Якьубдин

ВАРИ ХЪУГЪРУДАРИЗ ЯКЬУБДИН КАГЪАЗ

Чпин диндин аьдатар уьмриз кечирмиш апІурча, кІури хъюгъну, аьхю читинвалариъ ахьу хъугънайидариз Гирами Рюгьну Агъайин чве вуди гьисаб апІурайи Якьубдихьди гьаму кагъаз бикІуз гъитру. Исайихъ сифте хъугъдарин хасиятнаъ алахьру саспи суалариин Якьуб хъайи-хъайиси дийигъура. Дурарикан сакьюдар, чпиз айи девлетниин элеъну, касибарин улихь чпи заанди дисуйи. Сакьюдари, футна гъабхури, жарадарилан улхури, гизаф пис ляхнар гъапІнийи, хъюхъ хъазабгну лицуйи, жарадариз къаршу чІуру ниятар кІваъ дисуйи. Гирами Рюгьну хъугъвал ляхнииндитІан улупуз шлуб дар ва, гьаддиз, инсанра гьаци уьрхиди кІурайи. Дугъу дурарин улихь гьамциб суал дивра: «Йиз гъардшар, фу тІяаьм ахъа, эгер шли, хъугъраза, кІураш, хъа ужувлан ляхнар апІдарш?» (2:14). Мушваъ Гирами Рюгьну хъугърударикан Месигьди улупнайи рякъюъди гъягъюз юкІв хътру касариз кІура. КІваантІан Аллагьдихъ хъугънайири, саб шак адарди, Гьадгъаз ккуниб апІуру.

Хъугъвал ва аькьюл

¹ Аллагьдин ва Агъа Иса Месигьдин лукІ Якьубдихьан вари дюн’я вуйибси дарагънайи Израилин йицІикьюб тухмин Аллагьдин адмийириз – саламар!

² Йиз гъардшар, учв’ин гьар жюре читинвалар алахьруган, учву лап бахтлу касарси гьисаб апІинай, ³ фицики, ичв хъугъувал читинвалариантина удубчІвруган, сабурлувал арайиз гъюруб аьгъячвуз. ⁴ Ва гьамциб сабурлували чан ляхин кІулиз адабгъну ккунду, гьамдиинди учву гьуркІдар ва тамамдар шулачва, учвуъ камивал хьибдар.

⁵ Эгер учвкан шлиз аькьюл гьубкІрадарш, дугъу, гьяйиф ктарди багъиш апІру ва камивалар дарагру Аллагьдикан тІалаб апІри ва Аллагьди дугъаз тувди. ⁶ Хъа учву хъугъвал ади тІалаб дапІну ккунду, саб шак адарди, фицики, шаклу шлур, микІру гьипнайи ва ибикьурайи гьюлин лепейиз ухшар ву. ⁷ Мицир касди, Агъайихьан фукІа-мукІа шулиз кІури, фикир дарапІри. ⁸ Шаклу вуйири кьюбдикан фикир апІури шулу, думу чан ляхнариъ ижмир шулдар.

Гьякь девлетнакан

⁹ Касибвалиъ айи гъардаш Аллагьдин улихь учв заан вуйивалиин фурслуди ккунду. ¹⁰ Хъа девлетлур чан мютІюгъвалиин фурслуди ккунду, гьаз гъапиш, думу, чІурдин кюкюси, жвартІ хьиди. ¹¹ Ригъ гьудубчІвуру ва убцрушин абхъру. Убцрушнаан укІ чубхуру, дидин кюкю алдабхьуру ва дидин уччвувал йибкІуру. Гьамдиз ухшарди девлетлуйирра, чпин вари ляхнарра хъади, терг хьиди.

¹² Читинвалариъ ахърур хушбахтавар ву. Читинвалариан Аллагь ккунди удучІвуриз, Аллагьдихьан, Чав Гаф тувнайиси, гьаргандин уьмрин таж рубкьиди. ¹³ Читинвалариъ ахъру сарира «Му читинвалар Аллагьди гьаънайидар ву» дупну ккундар, фицики Аллагьдин писваларихъди вуйиб гьич фукІара адар ва саризра читинвалар гьаъдар. ¹⁴ Хъа гьарсар кас чан тямягьяри зигура, хъа ккаъра ва дючІюркьну гъитра. ¹⁵ Тямягьну, дишагьлийикси, гунагь кибшру ва апІуру, хъа гунгьи, ликриин гъабшиган, аьжал хуру.

¹⁶ Йиз масан гъардшар, учву учвуз кучІлар апІрубси мапІанай. ¹⁷ Гьарсаб ужувлаз апІурайи ляхин ва гьубкІну вуйи хъуркьвал заълан, Аллагьдихьан, аьршарин акв арайиз гъабхи Адашдихьан вуйиб ву. Аллагь гьаммишан сабсир ву ва гьюдюхрур дар. ¹⁸ Дугъу Чан гьякь вуйи Гафналантина, Чав халкь гъапІубдик варибдик варитІан заан вуйидар хьпан бадали, ухькан Чаз веледар ктаъну.

Хъпехъуз ва кІул ккивуз аьгъю йибхьай.

¹⁹ Йиз масан гъардшар, гьаммишан гафар апІузтІан – кІурубдихъ хъпехъуз гьяракатнаъ йихьай ва хъял кубчІвуз гьялак махьанай, ²⁰ даршиш, инсандик хъял кайивали Аллагьдиз ккуни дугъривал хурдар. ²¹ Гьаци вуйиган, учву апІурайи ляхнариъ писваларихьанна гьякьсузваларихьан ярхла йихьай ва ичв кІваъ урзурайи Аллагьдин аьгъювалар мютІюгълуди кьабул апІинай, фицики гьаму аьгъювалари ичв рюгьяр уьрхиди. ²² Аллагьдин гаф тамам апІинай, хъа эгер учву думу деебхьнутІан гъибтдарш, учву учвуз кучІлар апІурачва. ²³ Эгер шли, Аллагьдин аьгъювалариъ кІурайидар дарапІри, деерхьнутІан гъитрадарш, думу гюзгдиан чан маш рябкъюрайириз ухшар ву. ²⁴ Думу чаз дилигну гьудучІвиди ва гьадму гагьди, учв фицир вуш, кІваълан гьархди. ²⁵ Хъа, азадвал хру варитІан заан вуйи Аллагьдин закон кІваантІан аьгъю апІрур ва кІваълан гьадрапІри гьаддихъди чан ляхнар кІулиз адагърур, чан ляхнариъ бахтлу хьиди. ²⁶ Эгер шли учв дугъри вуза кІури фикир апІураш, хъа чан мелзнан эйсивал апІуз аьгъдарш, дугъу чав чаз кучІлар апІура ва дугъан дугъривал файдасуз ву. ²⁷ Аллагьдизна Аьршарин Адашдиз ккуни чиркин дару марцци дугъривал – касибвалиъ айи ачІни хпаризна йитимариз кюмек апІувал ва жвув гьаму дюн’яйин чиркинвалариккан уьрхювал ву.

Ичв багахь хьайидар ккун апІинай

¹ Йиз гъардшар, ихь адлу вуйи Агъа Иса Месигьдихъ хъугъри, адмийир ккунидаризна даккнидариз жара мапІанай. ² Мисалназ, учву уч духьнайишваз багьа палат али ва гъизилин тІублан хъайи адми гъюру, гьацира – йирси палат али касибра. ³ Учву багьа палат алириз, артухъ гьюрмат апІури, гьамци кІурачва: «Уву гьаму ужударсдар йишварикан гьамунубдиин деъ». Хъа касибдиз кІурачва: «Гьатушвахьинди гьудучІв», ясана, «Йиз ликарихъинди деъ». ⁴ Учву гьапІрачва? Учву сарин улихь сар заан апІурачва ва ичв дюз дару хияларихьди, фунур артухъур вуш, гьял апІурачва. ⁵ Хъебехъай, йиз масан вуйи гъардшар! Аллагьди гьаму дюн’яйин улихь касиб вуйидар кадагънадаринхъа, чпин хъугъувалиъ мюгькам ва, Учв ккунидариз гаф тувнайиси, Чан Паччагьлугъдин ирс рубкьрудар хьпан бадали? ⁶ Хъа учву касибар гьясбикк апІурадарчва! Девлетлуйир даринхъа учвлан гъидикь алдабхъурайидар. Учву судариз хъчІюхюрайидар гьадрар даринхъа? ⁷ Гьадрар даринхъа, учву Чазди кадагънайи Месигьдин ччвур беябур апІурайидар?! ⁸ Эгер учву дугъриданра, Гирами китабариъ улупнайи: «Багахь хьайир жвуваз жвувси ккун апІин» кІуру паччагьвалин закондиъ айиси апІураш, учву дюзди апІурачва. ⁹ Хъа эгер учву сартІан сар артухъди дисураш, гунагьариъ ахърачва, ва учвуз, закон гъючІюбгъдаризси, жаза гьадабтІиди. ¹⁰ Гьаз гъапиш, шли, Къанундиъ улупнайиб вари тамам апІури, хъа душв’ан саб фукІа-мукІа тамам дарапІди гъибтиш, дицир кас вари Къанун чІюбгъбаъ тахсиркар ву. ¹¹ Фицики «кьяппавал мапІан» гъапи Аллагьди «миликІан» гъапундаринхъа? Ва гьаддиз, эгер уву кьяппавал апІурадарш, хъа йивну йикІураш, Къанун чІюбгъюрава. ¹² Азадвал тувру Къанундиинди суд апІурайи адмийинсдар гафар ва ляхнар апІин. ¹³ Фицики Аллагьдин судди жарариз уж’вал дарапІрурин язухъ апІидар. Уж’вал судтІан зиина ву!

Хъугъувал ва ужувлан ляхнар

¹⁴ Йиз гъардшар, фу тІяаьм ахъа, эгер шли, хъугъраза, кІураш, хъа ужувлан ляхнар апІдарш? Мициб хъугъували думу уьрхидар, гьаци дарин? ¹⁵ Эгер чвуччвуз, ясана чуччуз алабхьуз палат, ясана ипІуз уьл адарш, ¹⁶ хъа учвкан сари: «Гъарах мясляаьтниинди. Яшамиш йихь манишнаъ ва тухъди!» – дупну, фукІа-мукІа дугъаз адрубдикан тутрувиш, мушваъ фу шул? ¹⁷ Ари гьамци, эгер хъугъувал лайикь вуйи ляхнариинди улупдарш, хъугъувал дубкІнайи гьисаб ву.

¹⁸ Сари пуз мумкин ву: «Увуз хъугъувал авуз, хъа узуз – ляхнар! Ляхнар дарди яв хъугъувал гьан, улуп узуз! Хъа узу увуз йиз ляхнариъ рябкъюрайи йиз хъугъувал улупидизавуз».

¹⁹ Уву Аллагь сар вуйивалихъ хъугърана? Ужуйи апІурава! Гьеле жинарра хъугъра ва гукІунди йихура.

²⁰ Эй ичІи инсан! Увуз ляхнариинди дару хъугъувал файдасуз вуйивал аьгъю дубхьну ккундийвуз? ²¹ Хъа ихь абйирин аба Ибрагьим, чан бай Исакь, гъурбан апІрушв’ина гъахиган, чан ляхнариинди гьякь гъапІундайинхъа? ²² Рябкъюрайвуз, дугъан хъугъувал ляхнариинди шуйи ва ляхнарин кюмекниинди дугъан хъугъувал гьубкІуб гъабхьну. ²³ Ва гьамци, Гирами бикІбариъ дибикІнайиб тамам гъабхьну: «Ибрагьим Аллагьдихъ хъугънийи ва, чан хъугъувализ дилигну, думу гьякь гъапІнийи» ва гьаддиз, дугъаз Аллагьдин дуст гъапнура вуйи. ²⁴ Рябкъюрайчвуз, Аллагьдин улихь адми, неинки саб хъугъвалиинди, хъа чан ляхнариинди гьякь апІура. ²⁵ Гьаци гъабхьну кач’вал кайи Раавдихъдира. Дугъу, чпин шагьур ахтармиш апІури гъафидар, кьабул дапІну, жара рякъди гьаиган, думу чан ляхнариз дилигну, гьякь гъапІундайинхъа?! ²⁶ Ари гьамци, рюгь адру беден фици дубкІну шулуш, хъугъувалра, ляхнар даруган, дубкІна.

Мелз ва гафар

¹ Йиз гъардшар, вари мялимар хьуз мюхъюгъянай. Ихь, мялимарин, суд ижмиди апІруб аьгъячвузки, ² фицики ухьу варидари гагь-гагь лайикьсуз тІулар апІурахьа. Чан мелзниинди чІуруб даркІрур гьуркІу кас ву ва дугъаз чан бедендин эйсивал апІузра кьувват а. ³ Эгер гьяйвнин сппаригъ ухьу фури гъипиш, думу ухьуз мютІюгъ шулу, дидин вари жандин эйвал апІурхьа. ⁴ Гьадмукьан аьхю гимйирра магьа гьаци, пис микІари гьирчнайидар, саб бицІи рулиинди хъапІрури чаз ккунишвахъинди хъапІра. ⁵ Гьамци ихь мелзра, учв ихь бедендин бицІи пайтІан даршра, дидхьан зурба ляхнар апІуз шулу. ЦІюмгъял кабхъиш, гьадму бицІи цІи зурба яркур убгуру! ⁶ Мелз – цІа ву. Ихь жандин имбу паярик гъилигган, дидиъ варитІан гизаф писвал а. Диди вари жан чиркин апІура; дидик жегьеннемдин цІикан цІа кабхъра ва ихь уьмур убгура. ⁷ Адмийи гьубкьу жюрейин гьяйванатар, жакьвар, улчвурхури гъягърудар ва гьюлерин гьяйванатар вердиш дапІна ва апІурира а. ⁸ Хъа гьич сарихьанра мелз вердиш апІуз шулдар. Му дебккуз даршлу, агъуйи абцІнайи завал ву. ⁹ Гьамдиинди ухьу ихь Адаш Агъайин тярифар апІури шулхьа ва гьамдиинди Аллагьдиз ухшар ади халкь дапІнайи адмийириз агьрарра апІури шулхьа. ¹⁰ Саб ушвниан удучІвуру ужувлан гафарра, агьрарра. Йиз гъардшар, дици дубхьну ккундар. ¹¹ Саб булагъдиан марцци штарра, кьилзи штарра удучІвури хьуз мумкин вуйинхъа? ¹² Йиз гъардшар, шулин ари, инжирин гьаригъ хифар гъиршри, ясана тІумтІарин ширариин инжирар илиршури? Гьаци кьилзи булагъдиан марцци шид удубчІвуб мумкин дар!

Гьякь вуйи аькьюл ва кучІал

¹³ Ичв арайиъ фужкІа дугъридан фагьумлу ва варибдин гъавриъ айи кас адарин? Эгер дицир аш, дугъу чан фагьумлувал гьякь уьмриинди улупну ккунду, фагьумлуйириси кІул ис дапІну ккунду. ¹⁴ Хъа эгер ичв юкІвариъ пис бахилвал аш, ва иблисвалиинди жвуваз хайир абгураш, фурслу махьанай ва гьякьнакан кучІал макадапІанай. ¹⁵ Мициб фагьум заълан гъюруб дар, думу му дюн’яйинуб ву; рюгьниинди вуйиб дар, иблисдихьан гъюрайиб ву. ¹⁶ Наан бахилвал ва жвувтІан даккнивал аш, гьадушваъ къайдасузвал ва гьарсаб пис ляхин а. ¹⁷ Заълан гъюрайи фагьумлувал, сифте нубатнаъ, марцциб ву, гьацира мясляаьт хурайиб ву, аькьюллуб ву, аьлакьайихъна хруб ву, рягьимлувалихьди ва ужувлан ляхнарихьди абцІна, диди адмийир ккунидаризна даккнидариз жара апІдар ва машназ лигдар. ¹⁸ Ислягьвал бадали мясляаьтниинди лихрудари гьякьвалин бегьер ккадабцІиди.

Аллагьдиз бахш йихьай

¹ ГьапІрудар ву ичв гъярхьбарна гьюжатар? Ичв жанариъ урхьурайи тямягьярилан гъюрайидар даринхъа? ² Учвуз фу-вуш ккундучвуз, хъа думу шуладарчвуз, гьаддиз чиб-чпигъ гъярхьну йихурачва. Учву гужназ хъюгърачва, хъа фукІара шуладарчвухьан, ва гьаддиз, гьюжатар апІурачва ва гъярхьрачва. Учвуз ккуниб шуладарчвуз, гьаз гъапиш Аллагьдикан ккун апІурадарчва. ³ Учву ккун апІурашра, ккун апІурайиб тамам шуладаричв, гьаз гъапиш учву ужудар ниятариз ккун апІурадарчва, хъа – ичв тямягьяр гьуркІбахъди. ⁴ Дюз дарудар, учвуз аьгъдарди айчвуз, гьаму файдасуз дюн’яйихъди хьувал – Аллагьдихъди апІурайи дяви вуйиваликан? Шлиз гьаму файда ктру дюн’яйихъди дуст духьну ккундуш, думу Аллагьдиз душманди удучІвура. ⁵ Гирами бикІбариъ гьавайиди гьамци дибикІна кІуранчва?

«Ухьуъ учІвнайи Рюгьназ

ухьу анжагъ ЧазтІан духьну ккундар».

⁶ Хъа Дугъу ухьуз мутІан артухъ уж’вал улупну. Магьа гьаддиз, Гирами бикІбариъ дупна:

«Аллагь фурсачйириз къаршуди удучІвуру,

хъа кьисматниин рази вуйидар ккун апІуру».

⁷ Гьаддиз, Аллагьдиз мютІюгъ йихьай! Иблисдиз къаршу удучІвай – думу учвхьан гьебгди. ⁸ Аллагьдихьна багахь йихьай – Аллагьра учвухьна багахь хьиди. Хилар жикІай, гунагькрар, юкІвар марцц апІинай, кью-кьюб юкІв айи адмийир! ⁹ Дердер апІинай, гьарай ипай, ишай! Ичв аьлхъбар ишбариз илтІибкІрийичв, шадвал – пашманвализ. ¹⁰ Агъайин улихь учву исди дисай, ва Дугъу учву за апІиди.

¹¹ Сар-сариз чІуру гафар мапІанай, гъардшар. Шли чан гъардшиз чІуру гафар апІуруш ва тахсир кипруш, дугъу Къанундиз къаршуди кІура ва Къанун тахсир апІура. Хъа уву гьамци Къанундик тахсир кипраш, уву Къанундиъ улупнайиб тамам апІрур дарва, хъа – судьявал апІурава. ¹² Аммаки, Къанун Туврур ва судьявал АпІрур сартІан адар, уьрхюз Шлур, ясана терг АпІрур. Хъа уву гьацир фуж вува, яв багахь хьайирин суд апІуз?

¹³ Гьамус учву узухъ хъебехъай, гьамци кІурудар: «Гъи-закур саб фунуб-вуш шагьриз сад йисазди, ариш-вериш апІури, гизаф пул гъазанмиш апІуз гъягъидихьа». ¹⁴ Учвуз, гьеле закур учвкан фу шулушра, аьгъдарчвуз! Ичв уьмур фу вухъа? Учву, сацІиб ачмиш духьну, дургру дифарси вучва. ¹⁵ Учву, мидин ерина, гьарган гьамци дупну ккунду: «Эгер Агъайиз ккун дубхьну, ухьу сагъди гъузиш, гьамци-гьамци апІидихьа». ¹⁶ Хъа учву, учв’ин элеъначва ва ултІурччвру гафар апІурачва. Гьарсаб гьамциб фурс чІуруб ву. ¹⁷ Ва гьаддиз, учвуз дюзвал фу-вуш аьгъядишра, гьаци дарапІрур гунгьин тахсиркар ву.

Жвуваз жвувтІан даккни девлетлуйириз жаза хьибди

¹ Хъа гьамус хъебехъай, учву, девлетлуйир! Ишай ва гьарай ипай учв’ин улукьуз ккайи бедбахтвалариин. ² Ичв девлет гъутІну, ичв палат сурари гъипІну. ³ Ичв гъизилизна арсраз гандриж гъивну! Гьадму гандрижи учвуз къаршуди шагьидвал апІиди ва ичв беден, цІиси, ипІиди. Учву ичв аьхиримжи йигъариз учвуз девлет уч дапІначва! ⁴ Ичв хутІлариъ бегьер уч апІрудариз кьимат тутрувди, учвуз гъибтунчва, дурари Аллагьдиз гьарйир апІура, ва хутІлиъ айидарин агьрар Саваоф Агъайин ибарихьна дурукьна. (Саваоф – Аллагьдин ччвурарикан саб, аьршарин кьушмарин аьхюр кІуру гаф ву). ⁵ Учву жилиин девлетниин уьлюрхну яшамиш гъахьунчва, кефер апІури гъахьунчва, урккру йигъаз ичв жанар гваназ гъюрхюнчва. ⁶ Учву тахсир ктрудар тахсиркрар апІуйчва ва йивну йихуйчва, хъа дурар учвуз гъаршу гъудужвдайи.

Сабур апІинай ва ккарагай

⁷ Гьаци вуйиган, сабур апІинай, гъардшар, Агъа кьяляхъ гъюру йигъ хьайизкьан! Лигай, нежбер фукьан сабурлуди ккилигури шулуш, дубзнайи жили багьа бегьер хайиз фици думу чвлин ва хьадукран мархьариз ккилигури шулуш. ⁸ Учвура сабурлувалиинди ккилигури гъузай, юкІвар мюгькам апІинай, гьаз гъапиш, Агъа гъюру йигъар сарун багахь хьа. ⁹ Гъардшар, Аллагьди учвуз жаза гьададабтІуз, чиб-чпилан мулханай. Лигай, Судья гьамустІанра урчІарихъ дийигъна! ¹⁰ Гъардшар, сабур апІбаъ ва мюгькамвалиъ Аллагьдин ччвурнахъан гъапи пайгъамбрарихъан мисал гъадабгъай. ¹¹ Учвуз аьгъячвуз, аьхиризкьан мюгькамди гъуздариз учу бахтаврар кІурача. Учвуз Аюбдин ижмиваликан гъеебхьунчвуз ва, Агъайи дугъаз чан уьмриъ фициб аьхир тувнуш, аьгъячвуз, гьаз гъапиш Агъа рягьимлур ву ва язухъ Зигрур ву. ¹² Сифтена-сифте, йиз гъардшар, я завариинди, я жилариинди ху мапІанай, я жараси гьич саб жюрейиинди ху мапІанай. Гъит ичв анжагъ «ав» кІурушваъ «ав» ибшри, «ваъ» кІурушваъ «ваъ» ибшри, учвуз жаза дархьбан бадали.

¹³ Учвкан фуж балайикк ккахъиш, гъит ккарагри, фуж шадвали ацІнаш, гъит Аллагьдиз мяълийир апІри. ¹⁴ Учвкан фуж иццураш, хъугърударин жямяаьтдин аьхюриз дих апІри ва, Агъайин ччвурнахъ ччим кадатну, гъит, гьадгъан зиин ккарагри. ¹⁵ ГьубкІну хъугъвал айи ккарагували иццурайир сагъ апІиди ва Агъайи думу ликриин апІиди. Хъа эгер дугъу гунагь дапІнаш, хил алдабгъиди. ¹⁶ Гьаддиз чиб-чпин улихь жвувкан ктахьу гунгьар кІул’ин дисай ва, Агъайи учву сагъ апІбан бадали, чиб-чпихъанди ккарагай. Гьякь уьмур хъапІрайирин ккарагбаъ гизаф кьувват а! ¹⁷ Ил’яс ухьусир адми вуйи. Думу лап ижмишнаан мархь дурубгъбан бадали ккарагнийи, ва шубуд йисанна гьацІаъ гъубгъундайи. ¹⁸ Думу хъана ккарагнийи, ва аьршариан мархь гъубгънийи, жили бегьер гъабхнийи. ¹⁹ Йиз гъардшар, эгер учвкан фуж, гьякь рякълан улдугну, шли-вуш хъана алаънуш, ²⁰ аьгъю йибхьай, гунагькар кучІлин рякъхъан хътаури думу аьжалихьан уьрхюра ва гизаф гунгьар апІуваликкан азад апІура.