

35 Чүгле ынчан коргуп-сүртевейн чугаалап шыдаар ийик мен;

бодум буруулуг эвес мен дээрзин чугаалаар ийик мен ».

Бурганның Иовка амыр-дыш көргүспестээни

10

1 «Чуртталгам меңээ ческинчиг апарды ,

хомудалымны хосталгаже салыптайн,

качыгдаан сеткилимден ажыы-биле чугаалаайн.

2 Бурганга чугаалаайн: мени буруулуг дивейн көр.

Мээң-биле чүге чаргылдажып турарыңны тайылбырлам .

3 Холуңнуң чаяалгазын кызагдап, бак көөрү,

бузуттугларның бодалдарын чүүлдүгзүнери Сеңээ тааржыр-дыр бе?

4 Сээң карактарың – өлүр салымныг кижилернии дег бе,

оларның көөрү дег кылдыр көөр-дүр сен бе?

5 Сээң хүннериң кижи амытанның хүннери дег бе,

Сээң чылдарың – бөдүүн кижинии дег бе?

6 Чүге Сен мээң буруумну дилеп тып тур сен,

бачыдымны илерекседип тур сен?

7 Буруу чогум Сеңээ билдингир болгай .

Мени кым-даа Сээң холуңдан камгалап шыдаар эвес .

8 Сээң холдарың мени хевирлеп, бүрүнү-биле кылып каан ,

а ам мени узуткаар деп тур сен бе?

9 Сактып келем, Сен мени дойдан тудуп турдуң,

а ам довурак-доозунче эгидериң ол бе?

10 Сен мени иемниң иштинге ботталып турумда , сүт дег төпкеш,

оон ээжегей ышкаш хоюдуп каан сен;

11 эът, кешти меңээ кедирип,

сөөктер, сиирлер-биле тудуштуруп каан сен.

12 Амыдырал биле энерелди меңээ хайырлааш,

сагыш човаашкының-биле амы-тынымны камгалап келдиң.

13 А Сээң чүрээңге өске чүүл чаштып турган,

Сээң чүнү бодап турганыңны билир мен.

14 Бачыт үүлгетсимзе, Сен мени истеп тывар сен,

кем-буруум дээш кеземче чок арттырбас сен.

15 Буруулуг болзумза, ат болур мен!

Актыг-даа болзумза, бажым көдүрүп шыдавас мен:

мээң адым шуут баксырап кагды,

хилинчек менче сиңе берди .

16 Бажым көдүрүп кээримге-ле ,

арзылаң дег халдап кээр-дир сен,

коргунчуг күжүң-биле катап-катап мени согар-дыр сен.

17 Меңээ удур херечилелди катап-катап кылып,

килеңиңни меңээ удур улам-на күштелдирип,

чаа-чаа аг-шеригни меңээ удур көдүрүп-ле тур сен .

18 Сен мени чүге иемниң иштинден ужулдуң?

Ол үеде өлү бээрим кай, мени кым-даа көрбес ийик ;

19 кажан-даа чурттаваан боорум кай,

иемниң иштинден-не чевегже аппарып кааптары кай!

20 Мээң кыска назыным төнер четкен-дир.

Мени каапкаш барам , сеткилим бичии-даа болза өөрүзүн –

21 караңгы кара, өлүмнүң хөлегези бүргээн,

дүмбей караңгы оранче , аайлаттынмаан черже

эглиш чок чоруур бетинде өөрүзүн ».

Софарның чугаазы: Иов Бурганче холун сунар ужурлуг

11

1 Наама чурттуг Софар мынча деп харыылаан:

2 «Хөй сөзүң харыы чок артар бе,

чечээргээң-биле агартынар сен бе?

3 Сен чулчурууруңга, өске улус ыытташпас бе,

кочулал кылырыңга, ай дээр кижи чок бе?

4 „Мээң бодап турарым шын,

Бурганның мурнунга арыг мен“ – дээр-дир сен .

5 Таанда! Бурган сеңээ харыылап,

аксы-сөзүн ажыткан болза!

6 Ол сеңээ чажыт мерген угаанны ажыдарга,

ооң аажок ханызын көрүп каар турган ийик сен .

Билип ал: Бурган кем-бурууңнуң чамдыызын кеземче чок арттырган-дыр.

7 Бурганның чажыттарын дилеп тып ап,

Күчүлүг Бурганны бүрүнү-биле билип ап шыдаар сен бе?

8 Ооң мерген угааны дээрден бедик – аңаа чедер харыың бар бе?

Алдыы орандан-даа ханы – канчап билип аар сен?

9 Ооң хемчээли черден узун,

далайдан калбак.

10 Бир эвес Ол келгеш, кижини кара-бажыңче октапса,

шүүгү чыылдырыпса, кым Ону доктаадырыл?

11 Ол хоозун улусту билир, бузут-бакты көрүп турар –

ону анаа эрттирбес-даа.

12 Черлик элчиген кижи төлү төрүвээн шаанда,

хос баштыг кижи угаан кирбес.

13 Сеткил-чүрээңге шын угланыышкын берип,

Бурганче холуң сунар болзуңза ;

14 холуңда бачыдыңны ыңай октап,

бузут-бакты аалыңдан сывырыптар болзуңза ,

15 бакка борашпаан арныңны көдүрүп,

быжыг турар сен, коргуп-сүртевес сен.

16 Ынчан биеэги човулаңыңны,

шагда агып баткан суг дег, уттуптар сен.

17 Сээң чуртталгаң дал дүъштен-даа чырык апаар,

караңгыны даң хаяазы солуптар .

18 Оожургай бээр сен, чүге дээрге идегел турар;

камгалалдыг бооп, тайбың удуп шыдаар сен.

19 Дыштанып чыдар сен – кым-даа сеңээ кыжанмас ;

хөй-ле улус сээң ээ көрнүүшкүнүң дилээр.

20 А бузуттугларның карактары имистелип өжер,

оларга хоргадаар чер турбас,

оларның идегели – эстип-хайлы бээр».

Иовтуң чугаазы: мерген угаан биле күчү-күш – Бурганда

12

1 Иов мынча деп харыылаан:

2 «Силер чок болзуңарза, мерген угаан турбас,

ындыг кончуг кижилер-дир силер!

3 А менде база, силерде дег, угаан бар,

силерден чүм-биле-даа дорайтаваан мен.

Силерниң чугаалап турар бүгү чүвеңерни кым билбезил!

4 Ооң мурнунда Бурганны кыйгырарымга,

Ол харыылап-даа турган болза ,

мен ам эш-өөрүмге кочу-шоот апардым ,

мен, актыг, кем-буруу чок кижи,

кочу-шоотка кирдим.

5 Амыр-шөлээн улус айыылга таварышканнарны бодалында бак көөр,

быжыг туруштуг улус тендиш дээннерни кыжырыыр .

6 А дээрбечилерниң аалдары амыр-менди,

Бурганны килеңнедип турарлар тайбың чуртталгалыг –

Ооң холу оларны камгалап турар .

7 Дириг амытаннардан айтыр – тайылбырлап бээрлер,

дээрниң куштары сеңээ чугаалап бээр;

8 черден билип ал – ол тайылбырлап бээр,

далайның балыктары сеңээ медээлеп бээр.

9 Дээрги-Чаяакчының холу ынчалдыр кылып каанын

оларның кайызы билбезил?

10 Ооң холунда – бүгү дириг амытанның тыны,

кижи бүрүзүнүң тыныжы .

11 Дылдың аъш-чем амданын шенээри дег,

кулак сөстерни ылгап дыңнап турар эвес бе?

12 Мерген угаан – кырганнарда бе,

узун назын угаан-сарыылга чедирер бе?

13 Мерген угаан биле күчү-күш – Бурганда,

арга-сүме биле угаан-сарыыл – Бурганда!

14 Ооң үреп каан чүвези катап тургустунмас .

Ооң хоругдап каан кижизи хосталып шыдавас .

15 Ол сугларны тырттылдырыптарга, соглуп каарлар,

а аксыптарга, чер кырын хөме аптарлар.

16 Күчү-күш, мерген угаан Ооң-биле кээр,

мегечи-даа, мегелеттирген-даа кижи Ооң эргезинде.

17 Ол дээди дүжүметтерни бодал чок кылып ,

черниң шииткекчилерин – мелегей улус кылып каар ;

18 хааннарның эрге-дужаалын дүжүрүп ,

оларның белин чалчаның союндаа-биле шарып каар;

19 Бурганның бараалгакчыларын бодал чок кылып{*},

шыдалдыг улусту чыттыр шааптар;

20 бүзүрелдиг улустуң чугаазы үнмес кылып,

ирейлерниң угаанын ышкындырып каар;

21 ызыгууртаннарны бак ат-биле бүргеп ,

күчүлүг улустуң курун чежип, кошкадып каар.

22 Бурган дүмбейниң ханызын ажыдып,

караңгыны чырыкче үндүрүп турар ;

23 чоннарны көвүдедип база чок кылып,

аймактарны тарадыр көжүрүп база бөлүп турар;

24 чоннуң ·баштыңнарының угаанын баларадып,

орук-чирик чок, ээн черге азып-тояарынче албадап турар .

25 Оларны караңгыда, чырык чокта суйбандырып чорудуп ,

эзирик улус дег, тендиңейндир кылаштадыр ».

Иовтуң эштериниң чугаа-сооду хоозун

13

1 «Мен бодум база ол бүгүнү көрген болгай мен,

ол бүгүнү дыңнаан, билип алган болгай мен.

2 Силерниң билир чүвеңерни мен база билир мен,

силерден дорайтаар чүм-даа чок.

3 Ынчалза-даа Күчүлүг Бурган-биле чугаалажыксадым,

Ооң-биле мээң херээм дугайында маргыжыксадым .

4 А силер мени меге-биле ораап-шарып тур силер,

шуптуңар ажык чок эмчилер-дир силер.

5 О, силер шупту ыыттавайн барган болзуңарза!

Силерниң мерген угаанныыңар ол боор ийик .

6 Мээң барымдааларымны хандыр көрүңер,

чемелелдиг чугаамны дыңнаңар.

7 Бурганга силерниң мегеңер херек бе,

Ол дээш мегелээр силер бе?

8 Ооң талазында болуп,

чаргы-чаалызынга Ону камгалаксап тур силер бе?

9 Бурган силерни шенээр болза, та канчап баар силер.

Кижини дег, Ону дуурайлаар силер бе?

10 Бир эвес чажыды-биле чөптүг эвес көөр болзуңарза,

Ол силерни албан чемелээр.

11 Ооң өндүр бедии силерни коргудуп,

Ооң ыдыпканы коргуушкун силерни бүргей аптар-дыр.

12 Силерниң чугаа-соодуңар – ыйба-хүл дег-дир,

камгалалыңарны дойдан кылган-дыр.

13 Ыыттаваңар, ам мен чугаалаайн,

а ооң соонда мээң-биле болур чүве болуп турзун!

14 Бодумну кончуг улуг айыылга таварыштырып тур мен –

амы-тынымны адыжымда салып алдым.

15 Бурган мени өлүрүп каар-дыр, идегел чок-тур ,

чүгле оруумну Ооң мурнунга камгалап алыйн.

16 Мээң камгалалым ол-дур, чүге дээрге

Бургандан ойталаан кижи

Ооң мурнунче чоокшулап диттикпес.

17 Дыңнаңар, мээң сөстеримни дыңнаңар,

мээң чугаамче кичээнгейден салыңар.

18 Бодумнуң чаргымны эгелеп алдым,

агарып үнеримни билир мен.

19 Мени буруудадып шыдаар кым барыл?

Буруум бар болза, ыыдым чидип, өлүп каар мен.

20 Бурганым, Сенден чүгле ийи дилээм бар,

ынчан Сенден оон ыңай чаштынмас мен:

21 Бодуңнуң холуңну менден ырадып көрем ;

Сээң ытканың коргуушкун мени сирилетпезин!

22 Ынчан мени кый девит – харыылаар мен ;

азы чугаалаарын чөпшээрээш, Бодуң харыыдан берип көрем.

23 Мээң бачыттарым, бузут-багым кайы хире хөйүл?

Багай үүлгедиглерим, бачыттарымны көргүзүп көрем.

24 Чүге Сен менден арның чажырып,

мени Бодуңнуң дайзының деп санаар сен?

25 Дүшкен бүрүнү коргудар сен бе,

кургаг тараа саваңын истеп-сүрер сен бе?

26 Меңээ аар-берге салым-чолду бижип кагдың –

аныяк шаамның бачыттары дээш кезедип тур сен бе?

27 Сен мээң буттарымны кинчилеп,

мээң оруумну базым санай харагалзаар дээш ,

таваңгайларымны демдектеп кагдың .

28 Кижи амытан ирик чүүл ышкаш,

үзүт-ховаган чигген хеп ышкаш үстүп-ойлу бээр ».

Өлүм бүгү улусту дүрген сүрүп чедер

14

1 «О, херээженден төрүттүнген кижи!

Ооң назыны кыска, качыгдал-биле пөккен болур .

2 Чечек ышкаш частып келгеш, оңуп каар,

хөлеге ышкаш ыңай болгаш, чиде хона бээр .

3 Сен ындыг кижиже топтап көрүп тур сен бе?

Сен мээң-биле чаргылдажыр деп тур сен бе?!

4 °Арыг эвес чүүлден арыг чүүлдү кым боттандырарыл?

Кым-даа эвес!

5 Кижиниң назынын доктаадып каан-дыр,

Сен ооң чурттаар айларын санап кааш,

ооң ажа баспас кызыгаарын салып каан болганыңда,

6 көрүжүңнү оон чайладып , аңаа дыштан хайырла,

хөлечик дег, ол бодунуң ажыл хүнүн төндүрзүн .

7 Ыяшка безин идегел турар болгай:

ону ужуруп-даа каарга, ол дирлип кээр,

чаш өзүмнер катап үнүп кээр.

8 Чер иштинге ооң дазылдары кырып калган,

төжээ довурак-биле шыптынып, өлү берген-даа болза,

9 сугнуң амданын апкаш, ол ногаарарып,

чаа тараан ыяш дег, будукталып эгелээр.

10 А кижи өлүп каарга, күжү ону кааптар,

ооң тыны үстүп каарга, ол ам кайдал?

11 Хөлдүң суунуң тырттына бээри дег,

хемниң соглуп, кургап каары дег ,

12 кижи база чыдыпканда, туруп келбес,

дээрлер чиде бербээн шаанда , одунмас –

уйгузу сергеп, тура халывас.

13 О, Сен мени өлүглер оранынче дүжүрүпкеш ,

Сээң килеңиң соксагыже, чажырып турган болзуңза!

Оон мени сактып кээр хуусааңны

доктаадып каан болзуңза!

14 Өлген кижи дирлип кээр бе?

Күш-ажыл албанының бүгү хүннеринде

дыштаныр үемни манаар ийик мен.

15 Сен ынчан кыйгырар ийик сен, а мен харыылаар ийик мен ,

чүге дээрге Бодуңнуң чаяалгаңны чоктаар сен.

16 Сен ынчан мээң базымнарымны санаар ийик сен ,

а бачыттарымны истеп тыварын соксадыр ийик сен.

17 Мээң кем-буруумну дүрүп шыгжап, таңмалап,

үүлгеткен херектеримни дуглай чугайлап каар ийик сен.

18 Ынчалза-даа дагның үүрмектелип, бустуру дег,

хаяның туружундан шимчеп-чылары дег,

19 сугнуң даштарны чуй шаап, үрээри дег,

үерлээш, хөрзүннү арыда шавары дег,

кижи амытанның идегелин Сен ынчаар узуткаар-дыр сен.

20 Сен ону төнчүзүнге чедир кызагдаар сен, ол чоруй баар;

ооң арын-шырайын өскерткеш, ыңай чорудуптар сен.

21 Ажы-төлүнүң хүндүледип чоруурун-даа ол кижи билбес ,

оларны хомудадып-даа турар болза, ол эскербес.

22 Чүгле ооң мага-бодун бодунуң аарышкызы хинчектээр,

ооң сеткили боду дээш качыгдаар».

Элифазтың чугаазы: бачыттыглар чогуур кеземче алыр

15

1 Теман чурттуг Элифаз мынча деп харыылаан:

2 «Мерген угаанныг кижи хей-хоозун сөстер-биле харыылаар бе ,

бодунуң иштин изиг хат-биле долдурар бе?

3 Ол утка чок сөстер-биле,

ажык чок чугаа-биле удурланыр бе?

4 Бургандан коргуушкунну ыңай октапкан-дыр сен,

Аңаа мөргүүрү чүү-даа эвес деп бодаар-дыр сен.

5 Кем-бурууң сени ол чугааларга өөредип каан-дыр,

авыяас-кажар сөстерни шилип алган-дыр сен.

6 Сени мен эвес, бодуңнуң аксы-сөзүң буруудатты,

бодуңнуң-на чугааларың сеңээ удур херечилеп тур .

7 Азы баштайгы кижи бооп төрүттүнген сен бе,

тейлерни тургуспаан турда, чаяаттынган сен бе?

8 Бурганның чөвүлелинге турган сен бе ,

Ооң мерген угаанын сиңирип алган сен бе?

9 Бистиң билбезивис чүнү билип алган сен ,

угаап шыдавазывыс чүнү угаап билген сен?

10 Бистиң аравыста буурул баштыг-даа, кырган-даа улус –

сээң ачаңдан улуг назылыглар бар-дыр.

11 Сеңээ Бургандан келген аргалал,

сеңээ чугаалаан чымчак сөстер эвээш болду бе?

12 Сеткил-чүрээң сени кайнаар тыртып тур,

чүге сээң карактарың килеңден кыптыгып тур?

13 Бурганга хорадаар-дыр сен,

аксыңдан ындыг сөстер үнүп турар-дыр.

14 Кижи амытан деп кымыл, ол канчап арыг боорул,

херээженден төрүттүнген кижи канчап актыг боорул?

15 Бир эвес Бурган ыдыктыг төлээлеринге безин бүзүревес,

Ооң караанга дээр безин ·арыг эвес көстүр болза ,

16 бузут-бакты суг ышкаш ижип турар ,

чүдек-бужар, шаарланчак кижи төрелгетенде чүү боор!

17 Сеңээ тайылбырлап берейн, мени дыңна,

бодумнуң көргенимни чугаалап берейн;

18 мерген угаанныгларның медеглээни,

ада-өгбезинден дыңнааш, чажырбаан чүвезин чугаалаайн .

19 (Чер-чуртувусту чүгле оларга берген,

оларга даштыкы кижи салдар халдатпаан.)

20 Бузуттуг кижи бүгү назынында хилинчек көөр,

кызагдакчы санныг чылдарда чурттаар;

21 ооң кулаанга коргуушкуннуң алгы-кышкызы дыңналыр,

амыр-тайбың чурттап орда, узуткакчы аңаа чедип кээр;

22 дүмбей черден үнүп кээринге ол бүзүревес,

хылыш ону манап турар.

23 Ол аъш-чем дилеп тояап, „Кайыын тып аарыл?“ деп бодап чоруур ,

дүмбей караңгы үе ам дораан кээрин ол билип каар.

24 Түрегдел биле кызагдал ону коргудуп,

дайынга белен хаан ышкаш, ону ажып турар –

25 чүге дээрге ол Бурганга удур холун аннып,

Күчүлүг Бурганга удурланып,

26 аар, быжыг дозуг-камгалал туткаш,

Аңаа удур турамыы-биле халдап үнген-дир.

27 Бузуттуг кижи бодунуң арнын, мага-бодун

чагландырып алган-даа болза ,

28 хоозураан хоорайларга,

буступ кээп дүжер четкен,

кагдынган бажыңнарга чурттай бээр.

29 Ооң эт-хөреңгизи, бай-байлаа бүдүн артпас,

кошкулу чер кырынга өзүп-көвүдевес.

30 Ол караңгыдан камгаланып шыдавас,

будуктарын чалбыыш чиген ыяш дег апаар,

Бурганның тыныжы ону хадып аппаар .

31 Ынчаар будалган кижи хоозун чүүлге хей-ле идегээр,

ооң шаңналы чүгле хоозун чүүл боор болгай.

32 Ол хуусаа бетинде кадып каар ,

ооң будуктары бүрүленмес –

33 ол, виноград сывы дег, бышпаан каттарын дүжүр октаар,

олива ыяжы дег, ооң чечектери тоглап каар.

34 Бургандан ойталаан улустуң чыыжы үре-түңнел чок боор,

хээли алыр улустуң аалдарын от чиптер .

35 Хай-бачыт-биле иштелген улус бузут-бакты төрүп алыр ,

оларның ишти кара сагышты быжыр бодап чоруур».

Иовтуң чугаазы: Бурган-даа, кижилер-даа менден хая көрнү берген

16

1 Иов мынча деп харыылаан:

2 «Мен ол ышкаш чүүлдү хөйү-биле дыңнаан мен;

силер шупту аргалал эвес, човалаң эккелдиңер!

3 Хоозун чугааның төнчүзү бар бе?

Ынчаар харыылаарынче сени чүү албадап тур?

4 Силер мээң орнумга турган болзуңарза,

мен база силер ышкаш чугаалаар ийик мен –

силерге удур чалчырап,

бажымны чемелелдиг чаяр ийик мен;

5 силерни аксы-сөзүм-биле „быжыктырып“,

эрним шимчеткеним-биле „аргалаар“ ийик мен.

6 Чугааланырымга-даа, аарышкым намдавас,

ыыттавазымга-даа, оожургавас.

7 Бурган мээң чилчиимни шуут үстү,

чоок кижилеримни чок кылып каапты .

8 Меңээ удур херечилел кылдыр Ооң холу мени тудуп алган,

арып баксырааным база меңээ удур херечи бооп,

мени арнымга чемелеп тур.

9 Дайзыным менче кезе кайгап тур,

Ол килеңнеп, өжээргээш, мени үзерлеп-чазарлап,

диштерин менче кыжырадып тур .

10 Улус мени чидиг дылы-биле дорамчылап тур ,

базымчалап, чаагымче дажып тур ,

меңээ удур шупту каттыжып алдылар.

11 Бурган мени бак улуска хүлээдип берген,

бузуттугларның холунче киир октапкан.

12 Мен дүвүрел чок турдум, а Ол мени чуура шаапкан,

мойнумдан сегирип алгаш, буза шаап,

Бодунуң согуннарынга кара кылдыр тургузуп алган .

13 Ооң согуннары кайыын-даа ужуп кээп тур;

Ол мээң бүүректеримни кээргел чок өттүр адып,

өдүмнү черже төп тур ;

14 күштүг дайынчы дег, менче хөме халдап,

улай-улай балыглап-ла тур.

15 Мен качыгдалдың хевин кедип алдым,

алдар-адым довуракка боражып чыдыр.

16 Ыы-сыыдан арным кыза берди,

карактарымны дүмбей дуглап тур.

17 А мээң холдарым шын эвес чорук кылбаан,

мээң мөргүлүм арыг!

18 О, чер, мээң ханымны чажырба,

мээң алгы-кышкым уттундуруп, чиде бербезин!

19 А ам безин дээрде мээң Херечим бар ,

Ол меңээ өрүтен болчуп кээр.

20 Эш-өөрүм мени кочулап тур,

а караам чажы Бурганның мурнунда аккан.

21 Ийи кижи аразында херекти дег,

Бурган биле кижиниң аразында чаргыны чарып болур турган болза!

22 Санныг чылдарым эрте бээр болгай,

эглип келбес орукче чоруй баар мен».

Иовтуң идегели буурап калган

17

1 «Мээң тыныжым үстүр четкен,

назыным төнер деп барган,

чевег мени манап чыдар.

2 Долгандыр – чүгле кочуургактар,

оларның дорамчылалындан карактарым шимдинмес-тир .

3 Бурганым, меңээ Бодуң болчуп көрем –

мен дээш оон өске кым дагдынарыл?

4 Бо улустуң чүрээн чүве билип албас кылып каан-дыр сен,

ынчангаш оларга ажып тиилээр арга бербес сен.

5 Бодунуң ажык-кончаазы дээш эжин садыптарынга белен кижиниң

ажы-төлүнүң карактары имистелип өжер.

6 Бурган мени өскелерге кочу-шоот ,

улуска арнынче дүкпүртүр кижи кылып кагды.

7 Качыгдалдан карактарым шоозу өжүп калган,

мага-бодум хөлеге дег апарган.

8 Чөптүг улус ол бүгүнү көргеш, аңгадаар,

буруу чоктар Бургандан ойталааннарга хорадаар.

9 Чөптүг-шынныг кижи оруундан өскээр барбас,

холдары арыг кижи улам-на быжыгар.

10 Силер шупту бээр келиңер,

араңардан мерген угаан тыппас-тыр мен!

11 Мээң чуртталгам эрте берген,

идегелим буурап калган ,

чүрээмниң күзелдери өлүг.

12 Бо улус дүннү „хүн-дүр“ деп мегелеп:

„Чырык чоокта-дыр“ – деп тур, а долгандыр – дүмбей .

13 Идегээр мен бе, мээң бажыңым өлүглер оранында-дыр ,

дөжээмни дүмбей караңгыда чадып аар мен;

14 чевегге: „Ачам сен“,

курттарга: „Авам сен, угбам сен“ – дээр мен.

15 Идегелим черле бар бе?

Мээң идегээн чүүлүмнү кым көрүп шыдаарыл?

16 Ол өлүглер оранының хаалгазынче бада бээр,

Мээң-биле кады черге чыдып аар».

Вилдадтың чугаазы: бузуттугларның чырыы өжүп каар

18

1 Шуах чурттуг Вилдад мынча деп харыылаан:

2 «Чугааларыңар кажан төнерил?

Боданып көрүңер – оон чугаалажыылы.

3 Мал-маган дег болуп ,

силерниң карааңарга мелегейлер бооп көзүлген херээвис чүл?

4 Сен килеңнээш, бодуңну хинчектеп тур сен.

Сен дээш чер ээнзирээр бе азы

хая-даш турган туружундан шимчээр бе?

5 Бузуттуг-бак кижиниң чырыы өжүп каар ,

ооң одундан чаштанчы безин артпас;

6 ооң аалында чырык дүмбей бооп хуулар,

ооң чырыткызы өже бээр.

7 Ооң базымнары күжүн чидириптер,

бодунуң-на бодалдары ону ужур шааптар .

8 Ооң буттары какпаже киир базар,

четкиже хөме кылаштай бээр ;

9 дузак ооң ээжээнден тудуп аар,

хендир ооң мага-бодун ораай шааптар;

10 черде аңаа чажыт какпа салып каан,

кокпада ону ая манап турар.

11 Ындыг кижини чер болгандан коргуушкун сүртедип ,

ыңай-бээр дезип маңнаарынче албадап турар.

12 Аштан ооң күжү кошкай бээр,

айыыл-халап ооң чанында манап турар.

13 Өлүмнүң дун төлү ооң мага-бодун хемирер,

кежин оюп-дежип, чиптер.

14 Идегеп турган аалындан ону ушта тырткаш,

Коргуушкуннар хаанынче аппаар.

15 Хары улус ооң аалынга чурттай бээр ,

ооң чурттаан черинче изиг күгүр кудуптар .

16 Бузуттуг-бак кижиниң адаанда дазылы кадып каар,

үстүнде будуктары кургап каар.

17 Ооң дугайында сактыышкын чер кырындан чиде бээр ,

кудумчуларга улус ооң адын уттуптар.

18 Амылыглар оранынга ол артпас кылдыр,

ону чырыктан дүмбейже сывырып чорудуптар.

19 Чонунуң аразынга ооң ажы-төлү, үре-салгалы артпас,

ооң чурттап турган черинге чоок кижилери артпас .

20 Ооң салым-хуузун дыңнааш, барыын чүкте улус коргар,

чөөн чүкке база сүрээдеп сирилээр .

21 Бузуттуг-бак улустуң оран-савазы,

Бурганны билбес улустуң чурттаар чери ындыг үүлеге таваржыр».

Иовтуң чугаазы: Камгалакчым меңээ болчуп кээр

19

1 Иов мынча деп харыылаан:

2 «Мени кайы хире үр хилинчектээр силер,

сөстериңер-биле човалаңга таварыштырар силер?

3 Он катап мээң сеткилимни хомудаттыңар,

мени кызагдаарындан ыятпас-тыр силер.

4 Бир эвес ылап-ла бачыт кылган болзумза,

бачыдым мээң-биле артып каар ийик.

5 Бир эвес ылап-ла мээң мурнумга өрү көрдүнүп,

адым баксырааны дээш мени чемелеп турар болзуңарза,

6 билип алыңар: мени Бурган бак аажылаан-дыр,

Ооң четкизи мени ораап алган-дыр.

7 „Ат кылып турлар!“ деп алгырарымга, харыы чок-тур.

дуза дилеп кыйгырарымга, шынныг шииткел чок-тур .

8 Бурган мээң оруумну боогдап алган – эрттинмес-тир ,

кокпаларымны дүмбей-биле шып каан.

9 Алдар-хүндүнү менден дүжүр тырткаш,

бажымдан одагамны ушта соп алган .

10 Чер болгандан мени соп тур – өлдүм-не!

Идегелимни, ыяш ышкаш, тура тыртып каапкан.

11 Ооң килеңи менче кыптыккан,

Ол мени дайзыны кылдыр санап алган .

12 Ооң шериглери чыглып алган , менче халдап кел чыдар,

менче орук изеп, мээң аалымны бүзээлеп турар .

13 Ха-дуңмамны Ол менден ырадып каапкан,

таныш-көрүштерим мени өскелээр апарган ;

14 чоок кижилерим мени каапкаш барган,

өөрлерим уттупкан.

15 Бажыңымда шаандагы аалчыларым,

кыс хөделдерим мени өске кижи деп санап,

хары кижиже дег көрүп тур.

16 Чалчамны кый дээримге, харыылавас-тыр,

аңаа чанныр ужурга таваржыр-дыр мен.

17 Мээң тыныжым кадайымның хөңнүнге дээпкен ,

кады төрээннерим менден чүдексинер-дир;

18 бичии уруг-дарыг безин мени тоовас-тыр,

көстүп кээрим билек, дорамчылап кочулаар-дыр .

19 Чоок эштерим менден ческинер-дир,

ынак чораан улузум меңээ удур апарды.

20 Дөрт сөөк апардым,

мээң амы-тыным үстүр четти .

21 Кээргеңер! Мени кээргеп көрүңер, эш-өөрүм.

Бурганның холу меңээ удур-дур :

22 чүге мени, Бурган ышкаш, истеп-сүрүп тур силер,

мага-бодумну хемдээш, тотпайн тур силер?

23 О, мээң сөстеримни бижип каан болза,

оларны дүрүг-номга шыйып кагза ;

24 демир кески-биле коргулчунга оя кезип,

дашка мөңгези-биле оюп кагза!

25 А мен билир мен – Камгалакчым дириг ,

адак сөөлүнде Ол чер кырынга меңээ болчуп чедип кээр!

Кежим сойлу бээрге безин,

26 мага-бодумдан чарлып тура,

Бурганны көрүп каар мен .

27 Мен Ону бодум көрүп каар мен, өске кым-даа эвес ,

бодумнуң караам-биле көрүп каар мен.

Хөрээмде чүрээм туруптарының кырында келди!

28 А силер мени истеп-сүрүксеп,

айыыл-халавым дээш бодумну-ла буруудадып тур силер –

29 ындыг болганда, хылыштан коргуңар,

килеңни хылыш-биле кезедир болгай;

силерни шиидип каар деп билип алыңар ».

Софарның чугаазы: бак кижиге Бургандан кандыг үүле-салым кээрил

20

1 Наама чурттуг Софар мынча деп харыылаан:

2 «Дүвүренчиг бодалдарым харыыла деп албадап тур,

хөлзээшкиним мени амыратпастады.

3 Мени дора көрген чемелелди дыңнап тур мен –

угаан-сарыылым мени харыыла деп тур.

4 Шаг шаандан бээр, Бурган чер кырынга

кижини чурттадып каандан бээр

кандыг турганын билбес эвес сен –

5 бузуттуг-бак кижиниң хөглээшкини үр болбас,

Бурганны тоовас кижиниң өөрүшкүзү бичии када болур.

6 Ооң улуургаа кудай-дээрге чедер-даа болза,

ол бажы-биле булуттарга үзер-даа болза ,

7 бодунуң мыяа ышкаш, кезээ мөңгеде чиде бээр ,

ооң мурнунда ону көрген улус: „Ол кайыл?“ дижир.

8 Дүш ышкаш, ол ужуп чоруй баргаш, тывылбас,

дүнеки көстүүшкүн дег, чиде бээр ;

9 ону көрүп турган кижи оон ыңай көрбес,

чурттаан чери база ону оон ыңай көрбес .

10 Ооң ажы-төлү ядыылар мурнунга чашпаалаар,

ол бодунуң холу-биле чыып алган байлаан эгидип бээр.

11 Мага-бодунда сиңген аныяк күш-шыдалы

ооң-биле кады довуракче хөмдүне бээр.

12 Бузут ындыг кижиниң аксынга амданныг,

ол ону дылының адаанга чажырып аар ,

13 ону камнап, үндүр октавайн,

аксының иштинге кадагалаар болза,

14 ындыг аъш-чем ооң иштинге

чылан хораны бооп хуула бээр.

15 Ол сыырыпкан байлаан кузуптар –

Бурган ону ооң иштинден ушта соп аар.

16 Ол чылан хораны сорар,

чыланның дылы ону өлүр шап каар.

17 Ол эки чүүлдерни – агым сугларны,

ары чигири биле сүт аккан хемнерни көрбес.

18 Байып алган чүвезин ол амзавайн эгидип бээр,

садыглаашкындан алган олча-ажыы ону өөртпес.

19 Чүге дээрге ядамыктарны дарлаар, каапкаш баар,

бодунуң тутпааны бажыңнарны ээлеп аар турган-дыр.

20 Бак кижиниң хырны тодарын билбес,

алыксак-чиксээ кызыгаар билбес .

21 Ооң чазый аксындан кым-даа камгаланып шыдаваан,

ынчангаш ооң аас-кежии уламчылавас.

22 Бай-шыдалдыг чурттап олурда, ону айыыл-халап таварыыр,

хомудалдыг бүгү улустуң холу олче көдүрлүр .

23 Ол хырнын долдур дыгып аарга,

Бурган Бодунуң кыптыккан килеңин олче ыдар,

ооң мага-бодунче согуушкунун чайык дег кудар.

24 Бир эвес ол демир хылыштан дезе бээр-даа болза,

хүлер согун олче кадалыр;

25 согун ооң ооргазындан үнүп кээр,

кылаңайнып, өдүнүң хавын өде бээр –

ынчан ону коргуушкуннар хөме аптар!

26 Дүмбей караңгы чаштып алгаш, ону манап турар,

ону кижи холу кывыспаан от чиптер ,

ооң аалында арткан бүгү чүвени өрттедиптер.

27 Дээр ооң кем-буруузун ажыдыптар,

чер аңаа удур херечилээр.

28 Ооң бажыңында бүгү байлаан хунаап аппаар,

Бурганның килеңиниң хүнүнде ол байлак чиде бээр.

29 Бузуттуг-бак кижиге Бургандан келген үүле-салым ,

Ооң доктаатканы үлүг ол-дур!»

Иовтуң чугаазы: Бурган бузуттугларны кезетпейн турар

21

1 Иов мынча деп харыылаан:

2 «Мээң сөстеримни кичээнгейлиг дыңнаңар,

оода ооң-биле хөңнүм чазаңар.

3 Чугаалап турумда, шыдажып көрүңер,

а ыыттавайн баарымга, кочулап болур силер .

4 Мен кижиге хомудап тур мен бе?

Менде хорадаар чылдак чок бе?

5 Менче көргеш, аңгадай бериңер,

холуңар-биле аксыңар дуглап алыңар .

6 Мону бодап келгеш-ле, сеткилим хөлзээр-дир,

мага-бодум сириңейнип эгелээр-дир:

7 бузуттуг-бак улус чүге үр чурттаарыл,

кыраан тудум, оларның күш-шыдалы чүге улгадырыл?

8 Ажы-төлү олардан чарылбас,

үре-салгалын көрүп чоруурлар.

9 Оларның аалдарынче коргунчуг айыыл халдавас,

Бурган мергези-биле оларга кыжанмайн турар.

10 Бугалары инектерни боозадыптарга,

шупту чаш төлдүг болур, кайызы-даа ара салбас.

11 Бузуттугларның ажы-төлү, хураганнар дег,

хөглүг чүгүржүп ойнаар,

чаш уруглары самнап шурап турар;

12 хөгжүм херекселдеринге үдеткеш, ырлажып,

ойнап-хөглеп турарлар.

13 Ол улус чуртталгазын аас-кежиктиг эрттирип,

өлүглер оранынче сагыш амыр кирип турар.

14 А Бурганга олар: „Ыңай бар!

Сээң оруктарыңны билип аар хөңнүвүс чогул.

15 Бурган деп кымыл ол, чүге Аңаа бараан болур бис,

Аңаа мөргээн ажыы чүл?“ – дижир-дир .

16 Олар боттары аас-кежиин эдилеп турар эвес бе?

Бузуттугларның бодалдары менден ырап чорзун!

17 Ындыгларның чырыткызы болганчок өжүп турар бе?

Айыыл-халап оларны удаа-дараа таварыыр бе?

Бурган килеңнээш, оларны хилинчекке чыгаар бе?

18 Олар хатка сывыртаткан тараа саваңы дег,

казыргыга тарай шаптырган тараа дүгү дег бе?

19 Бурган кеземчени оларның үре-салгалынга арттырып каан бе?

Бузуттугнуң бодун Ол кезеткен болза! – демгизи ону билип алзын;

20 өлүмүн бодунуң караа-биле көрүп кагзын,

Күчүлүг Бурганның килеңин аас дизин .

21 Чүге дээрге кижи өлген соонда,

ооң чуртталгазының хуусаазы төнүп каарга,

ук-салгалынче сагыш салыр эвес.

22 Бурганны канчап билигге өөредирил ,

Ол дээди күштерни-даа шиидер-дир .

23 Бир кижи күш-шыдалы четчип-бышкан үезинде

амыр-шөлээн, сеткили ханган өлүп каар;

24 ооң мага-боду улуг-чаагай,

мөчү-сөөгүн чилиг долган.

25 А өске кижи сагыш-сеткили качыгдап,

аас-кежик амзап көрбейн өлүп каар.

26 Олар ийилээн черге чыдып аар,

курттар ийилдирзинге чыпшына бээр.

27 Чүнү бодап турарыңарны-даа,

меңээ удур оптуг аргаңарны-даа билир мен.

28 Силер: „Ноянның оран-савазы ам кайыл,

бузуттуглар чурттап турган бажың кайыл?“ – дээр-дир силер.

29 Аян-чорукчулардан айтырбааныңар ол бе,

оларның херечилээнин дыңнавааныңар ол бе:

30 бузуттуг кижи айыыл-халап хүнүнде дириг-менди артар ,

Бурганның килеңиниң хүнү ону оюп эрте бээр!

31 Кым ындыг кижиге шынны дорту-биле чугаалаарыл,

ооң үүлгеткен херектери дээш кеземче онаарыл?

32 Ону хүндүткел-биле аппарып ажаагаш,

чевээнге таңныыл тургузуп каар-дыр.

33 Хөөрнүң довураа аңаа чымчак кавай болур,

мөөң чон ооң соондан эдерип чоруур,

ооң мурнунда бар чыдарлар эмге-тикчок.

34 Ынчаарга хоозун аргалалыңарның меңээ херээ чүл?

Харыы сөстериңер бүрүнү-биле меге-дир!»

Элифазтың чугаазы: Иовтуң буруузу аажок улуг

22

1 Теман чурттуг Элифаз мынча деп харыылаан:

2 «Бурганга кижиниң ажыы бар бе?

Эң угаанныг кижи безин Аңаа кандыг дузалыгыл?

3 Сээң чөптүг-шынныг чорууңдан Бурганга кандыг өөрүшкү турарыл?

Оруктарың кем-буруу чогу Аңаа ажыктыг бе?

4 Бурган сени Оон коргарың дээш чемелээр бе,

сээң-биле ол дээш чаргылдажыр бе?

5 Ындыг эвес! Сээң бузут-багың аажок улуг-дур,

кемниг херектериң төнчү чогу ол-дур.

6 Ха-дуңмаңдан долааны хереглевейн-даа тургаш, негеп ,

улустуң эң сөөлгү хевин уштуп ап турдуң;

7 кагып-суксаан кижиге суг ижиртпедиң,

аштаан кижиге аъш-чем бээринден ойталадың .

8 Черни күш-шыдалдыг кижи ээлеп алган-дыр!

Ында хүндүткелдиг кижи чурттап турар-дыр!

9 Дулгуяк херээженнерни хол куруг чорудуп,

өскүстерни дарлап турдуң .

10 Ынчангаш Бурган сени долгандыр какпа-дузак салып каан ,

хенертен келген коргуушкун сени девидеткен;

11 карактарың караңгы дуглап,

элбек суглар сени хөме апкан .

12 Бурган бедик дээрде чурттап турар эвес бе?

Сылдыстарже көрүп көр, оларның бедиин!

13 А сен: „Бурган чүнү билирил?

Дүмбей өттүр Ол улусту шиидип шыдаар бе?

14 Булуттар Ону чажырып алган, Ол бисти көрбейн,

чүгле дээрниң дээвиирин кырлап чоруп турар-дыр“ – дээр-дир сен.

15 Таанда-ла сен бузуттуг-бак улустуң изеп кааны

эрте-бурунгу орукту истевишаан сен бе?

16 Олар өйү келбээнде узуткаттырып алган ,

оларны шапкын агым аппарган болгай.

17 Олар Бурганга: „Ыңай бар!

Бурган бисти канчаптарыл? “ – деп турган.

18 А Бурган оларның бажыңнарын эт-хөреңги-биле долдуруп турган.

Бузуттугларның бодалдары менден ырап чорзун!

19 Чөптүг-шынныг улус оларның буураанын көргеш, өөрүүр,

кем-буруу чок кижи оларны кыжырып :

20 „Бистиң дайзыннарывыс кырдырып алды.

От оларның эт-хөреңгизин артынчы чокка чипти!“ – дижир.

21 Бурган-биле эптежип ал – тайбыңчыыр сен,

ачы-буян сеңээ ынчан чедип кээр.

22 Ооң аксындан үнген сургаалды хүлээп ал ,

Ооң сөстерин чүрээңге кадагала.

23 Күчүлүг Бурганче эглип келзиңзе, чедиишкинниг болур сен;

чүгле аалыңдан бузут-бакты үндүр сывырывыт ,

24 алдынны довурак деп сана,

Офирниң арыг алдынын хем сайы деп сана;

25 Күчүлүг Бурган сээң алдының апарзын,

Ол сеңээ кылаңнааш мөңгүн апарзын –

26 ынчан Күчүлүг Бурганга хамааржырың дээш таалал алыр сен ,

Ооң мурнунга арыг арын-нүүрлүг туруп шыдаар сен;

27 Сээң мөргүлүңнү Ол дыңнап каар,

а сен даңгырактарың күүседир сен ;

28 канчалдыр бодап алган сен, ынчалдыр боттаныр,

сээң орууңга чырык чырып кээр .

29 Базындырган кижи турар болза, „Көдүрүп көрем!“ дээриңге,

куду көрдүрген улусту Ол камгалаар.

30 Буруулуг кижини безин Бурган камгалаар,

чүге дээрге сээң холуң арыг апарган-дыр ».

Иовтуң чугаазы: Бурганны тып ап шыдавазым ол-дур

23

1 Иов мынча деп харыылаан:

2 «Мээң хомудалдарым ам-даа ажыг хевээр-дир,

Бурганның холунуң аарындан човууртап тур мен.

3 О, Ону кайыын тып аарын билир турган болзумза,

Ооң дүжүлгезиниң мурнунче чеде берген болзумза!

4 Мен Ооң мурнунга херээмни илередип,

хомудалдарымны бүрүнү-биле чугаалаар ийик мен .

5 Ооң харыызын дыңнап аар,

Ооң чугаалаан чүвезин билип аар ийик мен.

6 Ол Бодунуң бүгү күчү-күжү-биле меңээ удур чаргылдажыр бе?

Чок! Ол мени дыңнаар ийик.

7 Ынчан актыг кижи Ооң-биле чаргылдажып шыдаар боор ийик,

Шииткекчимден кезээ шагда адырлып аар ийик мен.

8 Чөөн чүкче-даа чоруптарымга, Ол ында чок-тур,

барыын чүкче-даа баргаш, Ону тыппас-тыр мен.

9 соңгу чүкте бир үүле бүдүрүп турар бе – көрбес-тир мен,

мурнуу чүкче ээпкен бе – эскербес-тир мен.

10 А мээң оруум Аңаа билдингир ;

Ол мени шенеп эзилдирзин – алдын ышкаш арыг үнер мен .

11 Ооң изин истеп чораан мен,

Ооң оруундан чайгылбайн, эдерип келген мен.

12 Ооң айтыышкыннарындан ойталаваан мен,

Ооң сөстерин хөрек-чүрээмде шыгжап чоруур мен .

13 Бурган шиитпирлеп каан-дыр – Ооң шиитпирин кым өскертирил?

Ол күзээн-не чүвезин кылып турар-дыр .

14 Ол меңээ онааган шииткелин боттандырар,

ындыг чүүлдер Ооң угаан-сагыжында хөй.

15 Ынчангаш мен Оон коргар-дыр мен,

ол дугайында бодап келгеш-ле, сүрээдээр-дир мен.

16 Бурган сеткил-чүрээмни дидим эвес кылыпкан,

Күчүлүг Бурган мени коргуушкун-биле бүргепкен.

17 Караңгыга чиде бээрим кай,

дүмбей караңгы мээң караамны дуглап аары кай! »

Бурган бак улусту доктаатпайн турар

24

1 «Чүге Күчүлүг Бурган шииткел үелери доктаатпааныл?

Чүге Ону билир улус Ооң хөделир хүннерин көрбезил?

2 Бузуттуглар чер кызыгаары демдеглээн даштар чылдырып ,

оорлап алган кодан малын боттарыныынга немеп ап турар-дыр;

3 өскүстерниң элчигенин сүрүп аппарып,

дулгуяк херээженниң шарызын долаага ап аар-дыр;

4 ядыы кижини оруктан дүжүр идиптер-дир ,

чер кырында бүгү түреңги улус чаштынар ужурга таваржыр-дыр .

5 Ээн ховуда черлик элчигеннер ышкаш,

ядыылар ажык-тывышче үнүп,

аъш-чем дилеп чоруп каар,

хову оларны ажы-төлү-биле катай чемгерип турар;

6 олар хары улустуң шөлүнден дүжүт мажактап ап ,

бузуттугларның виноградының артыын чыып ап турар;

7 хеви чок болгаш, чанагаш удуп чыдып аарлар,

соокта шугланыптар чүвези чок ;

8 дагларга чаъска өдүп турарлар,

чаглак чогундан чалым-хаяже сыңнырлар.

9 Бузуттуглар ядыы кижиниң төлүн өре дээш долаага ап,

адазы чок төлдү эмзирип турар иезинден хунаап аппарып турар.

10 Ядыылар хеп чок болгаш, чанагаш чоруп турар,

хары кижиниң тараа моожаларын дажып тургаш, боттары аш артар;

11 оливадан ханалар аразынга үс сыскырып,

оңгарга виноград сыскырып тура, суксаарлар.

12 Хоорайда өлүп чыдарлар човууртап,

балыглатканнар дуза дилеп кыйгырып турар,

а Бурган ону херекке албас-тыр .

13 Чырыкка удур тура халаан ,

Ооң оруктарын билбес,

Ооң кокпаларын истевес улус бар.

14 Өлүрүкчү кижи эртенги имиртиңде туруп келгеш,

түреңги күжүрнү, ядамыкты өлүрүп каар,

а дүне када оорланыр.

15 Самыын кижи имир дүжерин манаар ;

ол „Мени кым-даа көрбес“ деп бодаар,

арнын чажырып аар.

16 Оорлар дүне када өске улус бажыңнарынче кирер,

а хүндүс чаштына бээр.

Ындыглар чырыкты биликсевес.

17 Оларның шуптузунга дүмбей караңгы эртен дег,

олар дүмбейниң коргуушкуннары-биле таныжар.

18 Бузуттугларны агым суг чииги-биле аппаар,

оларның хувааглыг чери каргаттырган,

бүгү улус оларның виноградының шөлүнден хая көрнүр .

19 Кааңнаашкында, изигде

хар суу бусталып, чиде бээр –

бачыттыгларны өлүглер ораны ынчалдыр сыырыптар.

20 Төрээн иези оларны уттуптар,

курт оларны амданнанып чиир,

олар дугайында сактыышкын артпас –

бузуттуг-бак чорук ыяш дег сыйлып каар.

21 Бурган ажы-төл чок, төл төрүвес салымныг херээженни болгаш

эки салым эдилевээн дулгуяк херээженни карактап чоруур .

22 А күштүглерни Бодунуң күжү-биле узуткаашкынче сөөртүр,

олар туруп-даа келзе, дириг артар бүзүрели чок болур.

23 Бурган оларга айыыл чок чорукту, чөленгиишти хайырлаза-даа,

Ооң караа оларның оруктарынче көрүп турар.

24 Хензиг өйде көдүрлүрлер – бир көөрге, чок боорлар :

кээп дүжерлер, бүгү улус дег өлүп каарлар,

тараа баштары дег кестирип аарлар.

25 Ындыг эвес деп бе? Кым мээң мегем тударыл,

кым мээң чугаамны чүү-даа эвес кылып каарыл?»

Вилдадтың чугаазы: кижи Бурганның мурнунга чөгенчиг

25

1 Шуах чурттуг Вилдад мынча деп харыылаан:

2 «Эрге-чагырга биле коргуушкун оттурар күш – Бурганда;

Ол Бодунуң бедик дээрлеринге амыр-тайбыңны доктаадып турар.

3 Ооң аг-шерии эмге-тикчок!

Ооң чырыы кымның кырынга чырып үнмезил?

4 Ынчан кижи амытан канчап Бурганның мурнунга агартынарыл,

херээженден төрүттүнген кижи канчап арыг боорул?

5 Көр даан, Ооң мурнунга бо ай безин чырык деп санаттынмас-тыр,

сылдыстар база ·арыг эвес көстүр-дүр;

6 а кижиде чүү боор , ол курт-тур ,

кижи амытан – сирге-дир!»

Иовтуң чугаазы: Бурганның күчү-күжү кайгамчык

26

1 Иов мынча деп харыылаан:

2 «Күш чок кижиге сен канчаар дузаладың?

Шыдал чок холду быжыгладың бе?

3 Мерген угаан чок кижиге кандыг сүме каттың,

ажыктыг чүүлдү долузу-биле илереттиң бе?

4 Кым сени ындыг чугааларга өөредип кагды?

Кандыг күш сени дамчыштыр чугаалап тур?

5 Өлүг сүнезиннер Ооң мурнунда сириңейнип тур,

алдыы оранның суглары, ында чурттааннар сирилеп тур .

6 Өлүглер ораны Бурганның мурнунга ажык-көскү,

·тамыны Ооң караандан шыптар чүү-даа чок .

7 Ол соңгу чүктүң дээрин делгем хос кырынга чадып каан ,

черни куруг хоска азып каан;

8 сугну Бодунуң булуттарынга чыып аарга ,

олар ооң аарындан орулбас;

9 Ол Бодунуң дүжүлгезин дуглап,

Бодунуң булуду-биле бүргей аптар;

10 дески далай кырынга кызыгаар шыйып ,

чырык биле дүмбейни аңгылап турар.

11 Дээрниң баганалары сирилеп,

Ооң чемелээн үнүнден аймап турар .

12 Бурган Бодунуң күчү-күжү-биле далайны томаартып,

Рахавты Бодунуң угаан-бодалы-биле чыттыр шаапкан .

13 Ооң тыныжының эзининден дээр аязы бээр,

Ооң холу дыйлаңнаан чыланны өттүр шанчыптар .

14 Ол бүгү Ооң ажыл-херээниң чүгле кезик-чамдыызы-дыр;

Ооң дугайында чүгле чаржынчыг сымыраныг дыңнаан бис.

А Ооң диңмирээн күчү-күжүн кым билип шыдаарыл?»

Иов буруу чогундан ойталавас

27

1 Иов бодунуң чугаазын уламчылаан:

2 «Меңээ чөптүг шииткел көргүспээн Бурганның ады-биле,

сеткилимни качыгдал-биле долдурган Күчүлүг Бурганның ады-биле

даңгыраглап тур мен:

3 мээң амы-тыным үзүлбээнде,

Бурганның хайырлаан тыныжы думчуум үдүнден үнмээнде ,

4 мээң аксымдан меге сөстер черле үнмес,

мээң дылым меге чүве чугаалавас.

5 Силернии шынныг деп кажан-даа чугаалавас мен,

дириг чорааш, буруу чогумдан ойталавас мен;

6 бодумнуң актыымдан салдыкпайн туттунар мен,

арын-нүүрүм мени чурттап эрткен үем дээш буруудатпас .

7 Дайзыным бузуттуг кижи деп,

удурланыкчым – чөптүг эвес кижи деп санаттырзын.

8 Бурган Оон ойталаан кижиниң

амы-тынын үзүп кааптарга, төнчүзү кээрге,

ол кижи чүү чүвеге идегээрил?

9 Аңаа кызагдал таваржырга,

Бурган ооң алгы-кышкызын дыңнаар бе?

10 Күчүлүг Бургандан ол таалал алыр бе,

Ону үргүлчү кыйгырар бе?

11 Бурганның күштүг холунуң дугайында

мен силерге чугаалап берейн,

Күчүлүг Бурганның оруктарын чажырбаайн.

12 Ооң кадында бо бүгүнү шуптуңар көрбейн тур силер бе?

Ынчаарга чүге хоозун чүве чулчуруур силер?

13 Бузуттуг кижиге Бурганның берген хуу-салымы бо-дур ,

кызагдакчының Күчүлүг Бургандан алыр чүвези бо-дур :

14 ооң ажы-төлү өзүп-көвүдээн-даа болза, хылыш чемижи апаар ,

ооң үре-салгалы тоттур чемненмес;

15 а дириг артканнарының бажын

хамчык аарыг чиптер,

дулгуяк кадайлары оларның ажыын ажып ыглашпас .

16 Ындыг кижи доозун дег хөй мөңгүннү,

дой-довурак дег эңмежок хепти чыып-даа алза ,

17 ооң чыып алган хевин чөптүг кижи кедер,

мөңгүнүн кем-буруу чок кижи үлүг кылдыр алыр .

18 Ооң бажыңы ээремчигей дузаа дег хээрек ,

таңныыл кижиниң шөлде чадыры дег быжыг эвес;

19 ол бай кижи бооп удуп чыдып аар, а оон ол-ла:

эртен караан ажыдыптарга, куруг калган боор!

20 Коргуушкун ону үер суу дег хөме аптар,

шуурган ону дүне када хадып аппаар;

21 казыргы-хат алгаш баар,

ону турган черинден тура тыртып, хадып аппаар ;

22 олче кээргел чок хөме халдап келгеш,

хая көрбейн дезеринче албадаптар.

23 Улус ону көргеш, адыш часкаар

база ол каяа-даа турда, ону кыжырыыр ».

Мерген угаан дилээшкини

28

1 «Ийет, мөңгүн казар уургай бар,

алдын арыглап, эзилдирер суугу бар.

2 Демирни черден казып тывар,

чести даштан эзилдирер.

3 Казыкчылар дүмбейни чырыдып тургаш,

эртине даш дилеп,

эң ханы караңгы черлерже кирип турар;

4 кижи буду баспаан черге

өдүглер казып, ынаар ханылап киргеш,

улустан ыракта хендирлерде чайганып турарлар.

5 Черниң кырында тараа өзүп үнүп турар, а ооң адаан

от-биле хайылдырып каапкан дег:

6 ооң даштарында сапфирлер чыдымы бар,

үүрелчек борбак алдын база ында чыдар.

7 Ынаар чедер орукту эзир куш хайгыылдап билбээн,

хартыганың караа көрүп билип албаан;

8 чоргаар аң аңаа базып чорбаан,

арзылаң аңаа кылаштаваан.

9 А кижи кадыг хая-дашче холун көдүрүп,

дагларны дөзүнден тура тыртып турар;

10 чалым-хаяга өдүглер оя шаап аар,

эртине даштарны ооң караа көрүп каар.

11 Кижи хемнерниң ханы дүвүн ажыдып турар ,

чажыт чүүлдү чырыкче үндүрүптер.

12 А мерген угаанны кайыын тып аарыл,

угаан-сарыыл кайда турарыл?

13 Кижи амытан ооң үнезин билбес,

дириглер оранынга кижи ону тыппас.

14 Дүп чок ээрем: „Ол менде чок“ – дээр,

далай: „Менде база чок“ – дээр.

15 Ону арыг алдын-биле-даа садып ап шыдавас сен,

ооң өртээ кылдыр мөңгүн-даа деңзилеп берип шыдавас сен ;

16 ону Офирден эккелген алдын-биле ,

эртине даштар – оникс, сапфир-биле садып ап шыдавас сен;

17 ооң өртээ алдын болгаш шил-биле доктааттынмас,

ону улуг үнелиг сава-биле орнап албас.

18 Кораллдар, эртине-шуру дугайында чугаалап-даа канчаар,

мерген угаанны тып аары рубиннер тыварындан-даа берге ;

19 Ооң өртээ Эфиопияның топаз даштары-биле деңнеттинмес,

ону арыг алдын-биле садып ап шыдавас сен.

20 Мерген угаан кайыын чедип кээрил?

Угаан-сарыыл кайда турарыл?

21 Ол бүгү дириг амытаннар караандан чажыртынган,

дээрниң куштарындан безин ол чажыртынган.

22 Тамы база Өлүм:

„Ооң дугайында чүгле улус чугаазы дыңнаан бис“ – дээр.

23 Угаан-сарыылче чедер орук чүгле Бурганга билдингир,

ооң кайда турарын чүгле Ол билир;

24 Бурган чер-делегейниң ужу-кыдыынга чедир көрүп турар,

чырык черде бүгү чүве база Аңаа көскү.

25 Кажан Ол хатты күш киирип,

сугларның кызыгаарын тургузуп тура,

26 кажан чаъстарга дүрүм доктаадып,

чаңнык-диңмирээшкинге орук айтып тура –

27 ынчан Ол мерген угаанны көрүп кааш, ону үнелээн,

ону доктааткаш, шенеп көрген .

28 А кижи төрелгетенге Бурган мынча дээн:

„Дээргиден коргары – мерген угаан ылап ол-дур ,

бузуттан чайлаары – угаан-сарыыл ол-дур“».

Иовтуң түңнел чугаазы: ооң биеэги аас-кежии

29

1 Иов бодунуң чугаазын уламчылаан:

2 «О, эрткен үемни эгидип алган болзумза,

Бурганның мени камгалап чорааны хүннерни;

3 ынчан Ооң чырыткызы мээң кырымга чырып турган ,

Ооң чырыы мени дүмбей өттүр эдертип аппаар турган!

4 О, биеэги четчип-бышкан хүннеримни!

Ынчан Бурган-биле найыралым аалымны камгалап,

5 Күчүлүг Бурган мени ынчан кагбаан турган,

а ажы-төлүм мени хүрээлеп турган ;

6 ынчан оруумга сүт агып чыткан ,

хаялар меңээ олива үзүн аксып берип турган.

7 Мен ынчан хоорай хаалгазынче баргаш,

төп шөлде олудумга саадаптар турдум –

8 мени көрүп кааш, аныяктар орук чайлап бээр,

а кырганнар көдүрлүп келгеш, турар турган.

9 Даргалар чүве чугаалаарындан тырттынып,

аксын адыжы-биле дуглап аар турган;

10 ат-сураглыгларның үнү үнместеп,

дылы таалайынга чыпшына бээр турган .

11 Мени дыңнааннар „амыр-чыргалдыг сен“ дээр,

мени көргеннер – мактаар турган чүве,

12 чүге дээрге ыглап-сыктаан түреңги кижини,

деткимче чок өскүстү камгалап турган мен .

13 Өлүп чыткан кижи мени йөрээп турган,

дулгуяк херээженниң чүрээ

мээң ачымда өөрүп-байырлап турган;

14 шынныг чорукту хеп дег,

чөптүг чорукту тон биле бөрт дег кедип чораан мен .

15 Согурларга карак бооп,

аскак-бүскектерге буттар бооп турган мен;

16 ядыыларга ада бооп ,

танывазым-даа кижиниң чаргызын чаржып берип турган мен;

17 бузуттуг-бак улустуң азыг-диштерин сый шанчып,

оларның аксында олчазын ушта тыртып турган мен .

18 Бодап кээримге, бодумнуң уямга мөчүүр ышкаш бооп,

чуртталгам хүннери элезин дег

эмге-тикчок кылдыр сагындырар турду;

19 дазылдарым сугга чедип турар,

будуктарымга шалың хонуп аар,

20 алдар-хүндүм элеп читпес,

күш-шыдалым хере тыртып каан ча дег кылдыр

сагындырар турду.

21 Улус мени ыыт чок дыңнап,

арга-сүмемни манап аар турду;

22 мээң сөстерим оларны суггарар,

чугаам төнерге, немээр чүвези чок боор турду.

23 Чаъсты ышкаш, мээң чугаамны манаар,

часкы чайыкты дег, аксы-биле дозуп аар турдулар ;

24 оларга хүлүмзүрүүрүмге, бүзүреп чадап каар ,

арын-шырайым чырып кээрге, өөрүүр турдулар.

25 Мен оларга орук айтып, ·баштыңы бооп турдум,

бодунуң шерииниң аразында хаан дег,

качыгдааннарга аргалакчы дег чурттап чордум».

Иовтуң түңнел чугаазы: ооң амгы хилинчээ

30

1 «А ам менден аныяк улус мени шоодуп каттыржып тур ,

оларның адаларын кодан малдарым чанында ыттарже безин

чоокшулатпайн турган болгай мен.

2 Оларның күчү-күжү кошкаан болганда,

холдарының күш-шыдалының меңээ херээ чүл?

3 Түрегдел болгаш аштан чилчии үзүлгеш,

олар хоозураан ээн кургаг ховуда, дүмбей черде

кадып калган малгаш хемирип турарлар;

4 шырыштардан ажыг оът-сиген чулуп чиирлер,

хараган дазылдары – оларның аъш-чеми;

5 улус аразындан үндүр сывыртадып алганнар,

оларның соонче улус оорларже дег алгыржып турар.

6 Олар кадып калган хем уннарынга,

черде үңгүрлерге, чарыктарга чурттаар ужурлуг;

7 шырыштар аразында мөөредир алгыржып,

тенниг чадаң ыяштарда бөлдүнчүп турарлар –

8 чуртундан үндүр сывырткан,

ады чок шаарланчак бөлүк!

9 Ындыглар ам мени кыжырып ырлажып,

кочу-шоот кылып алган .

10 Менден ческинип, дескелеп ,

мени көрүп кааш-ла, дүкпүртүнеринден ыятпастар.

11 Бурган мээң кирижимни кошкадып,

мени чөгенчиг кылып каан болганда,

олар калчаарап-ла тур.

12 Саваажоктар оң таламдан халдап,

мени ужур идип,

меңээ удур өлүмнүг бүзээлел кылып тур .

13 Мээң хамык оруктарымны муңгаштап алдылар,

меңээ узуткаашкынны белеткеп турлар –

кымның-даа дузазы чокка ону кылып турлар.

14 Алгыг дежиктиг хана дамчыштыр халдаан дег,

дааш-шимээн-биле чүткүп кирип турлар.

15 Коргуушкун менче хөме халдаан ,

алдар-хүндүмнү хат-биле тарадыр шаапкан дег,

камгалалым булут ышкаш чиде берген.

16 Хөрээмде тыныжым үстүр деп барган,

качыгдал хүннери мени сегирип алган;

17 дүне када сөөктерим саргып аарыыр-дыр,

аарышкы мени удутпайн хемдиир-дир.

18 Бурган мээң хевимни күш-биле ушта силгиир-дир,

хөйлеңимниң моюндуруундан сегирип аар-дыр ,

19 Ол мени малгашче октапкан,

доозун-довурак дег, хүл дег апардым.

20 Сени кый деп тур мен, а Сен харыы бербес-тир сен,

Сээң мурнуңда тур мен – а Сен менче кичээнгей салбас-тыр сен;

21 Сен меңээ кадыг-дошкун апардың,

Сээң күчүлүг холуң меңээ өжээргеп тур;

22 мени хаттарга бериптиң,

казыргыга бөөлдеттирип тур сен .

23 Билир мен: Сен мени өлүмче,

бүгү амытаннарга белеткеп каан бажыңче аппар чыдар сен.

24 Буураан күжүр дуза дилеп, айыыл-халапка алзып турда,

кым олче холун көдүрерил?

25 Мен бергедеп турар кижини кээргевээн мен бе,

ядыылар дээш сеткилим муңгараваан бе?

26 Буян кордап чордум, бузут чедип келди,

чырык манап чордум, дүмбей караңгы дүжүп келди .

27 Ишти-хөңнүм хинчектенип, дыш көрбестеди,

качыгдал хүннери меңээ уткуй келди.

28 Карара берген чоруп тур мен – хүн херелинден эвес ,

чыылган улус мурнунда дуза дилеп тур мен;

29 мен ам шөө-бөрүлер дуңмазы мен,

страус куштар өңнүү мен .

30 Кежим карарып , картталып тур,

изиг-халыын сөөктеримни өрттедип тур ;

31 мээң чадаганымны ыы-сыы-биле хөөннеп каан,

лимбим муңгаргай аялгалыг ойнап тур».

Иовтуң түңнел чугаазы: ооң кем-буруу чогу

31

1 «Аныяк кысче туралап көрбес бооп

карактарым-биле дугуржуп алган мен .

2 Кижиге өрү дээрде Бургандан кандыг үүле,

бедик кудайда Күчүлүг Бургандан кандыг үлүг-хуу онааттынганыл?

3 Бачыт үүлгедикчизинге өлүм-чидим,

бузуттуг хейге – узуткаашкын онаап каан эвес чүве бе?

4 Бурган мээң оруктарымны көрбейн турар бе,

мээң шупту базымнарымны санавайн турар бе?

5 Мен меге-биле чурттап чораан мен бе,

авыяас-опче буттарым далажып турган бе?

6 Мени чөптүг чоруктуң деңзизинче салып кагзын ,

Бурган мээң кем-буруу чогумну билип алзын!

7 Бир эвес базымнарым шын оруктан өскээр барып,

чүрээм көрүжүм аайы-биле барып,

холум хирге боражып турган болза,

8 тарып каан дүжүдүмнү өске улус ажаап чизин ,

өзүмнеримни дазылы-биле тура тыртып каапсын!

9 Бир эвес чүрээм өске кижи кадайынга хандыкшып,

туралааш, ооң бажыңының чанынга кедеп орган болзумза ,

10 мээң кадайым өске кижиниң тараазын дээрбелезин,

ооң-биле өске эрлер хойгашсын .

11 Чүге дээрге ындыг чорук – бужар үүлгедиг-дир,

шиидер ужурлуг кемниг херек-тир;

12 ол дээрге ·Тамыже дүжүрүп, хүлдендир чиптер,

бар-ла чүвемни чүү-даа арттырбайн өрттедиптер от-тур .

13 Бир эвес меңээ хомудалдыг чалчаларымның

чаргылдажыр эргезин кызагдаан болзумза,

14 Бурган шииткел кылып туруп кээрге, канчаптар мен,

менден харыы негээрге, чүү дээр мен?

15 Мени ием иштинге чаяап каан Бурган

оларны база чаяап каан эвес бе?

Шуптувусту уруг савазынга чаңгыс Чаяакчы ботталдырып каан!

16 Ядамыктың дилээн күүседиринден ойталаан мен бе,

дулгуяк херээженниң карактарының одун өжүрүп каан мен бе?

17 Хлевимни чааскаан чип олурган мен бе,

өскүс кижи-биле үлешпээн мен бе?

18 Чок, аныяамдан-на өскүс кижиге ада дег чордум,

чажымдан-на дулгуяк херээженче сагыш салып келдим .

19 Бир эвес чанагаш доңуп өлүп чыдар кижиже

азы хеп чок ядыы кижиже тоомча чок көрген болзумза;

20 ону хоюм дүгү-биле чылыглаваан болзумза,

ол мени йөрээвээн болза ;

21 шииткел черинге деткимче алыр мен деп билир болгаш,

өскүс кижиже холум көдүрген болзумза –

22 мээң эктим оорга сөөгүнден адырлып калзын,

холум шенээнден сыйлып калзын!

23 Бургандан кээр кеземчеден коргуп турар мен,

Ооң өндүр бедииниң мурнунга ындыг чүүлдер кылып диттикпес мен.

24 Бир эвес мен алдынга ынанып,

эртинеге: „Сен – мээң чөленгиижим сен“ – деп турган болзумза ;

25 бир эвес байлаамның эгээртинмезинге,

холум хөйнү чыып алганынга өөрүп турган болзумза ;

26 чырык хүннү көргеш,

чайынналып көжүп чоруур айны көргеш, мөгейип,

27 сеткил-чүрээмниң ханызында дуурайлаттырып,

оларга хүндүлел көргүзүп турган болзумза –

28 шиидер ужурлуг кемниг херектер үүлгеткеним ол,

Дээди Өрүкү Бургандан ойталааным ол болур ийик.

29 Дайзынымның буурааны дээш өөрүп,

ооң айыыл-халавы дээш байырлап турган мен бе?

30 Чок, дайзыным өлүр кылдыр каргыш салып,

аксым-биле бачыт үүлгетпээн мен .

31 Мээң аалымның улузу кажан-даа:

„Ооң эът-чемин тоттур чигген болза!“ – дишпээн.

32 Чорукчулар даштыгаа хонуп көрбээн,

эжиим оларга үргүлчү ажык турган .

33 Өске улус дег, бачыдымны чажырыпкан мен бе,

бузут-багымны чажырып, хойлап алган мен бе?

34 Мөөң чондан корткаш,

чаңгыс чер чурттугларымның бак көөрүнден сезингеш,

ыыт чок барып, дашкаар үнмейн олурган мен бе?

35 О, мени оода кандыг-бир кижи дыңнаан болза!

Мээң адым салган хомудалым бо-дур – Күчүлүг Бурган харыылазын!

Негекчим дүрүг саазынга буруудадыышкынын бижизин –

36 мен ол дүрүгнү эктимге салып аар ийик мен,

алдар-хүндүнүң дээрбээ дег, бажымга кедип аар ийик мен.

37 Базымнарым санын Бурганга ажыдып берип,

ызыгууртан кижи дег бажым көдүрүп, Олче чоокшулаар ийик мен.

38 Бир эвес черим меңээ удур алгырып,

шөлде андазын истери бачыттарымдан ыглап-сыктап турар болза;

39 бир эвес мен ооң дүжүдүн халаска чип,

тараачыннарны кызып-кыйып турган болзумза,

40 кызыл-тас орнунга тенниг оотпак,

арбай орнунга – бок үнүш өзүп үнзүн! »

Иовтуң чугаа сөзү мооң-биле төнген.

Элиуйнуң чугаазы: Иовтуң эштери аңаа төлептиг харыы бербеди

32

1 Үш эжишки Иов-биле маргыжарын соксаткан, чүге дээрге ол бодунуң шынныынга бүзүрээр болган. 2 Ынчан Бузтуң үре-салгалы , Рам төрел бөлүкке хамааржыр Варахиилдиң оглу Элиуй килеңней берген. Ооң килеңи Иовче – ол Бурганны эвес, а бодун шынныг деп санап турганы дээш – хайныккан. 3 Элиуй Иовтуң үш эжинче база – олар эжинге таптыг харыылап шыдавайн, Бурганны буруулуг кылдыр көргүзүп турганы дээш – хорадай берген. 4 Ынчалза-даа Элиуй Иов-биле дораан чугаалажып эгелевээн, чүге дээрге демги үш эжишки оон улуг назылыг турган . 5 А оларда удур харыылаптар чүве чогун көргеш, ооң килеңи хайныга берген. 6 Ынчан Бузтуң үре-салгалы, Варахиилдиң оглу Элиуй мынча деп харыылаан:

«Мен аныяк мен, а силер – улуг назылыг силер;

ынчангаш коргуксап,

билир чүүлүм чугаалаарындан тырттылып турдум.

7 Мен „Кыраан назын чугаалазын,

чөнээн назын мерген угаанга өөретсин“ деп бодадым .

8 Ындыг-даа болза, кижиде бар сүлде –

Күчүлүг Бурганның тыныжы кижиге угаанны берип турар .

9 Мерген угаан албан-на кыраан назын-биле кады келбес,

алыс шынны аныяанда-даа билип ап болур.

10 Ынчангаш ам мен чугаалаайн, а силер дыңнаңар,

билир чүвемни мен база силерге ажыдайн.

11 Мен силерни шыдамык дыңнап келдим,

сөстериңерни топтап бодап ап туруңарда,

бодалдарыңарже кичээнгей салып,

12 силерже топтап көрүп турдум.

Ынчалза-даа кайыңар-даа Иовтуң сөстерин буруу шаппады,

ооң сөстеринге төлептиг харыы бербеди.

13 Ынчангаш: „Мерген угаан тып алдывыс –

кижи эвес, а Бурган ооң буруузун илеретсин“ – дивеңер.

14 Ол меңээ чугаалаваан-дыр,

мен болза аңаа силер ышкаш харыылавас ийик мен.

15 Бо улус аңгадай берди, харыылаптар чүвези чок-тур –

сөстери артпаан-дыр.

16 Ам чүнү манаар мен – олар ыытташпас,

чүнү-даа чугаалавас ышкажыл?

17 Мен база бодумнуң ээлчээмде чугаалаайн,

мен база билир чүвемни ажыдайн.

18 Сөстер мени чык дола берген,

ишти-хөңнүмде сагыжым мени амыратпайн тур.

19 Сеткил-чүрээм ажып-хөөреп турар арага дег,

чарлыр четкен чаа көгээржик дег.

20 Чугаалапкаш, сагыжым оожургаар;

аксым ажыдып, харыылаптайн!

21 Мээң мурнумда кым-даа турза, тоовас мен,

кымга-даа чашпаалавас мен.

22 Чашпаалап билбезим-не шын,

оон башка Чаяакчым мени дораан узуткап каар ийик!»

Бурган кижи амытандан өндүр бедик

33

1 «Ындыг болганда, мээң чугааларымны дыңна, Иов,

мээң бүгү сөстеримче кичээнгейден сал!

2 Дыңна-ла, аксымны бөгүн ажыдып тур мен,

өк-дылым чугаалап эгеледи.

3 Мээң сөстерим ак сагыштан үнүп турар,

аксым арыг билиг чугаалап турар.

4 Бурганның Сүлдези мени чаяап каан,

Күчүлүг Бурганның тыныжы мени тынгарып каан .

5 А сен, шыдаар болзуңза, меңээ харыыла,

белеткенип алгаш, меңээ удурлан.

6 Бурганның мурнунга мен сен дег мен –

ол-ла дойдан мени база кылып каан .

7 Менден коргуушкунуң сени хөлзетпес,

мээң холум сеңээ аар болбас .

8 Сээң чугааңны мээң кулаам дыңнап каан,

сээң үнүң меңээ дыңналып турду:

9 „Мен арыг мен, бачыт үүлгетпээн мен,

кем-буруу, бузут-багым чок!

10 А Бурган меңээ удур бир-ле чылдак дилеп тып,

мени Бодунуң дайзыны деп санаар-дыр .

11 Ол мээң будумну кинчилеп каан,

мээң оруумну базым санай харагалзап турар “.

12 А мээң сеңээ харыым бо-дур: сээңии шын эвес-тир,

Бурган кижи амытандан өндүр бедик болгай!

13 Сен Ооң-биле чүү дээш маргыжар сен ,

канчап: „Кижиге кандыг-даа харыы бербейн тур“ – дээр сен?

14 Бурган катап-катап-даа чугаалаарга,

кижи билип албас-тыр.

15 Уйгу-дүште, дүнеки көстүүшкүннерде,

улус ханы уйгуга алзыпканда,

орун-дөжээнге удумзурап чыдырда –

16 Бурган оларның кулаан ажыдып ,

сагындырыглар-биле коргудар.

17 Кижини үүлгедиглеринден чайладыр дээш,

улусту улуургаар чоруктан адырар дээш;

18 тамыже кээп дүжерин болдурбас дээш,

хылыштан кырлып каарын болдурбас дээш,

ынчаар кылып турар.

19 Азы кижи дөжекке чыдырда, ону аарыг-биле,

сөөктериниң соксаал чок аарышкызы-биле билиндирер ;

20 ынчан ол кижи чемден хөңнү калыр,

амданныг аъш-чем аңаа ческинчиг боор ;

21 ооң эът-боду каракка көзүлдүр эстип-шүглүр,

мурнунда билдирбес турган сөөктери көстүп кээр;

22 ооң амы-тыны чевегже кирер деп баар,

өлүглер оранынче чоокшулап-ла олурар.

23 Ынчалза-даа ·дээрниң төлээзи –

кижилерге дорт орукту айтып берип турар болчукчу,

муң төлээниң бирээзи – ол кижиниң талазында болза ,

24 төлээ олче ээ көрнүп:

„Ону хостап салывыт, ол чевегже кирбезин,

мен ол дээш төлевир тып алдым“ – дээр ;

25 ынчан ооң мага-боду аныяанда турганы дег апаар ,

ооң чалыы үези эглип кээр;

26 ынчан ооң мөргүлү Бурганга таарымчалыг болур,

Бурганның шырай-арныңче көрүп алгаш , ол өөрүп-байырлаарга,

Бурган ону чөптүг чоруу дээш шаңнаар .

27 Ынчан ол кижи улус мурнунга келгеш, мынча дээр:

„Бачыт үүлгеттим, эки чүүлдү хажыттым,

ынчалза-даа Ол мени үүлгедиглерим дээш кезетпеди;

28 Ол мээң амы-тынымны чевегже кирбес кылып ,

чуртталгамда чырыкка таалаар-дыр мен!“

29 Бурган ол бүгүнү кижи дээш кылып турар –

ийи-даа катап, үш-даа катап,

30 ооң амы-тынын чевегден чайладып,

амылыглар оранының чырыы аңаа чырызын дээш,

кылып турар .

31 Кичээнгейиң менче угла, Иов, мени дыңна,

чугаалап турумда, ыыттава.

32 Бир эвес чугаалаар чүвең бар болза – харыыла,

мен сээң шынныыңны өөрүшкүлүг хүлээп көөр мен.

33 А чок болза – мени дыңна;

ыыттавайн көр, мен сеңээ мерген угаанны башкылаайн».

Бурганда чөптүг эвес шииткел чок

34

1 Элиуй чугаазын уламчылаан:

2 «О, мерген угаанныглар, мээң чугаамны дыңнаңар,

сарыылдыглар, кичээнгейден салыңар.

3 Дылдың аъш-чемниң амданын шенеп чылгаары дег,

кулак сөстерни ылгап дыңнап турар болгай .

4 Чөптүг шилилгеден аравыска кылыылы,

эки чүве деп чүл дээрзин шиитпирлээли.

5 Иов мынча дээр-дир: „Мен шынныг мен,

Бурган меңээ чөптүг шииткел үндүрбеди ;

6 мен шынныг-даа болзумза, мегечи кижи дирттим ,

кем-буруу чок-даа болзумза, эмнеттинмес кылдыр балыглаттым“.

7 Иов ышкаш өске ындыг кижи бар бе?

Ол дорамчылап кочулаан сөстерни суг дег ижиптер-дир ;

8 хоойлу-дүрүм сагывас улус-биле катчып аар-дыр,

бузуттуглар-биле кады чоруур-дур .

9 Чүге дээрге Иов: „Бир эвес кижи Бурганга тааржыр болза,

аңаа кандыг ажык турарыл?“ – дээр-дир .

10 Ынчангаш мени дыңнаңар, угаанныг улус:

Бурганда шынныг эвес чүве турбас,

Күчүлүг Бурганда чөптүг эвес шииткел чок .

11 Кижини Ол ажыл-херектерин ёзугаар аажылаар,

аңаа кеземчени чогууру-биле онаар .

12 Ылап шын бо-дур: Бурган бузут кылбас,

Күчүлүг Бурган чөптүг шииткелди хажытпас .

13 Кым Аңаа черни чагырар кылдыр хүлээдип бергенил,

кым Ону бүгү делегейниң бажынга салып кааныл?

14 Бир эвес Ооң сеткил-чүрээнге ындыг сагыш кирип,

Ол Бодунуң Сүлдези, тыныжын дедир ап аар болза,

15 кандыг-даа амытан өлүп каар ийик,

кижи доозун-довуракче эглип кээр ийик .

16 Угаанныг болзуңза, мени дыңна,

мээң чугаа-сөзүмче кичээнгейден сал.

17 Бир эвес Бурган шынныг шииткелге хөңнү чок турган болза,

Ол чагырып шыдаар бе?

Чөптүг болгаш Күчү-күштүг Бурганны

буруудадып болур бе?

18 Хааннарны Ол: „Бак кулугурлар!“ – дээр,

нояннарны Ол: „Бузуттуг хейлер!“ – дээр.

19 Ол чагырыкчыларны тала-дугай тыртпас,

ат-сураглыг кижини ядыы кижиден дээре деп санавас,

олар шупту – Ооң холунуң чаяалгазы-ла болгай .

20 Олар хенертен, дүне када өлүп каар;

чон хөлзеп үнерге, олар чиде бээр.

Күштүг-шыырак улус кижи холу дегбээнде-ле, узуткаттырып аар .

21 Бурган кижиниң оруктарын хайгаарап,

бүгү базымнарын көрүп турар .

22 Бузуттуг-бак улус чаштына бээр хире

дүмбей, муңгаш караңгы чер чок .

23 Бурганның мурнунга кижиниң шииттирер дээш чедип кээри

Аңаа херек чок –

24 Бурган күштүг-шыырак улусту истелге чокка чылча шапкаш ,

оларның орнунга өскелерни көдүрүп турар;

25 оларның ажыл-херектерин Ол билир болгаш,

чаңгыс дүне чылча базып каар.

26 Бурган оларны улуска көзүлдүр,

херектеннерни дег согар –

27 Оон ойталааны дээш,

Ооң бүгү оруктарын билип алыксавааны дээш кезедир.

28 Чүге дээрге ядыыларның алгы-кышкызы Аңаа четкен-дир,

дарлатканнарның уё-човуурун Ол дыңнап каан-дыр .

29 А бир эвес Ол ыыт чок артар болза –

кым Ону буруудадырыл?

Бир эвес арнын чажырар болза –

кым Ону көөрүл?

Чон-биле-даа, чаңгыс кижи-биле-даа ындыг болур –

30 Бургандан ойталаан кижи хааннавазын дээш,

улусту какпа-дузакка туттурбазын дээш, ындыг болур.

31 Бурганга мынча дээри эки эвес бе:

„Мен кеземче алдым – моон соңгаар бачыт үүлгетпес мен;

32 көрбейн турар чүвемни меңээ көргүзүп көрем,

бак чүве кылган болзумза, моон соңгаар кылбас мен“.

33 Чүү деп бодаар сен, бурууң билинмес болзуңза,

Ол сеңээ шаңнал бээр деп бе?

Шилилгени мен эвес, сен кылыр ужурлуг сен,

билир чүвең бар болза, чугаалап бер.

34 Сарыылдыг улус база

мени дыңнап турар мерген угаанныг кижи:

35 „Иов билбес чүвезин чугаалап тур,

ооң сөстери шуут бодал чок-тур“ – дээр .

36 Бак хейлер дег харыылап турары дээш,

Иов шылгалданы төнчүзүнге чедир эртсин:

37 бачыдынга ол үймээнни немеп алган-дыр,

бисти кочулап, адыш часкап ,

Бурганга удур чугаа-сөзүн көвүдедип турар-дыр».

Иов Бургандан шынныг эвес

35

1 Элиуй чугаазын уламчылаан:

2 «„Мен Бургандан шынныг мен“ – деп чугаалаары

чөптүг чорук деп бодап тур сен бе?

3 „Бачыт үүлгетпезимзе, меңээ ажыктыг бе,

кандыг ажык-дузалыгыл?“ – дээр-дир сен .

4 Мен сеңээ база сээң эш-өөрүңге харыылап көрейн:

5 дээрже көр даан,

булуттарже топтап көр даан – олар сенден бедик-тир!

6 Бачыт үүлгеткен болзуңза, Бурганны канчанган деп сен?

Кемниг херээң көвүдезе, Аңаа чүнү таварыштырар деп сен?

7 Чөптүг-шынныг болганың-биле Аңаа чүнү бээр сен ,

сээң холуң Аңаа чүнү хайырлап шыдаарыл?

8 Сээң бузуттуг-багың чүгле кижилерге хора чедирер,

а чөптүг чорууң кижи амытанга дузалаар.

9 Улус кызагдакчыларга базындыргаш, човууртап,

күштүглерниң холунуң адаандан алгырып турар .

10 Оларның кайызы-даа: „Мээң Чаяакчым Бурган кайыл,

дүне биске ырлар хайырлап турар ,

11 бисти черниң аң-меңинден угаан-биле,

дээрниң куштарындан – сарыыл-биле

ылгай көрген демги Бурган кайыл?“ – дивес-тир.

12 Базындырган улус алгыржыр-даа болза,

бузуттугларның улуургаа дээш, Ол харыы бербес .

13 Бурган хоозун чугаа дыңнавас,

Күчүлүг Бурган ону эскербес.

14 Сен канчап черле: „Ону көрбейн тур мен ,

мээң херээм Ооң мурнунда,

шииткелди манап тур мен – дээр сен? –

15 Ооң килеңи ам-даа кыптыкпаан,

кем-бурууже Ол кичээнгей салбайн тур“ – дээр сен?

16 Чок, Иов хоозун чүве чулчуруп,

билиг чок сөстерин көвүдедип-ле турар-дыр ».

Бурган улусту кеземче дамчыштыр өөредип турар

36

1 Элиуй уламчылаан:

2 «Бичии шыдажып мана – мен сеңээ

Бурган дугайында өске чүүлдү ажыдар мен.

3 Чаяакчының чөптүг-шынныын көргүзер дээш,

бодалдарымны ырактан шууштуруп эгелээр мен.

4 Мээң сөстеримде меге ылап-ла чок,

билии четче-долу кижи сээң мурнуңда тур.

5 Бурган күчү-күштүг.

Сүлде-сүзүү быжыг кижиден Ол ойталавас.

6 Бузуттугларны Ол дириг арттырбас,

дарлаттырганнарга эрге-шөлээни хайырлаар ;

7 чөптүг-шынныг улустан Ол көрүжүн чайлатпас ,

оларны хааннар саадаар дүжүлгеге олуртуп каар,

кезээ мөңгеде өрү көдүрер .

8 А бир эвес олар бектеттирип,

айыыл-халаптың кинчизинге туттуруп алган болза ,

9 Бурган оларның ажыл-херектеринче,

бузут-багынче, улуургаанче айтып турар-дыр;

10 оларның кулаан чемелээшкинни угаап билир кылдыр ажыдып ,

бачыттан адырлыр кылдыр дужаап турар-дыр.

11 Бир эвес тооп дыңнап, Аңаа бараан болур болза,

оларның чуртталгазының төнчүзү менди-чаагай болур,

чурттап артар чылдары өөрүнчүг болур;

12 а бир эвес тооп дыңнавас болза,

хылыштан кырлып каарлар ,

угаан кирбээн хевээр өлүп каарлар .

13 Бургандан ойталаан улустуң чүрээн килең долган,

оларны Ол кинчилеп-бектээрге, чалынмастар;

14 аныяанда-ла өлүп каарлар,

самыын-садар бужар кижилер дег, амызы үстүрлер.

15 А түреңги кижини Ол түрегделин дамчыштыр адырар,

ооң кулаан дарлал дамчыштыр ажыдып бээр.

16 Бурган сени база кызаа черден үндүрүп,

моондак чок хостуг черже аппаар ийик ;

сээң столуңга чаагай аъш-чемни долдур салыр ийик.

17 А сен ам бузуттугларга айыткан шииткелди долузу-биле алыр сен,

шүүгү биле шииткел сенче чоокшулаан-дыр.

18 Бурганның килеңи сени кезедип согарындан ,

элбек хээли оруктан өскээр аппаарындан кичээн.

19 Бурган сээң бай-байлааңга кандыг-бир өртек-үне бээр бе?

Чок – алдынга-даа, эртине-байлактың кандыызынга-даа.

20 Чоннарны узуткап чок кылыр

шииткел дүнүн хей-ле күзээр-дир сен.

21 Бузуттуң аайынче киреринден кичээн,

сени бо айыыл-халап-биле шенеп турар-дыр.

22 Бурганның күчү-күжү кайы хире өндүр бедик-тир!

Ол ышкаш Башкы бар бе?

23 Кым Аңаа орук айтып бээрил,

кым Аңаа: „Сен багай үүлгедиг кылдың“ – дээрил?

24 Ооң ажыл-херектерин алгап-йөрээрин утпа –

улус ол ажыл-херектерни алгап ырлап,

25 көрүп, ырактан кайгап магадап турар болгай.

26 Бурганның өндүр улуу биске долузу-биле билдинмес,

Ооң назы-харын билип ап шыдавас сен .

27 Бурган сугнуң дамдыларын чыыптарга,

олар чаъс-чаашкын бооп куттулар ,

28 булуттардан төктүп бадар,

кижилерни чайыктар-биле өттүрер.

29 Кым булуттарның көжүп турарын,

Ооң чурттап турары дээрниң диңмирээрин билип ап шыдаарыл?

30 Бо-дур, Ол кудайны кызаңнааш-биле чырыдып,

далайның дүвүн дүмбей-биле дуглап тур.

31 Ынчалдыр Ол бүгү чоннарны чагырып турар,

оларга аъш-чемни элбээ-биле хайырлап турар.

32 Ооң холундан чаңнык үнер –

Ол кайнаар дужаай-дыр, ынаар соптар;

33 Ооң келгенин диңмирээшкин чарлаар,

мал-маган безин Ооң келгенин билип каар».

Кижилер Бурганче чедип шыдавас

37

1 «Ол бүгүден мээң чүрээм согуу тиккиңейнип,

хөректен ушта халый бер чазып тур.

2 Дыңнаңар, Ооң аажок дыңзыг үнүн дыңнаңар,

Ооң аксындан диңмирээшкиннер киңгиреп тур!

3 Бүгү дээр адаанда Ол чыжырадыр дагжап тур,

чаңныктар чер-делегейниң ужу-кыдыында чедип тур .

4 Ооң үнү чаңныктар соондан диңмиреп ,

өндүрү-биле чыжырт кыннып тур.

Ол Бодунуң үнүн кошкатпас-тыр,

бүгү улус ону дыңнап тур.

5 Бурганның үнүнүң диңмирээри кайгамчык-тыр!

Ооң ажыл-херектери өндүр улуг – бис билип шыдавас бис .

6 Харга Ол: „Черже бада бер“ – дээр,

күштүг чаъс-чайыкка база дужаал бээр .

7 Ол кижи бүрүзүнүң ажыл-ижин соксадып каар,

бүгү улус Ооң кылган үүле-херээн билип алзын.

8 Ынчан аң-мең үңгүрлеринче кире бээр,

ижээннеринче барып чыдып аар .

9 Шуурган бодунуң чажыт ордузундан үнүп кээр,

күштүг хаттар соокту эккээр ;

10 Бурганның тыныжы дошту тывылдырар,

хостуг аккан суг доңа бээр .

11 Ол булуттарны суг-биле долдуруп,

кызаңнааштарын булуттардан шывадаар.

12 Булуттар Бурганның күзел-соруун боттандырып,

ээргииштелип, көжүп-шимчеп турар,

бүгү чер-делегейни эргилдир

Ооң дужааган чүвезин күүседип турар ;

13 олар Бурганның чаяап каан черинче чедип кээп,

бирде кеземчени, бирде энерелди эккеп турар .

14 Иов, бо бүгүнү дыңнап, доктаап көр,

Бурганның кайгамчык херектериниң дугайында бодан!

15 Бурганның булуттарны канчаар башкарып турарын,

Бодунуң булудун чаңнык-биле канчаар чырыдарын билир сен бе?

16 Булуттарның турум салдап чоруурун билир сен бе?

Ооң билии четче-долу , ажыл-херектери кайгамчык!

17 Изиг хат черни даамчырадыптарга,

бодунуң хевинден изиргенип турар анаа кижи-дир сен –

18 шуткуп каан хүлер көрүнчүк дег кадыг-быжыг дээрлерни

Бурганга дузалап, чада салган сен бе?

19 Аңаа чүнү чугаалаарын биске өөредип каг,

бүдүүлүк, караңгы-дыр бис , чаргывыс илередип шыдавас-тыр бис!

20 Бурган-биле чугаалажыр деп турарымны Аңаа дамчыдар бе?

Кым бодунга өлүм күзээр боор?!

21 Булуттарны хат тарадыр сывырыптарга,

дээрге оларны өттүр чырып кээр хүнче

кым удур көрүп шыдаарыл?

22 Соңгу чүктен алдынналчак чайын чырып кээр,

Бурганның коргунчуг өндүр чырыы ол-дур.

23 Күчүлүг Бурганче чедип шыдавас бис,

Ооң күчү-күжү өндүр улуг,

Ооң чөптүг шииткели долу, Ол кымны-даа дарлавас.

24 Ынчангаш улус Оон коргуп чорзун ;

Ол мерген угаанныг дирткеннерже сагыш салбас».

Бурганның бирги чугаазы: дириг бойдустуң Чагырыкчызы кымыл?

38

1 Ынчан Дээрги-Чаяакчы Иовка шуурган иштинден мынча деп харыылаан :

2 «Билиг чок сөстер-биле Мээң бодалымны

карартыр хире кым сен сен?

3 Ёзулуг эр дег, куржанып белеткенип ал;

Мен айтырайн, а сен Меңээ харыыла .

4 Мен чер-делегейни үндезилеп турумда, сен каяа турдуң?

Билир болзуңза, харыыла.

5 Билир-ле боор сен аа: ооң хемчээлин кым айтып кагжык,

хемчээр хендирни ооң кырынга кым хере тыртчык?

6 Ооң үндезиннери чүү чүведе туттунуп турарыл,

ооң тавааның дажын кым салганыл?

7 Ол үеде эртенги сылдыстар өөрүп-байырлап,

Бурганның бүгү оолдары өөрүшкүлүг алгыржып турган болгай.

8 А далай төрүттүнгеш, аттыгып үнерге,

кым ону хаалга-биле хаап кааныл?

9 Мен ону булуттар-биле шуглап,

дүмбей-биле ораап каан мен;

10 ооң кызыгаарын доктаадып,

дээктерлиг хаалганы тургузуп каан мен;

11 „Маңаа четкеш, оон ыңай барбас сен,

сээң турамык чалгыгларың маңаа доктаар“ – дээн мен.

12 Сен кажан-бир шагда эртенге дужаал берген сен бе,

даңга турар чер айыткан сен бе?

13 Даң черниң ужу-кыдыын хөме апкаш,

бузуттугларны черден дүжүр силгипсин деп айыткан сен бе?

14 Даң хаяазының ачызында черниң хевири

таңмага бастырган дой дег өскерлип,

шокар хеп дег апаар.

15 А бузуттуглардан чырыкты хунаап аар ,

күчүлелдиң холун сыйып каар.

16 Далайның үнген дөстеринге четкен сен бе,

аажок ханы ээремниң дүвүнге кылаштаан сен бе?

17 Өлүглер оранының эжиктери сеңээ көскү апарган бе,

дүмбей караңгының хаалгазын көрген сен бе?

18 Черниң делгемин эргий көрген сен бе?

Ол бүгүнү билир болзуңза, меңээ чугаалап бер.

19 Чырыктың чурттап турар черинче орук кайыл,

караңгының турар чери кайдал?

20 Сен оларның черинче барган сен бе,

бажыңынче баар орукту билир сен бе?

21 Билбейн канчаар сен! Оларның үе-чергези-дир сен –

назының ындыг узун болгай!

22 Харның дээрде шыгжамырынче кирген сен бе ,

долунуң шыгжамырларын көрген сен бе?

23 Оларны дүвүрээзинниг үеге дээш,

дайын-чаа, тулчуушкунга дээш курлавырлап каан мен .

24 Кандыг орук-биле чырык аңгыланып тарап ,

чөөн чүктүң хады чер кырында тарап турарыл?

25 Кым-на чайыктарга дээрге үттер дежип берип,

чаңнык-диңмирээшкинге орук айтып берип турарыл?

26 Кым чурттакчы чок черлерни,

кижи чок ээн кургаг ховуну суглуг болдуруп ,

27 черлик ховуну суггарып,

ногаан оът-сигенни өстүрүп турарыл?

28 Чаъстың адазы бар бе?

Шалыңның дамдыларын кым төрүдүп турарыл?

29 Кымның хырнындан дош үнүп турарыл ,

кым дээрниң хыраазын божуп турарыл?

30 Ындыг өйде суглар дашталдыр доңуп,

дүп чок ээремниң кыры көжүй бээр болгай .

31 Сен Үгер сылдысты кожуп каан сен бе,

Үш-Мыйгактың дужаан кошкадып шыдаар сен бе?

32 Өөр сылдыстарны үезинде чырыдып үндүрүп,

Чеди-Хаанны кожа сылдыстары-биле углап башкарып шыдаар сен бе?

33 Дээрлерниң дүрүмнерин билир сен бе,

черге оларның чагыргазын доктаадып шыдаар сен бе?

34 Булуттарга дыңналдыр алгырып шыдаар сен бе?

Элбек суглар сени хөме алыр бе?

35 Чаңныктар сээң дужаалың ёзугаар ужуп чоруптар бе,

сеңээ: „Белен бис!“ – дээр бе?

36 Кым чүректи мерген угаанныг кылып кааныл,

кижини угаан-сарыылдыг кылып кааныл?

37 Булуттарны санаптар хире мерген угаанныг кым барыл,

дээрниң хууңун кым дүжүр октаптарыл?

38 Доозун-довурак ынчан малгаш апаар,

борбак малгаштар чыпшынчы бээр ийик.

39 Арзылаң төлдерин тоттуруп алзын дээш,

аңаа олча тудуп берген сен бе?

40 Ооң төлдери үңгүрүнде чаштынып чыдар

азы чокпак үнүш аразында кедеп чыдар болгай .

41 Кускуннуң төлдери чиир чүве тыппайн,

Бургандан дуза дилеп кыйгырып, ыңай-бээр ужуп чоруп турда,

кым оларга аъш-чем чорудуп бээрил? »

39

1 «Хаяларга чуңмаларның төрүүр үезин билир сен бе ,

ивилерниң төрүп турарын көрген сен бе?

2 Оларның каш ай боос чоруурун санаан сен бе,

кажан төрүүрүн билир сен бе?

3 Олар ынчан олура аарак, чаш төлүн төрүп,

боттарының хилинчээнден адырлып аар;

4 оларның төлдери хову-шөлге күш кирип, өзүп-доругар,

а оон аваларын кажан кезээде каапкаш баар.

5 Черлик элчигенге кым хосталга бергенил,

ооң дужаан кым чежип кааныл?

6 Мен ону ховуга чурттадып каан мен,

кужурлуг чурттаар чер кылып берген мен.

7 Хоорайның хөлзээзинин ол кыжырыыр,

сүрүкчүнүң алгы-кышкызын дыңнап көрбээн;

8 ол дагларга оъттап чоруур,

ногаан оът-сиген дилеп тып алыксаар.

9 Черлик буга сеңээ бараан болуксаар бе,

сээң мал чемгерер чериңге хонар бе?

10 Сээң шөлүңнү аңдарзын дээш,

ону андазынга кожуп шыдаар сен бе?

11 Ооң аажок улуг күжүнге идегээр сен бе,

бодуңнуң ажылыңны аңаа бүзүрээр сен бе?

12 Ол ээп келгеш, сээң тарааңны

шаңга чыып бээр деп ынаныр сен бе?

13 Страус куш чалгыннарын өөрүшкүлүг часкап турар,

ынчалза-даа ооң чалгыннары шиленниң чүглери-биле деңнешпес.

14 Кыс страус чуургаларын элезинге чылыдыр салып кааш,

оларын каапкаш баар;

15 кандыг-бир кижиниң буду чуура базып,

черлик аң-мең таптап кааптарын бодавас.

16 Ол бодунуң төлдеринге, өскениинге дег, каржы ,

ооң күжениишкини хей боорундан сезинмес,

17 чүге дээрге Бурган аңаа мерген угаан бербээн,

угаанныг кылдыр чаяап кагбаан.

18 Ынчалза-даа ол куш көдүрүлгеш, маңнап ыңай болза,

аъттыг кижини белени-биле ажып каар.

19 Аътка күштү сен берип,

ооң мойнун чел-биле шып каан сен бе?

20 Ону шартылаа дег халып-шураар кылып каан сен бе?

Ооң хаарыктаары коргунчуг .

21 Аът өөрүп, черни дуюу-биле казып тур,

бар шаа-биле тулчуушкунче чүткүп тур;

22 айыылды ол коргуш чогу-биле шоодар,

хылыштан-даа дезип маңнавас;

23 ооң быктында саадак шыңгыраан,

узун, кыска чыдалар кылаңнашкан.

24 Ол хөлзээн чүткүлүнден довурак чип,

труба этсирге , чаңгыс черге туруп шыдавас,

25 ооң үнүн дыңнааш-ла, киштептер,

·баштыңнарның алгы-кышкызын, аг-шеригниң кыйгызын,

тулчуушкун даажын ырактан эндевес.

26 Хартыганың кылыйтыр ужуп,

чалгыннарын мурнуу чүкче хере салыры –

сээң мерген угааның ачызында бе?

27 Эзирниң кылыйтыр ужуп үнгеш,

бедик черге уя тудуп аары –

сээң сөзүң ёзугаар бе?

28 Ол куш хаяда чурттап, хонуп турар,

ооң шивээзи – дагның чалымы;

29 оортан ол олчазын харап көөр,

ооң карактары дыка ырадыр көрүп турар.

30 Эзир төлдеринге хан ижиртир,

өлүрүп алган олчазынче ужар».

31 Дээрги-Чаяакчы Иовка оон ыңай мынча дээн:

32 «Бо маргыжыкчы Күчүлүг Бурган-биле чөрүжүп турар де?!

Бурганны чемелеп турар кижи Аңаа харыы тутсун!»

Иовтуң Бурганга бирги харыызы

33 Иов Дээрги-Чаяакчыга мынча деп харыылаан:

34 «Мен чөгенчиг-дир мен. Сеңээ чүү деп харыылаайн?

Аксымны холум-биле дуглаайн .

35 Бир катап чугаалаан мен – ам харыылап шыдавас мен,

оон база катап чугаалаан мен – ам ыыттавас мен».

Бурганның ийиги чугаазы: өндүр улуг амытаннарның Дээргизи Мен-дир мен

40

1 Дээрги-Чаяакчы Иовка шуурган иштинден мынча деп харыылаан :

2 «Ёзулуг эр дег, куржанып белеткенип ал;

Мен айтырайн, а сен Меңээ харыыла .

3 Таанда-ла Мээң шиитпиримни буруу шавар сен бе,

бодуңну агартыр дээш, Мени буруудадыр сен бе?

4 Бурган ышкаш күчү-күштүг сен бе,

Ол ышкаш диңмиредир чугаалаар сен бе?

5 Ындыг болза, бодуңну өндүр-чаагай чырык-биле каастап ал,

чайынналчак мактал-хүндү кеткен хевиң дег болзун;

6 бүгү турамык улусче көргеш, томаартывыт;

килеңнеп, хорадааныңны туттунма,

7 бүгү улуургактарже көрүнгеш, сөгүртүвүт,

бузуттугларны турган черинге чылча базывыт!

8 Оларның шуптузун чевегге хөөп каг,

алдыы оранга хоругдап каг.

9 Мен ынчан сени мактаар мен:

тиилелгени сеңээ бодуң холуң шаңнаан-дыр .

10 Бехемотче көр даан:

ону база, сени ышкаш, чаяап каан мен;

ол, шары ышкаш, оъттаар-дыр .

11 Ооң дөңмектериниң күчү-күштүүн,

иштиниң шыңганнарының кадыг-быжыын көр даан!

12 Ооң кудуруу пөш ышкаш дыңзыг-дыр,

дөңмектериниң сиирлери дүргектели берген-дир.

13 Буттары хүлер хоолайлар-ла,

сөөктери демирлер дег-дир.

14 Ол – Бурганның чаяалгазының өндүр бедик эгези-дир!

Олче хылыжын чүгле ооң Чаяакчызы аннып болур.

15 Тейлер аңаа аъш-чемни бээр,

ында бүгү черлик аң-мең ойнап-хөглеп турар.

16 Ол шырыштарга дыштанып чыдар,

тулаада кулузун аразынга чаштына бээр;

17 чокпак үнүштер ону хөлегези-биле шуглап аар,

дамырак суг эриинде талдар ону хүрээлеп аар.

18 Дажыг суг хөме апса-даа, ол кортпас,

Иордан хем ооң аксынче куттулза-даа, ол тоовас.

19 Ол көрүп турда, кым ону тудуп шыдаарыл?

Кым ооң думчуундан тыртпа-биле илип аарыл?

20 А Левиафанны сыырткыыш-биле тудуп аар сен бе?

Ооң дылын хендир-биле кызып ап шыдаар сен бе?

21 Ооң думчуун кулузун-биле өттүр идип,

чаагын тыртпа-биле үттеп шыдаар сен бе?

22 Ол сенден катап-катап чаннып дилээр бе,

сээң-биле ээлдек чугаалажыр бе?

23 Ол сээң-биле керээ чарар бе,

кезээ шагда сээң кулуң боор бе?

24 Сен ооң-биле, кушкаш-биле дег, ойнаар сен бе,

чалча кыстарыңга оюн-хөг кылдыр, ону баглап каар сен бе?

25 Балыкчылар ол дээш садыглажыр бе,

садыгжылар ооң коң эъдин үлежир бе?

26 Ооң кежин чыдалар-биле,

бажын – балык шанчар серээ-биле өттүр шанчар сен бе?

27 Холуңну аңаа дегзип көр –

катаптавайн баар сен: тулчуушкун уттундурбас!

41

1 Левиафанның мурнунга чөгелиң төнер;

ооң чүгле хевирин көргеш, кээп дүжер сен.

2 Ону хөлзедиптер болзуңза, ол каржы-дошкун-на!

А кым Мээң мурнумга туруп шыдаарыл?

3 Меңээ удур туржуптар кижи бар бе, ону эки аажылаар мен.

Чырык черде бүгү чүве – Мээңии-дир!

4 Левиафанның мага-бодунуң кезектериниң, оларның күчү-күжүнүң,

кайгамчык тургузуунуң дугайында ыыттавайн барбас мен.

5 Кым ооң хевин ушта тыртып шыдаарыл,

ооң ийи каът куяк шывыын өттүр шанчарыл?

6 Кым ооң аксының хаалгазын ажыдып шыдаарыл?

Ооң дээрбектелчек диштериниң коргунчуун!

7 Ооң өндүр-чаагай одуругланчак дозуг-камгалалдарын,

таңма-биле дег, адырлыр аргажок кылдыр кожуп каан;

8 оларны сырый каттыштырган –

аразындан агаар безин эртпес;

9 бирээзин өскезинге чыпшыр идип каан –

аңгылаары болдунмас кылдыр тудуштурган.

10 Левиафан азырыптарга, чаңнык кызаш дээр,

ооң карактары даң хаяазының херелдери дег;

11 ооң аксындан чаштанчы оттар кызаңнап,

тарадыр ужуп турар.

12 Ооң думчуунуң үттеринден ыш-бус,

одаг кырында хайынган паштан дег, бургураан;

13 ооң тыныжы көстер одун өөскүткен,

аксындан чалбыыш чалынналган.

14 Ооң мойнунда күш чажыртынган,

коргуушкун ооң мурнунда маңнап чоруур.

15 Ооң эът-бодун быжыг кылдыр тудуштуруп каан –

шуткуп каан дег, чайгылыш дивес;

16 ооң чүрээ даш дег,

дээрбе дажы дег кадыг.

17 Ол туруп кээрге, күштүг-шыырактар безин корга бээр,

ооң халдаашкынын дозуп шыдавайн аткаарлап эгелээр.

18 Аңаа хылыш күш четпес,

узун-чолдак чыдалар, согун-даа аңаа дыынмас;

19 демирни ол сиген деп,

хүлерни – ирик ыяш деп санаар.

20 Ча-согун ону дезеринче албадавас,

шывадаан даштар аңаа тараа тогланчызы дег болур.

21 Моңну ол тараа сывы деп санаар,

чыданың сыгыды аңаа каттырынчыг.

22 Ооң хырны – чидиг бузундулар дег,

ол малгашты кежи-биле илииртээр.

23 Левиафан далайны пашта суг дег бургурадып,

хайынган үс дег мылдырадыптар.

24 Ооң соонга чырып турар ис артып каар,

сактырга, суг кыры агара берген дег боор.

25 Чер кырында аңаа дөмей дириг амытан чок:

ону коргуш чок кылдыр чаяап каан;

26 бүгү улуургак чүвеже ол тиилелгелиг көөр,

ол – чоргаар бүгү дириг амытаннарның хааны».

Иовтуң Бурганга ийиги харыызы

42

1 Иов Дээрги-Чаяакчыга мынча деп харыылаан:

2 «Мен билир мен: бүгү чүве Сээң эргеңде,

чүнү-даа бодап аарыңга, Сеңээ болдунмас чүве чок .

3 Билиг чок сөстер-биле

Сээң бодалыңны баксырадыр хире кым мен?

Ийе, мен билбес чүвем дугайында,

меңээ билдинмес кайгамчык чүүлдер дугайында чугаалап турдум.

4 Мени дыңнап көрем, чугаалап көрейн;

Мен айтырайн, а Сен меңээ харыылап көрем .

5 Сээң дугайыңда мооң мурнунда чүгле дыңнап турган мен,

а ам карактарым Сени көрүп тур.

6 Ынчангаш бүгү сөстеримден ойталап тур мен,

доозун-довурак, хүлде олуруп алган , буруум миннип тур мен».

Түңнел сөс

7 Дээрги-Чаяакчы Иовка чугаазын дооскаш, Теман чурттуг Элифазка мынча дээн:

«Сеңээ база сээң ийи эжиңге Мээң дугайымда Иов чалчам ышкаш шынын чугаалавааныңар дээш килеңим кыптыгып тур. 8 Ынчангаш чеди бугажык биле чеди кошкардан ап алгаш , Мээң чалчам Иовка баргаш, ол малды бодуңар дээш бүрүн өрттедир өргүл кылдыр салыңар, а Мээң чалчам Иов силер дээш мөргүзүн . Мен ооң мөргүлүн хүлээп алыр мен – оон башка силерни бужар сөстериңер дээш кезедир мен, чүге дээрге силер Мээң дугайымда Иов чалчам ышкаш шынын чугаалавадыңар».

9 Ынчан Теман чурттуг Элифаз, Шуах чурттуг Вилдад болгаш Наама чурттуг Софар баргаш, Дээрги-Чаяакчының оларга дужааганын ёзугаар кылган. Дээрги-Чаяакчы Иовтуң мөргүлүн хүлээп алган.

10 Иов эш-өөрү дээш мөргүп дооскан соонда, Дээрги-Чаяакчы аңаа эки чолду эгидип берген: ооң мурнунда турганындан ийи катап хөйнү хайырлаан . 11 Иовтуң бүгү эр, кыс ха-дуңмазы, бүгү биеэги таныш өөрү чедип келгеш , ооң бажыңынга кады чемненип дойлаан. Олар Дээрги-Чаяакчының олче ытканы бүгү хай-халап дээш ону кээргеп, аргалап турган. Кижи бүрүзү Иовка бир кесита биле бир алдын сырга берген.

12 Дээрги-Чаяакчы Иовтуң чуртталгазының арткан чылдарында аңаа, биеэги чылдарынга бодаарга, оон-даа хөй ачы-буян хайырлаан. Ол ам 14 000 хой-өшкүлүг, 6000 тевелиг, 1000 эжеш шарылыг болгаш 1000 кыс элчигенниг апарган. 13 Ол чеди оолдуг, үш кыстыг болган . 14 Бирги уруун Эмима деп, ийигизин – Кассия деп, үшкүзүн – Керен-Гаппух деп адап алган . 15 Бүгү чер-делегейде Иовтуң уруглары дег кайгамчык чараш кыстар турбаан. Ачазы оларга акылары-биле өнчү үзүп берген .

16 Ол бүгүнүң соонда Иов 140 чыл чурттап, бодунуң ажы-төлүнүң ук-салгалын дөрткү салгалга чедир көрген . 17 Иов кыраан назынында, чуртталгазынга пөгүп, мөчээн.