Рим

РИМ АГЬЛАРИХЬНА ВУЙИ КАГЪАЗ

Павел жугьуд аьлим вушра, чаз Месигь ачмиш гъашиган, дугъкан Гьадгъан терефкар шулу. Павелиантина Гирами Рюгьну, Иса бадали, гизаф кагъзар гъидикІну. Думу кагъзариъ Исайихъ хъугъвалин мяна-метлебнакан ктибтура ва Исайин сифте терефкрариз алахьру суалариз жавабар тувра. Римдиъ Исайин терефкрариз гъибикІу му кагъзин мяна Аллагьдиз къаршу удучІву ва Дугъан табшуругъар ярхла гъапІу адмийирикан ву. Аллагьдихьан, дурари гъапІу ва апІурайи гунгьариз лигуйиш, дурар ухдитІан терг апІуз шуйи, хъа Дугъу дици гъапІундар. Дурар гьич фтизкІа лайикь даршра, дурариз Аллагьди гизаф багьа багъиш тувра: гьадрариз гьадабтІну ккуни жаза Месигьди Чан кІул’ина гъадабгънайиган, аьршарин ихь Адаш, дурар вари Чаз веледарди кьабул апІуз гьарган гьязур ву. Шли му багъиш хъугъувалиинди кьабул гъапІиш, гьацирин неинки гунгьарилан хил алдабгъуру, хъа Аллагьди думу гьуркІну кьабул апІуру ва думу Аллагьдихъди гьаргандин уьмрин эйси шулу. Мициб гьялну Исайин терефкрариз, чпин вари уьмриъ, аьхю тясир апІуру. Кагъзиъ, Павелинси, Месигьдин тереф дибиснайи аьлимарин фагьум-фикир фициб дубхьну ккундуш, гьаддиз гизаф фикир тувра. Кагъзин ахириъ, насигьятар туври, Исайин терефкрариз фици яшамиш хьуб лайикь вуш, бикІура. Аллагьдиз адмийир масанди ву, фицики дурарихьанра чпин багахьлуйир ккун дарапІди гъузуз шулдар.

Саламар пуб

¹ Иса Месигьдин лукІ вуйи, Аллагьди вакил хьуз кадагънайи ва Чан пайгъамбрарилантина Гирами китабариъ Чав гаф тувнайиганси, Аллагьдин Ужувлан хабар гъабхуз дих дапІнайи Павелихьан саламар. ³ Му Хабарнаъ, Чан жил’ин гъабхьи уьмриз дилигну, Давудрин тухмиъ бабкан гъахьи Аллагьдин Балкан кІура, ⁴ хъа Гирами Рюгьналантина Думу, гъачІихъан, чІиви духьну, Аллагьдин Бай вуди кьудратниинди улупна. Му ихь Агъа, Иса Месигь ву. ⁵ Гьадгъулантина узуз, Аллагь аьгъдру халкьар хъугъувалихъна ва хъпехъувалихъна хпан бадали, вакилвалин багъиш гъурубкьунзуз. Му ляхнар Дугъан ад бадали вуйидар ву. ⁶ Учвура гьацдар халкьарикан вучва: Аллагьди учвуз Иса Месигьдин терефкрар хьуз дих дапІна. ⁷ Узу му, учвуз, вари Римдиъ яшамиш шулайидар, Аллагьдиз ккунидар ва Аллагьдин гирами халкь хьуз дих дапІнайидар, бикІуразачвуз.

Уж’вал ва мясляаьт ибшричвуз Аллагьдихьан, ихь Адашдихьан ва Агъа Иса Месигьдихьан.

Чухсагъулин ккарагуб. Римдиз гъюз тямягь хъайивал

⁸ Сифте нубатнаъ, учвхъан варидарихъанди, Иса Месигьдилантина узу йиз Аллагьдиз баркаллагь кІураза, фицики, вари дюн’я вуйибси, адмийириз ичв хъугъуваликан ебхьура. ⁹ Вари йиз юкІв хъипну, Аллагьдин гъуллугънаъ аза. Дугъан Балкан варидариз Ужувлан хабар дебккри, гьарган узу учву кІваин алауразачву. Магьа дидин шагьид Аллагь. ¹⁰ Гьарган узу йиз ккарагбариъ, Аллагьдин амриинди, узу учвухьна гъюз хьибдайкІан, кІури, тІалаб апІури шулза. ¹¹ Фицики, учвуз кьувват гъабхи рюгьнан багъиш учвухъди пай апІуз, йиз учвухьна гъюз гизаф тямягь хъайиз, ¹² жараси кІури гъабшиш, ихь хъугъувалилантина чиб-чпихьан кьувват бисидихьа – учву узхьан ва узу учвхьан. ¹³ Гъардшар, учвуз аьгъяди ккундузуз, жара халкьаризси, учвузра узкан артухъси мянфяаьт ктабгъуз шлуси, гизаф ражари узу учвухьна гъюз гьязур гъахьунза, хъа гьамусдизкьан, манигъвалар алахьури, гъюз гъабхьундарзухьан.

¹⁴ Вари халкьариз: гьам грекариз, улихь хьайи, ва имбудариз, кьяляхъ хъайи, гьам аьяндрариз ва сабдиканра хабар адрудариз – вардиз узу буржлу вуза. ¹⁵ Магьа гьаддиз узу учвуз, Римдиъ яшамиш шулайидариз, Агъайин Ужувлан хабар дебккуз гьязур вуза.

Ужувлан хабарнан кьувват

¹⁶ Узуз Агъайин Ужувлан хабар рабгъуз нач дарзуз, гьаз гъапиш дидиъ гьарсар хъугъру кас уьрхюз шлу Аллагьдин гьюкум а – сифте жугьдар, ва хъасин имбу халкьар. ¹⁷ Му Ужувлан хабарну, Аллагьди хъугъувалилантина, сифте бинайиан ккудубкІайизкьан, адмийирикан фици дугъри касар ктауруш, улупура. Гирами китабариъ дибикІна: «Дугъри касдиз хъугъвали уьмур тувди».

Вари адмийир гунагькрар ву

¹⁸ Гьякьвал чпин нягьякьвалихьди ккапІрайи адмийири апІру вари чІурубдиз ва гьякьсузвализ аьршариан Аллагьдин хъял гъюру. ¹⁹ Адмийирихьан удукьру Аллагьдикан вуйи аьгъювалар, дурариз аьгъю гъахьну, гьаз гъапиш, Аллагьди Чав Чакан аьгъю хьуз гъитну. ²⁰ Дюн’я арайиз гъабхихъанмина дярябкъру гьаммишандин кьувват ва Аллагьдин заанвал ачухъди аьгъю шула, фицики гьаму вари Аллагьди халкь гъапІубдиинди рябкъюра. Гьаддиз, гьацдар адмийирилан хил алдабгъуб хьибдар. ²¹ Дурариз Аллагь аьгъяйишра, дурари хай шлуси Дугъаз гьюрмат гъапІундайи. Мидин ерина, дурар чпин файдасуз фикрар-фагьмариъ ахъну, ва дурарин ахмакь юкІвар кІару гъахьну. ²² Чпи фагьумлу ксар вуча кІурашра, дурар ахмакьар гъахьну. ²³ Дурари аьжалсуз Аллагьдин ад, аьжал хъайи адмийирин, жакьварин, гьяйванатарин, улчвухури гъягъру гьяшаратарин идоларихъ гьюдюхну.

²⁴ Гьаддиз Аллагьди дурар, чпин абдал тямягьяриъ, бедендиз ккуни кфирвалариъ аъру, чпин жанар, чиб-чпихъди чиркин апІуз гъитру. ²⁵ Дурари Аллагьдикан вуйи гьякьвал кучІларихъ гьюдюхнийи; хилари гъапІу шей’ариз икрам апІуйи, гьадрарин гъуллугънаъ шуйи, хъа халкь ГъапІурин, гьаммишандиз ужувлиинди Айирин – ваъ. Амин.

²⁶ Гьамцдар апІруган, Аллагьди дурар чпин аьйибнан тямягьяриъ гъитнийи. Дишагьлийири жиларихъди духьну ккунивал, табиаьтдиз къаршуди, дишагьлийирихъди сатІи хьувалихъ гьюдюхнийи. ²⁷ Гьаци жиларра, табиаьтдиинди дишагьлийирихъди сатІи духьну ккунивал гъибтну, табиаьтдиз къаршуди, чиб-чпихъди сатІи хьувалин тямягьяриъ ахъна. Дурари чпин жанар, жара жиларихъди сатІи шули, аьйибнан тІулар апІури, гьацдар аьйиб ляхнар апІбиинди, лайикьлу вуйи жазайикк ккирчра.

²⁸ Дурариз Аллагь аьгъю апІуз даккниган, Дугъу дурарихьди чпин дюз дару фагьмин лайикьсуз тІулар апІуз гъитнийи. ²⁹ Гьамцдар адмийир писвалари, тямягьяри, чІурувалари, кьаст айивали, йивну йикІуваларихьна ва гъярхьуваларихьна зигрували, кучІлари ва жарадарикан гьарган варитІан харжиди фикир апІували – гьар жюрейин гунгьари ацІна. Му адмийири футнийир апІуру, ³⁰ сар-сарилан улхури шулу ва дурариз Аллагь даккунди ву. Дурар сарслидар ву, фурсари ацІна, жарадарин улихь гьарган чпин адар апІури шулу, писвал апІуз рякъяр агру фикрари ацІна, чпин абйир-бабариз мютІюгъ шулдар. ³¹ Дурар ахмакьар ву, гьич саб вахтнара чпи туву гаф тамам апІдар ва гьич саризра я гьюрмат, я уж’вал апІдар. ³² Дурари, Аллагьдин гьякьвалиинди гьамци тахсиркар вуйириз аьжал гьадабтІуб лазим ву, кІури, хабар ашра, неинки чпи гьаци апІура, хъа гьаци апІрударин терефра бисура.

Аллагьдин суд

¹ Эгер уву гьамцдар касарик тахсир кипраш, увлан хил алдабгъуб адар; эгер уву сар шлик-вуш тахсир кипраш, уву яв увук тахсир киправа. Жарар тахсиркар апІурайири, увура тахсиркри апІруб апІурава. ² Ухьуз аьгъяхьуз, аьхир, гьамцдар апІрударик Аллагьди, Чан гьякь’вализ дилигну, тахсир кипди. ³ Гьаци вуйиган, уву, гьамцдар тІулар апІрур тахсиркар апІурайир, гьеле гьацдар увура апІурайир, Аллагьдин суддиккан ккутІурччвидиза кІури, фикир апІурана? ⁴ Ясана уву Дугъан зурба вуйи гьюрмат, сабур ва аьгь апІувал гьаци ул’ан идипнана, дарш, ва увуз вуйи Дугъан гьюрмат, уву яв тІулариин швумал хьуз вуйибдин гъавриъ адарна? ⁵ Уву инкар ва утІукьнайир вува, яв гунгьар кІул’ин гъадагъурадарва ва, гьамдиинди, Аллагьди Чан хъял улупру йигъаз Аллагьдин хъял ув’ина артухъ апІурава; хъа халкьдиз Дугъан гьякь вуйи суд рябкъиди. ⁶ Аллагьди гьардиз чав гъапІубдиз тувди. ⁷ Гьаммишан ужувлар апІури, аднахъ, гьюрматнахъ ва аьжалсузвалихъ хъергнайидариз Дугъу гьаргандин уьмур пешкеш апІиди. ⁸ Хъа учвтІан аьгъдруриз, гьякь вуйи рякъюъди гъягъюз даккнириз ва диш дару рякъ кадабгънайириз Аллагьди Чан хъял ва гъизгъинвал улупиди. ⁹ Дугъу абдал тІулар апІбаъ тахсиркар вуйи гьарсар касдиз, сифте жугьдариз, хъа имбудариз дердер ва аьзиятар гьаъди. ¹⁰ Хъа уж’вал апІру гьарсар касдиз, сифте жугьдариз, хъа имбудариз Дугъу ад, гьюрмат ва мясляаьт гьапІди. ¹¹ Аллагьди варидарин гьякьди суд апІуру; майил апІдар.

¹² Эгер Къанундикан деребхьдари гунагь апІураш, дурар Къанун адарди йихиди. Хъа Къанун ади гунагь апІрударин суд Къанундиинди апІиди. ¹³ Агъайин улихь Къанундикан гъеебхьдар гьякьлу хьидар, хъа Къанундиз мютІюгъ гъахьидар Агъайи гьякь апІиди. ¹⁴ (Ва гьаддиз, Къанун адру миллетари чиб-чпиинди, гьеле дурарин Къанун адаршра, чпин кІваан Къанундиъ айиси апІураш, дурар чпи ву чпиз закон. ¹⁵ Къанундиъ айиси дюзвал фу вуш ва дюз дарувал фу вуш, дурарин кІваъ дибикІна. Дишди апІруган, дурариз чпин кІваан аьгъю шула, ва дишди дарапІруганра, чпин кІваз аьгъю шула. Дурариз дишди дарапІувал чпин ягь-намусну улупура ва гьадди дурар тахсиркрар апІура. Дишди апІувалра дурариз чпин ягь-намусну улупура ва гьадди дурарин тахсир адрувал улупура). ¹⁶ Гьаму вари, Аллагьди Иса Месигьдилантина узу рабгъурайи Ужувлан хабарнаъ кІурайиси, инсанарин вари жини ляхнарин суд апІруган, хьибди.

Аллагьдиндар вуча кІурайидар ва Къанун

¹⁷ Эгер уву жвув жугьуд вуди гьисаб апІураш, Къанундихъ йирфар хъирчраш, Аллагьдиинди уву дамагълу вуш, ¹⁸ увуз Дугъан ниятар аьгъяш, Къанундиан дубгъури варитІан ужуб ва чарасуз лазим вуйиб, аьгъю апІураш, ¹⁹ ва уву, кур вуйидар диш рякъюъди хъади гъягъюраза, кІураш, мучІушнаъ айидариз акв вуза, кІураш, ²⁰ Къанундиъ гьякь ва аьгъювалар увуз ади, фикир адрудариз ва фукІа аьгъдрудариз мялим вуза, кІураш, ²¹ гьаз уву дурар жарадариз улупурава, хъа уву увхъан дудрубгъди? Уву, мигьитІибкІанай кІури, дарсар туврайир, уву гьаз гьитІибкІурава? ²² Уву, сарира кьяппавал дапІну ккундар кІурайири, гьаз кьяппа тІулар апІурава? Уву, идолар гьясбикк ккадариз кІурайир, мистар тІараш гьаз апІурава? ²³ Уву, Къанун азуз кІури фурсар апІурайир, Къанун чІюбгъюри, Аллагь гьаз ужуз апІурава? ²⁴ Гьаддиз, увлантина Агъайин ччвур аллагьсузари нянайикк ккипна, кІури, дибикІна Гирами китабариъ.

²⁵ Эгер уву Къанун тамам апІуруш, суннат апІувал мянайи абцІна, хъа эгер уву Къанун чІюбгъюраш, суннат апІувалин гьарсаб мяна дубгра. ²⁶ Эгер суннат дапІну адрури Къанундиъ айиб вари тамам апІураш, думу суннат гъапІурси гьисаб апІуз хай даршулин? ²⁷ Яв суннат дапІнайивализ ва увуз дидикІну тувнайи къайдйириз дилигди, суннат дапІну адарди, Къанун тамам апІрури диван апІидияв, гьаз гъапиш, уву Къанун тамам апІури гъахьундарва.

²⁸ Зиълан лишнариз дилигну, гьякь жугьуд шлуб дар. Му, бедендин аьдати суннат гъапІну кІури, гьякь вуйи суннат дару гьисаб ву. ²⁹ Гьякь вуйи жугьуд чан кІваантІан Аллагь ккун апІурайир ву. Му, дерккнайи аьдатариинди ваъ, хъа кІваантІан, рюгьналан вуйи гьякь суннатдик гьисаб ву. Ва гьамцир касдин апІурайи тяриф адмийирихьан дар, хъа Аллагьдихьан ву.

Вари адмийир тахсиркрар ву

¹ Гьаци вуйиган, жугьдар фтин артухъ ву, суннат апІбан мяна фу ву? ² Дурарин артухъвал гизаф аьхюб ву, думура гизафубдиъ, саб гъапиб, Аллагьди Чан гаф гьадрариз тувнийи. ³ Дурарикан сакьюдар Аллагьдиз вафалу дарш, дурарин вафалу дарували Аллагьдин вафалувал чІур апІуз шулин? ⁴ ИкибаштІан, даршул! Юкьуб аьтраф вари кучІлари ацІнашра, Аллагь аьгьтлуди гъузди, Гирами бикІбариъ дибикІнайиси:

«Уву Яв улхбариъ гьякьди гъуздива

ва Уву Яв суд апІруган,

гъалиб хьидива».

⁵ Эгер ихь дюз дарувалари Аллагьдин гьякьвал ачухъди артухъ апІураш, Аллагьди ухькан хъял апІруган, Думу дюз дар, пуз хай шулин? (Узу гьамци йиз адмивалин фагьмиинди кІураза.) ⁶ ИкибаштІан, даршул! Аллагьди ухькан хъял апІдайиш, Дугъхьан вари дюн’яйин суд апІузра хьибдайи.

⁷ Увхьан пузра шулвухьан: «Хъа эгер йиз дугъри дарували Аллагьдин дугъривал артухъ апІураш ва гьаци Дугъан ад артухъ шулаш, гунагькринси йиз суд гьаз апІура?» ⁸ Му, гьамци пуб гьисаб ву: «Ужувлар хьпан бадали, ухьу пис ляхнар дапІну ккунду». Ари, гьамцдар аьгъювалар улупура, кІури, гизафдари учуз тягьнийирра йивури шулу. Мици кІуру адмийир жазайиз лайикь ву. ⁹ Мидиз фу пухьа? Имбу миллетартІан ухьу, жугьдар, фтин артухъ ву? Гьич сабдинра! Гьаддиз узу зиихъ дупназа: жугьдарра ва имбударра сабси гунагьвалин гьюкмиъ а, ¹⁰ Гирами китабариъ кІурайиси:

«Дюз вуйир гьич фужкІа адар, фужкІа!

¹¹ Гьич фужкІа гъавриъ ахърадар.

Гьич сарира Аллагь агурадар.

¹² Гьякьвалихьан вари ярхла гъахьну; гьич фужкІа сабдизра хай вуйир дар.

Гьич сарира уж’вал апІдар – гьич сарира, сар касдикьан!»

¹³ «Дурарин ушвар арццнайи накьвариз ухшар ву.

Мелз дурари кучІал рабгъузтІан ишлетмиш апІдар».

«БитІран агъу ву дурарин кІвантариин алиб».

¹⁴ «Люкьнарина агъуди ацІна дурарин ушвар».

¹⁵ «Дурариз йивну йикІувал гьич фукІа дарубси ву.

¹⁶ Наанди гъушишра, дурар чпихьди гъабхруб пуч апІувална гъам-дерд ву,

¹⁷ ва дурариз, ислягьвалин рякъярикан аьгъдар».

¹⁸ «Дурариз Аллагьдихьан гучІ ктар».

¹⁹ Ухьуз аьгъяхьуз, гьич сарира, учв гьякь вуза, дарпбан бадали, ва вари дюн’яйи Аллагьдин улихь жаваб тувбан бадали, гьаму Къанундиъ дупнайиб вари Къанундиз мютІюгъ вуйдариз дупнайиб ву. ²⁰ Саб Къанундиъ айиб тамам апІури гьич сарихьанра Аллагьдин улихь гьякь хьуз хьибдар, гьаз гъапиш, Къанундиан удубчІвурайиб вари инсан гунагькар вуйиб улупурайиб ву.

Аллагь ву адмийир гьякь апІурайир

²¹ Аллагьди, Чан улихь адмийир фици гьякь апІуруш, улупнахьуз. Му мици, Къанундира ва пайгъамбрарира гьаддикан кІурашра, Къанундилан асиллу дарди шула. ²² Аллагьди адмийир Чан улихь гьякь апІура Иса Месигьдихъ хъугъбиинди. Му хъугърудариз варидариз кайиб ву, гьаз гъапиш дурарин арайиъ гьич саб фаркьвалра адар, ²³ фицики, вари гунагькрар ву, ва гьаддиз дурар Аллагьдин адлувалин багахьна деетнадар. ²⁴ Хъа Аллагьдин рягьимлувалилантина адмийирин гунгьар Чаина гъадагъу Иса Месигьдилантина вари халкьар, гьич саб кьимат тутрувди, Аллагьдин улихь гьякь гъахьну. ²⁵ Аллагьди Думу гъурбан гъапІну. Дугъан ифди Дугъахъ хъугърударин гунгьар марцц гъапІну. Адмийирин ухди гъапІу гунгьарилан хил алдабгъну, Аллагьди Чан гьякьвал улупну. ²⁶ Дугъу адмийирин гунгьар аьгь дапІну, Учв гьаму сяаьтдира гьякь вуйивал, ва Учв гьаммишандиз гьякьди гъузрувал ва дидихъди сабси Месигьдихъ хъугъру гьарсар кас гьякь апІувал улупну.

²⁷ Гьамус ухьу фтиинди фурсар апІухьа? Сабдииндира! Гьаз? Ляхнар тІалаб апІурайи Къанундин бинайиин алди? Ваъ! Хъа хъугъвал тІалаб апІурайи Къанундин бинайиин алди. ²⁸ Фицики, учу кІурача, адми сарун, Къанундин тІалабариз учв мютІюгъ шулашра-шуладаршра, чан хъугъувализ дилигну, гьякь гъапІну. ²⁹ Аллагь, анжагъ, жугьдаризтІан дарин? Гьацира имбударизра Вуйир даринхъа? Ав, Думу гьацира имбу халкьаринра ву. ³⁰ Аллагь сар вуйивализ дилигну, Дугъу вари хъугърудар сабси гьякь апІура – суннат гъапІдарра дарапІдарра. ³¹ Ухьуз хъугъвал а кІури гьамус Къанун тина апІухьахъа? ИкибаштІан, ваъ! Ухьу ихь хъугъувалиинди Къанун мюгькам апІурахьа.

Ибрагьимдикан

¹ Ихь абйирин аба Ибрагьимдикан фу пухьа? ² Эгер Аллагьди Ибрагьим чав апІурайи ужудар ляхнариз дилигну гьякь гъапІнуш, дугъхьан инсанарин улихь фурс апІуз шуйи, хъа Аллагьдин улихь – ваъ. ³ Гирами китабариъ дупнаки:

«Ибрагьим Аллагьдихъ хъугънийи, ва, чан хъугъувализ дилигну, Аллагьди думу гьякь гъапІну».

⁴ Лихурайидариз пул пешкеш вуди туврадар, думу ляхниъ гъазанмиш гъапІуб ву. ⁵ Хъа эгер адми чан ляхнарихъ хътругъди, гьеле чІуру касра гьякь апІру Аллагьдихъ хъугъруш, чан хъугъувализ дилигну, Аллагьди думу гьякь апІиди. ⁶ Гьаци Давудрира гъапну: адмийин ляхнариз дилигди, хъа хъугъувализ дилигну, Аллагьди гьякь апІурайи кас бахтавар ву.

⁷ «Бахтаврар ву законсуз ляхнарилан хил алдабгъну, гунгьар ккерку касар.

⁸ Бахтавар ву Агъайи гунгьар гьисабназ гъададагъу кас».

⁹ Му бахтаварвал суннат дапІнайидаризтІан дарин, дарш? Хъа дапІнадрудариз? Ухьу гъурхунхьаки: «Ибрагьимдин хъугъувализ дилигну, Аллагьди думу гьякь гъапІну». ¹⁰ Фила думу гьякь гъапІну? Дугъан суннат апІайиз, даршиш апІбалан кьяляхъ? ИкибаштІан, апІайиз! ¹¹ Ибрагьимдин суннат, суннат апІайиз улихьна айи чан хъугъувализ дилигну, Аллагьдин улихь гьякь хьувалин лишан вуди хъасин гъапІну. Ва гьаддиз Ибрагьим, гьеле суннат дапІну адарди, хъугънайидаринра кмиди аба гъахьну. Дурарра, чпин хъугъувализ дилигну, Аллагьди гьякь гъапІну. ¹² Ибрагьим гьацира суннат дапІнайидаринра аба ву. Дурари неинки суннат, хъа гьацира, ихь аба Ибрагьимдиси, чан суннат апІайиз улихьна айи хъугъувалра кьабул дапІна.

Хъугъувализ дилигну, Аллагьди туврайи гаф

¹³ Ибрагьимдиз ва дугъан наслариз вари дюн’я ирсди тувди, кІури, Аллагьди туву гаф дугъаз Къанундиланмина тувуб дайи, хъа чан хъугъувализ дилигну, гьякь хьувалиинди гъурубкьу гаф вуйи. ¹⁴ Адмийириз, Къанундиз мютІюгъ хьузди, Аллагьдин гаф рубкьуйиш, хъугъувализна Ибрагьимдиз туву гафназ айиб гьич саб кьиматра хьибдайи. ¹⁵ Фицики тамам дарапІру Къанунди Аллагьдик хъял капІру, хъа Къанун адрушваъ думу чІюбгъюзра шулдар.

¹⁶ Гьаци вуйиган, адмийириз Аллагьдин гаф чпин хъугъувализ дилигну рубкьура. Му Дугъан рягьимлувалин багъиш ву. Гьаддиз думу неинки Къанундиинди яшамиш шулайидариз, хъа гьацира хъугъувалиинди яшамиш шулайи Ибрагьимдин вари наслариз кайиб ву. Хъа Ибрагьим ихь варидарин аба ву. ¹⁷ Гирами китабариъ аки: «Узу увкан гизаф миллетарин аба гъапІунза». Му Аллагьдин улихь гьякь ву. Ибрагьим гъийихдариз уьмур тувру, хьуз ккайиб вари хьуз гъитру Аллагьдихъ хъугънийи.

¹⁸ Ибрагьимдиз гьич саб чара имдайи, хъа думу, Аллагьдихъ хъугъну, миж кади гъузнийи. Гьаддиз Аллагьдин гьаму гафариинди: «Яв наслар лап гизаф хьиди», – дугъкан вари халкьарин аба гъахьнийи. ¹⁹ Варж йис яшнан чан бедендик хай кимдруб аьгъяшра, хъа Сара бицІидар шлур дайишра, Ибрагьимдин хъугъувал зяиф гъабхьундар. ²⁰ Думу Аллагьдин гафниин шаклу гъахьундайи, хътругъри гъузундайи. Хъа думу, Аллагьдин тяриф апІури, ижмиди хъугъну гъузнийи. ²¹ Думу Аллагь Чав туву гаф тамам апІуз Удукьрур вуйибдихъ хъугънайи. ²² Гьаддиз Аллагьди Ибрагьим гьякь гъапІнийи. ²³ Гирами китабариъ сар дугъкан: «Гьаддиз Ибрагьим гьякь гъапІнийи», – кІури дупнадар, ²⁴ хъа ухьу бадали дупна. Ихь Агъа Иса Месигь чІиви ГъапІурихъ хъугъруш, ухьура гьякь апІиди. ²⁵ Думу ихь гунгьарихъанди гъакІну ва, Аллагьдин улихь ухьу гьякь апІбан бадали, Думу чІиви гъахьну.

Аллагьдин улихь гьякьвал

¹ Ихь Агъа Иса Месигьдихъ хъугъну, ухьу гьякь духьнайиган, Аллагьдихъди Иса Месигьдилантина ихь аьлакьйир дерккунхьа. ² Ихь хъугъувалиинди ухьу ахънайи рягьимлувал Гьадгъулантина улупнахьуз, ва, Аллагьдин аднакан ухьуз рубкьруб аьгъяди, гьамус лап шад вухьа. ³ Мидланра гъайри, аьзаб-дерднаъра ухьу шад вухьа, фицики аьзаб-дердериъ ухьу сабурлу шулайиб аьгъяхьуз. ⁴ Сабурлувалиъ хасият мюгькам апІура, хъа мюгькам гъабхьи хасиятналан умуд арайиз гъюра. ⁵ Умудну ухьуз кучІлар апІидар, фицики Аллагьдин масанвал, Аллагьдихьан багъишди дуфнайи Гирами Рюгьналанмина ихь юкІвариъ убзна. ⁶ Ухьу зяифди айиган, Месигь ухьхъанди гъакІну. Ухьу Аллагь гьясбикк ккадарди яшамиш шули гъахьунхьа, гьаци вушра Месигь улупнайи вахтна ухьхъанди гъакІну. ⁷ Дугъри касдихъанди йикІуз шлиз ккун шул? Саризра. Мумкин ву, ужур касдихъанди йикІуз сар фуж-вуш дихъубра. ⁸ Хъа Месигь, гьеле ухьу гунагькрар вушра, ухьхъанди гъакІну, ва гьамдиинди Аллагьди, ухьухьна вуйи Чан масанвал фукьан аьхюб вуш, улупну.

⁹ Гьамус, Месигьдин аьжалилантина Аллагьдин улихь ухьу гьякь духьнайиган, мидлан артухъ, Гьадгъу Аллагьдин хъялнахьан уьрхидихьу. ¹⁰ Фицики, гьеле ухьу Аллагьдин душмнарди имиди, Дугъу ухьу Чан Балин аьжалниинди албагнуш, хъа гьамус албагну айиган, хъана ужуйи Чан Балин уьмриланмина Дугъу ухьу уьрхиди. ¹¹ Ухьу неинки дюрхну хьиди, хъа гъира, Гьадгъуланмина Аллагьдихъди албагнайидар, Аллагьди ихь Агъа Иса Месигьдиланмина лап шад апІурахьу.

Адам ва Месигь

¹² Гьаци вуйиган, дюн’яйиз гунагь сар адмийиланмина – Адамдиланмина фици гъафнуш, хъа гьадму гунгьихъди – аьжал, гьаци аьжалра вари инсанариз гъурубкьу пай гъабхьну, фицики дурари варидари гунагь апІуйи. ¹³ Гунагь, дюн’яйиз Къанун гъяйиз айиб ву, хъа Къанун адрушваъ, гунагь гьич саризра тахсир вуди гьугъубжвурадар. ¹⁴ Хъа аьжал, Адамдин вахтариланмина тап Мусайин вахтаризкьан тахтниин дебънади гъабхьну. Думу гьеле Адамдиси гунагь дарапІдариинра агъавал апІури гъабхьну.

Адам хъасин гъюз Ккайириз ухшарди гъахьну. ¹⁵ Хъа Аллагьдин ужувлан багъиш Адамдин гунгьиз барабар дар. Эгер гизафдар сар касдин гунгьилан гъийихнуш, мидлан артухъ Аллагьдин уж’вал ва сар Адмийин, Месигь Исайин ужувлан багъиш гизафдариз абцІну рубкьиди. ¹⁶ Му багъиш гунагь гъапІу сарин суд дар. Фицики судди тахсир кипру, хъа му ужувлан багъишну гизаф гунгьарин кьяляхъ адмийир Аллагьдин улихь гьякь гъапІну. ¹⁷ Эгер анжагъ сар адмийин гунгьиланмина аьжали агъавал апІуз хъюбгънуш, мидлан артухъ, абцІну Аллагьдин уж’вал ва гьякьвалин багъиш кьабул гъапІдари гьадму сар Касдилан, Иса Месигьдиланмина уьмриъ паччагьвал апІиди.

¹⁸ Гьаци вуйиган, сарин гунгьилантина вари адмийирик тахсир кипнуш, гьаму жюрейиинди, Сарин гьякьвалилан Аллагьдин улихь вари адмийириз гьякьвал рубкьиди ва дурариз уьмур хьибди. ¹⁹ Гьаци вуйиган, сарин мютІюгъ дарували гизафдар гунагькрар гъапІубси, Сарин мютІюгъвали гизафдар гьякь апІиди. ²⁰ Къанун гунгьар артухъ хьуз гъафну, хъа гунагь артухъ шлубкьан, Аллагьдин уж’вал хъана артухъ шуйи, ²¹ ва гунагь апІували фици чахьди аьжал хури, агъавал апІуз хъюбгънуш, гьаци Аллагьдин уж’валира ихь Агъа Иса Месигьдиланмина, ухьуз гьаргандин уьмур тувбан бадали, гьякьлуди агъавал апІуз хъюбгъди.

Месигьдихъ хъугърударин уьмур

¹ Гьаци вуйиган, фу пухьа? Аллагьдин уж’вал артухъ хьуз гунгьар апІури гъузхьахъа? ² ИкибаштІан, ваъ! Ухьу гунгьариъ гьапІу ихь уьмур дебккунхьа, фици ухьу хъана гунгьар апІухьахъа? ³ Учвуз аьгъдарди айинхъа, ухьу штуан шлуган, ухькан Месигь Исайин саб пай хьубкан, ва гьацира Дугъан аьжал пай апІбакан? ⁴ Гьаци вуйиган, штуан шлуган, ухьу Дугъахъди сатІиди гъакІунхьа ва, Аллагьдин адлу кьудратниинди Месигь чІиви гъахьиганси, ухьура чІиви апІбан бадали ва цІийи уьмриинди яшамиш хьпан бадали, Гьадгъахъди кивну гъахьунхьа.

⁵ Ухьу Гьадмуси дукІнайиган ва гьаддиинди Дугъак кидикьнайиган, Гьадмуси чІивира хьидихьа. ⁶ Ихь гунагькар хасиятну ухь’ин гьюкум дарапІбан бадали ва сарун ухьу гунгьарин лукІар дархьбан бадали, ихь йирси уьмур Исайихъди сатІиди хачрак кабсуб аьгъяхьуз. ⁷ Фицики гъакІи кас гунгьар апІбаккан азад шула.

⁸ Ухьу Месигьдихъди гъакІнуш, Гьадгъахъди яшамиш шлубдихъра хъугъурхьа. ⁹ Фицики гъачІидаригъян чІиви гъахьи Месигь сарун диликІруб аьгъяхьуз. Дугъан зиин сарун аьжалин гьюкум илмидар. ¹⁰ Думу, сабан ва гьаргандиз гунгьарин дюн’я дипну, гъакІну. Хъа гьамус Думу Аллагьдиз яшамиш шула. ¹¹ Гьаци учвура, гунгьар апІбаз дукІнайидарси, Иса Месигьдиъди Аллагь бадали яшамиш шулайидарси йихьай.

¹² Гьаддиз гунгьари ичв аьжал хъайи бедендиин аьхювал апІуз мигъитанай ва дидин тямягьариз мютІюгъ махьанай. ¹³ Ичв жандин гьич саб пайра гунгьарин гьюкмиз мутуванай, дурарикан гьякьсуз ляхнарин гъуллугънан яракьар даришри. Дидин ерина, дукІну чІиви гъашидарси, Аллагьдин гъуллугънаъ йихьай. Ичв жандин паярра гьякьлувалин яракьди Аллагьдин гъуллугънаъ дерккай. ¹⁴ Гунгьари учв’ин агъавал дапІну ккундар, фицики учву Къанундикк яшамиш шуладарчва, хъа Аллагьдин ужувлакк.

Гьякьлувалин лукІар

¹⁵ Гьа, фу дапІну ккунду ухьу? Ухьу, Къанундикк ккадарди, хъа Аллагьдин ужувлакк ккайидари гунагь шлу ляхнар дапІну ккундин? ИкибаштІан, ваъ! ¹⁶ Учвуз аьгъдарди анчвузхъа, учву шлин ихтиярнаъ мютІюгъ хьуз лукІарси учІвраш, гьадгъан лукІар шулачва, гьаци – аьжалихъна хру гунагьвалин лукІар, ясана гьякьвалихъна хру Аллагьдихъ хъпехъувалин лукІар шулачва, ¹⁷ хъа учву улихьди гунагьвалин лукІар вушра, Аллагьдин кюмекниинди ичв марцци кІваан учвуз улупурайи аьгъюваларихъ хъпехъури гъахьунчва! ¹⁸ Ва учву гунгьариккан ккадаънийи, гьамус гьякьлувалин лукІар гъахьунчва. ¹⁹ Узу, адмийир гъавриъ ахъруси, мисалариинди кІураза, даршиш мидин гъавриъ ахъуб учвуз гизаф читин ву. Фици учву мидиз улихьна ичв жандин паяр чиркинвализ, законсузвалар апІуз тувуйиш, гьаци гьамус дурар гьякьлувалин гъуллугънаъ гирами ляхнар апІуз тувай.

²⁰ Фицики учву гунгьарин лукІар вуйиган, гьякьлувалин гьюкмиъ адайчва. ²¹ Учву ичв йирси ляхнар апІруган, фукІа хайир айчвуз? Дицдар ляхнари аьжалихъна хуруган, гьамус дурарихьан начди ачвуз. ²² Хъа гунгьариккан азад духьнайиган ва Аллагьдин лукІар духьнайиган, гьамус, марцци яшайишдин хайир ачвуз, хъа диди гьаргандин уьмрихъна хуру. ²³ Фицики гунгьин кьимат аьжал ву. Аллагьдин багъиш – ихь Агъа, Месигь Исайихъди вуйи гьаргандин уьмур ву.

Къанундин лукІ’валиккан ккудучІвуб

¹ Учвуз аьгъдарди айинчвуз, гъардшар (учвуз, Къанундин гъаври ахънайидариз кІураза), Къанунди инсан чІивиди имиди дугъ’ин агъавал апІурайиб? ² Мисалназ, жилирихь хьайи шив, сабан думу чІивидимидикьан гагьди, Къанундиинди чан жилирик китІна, хъа эгер дугъан жилир гъачІиш, Къанунди думу нюкгьин гьюкмиккан азад апІура. ³ Гьаддиз, чан жилир чІивидимиди думу жарариз швуваз гъушиш, дугъу кьяппавал апІура. Хъа эгер дугъан жилир гъачІиш, думу нюкгьин гьюкмиккан азад шула, ва гьаддиз дугъу, жарариз шивди гъушну кІури, кьяппавал апІурадар.

⁴ Гьаму жюрейиинди, йиз гъардшар, Месигьдин Бедендилантина учвура гъачІидаригъян чІиви гъахьирин ихтиярнаъ ахъбан бадали ва, Аллагьдиз бегьер хпан бадали, Къанунди кІуруб апІбаккан азад вучва. ⁵ Фицики ухьу бедендиз ккуниб апІури яшамиш шулайхьа. Къанундиланмина шулайи ихь гунагькарвалин тямягьяри ихь жанариин агъавал апІуйи. Диди ухьу аьжализ хурайхьу. ⁶ Гьадму Къанундин бацариъ айхьа. Ухьу, Къанундиз дукІну, дидккан азад гъапІунхьу. Сарун дидикІнайи йирси аьдатарин хиликкди ваъ, хъа Рюгьнан хиликкди цІийи духьну, Аллагьдиз гъуллугъ апІуз шулу.

Гунагькарвалихъди дяви

⁷ Мушваъ фу шула? Къанун – му гунагь вуйинхъа? Ваъ, дици дар. Мидихъди сабси, Къанун адайиш, узуз, гунагь фу вуш, аьгъю хьибдайзуз. Эгер Къанунди, «жараринуб ккун мапІан», кІурадайиш, узуз, лайикь даруб ккун мабхьан, фу кІуру гаф вуйишра, аьгъю хьибдайзуз. ⁸ Гунгьи, гьаму табшуругъ багьна вуди, узук лайикь дару тямягьар каунзук. Къанун адайиш, гунагьра шулдайи. ⁹ Узу Къанун аьгъдарди яшамиш шулайза, хъа Къанундин табшуругъар узуз аьгъю гъахьиган, гунагьра арайиз удубчІвну, ¹⁰ ва узура гъакІну. Гьаци узуз уьмур дубхну ккуни табшуругъну, узуз аьжал гъабхну. ¹¹ Фицики гунгьи, гьаму табшуругъ багьна вуди, узу алдатмиш дапІну, гъакІунзу.

¹² Гьаци вуйиган, Къанун гирами ву, дидин табшуругъарра гирамидар, гьякь вуйидар ва ужудар ву. ¹³ Му ужубди узуз аьжал гъабхну. Гьаци вуйин? ИкибаштІан, ваъ! Гунгьи, узуз аьжал хьпан бадали, ужуб мутму ишлетмиш гъапІну. Гьамци апІури, гунгьи чан ляхин гъапІну. Табшуругъну гунагь гизаф пис шейъ вуйиб улупура.

АйитІ айи дявдикан

¹⁴ Ухьуз Къанун рюгьнануб вуйиб аьгъяхьуз, хъа узу, беден ади, гунгьиз лукІди тувнади гъахьунзу. ¹⁵ Узу гьапІраш, узуз аьгъдарзуз, яна узуз ккуниб апІурадарза, хъа узуз даккниб апІураза. ¹⁶ Эгер узу узуз даккниб апІураш, Къанун ужуб вуйивал кьабул апІураза. ¹⁷ Дугъриди гъапиш, мици апІурайир узу дарза, хъа узуъ яшамиш шулайи гунагь ву. ¹⁸ Узуъ, йиз гунагькар бедендиъ, уж’вал яшамиш шули адрувал аьгъязуз. Ужудар ляхнар апІуз ккунди шулзуз, хъа дицдар ляхнар апІурадарза. ¹⁹ Фицики узу узуз ккуни уж’вал апІурадарза, дидин ерина узуз даккни чІуру ляхнар апІураза. ²⁰ Узуз даккни ляхнар узу апІруган, дугъридан гъилигиш, дурар апІурайир узу дарза, хъа узуъ яшамиш шулайи гунагь ву.

²¹ Гьаци вуйиган, гьамциб ляхин ачухъ гъабхьунзуз: гьарган, узуз уж’вал апІуз ккун гъабхьиган, хил’ан удубчІвруб писвал вуйиз. ²² Йиз айтІан пай Аллагьдин Къанундиин шад ву

²³ Йиз жандиъ жара къайда рябкъюразуз. Му къайдайи йиз фагьмин къайдайихъди дяви гъабхура. Йиз жандиъ айи гунагь къайдайи узу чан йисирвализ дисура. ²⁴ Гьей касиб узу! Шли узу, узуз аьжал хру, гьамциб бедендихьан уьрхиди? ²⁵ Ихь Агъа Иса Месигьдилантина ухьу уьрхру Аллагьдиз баркаллагь! Гьаддиз, узу сар вуди, йиз фагьум Аллагьдин Къанундин гъуллугънаъ а, хъа йиз беден гунагьнан гъуллугънаъ а.

Рюгьну абцІнайи уьмур

¹ Сарун Месигьдихъди яшамиш шулайидарик тахсир кипдар. ² Гьаз гъапиш Месигь Исайилантина уьмрихъна хурайи рюгьнан законди узу гунгьарихъна ва аьжалихъна хурайи закондиккан азад гъапІну. ³ Ихь гунагькар бедендиинди Къанун зяиф гъабхьну. Гьаддиз Аллагьди Чан Бай гунагькар адмийириз ухшар ади, гунгьарихъанди гъурбан хьуз жилариина гьаъну. Гьаци Дугъу адмийирин бедендиъ айи гунгьар тахсирназ гъахну. ⁴ Жвуван гунагькар бедендин гьюкмиъ – ваъ, хъа рюгьнан гьюкмиъ яшамиш шули, ухьу Къанундин гьякьлу табшуругъар тамам апІбан бадали, Аллагьди гьамци гъапІну.

⁵ Фицики чан гунагькар бедендин гьюкмиъ яшамиш шулайидари бедендин тямягьарикан фикир апІура, хъа рюгьнан гьюкмиъ яшамиш шулайидари Рюгьнан ляхнарикан фикир апІура. ⁶ Бедендин тямягьарикан вуйи фикрари аьжалихъна хуру, хъа Рюгьнан ляхнарикан вуйи фикрари уьмур ва архаинвал хуру. ⁷ Гьаз мици ву? Гьаз гъапиш бедендин тямягьарикан вуйи фикрар Аллагьдиз душмнар ву. Дурар Аллагьдин Къанундиз табигъ шулдар, я табигъ хьузра шулдар. ⁸ Бедендин гьюкмиъ яшамиш шулайидарихьан Аллагьдиз ккуниб апІуз шулдар.

⁹ Эгер дугъридан учвуъ Аллагьдин Рюгь яшамиш шулаш, учву бедендин гьюкмиъ яшамиш шуладарчва, хъа Рюгьназ мютІюгъ шулачва. Шлиъ Месигьдин Рюгь адарш, думу Месигьдинур дар. ¹⁰ Тмуну терефнаан, эгер учвуъ Месигь аш, гьеле ичв беден гунгьари дубкІнашра, Рюгьну, Аллагьдин улихь гьякь дапІну, учвуз уьмур тувра. ¹¹ ЙикІбан кьяляхъ Иса чІиви ГъапІурин Рюгь учвуъ яшамиш шулаш, Месигь чІиви ГъапІури, учвуъ яшамиш шулайи Рюгьналанмина ичв жанариз уьмур багъиш апІура.

¹² Гьаддиз, гъардшар, ухьу ихь гунагькар бедендиз ккуниб дапІну, дидиз мютІюгъ духьну ккундар. ¹³ Эгер учву ичв бедендин гьюкмиъ яшамиш шулуш, йихидичву. Хъа эгер учву рюгьниинди ичв гунагькар бедендин тямягьар гъачІиш, уьмур гъазанмиш апІидичва. ¹⁴ Фицики Аллагьдин Рюгьнан гьюкмиъ айидар Аллагьдин гьякь веледар ву. ¹⁵ Ухьу кьабул дапІнайи Рюгьну ухьу лукІариз илтІикІурадар ва ухьуз цІийи гучІ ккапІрадар, му Рюгьну ухьу Аллагьдин веледариз илтІикІура. Ва Дугъу «Авва», яна «Адаш» кІури, гьарай апІуз гъитра. ¹⁶ Ихь рюгьнахъди сабси Рюгьну Чав ухьу Аллагьдин веледар вуйиб тасдикь апІура. ¹⁷ Ухьу Аллагьдин веледар вуйиган, Месигьдихъди ухьузра ад хьпан бадали, Дугъан аьзабар ухьу кьабул апІурайиган, Месигьдизси, Аллагьдин ирс ухьузра рубкьиди.

Адлу хьидихьа

¹⁸ Ухьуз гъюз имбу уьмриъ хьуз ккайи адлувалихьан ихь гьамусдин аьзабар фукІара дар. ¹⁹ Фицики Аллагьдин веледар фужар вуш, ачмиш апІру вахт хьайиз, Аллагьди халкь дапІнайиб вари, аьгь апІуз даршули, ккилибгура.

²⁰ Аллагьди халкь дапІнайиб вари му мянасуз дюн’яйиъ чпин ниятниинди адар, хъа – халкь ГъапІурин ниятниинди. Хъа Аллагьди халкь дапІнайи варибдин, чпи пуч шлу лукІ’валиккан азад хьиди ва Аллагьдин веледариз гъурубкьу азадвална адлувал чпизра кайиб хьибди, кІури, миж ади гъабхьну.

²² Ухьуз аьгъяхьуз, Аллагьди халкь дапІнайиб вари, бицІир апІури аьзиятнакк ккайи дишагьлиси, гъийин йигъазкьан аьзабариъ ади гъабхьну. ²³ Неинки вари халкь дапІнайиб, хъа гьацира Рюгьну ацІну цІийи уьмур ккебгъу ухьура вари ккилигурайхьа. Дидлан гъайри, Аллагьди ухьу Чан веледарди гъадагъур, кІури, ва ихь жанар азад апІур, кІури, айтІанзина аьзабнаъ ккилигури айхьа. ²⁴ Ихь умудну ухьу гъюрхну. Ихь умуд ухьуз гъурубкьиш, думу умудди гъубзрадар. Адмийир, миж кайиб тамам гъабхьихъан, фтиккІа миж кади гъуздар. ²⁵ Ухьу ухьуз адрубдик миж кади гъузрахьа ва сабурлуди дидиз ккилигурахьа.

²⁶ Дидихьна, ухьуз, зяиф касариз, ихь зяифвализ дилигну, Рюгьну кюмек апІурахьуз. Ухьуз хай вуйибси ккарагуз аьгъдархьуз, аммаки ухьхъанди Аллагьдиз мидкан гафариинди пуз даршлу гьигьариинди Рюгь Чав ккарагура. ²⁷ Хъа Аллагьдиз, ихь юкІвар Шлиз арццнаш аьгъяди, Рюгьну Чаз фтикан ккарагураш аьгъя, фицики, Рюгь, Аллагьдиз Чандарихъанди Чаз, Аллагьдиз ккуниси ккарагуру. ²⁸ Ухьуз, Аллагь ккунидариз, Чаз ккуниси Дугъу дих гъапІдариз, вариб ужувлаз ачухъ шлуб аьгъяхьуз. ²⁹ Фицики, дюн’я арайиз хайиз Дугъаз аьгъюди айидар, Гьадгъу улихьмиди Чан Бай вари чвйир-чйиригъян сарпирди хьпан бадали, Чан Бализ ухшар хьуз ктагъну. ³⁰ Чав ктагъдариз Дугъу дихра гъапІну, хъа дих гъапІдар Чан улихь гьякь гъапІну, хъа гьякь гъапІдар адлу гъапІну.

Аллагьдин масанвал Иса Месигьдиъ а

³¹ Фу кІухьа? Аллагь ухьхъанди вуш, ухьуз къаршу шлихьан хьуз шул? ³² Ухьу вари бадали, Чан Бай, гьяйиф дарапІди, аьзабнакк Ккитури, Чан Балихъди сатІиди ухьуз вари имбубра тувидаринхъа? ³³ Шилхьан Аллагьди кадагънайи халкьдик тахсир кипуз хьибди? Аллагьди Чав дурар гьякь апІура. ³⁴ Шли дурар тахсирлу апІиди? Месигь Иса гъакІну, хъа чІиви гъахьну, хъа гьамус Аллагьдин арччулну хилихъинди деъна ва ухьхъанди ккарагура. ³⁵ Ухьхьан Месигьдин масанвал тадабгъуз фтихьан шул? Дердерихьан? читинваларихьан? хъергуваларихьан? гаш’валарихьан? гъяцІливаларихьан? хатІйирихьан? ханжларихьан? ³⁶ Гирами китабариъ дибикІна:

«Уву бадали учу гьар йигъан йивну йихура,

урккуз гьязур дапІнайидарси,

учу марччарик гьисаб апІура».

³⁷ Гьаци вушра, ухьу ккун гъапІу Аллагьдин кюмекниинди гьаму варибдиъ зурба гъалибвал гъадабгъидихьа. ³⁸ Фицики узуз дугъридан аьгъязуз: я уьмрихьан, я аьжалихьан, я малайикарихьан, я заан рюгьярихьан, я гьамусдин, я гъюз имбу заманайихьан, я кьудратарихьан, ³⁹ я зиин али, я кІанакк ккайи гъатарихьанра, я вари дюн’я гъадабгъиш, жара жюрейин гьич сабдихьанра ухьхьан ихь Агъа, Месигь Исайиланмина улупу Аллагьдин масанвал тадабгъуз хьибдар.

Аллагь ва жугьдар

¹ Месигьдин гьякьнииндира гьякь кІураза. Узу кучІлар апІурадарза, Гирами Рюгьну абцІнайи йиз намус узуз шагьид ибшри: ² йиз кІваъ зурба дерд ва кудудубкІру иццрушин айиз. ³ Йиз гъардшар, йиз миллет уьрхбан бадали, Узу Месигьдихьан гьудучІвузра гьязур вуза. ⁴ Йиз миллет Израил халкь ву. Дурариз Аллагьди Чан веледар кІура. Аллагьдин ад, Аллагьдихъди гъийитІу йикьрар, Мусайин Къанун, Аллагьдиз гъуллугъ апІувал ва Аллагьдин Гаф гьаму халкьдиз тувнийи. ⁵ Гьамрар ву ихь зурба абйирин наслар. Гьамрар ву варибдин зиин Аллагь вуйи, аьсрариан аьсрариз ужувлакк ккайи Месигьдин жилин хизан. Амин!

⁶ Хъа му, Аллагьди Чав тувнайи гаф тамам гъапІундар, кІуру гаф дар. Дарди хьуз, Израиликан гъахьидар гьякь вуйи израил халкь ву, хъа вари ваъ. ⁷ Гьеле дурар Ибрагьимдин наслар вушра, сабан, мици хьувалиинди, дурар вари Ибрагьимдин гьякь наслар дар. Фицики, Аллагьди гъапиганси, «Яв гьякь наслар ИсакьдикантІан хьидар». ⁸ Му гьаци кІуру гаф вуки: Ибрагьимдилан бабкан гъахьи вари наслар Аллагьдин гьякь веледар дар, хъа анжагъ Ибрагьимдиз туву Аллагьдин гафналантина гъахьи веледар гьякь веледар ву. ⁹ Туву гафнаъ магьа фу кІураш: «Улупнайи вахтна Узу гъидиза ва Сарайиз бай хьиди».

¹⁰ Хъа му сабан вариб дар. Гьацира Ревекайиз баяр айи ва дурарин сар адашра вуйи – ихь аба, Исакь. ¹¹ Ва кьюрид баяр бабкан хьайиз, дурари фукІа-мукІа ужуб, я харжиб апІайиз улихьна, Аллагьди Ревекайиз гъапну: «Аьхюну бай бицІирнурин гъуллугънаъ хьиди». Аллагьди мици дурар бабкан хьайиз улихьна гъапнийи, гьаз гъапиш, Аллагьди кадагънайи бай, Чав ният дапІнайиганси кадагънайир хьпан бадали, хъа бали чав гъапІубдиинди кадагъну дархьбан бадали. ¹³ Гирами китабариъ дупнайиси: «Узуз Якьуб ккун гъахьунзуз, хъа Исаф – даккун».

¹⁴ Гьамус фу пухьа? Аллагь дюз дарур шлуб дарки, гьаци дарин? ИкибаштІан, шлуб дар! ¹⁵ Фицики, Дугъу Мусайиз гъапну:

«Узу Узуз ккунириз уж’вал дебккдиза

ва Узу Узуз ккунирин язухъ зигидиза».

¹⁶ Гьаддиз, адмийирикан шлиз, чан тІалабариз вая гъапІу ляхнариз дилигди, уж’вал апІуруш, Аллагьди Чав гьял апІуру. ¹⁷ Гирами китабариъ дупнайиси, Аллагьди Египетдин паччагьдиз гъапну:

«Увлантина варидариз Йиз кьувват улупбан

ва Йиз ччвур вари дюн’я вуйибси рабгъбан бадали,

увкан паччагь ктаур Узу вуза».

¹⁸ Магьа гьамци Аллагьди, Чаз ккуниси, сариз уж’вал апІуру, сарик хъял капІру.

¹⁹ Мумкин ву, учву узуз гьамци пубра: «Эгер Аллагьди ихь ляхнариин аьхювал апІураш, гьаз Дугъу ухьу тахсиркрар апІура? Аллагьдин ниятариз фуж къаршу удучІвидихъа?» ²⁰ Уву фуж вувахъа, инсан, Аллагьдихъди гьюжатар апІуз? Мутмуйи учв гъапІурихьан гьерхдар, аьхир, узу гьамциб уву гьаз гъапІунва, кІури? ²¹ БатІур гъабар апІрурин хилиъ адаринхъа? Дугъу чаз ккун гъабшиш, гьадму гъурдсиб батІрикан багьайин гъаб, ясана ужуз гажин апІуру.

²² Аллагьдиз Чан хъял улупуз ва Чан кьувват улупуз ккун гъабхьну, аммаки хъял капІру, тІанкь апІуз гьязур вуйи ляхнар Дугъу сабурлуди аьгь гъапІну. ²³ Дугъу мици Чан ккудудубкІру ад, рягьимлувализ лайикь вуйи ва адлувал кьабул апІуз гьязур дапІнайи касариз улупуз гъапІундайкІан, яраб? ²⁴ Гьадму касар ухьу вухьа. Дугъу ухьу неинки жугьдаригъян, хъа миди вуйи халкьаригъян, дих дапІну, гъядягъну. ²⁵ Гирами китабарикан Осийин китабдиъ дупна:

«Йиз халкь дарудариз

Узу Йиз халкь пидиза,

ва Узуз даккнириз

Йиз ккунир пидиза».

²⁶ «Аллагьди: „Учву Йиз халкь дарчва“

гъапи гьадму йишв’ин

дурариз чІиви Аллагьдин веледар пиди».

²⁷ Ишаяйира Израилин халкьдихъанди гьарай апІура:

«Гьеле Израилин веледарин кьадар

гьюлин кІанаъ айи гъумкьан вушра,

дурарикан цІиб кьадартІан уьрхидар,

²⁸ фицики Аллагьди Чан ахиримжи суд

адмийирин зиин

ухди апІиди».

²⁹ Ва Ишаяйи улихьмиди гъапиганси:

«Эгер Вариудукьру Агъайи ухьуз наслар гъитундайиш,

ухьуз шлубра

Содом ва Гомор шагьрариз гъабхьиб хьибдийи».

³⁰ Гьамус фу кІуру? Гьякьвал дарабграйи жара миллетариз чпин хъугъувалилантина гьякьвал гъабхьну. ³¹ Хъа Къанун тамам апІури гьякьвал абгурайи Израилин халкьдиз гьякьвал гъабхьундар. ³² Гьаз? Гьаз гъапиш дурариз гьякьвал ляхнарилантина абгуз ккун гъабхьну, хъа хъугъувалилантина ваъ. Дурар ликарикк ккабхъру гъвандихъ хъарсну, ³³ Гирами китабариъ дупнайиси:

«Лиг гьа,

Узу Сион дагъдиин

ликарикк ккабхъру Гъван дивдиза,

Гъван, гунагькрар хъарсру Гъван,

аммаки фуж Гьадгъахъ хъугъиш,

думу швумал хьидар».

Жугьдарихьан уьрхювал абгуз шулу

¹ Гъардшар, узуз йиз кІваантІан жугьдар дюрхну ккундузуз, ва Аллагьдиз гьадрарихъан ккарагураза. ² Фицики узу шагьидвал апІураза, чпи Аллагьдихъ юкІв хъипну янашмиш шулашра, дурариз дюз рякъ аьгъдар. ³ Гьаз гъапиш дурариз Аллагьди багъиш апІру гьякьвал аьгъдайи, хъа чпин хусуси гьякьвал арайиз адабгъуз чарйир зигури, Аллагьдин гьякьвализ мютІюгъ гъахьундар. ⁴ Месигьди, гьарсар хъугъу кас Аллагьдин улихь гьякь апІбан бадали, Къанундиз аьхир дебккну.

⁵ Мусайи Къанундин гьякьваликан бикІура:

«Къанундин табшуругъар тамам апІрур

яшамиш хьиди».

⁶ Гирами китабариъ хъугъувализ дилигну туврайи гьякьлували гьамци кІура:

«Учву учвхьан мегьерханай: „Фуж аьршариз гъягъиди?“

душв’ан Месигь хъади гъюз?

⁷ ва мегьерханай: Месигь гъийихдарин паччагьлугъдиан хъади гъюз,

„Фуж кІан адрушваз гъягъиди?“»

⁸ Фу дупна Гирами китабариъ? «Аллагьдин Гаф увухъди хъа, яв багахь хьа, думу яв ушвниин ал ва яв кІваъ а», ва думу Гаф ухьу адмийириз улупурайи хъугъувал ву. ⁹ Эгер уву яв ушвниинди: «Иса Агъа ву», – кІури, Аллагьди Думу гъачІидаригъян чІиви гъапІубдихъ, юкІв хъипну, хъугъиш, уьрхидиву. ¹⁰ Гьарсар, юкІв хъипну, хъугърур, Аллагьдин улихь гьякь хьиди; ушвниинди чан хъугъуваликан ктибтрур уьрхиди. ¹¹ Фицики, Гирами китабари кІура:

«Дугъахъ хъугърур беябур апІуз хьибдар».

¹² Жугьдарна жара миллетар саб ву, фицики Агъара варидариз Сар ву, ва Чаз дих апІру варидариз Дугъу уж’вал тувру. ¹³ «Гьарсар, Агъайиз дих апІрур, уьрхиди».

¹⁴ Хъа дурари чпи Хътругъруриз фици дих апІиди? Фици чпиз Дерерхьрурихъ хъугъди? Хъа дурариз, Дугъкан сарикьан дарпиган, фици ебхьиди? ¹⁵ Хъа фици Дугъкан ктибтиди, ктибтрур гьадраиш? Гирами китабариъ дибикІнайиси:

«Фукьан гюрчег дарин Ужувлан хабар рабгърударин ликар!»

¹⁶ Аммаки вари жугьдари му Ужувлан хабар ибак апІури гъахьундар. Ишаяйи гъапну:

«Агъа, фуж хъугъну учу улупу аьгъюваларихъ?»

¹⁷ Гьаци вуйиган, Ужувлан хабар гъеебхьиган, хъугъвал гъюру. Хъа Ужувлан хабар, Месигьдикан ктибтруган, гъюру.

¹⁸ Амма узу кІураза: «Дурариз Ужувлан хабар гъеебхьундарин?» ИкибаштІан, гъеебхьну!

«Вари дюн’я вуйибси дурарин дихар гъарагънийи

ва дурарин гафар

дюн’яйин тлихъан кІулихъна гъурукьнийи».

¹⁹ Хъана кІураза: «Израилин халкь мидин гъавриъ ахъундайкІан?» Сифте Мусайин китабдиъ кІура:

«Узу учвуъ гъизгъинвал ачмиш апІидиза,

халкь ву дупну гьисаб апІуз даршлу халкьдиинди.

Узу увук хъял капІдиза,

шулайибдин гъавриъ адру халкьдиинди».

²⁰ Хъасин Ишаяйин китабдиъ кІубанди кІура:

«Узу дарагди гъахьидариз Узу гъидихъну.

Узу гьедрерхри гъахьидариз

Узу ачмиш гъахьунза»,

²¹ хъа Израилин халкьдикан душваъ кІура:

«МютІюгъ даршлу ва хъпебехъру халкьдиз

вари йигъди Узу, хилар гьачІаккну,

дих апІури гъахьунза».

Аллагьдиз Чан халкь кІваълан гьархнадар

¹ Хъа магьа узу гьерхраза: «Аллагьди Чан халкь Чахьан гьадаънадарин?» ИкибаштІан, ваъ! Узура Ибрагьимдин насил, Вениаминдин тухмиан вуйи израилжви вуза. ² Аллагьди Чаз улихьмиди аьгъю Чан халкь Чахьан гьадаънадар! Гирами китабариъ Ил’ясдикан фу дупнаш, аьгъдарди анчвуз? Ил’ясди Аллагьдиз израил халкьдилан аьрз апІуру:

³ «Я Агъа, дурари Яв пайгъамбрар

гъийихнийи ва,

Увуз гъурбнар хру Яв йишвар ккидирчнийи;

анжагъ узу сар сагъди имиза,

аммаки, дурариз узура йивну йикІуз ккунди а».

⁴ Аллагьди дугъаз фициб жаваб тувнийи?

«Узу Узуз

Ваалдин улихь кІул ис дарапІу ургуд агъзур кас

гъюрхюнза».

⁵ Гьаму вахтарира Аллагьди Чан ужувлиинди кадагънайи саб бицІи гъварч адмийир а. ⁶ Аллагьдин ужувлиинди дубхьнайиб, инсандин ляхнариз дилигну, дубхьнадар. Гьаци дайиш, уж’вал уж’валси гъубзидайи.

⁷ Гьамус фу шула? Израилин халкьдиз чпи абгурайиб гъибихъундар. Анжагъ кадагънайидаризтІан гъибихъундар, имбударин инсанвал гъудубгну. ⁸ Гирами китабариъ дупнайиси:

«Аллагьди дурар дерин нивкІуъ аънийи».

«Дурариз дярябкъбан бадали,

Аллагьди дурарин улар хъяркьнийи,

дурариз деребхьбан бадали,

ибариъ итІишвнийи,

ва гьамци гъийин йигъазкьан ими».

⁹ Давудри гъапнийи:

«Гъит, дурариз,

чпин шадлугъар

чпиз ккиву рукьарна чулар ишри.

Гъит, дурар хъахъну алдакри ва жазайикк ккахъри.

¹⁰ Гъит, дурариз дярябкъбан бадали,

дурарин уларихь мучІушин гьабхъри.

Гъит, дурарин юкьвар гьаргандиз

кьяни ишри».

¹¹ Узу кІураза: «Жугьдар, хъахъну, гъудужвуз даршлуси, алдакнинхъа?» ИкибаштІан, ваъ! Гьадрарин алдакувалиланмина имбу халкьариз, жугьдар бахил хьпан бадали, уьрхювал гъабхьну. ¹² Дурарин алдакували вари дюн’яйиз уж’вал хуруган ва дурариз кам гъахьиган, имбу миллетариз зурба ужувлар шлуган, хъа эгер вари жугьдар Аллагьдихьна хътакиш, имбу дюн’яйиз фукьан зурба ужувлар шул!

¹³ Гьамус узу, жара миллетар, учвухьна илтІикІураза. Узу Аллагь аьгъдру миллетарихьна гьаънайи вакил вуза. Узу йиз гъуллугъ заан вуди гьисаб апІураза. ¹⁴ Йиз халкь бахил дапІну, сакьюдаркьана уьрхидиза кІури, миж кайиз. ¹⁵ Аллагь жугьдарихьан гьидицган, дюн’яйин жара халкьариз мясляаьт гъабхнуш, хъа Аллагьди жугьдар кьабул гъапІган, фу шул? Дийихнайидар чІиви апІдаринхъа?

¹⁶ Эгер яв уьлин сабпи парча Аллагьдиз бахш гъапІиш, имбу вари уьлерра гирами хьидияв. Эгер гьарин ччивар гирамидар вуш, дидин кюлерра гирами ву.

¹⁷ Гъяни гьарин кюлер кудуршвнади, дурариин чІурудар фици улурхьнуш, гьадму жюрейиинди учву, жара миллетар, чІуру чІвумуччварси гьамус гъяни гьарин ччиварин кьувватнак кеъначва. ¹⁸ Гьаци вуйиган, кюлерин зиин фурс мапІан, гьаз гъапиш, ччивариз уьмур туврайир уву дарва, хъа ччивари увуз уьмур тувра. ¹⁹ Уву пидива: «гьатму кюлер узу улурхьбан бадали ктуршвну». ²⁰ Думу гьякь вуяв. Дурар чпин хътругърувалиан ктуршвну. Хъа уву дурарин йишв’ин хъугъувалиан алва. Гьаддиз фурс мапІан, хъа гучІ кади гъуз. ²¹ Аллагьди багъри кюлер гьяйиф гъапІундарш, увура гьяйиф апІидар.

²² Гьаци вуйиган, увуз Аллагьдин уж’валра, хъялра рябкъюравуз. Дугъан хъял Чахьан гьудучІвдарихьна шулу. Хъа увухьна вуйи уж’вал, эгер уву Дугъан ужувлакк гъузруш, рябкъюравуз. Гъудрузиш, гьаркан увура кадабтІиди. ²³ Хъа эгер жугьдар чпин хътругърувалиъ утІукьну гъудрузиш, дурар хъана гьарик кюрхьди, даршуз, Аллагь му кюлер тазабаштІан кюрхьюз кьудратлу ву. ²⁴ Хъа эгер уву чІуру гьаркан кадабтІнайи циркил, багъри дарди, гъяни гьарик кубхьнуш, хъа кюлериз чпин багъри гьар’ин улурхьуз фукьан рягьят шул!

²⁵ Гъардшар, узуз учву му сирнан гъавриъ адарди гъитуз, учву ичв аьгъювалиин гизаф умуд кивну гъудрузбан бадали, ккундарзуз. Израилин саб пай агьлар, чпин утІукьну гъузувалиъ арсну, жара миллетар вари тамамди Аллагьдихьна илтІикІайизкьан, гъузди. ²⁶ Хъасин, Израилин вари халкь уьрхиди. Гирами китабариъ дибикІнайиси:

«Сион дагъдилан Уьрхрур гъиди.

Дугъу Якьубдин тухмиан вари чІуруб идипиди,

²⁷ ва Узу дурарилан гунгьар алдагъган,

дурарихъди йикьрар йитІидиза».

²⁸ Ужувлан хабар кьабул дарапІбиинди жугьдарикан Аллагьдин душмнар шула. Жара миллетар ичв хайирназ ву. Мидиз дилигди, жугьдар Аллагьдин кадагънайи халкьди гъузди, Аллагьдиз дурар ккунду, фицики Дугъу дурарин абйириз гаф тувнийи. ²⁹ Фицики Аллагьди Чав дих дапІнайи халкь ва Чав тувнайи гаф уьрхиди. ³⁰ Саб фила-вуш учву Аллагь гьясбикк апІдайчва. Хъа гьамус, Дугъахъ жугьдар хъпебехъган, Дугъу учвуз уж’вал улупура. ³¹ Аллагьди учвуз Чан уж’вал улупуз, хъасин думу дурариинра алабхъбан бадали гьаму ражари жугьдар Дугъахъ хъпехъурадар. ³² Аллагьди вари халкьариз, хъасин чпилан хил алдабгъбан бадали, хъпебехъри гъузуз шлу вахтар улупнийи.

³³ Фукьан дарин Аллагьдин фагьмин ва зигьмин деринвал ва булвал! Фукьан дарин Дугъан ниятар ктитуз даршлувал! Фукьан дарин Дугъан рякъярин гъавриъ ахъуз даршлувал!

³⁴ «Агъайин фагьум шли аьгъю апІиди,

Дугъаз насигьятар шли тувди?»

³⁵ «Шли фу тувну Аллагьдиз,

Дугъу думу кьяляхъ апІуз буржлу вуйиб?»

³⁶ Вари Аллагьди халкь гъапІну, аьхир, ва гьадму вари яшайиш анжагъ Гьадгъуланмина ва Гьадгъаз шула. Аьсрариан аьсрариз ад Гьадгъаз ву. Амин!

Ичв уьмрар Аллагьдиз бахш апІинай

¹ Гьаддиз учвуз ккарагураза, гъардшар, Аллагьдин уж’вал бадали ичв жанар, Гьадгъаз хуш шлу марцци, чІиви гъурбнарси, дерккай. Му Аллагьдиз фагьумлу вуйи гъуллугъ хьибди. ² Гъит, му дюн’яйин гьюкмари учв’ин агъавал дарапІри. Аллагьдин ужуб, рази ктаъру ва гьубкІу ният фу вуш, аьгъю хьпан бадали, ичв фагьум цІийи алапІури, дигиш йихьай.

³ Аллагьди узуз вакилвал багъиш дапІнайиган, узу учвуз варидариз кІураза: учву ичв вуйидартІан артухъ заанди мидисанай, учвуз гьарсариз Аллагьди туву хъугъувализ дилигну, фурс ктарди гъузай. ⁴ Ихь беден гизаф паярикан вушра, вари паяри саб ляхин апІурадар. ⁵ Гьаци ухьура вари Месигьдихъди саб беден вуди, дидин паяр вухьа. ⁶ Аллагьди Чан ужувлантина гьарсариз чан хусуси багъиш гъурубкьунхьуз. Шлиз пайгъамбарвалин багъиш аш, гъит дугъу думу, чан хъугъувализ дилигну, ишлетмиш апІри. ⁷ Шлиз жарадарин гъуллугънаъ шлу багъиш аш, гъит учв гьадму гъуллугъназ бахш ишри. Шлиз мялимвалин багъиш аш, гъит учв мялимвализ бахш ишри. ⁸ Шлиз ккарцуз шлу багъиш аш, гъит дугъу жарадар ккарцри. Шлиз жумартвалиинди пай апІуз шлу багъиш аш, гъит дугъу гьаци, кІвакк ккадарди, пай апІри. Шлиз жарадарин зиин аьхювал апІуз шлу багъиш аш, гъит аьхювал апІри вари юкІв хъипну ва намуслуди. Шлиз уж’вал апІуз шлу багъиш аш, гъит думу шадвалиинди апІри.

⁹ Гъит, ичв масанвал кІваантІан вуйиб ибшри. Писвал ккун мапІанай, ужувлахъ хъачІарккай. ¹⁰ Чвйирси чиб-чпи ккун апІинай. Гьарсари жвувазтІан чиб-чпиз артухъ гьюрмат апІинай. ¹¹ ТІагъру дарди, юкІв хъади лихури, рюгь гьевеслуди Агъайин гъуллугънаъ йихьай. ¹² Умудвалиъ шадди, бедбахтвалариъ сабурлуди, ккарагбариъ мюгькамди гъузай. ¹³ Аллагьдин адмийириз читинвалариъ кюмек апІинай. Хялар кьабул апІури гъузай.

¹⁴ Учвухъ хъергнайидариз ужувлар ккун апІинай. Ужувлар ккун апІинай, люкьнар – ваъ. ¹⁵ Шадлударихъди шад йихьай. Ишурайидарихъди ишай. ¹⁶ Чиб-чпихъди албагну яшамиш йихьай. Фурс мукубчІванай. Аьжузарихъди дуствал апІуз нач мапІанай. Жвувкан заанди фикир мапІанай.

¹⁷ Писвализ писвалиинди жаваб мутуванай. Варидариз уж’вал апІури гъузай. ¹⁸ Учвхьан шлубкьан варидарихъди мясляаьтниинди яшамиш йихьай. ¹⁹ Аьзиз дустар, хъял алдабгъбахъ махьанай, хъял алдабгъуб Аллагьдин ихтиярнаъ гъибтай. Фицики Гирами китабариъ дибикІна:

«Хъял алдабгъувал Йиз ляхин ву.

Узу жаза тувдиза» – кІура Агъайи.

²⁰ Гьамдин ерина,

«эгер яв душмандиз гашди аш,

уьл тув дугъаз.

Эгер думу дахаргну аш,

шид тув.

Эгер уву гьамци апІури гъашиш,

думу нач’валиан йикІиди».

²¹ Писвал ув’ин гъалиб хьуз мигъитан, думу уж’вали ккапІ.

Месигьдин терефкрар гьюкмихъ хъябяхъну ккунду

¹ Гьарсар заан гьюкмиз мютІюгъ духьну ккунду, фицики Аллагьдихьан дару гьюкум адар; гьаму ражари айи гьюкумра Аллагьди дебккнайиб ву. ² Гьаддиз, фуж гьюкмиз къаршуди гъудужвураш, гьадму Аллагьди дебккнайибдиз къаршу гъедергурайи гьисаб ву. Гьаци апІрудари чпиина тахсир хура. ³ Уж’вал апІрудариз гьюкумдрарихьан гучІ адар, хъа – писвал апІрудариз. Эгер гьюкумдрарихьан увуз гучІ апІуз ккундарш, уж’вал апІури гъуз ва дурарин терефнаан яв тяриф ебхьидивуз. ⁴ Гьюкумдар увуз уж’вал хьпан бадали лихурайи Аллагьдин лукІ ву. Хъа эгер уву писвал апІуруш, гучІ апІин, фицики увуз жаза гьадабтІуб гьадгъан гьюкмиъ гьавайиди айиб адар. Писвал апІруриз жаза адабтІури, Аллагьдин хъял алдабгъури, дугъу Аллагьдиз гъуллугъ апІура. ⁵ Гьаци вуйиган, дугъаз мютІюгъ духьну ккунду, неинки хъпебехъиш, жаза адабтІур кІури, хъа – жвуван намус бадалира.

⁶ Гьаци вуйивализ дилигну, учву налогарра тувай; гьюкумдрари, Аллагьдин гъуллугъчйири, чпин вари вахт гьюкум гъабхбиинди гьапІра. ⁷ Гьардиз лайикь вуйиб тувай: шлиз – налогар, шлиз – харжар, шлиз – гучІ, шлиз – гьюрмат.

⁸ Саризра буржлуди мугъузанай; гъит, учвук анжагъ саб буржтІан дарибшри, думура – чиб-чпихьна улупру масанвалин бурж, фицики, шли чан багахь хьайир ккун гъапІиш, гьадгъу Къанун тамам апІура. ⁹ Табшуругъариз лигай: «кьяппавал мапІан», «миликІан», «мигьитІибкІан», «жараринуб ккун мапІан», ва жара табшуругъариъра улупурайиб саб ву: «Багахь хьайир, жвуваз жвувси, ккун апІин». ¹⁰ Масанвали багахь хьайириз писвал хурдар. Гьаддиз масанвал Къанун тамам гъапІу гьисаб ву.

¹¹ Гьаму вахт фициб вуш, аьгъяди, гьаци апІури гъузай. Сарун учву нивкІ’ан хъиргру вахт дуфна, фицики ухьу уьрхру вахт, ихь сифте хъугъу йигъак гъилигган, гьамус багахь дубхьна. ¹² Йишв ккудубкІура. Йигъ сарун багахь хьа. Мици вуйиган, вари мучІу ляхнарихьан ярхла хьидихьа, ва аквназ лайикь вуйибдихъди яракьламиш хьидихьа. ¹³ Гъачай, йигъандин аквназ барабар вуйиси, намуслуди яшамиш шулхьа. Пиянискаваларикк ва сатІи кьяппаваларикк кІул ккивдархьа. Аьйиб апІруб ва гьяясузуб апІидархьа, гьюжатар апІидархьа ва сар-сариин бахил хьидархьа. ¹⁴ Ихь Агъа Иса Месигьди учву уьрхричву, ичв бедендин гъайгъушин тямягьяриз миилтІибкІанай.

Жарадар тахсир мапІанай

¹ ЦІибди хъугъувал айир ичв арайиз кьабул апІинай. Дугъанна ичв фикрар сабсдар дар кІури, дугъахъди гьюжатар мапІанай. ² Сариз фунуб вушра хураг ипІуз ихтияр хъугъували тувру, хъа тмунури, хъугъувал цІиб айири, бистнин мейвйиртІан итІурдар. ³ Вари ипІрур, мейвйиртІан диритІрурихьинди фурс кади милиган. Ва мейвйиртІан диритІрурира вари ипІурайир тахсирнакк ккаъну ккундар, фицики Аллагьди думу кьабул апІура. ⁴ Уву фуж вува, жарарин лукІрак тахсир кипуз?! Анжагъ чан эйсийин улихьтІан лукІ гьякь, ясана нягьякь шлуб дар. Агъайин лукІ гьякь хьиди, фицики Агъайиз думу гьякь апІуз гьюкум а.

⁵ Сари, саб йигътІан, тму йигъ важиблу ву кІура, хъа жарари, вари йигъар сабстар ву кІура. Гьарсари, гъит, чав фици гьисаб апІураш, гьаци апІри. ⁶ Сари йигъарикан сад йигъ, имбу йигъартІан багьа ву кІураш, дугъу гьаци Агъайин гьюрматназ апІура, ва фунуб-вуш саб хураг ипІрурира Агъа бадали гьаци апІура, гьаз гъапиш, Аллагьдиз чухсагъул кІура. Ва фунуб-вуш саб хураг дирипІрурира Агъайин гьюрматназ гьаци апІура, гьаци дугъура Агъайиз чухсагъул кІура. ⁷ Гьаз гъапиш ухькан саркьан чав-чаинди яшамиш шуладар, ва чав-чаинди йикІурадар. ⁸ Гьаци вуйиган, эгер ухьу яшамиш шулаш, Агъа бадали яшамиш шулахьа, эгер йихураш, гьацира Агъа бадали йихурахьу, ва аьхириъ, яшамиш шулайидар вушра, дийихнайидар вушра, Агъайиндар вухьа.

⁹ Гьамдин бадали Месигь гъакІну ва чІиви гъахьну – Дугъкан чІивидаринра, гъачІидаринра Агъа гъахьну.

¹⁰ Хъа уву гьаз яв гъардаш тахсир апІурава? Яв гъардаштІан, уву фит’инди артухъ вуза, кІурава? Ухьу вари Аллагьдин суддин улихь дугъужвидихьа.

¹¹ Гирами китабариъ дибикІна:

«Гьарсари Йиз улихь кІул ис апІиди,

ва гьарсари, Узу Аллагь ву, пиди.

Узу яшамиш шулайивал фици гьякь вуш,

гьаму вари тамам шлубра гьякь ву – кІура Агъайи».

¹² Ва гьаддиз ухькан гьарсари Аллагьдин улихь, чав гъапІу ляхнариз дилигну, жаваб тувди.

Жарадарихьди гунагь апІрубси мапІанай

¹³ Чиб-чпик тахсрар кирчувал дипурхьа, жвуван гъардшиз гъалатІариъ ва гунгьариъ ахъуз ухьу багьна тутрувиш, ужу хьибди. ¹⁴ Узуз аьгъязуз, ва дугъридан саб шак адарди Иса Месигьдин гьюкмиинди кІураза: марцциб даруб фукІара адар. Анжагъ марцциб дар кІуруриз думу марцциб дар. ¹⁵ Хъа эгер уву ипІруб яв гъардшиз кьабул шуладарш, яв ляхнариъ масанвал адар. Яв хураг бадали гъардаш пуч мапІан, Месигь гьадгъухъандира гъакІну. ¹⁶ Уву ужуб вуди гьисаб апІурайиб имбудари, писуб ву, пуз багьна мутуван. ¹⁷ Фицики Аллагьдин Паччагьлугъ ипІруб, я убхъруб дар, думу Гирами Рюгьну багъиш апІурайи дугъривал, ислягьвал ва шадвал ву. ¹⁸ Месигьдиз гьамци гъуллугъ апІурайири Аллагьдиз ккуниб апІура, ва адмийиризра кьабул шула.

¹⁹ Гъачай, мясляаьт шлу ва чиб-чпиз кюмек шлу гьарсабдихьна илтІикІурхьа. ²⁰ Аллагьдин ляхнар ипІрубдин кІуллан чІур мапІан. Гьарсаб хураг ипІуз шул. Хъа яв гъардаш гунагьнахъна хру хураг ипІуб дюз дар. ²¹ Йикк дирипІуб ва чяхир дурухуб ва фукІа гьациб дарапІуб ужу ву, эгер дурари яв гъардаш гунгьарихъна гъахуруш.

²² Уву хъугънайи яв ляхнар жвувахьди гъит; гъит, дурарикан анжагъ АллагьдизтІан аьгъяди дарибшри. Чав гьякь вуйиз кІуруб апІурайиган, учв тахсиркарди гьидригъру кас бахтавар ву. ²³ Хъа шли, фукІа-мукІа ипІуз ужуб вая писуб кІури, шаклуди, ипІури гъашиш, дицир Аллагьди тахсиркар апІиди. Хъа хъугъвал адарди апІурайиб вари гунагь ву.

Ижми хъугъувал айидар

¹ Ухьу, ижми рюгь айидари, зяиф рюгь айидарин гъалатІар сабурлуди аьгь дапІну ккунду, хъа жвуваз ккуниб дапІну ккундар. ² Ухькан гьарсари багахь хьайириз, дугъан рюгь мюгькам шлуб, дугъаз хайир кайиб дапІну ккунду. ³ Гьеле Месигьдира Чан хайирназ фукІа гъапІундар. Хъа Гирами китабариъ дупна:

«Уву беябур апІрударин люкьнар Уз’ин алахьнийи».

⁴ Гирами китабариъ дибикІнайиб вари, диди туврайи сабурлувалин ва ккарцрувалин кюмекниинди ихь умуд ктадабтІбан бадали, ухьуз насигьят вуди, дибикІнайиб ву. ⁵ Гъит сабурлувал ва ккарцрувал туврайи Аллагьди, Иса Месигь мисал вуди Гьадгъахъди гъяри, ухьу сатІиди, саб гьарайниинди Аллагьдин, ихь Агъа Иса Месигьдин Адашдин тяриф апІруси, ичв мясляаьтнаъ яшайиш туври. ⁷ Гьаци вуйиган, Месигьди учву фици кьабул гъапІнуш, учвура, Аллагьдин ад бадали, гьаци сари-сар кьабул апІинай. ⁸ Месигь суннат гъапІдарин гъуллугънаъ Аллагьдин гьякьвал дурариз улупуз, Аллагьди дурарин абйирин абйириз тувнайи гаф гьякь вуйивал улупуз ади гъахьну. ⁹ Гьадмуган жара халкьарира Аллагьди чпиз гъапІу ужувлантина Дугъан ад апІиди. Гирами китабариъ дупнайиси:

«Гьаци вуйиган, узу Уву

Аллагь аьгъдру халкьарин арайиъ

адлу апІидизаву

ва Яв ччвурназ

тярифнан мяълийир апІидиза».

¹⁰ Ва хъана:

«Аллагьдин халкьдихъди сабси

Шадвалин гьарай ипай, Аллагь аьгъдру халкьар!»

¹¹ Гьамцира дупна:

«Агъа адлу апІинай, Аллагь аьгъдру вари халкьар!

Гъит вари миллетари

мяълийириинди

Дугъан тярифар апІри!»

¹² Ишаяйира кІура:

«Ессей тухмиан таза кюл ачмиш хьибди.

Дугъу миллетариин гьюкум гъабхиди,

ва Аллагь аьгъдру халкьари Гьадгъак чпин

миж кивди».

¹³ Гъит, умуд тувру Аллагьди учву ичв хъугъувалилантина, Гирами Рюгьнан кьувватниинди ичв умуд артухъ хьпан бадали, шадвали ва мясляаьтну ацІричву.

Павелин кагъзикан ва ляхнарикан

¹⁴ Йиз гъардшар, учву ужувлу ацІнайиб, учвуз гизафубдикан аьгъю гъабхьиб ва сар-сариз учвхьан насигьятар тувуз шлуб якьинди аьгъязуз. ¹⁵ Хъа Аллагьди узуз багъиш тувнайиган, узу учвуз лап кІубанвал кади, сакьюдар ляхнарикан учвуз кІваин алауз ккунди гъибикІунзачвуз. ¹⁶ Йиз вакилвалин бурж вуди, Аллагьди жара миллетариз, Иса Месигьдин гаф ва Ужувлан хабар рабгъру багъиш тувназуз. Гьамци дурар Дугъаз, Гирами Рюгьниинди марцц духьну, Аллагьдиз ккуниси гъурбан хьиди.

¹⁷ Иса Месигьдихъ хъади, узура йиз Аллагь бадали апІурайи ляхнариин фурслу вуза. ¹⁸ Узлантина Аллагь аьгъдру халкьар гафнииндина ляхниинди Аллагьдиз мютІюгъ апІбан бадали, аьжайиб лишнарииндина аьламатариинди ва Аллагьдин Рюгьнан кьудратниинди Месигьди гъапІубдикантІан пидарза. Магьа гьамци, Ерусалим ва дидин гъирагъарихъан тап Иллирик уьлкейихънакьан Месигьдикан Ужувлан хабар деебтунза. ²⁰ Узу Месигьдин ччвур аьгъдру йишвариъ, жарари шибритІ ккиву йишв’ин хал дидривди, Ужувлан хабар рабгъуз чалишмиш гъахьунза. ²¹ Гирами китабариъ дупна:

«Дугъкан дупнадрудариз

Думу рякъиди,

хъа деебхьнадрудар гъавриъ ахъди».

Павелиз Римдиз гъягъюз ккунди а

²² Узу учвухьна гъюз гизаф ражари гьязур гъахьунза, хъа гьамцдар алахьиган гъюз гъабхьундарзухьан.

²³ УхдитІан узуз учвухьна гъюз ккунди айзуз. Хъа гьамус узу му вари юрдариъ дилихну ккудубкІунза. ²⁴ Испанияйиз гъягърур, учв’ин улукьидиза. Улукьиган, учвухъди, юкІв хъади, цІибди сюгьбатар апІбалан кьяляхъ, учву узу дина гьаърувалик миж кайиз. ²⁵ Гьамус узу Ерусалимдиз душваъ айи Аллагьдин адмийирин гъуллугънаъ хьуз гъягъюраза. ²⁶ Фицики Македония ва Ахая уьлкйирин хъугърудари Ерусалимдиъ касибди айи Аллагьдин адмийириз, пул уч дапІну, кюмек апІуз кьаст гъапІнийи. ²⁷ Дурари дици апІуб ужу гъапІну, хъа Ерусалимдиъ айидариз дурар буржлу вуйи. Жугьдарихъди сабси дураризра рюгьнан ужувлар гъахьну. Дурари жугьдариз бедендин ужувларикан пай гъяпІну ккунду. ²⁸ Узу гьаму месэла гьял гъапІиган ва чпиз хътапІу вари пул дурарихьна гъурубкьиган, Испанияйиз рякъюъ учІвдиза ва рякъюъ учв’инра улуркьидиза. ²⁹ Узуз аьгъязуз, узу учвухьна гъафиган, Месигьди туву ужувлар гьуркІну хидизачвуз.

³⁰ Учвкан, ихь Агъа Иса Месигь бадали, Гирами Рюгьнан масанвал бадали, миннат апІураза, гъардшар, узу бадали Аллагьдиз узухъди учвура юкІв абцІну ккарагай. ³¹ Ягьудия юрднаъ хътругърударин хиларигъ узу гъядряхъбан бадали, Ерусалимдиъ Аллагьдин адмийири уз’ин илипнайи ляхин кьабул апІбан бадали, ³² эгер Аллагьдин ният гъабшиш, учвухьна шадвалиинди гъюбан бадали ва учвухъди рягьятвал гъадабгъбан бадали, ккарагай. ³³ Гъит, ислягьвалин булагъ – Аллагь учвухъди варидарихъди ишри. Амин.

Таниш вуйидариз саламар

¹ Узуз учвуз Фибия кІуру ихь чи аьгъяди ккундузуз. Думу Кенхрийиъ айи хъугърударин жямяаьтдин гъулугъчи ву. ² Ккун апІураза учвкан, Агъайин гьюрматназ дилигну, думу Аллагьдин адмийириз лайикь вуйиси кьабул апІинай, дугъаз гьудрубкІру варибдиъ кюмек апІинай, фицики дугъу чав, гьеле узузра кмиди, гизафдариз кюмекар гъапІну.

³ Узухъди сатІиди Иса Месигьдин гъуллугънаъ гъахьи ва шулайи Прискилайиз ва Акилайиз узхьан саламар йипай. ⁴ Дурари узу бадали чпин жанар гьяйиф гъапІундайи. Неинки сар узу, хъа гьацира жара миллетарин хъугъру жямяаьтарира дурариз чухсагъул кІура.

⁵ Дурарин хулаз уч шлу хъугърударизра саламар йипай.

Узуз масанди вуйи, Азияйиъ сарпирди Месигьдихъ хъугъу Эпенетдиз саламар йипай.

⁶ Учву бадали гизаф гъилиху Мар’ямдизра саламар йипай. ⁷ Йиз багахьлуйир вуйи, узухъди дустагъдиъ гъахьи ва марцци вакиларин арайиъ ад айи Андроникдизна Юнийиз – саламар. Дурар узутІан ухди Месигьдихъ хъугъну. ⁸ Агъайихъ хъугънайи йиз ккуни дуст Амплиатдиз – саламар. ⁹ Саламар йипай Месигьдиз гъуллугънаъ иштирак гъаши ихь гъардаш Урбандиз ва йиз ккуни дуст Стахисдиз. ¹⁰ Месигьдихъ хъугъвалиъ ижмивал улупу Апелесдиз – саламар. Ариставулин хуландариз варидариз саламар йипай. ¹¹ Йиз багахьлу Иродиандиз – саламар. Агъайин терефкар вуйи Наркиссайин хуландариз варидариз саламар йипай. ¹² Агъайин ад бадали юкІв хъипну лихурайи чйир Трифенайизна Трифосайиз – саламар. Агъа бадали гизаф жафа гъизигу йиз ккуни чи Персидайиз саламар йипай. ¹³ Саламар йипай Агъа бадали кадагънайи чве Руфдиз ва узузра дада гъахьи дугъан дадайиз.

¹⁴ Анискритдиз, Гермасдиз ва дурарихъди хъайи гъардшариз – саламар. ¹⁵ Саламар йипай Филологдиз, Юлияйиз, Нерейдизна дугъан чуччуз, Олимпасдиз ва дурарихъди хъайи вари Аллагьдин адмийириз. ¹⁶ Гирами мак дапІну, чиб-чпиз салам туври гъузай. Месигьдин вари жямяаьтари учвуз саламар хътаура.

¹⁷ Учвкан миннат апІураза, гъардшар, учвуз улупу аьгъювалариз къаршу удучІвури, гьюжатар апІрударихьан ва машат апІрударихьан ярхлади гъузай. ¹⁸ Гьаци апІру касар ихь Агъа Месигьдин гъуллугънаъ айидар дар, хъа чпин тямягьяр гьуркІбахъ хъайидар ву. Дурари чпин уччву улхбарииндина тярифариинди бицІи юкІвар айи касар алдатмиш апІура. ¹⁹ Ичв мютІюгъваликан варидариз деебхьна. Узу учв’ин гизаф шад вуза. Учвуз ужуб аьгъяди ва гьарсаб чІурувалихьан учву ярхлади ккундузуз. ²⁰ Мясляаьт туврайи Аллагьди багарихьди иблис дармадагъин апІиди ва думу ичв ликариккинди гатІабхьиди. Гъит, учвуз Агъа Исайин уж’вал ибшри. ²¹ Узухъди лихурайи Тимофейи учвуз саламар хътаура, хъа дугъахъди – Луцийи, Ясонди ва Сосипатри, йиз багахьлуйири.

²² Узура, Павелин гьаму кагъаз бикІурайи Тертийира, вари Агъайихъ хъугърайидариз саламар хътаураза.

²³ Чан хулаъ узу ва вари хъугънайи жямяаьт кьабул дапІнайи Гай кІуру касдира учвуз саламар хътаура. Гьацира шагьрин пул хлиъ айи Ераст кІурури ва ихь гъардаш Квартди саламар хътаура. [²⁴ ]+ 16:24 Саспи грекарин БикІбариъ гьамци дибикІна: «Гъит, учвуз варидариз ихь Агъа Иса Месигьдин ужувлар ишри. Амин».

[25] Узу учвуз дебкку Ужувлан хабарнаъ ичв хъугъувал мюгькам апІру Аллагьдин ад ибшри! Гизаф аьсрариъ дюбхнайи [26] сир, гьамус гьаммишандин Аллагьдин амриинди пайгъамбрарин китабариланмина, халкьар Дугъахъ хъугъбан ва хъпехъбан бадали, дурариз ачмиш гъапІну. [27] Аьсрариан аьсрариз Иса Месигьдилантина Аькьюл хурайи сар вуйи Аллагьдин ад ибшри! Амин.