Жугьдариз

ЖУГЬДАРИЗ КАГЪАЗ

Му кагъаз, Исайихъ хъугърудар вушра, гагь Месигьдихъинди, гагь жугьдарин Къанундихъинди илтІикІрудариз дибикІнайиб ву. Магьа гьаддиз кагъзиъ Къанундин тереф дибиснайидаринна Исайихъ хъугърударин арайиъ айи фаркьваликан хъайи-хъайиси ктибтура. Кагъзиъ израил халкьдин тарихдиъ Мусайин Къанундиз ва дидин важиблувализ лайикь кьимат тувра. Дидихъди сабси, кагъзиъ Кюгьне Йикьрарнан вахтна арайиз гъафи гьядисйириъ, Аллагьди ният дапІнайиси, аьхю мяна айивал ва улихьмиди гьязур дапІнайи хабар адмийириз улихьмиди дебккруб кІваин апІура. Исайихъди му дюн’яйиз саб таза хабарра гъафнийи. Израил халкьди Аллагьдиз гьадмукьан гъурбнар апІурушра, мегьел гьич сар адмикьан гунгьарихьан марцциди марцц апІуз шуладайи. Аммаки Месигьдиз «гьар йигъан гъурбнар хуб гьазкІа дар. Дугъу, Чав-Учв гъурбан гъапІу вахтна, варидарихъанди гьаргандиз саб ражари гъурбан гъапІну» (7:27). Дугъу ухьу аьсрариз Аллагьдин улихь ихь гунгьариккан азад гъапІунхьу. Рябкъюрайиси, му кагъзиинди Исайихъ хъугъдари Месигьдикан вуйи Ужувлан хабар хъугъувалиинди кьабул гъапІну. Хъа хъугънайидарин Иса Месигьдик кайи миж сарихьанра ктабтІуз дархьбан бадали, чиб-чпиз хил гьачІабккбан бадали ва хъугърударихъди аьлакьйириъ гъузбан бадали, Гирами Рюгьну кагъзиъ гагь-гагьнак гьадму Ужувлакан ктибтура. Дурар чпин гьар йигъандин уьмриъ, чпихъ хъерграйиганра, аьзабар зигурайиганра, хъугъвалихьан гьудудучІвди, мюгькамди дийигъну ккунду. Дурарихьан аьхиризкьан Аллагьдиз ккуниб апІури гъузу гизаф жюре игитариинди дамах апІуз шуйи.

Аллагь Чан Балин мелзналан улхури гъахьну

¹ Гъушу вахтари гизаф ражари ва гьар жюрейиинди Аллагь пайгъамбрариланмина ихь абйирихъди улхури гъахьну. ² Хъа гьаму аьхиримжи вахтари Аллагь адмийирихъди Чан Балин мелзналан улхури гъахьну. Дугъу Думу вари Чан хилиъ бисуз Улупнайир ву. Дугъу Гьадгъуланмина вари завар-жилар арайиз гъахну. ³ Бай – Аллагьдин ад атІабгурайи Нур ву. Думу Аллагьдин аллагьвал ву. Дугъу, Бали, Чан кьудратлу гафниинди дюн’я, ккададабхъуз гъидритди, дебккна. Думу, ихь гунгьар марцц дапІну, аьршариъ ВаритІанзаанурин арччул хилихъинди деъна.

Иса Месигь вари малайикартІанна зиина ву

⁴ Малайикарин аьхювалтІан Иса Месигьдиз дурубкьнайи аьхювал фукьан зиина вуш, малайикартІан Думура гьадмукьан зиина ву.

⁵ Аллагьди фуну малайикдиз ва фила гьамци гъапну:

«Уву Йиз Бай вува.

Гъи Узу Яв Адаш гъахьунза»?

Ясана:

«Узу Дугъан Адаш хьидиза,

хъа Думу Йиз Бай хьиди»?

⁶ Чан Сарпир, дюн’яйиъ аъри, Аллагьди кІура:

„Гъит Аллагьдин вари малайикари Мугъаз икрам апІри“.

⁷ Малайикарикан дупна:

„Чан малайикарикан Дугъу микІар апІуру

ва Чан лукІарикан – цІин мелзар“.

⁸ Хъа Дугъу Чан Балкан гьамци кІура:

«Жан Аллагь! Яв Паччагьвалин тахт гьаммишандиз вуяв,

гьякь’вал – Яв Паччагьлугъдин

паччагьвалин маргъ вуяв.

⁹ Увуз дюзвал ккун гъабхьунвуз, хъа нягьякьвал – даккун,

гьаддиз, жан Аллагь, Яв Аллагьди Уву имбудартІан заан гъапІну,

кІулкан кдатру ччимси, Учв’ин шадвал улубзну».

¹⁰ Ва, гьамци, Балканра дибикІна:

„Жан Агъа! ВаритІан улихь

Уву дюн’я арайиз хуз бин ккивунва,

гьаци аьршарра Яв хиларин ляхин ву.

¹¹ Жилна аьршар ккадахьиди, хъа Уву гьаммишан гъуздива.

Дурар, палтарси, йирси духьну, гъюдучІвиди.

¹² Ва Уву дурар, сарун лазим дару валжагъси, дидиржну гьадагъидива.

Хъа, палатси, дурар цІийидарихьди гьюдюхидива.

Аммаки Уву дигиш Шлур дарва, ва Яв яшарин аьхир айиб дар!“

¹³ Малайикарикан шлиз ва фила гьамци дупна:

„Узу Яв вари душмнар Яв ликарикк духну ккахьайизкьан,

Йиз арччул хилихъинди деъну гъуз?“

¹⁴ Малайикар уьрхювал рубкьуз ккайидарин гъайгъушнаъ хьуз гьаънайи рюгьяр даринхъа?

Иса Месигьди туврайи уьрхювал варитІан зиина ву

¹ Магьа гьаддиз, дюз рякъ’ан ададахъбан бадали, ухьуз гъеебхьубдиз варитІан уччвуйи фикир тувну ккунду. ² Ухди малайикариланмина тувнайи Аллагьдин Гафнаъ кьувват айи ва гьарсаб дюз дарувализ ва хъпебехъувализ гъилигу жазара гьадабтІуйи. ³ Хъа гьамус, зурба уьрхювал кьабул дарапІиш, гьадабтІру жазайиккан ухьхьан сарун фици гьергуз хьибди? Чав Агъайи сифте му уьрхювал ухьуз дебккну, му Гьадгъукан гъеебхьдари тасдикь гъапІунчуз. ⁴ Агъа Исайин Хабар гьякь вуйивал Аллагьди аьжайиб лишнариинди, аьламатариинди, гьар жюреди ачмиш шлу кьудратниинди ва Чан ниятниинди Чаз ккунириз тувру Гирами Рюгьнан багъишар гьаъбиинди тасдикь гъапІну.

Ухьу уьрхбан бадали, Иса Месигь адмийиз илтІикІну

⁵ Учу кІурайи гьамус цІийиди арайиз гъюру дюн’я Аллагьди малайикарин хилиъ иврадар. ⁶ Хъа сари наан-вуш тасдикь гъапІну:

„Адми гьапІрур ву, Уву дугъхъан гьадмукьан юкІв убгуз?

Инсандин бай гьапІрур ву, Уву дугъан гьадмукьан гъайгъушнаъ хьуз?

⁷ Уву думу малайикартІан цІиб вахтназтІан исинди дерккундарва.

Уву дугъаз аднан ва гьюрматнан таж тувунва.

⁸ Вари Уву дугъан ликарикк, дубхну, дипунва!“

Аллагьди инсандиз вари мютІюгъ гъапІну. Дугъаз мютІюгъ даруб Аллагьди фукІара гъибтундар. Гьелелиг инсандиз вари мютІюгъ дапІну рябкъюрадархьуз. ⁹ Ухьуз Иса сацІиб вахтназ малайикартІан исинади Дерккур гьамус адлуди ва гьюрматлуди рякъюрахьуз, гъаз гъапиш аьжаликк ккахъур Гьадму ву. Фицики Аллагьди ухьуз уж’вал дебккбан бадали, гьарсарин аьжалнахъанди Думу Учв аьжализ гъушну.

¹⁰ Гьаци дубхьнура ккундийи. Аллагьдиз Чан Рюгьнахъди гъягъру гизаф веледар адлу духьну ккундийи. Дюн’яйиъ айиб вари Аллагь бадали ву ва дюн’яйиъ шулайибра вари Аллагьдилантина шулайиб ву. Хъа дурар адлу апІуз Аллагьди Иса гьязур апІуру. Дугъу Дугъкан, гизаф веледар уьрхбан бадали, гьацдар аьзабариантина духну ГьуркІур гъапІну. ¹¹ Адмийир гирами АпІруризра, гирами шулайидаризра – варидариз сар Аьршарин Адаш а. Гьаддиз Исайиз, дурар Чан гъардшар вуйиз пуз, начди дар. ¹² Дугъу кІура:

«Йиз гъардшариз Яв ччвур улупидиза

ва вари хъугърударин арайиъ Яв адназ мяълийир апІидиза».

¹³ Дугъу кІура:

«Узу Гьадгъак миж кади хьидиза».

Ва хъана:

«Магьа Узу ва Аллагьди Узуз туву веледар».

¹⁴ Хъа веледар йиккканна ифдикан духьнайидар вуйиган, Дугъу Чахъра гьациб беден хъивну. Дугъу дици, Чан аьжалниинди аьжалин зиин гьюкум али иблисдихьан гьюкум бисузди, ¹⁵ вари чпин уьмриъ аьжалин улихь гучІури лукІарди дугъужвнайидар азад апІузди гъапІну. ¹⁶ Рябкъюрайиси, Дугъу кюмек малайикариз апІурадар, хъа – Ибрагьимдин наслариз. ¹⁷ Гьаддиз Месигь, Учв халкьарин гунгьарихъанди ккахъбан бадали, вари терефарихъанди, Чан гъардшар фицдар вуш, гьацдарсир духьну ккундийи. Гьацир хьуб’инди Дугъкан уж’вал ккуни ва дугъриди Аллагьдин гъуллугънаъ шлу заан Гъуллугъчи ктучІвнийи. ¹⁸ Вари Чаин алахьу ахтармишнан аьзиятариан Думу удучІвну. Гьамус Дугъхьан ахтармишнан аьзиятнаккан гьарсариз кюмек апІуз шулу.

Иса Месигь МусатІанра зиина ву

¹ Гирами гъардшар, учвузра Аллагьди дих дапІна. Гьаддиз учу хъугърайибдин ва ктибтурайибдин заан Гъуллугъчи – Аллагьди гьаънайи Исайиз лигай. ² Аллагьди Чан гъуллугънаъ хьуб Гьадгъан ихтиярназ тувну. Дугъу думу Гъуллугъ, чан вахтна Мусайи чан хилиз тувнайи Аллагьдин халкьдин зиин фици гъуллугъ гъабхуйиш, гьациб хъуркьувалиинди кІулиз адабгъура. ³ Аммаки Муса пайгъамбартІан Иса, хуларизтІан хулар диврайи устайиз артухъ гьюрмат апІруси, заан адлувализ артухъ лайикь гъахьну. ⁴ Гьарсар хулариз чан уста айиб ву, хъа Аллагь варибдин Уста ву. ⁵ Мусайи Аллагьдин вари халкьдин гъуллугъниин дугъриди ляхин апІури гъахьну, ва дугъан думу гъуллугъну саб фила-вуш хабар дебккуз ккайибдикан улупури гъабхьну. ⁶ Хъа Месигьди, дугъри Балиси, Аллагьдин вари Хул’ин аьхювал гъабхура. Ари гьадму Дугъан Хал, эгер ухьу аьхиризкьан ухьу тяриф апІурайибдиз кІубанди ва гьаддик миж кади гъузиш, ухьу вухьа.

«Дурар Узу рягьятвал туврушваъ учІвидар»

⁷ Гьаддиз Гирами Рюгьну кІурайиси:

«Гъи, эгер учвуз Дугъан дих ебхьураш,

⁸ учву ичІи чюлиъ читинвалар алахьган,

гъалабулугъ гъитІибккруганси,

ичв юкІвар мючІюркьянай.

⁹ Душвариъ ичв абйири

гьеле дурариз 40 йисан арайиъ Йиз ляхнар гъяркънушра,

Узу ахтармиш апІуйи ва дюз вуш-дарш лигуйи.

¹⁰ Гьаддиз Узуз думу насликан хъял гъафунзуз ва гъапунза:

дурарин юкІвар гьаммишан улдугура,

дурариз Йиз рякъяр аьгъдар.

¹¹ Гьаддиз, Узук хъял кмиди, гьамци ху гъапІунза:

дурар, чпиз Узу рягьятвал туврушваъ учІвидар».

¹² Гъардшар, ичв саринкьан юкІв пис даршлуси, вафалуди гъузруси, чІиви Аллагьдихьан гьидидицруси, ихтият йихьай. ¹³ Гьар йигъан, гунгьи чахъинди дизригуз ва учвкан фужкІа дючІюркьну гъидритуз, гьадму «гъи» гафну ухьуз сабан дих апІури имидикьан гагьди, чиб-чпик юкІв капІри гъузай. ¹⁴ Эгер сифте кІулариъ ухьуз айибсиб ихь ижми хъугъувал ухьу аьхиризкьан гъюбхиш, Месигьдиз айи варибдикан ухьузра пай хьибдихьуз. ¹⁵ Мидкан гьамци дупна:

«Гъи, эгер учвуз Дугъан дих ебхьураш,

учву гъалабулугъ гъитІибккруганси,

ичв юкІвар мючІюркьянай».

¹⁶ Дих деебхьну, гъалабулугъ гъитІибккдар фужар вуди гъахьну? Дурар Мусайи Египетдиан адау вари дайинхъа? ¹⁷ ЯгъчІвур йисандин арайиъ Аллагьдиз фужарикан хъял гъюйи? Дурар гунагь апІрудар ва чпин жанар ичІи чюлиъ дийихну дахьдар дайинхъа? ¹⁸ Аллагьди, рягьятвал туврушваъ учІвидарчва кІури, фужариз ху гъапІну? Чахъ хъпебехърудариз дайин? ¹⁹ Ари ухьуз, чпин хътругърувализ дилигну, дурар душваъ учІвуз дархьувал рябкъюрахьуз.

Аллагьди рягьятвалин йишв Чан халкьдиз тувди

¹ Сабан кьан дубхьнадар, ва Аллагьди тувнайи гаф – рягьятвал туврушваъ учІвуз шлувал – кьувватнаъ ими, гьадму рягьятвал дурубкьди гъудрузбан бадали, гъачай гизаф дикъатлуди гъузурхьа. ² Ухьузра, гьадму гъалабулугъ гъитІибккрударизси, рягьятвалин Ужувлан хабар ктибтнийи, хъа думу Хабарнакан дурариз хайир гъабхьундар, гьаз гъапиш дурари думу хъугъувалиинди кьабул гъапІундар. ³ Хъа ухьу, гьадму Хабарнахъ хъугъдар, Дугъу рягьятвал туврушваъ учІврахьа. Хъа хътругърударикан Аллагьди гъапну:

«Гьаддиз Узук хъял кмиди гьамци ху гъапІунза:

дурар чпиз Узу рягьятвал туврушваъ учІвидар».

Дугъу мици, гьеле Чан ляхин дюн’я арайиз хайиз ккудубкІну айивализ дилигди, гъапнийи. ⁴ Жара йишваъ Дугъу ургудпи йигъкан гьамци дупна: «Ургуд гъапи йигъан Аллагь, Чан вари ляхнар ккудукІну, саламат гъахьнийи». ⁵ Аммаки зиихъ: «Дурар чпиз Узу рягьятвал туврушваъ учІвидар» – дупнайи гафар кІваинди гъитай.

⁶ Гьамусра Дугъу рягьятвал туврушваъ аърувалин гаф кьувватнаъ ими. Хъа Ужувлан хабар ухди деебхьнайидарихьан, чпин хъпебехъувализ лигну, душваъ учІвуз дархьиган, ⁷ Аллагьди, ичІи чюлиъ гъахьи гьядисйирихъан лап кьанди, хъана саб йигъ улупну – «Гъи». Дидкан, зиихъ гъапиганси, Давуд паччагьдиланмина хабар дебккна:

«Гъи, эгер учвуз Дугъан дих ебхьураш,

ичв юкІвар мючІюркьянай».

⁸ Эгер мушваъ дурариз Ешуайи туву рягьятвалин йишвкан, яни Ханаандин жиликан улхури айиш, сарун Аллагь дидин кьялхъян саб жара йигъкан улхидайи. ⁹ Гьаддиз Аллагьдин халкьдиз рягьятвал гьамус рябкъюз ккимбуб ву. ¹⁰ Аллагьди рягьятвал туврушваъ учІвури, Аллагьди Чан ляхнарихъан фици рягьятвал гъадабгъураш, гьаци рягьятвал гъадабгъиди. ¹¹ Гьаддиз гьадрарси, чпин хъпебехърувалилантина фужкІа алдадакбан бадали ва гьадму рягьятвал туврушваъ учІвбан бадали, ухь’ан удукьруб вари апІидихьа.

¹² Фицики Аллагьдин гаф яшамиш шула ва либхура. Думу гаф кьюбиб мурзарра учІру дапІнайи ханжалтІан учІруб ву. Думу гаф, ихь инсанвалин варитІан деринариз: юкІвна рюгь, йиккна кІураб жара шлушвариз ва кІурбарин мааризкьан гъябгъюру. Гьадму Гафну фикраринна кІван хияларин суд апІуру. ¹³ Халкь дапІнайи вари дюн’яйиъ Аллагьдин улихь гьитІибкІнайиб гьич фукІара адар. Дугъан улихь вари ачухъди ву. Дугъан улариз вари рябкъюру. Ари Гьадгъан улихь ухьу жавабра тувдихьа.

Иса Месигь – Аллагьдин заан Гъуллугъчи ву

¹⁴ Ухьухъ зурба вуйи Аллагьдин заан Гъуллугъчи хъахьухъ – аьршариз Гъушур. Думу – Аллагьдин Бай, Иса ву. Гьаддиз гъачай, хъугъну, учу ктибтурайи гьякь’валихъан ижмиди хъичІихну гъуздихьа. ¹⁵ Ихь заан Гъуллугъчи ихь камиваларин гъавриъ адрахърударикан дар. Думура, ухьуси, гунгьариъ ктарди, вари аьзаб-аьзиятариъ Ахъур ву. ¹⁶ Гьаддиз ухьхьан, саб гучІ адарди, ухьуз рягьим апІуз ва лазим вахтназ кюмек бадали ухьуз уж’вал тувуз, Ужувлан тахтнахьна гъюз шулухьхьан.

¹ Фицики Аллагьдин гъуллугънаъ шлу гьарсар заан гъуллугъчи адмийирин арайиан ктагъури гъахьну. Дугъу, Аллагьдин улихь адмийирихьан дугъужвуз шлуси, дурарин гунгьарихъанди Аллагьдиз багъишар хури, мал-марччлин гъурбнар апІури гъахьну. ² Гьацир гъуллугъчи чпин аьгъдрувалиан улдугнайидарин гъавриъ ади духьну ккундийи, гьаз гъапиш чавра чан тямягьярикк ккахънайир ву. ³ Гьамци вуйивализ дилигну, дугъу чан ва вари халкьдин гунгьарихъанди гъурбнар дапІну ккундийи.

⁴ Мициб гъуллугънаъ учІвуб адмийихьан чахьан бисуз шлуб дар. Дугъаз, чан вахтна Гьарундиз дих гъапІганси, Аллагьди дих дапІну ккунду. ⁵ Ари Месигьдира, заан Гъуллугъчи хьуб’инди Чав Учв адлу гъапІундар, хъа Аллагьди Дугъаз гьамци гъапну:

«Уву Йиз Бай вува.

Гъи Узу Яв Адаш гъахьунза».

⁶ Дугъу жара йишваъра кІура:

„Уву гьаммишандиз Аллагьдин Гъуллугъчи,

Мелхиседексир Гъуллугъчи вува“.

⁷ Учв жилиин али вахтна Исайи гьарай ипну, нивгъариинди Учв аьжаликкан Уьрхруриз ккарагну ва Аллагьдин улихь улупу зурба гьюрматназ дилигну, Дугъаз думу гъеебхьну. ⁸ Гьеле Думу Дугъан Бай вуйишра, Дугъаз Чаин алахьу аьзабарилантина хъпехъувалин кьимат аьгъю гъабхьну. ⁹ Дугъкан, ГьуркІур духьну, Чахъ хъпехърудариз варидариз гьаммишандин уьрхювал тувру Булагъ гъахьну. ¹⁰ Аллагьди Дугъаз, Мелхиседекдиз ухшар айи заан Гъуллугъчи вува, гъапну.

«Учву Аллагьдин гьии гафарин читинди гъаври ахъурчва»

¹¹ Мидкан хъана гизаф пуз хьибдийчухьан, хъа учву гъапибдин читинди гъаври ахъурчва, хъпехъдарчва. ¹² Учву хъугърудар гъахьихъанмина гъубшу вахт гьисабназ гъадабгъуруш, гьамусдиз учвкан мялимар ктучІвуз вахт ву, хъа рябкъюрайиси, Аллагьдин лап гьии гафарин гъавриъ тІауз учвуз мялимар лазим шула. Учвуз сабан ижми хураг ваъ, хъа никк ккунди ими. ¹³ Хъа никк убхърур, гьякьваликан цІибтІан аьгъдру тазади бабкан духьнайи бицІир гьисаб ву. ¹⁴ Ижми хураг аьхюдариз ву. Чпин тажруба айивализ дилигну, дурарихьан ужубна харжиб жара апІуз шулу.

¹ Гьаддиз гъачай, Месигьдикан вуйи аьгъюваларин бинайиланзина яшназ дуфнайидариз вуйи аьгъювалариина улдучІвидихьа. Ухьу гьамус хъана аьжалихъна гъахру гунгьар гардандиъ дисуваликан, Аллагьдихъ хъугъну ккуниваликан, штуан хьуваликан, хилар иливбакан, гъачІидар чІиви хьуваликан ва гьаргандин Суддикан вуйи аьгъюваларин бин хъана ккивуз хъюгъидархьа. ³ Хъа, Аллагьди гъитиш, улихь гъягъидихьа.

⁴ Гьаз гъапиш саб ражари Аллагьди аьгъювалар тувдар, заварин багъишдик тІяаьм капІдар, вари хъугърудариси, Гирами Рюгь кьабул гъапІдар, ⁵ Аллагьдин гъяни гафнакан тІяаьм гъабхьидар, гъюз ккимбу аьсрин кьувватнакан хабар айидар ⁶ хъугъувалихьан гьудучІвиш, дурар хъана гунгьар гардандиъ дисбиинди таза алауз шлуб дар, гьаз гъапиш дурари чиб-чпиинди Аллагьдин Бай, Думу вари эллерин аьйибнакк ккитри, хачрак карсра.

⁷ Гагь-гагьнак чаина убгъурайи мархь зибгру жили учв тартиб апІруриз ужуб бегьер тувру, дугъаз думу Аллагьди дебккнайи уж’вал ву, ⁸ хъа варжина заз али хутІил фукІа дар. Дидиз бала гъядябхъюр ва, аьхирки, думу убгиди.

⁹ Аммаки йиз ккунидар, учу гьаци кІурашра, учву ужуб гьялнаъ айивалик ва уьрхювалихъан хъичІихнайивалик умуд кайич. ¹⁰ Аллагь дюз дарур хьуб гьич мумкин дар. Дугъаз я учву апІурайи жафйир, я Чан гирами халкьдин гъуллугънаъ хьуб’инди улупу ва улупурайи Чахьна вуйи ичв ккунивал кІваълан гьархидар. ¹¹ Учуз ккунди айиб, учвкан гьарсар ичв кІван метлебар бадали, аьхиризкьан гьяракатнаъ хьуб вуйич. ¹² Учуз учву тІагъру дапІну ваъ, хъа жвуван хъугъувалииндина аьгь апІбиинди Аллагьди тувнайи ирс рубкьрударси учвура духьну ккундучуз.

Аллагьди Чав туву гаф тамам дарапІди гъибтдар.

¹³ Аллагьди Ибрагьимдиз гаф тувруган, Чав Чаинди ху гъапІну, фицики ху апІуз ужур сарун УчвтІан зиина вуйир адайи. ¹⁴ Дугъу гъапну:

„ГьапІнура Узу увуз уж’вал улупидиза ва Узу увуз гизафна-гизаф наслар тувдизавуз“.

¹⁵ Сабурлуди ккилигури гъахьи Ибрагьимдиз дугъриданра гаф тувнайиси гъабхьнийи.

¹⁶ Адмийири чпитІан фтиинди-вуш зина ва багьа вуйириинди ху апІури шулу. Ху апІувал, гъапиб дюз ву кІури, тасдикь апІуб ву, ва диди гьарсаб гьюжат дебккру. ¹⁷ Гьаци Аллагьдира, Чан ниятар гьюдюхрудар дариз, кІури, Чав гаф тувуриз ачухъди улупуз ккунди айиган, Чан гаф ху апІбиинди мюгькам гъапІну. ¹⁸ Ва гьаму кьюб гьюдюдюхру мутму – гаф тувувална ху апІувал – Аллагьдин мурар кучІал кайидар дар, ухьуз, чара абгури, улубкьру ихь умуднахъан хъичІихнайидариз, мюгькамди юкІв капІувал вухьуз. ¹⁹ Му умуд, ихь кІваз хатІасузвал хурайи ижми бин вухьуз. Миди ухьуз, чарчликк ккайи Гирамишван айитІинди учІвуз ихтияр туврахьуз. ²⁰ Ари гьадушвазди, Мелхиседекдиз ухшар ади, гьаммишандиз заан Гъуллугъчи духьну, ихь улихьди гъафи Иса учІвну.

Аллагьдин гъуллугъчи – Мелхиседек

¹ Гьадму Мелхиседек Салим шагьрин паччагь вуйи ва ВаритІанзаану Аллагьдин гъуллугъчи вуйи. Дугъаз, дявйир дапІну, паччгьариин гъалиб духьну гъюрайи Ибрагьим алахънийи ва Мелхиседекди дугъаз Аллагьдин ужувлакк ккахъриву, гъапнийи. ² Чахь хьайи варибдикан Ибрагьимди дугъаз йицІубпи пай тувнийи. Сабпиб дугъан „Мелхиседек“ кІуру ччвур „гьякьвалин паччагь“ кІуру гаф ву. Хъа дугъан „Салимдин паччагь“ кІури хъибшнайи ччвур „мясляаьтнан вая архаинвалин паччагь“ кІуру гаф ву. ³ Дугъан адашдикан я дадайикан, дугъан ата-бабйирикан, я дугъан уьмур фици ккебгънуш ва ккудубкІнуш мялум дар, хъа думу Аллагьдин Бализ ухшарди гьаммишандиз Аллагьдин гъуллугъчиди гъузра.

⁴ Лигай, думу фукьан зурба кас гъахьнуш. Гьеле ихь абйирин аба Ибрагьимдира кмиди дугъаз дявдиъ чав гъибису девлетнакан йицІубпи пай тувнийи! ⁵ Къанундин бинайиин алди, Левийин насларикан Аллагьдин гъуллугънаъ гъахьидари чпин гъардшариланра кмиди хайирнан йицІубпи пай, гьеле мурарра, гьатрарра Ибрагьимдин наслар вуйишра, бисуйи. ⁶ Хъа Мелхиседекди, учв Левийин тухмиан даршра, Ибрагьимдихьан йицІубпи пай кьабул гъапІнийи. Дугъу Мелхиседекдиз пай тувайиз улихьна, Аллагьди Ибрагьимдиз уж’вал апІуз гаф тувнайишра, Мелхиседекди дугъаз Аллагьдин ужувлакк ккахъриву, гъапнийи. ⁷ Исина вуйири, Аллагьдин ужувлакк ккахъриву, кІуру гафар, зина вуйирихьан кьабул апІуру. Му дигиш шлу мутму дар. ⁸ Хилиз гъюру хайирнан йицІубпи пай, аьдат вуйиганси, аьжал хъайи адмийири кьабул апІури шулу, хъа Мелхиседек чІивиди а, кІури, шагьидвал дапІна. ⁹ Пуз шулу, чав, йицІубпи пай кьабул апІурайи Левийира кмиди Ибрагьимдиантина Мелхиседекдиз йицІубпи пай тувну, ¹⁰ фици гъапиш, Мелхиседекдиз Ибрагьим алахъган, мегьел бабкан духьну адру Левий Ибрагьимдиъ тумси ади гъахьну.

Иса Месигь – Мелхиседекдиз ухшар Аллагьдин Гъуллугъчи ву

¹¹ Эгер Аллагьдин метлеб, халкьдиз тувнайи Къанундин бина вуйи Левитарин гъуллугъниинди кІулиз удубчІвуйиш, Гьарундиз ухшар адру, Мелхиседекдиз ухшар айи жара гъуллугъчи гьаз лазим вуйи? ¹² Аллагьдин гъуллугъчивал гьюдюхруган, дидихъди Къанунра гьюдюхюрайиб ву. ¹³ Гьаму ражари ихь ушвниин али Иса, гъурбнар ургрушваъ зат гъуллугъниин дархьи жара тухмикан ву. ¹⁴ Ихь Агъа Ягьудайин тухмиан вуйиб аьгъяхьуз, хъа Мусайилантина тувнайи Аллагьдин Къанундиъ гьадму тухмиан вуйи гъуллугъчйирикан гьич фукІара дупнадар. ¹⁵ Мелхиседекдиз ухшар жара Аллагьдин гъуллугъчи арайиз удучІвнайиган, гьаци вуйиб ухьуз ачухъди рябкъюрахьуз. ¹⁶ Думу, Аллагьдин гъуллугъчиди саб кадабгънайи тухмикан Къанунди дерккнайир дар, хъа гьаргандин уьмриъ айи кьувватну Дерккнайир ву. ¹⁷ Дугъкан гьамци дупна:

„Уву гьаммишандиз Аллагьдин Гъуллугъчи,

Мелхиседекдиз ухшар Гъуллугъчи вува“.

¹⁸ Мугагьназ айи къайда ккутІна, фицики сарун дидин кьувват гъудубгну ва дидкан имбу мянфяаьт имдар. ¹⁹ Къанунди фукІара гьубкІуб арайиз гъабхиб адар. ДумутІан ужуб умуд тувна. Диди ухьу Аллагьдихьна багахь апІура.

²⁰ Дидин гьякьнаан Аллагьдира ху дапІна. Имбу гъуллугъчйир Аллагьдин гъуллугънаъ гьич саб ху апІувал адарди гъахьнийи, ²¹ хъа Месигь Чакан гьамци Гъапири ху апІбиинди Аллагьдин Гъуллугъчи гъахьну:

«Ху гъапІну Агъайи ва Чан ху кьяляхъ апІидар:

Уву вува гьаргандиз вуйи Аллагьдин гъуллугъчи».

²² Гьадму ху апІувализ дилигну, Иса мугагьназ айидартІан лап ужуб Йикьрар кІулиз адагъуз Чаина гъидису Агъа ву. ²³ Думугандин гъуллугъчйир гизаф вуйи, аьжали дурарихь чпин гъуллугъ кІулиз адабгъуз гъитдайи, ²⁴ хъа Иса, гьаммишан яшамиш Шулайир ву ва Дугъан Аллагьдин гъуллугъра гьаммишандиз ву. ²⁵ Гьаддиз Дугъ’ан, Чан кюмекниинди Аллагьдихьна гъюрудар гьуркІну уьрхюз удукьуру. Думу Гьаммишанур ву ва Дугъу гьарган дурарихъанди гафра йивура.

²⁶ Ари гьамци гирами, гьич саб тахсир ктру, марцци, гунагькрариккан асиллу дару ва аьршартІанна заан вуйи заан Гъуллугъчи ухьуз лазимра вухьуз. ²⁷ Дугъан, жара гъуллугъчйиринси, сифте чпин, хъа вари халкьдин гунгьарихъанди гьар йигъан гъурбнар хуб гьазкІа дар. Дугъу, Чав Учв, гъурбан гъапІу вахтна варидарихъанди гьаргандиз саб ражари гъурбан гъапІну. ²⁸ Гъуллугъчйирди Къанунди гьудруркІу аьдати адмийир дерккри гъахьну, хъа Къанун дебккбалан кьяляхъ, ху дапІнайивализ дилигну, заан Гъуллугъчиди Бай дерккну. Думу гьаргандиз ГьуркІур ву.

Ухьу бадали дерккнайи Аллагьдин заан Гъуллугъчи

¹ Учу учвуз кІурайибдин варитІан кІулинуб – аьршариъ айи Вариудукьрурин тахтнан арччул терефнахъинди хъайи заан Гъуллугъчи ухьуз ахьуз. ² Думу адмийири ваъ, хъа Аллагьди дивнайи гирами йишваъ ва гьякь гирами Чадриъ гъуллугъ АпІурайир ву.

³ Гьарсар заан гъуллугъчи гъурбнар ва багъишар хуз дупну дерккрайир ву, гьаддиз ихь заан Гъуллугъчийизра саб фу-вуш гъурбан апІуз шлуб ади ккундийи. ⁴ Эгер Думу гьаму ражари гьаму дюн’яйиин алийиш, Дугъкан гъуллугъчикьан духьну адархьидийи, гьаз гъапиш Къанундин бинайиин алди гъурбнар хру гъуллугъчйир ади хьидийи. ⁵ Дурари, аьршариндиз ухшар айи ва гьаддин сиринтІан дару гирами йишв’ин гъуллугъ апІура. Гьаз гъапиш гирами Чадур апІайиз улихьна Мусайиз гъапнийи: «Лиг, – гъапнийи Аллагьди, – увуз дагъдиин улупубдинси, вари дюзди апІин». ⁶ Хъа гьаму ражари Месигьдиина, жилиин гъуллугънаъ гъахьидариина аманат гъапІу гъуллугътІан лап артухъ Гъуллугъ аманат дапІна, фицики мугагьназдинтІан ужудар шартІар айи Аллагьдинна адмийин арайиъ гъийитІу мугагьназдинтІан ужудар гирами Йикьрар Гьадгъулантина ву.

⁷ Эгер сифтейин Гирами Йикьрарик камивал ктайиш, кьюбпи ражари Йикьрар йитІуб гьазкІа дайи. ⁸ Хъа Аллагьди, инсанариз тягьна йивури, кІура:

„Узу, – кІура Агъайи, – Израилин ва Ягьудайин хулахъди

цІийи Йикьрар йитІру вахт багахь шула.

⁹ Думу Йикьрар Узу чпин абйирихъди, Узу дурарин хилхъан дибисну,

Египетдиан адаъган гъийитІу йикьрарстар хьидар,

гьаз гъапиш Узухъди гъийитІу Йикьрар дурари тамам дарапІган,

Узура дурарихьан гьидицунза, – кІура Агъайи. –

¹⁰ Гьаддиз, Узу гьамус йитІуз ккайи Йикьрар

Израилин хулахъди йитІидиза, – кІура Агъайи, –

Йиз къайдйир дурарин фагьмиъ тІаъдиза ва

дурарин юкІварик дикІидиза.

Узу хьидиза дурариз Аллагь, хъа дурар Йиз халкьди хьиди.

¹¹ Сар-сариз аьгъювалар улупуб гъубзри хьибдар,

я гъардши чан гъардшиз: «Гьаммишанур аьгъю апІин» кІури,

аьгъювалар улупуб лазим вуди гъубзидар,

гьаз гъапиш, бицІирилан гъадабгъну, аьхюриинакьан,

варидариз Узу аьгъяди хьиди.

¹² Фицики Узу дурарин чІуруваларилан хил алдабгъидиза,

я дурарин гунгьар кІваин алаидарза“.

¹³ Дугъу гьаму Гирами Йикьрарназ „цІийиб“ гъапну, ва гьаддиинди сабпи Йикьрар йирси хьувал улупура. Хъа йирси гъабхьиб ва лазимди имдруб жвартІ хьибди.

Сабпи Йикьрарнаъ Аллагьдиз фици икрам апІуруш

¹ Сабпи Йикьрарнаъ Аллагьдиз фици икрам апІуруш ва жилиин гирами йишв фунуб вуш, улупна. ² Гирами Чадур гъапІнийи. Душван сабпи хулаъ акв апІру алат ва Гьаммишанурин улихь дивру уьлер али устул дивнайи – му йишваз „Гирамишв“ кІуйи. ³ Кьюбпи хал сабпибдихьан чарчнахьди гьадабтІнайи ва душваз „Лап Гирамишв“ кІуйи. ⁴ Душваъ, ицци ниар хъайи ччимар ургру гъабсиб гъизилин саб алат ва варишварихъанди гъизилихьди дабалгнайи Гирами Йикьрарнан сундух айи. Сундхиъ, манна ади, гъизилин гъаб, кюкю адабшвуз кьюкьяр гъапІу Гьарундин маргъ ва Гирами Йикьрар кайи гъвандин шибар айи. ⁵ Сундхин зиин гъаравларди дапІнайи хлинццар кайидар алийи. Дурар адлувал улупурайидар ву. Дурарин хлинццар сундхин гъапагъ вуйибси „хил алдабгърушв“ кІурайишв’ин гьатІарццнайи. Хъа сабан ухьу дидкан вари хъайи-хъайиси пидархьа.

⁶ Гьамци ккабалгну дебкку вахтарихъанмина Аллагьдин гъуллугъчйир гагь-гагьнак гирами Чадрин сабпи хулаъ чпин гъуллугъ тамам апІуз учІври гъахьну. ⁷ Хъа кьюбпи хулаъ заан гъуллугъчийизтІан учІвуз ихтияр адарди гъабхьну, думура йисан саб ражари, чан ва вари халкьдин терефнаан, чпин аьгъдрувализ дилигну деетру гунгьарихъанди вуйи ифира хьади. ⁸ Гьамци вуйиган, Гирами Рюгьну сабан гьадму гирами Чадур имидикьан гагьди „Лап Гирамишвазди“ учІврушв ачмишди даруб улупура. ⁹ Гьамдиъ а гьамусдин вахтназра кайи мисал: багъишарихьанна гъурбнарихьан Аллагьдиз икрам апІурайирин намус-гъир’ят марцц апІуз шлуб дар. ¹⁰ Думу къайдйир ипІрубдизна убхърубдиз ва жара жюрейин жикІбан аьдатаризтІан кайидар дар. Мурар, цІийи къайда дебккайиз кьувватнаъ гъузнайи, зиълан апІурайи аьдатартІан дар.

ЦІийи Йикьрариинди Аллагьдин гъуллугънаъ фици шулуш

¹¹ Гьаму ражари ухьуз айи ужувларин заан Гъуллугъчи, Месигь, инсанарин хилари дарапІу, гьадмугандиз айибтІан лап заан ва тамам вуйи Чадриан, яни гьаму дюн’яйин дарубдиантина удучІвну. ¹² Думу душваъ кьунаринна кІарарин ифи хьади, учІвнадар; Думу, адмийирин гунгьарилан хил алдабгъувал гъазанмиш дапІну, „Лап Гирамишваъ“ саб ражари ва гьаммишандиз Чан ифи хьади учІвну. ¹³ Эгер кьунаринна жердарин ифи кибчруган ва жигьил хюни дубгну, дидкан гъабхьи рюкъ кабхьруган, чиркинвалари кацІнайидар гьацдар аьдатариинди марцц гъахьи гьисаб апІуйиш, ¹⁴ хъа Месигьдин Ифди фукьан ужуди марцц апІур?! Гьаммишандин Рюгьнан кюмекниинди Дугъу Аллагьдиз Учв гьич саб тахсир ктру гъурбан вуди тувну. Ва Дугъан Ифди, ухьу чІиви Аллагьдиз икрам апІрудар хьузди, аьжалихъна гъахру ляхнарихьан ихь намус-гъир’ят марцц апІуру!

¹⁵ Ари гьаддиз Месигьдилантина ЦІийи Йикьрар, дих дапІнайидариз тувнайи гафниинди гьаммишандиз вуйи ирс рубкьбан бадали, гъийитІну. Дурариз думу ирс, гьеле сабпи Йикьрар кьувватнаъ имидитІан гъапІу чпин гунгьарилантина рубкьру аьжалихъанди Исайи Учв аьжализ тувиган, гъурубкьуб ву.

¹⁶ Эгер адмийи фукІа дапІнаш, васият гъапІу адми гъакІигантІан думу васият чан кьувватнаъ абхъидар. ¹⁷ Васият дапІнайир чІивиди имбукьан гагьди, дугъан васият кьувват хъайиб дар. Васият кьувватнаъ, васият гъапІур гъакІиган, убчІвра. ¹⁸ Гьаци сабпи Йикьрарра, ифи удудубзкьан гагьди. кьувватнаъ убчІври гъабхьундар.

¹⁹ Гьадмуган Мусайи халкьдиз Къанундиъ айи табшуругъарикан ктибтбалан кьяляхъ, штук кибикьнайи кІараринна кьунарин ифи, элвен хьана иссоп гьарин кюл гъадабгъну, Къанундин китабдикна вари халкьдик кибчру. ²⁰ Ва кІуру: „Гирами Йикьрар худнаъ ирчрайи му ифи, Аллагьди ичв улихь, учву гьамци апІбан бадали, дебккрайи аьдат ву“. ²¹ Дугъу гьацира гирами Чадрик ва душваъ айи Аллагьдин гъуллугъназ ишлетмиш апІру вари алатарик ифи кибчнийи. ²² Къанунди вари ифдихьди марцц апІуб тІалаб апІура ва, ифи удудубзди, хил алдабгъуб айиб дар.

²³ Аьршаринубдиз ухшар ади дапІнайи вари жилинуб гьамциб жюрейиинди марцц дапІну ккундийи, хъа аьршаринуб гьамрартІан лап ужубсиб гъурбнихьдитІан марцц дапІну хай шулдар. ²⁴ Гьаддиз Месигь, инсанарин хилариинди дапІнайи ва гьякь гирами Чадрин сиринтІан дару жилин Чадриъ учІвнадар, ваъ, Думу, Аллагьдин улихь ухьхъанди гаф кІури, гьадму аьршариъ учІвна. ²⁵ Думу аьршариъ, гьар йисан гьяйванатарин ифи хьади „Лап Гирамишваъ“ учІврайи Аллагьдин заан гъуллугъчиси, гагь-гагьнак Учв гъурбан апІуз кІури, учІвнадар. ²⁶ Гьамциб аьдатнахъди Месигьра гъушнийиш, Дугъаз дюн’я арайиз гъабхихъанмина швнубсаб ражари аьзабарикк ккуркьуб алабхъидийи. Хъа Думу, Учв гъурбан дапІну саб ражари ва гьаммишандиз гунгьихъди вуйиб ккудубкІбан бадали, вахтарин аьхирихъна гьаммишандиз кІури саб ражари гъафну. ²⁷ Фици гьарсар касдиз, саб ражари дукІну, Суддин улихь дугъужвуб алабхъуруш, ²⁸ гьаци Месигьра, гизаф инсанарин гунгьарихъанди, саб ражари гъурбан гъахьну, ва Думу гьамус кьюбпи ражарира, сарун дюн’яйин гунагь Чаина гъадабгъуз кІури ваъ, хъа Чаз ккилигурайидар уьбхбан бадали гъиди.

Иса Месигь гьаммишандиз кьувватнаъ гъубзрайи саб гъурбан ву

¹ Къанун адмийириз гъюз имбу уьмриъ ккилигурайи ужувларин сиринтІан дар. Ваъ, Къанун – думу ужувлар дар. Гьаддиз Къанундихьан, йис’ан-йисаз гьаммишан саб жюрейин гъурбнар хуру кІури, адмийир Аллагьдин улихь гьякь апІуз шлуб дар. ² Эгер Къанундихьан гьаци апІуз удубкьуйиш, дурари чпин гъурбнар апІуб ккутІидайинхъа? Икрам апІрудар саб ражари ва гьаргандиз марцц дапІну ахьидийи, ва, чпин гунгьариз дилигну, дурариз чпик тахсир кади гьибгъдайи. ³ Хъа му гъурбнар, йис’ан-йисаз чпи апІурайи гунгьар кІваин алауз кІури вуйидар ву, ⁴ гьаз гъапиш, жердаринна кьунарин ифдихьан гунгьар ккутІуз шлуб дар.

⁵ Гьаддиз гьаму дюн’яйиъ учІву Месигьди Аллагьдиз гъапну:

«Увуз ккун гъахьундайвуз я гъурбнар, я багъишар,

хъа Уву, Узуз кІури, беден гьязур гъапІнийва.

⁶ Сагъди гъургу гъурбнари,

я гунгьарихъанди апІру гъурбнари Уву шад апІдар.

⁷ Гьадмуган Узу гъапунза: „Магьа, Узкан Къанундиъ дибикІнайиси,

Узу Яв ният тамам апІуз гъягъюраза, жан Аллагь!“»

⁸ Гьаци вуйиган, сифте Дугъу гьамци гъапну: «Увуз ккун гъахьундайвуз я гъурбнар, я багъишар, я сагъди гъургу гъурбнар, я гунгьарихъанди апІру гъурбнар, дурари Уву шад гъапІундар». Дугъу мици, Къанундин тІалабариинди вуйиб вушра, Чаз кьабул дархьиди гъапиб вуйи. ⁹ Хъасин Дугъу давам гъапІнийи: «Магьа, Узу Яв ният тамам апІуз гъягъюраза». Месигьди, гъурбнар апІбарин йирси къайдйир арайиан адаъну, фу-вуш цІийиб кьувватнаъ ипру. ¹⁰ Дугъу Аллагьдин ният тамам гъапІган, ухьу саб ражари ва гьаргандиз, Иса Месигьдин беден гъурбан апІбиинди, гирами гъахьунхьа.

¹¹ Гьарсар Аллагьдин гъуллугъчийи чан гъуллугъ, гунагь ярхла апІуз даршлу гьадму садар гъурбнар хури, йигъ’ан-йигъаз тамам апІура. ¹² Хъа му Гъуллугъчи, гунгьарихъанди гьаммишандиз кьувватнаъ гъубзрайи саб гъурбан дубхну, Аллагьдин арччул терефнахъинди деъну. ¹³ Гьаддихъанмина Думу, Чан душмнар духну, Чан ликарикк ккахьру вахт улубкьайизкьан, ккилигури гъузна. ¹⁴ Саб ражари гъурбан хуб’инди Дугъу гирами шулайидар Аллагьдин улихь гьякь гъапІну.

¹⁵ Мидкан ухьуз Гирами Рюгьнура шагьидвал апІура. Дугъу сифте кІура:

¹⁶ «Магьа, гьадму йигъарихъан Узу дурарихъди гьацдар Йикьрар йитІидиза, – кІура Агъайи, –

Йиз къайдйир дурарин юкІвариъ тІаъдиза ва дурарин фагьмик дикІидиза».

¹⁷ Хъасин Дугъу давам апІура:

„Дурарин гунгьар ва гьюкумсуз ляхнар

Узу гьич зат кІваин алаидарза“.

¹⁸ Гунгьарилан хил алдабгънайиган, гунгьарихъанди гъурбан апІуб сарун лазимди гъубзрадар.

Аллагьдиз багахь улучІвай

¹⁹ Гъардшар, Исайин ифдин кюмекниинди гьамус ухьхьан дирбашди «Лап Гирамишваъ» учІвуз шулухьхьан. ²⁰ Дугъу ухьуз душваз рякъ абццну, цІийиб, уьмур хруб, чарчнаантина вуйи рякъ, яни Чан бедендиантина вуйи рякъ. ²¹ Ухьуз, Аллагьдин хулан аьхювал апІурайи зурба вуйи Гъуллугъчи ахьуз.

²² Гьаци вуйиган гъачай Дугъахьна, гьубкІу хъугъувалиинди, ифи кибчбиинди юкІвар чІуру нефснахьан марцц ва ихь жанар марцци шту’ан дапІну, ачухъ юкІвар ади гъюхьа. ²³ Хъугъну, учу ктибтурайи умуднахъан мюгькамди хъчІихидихьа, гьаз гъапиш гаф Тувнайир, хъугъувал Алир ву. ²⁴ Сар-сарихьна масанди гъузруси ва ужувлан ляхнар апІруси, чиб-чпин гъайгъу зигури хьидихьа. ²⁵ Сакьюдарин, хъугърудар уч шлуган дина дяргърувал аьдати ляхин дубхьна. Хъа ухьу дицдарихъан дубгъидархьа, иллагьки, сарун Агъа гъюру вахт багахь шулайиб фикирназ гъадабгъну, чиб-чпик юкІв капІри апІидихьа.

Гьякь’вал аьгъяди, гунгьар апІруриз – жаза

²⁶ Гьаз гъапиш, ухьу, гьякь’вал аьгъю дубхьну, хъана аьгъя-аьгъяди гунгьар апІуруш, гунгьар сарун гьич саб жюрейин гъурбнарихьан марцц апІуз хьибдар, ²⁷ хъа Суддиз ва Аллагьдин душмнар итІру гъизгъин цІиз гукІунди ккилигуб хьибди. ²⁸ Мусайиланмина ухьуз тувнайи Аллагьдин Къанун шли чІюбгъюйиш, кьюр вая шубур шагьиддин гафариинди гъючІюбгъюриз, саб инсаф адарди, аьжал гьадабтІуйи. ²⁹ Хъа ичв фикриинди, Аллагьдин Бай ликриккан апІруриз, Йикьрар гъийитІу Гирами ифи фукІа дарубси гьисаб апІруриз ва ужувлан Рюгь беябур апІруриз фукьан аьхю жаза гьадабтІур? ³⁰ Ухьуз: „Кьисас алдабгъуз Узухьди гъитай, лазим жаваб Узу тувдиза!“ – гъапир Фуж вуш, аьгъяхьуз. Дугъу гьамцира гъапну: „Чан халкьдин суд Агъайи апІиди“. ³¹ ЧІиви Аллагьдин хиларигъ гъяхъюб – мутІан аьхю гучІ адар!

Учвухъ хъергруганра мюгькамди гъузай

³² Гъушу вахтар кІваин алаай, думуган, учвуз аьгъюваларикан аьгъю гъабхьи вахтна, учву гъагъи аьзабариан кІул адабгъунчва. ³³ Вахт-вахтарик учв’ин аьлхъюз гъитри шуйи ва хъергри шуйи, хъа саспи вахтари гьамцдар аьзабар аьгь гъапІдарин багахь дийигъну гъахьунчва. ³⁴ Учву дустгъариъ айидарин язухъ зигури гъахьунчва, ичв шейъ-шюйъ тадабгъруган, учву шад шули гъахьунчва, гьаз гъапиш учвуз думутІан ужуб шейъ, гьаммишандиз вуйи Шейъ айиб аьгъяйчвуз.

³⁵ Гьаци вуйиган, ичв кІубанвал мудубганай – ужуб пешкеш хьибдичвуз. ³⁶ Аммаки Аллагьдин ният тамам апІбан бадали ва Дугъу тувурза гъапиб рубкьбан бадали учвуз ккундайиб – аьгь апІуб ву. ³⁷ Сарун сацІибтІан вахт имдар, ва

«Дуфну Ккунир, кьан дарапІди, гъиди.

³⁸ Йиз улихь гьякь вуйир чан хъугъувалиинди яшамиш хьиди,

хъа дицир Узухъ хъугънайивалихьан гьудучІвиш,

Узу дугъкан рази хьидарза».

³⁹ Амма ухьу, кьяляхъ йиврударикан ва йикІрударикан дархьа, ваъ, хъугъурхьа, ва уьрхювалра хьибдихьуз!

Хъугъувалин мисалар

¹ Хъугъувал – ихь миж кайибдиз саб шак адарди ккилигуб ва гьелелиг дярякърайиб дугъриди а, кІуру гаф ву. ² Ихь абйир, гьациб хъугъувалиинди уьмур хъапІну, баркаллагьназ лайикь гъахьну.

³ Ухьу, хъугъувал ади, Аллагьдин амри дюн’я халкь дапІнайиб ва вари рябкъюрайиб дярябкърайибдикан арайиз дуфнайиб, аьгъяхьуз.

⁴ Авели, хъугъувал ади, Аллагьдиз КаиндитІан ужуб гъурбан гъабхну. Дугъу гъабхи гъурбан Аллагьди, дугъан хъугъувализ дилигну, кьабул гъапІну ва гьаддиинди думу гьякьра гъапІну. Дугъан хъугъувалин мисал, гьеле думу учв чІивиди имдаршра, гъира кмиди ухьуз метлеб ади гъубзрахьуз.

⁵ Енох, хъугъувал ади, чІивидимиди гьаму дюн’яйиан гъурхнийи. Думу агури гъахьнушра, гьич сабишваъкьан гъидихъундайи, гьаз гъапиш Аллагьди думу Чахьна гъурхнийи. Хъа гьадмугандиз, гьаму дюн’яйиан учв гъадагъайиз дугъу хъугъну, Аллагьдиз ккуниси апІуйи, ва дугъ’ин Думу разира гъахьнийи. ⁶ Хъугъувал адарди Аллагьдиз ккуниси апІуз шлуб дар, гьаз гъапиш Дугъахьна гъюру гьарсар кас, Аллагь айивалихъ ва Учв агруриз Дугъу пешкеш туврувалихъ хъугъну ккунду.

⁷ Нюгьдиз улубкьуз ккайибдикан, чаз думу фу-вуш рябкъяйизра, улихьмиди хабар дебккнийи ва дугъу, хъугъувал ади, Аллагьдихъ хъебехъну, дюн’я ккапІру штарихьан чан хизан уьбхюз гими гъапІнийи. Аьхирки дюн’я жазайикк ккипуз гьял гъапІнийи, хъа думу чан хъугъувализ гъилигу гьякьвал гъурубкьу ирсчи гъахьнийи.

⁸ Хъугъувал ади, Ибрагьим, Аллагьди чаз дих гъапІубси, Дугъаз мютІюгъ духьну, фила-вуш ирсди жил тувдиза, кІуру гафниин элеъну, гьеле дугъаз учв наана гъягъюрашкьан аьгъдарди, гьадина гъушнийи. ⁹ Хъугъувал ади, думу, Аллагьди гаф тувну гъурубкьу жилиин, жара йишв’ан удучІвну гъафи адмиси, чадрарикк яшамиш хьуз хъюгъну. Дугъахъди чадрикк Исакьра, Якьубра яшамиш гъахьну. Тувнайи гафниинди жил гьадраризра дурубкьну ккундийи. ¹⁰ Фицики Ибрагьим ижми бинайиин диврайи шагьриз ккилигурайи. Думу шагьур фициб шулуш, капІрур ва апІрур Учв, Аллагь вуйи.

¹¹ Хъугъувал ади, Ибрагьимдикан чан шив Сарайик, гьеле думу бицІидар даршлур вуйишра ва кьюридра лап кьабидар вушра, бицІир киршнийи, фицики Ибрагьимдин миж чаз гаф туву Аллагьдик кади гъабхьну. ¹² Ва гьациб жюрейиинди сар адмийикан, учвра беден кьаби-кьюци дубхьнайирикан, завуъ хядаркьан ва гьюлихъ гъумкьан гизаф инсанар гъахьну.

¹³ Вари гьадму адмийир, хъугъну ва, чпиз гаф тувнайиб улубкьайиз, гъийихну. Дурариз думу гаф тувнайи уьлке ярхлаан гъябкънийи ва рази гъахьнийи. Дурариз, чпи му дюн’яйиъ гъурабйирди айиб ва вахтназтІан даруб аьгъю гъабхьнийи.

¹⁴ Чпи гьацдар вуйиб гьисаб апІурайидари, гьаддиинди чпин Ватан абгурайивал улупура. ¹⁵ Эгер дурари чпи дипну гъушу ватандикан фикир апІури гъахьнийиш, дурариз дина кьяляхъ хътакузра мумкинвал айи. ¹⁶ Хъа, дугъридан, дурар ужубтІан-ужуб ватандихъ хъчІарккурайидар вуйи – аьршаринубдихъ. Гьаддиз Аллагьдиз, Узу дурарин Аллагь вуза, пуз начди дар, фицики Дугъу дурариз шагьур гьязур дапІна.

¹⁷ Хъугъувал ади, Ибрагьимди Аллагьди учв ахтармиш апІурайи вахтари чан бай гъурбанди гъахнийи. Дугъаз гаф тувнайи ва думу, гьеле Аллагьди чаз, «Исакьдилантина увуз насил хьибдивуз» дупнайишра, хъайи-хъадру сар бай гъурбан апІуз гьязур гъахьнийи. ¹⁹ Ибрагьимди Аллагьдихьан дукІнайирра чІиви апІуз шул, кІури, хиял дапІнайи, ва, гьаци кІури гъабшиш, дугъриданра, Исакь дукІнайидаригъян кьяляхъ гъадагънура вуйи.

²⁰ Хъугъувал ади, Исакьди чпин ярхи уьмрариъ Якьубдизна Исавдиз, Аллагьдин ужувлар ишричвуз, гъапнийи.

²¹ Хъугъувал ади, йикІурайи Якьубди Юсуфдин баяриз жа-жаради Аллагьдин ужувлар ишричвуз, гъапнийи, хъа чан маргълин кюмекниинди Аллагьдиз икрам гъапІнийи.

²² Хъугъувал ади, чан уьмур ккудубкІурайиган, Юсуфди израилар Египетдиан удучІвну гъягъбакан гъапнийи ва йикІбалан кьяляхъ гъузру чан кІурбарин гьякьнаан васият гъапІнийи.

²³ Хъугъувал ади, Мусайин абйир-бабари думу, бабкан гъахьиси, шубуб вазлин айитІ гьитІикІну гъюрхнийи, гьаз гъапиш дурариз думу гьадмукьан уччвурди гъяркънийики, абйир-бабариз паччагьдин буйругънахьан гучІ гъабхьундайи.

²⁴ Хъугъувал ади, аьхю гъахьи Муса, учв фараондин шуран бай ву, кІурайивалихьан гьудучІвнийи. ²⁵ Дугъу, Аллагьдин халкьдихъди сабси, цІиб вахтназтІан дару гунагь ляхнарикан кефер ктагъайиз, аьзабарикк ккахъуб ктабгънийи. ²⁶ Дугъаз, чаз фициб пешкеш ккилибгураш, гъябкънийи, гьаддиз Месигь бадали учв аскан апІуб Египетдин вари девлетартІан багьади гъабхьнийи. ²⁷ Хъугъувал ади, думу, фараондин хъюлхьан, гучІ ктарди, Египетдиан удучІвнийи. Дугъу, чан улихь Дярякърур рякъюри, вари аьгь гъапІнийи. ²⁸ Хъугъувал ади, дугъу израилариз Пасхайин машквар апІинай, сифте бабкан гъахьидар йихури гъючІвнайи пуч апІрури дурарик ктручбан бадали, урчІарикан ифи кадатай, гъапнийи.

²⁹ Хъугъувал ади, халкь, жилиланси, Уьру гьюллантина гъушнийи; хъа египтаризра гьаци апІуз ккун гъабхьиган, дурар вари ккахьну гъарагънийи.

³⁰ Израиларин хъугъувалиинди Ерихон шагьрилан илтІикІнайи зурба цалар, душвлан ургуд йигъан хъади-хъади илтІикІган, гьарагъну ахьнийи.

³¹ Кьяппади лихурайи Рахав, хъугъувал ади, душмандин тереф ахтармиш апІурайи израилар мясляаьтниинди кьабул гъапІган, хътругърударихъди тІанкь гъахьундайи.

³² Артухъ хъана фу кІуза? Узуз Гедеондикан, Варакайикан, Самсондикан, Ефтайикан, Давуддикан, Самуиликан ва пайгъамбрарикан пуз вахт адарзуз. ³³ Дурари, хъугъувал ади, гьюкуматар дисуйи, дугъривал ипуйи, гаф тувнайиб дурарихьна рубкьуйи, асланарин ушвар хъяркьюйи, ³⁴ гъизгъин цІа ктІубшвуйи, учІру ханжларихьан чпи уьрхюйи. Дурарин зяифвал кьувватназ илтІибкІуйи, дурар дявдиъ кьувватлу шуйи ва алжагънайи къушмар гьергну гъягъюз гъитуйи. ³⁵ Дишагьлийирихьна, чІиви духьну, чпин дийихнайи багахьлуйир кьяляхъ гъюйи. ГьацІарикан, чпиз улупу азадвалихьан думутІан лап ужуб уьмриз чпи чІиви шлуб аьгъяди гьудучІвган, йикІру гьялнахъна хру аьзабар кчІюкьюйи. ³⁶ Гьатмундари чпиин аьлхъюри хьувалар ва урччвувалар, хъа гьацира зунжрар ва дустгъар аьгь апІуйи, ³⁷ жарариин гъвандин жвар уьлюбхюйи, кьюб йишв’ина парчйир апІуйи, ханжларихьди йихуйи, сасдар марччаринна цІигьарин гъидкьариъди уьлкйириъ ахъуз мажбур шуйи, сасдариз фукІара гьубкІну адайи, сасдарихъ хъергуйи ва сасдарикан, рихшанд апІури, зивзивар кчІюкьюйи. ³⁸ Хъа саспидар, чпи вари дюн’ятІан багьа вуйидар, ичІи чюллериъ, дагълариъ, хьарариъ ва чІуру гъярариъ уьргъну ими.

³⁹ Дурар варидарикан, чпин хъугъувализ дилигну, Аллагь рази гъахьнийи. Дурариз саризра чІивидимиди чпиз гаф тувну рубкьруб гъурубкьундайи, ⁴⁰ гьаз гъапиш Аллагьди ухьузра кади, гьадрарихъди ухьура гьуркІувалихъна гъюбан бадали, фу-вуш лап ужуб гьязур дапІна.

«Аллагь учвуз Чан баяризси лигури шулу»

¹ Лигай, ухьлан, дифаркьан, шагьидар илтІикІна! Гьаддиз гъачай, ухьлан ухьуз гьергуз машат апІурайиб ва гьацира ухьу алдакуз гъитрайи гунагь вари илдипурхьа ва сабурлуди ухьуз кадабтІнайи манзил ккадапІурхьа. ² Зат ктІатІарццди Исайиз лигури гъузурхьа. Думу, ихь хъугъувалин ккергъубра ва ккудукІубра ву. Дугъу, гъюз ккайи шадвал бадали, беябурваликкди хачриин аьзиятар аьгь гъапІну ва гьамус Думу, Аллагьдин тахтнан арччул терефнахъинди деъна.

³ Гьамциб даккнивал гунагькрарин терефнаан аьгь ГъапІурикан сацІиб фикир апІинай. Миди учвуз, ичв юкІв-рюгь усалвалиъ адрабхъуз ва рюгь дурубгуз кюмек апІидичвуз.

Аллагь Адашдиз ухшар ву

⁴ Учвуз сабан гунгьихъди ифи ктипайиз элегуб алабхъундарчвуз. ⁵ Учвуз Жвуван веледаризси дупнайи аьшкь капІру гьамцдар гафар кІваълан гьархначвуз:

«Йиз бай, Аллагьди увуз жаза адабтІурайивал ибак апІури апІин,

Думу увуз хъжагъруган, мукуцухан.

⁶ Фицики Аллагьди жаза Чан юкІв алидариз адабтІури шулу ва

Чан байди кьабул дапІнайириз

йивури шулу».

⁷ Учву аьгь апІурайи жазйир учву вердиш апІурайивалин саб пай ву. Аллагь учвуз Чан баяризси лигури шулу. Адашди жаза тутрувру бай шлуб вуйин? ⁸ Эгер учвуз жаза адабтІури гъахьундарш, – хъа гьарсариз жаза адабтІури шулу, – учву бичди гъахьидар вучва, гьякь баяр дарчва. ⁹ Ухьухъ варидарихъ му жилиин жаза адабтІу адшар гъахьунхьухъ, ва дурарин ухьу гьюрмат уьбхюйхьа. Хъа яшамиш хьуз, фукьан артухъ ухьу ихь рюгьярин Адашдихъ хъпехърудар духьну ккунду! ¹⁰ Ихь адшари ухьу саб вахтназтІан вердиш гъапІундар – думура ккабхъубси. Хъа Аллагьди, ухьура Чан гирамивалин иштиракчйир хьпан бадали, ухьуз уж’вал ибшри, кІури, вердиш апІурахьу. ¹¹ Ухьуз фициб жюре жаза вушра, шадвал хруси ваъ, хъа иццрушназ вуйибси гьугъубжвурахьуз. Хъасин, жазайиинди вердиш дапІнайири, дугъривалинна мясляаьтнан бегьер ккадабцІури шулу.

¹² Гьаддиз амансуз хилар ва зяиф кьамкьар ижми апІинай. ¹³ Дюз рякъюъди, ликуриз зиян шлуси ваъ, хъа сагъ шлуси, гъарахай.

Аллагьдихьан ярхла махьанай

¹⁴ Вари адмийирихъди мясляаьт ади яшамиш хьуз ва гирамидар хьуз ял апІинай – гирамивал адарди, гьич сарихьанра Агъа рякъюз хьидар. ¹⁵ Лигайки, гьич сарра Аллагьдин ужувлахъ мягьрум даришри ва кьутІкьли кьаблиси зарар-зиян тувруси дарибшри, гьацдарилантина чиркин даришри. ¹⁶ Лигай, учвкан сарира кьяппавал мапІанай ва, саб гъаб ипІрубдихъ хизандиъ аьхю бализ айи ихтиярар масу туву Исавси, Аллагьдихьан гьадмукьан ярхлади махьанай. ¹⁷ Учвуз аьгъячвуз, хъасин Исавдиз чан ихтиярар кьяляхъ апІуз ккун гъабхьнийи, аммаки думу тина гъапІнийи. Дугъхьан, чпин адашди гьял гъапІуб, гьеле уларилан рубзури гьаддикан ккун гъапІнийишра, дигиш апІуз гъабхьундайи.

¹⁸ Учву хил кучуз даршлу ва цІа алабхъну убгурайи дагъдихьна, мучІувалихьна, пашманвалихьна ва тІурфнахьна дуфнадарчва. ¹⁹ Зурнайин сеснахьна ва улхурайи дихнахьна дуфнадарчва. Думу дих гъеебхьдари чпикди улхуб давам дарапІуз миннат апІуйи. ²⁰ Инсанарихьан чпиз дебкку гьамциб табшуругъ аьгь апІуз шулдайи: «Эгер гьяйванат гьаму дагъдик кубкьиш, думу, йивури гъванар, йибкІну ккунду». ²¹ Думу шиклихьан гьадмукьан гучІ айики, гьеле Мусайира кмиди гьамци гъапнийи: «Узу гукІнишин кабхъну йикІуразу».

²² Ваъ! Учву Сион дагъдихьна, чІиви Аллагьдин шагьрихьна, Аьршарин Ерусалимдихьна дуфначва! Учву шадвалин мяракайиз уч духьнайи агъзрариинди малайикарихьна дуфначва. ²³ Учву, аьршариъ ччвурар дидикІнайи, сарпидар вуди бабкан гъашидарин мяракайиз дуфначва. Учву вари халкьарин суд апІру Аллагьдихьна ва гьуркІу дугъридарин рюгьярихьна дуфначва. ²⁴ Учву, Исайихьна, ЦІийи Йикьрар Дерккурихьна, Авелин ифитІан ужуди улхурайи кибчру Дугъан ифдихьна дуфначва.

²⁵ Лигай, учвухьна илтІикІурайи Аллагь тина мапІанай. Израиларихьан гьаму жилиин гафар апІурайирихъ хъпебехъган гьадабтІу жазайиккан кІул ккадабгъуз дархьиган, дидлан артухъ аьршариан гафар АпІурайирихьан гьудучІвиш, ухьхьанра кІул ккадабгъуз хьибдар. ²⁶ Думуган Дугъан дихну жилар тІурччвуйи, хъа гьамус Дугъу гаф тувна: «Узу саб ражарисана жилар тІурччвидиза, неинки жилар, хъа гьацира аьршарра». ²⁷ «Саб ражарисана» кІуру му гафар: вари халкь дапІнайибдикан вари ккадабшвруб ва саб вахтназтІан даруб дубгди, хъа ккадабшвуз даршлуб гъубзди, кІурайидар ву.

²⁸ Гьаци вуйиган ухьуз ккадабшвуз даршлу Паччагьлугъ рубкьурайиган, чухсагъул кІури гъуздихьа, гьюрматлудина гукІунди Аллагьдиз икрам апІури гъуздихьа, ²⁹ гьаз гъапиш ихь Аллагь – вари хътІюбкьру цІа ву.

Аьхиримжи насигьятар

¹ Учву гъардшарси чиб-чпи ккун апІинай. ² Рякъюъ айидар кьабул апІруваликан кІваълан магьарханай. Гьаци апІрудари, чпизра аьгъдарди, малайикар хялижв апІури шулу. ³ Дустгъариъ айидар, гьадрарихъди дустгъариъ айидар учву вуйибси, кІваин алаури апІинай. Улуржурайидар, гьадрарихъди аьзабариъ учвура айибси, кІваин алаури апІинай.

⁴ Нюкягь гьюрматлуб ва марцциб дубхьну ккун. Аллагьди, чан жилир вая хпир гъитну, гъирагъдиъ ул айир ва кьяппавал апІрур жазайиз тувди.

⁵ Пул ккун апІувалихьан шлубкьан азадди гъузай. Учвуз айибдиин разиди гъузай, фицики Аллагьди гъапну:

„Узу уву сарди гъитдарза ва гатІахьдарза“.

⁶ Гьаци вуйиган ухьхьан саб шак адарди пуз шулухьхьан:

“Агъа – йиз Кюмекчи вуйиз,

узуз сабдихьанра гучІ адарзуз.

Инсандихьан узуз гьапІуз шул?“

⁷ КІваин апІинай учвуз Аллагьдин гаф улупдар: дурарин уьмриз ва аьжализ лигури, гьадрарин хъугъувал учвуъра ади гъузай. ⁸ Иса Месигь накьра, гъира, гьаммишанра зат дигиш шлур дар.

⁹ Ужувлан хабарназ къаршу гьар жюре каламари учву гьякь’валихьан гьадауз мигъитанай. ЮкІвар, фициб хураг ипІуруш, гьаддин къайдйириинди мюгькам дарапІди (дурар тамам апІрудариз дурари хайир гъабхундар), хъа Аллагьдин ужувлиинди апІуруш, ужу шул. ¹⁰ Ухьуз ихь хусуси гъурбнар хрушв ахьуз. Душв’ан гирами Чадриъ гъуллугъ апІурайидариз хураг ипІуз ихтияр адар.

¹¹ Аллагьдин заан гъуллугъчийи „Лап Гирамишваз“ гьяйванатарин ифи хура – му гъурбан гунгьарихъанди вуйи – хъа жандкар чІатанишваъ ургура. ¹² Гьаци Исайира, шагьрин урнарин чІатанди, Чан ифдиинди халкь гирами апІбан бадали, аьзаб гъизигнийи. ¹³ Гьаддиз гъачай ухьура, Гьадму ккахъу беябурвал ухьура пай апІруси, Дугъахьна шагьрин урнарин чІатинди удучІвидихьа. ¹⁴ Ухьуз му жилиин гьаргандин шагьур адархьуз, ухьу гъюз ккайи шагьриз ккилигурайидар вухьа.

¹⁵ Гьаммишан Аллагьдиз, Дугъан ччвур рабгъури, ушвниан удучІвурайи тярифнан гъурбнар Исайилантина хидихьа. ¹⁶ Уж’вал апІуз ва гьудрубкІрудариз тувуз кІваълан магьарханай – мицдар гъурбнар Аллагьдиз кабалгрудар ву.

¹⁷ Учвуз аькьюл-насигьят туврайидарихъ хъпехъури, мютІюгъ йихьай. Дурар, ул иливну даърахди, ичв юкІварин гъайгъушнаъ а, гьаз гъапиш дурариз чпи Аллагьдин улихь жаваб тувруб аьгъя. Дурари чпиин али гъуллугъ, гъагъи бала алиси, тямягь хътру саягъ тамам апІруси мапІанай, фицики дидкан учвуз айи хайир адар, хъа разивалиинди кІулиз адабгъруси, ичв терефнаан кюмек апІинай.

¹⁸ Учу бадали ккарагури йихьай. Ич намус марцци вуйивалик ич саб шак кадарич, ва варибдиъ дугъриди гъузуз ккундучуз. ¹⁹ Хъа гизафна-гизафси узу учвухьна ухди хъадакну гъюз ккарагай.

²⁰ Гъит, мясляаьтнан Аллагьди, марччарин зурба Марччлихъан вуйи, Чан ифдиинди гьаммишандиз вуйи Гирами Йикьрариин печать гъиву ихь Агъа Иса чІиви ГъапІури, ²¹ учву Чан ният тамам апІру гьарсаб ужуб ляхнихъ хъаъри. Ва, гъит, Иса Месигьдилантина Дугъу ухьу, Чаз ккуниб апІруси, гъитри. Хъа Иса Месигьдин, гъит, гьаммишандиз ад ибшри. Амин.

²² Гъардшар, узу учвуз миннат апІураза, учвук юкІв капІрайи гьаму гафар сабурлуди кьабул апІинай, фицики му йиз кагъаз думукьан ярхиб дар.

²³ Аьгъю йибхьай, ихь гъардаш Тимофей азад гъапІну. Эгер думу багарихьди мина гъафиш, узу учвухьна гьадмура хъади гъидиза.

²⁴ Ичв вари аьхюдариз ва Аллагьдин гирами вари халкьдиз – саламар. Италияйианра Иса Месигьдин терефкрари учвуз саламар хътаура.

²⁵ Гъит уж’вал учвухъ варидарихъди гъубзри!