Mmebusɛm
1Botae Ne Nsɛmpɔw
1Dawid babarima Salomo, Israelhene, mmebusɛm ni:
2Ne botae ne sɛ ɛbɛkyerɛ nnipa nyansa ne ahohyɛso;
ne sɛ ɛbɛboa ama wɔate nsɛm a emu dɔ ase;
3sɛ wobenya akwankyerɛ wɔ abrabɔ pa mu,
a ɛbɛma wɔayɛ ade pa, nea ɛteɛ na ho nni asɛm;
4sɛ ɛbɛma nea nʼadwene mu nnɔ anya nyansa
na mmabun anya nimdeɛ ne adwene,
5anyansafo ntie na wɔmfa nka nea wonim ho,
na nea ɔwɔ nhumu nya akwankyerɛ a
6ɛbɛma wate mmɛ ne kasammebu,
anyansafo nsɛnka ne abisaa ase.
7Awurade suro yɛ nimdeɛ mfiase,
na nkwaseafo bu nyansa ne ahohyɛso animtiaa.
Nyansapɛ Ho Afotusɛm
Nnaadaa Ho Kɔkɔbɔ
8Me ba, tie wʼagya akwankyerɛ
na mpo wo na nkyerɛkyerɛ.
9Ɛbɛyɛ wo ti anuonyam abotiri
ne wo kɔn mu atweaban.
10Me ba, sɛ nnebɔneyɛfo twetwe wo a,
mma wɔn ho kwan.
11Sɛ wɔka se, “Bra ma yɛnkɔ;
ma yɛnkɔtetɛw na yenkum obi,
ma yɛnkɔtɛw ntwɛn mmɔborɔni bi;
12ma yɛmmemene wɔn anikann sɛ ɔda,
koraa, te sɛ wɔn a wɔkɔ ɔda mu;
13yebenya nneɛma a ɛsom bo ahorow
na yɛde asade ahyɛ yɛn afi ma;
14fa wo ho bɛhyɛ mu,
na wubenya wo kyɛfa wɔ ahonyade no mu.”
15Me ba, wo ne wɔn nnantew,
mfa wo nan nsi wɔn akwan so;
16Wɔn anan de ntɛmpɛ kɔ bɔne mu,
na wɔde ahoɔhare ka mogya gu.
17So nni mfaso sɛ obi besum nnomaafiri
wɔ beae a anomaa biara hu!
18Saa nnipa yi tetɛw pɛ wɔn ankasa mogya;
wɔtetɛw wɔn ankasa wɔn ho!
19Saa na wɔn a wodi akorɔnne akyi no awiei te;
ɛma wɔhwere wɔn nkwa!
Nyansa A Wɔpo Ho Kɔkɔbɔ
20Nyansa teɛ mu wɔ mmɔnten so,
ɔma ne nne so wɔ aguabɔbea,
21ɔteɛ mu wɔ afasu no atifi,
ɔkasa wɔ kuropɔn no apon ano se,
22“Mo adwenharefo, mobɛyɛ adwenhare akosi da bɛn?
Fɛwdifo bedi fɛw akosi da bɛn?
Nkwaseafo bekyi nimdeɛ akosi da bɛn?
23Sɛ mutiee mʼanimka a,
anka mekaa me koma mu nsɛm nyinaa kyerɛɛ mo
ma muhuu me nsusuwii.
24Nanso sɛ muyii mo aso, bere a mefrɛɛ mo
na amfa obiara ho, bere a meteɛɛ me nsa mu,
25sɛ mopoo mʼafotu,
na moampɛ mʼanimka nti,
26me nso mɛserew mo wɔ mo amanehunu mu;
sɛ abɛbrɛsɛ bi bu fa mo so a, midi mo ho fɛw,
27sɛ abɛbrɛsɛ bi bu fa mo so te sɛ ahum,
na amanehunu bi bɔ fa mo so sɛ mfɛtɛ,
na awerɛhow ne ɔhaw mene mo a,
28“Afei wɔbɛfrɛ me, nanso meremmua;
wɔbɛhwehwɛ me, nanso wɔrenhu me.
29Esiane sɛ wokyii nimdeɛ
na wɔampɛ sɛ wobesuro Awurade,
30sɛ wɔpoo mʼafotu,
na wobuu me nteɛso animtiaa nti,
31wobedi wɔn akwan so aba;
na wɔn nhyehyɛe mu aduan bɛmee wɔn.
32Na ntetekwaafo asoɔden bekum wɔn,
na nkwaseafo tirimudɛ bɛsɛe wɔn;
33Nanso obiara a obetie me no, ɔbɛtena ase asomdwoe mu
na ne ho bɛtɔ no a ɔrensuro ɔhaw biara.”
2Nyansa So Mfaso Wɔ Abrabɔ Mu
1Me ba, sɛ wutie me nsɛm,
na woma me mmaransɛm tena wo mu a,
2sɛ wowɛn wʼaso ma nyansa
na wode wo koma ma ntease,
3na woma wo nne so frɛ nhumu
na wusu frɛ ntease,
4na sɛ wohwehwɛ no te sɛnea wohwehwɛ dwetɛ
na wohwehwɛ no sɛnea worepɛ ademude a ahintaw a,
5ɛno na wobɛte Awurade suro ase
na woahu Onyankopɔn ho nimdeɛ.
6Awurade ma nimdeɛ,
na nʼanom na nyansa ne ntease fi ba.
7Ɔkora nkonimdi ma wɔn a wɔteɛ,
ɔyɛ kyɛm ma wɔn a wɔn akwan yɛ pɛ,
8ɔwɛn nea ɔyɛ pɛ kwan,
na ɔbɔ wɔn a wodi no nokware no akwan ho ban.
9Ɛno na wobɛte nea eye ne nea ɛyɛ pɛ,
ne nea ɛfata, ɔkwan biara a eye ase.
10Afei nyansa bewura wo koma mu,
na nimdeɛ ayɛ ahomeka ama wo kra.
11Adwene bɛbɔ wo ho ban
na ntease ahwɛ wo so.
12Nyansa beyi wo afi amumɔyɛfo akwan mu,
ebeyi wo afi nnipa a wɔn nsɛm yɛ basabasa nsam,
13wɔn a wɔaman afi akwan pa so
akɔnantew sum akwan so no,
14wɔn a wɔn ani gye bɔneyɛ ho,
na wodi ahurusi wɔ bɔne mu basabasayɛ ho,
15wɔn a wɔn akwan yɛ kɔntɔnkye
na wɔyɛ abonsam wɔ wɔn akwan mu.
16Nimdeɛ begye wo afi ɔbea waresɛefo no nsam,
afi ɔbea warefo huhuni a ɔka nnaadaasɛm ho,
17nea wagyaa ne mmabaabere mu kunu
na wapo apam a ɔyɛɛ wɔ Onyankopɔn anim no.
18Ne fi yɛ ɔkwan a ɛkɔ owu mu
na nʼakwan kɔ awufo honhom nkyɛn.
19Obiara a ɔkɔ ne nkyɛn no nsan mma
anaasɛ ɔrensi nkwa akwan so.
20Enti wubedi nnipa pa anammɔn akyi
na woanantew atreneefo akwan so.
21Efisɛ wɔn a wɔteɛ bɛtena asase no so,
na wɔn a asɛm nni wɔn ho no na wɔbɛka hɔ;
22na wobetwa amumɔyɛfo afi asase no so,
na wɔatɔre atorofo ase.
3Nyansa De Yiyedi Ba
1Me ba, mma wo werɛ mfi me nkyerɛkyerɛ,
kora me mmara wɔ wo koma mu,
2na ɛbɛma wo nkwa aware, mfe bebree
na ɛde yiyedi abrɛ wo.
3Mma adɔe ne nokware mmfi wo nkyɛn
fa yan wo kɔn mu
kyerɛw gu wo koma pon so.
4Na wubenya adom ne din pa
wɔ Onyankopɔn ne nnipa anim.
5Fa wo koma nyinaa to Awurade so,
na mfa wo ho nto wʼankasa ntease so;
6hu no wʼakwan nyinaa mu,
na ɔbɛteɛ wʼakwan.
7Nnye wo ho nni sɛ woyɛ onyansafo;
suro Awurade na kyi bɔne.
8Ɛde ahoɔden bɛbrɛ wo nipadua,
na ayɛ aduan ama wo nnompe.
9Fa wʼahonya hyɛ Awurade anuonyam,
ne wo nnɔbae a edi kan nyinaa;
10na ɛno na ɛbɛma wo pata ayɛ ma abu so,
na nsa foforo abu afa wʼahina so.
11Me ba, sɛ Awurade teɛ wo so a, tie no yiye,
na mmu nʼanimka so,
12Efisɛ, obiara a Awurade pɛ nʼasɛm no, ɔtwe nʼaso,
sɛnea agya teɛ ɔba a ɔdɔ no no.
13Nhyira nka onipa a ohu nyansa,
onipa a onya ntease,
14efisɛ, nimdeɛ so mfaso sen dwetɛ,
na nea efi mu ba sen sikakɔkɔɔ.
15Ne bo yɛ den sen bota;
na worentumi mfa wʼapɛde biara ntoto no ho.
16Nkwa tenten wɔ ne nsa nifa mu;
ahonyade ne anuonyam wɔ ne nsa benkum mu.
17Nʼakwan yɛ ahomeka,
na nʼanammɔnkwan nyinaa yɛ asomdwoe.
18Ɔyɛ nkwadua ma wɔn a woso ne mu;
wɔn a wokura no mu no benya nhyira.
19Nyansa mu na Awurade yɛɛ asase fapem,
na ntease mu na ɔde ɔsoro tim hɔ.
20Efi ne nimdeɛ mu na ɔkyekyɛɛ ebun mu,
na omununkum nso tɔɔ obosu.
21Me ba, fa atemmu pa ne nhumu sie,
na mma emfi wʼani so;
22ɛbɛyɛ nkwa ama wo,
nnwinne a ɛma wo kɔn anuonyam wie pɛyɛ.
23Afei wo kwan so bɛyɛ wo dwoodwoo,
na wo nan renhintiw;
24sɛ woda a worensuro;
sɛ woda a wʼani bekum.
25Nsuro mpofirim amanehunu
anaa ɔsɛe a ɛba amumɔyɛfo so,
26efisɛ Awurade bɛwɔ wʼafa
na ɔbɛkora wo nan afi afiri mu.
27Mfa ade pa nkame wɔn a wɔfata,
bere a tumi wɔ wo nsam.
28Nka nkyerɛ wo yɔnko se:
“Kɔ na bra; mede bɛma wo ɔkyena”
wɔ bere a wowɔ no saa bere no.
29Mpam ɔhaw mma wo yɔnko
bere a ɔne wo te yiye.
30Mmɔ obi sobo kwa
bere a ɔnyɛɛ wo bɔne biara ɛ.
31Mma wʼani mmere basabasayɛfo,
na mfa nʼakwan no mu biara,
32efisɛ Awurade kyi basabasayɛfo
na ɔde ne werɛ hyɛ ɔtreneeni mu.
33Awurade nnome wɔ omumɔyɛfo fi so,
na ohyira ɔtreneeni fi.
34Odi fɛwdifo a wɔyɛ ahantan no ho fɛw,
na ɔdom ahobrɛasefo ne wɔn a wɔhyɛ wɔn so no.
35Anyansafo benya anuonyam adi,
nanso nkwaseafo de, ɔma wɔn anim gu ase.
4Pere Hwehwɛ Nyansa
1Me mma, muntie me, muntie agya nkyerɛkyerɛ;
monyɛ aso na moanya ntease.
2Mema mo adesua a ɛkɔ anim,
enti munnnyaa me nkyerɛkyerɛ mu.
3Efisɛ na me nso, meyɛ mʼagya babarima,
meda so yɛ akokoaa no, na me na ani gye me ho.
4Na ɔkyerɛkyerɛɛ me se,
“Ma me nsɛm nni wo koma mu dɛm,
di me nkyerɛkyerɛ so na wubenya nkwa.
5Nya nyansa, nya ntease;
mma wo werɛ mfi me nsɛm anaa ntwe wo ho mfi ho.
6Nnyaw nyansa hɔ, na ɛbɛbɔ wo ho ban;
dɔ no, na ɛbɛhwɛ wo so.
7Nyansa boro biribiara so; enti hwehwɛ nyansa.
Ɛwɔ mu sɛ ne bo te sɛ wʼahode nyinaa de, nanso nya ntease.
8Di no ni na ɛbɛma wo so;
yɛ no atuu, na ɛbɛhyɛ wo anuonyam.
9Ɔde nkonimdi nhwiren hankare begu wo ti so
na wama wo ahenkyɛw a ɛyɛ fɛ.”
10Me ba, tie na fa nea meka no,
na wo nkwanna bɛyɛ bebree.
11Mɛkyerɛ wo nyansa kwan so
na mede wo afa akwan a ɛteɛ so.
12Sɛ wonantew a, wʼanammɔntu bɛkɔ waa
na sɛ wutu mmirika a, worenhintiw.
13Di nkyerɛkyerɛ so; na nnyaa mu,
bɔ ho ban yiye, efisɛ ɛyɛ wo nkwa.
14Ntu wo nan nsi amumɔyɛfo kwan so
na nnantew abɔnefo kwan so.
15Kwati no, ntu kwan mfa so;
dan fi so na kɔ wo kwan.
16Efisɛ wɔnyɛɛ bɔne a wontumi nna;
na wɔn nna tew yera kosi sɛ wɔbɛma obi ahwe ase.
17Wodi amumɔyɛsɛm brodo,
na wɔnom kitikitiyɛ nsa.
18Atreneefo kwan te sɛ adekyee hann a edi kan,
ɛkɔ so hyerɛn yiye kodu awia ketee.
19Nanso amumɔyɛfo kwan te sɛ sum kabii;
wonnim nea ɛma wohintiw.
20Me ba, yɛ aso ma nea meka;
tie me nsɛm no yiye.
21Mma emfi wʼani so,
fa sie wo koma mu;
22efisɛ, ɛyɛ nkwa ma wɔn a wohu
ne akwahosan ma nipadua no nyinaa.
23Ne nyinaa akyi, bɔ wo koma ho ban,
efisɛ, ɛno ne wo nkwa asuti.
24Mma oburu kasa mfi wʼano;
mma nkontomposɛm mmɛn wʼano koraa.
25Hwɛ wʼanim tee,
na ma wʼani nkɔ nea ɛwɔ wʼanim no so.
26Bɔ ɔkwan tamaa ma wʼanan
na fa akwan a atim so.
27Mman mfa nifa anaa benkum;
twe wo nan fi bɔne ho.
5Aguamammɔ Ho Kɔkɔbɔ
1Me ba, yɛ aso ma me nyansa;
tie me nhumu nsɛm no yiye,
2sɛnea ɛbɛma woahwɛ yiye,
na wʼano akora nimdeɛ.
3Efisɛ ɔbea aguaman ano sosɔ ɛwo,
na ne kasa yɛ fɔmm sen ngo;
4nanso awiei no, ɛyɛ nwen sen bɔnwoma,
ɛyɛ nam sɛ afoa anofanu.
5Nʼanan kɔ owu mu;
nʼanammɔntutu kɔ ɔda mu tee.
6Onsusuw ɔkwan a ɛkɔ nkwa mu ho;
nʼakwan yɛ kɔntɔnkye, nanso onnim.
7Enti afei, me mma, muntie me;
Monntwe mo ho mmfi nea meka ho.
8Ɔkwan a ɛmmɛn no no na momfa so;
mommmɛn ne fi pon ano,
9anyɛ saa a, mode mo ahoɔden bɛma afoforo
na mode mo mfe ama otirimɔdenfo,
10anyɛ saa a, ahɔho bɛfom mo ahonyade
na mo brɛ de ahonya akɔ afoforo fi.
11Mo nkwanna akyi, mubesi apini,
bere a mo honam ne mo nipadua asa no.
12Na moaka se, “Na mikyi ahohyɛso!
Me koma ampɛ nteɛso!
13Manyɛ osetie amma mʼakyerɛkyerɛfo
na mantie me kwankyerɛfo asɛm.
14Madu ɔsɛe ano
wɔ asafo no nyinaa mu.”
15Nom nsu fi wʼankasa ahina mu,
nsu a ɛteɛ fi wʼankasa abura mu.
16So ɛsɛ sɛ wʼasuti yiri fa mmɔnten so
na wo nsuwa kokɔ ɔman aguabɔbea ana?
17Ma ɛnyɛ wo nko ara de,
a wo ne ahɔho nkyɛ da.
18Nhyira nka wʼasubura
na wʼani nnye wo mmrantebere mu yere ho.
19Ɔte sɛ ɔtwe bere dɔfo, ɔwansan nuonyamfo;
ma ne nufu nsɔ wʼani daa
na ne dɔ nkyekyere wo.
20Me ba, adɛn nti na woma ɔbea aguaman kyekyere wo?
Adɛn nti na woda ɔbarima foforo bi yere kokom?
21Awurade hu onipa akwan nyinaa,
na ɔhwehwɛ ne nyinaa mu.
22Omumɔyɛfo nnebɔne sum no afiri;
na ne bɔne ahama kyekyere no papee.
23Wobewu, esiane ahohyɛso a wonni nti,
na wɔayera, esiane wɔn agyennyentwisɛm nti.
6Agyimisɛm Ho Kɔkɔbɔ
1Me ba, sɛ woadi akagyinamu ama ɔyɔnko bi,
sɛ wode wo biribi asi awowa ama obi,
2sɛ nea wokae ayi ka ama wo
na sɛ wʼano asɛm afiri ayi wo a,
3ɛno de yɛ eyi, me ba, na fa tetew wo ho,
sɛ ɔyɔnko nsa aka wo no nti:
fa ahobrɛase kɔ nʼanim;
na kɔ so pa wo yɔnko no kyɛw!
4Mma wʼani nkum
na ntɔ nko.
5Gye wo ho, sɛnea ɔforote guan fi ɔbɔmmɔfo nsam
anaa sɛnea anomaa guan fi ofirisumfo afiri mu no.
6Ɔkwadwofo, kɔ ɔtɛtea nkyɛn;
hwɛ nʼakwan, na hu nyansa!
7Onni ɔsahene,
onni ɔhwɛfo anaa sodifo bi,
8nanso ɔde aduan sie wɔ ahuhurubere mu,
ɔboaboa nnuan ano wɔ twabere.
9Wo, ɔkwadwofo, wobɛda akosi da bɛn?
Wubenyan bere bɛn?
10Nna kakra, nkotɔ kakra,
nsa a woabobɔw de rehome kakra,
11ɛbɛma ohia aba wo so sɛ ɔkwanmukafo
na ahokyere atow akyere wo sɛnea okura otuo.
12Onipa teta ne ohuhuni a
odi atoro kyin,
13nea obu nʼani,
na ɔde ne nan yɛ nsɛnkyerɛnne
na ɔde ne nsateaa kyerɛkyerɛ ade,
14nea ɔde ne koma mu nnaadaa bɔ pɔw bɔne,
na ɔde mpaapaemu ba bere biara.
15Ɛno nti amanehunu bɛba no so prɛko pɛ;
wɔbɛsɛe no mpofirim, a wɔrenya ano aduru.
16Nneɛma asia na Awurade mpɛ,
nneɛma ason na ɛyɛ nʼakyiwade:
17ani a ɛtra ntɔn,
atoro tɛkrɛma,
nsa a ɛka mogya a edi bem gu,
18koma a edwen amumɔyɛ ho,
anan a etutu mmirika kɔyɛ bɔne,
19ɔdansekurumni a odi atoro
ne onipa a ɔde mpaapaemu ba anuanom mu.
Aguamammɔ Ho Kɔkɔbɔ
20Me ba, tie wʼagya ahyɛde
na nnyaa wo na nkyerɛkyerɛ mu.
21Fa kyekyere wo koma ho daa;
na fa kyekyere wɔ kɔn mu.
22Wonantew a, ɛbɛkyerɛ wo kwan;
sɛ woda a, ɛbɛwɛn wo;
sɛ wunyan a, ɛbɛkasa akyerɛ wo.
23Na saa ahyɛde yi yɛ kanea
saa nkyerɛkyerɛ yi yɛ hann,
na ahohyɛso nteɛso yi
yɛ nkwa kwan,
24ɛtwe wo fi ɔbea a onni suban pa no ho,
fi ɔbeawarefo huhuni tɛkrɛmadɛ ho.
25Mma wo kɔn nnɔ nʼahoɔfɛ,
mma nʼani akyideda no ntwetwe wo,
26efisɛ oguamanfo ma wʼanuonyam yɛ sɛ brodosin,
na obi yere gyigye wo kɔ owu mu.
27Obi betumi asɔ gya agu ne srɛ so a
nhyew nʼatade ana?
28Obi betumi anantew nnyansramma so a
mpumpunnya mmobɔ nʼanan ho ana?
29Saa na ɔbarima a ɔne ɔbarima foforo yere da no te;
obiara a ɔde ne nsa bɛka no no, remfa ne ho nni da.
30Nnipa mmu ɔkorɔmfo a wakowia ade animtiaa
sɛ ɔkɔm de no na ɔde rekodwudwo ano nti.
31Mmom, sɛ wɔkyere no a, ɛsɛ sɛ otua mmɔho ason;
sɛ ɛbɛma wahwere ne fi agyapade nyinaa mpo a.
32Ɔbarima a ɔsɛe aware no nni adwene;
obiara a ɔyɛ saa no sɛe ne ho.
33Ɔhwe ne animguase na obenya,
na nʼahohora rempepa da.
34Ninkutwe hwanyan okunu abufuw
na sɛ ɔtɔ were a, ahummɔbɔ biara nni mu.
35Ɔrennye mpata biara;
na ɔbɛpo adanmude, sɛ ɛso sɛ dɛn mpo a.
7Ɔbeawaresɛefo Ho Kɔkɔbɔ
1Me ba, fa me nsɛm sie
na kora mʼahyɛde wɔ wo mu.
2Di mʼahyɛde so na wubenya nkwa;
bɔ me nkyerɛkyerɛ ho ban sɛ nea wodɔ no.
3Kyekyere bɔ wo nsateaa ho;
kyerɛw no yiye gu wo koma pon so.
4Ka kyerɛ nyansa se, “Woyɛ me nuabea,”
na frɛ ntease wo busuani;
5Wɔbɛtwe wo afi ɔbeawaresɛefo ho,
afi ɔbeawarefo huhuni nsɛmmɔdɛ ho.
6Me fi mfɛnsere ano,
mede mʼani faa mfɛnsere mu.
7Mihuu wɔ ntetekwaafo mu,
mehyɛɛ mmerante no mu baako nsow,
ɔbabun a onni adwene.
8Na ɔnam borɔn a ɛbɛn ɔbea no fi so
a nʼani kyerɛ ɔbea no fi
9bere a onwini redwo,
na anim rebiribiri no.
10Afei ɔbea bi fi behyiaa no a
wasiesie ne ho sɛ oguamanfo a nnaadaa wɔ ne koma mu.
11(Ɔyɛ hyirenn na hwee mfa ne ho,
ɔntena fie koraa;
12nnɛ wohu no mmɔnten so, ɔkyena na ɔte aguabɔbea,
ɔtetɛw wɔ mmantwea mmantwea.)
13Osoo ne mu few nʼano,
wamfɛre, na ɔkae se,
14“Mewɔ asomdwoe afɔrebɔde wɔ fie;
nnɛ madi me bɔhyɛ so.
15Enti mebae sɛ merebehyia wo;
mehwehwɛɛ wo na mahu wo!
16Mato me mpa,
mede nwera a wɔahyɛ no aduru a efi Misraim.
17Mede nnuhuam apete me mpa so:
kurobow, pɛprɛ ne dupapo.
18Bra, ma yɛmfa ɔdɔ mmɔ ɔdɔ mu nkosi anɔpa;
19Me kunu nni fie;
watu kwan na ɔbɛkyɛ.
20Ɔde sika a ɛdɔɔso hyɛɛ ne sika kotoku ma
na ɔremma kosi ɔsram no kurokumatwa bere mu.”
21Ɔde tɛkrɛmakyene bɔɔ no adafa;
ɔde nnaadaa nyaa no ne no dae.
22Odii nʼakyi prɛko pɛ
te sɛ nantwi a ɔrekɔ akumii,
anaa ɔwansan a ɔde ne ti rekɔhyɛ hankare fi mu
23kosi sɛ bɛmma bɛwɔ ne brɛbo mu,
te sɛ anomaa a ɔrekɔtɔ anomaa afiri mu
na onnim sɛ ɔbɛhwere ne nkwa.
24Na afei, me mma, muntie me;
monyɛ aso mma nea meka.
25Mommma mo koma mpatiri nkɔ no so
na momman mmfa nʼakwan so.
26Bebree na wɔnam no so ahwehwe ase;
wɔn a wakum wɔn dɔɔso pa ara.
27Ne fi yɛ ɔda tempɔn a
ɛkɔ owu pia mu.
8Nyansa Frɛ
1Tie: Nyansa refrɛ.
Ntease ma ne nne so.
2Ɔkwan no so, sorɔnsorɔmmea hɔ,
nkwantanan no so, ɛhɔ na egyina,
3apon a ɛkɔ kuropɔn no mu no ho,
ɛteɛ mu wɔ abobow ano hɔ se,
4“Ao, mo nnipa na meteɛ mu refrɛ;
meteɛ mu frɛ adesamma nyinaa.
5Mo a moyɛ ntetekwaa, momma mo ani ntew;
mo a moyɛ nkwaseafo, munnya ntease.
6Muntie, na mewɔ nsɛm pa bi ka kyerɛ mo;
mibue mʼano ka nea eye.
7Mʼano ka nea ɛyɛ nokware,
efisɛ mʼanofafa kyi amumɔyɛsɛm.
8Mʼanom nsɛm nyinaa yɛ pɛ;
biara nni mu a ɛyɛ nkontompo anaa nnaadaasɛm.
9Ne nyinaa mu da hɔ ma nea ɔwɔ nhumu;
ɛho nni asɛm ma wɔn a wɔwɔ nimdeɛ.
10Mompo dwetɛ na momfa mʼakwankyerɛ,
momfa nimdeɛ na mompo sikakɔkɔɔ ankasa.
11Efisɛ nimdeɛ som bo sen bota,
na worentumi mfa nea wopɛ biara ntoto no ho.
12“Me, nyansa, mene anitew na ɛte;
nimdeɛ ne nhumu wɔ me.
13Sɛ wosuro Awurade ɛne sɛ wokyi bɔne;
mikyi ahantan ne ahomaso,
ɔbra bɔne ne nnaadaasɛm.
14Afotu ne atemmu pa wɔ me;
mewɔ ntease ne tumi.
15Me so na ahemfo nam di ade
na sodifo nam me so hyehyɛ mmara a ɛyɛ pɛ;
16Mmapɔmma de me bu ɔman
ne atitiriw nyinaa a wodi asase so hene.
17Medɔ wɔn a wɔdɔ me,
na wɔn a wɔhwehwɛ me no hu me.
18Ahonyade ne anuonyam wɔ me nkyɛn,
ahode a ɛkyɛ ne yiyedi nso saa ara.
19Mʼaba ye sen sikakɔkɔɔ ankasa;
nea efi me mu boro dwetɛ a wɔasɔn so so.
20Trenee akwan so na menam,
atɛntrenee akwan so,
21mede ahode ma wɔn a wɔdɔ me
na mehyɛ wɔn adekoradan amaama.
22“Awurade bɔɔ me sɛ nʼabɔde mu abakan
dii ne tete nneyɛe anim;
23oyii me sii hɔ fi tete,
ansa na wiase refi ase.
24Wɔwoo me ansa na wɔrebɔ po kakraka no,
ansa na wɔreyɛ nsuti a nsu ahyɛ no ma no,
25ansa na wɔde mmepɔw resisi hɔ;
wɔwoo me ansa na nkoko reba,
26ansa na ɔbɔɔ asase ne ne mfuw
anaa dɔte biara a ɛwɔ asase so.
27Mewɔ hɔ ansa na wɔbɔɔ ɔsoro,
bere a otwaa ɔhye too ebun no ani no,
28bere a ɔbɔɔ omununkum wɔ soro
na ɔde ebun mu nsuti tintim hɔ dennen no;
29bere a otwaa ɔhye maa po
sɛnea nsu no rentra ne hye,
ne bere a otwaa asase fapem no,
30na meyɛ odwumfo a mete ne nkyɛn.
Anigye hyɛɛ me ma daa
na midii ahurusi wɔ nʼanim bere biara,
31na mʼani gye wɔ ne wiase nyinaa mu
na mʼani ka wɔ adesamma mu.
32“Enti me mma, muntie me;
nhyira ne wɔn a wɔnantew mʼakwan so.
33Muntie mʼakwankyerɛ na munhu nyansa;
mummmu mo ani ngu so.
34Nhyira ne onipa a otie me,
ɔwɛn mʼabobow ano daa,
na ɔtwɛn wɔ hɔ.
35Na obiara a ohu me no nya nkwa,
na onya anisɔ fi Awurade nkyɛn.
36Na nea wanhwehwɛ me no haw ne ho
na wɔn a wɔtan me no dɔ owu.”
9Nyansa Ne Nkwaseasɛm Frɛ
1Nyansa asi ne fi;
wasisi nʼafadum ason.
2Wasiesie ne nam de afra ne nsa,
wato ne pon.
3Wasoma ne mmaawa, na ɔfrɛ
fi kuropɔn no sorɔnsorɔmmea hɔ se,
4“Momma ntetekwaafo nyinaa mmra ha!”
Ɔka kyerɛ wɔn a wonni atemmu se,
5“Mommra mmedi mʼaduan
na monnom nsa a mafra no.
6Munnyaw mo ntetekwaasɛm no na mubenya nkwa;
monnantew ntease akwan so.”
7Nea ɔteɛteɛ ɔfɛwdifo no frɛ ahohorabɔ;
na nea ɔka amumɔyɛfo anim no nya ɔyaw.
8Ɛno nti, nka ɔfɛwdifo anim na ɔmmɛtan wo;
ka onyansafo anim na ɔbɛdɔ wo.
9Ma onyansafo akwankyerɛ na ɔbɛkɔ so ahu nyansa;
kyerɛkyerɛ ɔtreneeni na ɔde bɛka nʼadesua ho.
10Awurade suro yɛ nyansa mfiase
Ɔkronkronni no ho nimdeɛ yɛ ntease.
11Me mu na wo nna bɛdɔɔso,
na wɔde mfe bɛka wo nkwa ho.
12Sɛ woyɛ onyansafo a, wubenya wo nyansa so mfaso;
sɛ woyɛ ɔfɛwdifo a, wo nko ara na wubehu amane.
13Ɔbea ɔkwasea yɛ ɔkasafo;
onni ahohyɛso na onni nimdeɛ.
14Ɔte ne fi pon ano,
na ɔte akongua a esi kuropɔn no sorɔnsorɔmmea,
15na ɔfrɛfrɛ wɔn a wotwa mu wɔ hɔ,
wɔn a wɔnam wɔn kwan so tee se,
16“Momma ntetekwaafo nyinaa mmra ha”
ɔka kyerɛ wɔn a wonni atemmu se,
17“Nsu a wowia no yɛ fremfrem
na aduan a wodi no ahintawee no yɛ dɛ!”
18Nanso wonnim koraa sɛ awufo wɔ hɔ
sɛ nʼahɔho wɔ ɔda no ase tɔnn.
10Salomo Mmebusɛm
1Salomo mmebusɛm:
Ɔba nyansafo ma nʼagya ani gye,
na ɔba kwasea brɛ ne na awerɛhow.
2Ɔkwan bɔne so ahonya nni bo,
nanso trenee gye onipa fi owu mu.
3Awurade remma ɔkɔm nne ɔtreneeni
na omumɔyɛfo de, ɔka nʼadepa gu.
4Nsa a ɛnyɛ adwuma ma onipa di hia,
nanso nsiyɛfo nsa de ahonya ba.
5Nea ɔboaboa nnɔbae ano wɔ ahuhurubere no yɛ ɔba nyansafo
na nea ɔda wɔ twabere mu no yɛ ɔba nimguaseni.
6Atreneefo hyɛ nhyira kyɛw
na akakabensɛm ayɛ omumɔyɛfo anom ma.
7Ɔtreneeni nkae yɛ nhyira,
na omumɔyɛfo din bɛporɔw.
8Koma mu nyansafo tie ɔhyɛ nsɛm,
na ɔkwasea kasafo hwe ase.
9Ɔnokwafo nantew dwoodwoo,
na nea ɔfa akwan kɔntɔnkye so no ho bɛda adi.
10Nea ɔde nitan bu nʼani no de ɔhaw ba,
na ɔkwasea kasafo hwe ase.
11Ɔtreneeni anom yɛ nkwa asuti,
na akakabensɛm ayɛ omumɔyɛfo anom ma.
12Ɔtan kanyan mpaapaemu,
nanso ɔdɔ kata mfomso nyinaa so.
13Wohu nyansa wɔ nhumufo anom,
na abaa fata nea onni adwene akyi.
14Anyansafo kora nimdeɛ,
nanso ɔkwasea ano frɛfrɛ ɔsɛe.
15Adefo ahonya yɛ wɔn kuropɔn a wɔabɔ ho ban,
nanso ahiafo hia yɛ wɔn asehwe.
16Atreneefo akatua de nkwa brɛ wɔn,
na nea amumɔyɛfo nya no de asotwe brɛ wɔn.
17Nea otie ntetew pa no kyerɛ nkwa kwan,
na nea ɔpo nteɛso no di afoforo anim yera kwan.
18Nea ɔkata nitan so no yɛ ɔtorofo,
na nea odi nseku no yɛ ɔkwasea.
19Mfomso mpa ɔkasa bebree mu,
na nea ɔkora ne tɛkrɛma no yɛ onyansafo.
20Ɔtreneeni tɛkrɛma yɛ dwetɛ ankasa
nanso omumɔyɛfo koma nni bo.
21Atreneefo ano ma bebree aduan,
na atemmu a nkwaseafo nni nti wowuwu.
22Awurade nhyira de ahonya ba,
na ɔmfa ɔbrɛ mmata ne nya ho.
23Bɔneyɛ yɛ anigyede ma ɔkwasea,
nanso nea ɔwɔ nimdeɛ anigye wɔ nyansa mu.
24Nea amumɔyɛfo suro no bɛba wɔn so;
na nea atreneefo pɛ no, wɔde bɛma wɔn.
25Sɛ ahum no betwa mu a, amumɔyɛfo yera,
nanso atreneefo gyina hɔ pintinn afebɔɔ.
26Sɛnea nsa keka ɛse, na wusiw kɔ aniwa no,
saa ara na ɔkwadwofo yɛ ma wɔn a wɔsoma no.
27Awurade suro ma nkwa tenten,
nanso wotwa amumɔyɛfo nkwa so.
28Atreneefo anidaso de ahotɔ ba,
nanso amumɔyɛfo anidaso nkosi hwee.
29Awurade kwan yɛ guankɔbea ma ɔtreneeni,
nanso ɛyɛ ɔsɛe ma wɔn a wɔyɛ bɔne.
30Wɔrentɔre atreneefo ase da,
nanso amumɔyɛfo renka asase no so.
31Nyansa fi ɔtreneeni anom ba
nanso tɛkrɛma a ɛdaadaa no, wobetwa akyene.
32Ɔtreneeni ano nim ade a ɛfata
na omumɔyɛfo ano nim nea ɛyɛ nnaadaasɛm nko ara.
111Awurade kyi asisi nsania,
na nʼani gye nokware nkaribo ho.
2Ahantan ba a, animguase na edi so,
nanso ahobrɛase de nyansa ba.
3Teefo nokwaredi kyerɛ wɔn kwan;
nanso nkontompofo ano ntanta sɛe wɔn.
4Ahonya nka hwee wɔ abufuwhyew da no,
nanso trenee gye nkwa fi owu mu.
5Wɔn a wonni bɔne no trenee bɔ kwan tee ma wɔn,
nanso amumɔyɛfo amumɔyɛsɛm brɛ wɔn ase.
6Pɛyɛfo treneeyɛ gye wɔn,
nanso akɔnnɔ bɔne afiri yi nkontompofo.
7Sɛ omumɔyɛfo wu a, nʼanidaso yera;
nea osusuw sɛ obenya afi ne tumi mu nyinaa no yɛ ɔkwa.
8Wogye ɔtreneeni fi amane mu,
na ɛba omumɔyɛfo so mmom.
9Nea onsuro Onyame de nʼano sɛe ne yɔnko,
nanso ɔtreneeni nam nimdeɛ so fi mu.
10Sɛ atreneefo di yiye a, kuropɔn no di ahurusi;
nanso amumɔyɛfo wu a, wɔbɔ ose.
11Pɛyɛfo nhyira ma kuropɔn no kɔ so,
nanso amumɔyɛfo ano ma ɛbɔ.
12Onipa a onni adwene no bu ne yɔnko animtiaa,
nanso nea ɔwɔ nhumu no to ne tɛkrɛma nnareka.
13Nsekudi sɛe ahotoso,
nanso nea wɔwɔ ne mu ahotoso no kora ahintasɛm.
14Ɔman a enni akwankyerɛ no bɔ,
nanso afotufo dodow ma nkonimdi ba.
15Nea odi akagyinamu ma ɔfoforo no behu amane,
na nea ɔmmfa ne nsa nhyɛ awowasi ase no aso mu dwo no.
16Ɔbea a ne yam ye no, wɔde obu ma no,
nanso mmarima atirimɔdenfo nya ahode nkutoo.
17Ɔyamyefo ye ma ne ho,
na otirimɔdenfo de ɔhaw ba nʼankasa so.
18Omumɔyɛfo nya akatua a ennyina,
nanso nea ogu trenee aba no twa aba a edi mu.
19Nea ɔyɛ nokware treneeni no nya nkwa,
nanso nea ɔkɔ so yɛ bɔne no kɔ owu mu.
20Awurade kyi nnipa a wɔn koma akyea,
na nʼani gye wɔn a wɔn akwan ho nni asɛm no ho.
21Gye to mu sɛ, amumɔyɛfo benya wɔn akatua,
na atreneefo benya wɔn ti adidi mu.
22Ɔbea hoɔfɛfo a ontumi nsi gyinae no
te sɛ sika kaa a ɛhyɛ prako hwene mu.
23Atreneefo apɛde wie yiye,
nanso amumɔyɛfo anidaso wie abufuwhyew.
24Obi yɛ adɔe, na onya ne ho bebree;
obi nso yɛ pɛpɛe, nanso ehia no.
25Ɔyamyefo bɛkɔ so anya ne ho;
na nea ɔma ebinom mee no nso bɛmee.
26Nnipa dome nea ɔde atoko sie,
na nhyira ba nea ɔtɔn ne de so.
27Nea ɔhwehwɛ papa akyi kwan no nya anisɔ,
na nea ɔhwehwɛ bɔne no, bɔne ba ne so.
28Nea ɔde ne ho to nʼahonyade so no bɛhwe ase,
na ɔtreneeni bɛyɛ frɔmfrɔm sɛ ahabammono.
29Nea ɔde ɔhaw bɛto nʼabusua so no bedi mframa ade,
na ɔkwasea bɛyɛ onyansafo somfo.
30Ɔtreneeni aba yɛ nkwadua,
na nea ogye akra no yɛ onyansafo.
31Kyerɛwsɛm no ka se, “Ɛyɛ den sɛ wobegye onipa pa nkwa;
na wɔn a wonnye asɛm no nni ne nnebɔneyɛfo no de, dɛn na ɛbɛba wɔn so?”
121Obiara a ɔpɛ ahohyɛso no pɛ nimdeɛ,
na nea okyi nteɛso no yɛ ogyimifo.
2Nnipa pa nya Awurade nkyɛn adom,
na Awurade bu amumɔyɛfo fɔ.
3Amumɔyɛsɛm rentumi mma onipa ase ntim,
na wɔrentumi ntu ɔtreneeni ase.
4Ɔyere a ɔwɔ suban pa yɛ ne kunu ahenkyɛw,
nanso ɔyere nimguasefo te sɛ porɔwee wɔ ne kunu nnompe mu.
5Atreneefo nhyehyɛe yɛ pɛ,
na amumɔyɛfo afotu yɛ nnaadaa.
6Amumɔyɛfo nsɛm da hɔ twɛn mogya,
na ɔtreneeni kasa yi wɔn fi mu.
7Wotu amumɔyɛfo gu na wɔyera,
nanso atreneefo fi gyina pintinn.
8Wɔkamfo onipa sɛnea ne nyansa te
na nnipa a wɔn adwene yɛ kɔntɔnkye de, wobu wɔn animtiaa.
9Eye sɛ wobɛyɛ wo ho sɛ ɔteta nanso wowɔ ɔsomfo,
sen sɛ wobɛyɛ wo ho sɛ obi, nanso wunni aduan.
10Ɔtreneeni ma ne nyɛmmoa nea wɔpɛ,
na amumɔyɛfo nneyɛe a eye pa ara yɛ atirimɔden.
11Nea ɔyɛ nʼasase so adwuma no benya aduan bebree,
na nea odi nsɛm huhuw akyi no nni adwene.
12Amumɔyɛfo pɛ abɔnefo asade,
nanso ɔtreneeni ase dɔ.
13Ɔbɔnefo anosɛm yi no sɛ afiri,
nanso ɔtreneeni nya ne ho tetew wɔ ahohia mu.
14Nneɛma pa fi onipa anom aba mu hyɛ no ma
sɛnea ne nsa ano adwuma ma no akatua no.
15Ɔkwasea akwan teɛ nʼani so,
na onyansafo tie afotu.
16Nkwaseafo bo nkyɛ fuw,
nanso mmadwemma bu wɔn ani gu animka so.
17Ɔdanseni nokwafo di adanse turodoo,
na nea odi adansekurum no twa nkontompo.
18Nsɛm hunu keka wowɔ te sɛ afoa
nanso onyansafo tɛkrɛma ma abodwo.
19Ano a ɛka nokware no tim hɔ daa,
na atoro tɛkrɛma renkyɛ koraa.
20Nnaadaa hyɛ wɔn a wodwen bɔne ho no koma mu,
na wɔn a wɔpɛ asomdwoe nya ahosɛpɛw.
21Ɔhaw biara rento ɔtreneeni,
nanso amanehunu mee amumɔyɛfo.
22Awurade kyi ano a etwa atoro,
na nʼani gye nnipa a wodi nokware ho.
23Ɔtreneeni mmɔ ne nimdeɛ ho dawuru
nanso ɔkwasea koma da agyimisɛm adi.
24Nsa a ɛyɛ adwuma no bedi tumi,
nanso akwadworɔ wie nkoasom mu.
25Koma a ɛpere ade ho ma onipa botow,
nanso nkuranhyɛsɛm bi hyɛ no den.
26Ɔtreneeni wɔ ntoboase wɔ ayɔnkofa mu,
nanso amumɔyɛfo kwan ma wɔfom.
27Onihawfo ntoto ne hanam,
nanso nsiyɛfo ahonyade som bo ma wɔn.
28Trenee kwan mu wɔ nkwa;
na owu nni saa kwan no so.
131Ɔba nyansafo tie nʼagya nkyerɛkyerɛ;
na ɔfɛwdifo ntie animka.
2Nneɛma pa a efi onipa anom no ma no anigye,
na wɔn a wonni nokware no kɔn dɔ kitikitiyɛ.
3Nea ɔkora nʼano no kora ne nkwa so,
nanso nea ɔkasa a onsusuw ho no bɛba ɔsɛe mu.
4Onihawfo pere hwehwɛ nanso onya hwee,
na nea ɔyɛ adwuma no nya nea ɔpɛ biara.
5Atreneefo kyi nea ɛnyɛ nokware,
nanso amumɔyɛfo de aniwu ne ahohora ba.
6Trenee bɔ ɔnokwafo ho ban,
na amumɔyɛsɛm tu ɔbɔnefo gu.
7Obi yɛ ne ho sɛ ɔdefo, a nso onni hwee,
ɔfoforo yɛ ne ho sɛ ohiani, nso ɔwɔ ahonya bebree.
8Obi ahonya betumi agye no nkwa,
nanso ohiani nte ahunahuna biara.
9Atreneefo kanea hyerɛn pa ara,
nanso wodum amumɔyɛfo kanea.
10Ahantan de ntɔkwaw nko ara na ɛba,
na wohu nyansa wɔ wɔn a wotie afotu mu.
11Ahonya a ɛnam ɔkwammɔne so no hwere ntɛm so,
na nea ɔboa sika ano nkakrankakra no ma ɛdɔɔso.
12Anidaso a wotu hyɛ da no bɔ koma ɔyare,
nanso anigyinade a nsa aka no yɛ nkwadua.
13Nea otwiri akwankyerɛ no betua so ka,
nanso wɔma nea ɔde obu ma mmara no akatua.
14Onyansafo nkyerɛkyerɛ te sɛ nkwa asuti,
eyi onipa fi owu afiri mu.
15Nhumu pa de adom ba,
nanso atorofo akwan so yɛ den.
16Ɔbadwemma biara yɛ nʼade wɔ nimdeɛ mu,
nanso ɔkwasea da nʼagyimisɛm adi.
17Ɔsomafo mumɔyɛfo tɔ amane mu,
nanso ɔnanmusini nokwafo de abodwo ba.
18Nea ɔpo nteɛso no kɔ ohia ne animguase mu,
na wɔhyɛ nea otie nteɛso no anuonyam.
19Akɔnnɔde a nsa aka ma ɔkra ani gye,
nanso nkwaseafo kyi sɛ wɔtwe wɔn ho fi bɔne ho.
20Nea ɔne onyansafo nantew no hu nyansa,
na nea ɔne nkwaseafo bɔ no hu amane.
21Ɔhaw di ɔbɔnefo akyi,
na nkɔso yɛ ɔtreneeni akatua.
22Onipa pa de agyapade gyaw ne nenanom,
na wɔkora ɔbɔnefo ahonyade so ma ɔtreneeni.
23Ohiani afum nnɔbae tumi ba pii,
nanso ntɛnkyew pra kɔ.
24Nea ɔkyɛe nʼabaa so no tan ne ba,
na nea ɔdɔ no no hwɛ sɛ ɔbɛteɛ no.
25Atreneefo didi ma wɔn koma mee,
nanso ɔkɔm de amumɔyɛfo.
141Ɔbea nyansafo si ne dan,
nanso ɔbea kwasea de nʼankasa ne nsa dwiriw ne de gu fam.
2Nea ne nantew teɛ no suro Awurade,
na nea nʼakwan kyea no bu no animtiaa.
3Ɔkwasea kasa ma wɔbɔ nʼakyi abaa,
nanso anyansafo ano bɔ wɔn ho ban.
4Faako a anantwi nni no, adididaka no mu da mpan,
na nantwi ahoɔden mu na nnɔbae pii fi ba.
5Ɔdanseni nokwafo rennaadaa,
ɔdansekurumni hwie atoro gu hɔ.
6Ɔfɛwdifo hwehwɛ nyansa nanso onya,
nanso wɔn a wɔwɔ nhumu nya nimdeɛ ntɛm.
7Twe wo ho fi ɔkwasea ho,
efisɛ, worennya nimdeɛ mfi nʼano.
8Anitewfo nyansa ne sɛ wɔbɛdwene wɔn akwan ho,
na nkwaseafo agyimisɛm yɛ nnaadaa.
9Nkwaseafo de bɔne ho adwensakra di fɛw,
na wɔn a wɔteɛ mu na anisɔ wɔ.
10Koma biara nim ɔyaw wɔ ne mu,
na obi foforo rentumi ne no nkyɛ nʼanigye.
11Wɔbɛsɛe amumɔyɛfo fi,
nanso teefo ntamadan bɛyɛ frɔmfrɔm.
12Ɔkwan bi wɔ hɔ a ɛteɛ wɔ onipa ani so,
nanso awiei no, ɛkɔ owu mu.
13Ɔserew mu mpo, koma tumi di yaw,
na anigye tumi wie awerɛhow.
14Akyirisanfo benya akatua sɛnea wɔn akwan te,
na onipa pa nso benya ne de.
15Atetekwaa gye biribiara di,
nanso onitefo dwene nʼanammɔntu ho.
16Onyansafo suro Awurade na oguan bɔne,
nanso ɔkwasea yɛ asowui ne basabasa.
17Onipa a ne bo nkyɛ fuw no yɛ nkwaseade,
na wɔtɔn nea ɔpam apam bɔne no.
18Ntetekwaafo agyapade ne gyimi,
na wɔde nimdeɛ bɔ anitewfo abotiri.
19Nnipa bɔnefo bɛkotow nnipa pa anim,
na amumɔyɛfo akotow atreneefo apon ano.
20Ahiafo de, wɔn yɔnkonom mpo mpɛ wɔn anim ahwɛ,
nanso adefo wɔ nnamfonom bebree.
21Nea obu ne yɔnko animtiaa yɛ bɔne,
na nhyira nka nea ne yam ye ma ohiani.
22So wɔn a wɔbɔ pɔw bɔne nyera kwan ana?
Nanso wɔn a wɔhyehyɛ nea eye no nya adɔe ne nokware.
23Adwumadenyɛ nyinaa de mfaso ba,
na kasahunu de, ɛkɔ ohia mu.
24Anyansafo ahonya ne wɔn abotiri,
na nkwaseafo agyimisɛm sow gyimi aba.
25Ɔdanseni nokwafo gye nkwa,
nanso ɔdansekurumni yɛ ɔdaadaafo.
26Nea osuro Awurade no wɔ bammɔ a mu yɛ den,
na ɛbɛyɛ guankɔbea ama ne mma.
27Awurade suro yɛ nkwa asuti,
eyi onipa fi owu afiri mu.
28Ɔman mu nnipa dodow yɛ ɔhene anuonyam,
nanso sɛ asomfo nni hɔ a mmapɔmma no sɛe.
29Onipa a ɔwɔ abodwokyɛre wɔ ntease a mu dɔ,
na nea ne bo fu ntɛm no da agyimisɛm adi.
30Koma mu asomdwoe ma nipadua nkwa,
na anibere ma nnompe porɔw.
31Nea ɔhyɛ ahiafo so no bu wɔn Yɛfo animtiaa,
nanso nea ohu ohiani mmɔbɔ no hyɛ Onyankopɔn anuonyam.
32Sɛ amanehunu ba a amumɔyɛfo hwe ase,
nanso owu mu mpo atreneefo wɔ guankɔbea.
33Nyansa te ntease koma mu,
na nkwaseafo mu mpo, oyi ne ho adi.
34Trenee pagyaw ɔman,
na bɔne yɛ animguase ma nnipa nyinaa.
35Ɔhene ani sɔ ɔsomfo nyansani,
na ɔsomfo nimguasefo hyɛ no abufuw.
151Mmuae pa sianka abufuwhyew,
nanso asɛm a ano yɛ den hwanyan abufuw mu.
2Onyansafo tɛkrɛma yi nimdeɛ ayɛ,
nanso ɔkwasea ano woro agyimisɛm.
3Awurade ani hu baabiara,
na ɛhwɛ amumɔyɛfo ne apapafo.
4Tɛkrɛma a ɛde abodwo ba yɛ nkwadua,
nanso nnaadaa tɛkrɛma dwerɛw honhom.
5Ɔkwasea mfa nʼagya nteɛso nyɛ hwee,
na nea otie nteɛso no kyerɛ sɛ ɔyɛ onitefo.
6Ahonya bebree wɔ ɔtreneeni fi,
nanso amumɔyɛfo adenya de ɔhaw brɛ wɔn.
7Anyansafo ano trɛtrɛw nimdeɛ mu,
nanso ɛnyɛ saa na nkwaseafo koma te.
8Awurade kyi amumɔyɛfo afɔrebɔ,
nanso teefo mpaebɔ sɔ nʼani.
9Awurade kyi amumɔyɛfo akwan,
nanso ɔdɔ wɔn a wotiw trenee.
10Asotwe dennen wɔ hɔ ma nea ɔman fi ɔkwan no so,
nea ɔtan nteɛso no bewu.
11Owu ne Ɔsɛe da Awurade anim,
na nnipa koma mu de, onim ma ɛboro so.
12Ɔfɛwdifo mpɛ nteɛso;
onkobisa anyansafo hwee.
13Anigye koma ma anim yɛ sereserew,
na koma a abotow dwerɛw honhom.
14Nhumufo koma hwehwɛ nimdeɛ,
nanso ɔkwasea ano ka agyimisɛm.
15Wɔn a wɔhyɛ wɔn so nna nyinaa yɛ mmɔbɔmmɔbɔ,
nanso anigye koma wɔ daa ahosɛpɛw mu.
16Ketewa bi a yenya a Awurade suro ka ho no ye
sen ahonyade bebree a ɔhaw bata ho.
17Nhabamma aduan a ɔdɔ wɔ mu no ye
sen nantwi sradenam a ɔtan bata ho.
18Nea ne bo fuw ntɛm no de mpaapaemu ba,
nanso nea ɔwɔ ntoboase pata ntɔkwaw.
19Nsɔe ama onihawfo kwan asiw,
nanso teefo kwan yɛ ɔtempɔn.
20Ɔba nyansafo ma nʼagya ani gye,
nanso ɔba kwasea bu ne na animtiaa.
21Agyimisɛm ma nea onni adwene ani gye,
nanso nea ɔwɔ ntease no fa ɔkwan a ɛteɛ so.
22Nhyehyɛe a enni afotu no sɛe,
nanso afotufo bebree ma ɛyɛ yiye.
23Onipa a ɔma mmuae a ɛfata no ani gye,
asɛm a ɛba bere pa mu no nso ye.
24Onyansafo asetena mu kwan ma no nkɔso,
esiw ne da mukɔ ho kwan.
25Awurade sɛe ɔhantanni fi,
na ɔma akunafo ahye yɛ pɛpɛɛpɛ.
26Awurade kyi amumɔyɛfo nsusuwii,
nanso nʼani sɔ wɔn a wɔyɛ kronkron no de.
27Odifudepɛfo de ɔhaw brɛ nʼabusua,
nanso nea okyi kɛtɛasehyɛ no benya nkwa.
28Ɔtreneeni koma kari ne mmuae,
nanso omumɔyɛfo ano woro bɔne.
29Awurade mmɛn amumɔyɛfo koraa,
nanso ɔte ɔtreneeni mpaebɔ.
30Anim a ɛtew ma koma nya ahomeka,
na asɛm pa ma nnompe ahoɔden.
31Nea otie animka a ɛma nkwa no
ne anyansafo bɛbɔ mu atena ase.
32Nea ɔmfa ahohyɛso no bu ne ho animtiaa,
na nea otie nteɛso no nya nhumu.
33Awurade suro kyerɛ onipa nyansa,
ahobrɛase di anuonyam anim.
161Koma mu nhyehyɛe yɛ onipa de,
na tɛkrɛma mmuae fi Awurade.
2Ɛyɛ onipa sɛ nʼakwan nyinaa yɛ kronkron,
nanso Awurade na ɔpɛɛpɛɛ adwene mu.
3Fa nea woyɛ nyinaa hyɛ Awurade nsam,
na wo nhyehyɛe besi yiye.
4Awurade yɛ biribiara ma nʼankasa botae,
mpo, ɔhwɛ omumɔyɛfo so kosi amanehunu da.
5Awurade kyi koma mu ahantanfo nyinaa.
Nya saa ntease yi sɛ, wɔremfa wɔn ho nni.
6Wɔnam ɔdɔ ne nokware so pata bɔne;
onipa nam Awurade suro so yi bɔne akwa.
7Sɛ onipa akwan sɔ Awurade ani a,
ɔma nʼatamfo mpo ne no tena asomdwoe mu.
8Kakraa bi a wɔnam trenee kwan so nya no ye
sen mfaso pii a wɔnam ntɛnkyew so nya.
9Onipa yɛ ne nhyehyɛe wɔ ne koma mu,
nanso Awurade na ɔhwɛ nʼanammɔntu.
10Ɔhene anom kasa te sɛ nkɔmhyɛ,
enti ɛnsɛ sɛ nʼano ka nea ɛnyɛ atɛntrenee.
11Nsania ne abrammo a asisi nni mu fi Awurade;
nkaribo a ɛwɔ kotoku mu no, ɔno na ɔyɛe.
12Ahemfo kyi bɔneyɛ,
efisɛ ahengua si trenee so.
13Ahemfo ani sɔ ano a ɛka nokware;
na wobu onipa a ɔka nokware.
14Ɔhene abufuwhyew yɛ owu somafo,
nanso onyansafo bedwudwo ano.
15Sɛ ɔhene anim tew a, ɛyɛ nkwa,
nʼadom te sɛ asusowbere mu omununkum.
16Eye sɛ wubenya nyansa sen sɛ wubenya sikakɔkɔɔ,
sɛ wubenya nhumu sen sɛ wubenya dwetɛ!
17Ɔtreneeni tempɔn kwati bɔne;
nea ɔhwɛ nʼakwan yiye no bɔ ne nkwa ho ban.
18Ahantan di ɔsɛe anim,
na ahomaso honhom nso di asehwe anim.
19Eye sɛ wobɛyɛ honhom mu hiani wɔ wɔn a wɔhyɛ wɔn so mu
sen sɛ wo ne ahantanfo bɛkyɛ asade.
20Nea ɔyɛ osetie ma nkyerɛkyerɛ no nya nkɔso;
nhyira nka nea ɔde ne ho to Awurade so.
21Wɔfrɛ koma mu anyansafo se nhumufo,
na kasa pa ma nkyerɛkyerɛ kɔ so.
22Ntease yɛ nkwa asuti ma wɔn a wɔwɔ bi,
nanso agyimisɛm de asotwe brɛ nkwaseafo.
23Onyansafo koma kyerɛ nʼano kwan,
na nʼanofafa ma nkyerɛkyerɛ kɔ so.
24Abodwosɛm te sɛ ɛwokyɛm;
ɛyɛ ɔkra dɛ, na ɛsa nnompe yare.
25Ɔkwan bi wɔ hɔ a ɛteɛ wɔ onipa ani so,
nanso awiei no, ɛkɔ owu mu.
26Apaafo akɔnnɔ ma wɔyɛ adwumaden;
efisɛ wɔpɛ sɛ wokum wɔn kɔm.
27Ohuhuni bɔ pɔw bɔne,
ne kasa te sɛ ogya a ɛhyew ade.
28Onipa kɔntɔnkye de mpaapaemu ba,
na ɔsututufo tetew nnamfonom ntam.
29Kitikitiyɛni daadaa ne yɔnko,
na ɔde no fa ɔkwammɔne so.
30Nea obu nʼani no redwene bɔneyɛ ho;
na nea omua nʼano no ani wɔ bɔne so.
31Dwen yɛ anuonyam abotiri;
trenee mu asetena na ɛde ba.
32Nea ɔwɔ abodwokyɛre no ye sen ɔkofo,
na nea ɔmfa abufuw ye sen nea ɔko fa kuropɔn.
33Wɔbɔ ntonto de hwehwɛ nea Awurade pɛ,
nanso ne gyinaesi biara fi Awurade.
171Aduan sakoo a asomdwoe wɔ ho
ye sen ofi a aponto ahyɛ no ma nanso basabasayɛ wɔ mu.
2Ɔsomfo nyansafo bedi ɔba nimguasefo so,
na obenya ne kyɛfa wɔ agyapade no mu sɛ anuanom no mu baako.
3Kyɛmfɛre wɔ hɔ ma dwetɛ na fononoo wɔ hɔ ma sikakɔkɔɔ
nanso Awurade na ɔsɔ koma hwɛ.
4Omumɔyɛfo tie nsusuwii bɔne;
ɔtorofo yɛ aso ma adwene bɔne tɛkrɛma.
5Nea odi ahiafo ho fɛw no bu wɔn Yɛfo animtiaa;
na nea ɔfoa amanehunu so no benya asotwe.
6Nananom yɛ mmasiriwa anuonyam,
na awofo yɛ wɔn mma ahohoahoa.
7Anotew nye mma ɔkwasea,
saa ara na ano a edi atoro mfata ɔhene.
8Nea ɔma adanmude no hu sɛ ɛyɛ suman;
osusuw sɛ nkonimdi bɛba bere biara.
9Nea obu nʼani gu mfomso so no ma ɔdɔ kwan,
na nea ɔkɔ so bɔ so no tetew nnamfonom ntam.
10Animka sɔ onipa a ɔwɔ nhumu ani
sen mmaa ɔha a wɔbɔ ɔkwasea.
11Onipa bɔnefo ani wɔ atuatew nko ara so
na wɔbɛsoma odwumayɛni tirimuɔdenfo akɔ no so.
12Eye sɛ wubehyia sisi a wɔawia ne mma
sen ɔkwasea a ɔregyimi.
13Sɛ obi de bɔne tua papa so ka a,
bɔne rempa ne fi da.
14Ntɔkwaw mfiase te sɛ nea wɔretue suka;
enti gyae ma ɛnka na ankɔfa ɔham amma.
15Sɛ wobegyaa nea odi fɔ ne sɛ wobebu nea odi bem kumfɔ no,
Awurade kyi nʼabien no nyinaa.
16Sika a ɛwɔ ɔkwasea nsam so nni mfaso,
efisɛ onni botae biara sɛ obehu nyansa.
17Adamfo kyerɛ ɔdɔ bere nyinaa mu,
wɔwo onuabarima ma ahokyere bere.
18Obi a onni adwene no na ɔde ne nsa hyɛ krataa ase di akagyinamu
nam so de si awowa ma ne yɔnko.
19Nea ɔpɛ ntɔkwaw no dɔ bɔne;
nea osi ɔpon tenten no frɛfrɛ ɔsɛe.
20Onipa a ɔwɔ porɔwee koma no nnya nkɔso;
nea ɔwɔ nnaadaa tɛkrɛma no tɔ amane mu.
21Nea ɔwo ɔbakwasea no di awerɛhow,
ɔbakwasea agya nni anigye.
22Koma mu anigye yɛ aduru, ɛsa ɔyare,
nanso honhom a abotow no yoyow nnompe.
23Omumɔyɛfo gye adanmude wɔ sum ase
de kyea atɛntrenee.
24Onipa a ɔwɔ nhumu no ani kɔ nyansa so,
na ɔkwasea toto nʼani kosi asase ano.
25Ɔbakwasea hyɛ nʼagya awerɛhow,
na ɔma nea onyinsɛn no no di yaw.
26Enye sɛ wɔtwe nea odi bem aso,
anaasɛ wotwa adwumayɛfo mmaa wɔ wɔn nokwaredi nti.
27Onimdefo dwene nʼanom kasa ho,
na nea ɔwɔ nhumu no wɔ abodwo.
28Mpo sɛ ɔkwasea yɛ dinn a wobu no sɛ onyansafo,
na sɛ omua nʼano a wobu no sɛ ɔwɔ nhumu.
181Ɔhonamkani yɛ pɛsɛmenkominya;
na nea ɛmfa atɛntrenee mma no turuw ɔham.
2Ɔkwasea nni nhumu ho anigye,
na mmom nea ɔpɛ ara ne sɛ ɔde nʼadwene bɛto gua.
3Sɛ amumɔyɛsɛm ba a animtiaabu di so,
na aniwu nso di animguase akyi.
4Onipa anom nsɛm yɛ nsu a emu dɔ,
na nyansa asuti yɛ asuwa a ɛrefi ahuru.
5Enye sɛ wodi ma omumɔyɛfo
anaasɛ wobu nea odi bem ntɛnkyew.
6Nkwaseafo ano de akasakasa ba,
na wɔn ano frɛfrɛ ɔhwe.
7Nkwaseafo ano yɛ wɔn ara wɔn sɛe,
na wɔn anofafa yɛ wɔn ara wɔn kra afiri.
8Osekuni ano asɛm te sɛ aduan a ɛyɛ dɛ;
ɛhyɛnhyɛn onipa akwaa mu nyinaa.
9Nea ɔtoto nʼadwuma ase no
yɛ ɔsɛefo nuabarima.
10Awurade din yɛ abantenten a ɛyɛ den;
ahotefo guan kɔtoa na wonya bammɔ.
11Adefo ahonyade ne wɔn kuropɔn a wɔabɔ ho ban
wɔfa no sɛ ɔfasu tenten a wontumi mforo.
12Ansa na onipa bɛhwe ase no onya ahomaso koma,
na ahobrɛase di anuonyam anim.
13Nea ontie asɛm ansa na wama mmuae no,
ɛno ne ne gyimi ne nʼanimguase.
14Onipa honhom na ɛhyɛ no den wɔ ɔyare mu
na honhom a abotow de, hena na ɔpɛ?
15Nhumu koma nya nimdeɛ;
na anyansafo aso nso hwehwɛ.
16Akyɛde bue kwan ma nea ɔde ma
na ɛde no ba atitiriw anim.
17Ɛyɛ nea ɔbɔ ne nkuro kan no sɛ nʼasɛm yɛ dɛ,
kosi sɛ ɔfoforo bɛba abebisa no nsɛm no mu.
18Ntontobɔ twa akyinnyegye so,
na ɛpata atamfo.
19Onua a wɔafom no no asɛm yɛ den sen kuropɔn a ɛwɔ bammɔ,
akyinnyegye te sɛ abankɛse apon a wɔabram akyi.
20Onipa anom asɛm so aba ma ɔyafunu mee,
nnɔbae a nʼanofafa twa no mee no.
21Tɛkrɛma kura nkwa ne owu tumi,
na wɔn a wɔdɔ no no bedi nʼaba.
22Nea wanya yere no anya ade pa
na onya adom fi Awurade hɔ.
23Ohiani srɛ ahummɔbɔ,
nanso ɔdefo de kasaden bua no.
24Ɔbarima a ne nnamfonom dɔɔso betumi ahwe ase,
nanso adamfo bi wɔ hɔ a ɔbɛfam ne ho asen onua.
191Ohiani a ne nantew ho nni asɛm no
ye sen ɔkwasea a nʼasɛm mfa kwan mu.
2Mmɔdemmɔ a nimdeɛ nka ho no nye,
saa ara na ntɛmpɛ a ɛma obi yera kwan nso nye.
3Onipa agyimisɛm sɛe nʼabrabɔ,
nanso ne koma huru tia Awurade.
4Ahonya frɛfrɛ nnamfonom bebree;
nanso ohiani adamfo gyaw no hɔ.
5Adansekurumni benya nʼakatua,
na nea otwa nkontompo remfa ne ho nni.
6Nnipa pii pɛ adom fi sodifo nkyɛn,
na nea ɔkyɛ ade yɛ obiara adamfo.
7Ohiani abusuafo nyinaa po no,
na saa ara na ne nnamfonom po no!
Mpo ɔhwehwɛ wɔn, pɛ sɛ ɔpa wɔn kyɛw,
nanso onhu wɔn baabiara.
8Nea onya nyansa no dɔ ne kra;
nea ɔpɛ nhumu no nya nkɔso.
9Adansekurumni benya asotwe,
na nea otwa nkontompo no bɛyera.
10Ɛmfata sɛ ɔkwasea bedi taamu,
anaasɛ akoa bedi mmapɔmma so!
11Onipa nyansa ma no ntoboase;
ɛyɛ anuonyam ma obi sɛ obebu nʼani gu mfomso bi so.
12Ɔhene abufuw te sɛ gyata mmubomu,
na nʼadom te sɛ sare so bosu.
13Ɔba kwasea yɛ nʼagya ɔsɛe,
ɔyere tɔkwapɛfo te sɛ ɔdan a ne nwini to ntwa da.
14Afi ne ahonyade yɛ agyapade a efi awofo,
na ɔyere nimdefo fi Awurade.
15Akwadworɔ de nnahɔɔ ba,
na ɔkɔm de ɔkwadwofo.
16Nea odi nkyerɛkyerɛ so no bɔ ne nkwa ho ban,
na nea ogyaagyaa ne ho no bewu.
17Nea ɔyɛ adɔe ma ohiani no yɛ de fɛm Awurade,
na obetua no nea ɔyɛ no so ka.
18Teɛ wo ba, na ɛno mu na anidaso wɔ,
na nyɛ wɔn a wɔde no kɔ owu mu no mu baako.
19Ɛsɛ sɛ onipa a ne koma haw no no nya so asotwe;
sɛ woka ma no a, wobɛyɛ bio.
20Tie afotu na gye nkyerɛkyerɛ to mu,
na awiei no, wubehu nyansa.
21Nhyehyɛe bebree wɔ onipa koma mu,
nanso nea Awurade pɛ no na ɛba mu.
22Nea onipa pɛ ne nokware dɔ;
eye sɛ wobɛyɛ ohiani sen sɛ wobɛyɛ ɔtorofo.
23Awurade suro kɔ nkwa mu;
na onipa de abotɔyam home a ɔhaw bi nni mu.
24Ɔkwadwofo de ne nsa si aduan mu,
na ɛyɛ no anihaw sɛ obeyi akɔ nʼano.
25Twa ɔfɛwdifo mmaa, na atetekwaa bɛfa adwene;
ka nea ɔwɔ nhumu anim, na obenya nimdeɛ.
26Nea ɔbɔ nʼagya korɔn na ɔpam ne na no
yɛ ɔba a ɔde aniwu ne animguase ba.
27Me ba, sɛ wugyae nkyerɛkyerɛ tie a,
wobɛman afi nimdeɛ nsɛm ho.
28Adansekurumni di atɛntrenee ho fɛw;
na omumɔyɛfo ano mene bɔne.
29Wɔasiesie asotwe ama fɛwdifo,
ne mmaabɔ ama nkwaseafo akyi.
201Nsa yɛ ɔfɛwdifo na nsaden yɛ ɔtɔkwapɛfo;
na obiara a nsa bɛma wafom kwan no nyɛ onyansafo.
2Ɔhene abufuwhyew te sɛ gyata mmubomu;
na nea ɔhyɛ no abufuw no de nkwa twa so.
3Ɛyɛ onipa anuonyam sɛ ɔbɛkwati akasakasa,
nanso ogyimifo biara pɛ ntɔkwaw.
4Onihawfo mfuntum nʼasase wɔ ne bere mu;
enti edu twabere a onya hwee.
5Onipa koma botae yɛ asubun,
nanso nea ɔwɔ nhumu no twetwe ma epue.
6Nnipa dodow no ara ka se wɔwɔ ɔdɔ a ɛnsa da,
na hena na obetumi ahu ɔnokwafo?
7Ɔtreneeni bu ɔbra kronkron;
nhyira nka ne mma a wɔba wɔ nʼakyi.
8Sɛ ɔhene tena nʼahengua so bu atɛn a,
ɔde nʼani huhuw bɔne nyinaa so gu.
9Hena na obetumi aka se, “Mapra me koma mu;
meyɛ kronkron na minni bɔne?”
10Nkaribo ne susudua a ɛnyɛ papa no,
Awurade kyi nʼabien no nyinaa.
11Mpo wɔnam abofra nketewa nneyɛe so hu wɔn,
saa ara na ne suban yɛ kronkron ne papa no.
12Aso a wɔde te asɛm ne ani a wɔde hu ade,
Awurade na wayɛ nʼabien no nyinaa.
13Mma nna nyɛ wo dɛ, na woanni hia;
nna, na wubenya aduan ama abu so.
14Adetɔni ka se, “Enye, enye!”
nanso sɛ ɔkɔ a ɔde nea watɔ no hoahoa ne ho.
15Sika kɔkɔɔ wɔ hɔ, na nhene pa nso abu so,
na ano a ɛka nimdeɛ nsɛm yɛ ɔbohemaa a ɛho yɛ na.
16Fa obi a odi ɔhɔho akagyinamu atade;
sɛ ɔregyina ɔbea huhufo akyi a, fa si awowa.
17Aduan a wonya no ɔkwan bɔne so no yɛ onipa anom dɛ,
nanso akyiri no, ɛdan mmosea wɔ nʼanom.
18Pɛ afotu yɛ wo nhyehyɛe;
sɛ wutu ɔsa a, nya ho akwankyerɛ.
19Osekuni da kokoamsɛm adi;
enti twe wo ho fi onipa a ɔkasa bebree ho.
20Sɛ obi dome nʼagya anaasɛ ne na a,
wobedum ne kanea wɔ sum kabii mu.
21Agyapade a wɔpere ho nya no,
renyɛ nhyira akyiri no.
22Nka se, “Metua wo saa bɔne yi so ka!”
Twɛn Awurade, na obegye wo.
23Awurade kyi nkaribo a ɛnyɛ papa,
na asisi nsania nso nsɔ nʼani.
24Awurade na ɔkyerɛ onipa anammɔntu.
Na ɛbɛyɛ dɛn na obi bɛte nʼankasa akwan ase?
25Obi pɛ ntɛm hyɛ bɔ, ansa na wadwene ho a,
osum ne ho afiri.
26Ɔhene nyansafo hu amumɔyɛfo;
na ɔde awiyam afiri hankare fa wɔn so.
27Awurade kanea hwehwɛ onipa honhom mu,
ɛhwehwɛ ne mu baabiara.
28Ɔdɔ ne nokwaredi bɔ ɔhene ho ban;
nʼadɔe ma nʼahengua tim.
29Mmerante anuonyam ne wɔn ahoɔden,
tidwen nso ne mmasiriwa anuonyam.
30Ɔhwe ne apirakuru hohoro amumɔyɛ,
mmaatwa tew koma mu.
211Ɔhene koma da Awurade nsam;
ɔkyerɛ no ɔkwan te sɛ asuten ma ɔkɔ baabiara a ɔpɛ.
2Onipa akwan nyinaa teɛ wɔ nʼani so,
nanso Awurade na ɔkari koma.
3Sɛ woyɛ ade pa ne ade a ɛteɛ a,
ɛsɔ Awurade ani sen afɔrebɔ.
4Ani a ɛtra ntɔn ne ahomaso koma,
ne amumɔyɛfo asetena nyinaa yɛ bɔne!
5Nsiyɛfo nhyehyɛe de mfaso ba,
sɛnea ntɛmpɛ kowie ohia no.
6Ahonya a nkontompo tɛkrɛma de ba no,
ɛyɛ omununkum a etwa mu kɔ, na ɛsan yɛ owu afiri.
7Amumɔyɛfo basabasayɛ bɛtwe wɔn akɔ,
efisɛ wɔmpɛ sɛ wɔyɛ nea ɛteɛ.
8Onipa a odi fɔ no akwan yɛ kɔntɔnkye,
na nea ne ho nni asɛm no nneyɛe teɛ.
9Suhyɛ twɔtwɔw ase baabi tena
ye sen sɛ wo ne ɔyere tɔkwapɛfo bɛtena fie.
10Omumɔyɛfo kɔn dɔ bɔne;
onni ahummɔbɔ mma ne yɔnko.
11Sɛ wɔtwe ɔfɛwdifo aso a, ntetekwaafo hu nyansa,
sɛ wɔkyerɛkyerɛ onyansafo a, onya nimdeɛ.
12Ɔtreneeni no hu nea ɛrekɔ so wɔ omumɔyɛfo fi,
na ɔde omumɔyɛfo no kɔ ɔsɛe mu.
13Sɛ onipa sisiw nʼaso wɔ mmɔborɔni su ho a,
ɔno nso besu afrɛ, na wɔrennye no so.
14Kokoa mu adekyɛ dwudwo koma,
kɛtɛasehyɛ nso pata abufuwhyew.
15Sɛ wubu atɛntrenee a, atreneefo ani gye,
nanso ɛyɛ ahunahuna ma abɔnefo.
16Onipa a ɔman fi nhumu kwan so no
bɛhome wɔ awufo fekuw mu.
17Nea odi ahosɛpɛw akyi no bɛyɛ ohiani;
nea ɔpɛ nsa ne ngo no rennya ne ho da.
18Amumɔyɛfo de wɔn nkwa to hɔ ma atreneefo,
na atorofo yɛ saa ma wɔn a wɔyɛ pɛ.
19Eye sɛ wobɛtena sare so,
sen sɛ wo ne ɔyere tɔkwapɛfo a ne koma haw no no bɛtena.
20Nnuan pa ne ngo ayɛ onyansafo fi ma,
nanso ɔkwasea di nea ɔwɔ nyinaa.
21Nea otiw trenee ne ɔdɔ no
nya nkwa, yiyedi ne anuonyam.
22Onyansafo tow hyɛ ahoɔdenfo kuropɔn so,
na odwiriw abandennen a wɔn werɛ hyɛ mu no gu fam.
23Nea ɔkora nʼano ne ne tɛkrɛma no
twe ne ho fi amanenya ho.
24Ɔhantanni a ɔma ne ho so no, ne din ne “Ɔfɛwdifo”
ɔde ahantan ntraso yɛ ade.
25Nea ɔkwadwofo kɔn dɔ no bɛyɛ owu ama no,
efisɛ ne nsa mpɛ adwumayɛ.
26Da mu nyinaa ɔpere sɛ obenya bebree,
nanso ɔtreneeni de, ɔma a ɔnnodow ho.
27Omumɔyɛfo afɔrebɔ yɛ akyiwade,
ne titiriw ne sɛ ɔde adwemmɔne bata ho.
28Ɔdansekurumni bɛyera,
na wɔbɛsɛe obiara a otie no no nso.
29Amumɔyɛfo di akakabensɛm,
na ɔtreneeni de, osusuw nʼakwan ho.
30Nyansa, nhumu ne nhyehyɛe biara nni hɔ a
ebetumi ayɛ yiye atia Awurade.
31Wosiesie apɔnkɔ ma ɔko da,
nanso nkonimdi yɛ Awurade dea.
221Din pa ye sen ahonya bebrebe;
sɛ wobedi wo ni ye sen dwetɛ anaa sikakɔkɔɔ.
2Ɔdefo ne ohiani wɔ ade baako,
Awurade ne wɔn nyinaa Yɛfo.
3Onitefo hu amanehunu a ɛreba na ohintaw ne ho,
nanso atetekwaa kɔ nʼanim konya amane.
4Ahobrɛase ne Awuradesuro
ɛma ahonya ne anuonyam ne nkwa.
5Nsɔe ne mfiri wɔ amumɔyɛfo akwan so,
nanso nea ɔbɔ ne kra ho ban no mmɛn ho.
6Kyerɛ abofra ɔkwan a ɔmfa so,
na sɛ onyin a ɔremfi so.
7Adefo di ahiafo so,
na boseagyefo yɛ nea ɔde fɛm somfo.
8Nea odua amumɔyɛsɛm no twa ɔhaw
na wɔbɛsɛe nʼabufuwhyew abaa.
9Ɔyamyefo benya nhyira
efisɛ ɔne ahiafo kyɛ nʼaduan.
10Pam ɔfɛwdifo na basabasayɛ nso bɛkɔ;
ntɔkwaw ne animka to atwa.
11Obi a ɔdɔ koma a mu tew na ne kasa ho yɛ nyam no,
benya ɔhene afa no adamfo.
12Awurade ani wɛn nimdeɛ,
na ɔsɛe ɔtorofo nsɛm.
13Ɔkwadwofo ka se, “Gyata bi wɔ mfikyiri hɔ!”
anaasɛ, “Wobekum me wɔ mmɔnten so.”
14Ɔbea waresɛefo anom yɛ amoa donkudonku;
nea ɔhyɛ Awurade abufuw ase no bɛtɔ mu.
15Agyimisɛm kyekyere abofra koma ho,
nanso nteɛso abaa bɛpam no akɔ akyiri.
16Obi besisi ohiani de apɛ ahonya,
anaa ɔbɛkyɛ ɔdefo ade, ne nyinaa de no kɔ ohia mu.
Anyansasɛm
17Yɛ aso na tie anyansasɛm yi;
fa wo koma di me nkyerɛkyerɛ akyi,
18efisɛ eye sɛ wokora saa nsɛm yi wɔ wo koma mu,
na ne nyinaa ada wʼano.
19Sɛ ɛbɛyɛ a wode wo ho bɛto Awurade so,
merekyerɛkyerɛ wo nnɛ, yiw ɛyɛ wo.
20Menkyerɛw mmɛ aduasa mmaa wo,
nea ɛyɛ afotusɛm ne nimdeɛ,
21a ɛkyerɛkyerɛ wo nokware ne nea akyinnye nni ho,
sɛnea wubenya mmuae pa ama nea ɔsomaa wo no ana?
22Mmɔ ahiafo korɔn, sɛ wɔyɛ ahiafo nti,
na nsisi wɔn a wonni bi wɔ asennii,
23efisɛ Awurade bedi wɔn asɛm ama wɔn,
na wafom afa wɔn a wɔfom ahiafo fa.
24Mfa obi a ne koma yɛ den no adamfo,
na mfa wo ho mmɔ nea ne bo nkyɛ fuw,
25anyɛ saa a, wubesua nʼakwan
na woakɔtɔ afiri mu.
26Nyɛ nea ɔde ne nsa hyɛ krataa ase di akagyinamu
anaasɛ odi akagyinamu;
27na sɛ wunni nea wɔde tua a
wobehuam wo mpa mpo afi wʼase.
28Ntutu tete abo a wɔde ato hye,
nea wo nenanom de sisii hɔ no.
29Wuhu obi a ne nsa akokwaw nʼadwuma ho ana?
Ahemfo anim na ɔbɛsom,
na ɔrensom wɔ mpapahwekwa anim.
231Sɛ wo ne ɔhene bi to nsa didi a,
hwɛ nea esi wʼanim no yiye,
2Sɛ woyɛ adidibrada a,
hyɛ wo ho so.
3Nni nʼaduan akɔnnɔ akɔnnɔ no akyi,
efisɛ saa aduan no daadaa nnipa.
4Mmiri wo mogya ani mpɛ sika;
hu nyansa na tɔ wo bo ase.
5Wʼani bɔɔ sika so ara pɛ, na atu ayera,
ampa ara ebefuw ntaban
na atu akɔ wim sɛ ɔkɔre.
6Nni obi a ɔyɛ pɛpɛe aduan,
nni nʼakɔnnɔ aduan akyi;
7efisɛ ɔyɛ obi a
bere biara osusuw sika ho.
Ɔka se, “Didi na nom,”
nanso ɛnyɛ ne koma mu.
8Kakra a woadi no wobɛfe,
na ɛno nti wo nkamfo so remma mfaso.
9Nkasa nkyerɛ ɔkwasea,
efisɛ ɔremfa nyansa a ɛwɔ wo kasa mu no.
10Ntutu tete abo a wɔde ato hye ngu,
na ntra ɔhye nkɔ ayisaa mfuw mu,
11efisɛ wɔn Gyefo yɛ den,
na obedi wɔn asɛm ama wɔn.
12Ma wo koma mmra nkyerɛkyerɛ so,
na wɛn wʼaso tie nimdeɛ.
13Ntwentwɛn abofra nteɛso so;
sɛ wode abaa teɛ no a, ɔrenwu.
14Fa abaa twe nʼaso
na gye ne kra fi owu mu.
15Me ba, sɛ wo koma hu nyansa a,
ɛno de, me koma ani begye;
16sɛ wʼano ka nea ɛteɛ a
me mu ade nyinaa ani begye.
17Mma wʼani mmere abɔnefo,
mmom bɔ Awurade suro ho mmɔden bere biara.
18Ampa ara anidaso wɔ hɔ ma wo daakye,
na wʼanidaso renyɛ ɔkwa.
19Me ba, tie, na hu nyansa,
ma wo koma mfa ɔkwantrenee so.
20Mfa wo ho mmɔ akɔwensafo
anaasɛ wɔn a wɔpɛ nam mmoroso ho,
21efisɛ, akɔwensafo ne adidibradafo bɛyɛ ahiafo,
na anikum fura wɔn ntamagow.
22Tie wʼagya a ɔwoo wo no,
na sɛ wo na bɔ aberewa a, mmu no animtiaa.
23Tɔ nokware na ntɔn da;
nya nyansa, ahohyɛso ne nhumu.
24Ɔtreneeni agya wɔ anigye bebree;
nea ɔwɔ ɔba nyansafo no ani gye ne ho.
25Ma wʼagya ne wo na ani nnye;
ma ɔbea a ɔwoo wo no nnya ahosɛpɛw.
26Me ba, fa wo koma ma me
na ma wʼani nkɔ mʼakwan ho,
27na oguamanfo yɛ amoa donkudonku
ɔyere huhuni yɛ ɔdaadaafo.
28Ɔtɛw, twɛn, te sɛ ɔkwanmukafo,
na ɔma mmarima mu atorofo dɔɔso.
29Hena na wɔadome no? Hena na odi awerɛhow?
Hena na odi aperepere? Hena na onwiinwii?
Hena na ɔwɔ atape nko ara? Hena na mogya ada nʼani so?
30Wɔn a wɔkyɛ nsa ho,
na wɔka nsa a wɔafrafra hwɛ.
31Nhwɛ nsa ani kɔkɔɔ no haa,
bere a ɛretwa yerɛw yerɛw wɔ kuruwa mu,
na ɛkɔ yɔɔ no.
32Awiei no, ɛka te sɛ ɔwɔ
na ɛwɔ bɔre te sɛ ahurutoa.
33Wʼani behu nneɛma a wunhuu da,
na woadwene nneɛma basabasa ho.
34Wobɛtɔ ntintan te sɛ hyɛn mu dwumayɛni a,
okura hyɛn dua a, ɛrehinhim mu den, na ehinhim wɔ po so.
35Na wobɛka se, “Wɔbɔ me, nanso mimpira.
Wɔboro me, nanso mente ɔyaw biara.
Bere bɛn na menyan
akɔpɛ nsa anom bio?”
241Mma wʼani mmere amumɔyɛfo,
mfa wo ho mmɔ wɔn;
2Efisɛ wɔn koma dwene atirimɔdensɛm ho,
na wɔn ano ka nea ɛde basabasayɛ ba ho asɛm.
3Wɔde nyansa na esi fi,
na nhumu mu na wɔma etim;
4ɛnam nimdeɛ so na wonya ademude a ɛho yɛ na
na ɛyɛ fɛ hyehyɛ nʼadan mu.
5Onyansafo wɔ tumi a ɛso,
na onimdefo nyin ahoɔden mu;
6nea ɔretu sa hia akwankyerɛ,
nea ɔrehwehwɛ nkonimdi no hia afotufo pii.
7Nyansa wɔ soro dodo ma ɔkwasea;
wɔ apon ano aguabɔ mu no, ɛnsɛ sɛ wobue wɔn ano.
8Onipa a ɔbɔ pɔw bɔne no,
wɔbɛfrɛ no ɔkɔtwebrɛfo.
9Ogyimifo nhyehyɛe yɛ bɔne,
nnipa kyi ɔfɛwdifo.
10Sɛ wʼaba mu gow wɔ ɔhaw mu a,
na wʼahoɔden sua!
11Gye wɔn a wɔde wɔn rekɔ akokum wɔn no nkwa;
na sianka wɔn a wɔtɔ ntintan kɔ akumii.
12Sɛ woka se, “Na yennim eyi ho hwee a,”
nea ɔkari koma hwɛ no nhu ana?
Nea ɔbɔ wo nkwa ho ban no nnim ana?
Ɔrentua nea obiara ayɛ so ka ana?
13Me ba, di ɛwo, efisɛ eye;
ɛwokyɛm mu wo yɛ wʼanom dɛ.
14Hu nso sɛ nyansa yɛ wo kra dɛ;
sɛ wunya a, wowɔ anidaso ma daakye,
na wʼanidaso renyɛ ɔkwa.
15Nkɔtɛw ɔtreneeni fi sɛ ɔkwanmukafo,
na nkɔtow nhyɛ nʼatenae so,
16Ɛwɔ mu sɛ ɔtreneeni hwe ase mpɛn ason de, nanso ɔsɔre bio,
na amumɔyɛfo de amanehunu baako ma wɔhwe ase.
17Sɛ wo tamfo hwe ase a mma ɛnyɛ wo dɛ;
na sɛ ohintiw a mma wo koma nni ahurusi,
18efisɛ Awurade behu wʼadwene na ɔrempɛ
na obeyi nʼabufuwhyew afi no so.
19Nhaw wo ho wɔ abɔnefo nti,
na mma wʼani mmere amumɔyɛfo nso,
20efisɛ, ɔbɔnefo nni anidaso biara daakye,
na wobedum amumɔyɛfo kanea.
21Me ba, suro Awurade ne ɔhene,
na mfa wo ho mmɔ atuatewfo ho,
22efisɛ saa baanu yi de, ɔsɛe bɛba wɔn so mpofirim;
na hena na onim amanehunu ko a wobetumi de aba?
Anyansafo Nsɛnka A Ɛkeka Ho
23Eyinom nso yɛ anyansafo Nsɛnka:
Atemmu a nhwɛanim wɔ mu no nye:
24Obiara a ɔbɛka akyerɛ nea odi fɔ se, “Wo ho nni asɛm” no,
nnipa bɛdome no na amanaman remmɔ no din pa.
25Na wɔn a wobu afɔdifo fɔ no, ebesi wɔn yiye,
na nhyira bɛba wɔn so.
26Mmuae pa
te sɛ mfewano.
27Wie wo mfikyidwuma
na siesie wo mfuw;
ɛno akyi, si wo fi.
28Nni adanse ntia ɔyɔnko a ɔnyɛɛ wo hwee,
na mfa wʼano nnaadaa.
29Nka se, “Nea wayɛ me no me nso mɛyɛ no bi;
nea ɔyɛe no mitua no so ka.”
30Menantew faa onihawfo afuw ho,
twaa mu wɔ nea onni adwene bobeturo nso ho;
31nsɔe afuw wɔ baabiara,
wura afuw akata asase no so,
na abo afasu no nso abubu.
32Mede me koma kɔɔ nea mihuu no so
na misuaa biribi fii mu:
33nna kakra, nkotɔ kakra,
nsa a woabobɔw de rehome kakra
34bɛma ohia aba wo so sɛ ɔkwanmukafo,
na nneɛma ho nna bɛba wo so sɛ obi a okura akode. Na ohia bɛtow akyere wo sɛ ɔkwanmukafo; ahokyere bɛtoa wo sɛ ɔkorɔmfowerɛmfo.
25Salomo Mmebusɛm Nkekaho
1Eyinom yɛ Salomo mmebusɛm nkekaho a Yudahene Hesekia afotufo kyerɛwee:
2Ɛyɛ Onyankopɔn anuonyamhyɛ sɛ wɔde asɛm sie;
sɛ wɔpɛɛpɛɛ asɛm mu nso hyɛ ahemfo anuonyam.
3Sɛnea ɔsoro korɔn na asase mu dɔ no,
saa ara na wɔrentumi nhwehwɛ ahemfo koma mu.
4Sɛ woyi dwetɛ ho fi a,
na ato nea ɛkɔ dwetɛdwumfo nsam;
5Yi amumɔyɛfo fi ɔhene anim,
na trenee bɛma nʼahengua atim.
6Mma wo ho so wɔ ɔhene anim,
na mpere dibea wɔ atitiriw mu;
7Eye ma no sɛ ɔbɛka akyerɛ wo se, “Bra soro ha,”
sen sɛ ɔbɛbrɛ wo ase wɔ otitiriw bi anim.
Nea wode wʼani ahu no
8mpɛ ntɛm mfa nkɔ asennii,
na sɛ awiei no wo yɔnko gu wʼanim ase a
dɛn na wobɛyɛ?
9Sɛ wo ne wo yɔnko di asɛm a
nna obi foforo ahintasɛm adi,
10anyɛ saa a, nea ɔbɛte no begu wʼanim ase
na din bɔne a wubenya no rempepa da.
11Asɛm a wɔka no sɛnea ɛfata no
te sɛ sika kɔkɔɔ a wɔabɔ sɛ aprɛ
de atuatua dwetɛ nsiesiei mu.
12Sikakɔkɔɔ asokaa anaa sikakɔkɔɔ ankasa ahyehyɛde
te sɛ onyansafo animka a ɔde ma nea ɔyɛ aso ma no.
13Sɛnea sukyerɛmma ma wim dwo wɔ otwabere mu no,
saa ara na ɔsomafo nokwafo te ma wɔn a wɔsoma no no;
na ɔma ne wuranom akomatɔyam.
14Omununkum ne mframa a ɛmfa osu mma no
te sɛ onipa a ɔde akyɛde a ɔmmfa mma hoahoa ne ho.
15Ntoboase ma sodifo ti da,
na tɛkrɛmabere tumi bu dompe mu.
16Sɛ wunya ɛwo a, nni ntra so,
ne bebrebe bɛma woafe.
17Ntaa nkɔ wo yɔnko fi,
wo ho fono no a, ɔbɛtan wo.
18Onipa a odi adansekurum tia ne yɔnko no
te sɛ kontibaa, afoa anaa bɛmma a ano yɛ nnam.
19Ɛse a ɛyare ɔkekaw anaa nan a ɛyɛ apakye
te sɛ nea wode wo ho to ɔtorofo so hiada mu.
20Nea ɔto dwom kyerɛ ɔwerɛhowni no,
te sɛ nea ɔpa ntama gu awɔwbere mu
anaa te sɛ nsa nyinyanyinya a wohwie gu apirakuru so.
21Sɛ ɔkɔm de wo tamfo a, ma no aduan nni;
sɛ osukɔm de no a, ma no nsu nnom.
22Sɛ woyɛ saa a, wobɛsosɔ nnyansramma agu nʼatifi,
na Awurade bɛma wo akatua.
23Sɛnea atifi fam mframa de osu ba no,
saa ara na tɛkrɛma a edi nseku de omuna ba.
24Eye sɛ wobɛtena suhyɛ twɔtwɔw ase baabi,
sen sɛ wo ne ɔyere tɔkwapɛfo bɛtena fie.
25Nsuonwini a ɔkra a atɔ beraw nya no
te sɛ anigyesɛm a efi akyirikyiri.
26Asuti a afono anaa abura a ayɛ pɔtɔɔ
te sɛ ɔtreneeni a ogyaa ne ho ma amumɔyɛfo.
27Enye sɛ wodi ɛwo ntraso,
saa ara na ɛnyɛ anuonyam sɛ obi bɛhwehwɛ nsɛm a mu dɔ mu.
28Onipa a onni ahohyɛso no
te sɛ kuropɔn a nʼafasu abubu agu fam.
261Sɛnea sukyerɛmma te ahuhurubere anaasɛ osu wɔ otwabere no,
saa ara na anuonyam mfata ɔkwasea.
2Sɛnea apatuprɛw tu anaasɛ asomfena tu dannan ne ho no,
saa ara na nnuabɔ hunu nsi hwee.
3Ɔkafo abaa wɔ hɔ ma ɔpɔnkɔ, nnareka wɔ hɔ ma afurum,
na abaa wɔ hɔ ma nkwaseafo akyi.
4Nhwɛ ɔkwasea agyimisɛm so mma no mmuae,
anyɛ saa a wo nso bɛyɛ sɛ ɔno.
5Gyina ɔkwasea agyimisɛm so ma no mmuae,
anyɛ saa a ɛbɛyɛ no sɛ onim nyansa.
6Sɛ wode nkra bi soma ɔkwasea a,
ɛte sɛ wutwitwa wʼankasa wʼanan anaasɛ wonom awuduru.
7Apakye nan a awu na ɛsensɛn hɔ no,
yɛ mmebusɛm a ɛda ɔkwasea ano.
8Ɔbo a wɔakyekyere afam ahwimmo so
te sɛ anuonyam a wɔde ama ɔkwasea.
9Nsɔe dua a ɔkɔwensani kita no
te sɛ mmebusɛm a ɛda ɔkwasea ano.
10Nea ɔbɔ ɔkwasea anaa obi hunu paa no
te sɛ agyantowni a opira nnipa kwa.
11Sɛnea ɔkraman san kɔ ne fe ho no,
saa ara na ɔkwasea ti nʼagyimisɛm mu.
12Wuhu obi a ɔyɛ onyansafo wɔ nʼankasa ani so ana?
Anidaso pii wɔ ɔkwasea mu sen no.
13Ɔkwadwofo ka se, “Gyata wɔ ɔkwan no mu,
gyatakeka nenam mmɔnten no so!”
14Sɛnea ɔpon di akɔneaba wɔ ne mpontare so no,
saa ara na ɔkwadwofo twa ne ho wɔ ne mpa so.
15Ɔkwadwofo de ne nsa si aduan mu,
na ɛyɛ no anihaw sɛ obeyi akɔ nʼano.
16Ɔkwadwofo yɛ onyansafo wɔ ɔno ankasa ani so
sen nnipa baason a wodwen asɛm ho na wɔabua.
17Obi a oso ɔkraman aso twe no no
te sɛ obi a ɔretwa mu na ɔde ne ho kɔfra ntɔkwaw a ɛmfa ne ho mu.
18Ɔbɔdamfo a ɔtotow atuo
anaa agyanwerɛmfo no
19te sɛ obi a, ɔdaadaa ne yɔnko
na ɔka se, “Na mede redi agoru!”
20Nnyansin hi a ogya dum;
nseku nni hɔ a ntɔkwaw to twa.
21Sɛnea gyabiriw dan nnyansramma na nnyina dan ogya no,
saa ara na ɔtɔkwapɛfo hyɛ ntɔkwaw mu takramugya.
22Osekuni ano asɛm te sɛ aduan a ɛyɛ dɛ;
ɛhyɛnhyɛn onipa akwaa mu nyinaa.
23Sɛnea ama kata asankagow ho no
saa ara na tɛkrɛmadɛ kata amumɔyɛ koma so.
24Onipa bɔne kasa te sɛ nea oye,
nanso nnaadaa ahyɛ ne koma ma.
25Ɛwɔ mu sɛ ne kasa yɛ dɛ de, nanso nnye no nni,
efisɛ abususɛm ason ahyɛ ne koma ma.
26Ebia nnaadaa bɛkata nʼadwemmɔne so,
nanso nʼamumɔyɛsɛm bɛda adi wɔ bagua mu.
27Sɛ onipa tu amoa a, ɔbɛtɔ mu;
sɛ onipa pirew ɔbo a, ɛbɛsan aba no so.
28Atoro tɛkrɛma kyi wɔn a ogu wɔn ho fi,
na adɛfɛdɛfɛ ano de ɔsɛe ba.
271Mfa ɔkyena nhoahoa wo ho,
na wunnim nea ɛda bi de bɛba.
2Ma ɔfoforo nkamfo wo; na ɛnyɛ wo ankasa;
ma emfi ɔfoforo anom na ɛnyɛ wo.
3Ɔbo mu yɛ duru, na nwea yɛ adesoa,
nanso ɔkwasea abufuwhyew yɛ duru sen emu biara.
4Abufuw tirim yɛ den, na abufuwhyew sɛe ade,
na hena na obetumi agyina ninkutwe ano?
5Animka a ɛda gua
ye sen ɔdɔ a asuma.
6Apirakuru a efi adamfo nkyɛn no ye
sen ɔtamfo mfewano bebrebe.
7Ɛwo nyɛ nea wamee akɔnnɔ,
nanso nea ɛyɛ nwen mpo yɛ nea ɔkɔm de no no nʼanom dɛ.
8Onipa a wayera ne fi kwan,
te sɛ anomaa a wafi ne berebuw mu rekyinkyin.
9Ngo ne aduhuam ma koma ani gye,
adamfo ho anigye fi nʼafotu pa a ɔma.
10Nnyaa wʼadamfo ne wʼagya adamfo mu,
nkɔ wo nuabarima fi bere a ɔhaw ato wo,
na ɔyɔnko a ɔbɛn wo no ye sen onuabarima a ɔwɔ akyirikyiri.
11Me ba, hu nyansa na ma me koma ani nnye;
ɛno na ɛbɛma manya mmuae ama obiara a obu me animtiaa.
12Mmadwemma hu asiane na wohintaw,
nanso ntetekwaafo kɔ wɔn anim kɔtɔ mu.
13Fa atade a ɛhyɛ obi a odi ɔhɔho akagyinamu;
sɛ ɔregyina ɔbea huhufo akyi a, fa si awowa.
14Sɛ obi teɛ mu hyira ne yɔnko anɔpahema a,
wɔbɛfa no sɛ ɛyɛ nnome.
15Ɔyere tɔkwapɛfo te sɛ
ahumtuda nsusosɔ wɔ ɔdan a enwin so;
16sɛ wopata no a, ɛte sɛ nea wopata mframa
anaa wode wo nsa beso ngo mu.
17Dade sew dade,
saa ara na onipa sew ɔfoforo.
18Nea ɔhwɛ borɔdɔma dua so no bedi so aba,
na nea ɔsom ne wura no, wɔbɛhyɛ no anuonyam.
19Sɛnea nsu yi animdua kyerɛ no,
saa ara na onipa koma da onipa no adi.
20Sɛnea Owu ne Ɔsɛe bo ntɔ da no,
saa ara, na onipa ani nso bo ntɔ da.
21Kyɛmfɛre wɔ hɔ ma dwetɛ na fononoo wɔ hɔ ma sikakɔkɔɔ,
nanso wɔnam nkamfo a onipa nya so na ɛsɔ no hwɛ.
22Sɛ wowɔw ɔkwasea wɔ ɔwaduru mu,
sɛ wode ɔwɔma wɔw no te sɛnea wusiw aburow a,
worentumi nyi agyimisɛm mfi ne ho.
23Ma ɛnyɛ wo asɛnhia sɛ wubehu wo nguankuw tebea,
na ma wʼani nkɔ wo anantwikuw so;
24efisɛ, ahonya ntena hɔ daa,
na ahenkyɛw ntena hɔ mma awo ntoantoaso nyinaa.
25Sɛ wotwa sare no na foforo fifi,
na wɔboaboa nkoko so sare no ano a,
26ɛno de, nguantenmma no bɛma wo ntama,
na mmirekyi ama sika a ɛtɔ mfuw.
27Wubenya mmirekyi nufusu bebree
ama wo ne wʼabusuafo adi
ne aduan ama wo mmaawa.
281Omumɔyɛfo guan bere a obiara ntaa no,
nanso atreneefo koko yɛ duru sɛ gyata.
2Atuatewman nya sodifo pii,
nanso onipa a ɔwɔ nhumu ne nimdeɛ ma mmara yɛ adwuma.
3Sodifo a ɔhyɛ ahiafo so no
te sɛ osu mu ahum a ennyaw nnɔbae bi wɔ akyi.
4Wɔn a wɔpo mmara no kamfo amumɔyɛfo,
na wɔn a wodi mmara so no siw wɔn kwan.
5Abɔnefo nte atɛntrenee ase,
nanso wɔn a wɔhwehwɛ Awurade no, te ase yiye.
6Ohiani a ne nantew ho nni asɛm
ye sen ɔdefo a nʼakwan yɛ kɔntɔnkye.
7Nea odi mmara so yɛ ɔba a ɔwɔ nhumu,
nanso nea ɔne adidibradafo bɔ no gu nʼagya anim ase.
8Nea ogye mfɛntom mmoroso de nya ne ho no,
ɔboaboa ano ma nea ɔbɛyɛ ahiafo adɔe.
9Sɛ obi nni mmara so a,
ne mpaebɔ mpo yɛ akyiwade.
10Nea odi atreneefo anim de wɔn fa ɔkwan bɔne so no
bɛhwe ɔno ankasa afiri mu,
nanso wɔn a wɔn ho nni asɛm no benya agyapade a eye.
11Ɔdefo tumi yɛ onyansafo wɔ nʼankasa ani so,
nanso ohiani a ɔwɔ nhumu no hu sɛnea ɔte.
12Sɛ atreneefo di nkonim a, nnipa di ahurusi pii;
nanso sɛ amumɔyɛfo nya tumi a nnipa kohintaw.
13Onipa a ɔkata ne bɔne so no nnya nkɔso,
na nea ɔka ne bɔne na ogyae yɛ no nya ahummɔbɔ.
14Nhyira nka nea osuro Awurade bere nyinaa,
nanso nea opirim ne koma no tɔ amane mu.
15Omumɔyɛfo a odi nnipa a wonni mmoa so no
te sɛ gyata a ɔbobɔ mu anaa sisi a nʼani abere.
16Ɔsodifo tirimɔdenfo nni adwene,
na nea okyi mfaso a wɔnam ɔkwan bɔne so nya no benya nkwa tenten.
17Nea awudi ma ne tiboa bu no fɔ no
bɛyɛ ɔkobɔfo akosi ne wu da;
wɔmma obiara nsiw no kwan.
18Nea ne nantew ho nni asɛm no, wogye no fi ɔhaw mu,
nanso nea nʼakwan yɛ kɔntɔnkye no bɛhwe ase mpofirim.
19Nea ɔyɛ nʼasase so adwuma no benya aduan pii,
nanso wɔn a wodi nnaadaasɛm akyi no benya wɔn so ne wɔn hia.
20Wobehyira onipa nokwafo pii,
na nea ɔpere pɛ ahonyade no remfa ne ho nni.
21Nhwɛanim nye,
nanso aduan kakraa bi nti nnipa bɛyɛ bɔne.
22Nea ɔyɛ pɛpɛe pere sɛ ɔbɛyɛ ɔdefo
na onnim sɛ ohia retwɛn no.
23Nea ɔka obi anim no bɛsɔ nnipa ani akyiri no
asen nea ɔwɔ tɛkrɛmadɛ.
24Nea ɔbɔ nʼagya anaa ne na korɔn
na ɔka se, “Ɛnyɛ bɔne no,”
ɔne ɔsɛefo na ɛbɔ.
25Odifudepɛfo de mpaapaemu ba
na nea ɔde ne ho to Awurade so no benya nkɔso.
26Nea ogye ne ho di no yɛ ɔkwasea,
na nea ɔnantew nyansa mu no wobegye no.
27Nea ɔma ahiafo no, hwee renhia no,
nanso nea obu nʼani gu wɔn so no nya nnome pii.
28Sɛ amumɔyɛfo nya tumi a, nnipa kohintaw;
na sɛ amumɔyɛfo ase tɔre a, atreneefo ase dɔ.
291Obi a ɔkɔ so yɛ tufoante wɔ animka pii akyi no
wɔbɛsɛe no mpofirim a wɔrennya ano aduru.
2Sɛ atreneefo di yiye a, nnipa no di ahurusi;
sɛ amumɔyɛfo di nnipa so a, wusi apini.
3Onipa a ɔdɔ nyansa no ma nʼagya anigye,
nanso nguamanfo yɔnko sɛe nʼahonya.
4Ɔhene nam atɛntrenee so ma ɔman no asomdwoe,
nanso nea ɔde adifudepɛ gye adanmude no bɔ ɔman no.
5Obiara a ɔdaadaa ne yɔnko no
sum ne nan afiri.
6Ɔdebɔneyɛni bɔne sum no afiri,
nanso ɔtreneeni betumi ato dwom ama nʼani agye.
7Ahiafo atɛntreneebu ho hia atreneefo,
nanso amumɔyɛfo nni saa ɔtema no.
8Fɛwdifo de basabasayɛ ba kuropɔn mu,
nanso anyansafo sianka abufuw.
9Sɛ onyansafo de ɔkwasea kɔ asennii a,
ɔkwasea no bobɔ mu kasa di fɛw, na asomdwoe mma.
10Mogyapɛfo kyi ɔnokwafo,
na wɔhwehwɛ sɛ wobekum nea ɔteɛ.
11Ɔkwasea da abufuw nyinaa adi,
nanso onyansafo hyɛ ne ho so.
12Sɛ ɔsodifo tie nkontomposɛm a,
nʼadwumayɛfo nyinaa bɛyɛ amumɔyɛfo.
13Ohiani ne ɔsohyɛfo nyinaa wɔ saa ade baako yi:
Awurade ma wɔn baanu nyinaa ani a wɔde hu ade.
14Sɛ ɔhene di ahiafo asɛm yiye a,
nʼahengua betim hɔ daa.
15Nteɛso abaa ma nyansa,
na abofra a wɔde ne pɛ ma no no, gu ne na anim ase.
16Sɛ amumɔyɛfo di yiye a, bɔne nso kɔ so,
na atreneefo behu wɔn asehwe.
17Teɛ wo ba, na ɔbɛma wo asomdwoe;
ɔbɛma wo kra ani agye.
18Sɛ anisoadehu nni hɔ a nnipa no yɛ basaa;
na nhyira nka nea odi mmara so.
19Wɔmfa anom nsɛm kɛkɛ nteɛ ɔsomfo;
ɔte ase de, nanso ɔremfa.
20Wuhu obi a ɔpɛ ntɛm kasa ana?
Ɔkwasea wɔ anidaso sen no.
21Sɛ obi kokɔ ne somfo fi ne mmofraase a,
awiei no ɔde awerɛhow na ɛbɛba.
22Onipa a ne bo afuw de mpaapaemu ba,
na nea ne bo nkyɛ fuw no yɛ bɔne pii.
23Onipa ahomaso brɛ no ase,
nanso nea ɔwɔ ahobrɛase no nya anuonyam.
24Nea ɔboa ɔkorɔmfo no haw ɔno ankasa ho.
Wɔama waka ntam nti osuro sɛ obedi adanse.
25Onipa ho suro betumi ayɛ afiri,
na nea ɔde ne ho to Awurade so no, wobegye no.
26Bebree hwehwɛ sɛ wobenya ɔhene ne no akasa,
nanso onipa nya atɛntrenee fi Awurade nkyɛn.
27Atreneefo kyi atorofo;
na amumɔyɛfo kyi wɔn a wɔn akwan teɛ.
30Agur Nsɛm A Ɔkae
1Yake babarima Agur nsɛm a ɔkae a ɛyɛ nkuranhyɛ:
Saa ɔbarima yi ka kyerɛɛ Itiel ne Ukal se:
2“Me na minnim hwee koraa wɔ nnipa mu,
minni onipa ntease.
3Minsuaa nyansa,
na minni Ɔkronkronni no ho nimdeɛ nso.
4Hena na waforo akɔ ɔsoro na wasian aba fam?
Hena na wabɔ mframa boa wɔ ne nsam?
Hena na ɔde nʼatade abɔ nsu boa?
Hena na ɔbɔɔ asase tamaa yi?
Ne din de dɛn, na ne babarima nso din de dɛn?
Sɛ wunim a ka kyerɛ me!
5“Onyankopɔn asɛm biara yɛ nokware;
ɔyɛ nkatabo ma wɔn a woguan toa no.
6Mfa biribi nka nʼasɛm ho,
anyɛ saa a ɔbɛka wʼanim ama woayɛ ɔtorofo.
7“Awurade, nneɛma abien na mehwehwɛ afi wo nkyɛn;
mfa nkame me ansa na mawu:
8ma me ne atoro ne nnaadaasɛm ntam nware koraa;
mma mennyɛ ohiani anaa ɔdefo;
nanso ma me me daa aduan nkutoo.
9Anyɛ saa a, ebia minya me ho pii a ɛbɛma mapa wo
na maka se, ‘Hena ne Awurade?’
Anaa mɛyɛ ohiani na mabɔ korɔn,
na ama magu me Nyankopɔn din ho fi.
10“Nsɛe ɔsomfo din nkyerɛ ne wura;
sɛ woyɛ saa a, ɔbɛdome wo na wubetua so ka.
11“Nnipa bi dome wɔn agyanom,
na wonhyira wɔn nanom nso;
12Wɔn a wɔteɛ wɔ wɔn ankasa ani so
nanso wɔnhohoroo wɔn ho fi no;
13wɔn a wɔn ani tra ntɔn,
na wobu animtiaa;
14wɔn a wɔn se yɛ afoa
na asekan hyehyɛ wɔn abogye mu
wɔn na wɔbɛtɔre ahiafo ase afi asase so,
na wɔayi ahiafo afi adesamma mu.
15“Amemem wɔ mmabea baanu
a wɔteɛ mu se, ‘Fa ma! Fa ma!’
“Nneɛma abiɛsa na ɛmmee da
anan na ɛnka da se, ‘Eye!’
16Ɔda,
obonin awotwaa,
asase a ɛyɛ wosee daa,
ne ogya a ɛnka da se, ‘Eye!’
17“Ani a eyi agya ahi,
na ebu ɛna animtiaa no,
obon mu kwaakwaadabi betutu,
na apete abedi.
18“Nneɛma abiɛsa na ɛyɛ me nwonwa,
anan na mente ase:
19Ɔkwan a ɔkɔre nam so wɔ wim,
sɛnea ɔwɔ nantew ɔbotan so,
ɔkwan a hyɛn nam so wɔ po tamaa so,
ne sɛnea ɔbarima dɔ ababaa.
20“Ɔbea ɔwaresɛefo kwan ni:
Odidi, ɔpepa nʼano
na ɔka se, ‘Menyɛɛ mfomso biara.’
21“Nneɛma abiɛsa na ɛma asase wosow,
anan na asase ntumi nnyina ano:
22akoa a wabɛyɛ ɔhene,
ɔkwasea a wadidi amee,
23ɔbea a wɔmpɛ no na waware,
afenaa a otu nʼawuraa tena nʼanan mu.
24“Nneɛma nketenkete anan na ɛwɔ asase so,
nanso wɔyɛ anyansafo ankasa:
25Ntɛtea yɛ abɔde nketewa a wonni ahoɔden,
nanso wɔboaboa wɔn aduan ano ahuhuru bere mu;
26Nkukuban30.26 Nkukuban yɛ nnanko mu ahorow bi a, wɔtena akuwakuw wɔ mmepɔw mu. yɛ abɔde a wonni ahoɔden,
nanso wɔyɛ wɔn afi wɔ abotan mu,
27mmoadabi nni ɔhene,
nanso wɔsa so akuwakuw, kɔ wɔn anim;
28wotumi de nsa kyere ɔketew,
nanso wohu no abirɛmpɔn ahemfi.
29“Nneɛma abiɛsa na wɔwɔ abirɛmpɔnnantew,
anan na wɔkeka wɔn ho te sɛ abirɛmpɔn:
30gyata, mmoadoma hene a, biribiara mmɔ no hu;
31akokɔnini a ɔretutu taataa,
ɔpapo,
ne ɔhene a nʼasraafo atwa no ho ahyia.
32“Sɛ woayɛ ɔkwasea ama wo ho so,
anaa woadwene bɔne a,
ma wʼani nwu na mua wʼano!
33Sɛnea wɔka nufusu nu mu a srade fi mu ba,
na wokyinkyim hwene a etu mogya no,
saa ara na abufuw de akasakasa ba.”
31Ɔhene Lemuel Nsɛm
1Ɔhene Lemuel nsɛm a ɛyɛ nkuranhyɛ a ne na kyerɛɛ no:
2Tie, me babarima! Tie, me yafunu ba,
Tie, me bɔhyɛ ba, me mpaebɔ ho mmuae!
3Nsɛe wʼahoɔden wɔ mmea31.3 Saa mmea yi yɛ mmea nguamanfo a wɔwɔ ahemfi a wobetumi atwe ɔhene adwene afi nʼadwuma so. ho,
wɔn a wogu ahemfo asu no.
4Enye mma ahemfo, Lemuel,
asanom nye mma ahemfo,
ɛnsɛ sɛ sodifo pere bobesa ho;
5sɛ wɔnom nsa a wɔn werɛ befi nea mmara no ka,
na wɔn a wɔhyɛ wɔn so no rennya nea ɛyɛ wɔn kyɛfa.
6Fa bobesa ma wɔn a wɔresɛe,
na fa nsa ma wɔn a wɔwɔ amanehunu mu;
7Momma wɔnnom, na wɔn werɛ mfi wɔn hia,
na wɔnnkae wɔn awerɛhow bio.
8Kasa ma wɔn a wontumi nkasa mma wɔn ho,
kasa ma mmɔborɔfo yiyedi.
9Kasa na bu atɛntrenee;
kasa ma ahiafo ne onnibi yiyedi.
Awiei: Ɔyere A Ɔsom Bo
10Ɔyere pa, hena na obenya?
Ɔsom bo pa ara sen nhene pa.
11Ne kunu wɔ ne mu ahotoso pa ara,
na biribiara a ɛwɔ bo nhia no.
12Ɔde nea eye brɛ no, na ɛnyɛ ɔhaw,
ne nkwanna nyinaa mu.
13Ɔhwehwɛ oguannwi ne asaawa
na ɔde ne nsa nwen wɔ fɛw so.
14Ɔte sɛ aguadifo ahyɛn,
ɔde ne nnuan fi akyirikyiri ba.
15Ade nnya nkyee no na wasɔre;
osiesie aduan ma nʼabusuafo
na ɔkyekyɛ nnwuma ma ne mmaawa.
16Osusuw afuw ho na ɔtɔ;
ofi nea onya mu yɛ bobeturo.
17Ɔde nsi yɛ nʼadwuma;
nʼabasa mu wɔ ahoɔden ma nʼadwuma.
18Ɔhwɛ sɛ nʼaguadi so wɔ mfaso,
na ne kanea anum anadwo.
19Daa, na ne nsa kura tadua mu
a ne nsateaa nso retoatoa asaawa.
20Ogow ne nsam ma ahiafo
na ne nsa so ohiani so.
21Sɛ sukyerɛmma tɔ a ne yam nhyehye no wɔ ne fifo ho;
efisɛ wɔn nyinaa wɔ adurade a wɔde ko awɔw.
22Ɔyɛ ne mpasotam;
na ofura nwera ne sirikyi ntama.
23Ne kunu wɔ anuonyam wɔ kuropɔn pon ano,
faako a ɔne asase no so mpanyimfo tena.
24Ɔpempam nwera ntade tontɔn,
na otu nkyekyeremu ma aguadifo.
25Ɔwɔ ahoɔden ne anuonyam;
na onsuro nna a ɛwɔ nʼanim.
26Ɔkasa nyansa mu,
na nokware nkyerɛkyerɛ wɔ ne tɛkrɛma so.
27Ɔhwɛ ne fi mu nnwuma so
na onnyigye anihaw so.
28Ne mma sɔre a wɔfrɛ no nhyira;
ne kunu nso saa ara, na ɔkamfo no se,
29“Mmea pii yɛ nneɛma a ɛwɔ din
na wo de, wosen wɔn nyinaa.”
30Ɔbea kɔnnɔfo yɛ nnaadaa, na ahoɔfɛ twa mu ntɛm so;
nanso ɔbea a osuro Awurade no fata nkamfo.
31Fa abasobɔde a wanya no ma no,
na wɔnkamfo ne nnwuma wɔ kuropɔn pon ano.