WU-ZƆMƆ-LA
MATIU
SI ŊMUŊSA
1Yesu doho niaa
1Yesu doho niaa nɛ ŋla. U naabalimaba nɛ fa ŋaa Abiraham ari Devit.
2Abiraham nɛ fa lul Aizik. Aizik ma sii lul Jekɔb. Jekɔb ma sii lul Juda ari u naaŋbiiriŋ. 3Juda ma sii lul Pɛrɛs ari Zɛra. (Ba naaŋ yiriŋ nɛ fa Tama.) Pɛrɛs ma bira sii lul Hɛzurɔŋ. Hɛzurɔŋ ma sii lul Ram. 4Ram ma sii lul Amiinadab. Amiinadab ma sii lul Naasuŋ. Naasuŋ ma sii lul Salimɔŋ. 5Salimɔŋ ma sii lul Buas. (Buas naaŋ yiriŋ nɛ fa Rehab.) Buas ma sii lul Obɛd. (Obɛd ma naaŋ yiriŋ nɛ fa Rut.) Obɛd ma sii lul Jɛsi. 6Jɛsi ma bira sii lul kuoro Devit. Devit ma fa lul Solomɔŋ (Solomɔŋ ma naaŋ fa ŋaa Uraya haala nɛ. Uraya suu aŋ ka Devit joŋo jaa.) 7Solomɔŋ ma sii lul Rihabam, Rihabam ma sii lul Abaaja, Abaaja ma sii lul Asa. 8Asa ma sii lul Jihosafat, Jihosafat ma sii lul Jɔram, Jɔram ma sii lul Uzaya. 9Uzaya ma sii lul Jotam, Jotam ma sii lul Ehas, Ehas ma sii lul Hizikaya. 10Hizikaya ma sii lul Manaasi, Manaasi ma sii lul Emɔŋ, Emɔŋ ma sii lul Jusaya. 11Jusaya ma sii lul Jekonaya ari u naaŋbiiriŋ. Bua-la lɛ nɛ ba kɛŋ Iziral tiŋŋaa mu Babilɔŋ.
12Ba fa si kɛŋ Iziral tiŋŋaa kaa mu Babilɔŋ ŋii, u ŋii hariŋ lɛ nɛ Jekonaya lul Sialitɛl, Sialitɛl ma sii lul Zerubabil. 13Zerubabil ma sii lul Abayat, Abayat ma sii lul Ɛlayakim, Ɛlayakim ma sii lul Azɔ. 14Azɔ ma sii lul Zadɔk, Zadɔk ma sii lul Akim, Akim ma sii lul Ɛlayat. 15Ɛlayat ma sii lul Eliyeza, Eliyeza ma sii lul Mataŋ, Mataŋ ma bira sii lul Jekɔb. 16Jekɔb ma sii lul Josɛf, Josɛf nɛ saa jaa Mɛɛri. U nɛ lul Yesu, nii-la ba sií yirɛ Kirisito.
17A suomi Abiraham si hɛ u miisiŋ lɛ a kaa kukɔ Devit si hɛ u miisiŋ lɛ, ba di u nihiliɛrɛba kala fa ŋaa fii ari banɛsɛ nɛ. Devit si hɛ u miisiŋ lɛ a kaa kukɔ bua-la lɛ ba fa si kɛsɛ Iziral tiŋŋaa kaa mu Babilɔŋ, Devit nihiliɛrɛba kala ma fa ŋaa fii ari banɛsɛ nɛ, a bira chiŋ bua-la lɛ ba si kɛsɛ Iziral tiŋŋaa kaa mu Babilɔŋ a kaa kukɔ bua-la lɛ ba si lul Kirisito, nialiŋ ba si kɛsɛ kaa mu Babilɔŋ nihiliɛrɛba ma fa ŋaa fii ari banɛsɛ nɛ.
Yesu lulluŋ bua lɛ
18Ŋla nɛ ba ŋaa a lul Yesu Kirisito. Josɛf nɛ fa sugɛ u naaŋ Mɛɛri duu jaa. Ka di ba-na jaa dɔŋɔ, Mɛɛri na duu kɛŋ luoruŋ nɛ. Wia Diŋ-zɔŋ-la nɛ hɛ pu. 19Josɛf fa ŋaa ni-pula nɛ. U fa bi chɛ duu hiisɛ Mɛɛri niaa tuɔŋ. Ŋii nɛ u kɛŋ u tuɔŋ lɛ duu viau. 20U fa síi biinɛ ŋii, Wia tiŋdaara dɔŋɔ kɔ u teeŋ ari duosoo tuɔŋ a bula pu a bul, “Josɛf, Devit doho nuu, sí leŋe di fawulluŋ kɛniŋ ŋ síi chɛ di ŋ jaa Mɛɛri, bɛɛ wiaa luoru-la u si kɛnɛ ŋaa Wia Diŋ-zɔŋ-la nɛ hɛ pu. 21U jaŋ lul baal, ŋ jaŋ hɛ u yiriŋ Yesu, bɛɛ wiaa u nɛ jaŋ laa u niaa haachɛba ta.” 22Wiiŋ deeŋ kala ŋaa di wialiŋ la Tiina Wia fa si bula ku ŋaa wutitii. U fa to u nialiŋ síi bul wiaa, Wia Diŋ-zɔŋ-la doluŋ lɛ nɛ a bul ŋii. 23Wialiŋ u fa si bula nɛ ŋla:
“Ha-tolo kubala ha si bi baal jiŋ jaŋ kɛŋ luoruŋ a lul bie.
Ba jaŋ hɛ u yiriŋ Imanuɛl.”
(U yiri-la bubuɔŋ nɛ Wia hɛ la teeŋ.) 24Josɛf si sii doŋ lɛ, u ŋaa ŋii Wia tiŋdaari-la si bula pu a jaa Mɛɛri. 25U si jaau ŋii, ba duu bi dɔŋɔ jiŋ, ka u lul u ha-toli-bie. Ŋii nɛ Josɛf hɛ u yiriŋ Yesu.
2Wu-jinnaa mu na Yesu
1-2Ba lul Yesu Bɛtilɛhɛm lɛ nɛ. Ta-bie-la fa hɛ Judiya tiŋteeŋ lɛ nɛ. Bua deeŋ lɛ baal kubala baa yirɛ Hɛrɔd nɛ fa ŋaa tiŋtee-la kuoro. Ba si lul Yesu, wu-jinnaa lii taŋ-bubuɔŋ a kɔ Jerusalɛm a piɛsɛ, “Ju̱u tiŋŋaa kuoru-la ba si lula hɛ nii nɛ? La na u chɛŋwuluŋ taŋ-bubuɔŋ nɛ a kɔ di la chuɔlu.” 3Kuoro Hɛrɔd fa si nii wiiŋ deeŋ, fawulluŋ kɛŋ ba di Jerusalɛm niaa kala kiŋkɛŋ kiŋkɛŋ. 4Ŋii nɛ u yirɛ nialiŋ si kpu pusuŋ pipi Wia kuhiasiŋ ari Wia teniŋ kerichiba-la ba ku hilimi. U piɛsɛba a bul, “Nii nɛ ba jaŋ lul Kirisito, nii-la Wia si liisa?” 5Ŋii nɛ ba bula pu a bul, “Ba jaŋ lulu Bɛtilɛhɛm, Judiya tiŋteeŋ lɛ. Ŋla nɛ nialiŋ síi bul wiaa, Wia Diŋ-zɔŋ-la doluŋ lɛ ŋmuŋsɛ: 6Wia si,
‘Bɛtilɛhɛm ŋaa ta-bie nɛ Judiya tiŋteeŋ lɛ.
Ama Judiya tiŋteeŋ kala lɛ, Bɛtilɛhɛm niaa nɛ ŋaa ni-balaa,
bɛɛ wiaa ba tuɔŋ nɛ Iziral kuoro jaŋ lii,
nii-la si jaŋ beŋ mi niaa, Iziral tiŋŋaa.’ ”
7Ŋii nɛ Hɛrɔd luɔra yirɛ wu-jinna-la si lii taŋ-bubuɔŋ a kaa mu faa a piɛsɛba di ba dagu bua-la titia lɛ chɛŋwul-la si lia. Ba daga pu. 8Ŋii nɛ Hɛrɔd taba di ba mu Bɛtilɛhɛm, aŋ bula piba a bul, “Má mu chɛ bile ari siifiɛsiŋ. ‘Di ma nɛ nau, má leŋ di mi ma jiŋ ŋii niiŋ lɛ, a ma mu chuɔlu.” 9Ba si nii ŋii, ba lii joŋ woŋbiiŋ aa mu. Chɛŋwul-la ba fa si na taŋ-bubuɔŋ bira laa ba sipaaŋ. 10Ba bira si na chɛŋwul-la, ba tuɔŋ kala tɔrɛ, ba jujuɔsɛ. 11Ba si mu yi lee-la bii-mulo-la si hɛ, chɛŋwul-la chiŋ dia-la nyuŋ. Ba mu juu dia-la a na bii-mulo-la ari Mɛɛri, u naaŋ. Ba tuu kpirimi u sipaaŋ a chuɔlu. Ŋii nɛ ba puri ba chugusuŋ a liisɛ kiaa pu: Sɛlimɛ, tii-keli-zɔŋ baa yirɛ firaŋkiŋsɛŋs ari tii-keli-zɔŋ dɔŋɔ baa yirɛ mɛɛ. 12Ŋii nɛ titaŋiŋ Wia bula piba duosoo tuɔŋ ari ba sí miira mu Hɛrɔd teeŋ. Ŋii nɛ ba sii a to woŋbii-wogo a miira mu ba jaŋ.
Josɛf ari Mɛɛri fá mu Ijipiti tiŋteeŋ
13-14Ba si miira joŋ ba woŋbiiŋ a viiri, Josɛf piŋ doŋ a duosi a na Wia tiŋdaara di u kɔ u teeŋ a bula pu, “Sii a joŋ bii-mulo-la ari u naaŋ a fá mu Ijipiti tiŋteeŋ a hɛ dimɛ see di mi bira bula piŋ di ŋ lii dimɛ, bɛɛ wiaa Hɛrɔd chɛ di u kpu bii-mulo-la nɛ.” Ŋii nɛ u sii a joŋ bii-mulo-la ari u naaŋ a mu Ijipiti tiŋteeŋ titaŋiŋ. U hɛ dimɛ nɛ deeŋ deeŋ Hɛrɔd ku suu. 15Wiiŋ deeŋ ŋaa di wii-la Wia fa si to nialiŋ síi bul wiaa, Wia Diŋ-zɔŋ-la doluŋ lɛ ku ŋaa wutitii. U fa bula ari u jaŋ yirɛ u bie duu lii Ijipiti tiŋteeŋ kɔ.
Ba kpu haŋbolibiisi-la Bɛtilɛhɛm lɛ
16Hɛrɔd si na ari wu-jinna-la nyisu nɛ, u faasa na baaniŋ. Wu-jinna-la fa si dagu bua-la lɛ ba si lul Yesu, u jiŋ ŋii. Ŋii nɛ u ta u laali-yuoroo di ba mu Bɛtilɛhɛm ta-biisi-la kala si gollu chu a kpu haŋbolibiisi-la kala si ha bi jisiŋ balia kiele. 17A tiŋ ŋla wiaa wii-la Jɛrimaya fa si bula ku ŋaa wutitii nɛ. U fa ŋaa nialiŋ síi bul wiaa, Wia Diŋ-zɔŋ-la doluŋ lɛ dɔŋɔ nɛ. 18Wialiŋ u fa si bula nɛ ŋla: U si,
“Niaa níi yel Rama lɛ,
niaa faasa yel nɛ.
Haal kubala ba síi yirɛ Rechil yel u
haŋbiisiŋ wiaa nɛ.
U yele, u bi tɔrɔ,
bɛɛ wiaa ba kala suba nɛ.”
Josɛf ari Mɛɛri mu Nazarɛt
19-21Ŋii nɛ Hɛrɔd ku suu. U si suba ŋii, Josɛf bira duoso a na Wia tiŋdaara di u kɔ u teeŋ a bula pu, “Sii a kɛŋ bii-mulo-la ari u naaŋ a miira mu Iziral tiŋteeŋ. Nialaa fa síi chɛ di ba kpu bii-mulo-la, ba suba nɛ.” Ŋii nɛ u kɛŋ bile ari u naaŋ a kaa mu Iziral tiŋteeŋ a hɛ dimɛ. 22Ama Josɛf si nia ari Hɛrɔd suba, ka u bie Akiliyas dii kuoruŋ Judiya tiŋteeŋ lɛ, fawulluŋ fa kɛnu ari u si jaŋ hɔŋ dimɛ. Ŋii nɛ Wia bira bula pu duosoo tuɔŋ duu mu hɔŋ Galilii tiŋteeŋ lɛ. 23U si mu Galilii tiŋteeŋ, u mu hɔŋ taŋ kubala lɛ baa yirɛ Nazarɛt. U ŋaa ŋii di wialiŋ nialiŋ fa síi bul wiaa, Wia Diŋ-zɔŋ-la doluŋ lɛ ŋaa wutitii nɛ. Ba fa bula a bul,
“Ba jaŋ kɛnu yirɛ Nazarɛt tiina.”
3Jɔɔŋ Wia lii-foori-la bul Wia wiaa
Maak 1.1-8; Luuk 3.1-18; Jɔɔŋ 1.19-28
1Bua-la lɛ Jɔɔŋ Wia lii-foori-la sii kɔ Judiya tiŋteeŋ a juu giri-bine tuɔŋ a suomo bubul Wia wiaa pipi niaa. 2U bula piba a bul, “Má birima lii ma haachɛba lɛ, bɛɛ wiaa Wia kuorii-la kpaga nɛ!” 3Nialiŋ fa síi bul wiaa, Wia Diŋ-zɔŋ-la doluŋ lɛ dɔŋɔ ma fa bul Jɔɔŋ wiaa nɛ. U yiriŋ nɛ fa Azaaya. U fa si,
“Nuu nɛ chiŋ giri-bine tuɔŋ aa heele bul,
‘Má kɔ a wasɛ woŋbiiŋ bil di la Tiina kɔ a tuto.
Má ŋaa ŋii duu nɛ kɔ, u di-vɛniŋ jaŋ piŋ woruŋ.’ ”
4Jɔɔŋ gɛnniŋ fa ŋaa buŋtaŋŋa punaa nɛ ba kaa sua, a kɛŋ teŋbiiŋ vɔɔ u tiŋa, u kudiilee ma nɛ fa nyaŋgirikɛba ari tuuŋ. 5Niaa lii Jerusalɛm ari Judiya tiŋteeŋ kala ari tasi-la kala si golli Jɔɔdaŋ fuo-la a kɔ u teeŋ. 6Ba dagɛ ba haachɛba aŋ tuu Jɔɔdaŋ fuo-la, u foba Wii-chuɔlɛ liiŋ.
7Jɔɔŋ na Farisii tiŋŋaa ari Sadusii tiŋŋaa di ba yuga a kukɔ u teeŋ duu foba Wii-chuɔlɛ liiŋ. U si naba, u bula piba a bul, “Ma niaa deeŋba wu-ŋaalaa nagɛ diŋŋaa nɛ. Ma biina ma jaŋ wuo fá lɛl chɛɛ-la Wia si jaŋ dii nuu-kala sariyaa? 8Máa ŋaa wialiŋ si jaŋ dagɛ ari ma birima lii ma haachɛba lɛ nɛ 9aŋ sí biina a bul Abiraham si ŋaa ma naabalima ŋii, Wia bi jaŋ dɔgisɛma. Mi jaŋ bula pima ari Wia paala jaŋ wuo ŋaa di tabiaa deeŋba ma si na birimɛ Abiraham doho niaa. 10Na ba kɛŋ saaŋ jee nɛ a ŋaa siri di ba keri tiisiŋ lo. Tia-la kala si bi nɛŋ-zɔŋŋɔɔ ka nɛŋ, ba jaŋ kere lo a hɛ nyiniŋ.
11Mi-na foma Wii-chuɔlɛ liiŋ a dagɛ ari ma birima lii ma haachɛba lɛ nɛ, ama nii-la si jaŋ to mi hariŋ kɔ, u nɛ jaŋ joŋ Wia Diŋ-zɔŋ-la a hɛ ma dɔŋsuŋ lɛ aŋ joŋ nyiniŋ hɛ dɔŋsuŋ ma lɛ. U nɛ yuga kiimi. U paala bi maga di mi kori u nɛŋtɛŋŋɛɛ maa. 12U jaŋ kori mii-chaari-gbaŋa duu ŋmoo u miaa kala dɛrɛ, u jaŋ kɛŋ gbaŋa-la a kaa chaarɛ a liisɛ mii-biiŋ a hɛ u vire lɛ aŋ joŋ jɔruŋ a hɛ nyiniŋ lɛ. Nyiŋ-la bi jaŋ disɛ.”
Jɔɔŋ fo Yesu Wii-chuɔlɛ liiŋ
13Bua-la lɛ Jɔɔŋ fa síi bul Wia wiaa aŋ fufo niaa Wii-chuɔlɛ liiŋ ŋii, Yesu sii lii Galilii tiŋteeŋ a kɔ Jɔɔŋ teeŋ duu fou Wii-chuɔlɛ liiŋ Jɔɔdaŋ fuo-la lɛ. 14Ama Jɔɔŋ si nii ŋii, u wiwalimɛ di Yesu kɛŋ u tuɔbiinaa birimɛ. Ŋii nɛ Jɔɔŋ bula pu a bul, “Ŋ nɛ maga di ŋ fomi Wii-chuɔlɛ liiŋ, aŋ ka ŋ kɔ di mi nɛ foŋ Wii-chuɔlɛ liiŋ ŋii.” 15Ŋii nɛ Yesu bula pu a bul, “Ŋaa ŋii mi si bula piŋ. Ŋla nɛ la jaŋ wuo to a ŋaa wii-la kala Wia síi cho.” Ŋii nɛ Jɔɔŋ sɛi a fou Wii-chuɔlɛ liiŋ. 16Jɔɔŋ si fo Yesu Wii-chuɔlɛ liiŋ dɛrɛ, u guu lii lii-la tuɔŋ ku lii di wia nyuŋ kpaa balia. U na Wia Diŋ-zɔŋ-la duu ku tuu a nagɛ kokomo a togiliu lɛ. 17Ka u nii nuu yiikoro wia nyuŋ a bul, “Mi Bii-chooluŋ nɛ ŋla, mi tuɔŋ tɔrɛ u nyuŋ.”
4Sitaani magisɛ Yesu
1Wia Diŋ-zɔŋ-la si ku togili Yesu lɛ ŋii, u kɛnu kaa juu giri-bine tuɔŋ di Sitaani magisu. 2Yesu fa si hɛ giri-bine tuɔŋ ŋii, u vɔɔ niiŋ titaŋiŋ ari wiihɛyɛ kala tapulaa mahiŋ balia, ŋii nɛ losuŋ kɛnu woruŋ. 3Ŋii nɛ Sitaani kɔ u teeŋ a bula pu a bul, “Di ŋ nɛ ŋaa Wia Bie, ŋaa di tabiaa deeŋba birimɛ boroboro di ŋ dii.” 4Ŋii nɛ Yesu bula pu a bul, “Ba ŋmuŋsɛ Wia teniŋ tuɔŋ a bul,
‘Kudiilee duŋduŋa dee bi nuhuobiine miisiŋ ka pa,
ama Wia niiŋ wialiŋ u síi bul níi pi nuhuobiine miisiŋ.’ ”
5Ŋii nɛ Sitaani kɛŋ Yesu a kaa mu Jerusalɛm a kaa mu jil Wia-dia nyu-gbaŋa 6aŋ bula pu a bul, “Di ŋ nɛ ŋaa Wia Bie, joŋ ŋ titia a yuo daha a tuu chigisi tiŋteeŋ. Ba ŋmuŋsɛ Wia teniŋ tuɔŋ ari
‘Wia jaŋ bul ŋ wiaa a pi u tiŋdaaraa
di ba ku cheme kɛniŋ,
di ŋ sí joŋ ŋ naaŋ ŋmoo tabiaa a keri.’ ”
7Ŋii nɛ Yesu bula pu a bul, “Ba bira ŋmuŋsɛ Wia teniŋ sɛmɛ dɔŋɔ a bul,
‘U bi maga di ŋ mimagisɛ ŋ Tiina Wia.’ ”
8Ŋii nɛ Sitaani bira kɛŋ Yesu a kaa jil peel-bal kubala nyuŋ a dagu dunia kuoruŋ fine ari u zɔmuŋ 9aŋ bula pu a bul, “Mi jaŋ joŋ kiaa deeŋba kala piŋ di ŋ nɛ jaŋ tuu kpirimi a chuɔlɛmi.” 10Ŋii nɛ Yesu bula pu a bul, “Sitaani, mu dimɛ, Wia teniŋ tuɔŋ ba ŋmuŋsa di ba chuchuɔlɛ la Tiina Wia duŋduŋa nɛ a timaa pu.” 11Ŋii nɛ Sitaani viiri aŋ ka Yesu. Ŋii nɛ Wia tiŋdaaraa ku tima pu.
Yesu suomi u tiŋtiŋŋaa Galilii lɛ
12Bua deeŋ lɛ ba kɛŋ Jɔɔŋ Wia lii-foori-la kaa mu tɔ dia. Yesu si nii ŋii, u sii Judiya lɛ a mu Galilii tiŋteeŋ. 13U bira bi Nazarɛt lɛ hɔnɔ aŋ sii a mu hɔŋ taŋ kubala baa yirɛ Kapɛnam lɛ. Taŋ-la kpagɛ Galilii mugi-bal-la nɛ a hɛ Zɛbuluŋ ari Nafitali tiŋteeŋ. 14Wiiŋ deeŋ ŋaa di wialiŋ Azaaya fa si bula ku ŋaa wutitiiba nɛ. 15Azaaya fa ŋaa nii-la síi bul wiaa, Wia Diŋ-zɔŋ-la doluŋ lɛ nɛ. U fa bul wiaa a pi Zɛbuluŋ ari Nafitali doho niaa lɛ a chaasɛ mugi-baliŋ diiraa, Jɔɔdaŋ sɛmɛ, a hɛ Galilii tiŋteeŋ lɛ. Ba ŋaa nialiŋ si bi Ju̱u tiŋŋaa ŋaa nɛ. 16U bula piba a bul,
“Nialiŋ si hɛ birimiŋ tuɔŋ,
ba jaŋ na puluŋ-bal.
Tiŋtee-la ma lɛ niaa si bi Wia chuɔlɛ,
pulumuŋ jaŋ pɔsɛ piba.”
17Yesu si hɛ Kapɛnam lɛ, u suomi u tiŋtiŋŋaa a bul Wia wiaa pi niaa a bul, “Má birima lii ma haachɛba lɛ, bɛɛ wiaa, Wia kuorii-la kpaga nɛ.”
Yesu yirɛ cheŋfili-kpuuraa banɛsɛ
18Yesu fa si joŋ Galilii mugi-bal-la niiŋ a vivɛŋ, u na naaŋbiiriŋ balia. Ba fa ŋaa cheŋfili-kpuuraa nɛ. Dɔŋɔ yiriŋ nɛ fa Saamɔŋ. U yiriŋ dɔŋɔ ma nɛ fa Piita. U naaŋbie ma yiriŋ nɛ Aŋduru. U naba di baa kpu cheŋfilee fuo-la lɛ ari ba joŋba. 19Ŋii nɛ Yesu bula piba a bul, “Má kɔ mi teeŋ a to mi hariŋ. Mi jaŋ dagɛma ŋii ma si jaŋ kikɛsɛ niaa.” 20Lima lima ba joŋ ba joŋba ta aŋ to u hariŋ. 21Ŋii nɛ u bira vɛŋ a mu na naaŋbiiriŋ balia, ba yiraa nɛ Jeems ari Jɔɔŋ. Ba fa ŋaa Zɛbidii biiriŋ nɛ. U naba di ba di ba nyimma fa hɛ ba liiŋ daboro tuɔŋ nɛ. Ba kɛŋ ba joŋba ŋaa siri di ba yuo. 22Ŋii nɛ Yesu yirɛba. Ba guu sii a leŋ ba liiŋ daboro ari ba nyimma aŋ to Yesu hariŋ.
Yesu bul Wia wiaa pi niaa aŋ pɛ vaarɛba
23Ŋii nɛ Yesu gɔllɛ Galilii tiŋteeŋ kala a didagɛ niaa ba Wii-chuɔlɛ diisiŋ lɛ a bubul Wia wu-zɔmɔ-la wiaa ari Wia kuorii-la wiaa a pi niaa aŋ pɛ vivaarɛ niaa nyanyal-yiriba kala. 24Yesu wiaa teeli Siiria tiŋteeŋ kala. Ŋii nɛ niaa kɛŋ ba nyanyal tiŋŋaa kala kɔ u teeŋ. Ba kɛŋ nyanyal-yiriba kala, jiŋ-bɔŋŋɔɔ fa kɛŋ dɔŋsuŋ, nialiŋ dɔŋsuŋ faa tel kuŋkuŋsuŋ, dɔŋsuŋ ma fa ŋaa gbɛrikɛɛ nɛ a kɔ. Yesu vaarɛba kala. 25Ni-daŋ to Yesu hariŋ. Ba dɔŋsuŋ lii Galilii tiŋteeŋ ari ta-geŋtisiŋ fii tiŋteyee. Dɔŋsuŋ ma lii Jerusalɛm si hɛ Judiya tiŋteeŋ lɛ, dɔŋsuŋ ma lii Jɔɔdaŋ fuoŋ cholo sɛmɛ dɔŋɔ.
5Ŋii la si jaŋ ŋaa a kɛŋ tuɔtɔruŋ
1-2Yesu si na di niaa yuga ŋii, u jil peeliŋ nyuŋ a hɔŋ dimɛ. U si hɔnɔ, u haritooroo kɔ u teeŋ. U suomo bul wiaa a didagɛba aa bul,
3“Wia jaŋ pɛ nialiŋ si bi Wia jiŋ woruŋ lɛ.
Ba nɛ jaŋ dii Wia kuorii-la.
4Wia jaŋ pɛ nialiŋ síi yel lɛ.
U jaŋ leŋ di ba tuɔsaa piŋ di-bala.
5Wia jaŋ pɛ nialiŋ si bi ba titia ka dagɛ.
Ba jaŋ dii Wia kuorii-la tiŋtee-falii-la lɛ.
6Wia jaŋ pɛ nialiŋ si faasa chɛ tuɔ-pula a nagɛ losuŋ koo lii-nyuasuŋ si kɛŋ niaa ŋ chichɛ kudiilee koo liiŋ ŋii.
Wia jaŋ ŋaa di ba kɛŋ tuɔ-pula.
7Wia jaŋ pɛ nialiŋ síi fá niaa nennige lɛ.
U ma jaŋ fába nennige.
8Wia jaŋ pɛ nialiŋ si kɛŋ tuɔ-pula lɛ.
Ba jaŋ na Wia.
9Wia jaŋ pɛ naŋjejeeree lɛ.
U jaŋ kɛŋba yirɛ u biiriŋ.
10Wia jaŋ pɛ nialiŋ ba síi dɔgisu lɛ a tiŋ wutitii ari tuɔ-pula wiaa.
Ba jaŋ hɛ Wia kuorii-la tuɔŋ.
11Di niaa nɛ tuusɛma aŋ pɛ to ma naasiŋ dudɔgisɛma aŋ nyia wu-nyiariŋ pipima a tiŋ ma si ŋaa mi haritooroo wiaa, Wia ma jaŋ pɛma lɛ. 12Má leŋ di ma tuɔŋ tɔrɛ, di ma jujuɔsɛ, bɛɛ wiaa ma time jaŋ yugɛ Wia-jaŋ lɛ. Ba si to ma naasiŋ dudɔgisɛma ŋii, ŋii titia nɛ ba fa dɔgisɛ nialiŋ si laa sipaaŋ bubul wiaa, Wia Diŋ-zɔŋ-la doluŋ lɛ.
Ma nagɛ yisiŋ a nagɛ chaaniŋ maa
13Ma nagɛ yisiŋ nɛ nuu-kala teeŋ. Yisiŋ sima, ama di u nɛ sɛbisɛ, ŋ bira bi jaŋ wuo ŋaa duu siŋ. U ŋaa ku-tɔɔ nɛ. Ba joŋo ta niaa nunuɔsɛ.
14Ma ma nagɛ chaaniŋ nɛ dunia niaa kala teeŋ. Taŋ kala si chiŋ peeliŋ nyuŋ, u bi wuo faa. 15Nuu-kala síi chɛ pulumuŋ u dia lɛ, u bi jaŋ nyigɛ chaaniŋ bil u dia lɛ a kɛŋ gbaŋa a chu tɔ, koo u bi jaŋ joŋ chaaŋ-la hɛ godo bubuɔŋ maa. U yie joŋo bil kua nyuŋ nɛ, di nuu-kala si hɛ dia-la tuɔŋ nina pulumuŋ. 16Ŋii titia nɛ ma ma maga di ma chaanɛ niaa teeŋ di ba wuo na wu-zɔmɔ-la ma síi ŋaa di ba wuo dɛnnɛ ma Nyimma si hɛ Wia-jaŋ lɛ.
Yesu dagɛ niaa wii-la ba si ŋmuŋsa bil di ba tuto
17Ma biina mi kɔ di mi joŋ wialiŋ Moosis fa si ŋmuŋsa bil di niaa tuto ta nɛɛ? Koo ma biina mi kɔ di mi joŋ wialiŋ niaa si dagɛma Wia Diŋ-zɔŋ-la doluŋ lɛ ta nɛɛ? Ai, mi bi kɔ di mi joŋba ta, ama mi kɔ di mi dagɛ ba bubuɔŋ titia nɛ. 18Wutitii nɛ mi bulaa pima, dunia ari wia nyuŋ si jaŋ hɛ dimɛ ŋii a dieni, wialiŋ Moosis fa si ŋmuŋsa bil di niaa tuto, ba bi jaŋ keriba mua ma ta see di kuŋ-kala si hɛ dunia lɛ dɛrɛ. 19Ŋii wiaa nii-la kala si keri wialiŋ mua ma ta aŋ dagɛ u dɔŋsuŋ tiŋŋaa di ba to ŋii, u tiina nɛ jaŋ ŋaa ni-bie Wia kuorii-la tuɔŋ. Nii-la ma kala síi to wialiŋ a dagɛ u dɔŋsuŋ tiŋŋaa di ba ma to ŋii titia, u tiina jaŋ yugɛ Wia kuorii-la tuɔŋ. 20Mi jaŋ bula pima, see di ma kɛŋ tuɔ-pula a kii Wia teniŋ kerichiba ari Farisii timma-la a ŋiŋaa wialiŋ Wia síi chɛ, di ŋii dee, ma bi jaŋ wuo juu Wia kuorii-la tuɔŋ.”
Yesu bul wiaa a tigɛ baaniŋ naniŋ lɛ
21Ŋii nɛ Yesu bira dagɛ u haritooroo a bul, “Ma nia ari faafaa kala nɛ Moosis bula pi niaa a bul di ba sí niaa kpu. U fa bula di nii-la kala nɛ kpu nuu, ba jaŋ kɛnu kaa mu dii u sariya. 22Ama lɛɛlɛ mi jaŋ bula pima, nii-la kala si na baaniŋ u naaŋbie nyuŋ, ba jaŋ kɛnu kaa ku dii u sariya. Nii-la ma kala si yirɛ u naaŋbie a bul di u ŋaa ni-pɛipɛi, ba jaŋ kɛnu kaa mu nialiŋ si hilime vuurɛ wiaa teeŋ. Nii-la ma kala si yirɛ u naaŋbie a bul di u ŋaa ni-tɔɔ nɛ, u tiina jaŋ mu juu Wia nyiniŋ. 23Di ŋ nɛ kɛŋ puna mu Wia koruŋ di ŋ kpu a nyiga pu aŋ liise mu yi ari ŋ naaŋbie tuɔŋ cheye ŋ nyuŋ, 24leŋ puna-la koru-la nyuŋ aŋ miira mu ma di ŋ naaŋbie siŋ, ka di ŋ-na miira mu di ba kpu puna-la a pi Wia. 25Di nuu nɛ samiŋ a kɛniŋ kaa mu sariya didiiliŋ, ŋ ŋaa kukeri a bul wii-la wasɛ woŋbiiŋ lɛ lima lima aŋ-na mu. Di ŋii dee, u jaŋ kɛniŋ kaa hɛ sariya didiire nisiŋ lɛ. Sariya didiire ma jaŋ kɛniŋ kaa hɛ porisiba nisiŋ lɛ. Ba nɛ jaŋ kɛniŋ mu tɔ dia. 26Di ba kɛniŋ mu tɔ dia, ŋ bi jaŋ wuo lii see ŋ ti̱ŋ chiŋ-la kala ba si kere piŋ.
Yesu bul wiaa a tigɛ haalaa chɛniŋ lɛ
27Ma nia di ba dagɛma di ma sí niaa haalaa chɛ. 28Ama mi jaŋ bula pima, nuu-kala si na haala a cho duu kɛnu piŋ, u tiina juu Wia haachɛ lɛ nɛ u tuɔŋ lɛ. 29Di ŋ na-diiŋ siiŋ níi chɛ duu kɛniŋ hɛ haachɛ lɛ, liisa ta. Ŋ si jaŋ juu Wia kuorii-la tuɔŋ ari sii-togo, u nɛ kpia ba si joŋuŋ yuo hɛ Wia nyiniŋ lɛ ari siaa balia. 30Di ŋ na-diiŋ nisiŋ níi chɛ duu kɛniŋ hɛ haachɛ lɛ, kere ta. Ŋ si jaŋ juu Wia kuorii-la tuɔŋ ari na-kuuŋ, u nɛ kpia ŋ si kɛŋ ŋ yaraa kala aŋ juu Wia nyiniŋ.
Yesu dagɛ niaa haala vianiŋ wiaa
Mat. 19.9; Maak 10.11-12; Luuk 16.18
31Ba bira dagɛma a bul,
‘Di nuu níi chɛ duu via u haala, u maga duu ŋmuŋsɛ teniŋ pi haal-la ari u jaŋ viau.’
32Ama lɛɛlɛ mi jaŋ bula pima a bul, baal-na kala si via u haala, u ŋaa haal-la juu Wia haachɛ lɛ nɛ, see di haal-la ka ŋaa ha-chɔruŋ wu-ŋaalaa, ka u bala-na viau. Di haal-la nɛ bira mu jaa baal dɔŋ, baal-la si jaau, u ma juu Wia haachɛ lɛ nɛ.
Yesu bula pi niaa di ba sí ŋmiɛsu
33Ma bira nia di ba bula pi la naabalimaba a bul,
‘Di ŋ nɛ ŋmiɛsa ari ŋ jaŋ ŋaa wii pi Wia,
sí leŋe di wii-la ta,
ama ŋaa wii-la ŋ si si ŋ jaŋ ŋaa a pi Wia.’
34Ama lɛɛlɛ mi jaŋ bula pima, di ma nɛ chɛ di ma ŋaa wii, ma sí ŋmiɛsu. Ma sí Wia ŋmiɛsu, bɛɛ wiaa u níi beŋ dunia kuŋ-kala. 35Koo ma sí tiŋteeŋ ma ŋmiɛsu, bɛɛ wiaa Wia naasiŋ di-wiesiŋ nɛ ŋii. Koo ma sí Jerusalɛm ma ŋmiɛsu, bɛɛ wiaa kuori-baliŋ jaŋ nɛ ŋii. 36Ma paala sí ma nyuŋ ma ŋmiɛsu, bɛɛ wiaa ma paala bi jaŋ wuo ŋaa di ma nyu-punaa biri koo ba pullɛ. 37Ama ma-na yaa bul, ‘Oo’ koo ‘Ai’ duŋduŋa a lii ŋii hariŋ. Di ŋ nɛ sɛyɛ, leŋ u sɛnɛ ŋaa wutitii. Di ŋ bira bi sɛyɛ maa, leŋ duu ŋaa wutitii. Di ŋii duŋduŋa dee, u lii Sitaani nɛ.
Di nuu nɛ ŋaa wu-bɔŋ ŋ lɛ, sí wu-bɔŋ-la joŋo ti̱mu
38Ma nia ari Moosis fa bula a bul,
‘Di nuu nɛ tɔɔ ŋ siiŋ purɛ,
ŋ ma tɔɔ u siiŋ purɛ,
di nuu nɛ ŋmoo ŋ nyiliŋ churi,
ŋ ma ŋmoo u nyiliŋ churi.’
39Ama lɛɛlɛ mi jaŋ bula pima a bul, di nuu nɛ ŋaa wu-bɔŋ ŋ lɛ, sí wu-bɔŋ-la joŋo ti̱mu. Di nuu nɛ fallɛ ŋ na-diiŋ chaŋkpaŋiŋ lɛ, kɛŋ ŋ na-gua chaŋkpaŋiŋ ma kaa birima pu duu fallɛ. 40Di nuu nɛ samiŋ kaa juu kɔɔti duu laa ŋ gɛri-baliŋ, wuri ŋ gɛri-bie ma pɛ pu. 41Di nuu nɛ fuguŋ di ma duu vɛŋ meel-daa, leŋ di ma vɛŋ meel-daasiŋ balia. 42Di ŋ nɛ kɛŋ kuŋ, di nuu piɛsɛ chichɛ, joŋo pu. Di nuu nɛ kɔ ŋ teeŋ a chichɛ kuŋ duu chiŋ, di ŋ nɛ kɛnɛ, joŋo chimu.
Yesu bula ari la cho la diŋdɔŋŋɔɔ
43Ma nia ari Moosis fa si di ma cho ma dɔŋsuŋ tiŋŋaa aŋ bɛrɛ ma diŋdɔŋŋɔɔ. 44Ama lɛɛlɛ mi jaŋ bula pima, má cho ma diŋdɔŋŋɔɔ a chuɔlɛ Wia pipi nialiŋ si to naasiŋ dɔgisɛma. 45Di ma nɛ ŋaa ŋii, ma jaŋ wuo ŋaa ma Nyimma Wia si hɛ Wia-jaŋ biiriŋ. U leŋe Wia pɔsɛ hihɛ ni-bɔŋŋɔɔ ari ni-zɔŋŋɔɔ kala lɛ nɛ a leŋ duonuŋ nii pipi ni-zɔŋŋɔɔ ari ni-bɔŋŋɔɔ kala. 46Di ŋ nɛ cho nialiŋ si choŋ duŋduŋa, ŋ bi jaŋ kɛŋ time Wia-jaŋ lɛ. Laŋpoo lilaaraa ma paala ŋiŋaa ŋii nɛ. 47Di ŋ nɛ tuɔsɛ ŋ naaŋbiiriŋ duŋduŋa chuchuɔlɛ, ŋ bi woruŋ ka ŋaa. Nialiŋ si bi Wia jiŋ ma paala ŋiŋaa ŋii nɛ. 48U maga di ma ŋaa tuɔ-pul timma nɛ a sí kuŋ-kala chɛ ka, ari ma Nyimma si hɛ Wia-jaŋ si ŋaa Tuɔ-pul Tiina ŋii.”
6Yesu dagɛla ŋii la si jaŋ ŋaa a joŋ kiaa pi niaa
1Yesu bira dagɛ u haritooroo a bul, “Di ŋ níi chɛ di ŋ ŋaa wu-zɔŋ a pɛ ŋ dɔŋɔ tiina lɛ, sí wu-zɔŋ-la joŋo ŋaau lɛ niaa tuɔŋ. Di ŋ nɛ ŋaa ŋii, ŋ bi time kɛnɛ ŋ Nyimma si hɛ Wia-jaŋ lɛ teeŋ. 2Di ŋ nɛ joŋ kuŋ pɛ nuu lɛ, sí leŋe di niaa jiŋ. Nialiŋ síi dagɛ ba titia yie ŋaa ŋii Wii-chuɔlɛ diisiŋ lɛ ari woŋbii-porunuŋ lɛ. Ba ŋaa ŋii di niaa bɛsɛba lɛ nɛ. Wutitii nɛ mi bulaa pima, ba laa ba time nɛ. 3Di ŋ níi joŋ kuŋ a pɛ nuu lɛ, sí leŋe di ŋ naŋdɔŋ-fiɛmiŋ paala jiŋ. 4Leŋ duu ŋaa wu-faali. Di ŋ nɛ ŋaa ŋii, ŋ Nyimma Wia jaŋ ti̱miŋ. U níi na wii-la ŋ si ŋaa.”
Yesu dagɛ ŋii la si jaŋ chuchuɔlɛ Wia
5Ŋii nɛ Yesu bira bul, “Di ma níi chuɔlɛ Wia, ma sí nialiŋ síi dagɛ ba titia nagu. Ba yie cho di ba chiŋ Wii-chuɔlɛ diisiŋ lɛ ari woŋbiee sɛmɛ a chuchuɔlɛ Wia di nuu-kala naba. Wutitii nɛ mi bulaa pima, ba paala laa ba time nɛ. 6Ama di ma níi chɛ di ma chuɔlɛ Wia, má juu ma diisiŋ a kɛŋ borusuŋ tɔ aŋ sul ma Nyimma-la ma si buu na. U-na na wii-la ma si faa ŋiŋaa nɛ, u jaŋ ti̱ŋma.
7Di ma níi chuɔlɛ Wia, ma sí faasa bul wiaa yugɛ, ari nialiŋ si bi Wia jiŋ síi ŋaa ŋii. Ba biina ari ba síi chuɔlɛ Wia deeŋ deeŋ ŋii, Wia jaŋ nii. 8Ma síba nagu. Ma Nyimma paala jiŋ kialiŋ ma síi chɛ nɛ, ka ma-na pipiɛsu ŋii. 9Ŋla nɛ u maga di ma chuɔlɛ Wia: Má bul,
‘La Nyimma Wia si hɛ Wia-jaŋ,
leŋ di ŋ yiriŋ yirɛ.
10Leŋ di ŋ kuorii-la kɔ.
Leŋ di niaa sɛi ŋ niiŋ tiŋteeŋ deeŋ lɛ ari ba si sɛi Wia-jaŋ lɛ ŋii.
11Pila la jiniŋ niiŋ kudiiliŋ
12aŋ joŋ la haachɛba chɛla, ari la ma si joŋ la dɔŋsuŋ tiŋŋaa haachɛba chɛba ŋii.
13Liisɛla wii-la si jaŋ kɛŋla hɛ haachɛ tuɔŋ lɛ,
liisɛla wu-bɔŋŋɔɔ lɛ, [bɛɛ wiaa kuorii-la ari doluŋ ari yiri-la ŋaa ŋ kiaa nɛ, lɛɛlɛ a kaa mu deeŋ deeŋ. Ami.]’
14Di ma dɔŋsuŋ tiŋŋaa nɛ ŋaa wiaa cheima lɛ aŋ ka ma joŋo chɛba, ma Nyimma Wia si hɛ Wia-jaŋ lɛ ma jaŋ joŋ wialiŋ ma si ŋaa chei a chɛma. 15Ama di ma nɛ bi wialiŋ ma dɔŋsuŋ tiŋŋaa si ŋaa cheima lɛ joŋo chɛba, ma Nyimma Wia ma bi jaŋ joŋ wialiŋ ma si ŋaa chei a chɛma.”
Yesu dagɛ niaa nii-vɔbuŋ wiaa
16Ŋii nɛ Yesu si, “Di ma nɛ vɔɔ niiŋ, ma sí siaa kaa chei a nagɛ nialiŋ síi dagɛ ba titia. Ba yie gugɔllɛ ari losuŋ a kɛŋ siaa kala chei di nuu-kala na a jiŋ ari baa vɔɔ niiŋ nɛ. Wutitii nɛ, mi bulaa pima, ba-na paala laa ba time kala dɛrɛ nɛ. 17Di ma nɛ vɔɔ niiŋ, má sɔŋ ma siaa a chaasɛ ma nyuŋ, 18di niaa sí wuo jiŋ ari maa vɔɔ niiŋ nɛ see ma Nyimma Wia duŋduŋa, Nii-la ma si bi na. U-na na wii-la ma si faa ŋaa nɛ, u jaŋ ti̱ŋma.”
Yesu dagɛ ŋii la si jaŋ ŋaa a kɛŋ kuoruŋ Wia-jaŋ lɛ
19Yesu bira bula, “Ma sí kiaa chɛ bil ma titia lɛ dunia deeŋ lɛ. Dunia lɛ pugumaa jaŋ dii dɔŋsuŋ aŋ ka dɔŋsuŋ ma su, gaaraa ma jaŋ juu gaa dɔŋsuŋ. 20Ama má chɛ kiaa bil ma titia lɛ Wia-jaŋ lɛ, lee-la pugumaa si bi jaŋ wuo dii. Ba bi jaŋ su maa, gaaraa ma bi jaŋ wuo gaaba. 21Ma tuɔbiinaa yie hɛ lee-la ma kiaa si hɛ nɛ.
Yesu dagɛ niaa a tigɛ puluŋ-la lɛ
22Ŋ siaa nɛ ŋaa ŋ yaraa pulumuŋ. Di ŋ siaa nɛ zɔmɔ, ŋ yaraa kala kɛŋ pulumuŋ nɛ, 23ama di ŋ siaa bi zɔŋ, ŋ yaraa kala hɛ birimiŋ tuɔŋ nɛ. Di puluŋ-la nɛ kɔ birimɛ birimiŋ, birimiŋ lim lɛ nɛ ŋ hɛ ŋii.
Yesu dagɛ niaa di ba sí ba titia walimu a tigɛ kudiilee ari gɛnniŋ wiaa lɛ
24Nuu-kala bi jaŋ wuo tiŋ tiŋtiŋŋaa a pi kuhiasiŋ balia. U jaŋ cho dɔŋɔ aŋ bɛrɛ dɔŋɔ. U jaŋ tuto dɔŋɔ niiŋ wiaa woruŋ aŋ via dɔŋɔ niiŋ wiaa. Ŋ ma saa bi jaŋ wuo to Wia aŋ bira cho dunia kiaa maa.
25Mi bulaa pima, ma sí ma titia walimu a tigɛ kudiile-la ma si jaŋ dii a kɛŋ doluŋ koo kialiŋ ma si jaŋ nyunyua. Ma sí ma titia ma walimu a tigɛ gɛnni-la lɛ ma síi chɛ di ma lilaalɛ. Ma miisiŋ nɛ kii kudiilee, ma yaraa ma kii gɛnniŋ. 26Má bee na diibiisiŋ si hɛ wia nyuŋ a fifi̱l. Ba bi pɛrɛ, ba bi kiaa kuŋ, ba ma bi kiaa ka tuɔlɛ virisiŋ lɛ, ka la Nyimma Wia si hɛ Wia-jaŋ lɛ pipiba kudiilee. Ma nɛ paala kɛŋ liiba a kii diibiisiŋ. 27Di ma níi walimɛ ma titia kiaa deeŋba wiaa, bua-la lɛ ma miisiŋ si jaŋ dɛrɛ, u bi jaŋ kɛŋ tapul-bala ma pɛ pima. 28Di ma nɛ saa bi tapul-bala ma wuo kaa pɛ ma miisiŋ lɛ tapulii-la ma si jaŋ suu, bɛɛ nɛ saa tii kiaa deeŋba wiaa wiwalimɛma? Má bee na tii-fiilaa si hɛ giriŋ lɛ. Ba bi tiŋ, ba bi gɛnniŋ ma yɛrɛ a lilaalɛ, 29ama ba zɔmɔ nɛ woruŋ. Kuoru kubala nɛ fa hɛ dimɛ. Baa yirɛ Solomɔŋ. U fa si hɛ u miisiŋ lɛ, u kɛŋ kiaa nɛ woruŋ. Ama u gɛnniŋ fa bi zɔmɔ magɛ tii-fiilaa deeŋba. 30Wia nɛ yie ŋaa yaŋ nyu a waa a zɔŋ, ka u bi dieni aŋ hihil. Di u nɛ hila, ba yie nyigɛ nyiniŋ. Di Wia nɛ wuo ŋaa yaŋ zɔŋ ŋii, bɛɛ nɛ tii ma biinɛ ari u bi jaŋ wuo pima kudiilee ari gɛnniŋ? Ma yarida bi yugɛ. 31Ma saa sí leŋe di ma walimɛ ma titia kudiile-la ma si jaŋ dii ari ku-la ma si jaŋ nyua ari ku-la ma si jaŋ laalɛ wiaa. 32Nialiŋ si bi Wia jiŋ dunia deeŋ lɛ, ba nɛ yie walima chichɛ kiaa deeŋba. Ma Nyimma si hɛ Wia-jaŋ lɛ jima ari maa chɛ kiaa deeŋba kala nɛ. 33Ŋii wiaa má laa sipaaŋ a chɛ kialiŋ si hɛ Wia kuorii-la tuɔŋ a chɛ ŋii ma si jaŋ ŋaa a kɛŋ tuɔ-pula u sipaaŋ. U jaŋ joŋ kuŋ-kala si ka a pɛ pima. 34Ma saa sí ma titia walimu a tiŋ chiemiŋ wiaa. Chɛɛ kala kɛŋ u wiwalimia nɛ. Ma sí wii dɔŋ kala kaa pɛ chɛɛ kala wiwalimii lɛ.
7Yesu si di la sí la dɔŋsuŋ tiŋŋaa wiaa laa jiŋ
1Ma sí ma dɔŋsuŋ tiŋŋaa wiaa laa jiŋ. Di ma nɛ ŋaa ŋii, Wia ma bi jaŋ joŋ cheeriŋ pima. 2Wia jaŋ dii ma sariya ari ŋii titia ma síi ŋaa ma dɔŋsuŋ tiŋŋaa lɛ. Ŋii titia ma si joŋo to ma dɔŋsuŋ tiŋŋaa lɛ, ŋii titia nɛ Wia ma jaŋ joŋo toma lɛ. 3Ɛɛ nɛ ŋ jaŋ wuo na daa-bie si tel ŋ naaŋbie siiŋ lɛ aŋ bi daa-bal-la si tel ŋ titia siiŋ lɛ ka na? 4Ŋ bi jaŋ wuo bula pi ŋ naaŋbie a bul duu leŋ di ŋ liisɛ daa-bie-la si hɛ u siiŋ lɛ, aŋ ka daa-bal-la si hɛ ŋ titia siiŋ lɛ. 5Ŋ-na kaŋfugi tiina, laa sipaaŋ liisɛ daa-bal-la si hɛ ŋ titia siiŋ lɛ, ka ŋ siaa wuo na, ŋii nɛ ŋ ma jaŋ wuo pɛ ŋ naaŋbie lɛ a liisɛ daa-bie-la si hɛ u siiŋ lɛ a pu.
6Ma sí ku-zɔŋŋɔɔ joŋo pi vahiŋ, ma ma sí ma ku-zɔŋŋɔɔ joŋo bil toonuŋ sipaaŋ. Di ma ŋaa ŋii, ba jaŋ nuɔsɛ ari ba naasiŋ aŋ toma hariŋ a diŋma.
Má chɛ kiaa, ma jaŋ na
7Sul kiaa, ŋ jaŋ laa. 8Chɛ kiaa, ŋ jaŋ na. Du̱ boro, ba jaŋ kaa suro piŋ. Nii-la kala si sul kiaa Wia teeŋ, u yie laa nɛ. Nii-la síi chɛ kiaa, u yie na nɛ. Nii-la ma si du̱ boro, ba yie kaa suro pu nɛ. 9Di ŋ bie nɛ piɛsɛ a chichɛ boroboro, ŋ jaŋ sii a joŋ tabiiŋ puu? 10Koo duu ka chɛ cheŋfiliŋ, ŋ jaŋ joŋ dimiŋ a puu? Ai, ma bi jaŋ ŋaa ŋii. 11Di la nɛ bɔmɔ aŋ joŋ ku-zɔŋŋɔɔ aa pi la biiriŋ, ɛɛ nɛ la Nyimma si hɛ Wia-jaŋ a kɛŋ wu-zɔŋŋɔɔ bi jaŋ joŋ ku-zɔŋŋɔɔ a pi nialaa si sula chichɛɛ? 12Wii-la ŋ si cho di niaa joŋo ŋiŋaaŋ lɛ, ŋ ma ŋaa kukeri a joŋ ŋii titia a ŋiŋaaba lɛ. Wialiŋ Moosis fa si ŋmuŋsa bil di niaa tuto ari nialiŋ fa síi bul wiaa, Wia Diŋ-zɔŋ-la doluŋ lɛ, wu-nyuŋ nɛ wiiŋ deeŋ.”
Má to boi-bie a mu Wia-jaŋ
13Yesu bira bul, “Má to boi-bie a mu Wia-jaŋ. Boi-la ba si to aa mu Wia nyiniŋ, u jalia nɛ, woŋbii-la ma vɛniŋ bi hɛi. Niaa yuga nɛ a tuto woŋbii-la. 14Ama Wia-jaŋ boiŋniiŋ muuro nɛ, woŋbii-la ma síi mu lee-la, u vɛniŋ hɛyɛ. Niaa baŋmɛnɛ duŋduŋ nɛ yie wuo na woŋbii-la a to.
Yesu bul wiaa a tiŋ nialiŋ si nyia wiaa a bul di ba ŋaa nialiŋ síi bul wiaa, Wia Diŋ-zɔŋ-la doluŋ lɛ
15Má pɔ ma titia lɛ ari nialiŋ si nyia wiaa a bul di ba ŋaa nialiŋ síi bul wiaa, Wia Diŋ-zɔŋ-la doluŋ lɛ nɛ. Ba jaŋ kɔ ma teeŋ ari ni-zɔmɔ ba siaa lɛ, ama ba tuɔŋ lɛ, ba ŋaa ni-bɔmɔ nɛ a nagɛ guŋgurusuŋ si yie kɛsɛ kiaa chichaŋ. 16Ma jaŋ to ba wu-ŋaalaa lɛ nɛ a jiŋba. Sɔjaamiŋ bi chichuɛŋ ka nɛŋ, sɔguŋ-gbeŋe ma bi tutogo naŋbilaa ka nɛŋ. 17Tia-la kala si kɛŋ yarifiɛlaa, uu nɛŋ nɛŋ-zɔŋŋɔɔ nɛ, ama tia-la si bi yarifiɛlaa kɛnɛ níi nɛŋ nɛŋ-lɔrunuŋ. 18Tia-la si kɛŋ yarifiɛlaa bi nɛŋ-lɔrunuŋ wuo nɛŋ, tia-la si bi yarifiɛlaa kɛnɛ ma bi nɛŋ-zɔŋŋɔɔ wuo nɛŋ. 19Tia-la kala si bi nɛŋ-zɔŋŋɔɔ ka nɛŋ, ba jaŋ kere ta a joŋo yuo hɛ nyiniŋ tuɔŋ. 20Ŋii lɛ nɛ ma jaŋ to a jiŋ nialiŋ síi nyia wiaa a bul di ba nɛ ŋaa nialiŋ síi bul wiaa, Wia Diŋ-zɔŋ-la doluŋ lɛ.
Nuu-kala dee bi jaŋ juu Wia kuorii-la tuɔŋ
21Nuu-kala si yirɛmi, ‘mi Tiina, mi Tiina,’ dee bi jaŋ juu Wia kuorii-la tuɔŋ, see nialiŋ síi ŋaa wialiŋ mi Nyimma si hɛ Wia-jaŋ si daga. 22Di Wia sariya chɛ-diiliŋ nɛ yie, niaa jaŋ yugɛ a bul, ‘La Tiina, la Tiina, la bul Wia wiaa a pi niaa ŋ doluŋ lɛ aŋ kiri jiŋsiŋ niaa lɛ ŋ doluŋ lɛ, la ŋaa wu-magilaa ma a yugɛ ŋ doluŋ lɛ.’ 23Ama mi jaŋ bula piba a bul, ‘Mi paala bima jiŋ. Ma wu-bɔŋ ŋiŋaaraa, má surisa lii mi teeŋ!’ ”
Yesu magɛ namaga a tigɛ di-saaraa balia lɛ
24Yesu bira si, “Nii-la kala si kɔ mi teeŋ a jegile nii mi niiŋ wiaa deeŋba mi si bula pima a tutoba, mi jaŋ dagɛma ŋii u si naga. U nagɛ wu-jinna si saa u dia nɛ. U saau kpaginyiliŋ nyuŋ nɛ. 25Ŋii nɛ duonuŋ nii. Liiŋ su̱ leriŋ kala, peliŋ ma lu a ŋmoo lii-la a yagɛ dia-la, ka dia-la bi tele, bɛɛ wiaa ba saau woruŋ nɛ kpaginyiliŋ nyuŋ. 26Ama nii-la ma kala si jegile nii mi niiŋ wiaa deeŋba mi si bula pima aŋ biba to, u nagɛ ni-yaariŋ si saa u dia nɛ. U saau hagili-buŋbugulo tuɔŋ nɛ. 27Ŋii nɛ duonuŋ nii. Liiŋ su̱ leriŋ kala, peliŋ ma lu a ŋmoo lii-la yagɛ dia-la, dia-la kala tel wuru.”
28Yesu si bul wiaa deeŋba dɛrɛ, ba ŋaa ni-daŋ-la kala wu-kpuŋkpere. 29U biba daga a nagɛ ba Wia teniŋ kerichiba síi dagɛba ŋii. U si dagɛba ŋii, u kɛŋ wii-la doluŋ nɛ.
8Yesu vaarɛ gbege
1Yesu si bul wiaa deeŋba dɛrɛ, u lii peeliŋ nyuŋ a ku tuu. Ŋii nɛ ni-daŋ tuto u hariŋ. 2Gbege kubala ma kɔ u teeŋ a tuu kpirimi u sipaaŋ aŋ sul Yesu a bul, “Kuhiaŋ, di ŋ nɛ cho, ŋ jaŋ wuo ŋaa di mi duori.” 3Ŋii nɛ Yesu liisɛ u nisiŋ a digu aŋ bul, “Mi cho nɛ. Duori.” Ŋii nɛ yawiil-la guu leŋ baal-la. 4Ŋii nɛ Yesu bula pu a bul, “Sí wiiŋ deeŋ bula pi nuu-kala. Ama kɛŋ ŋ titia mu dagɛ nii-la si kpu pusuŋ pipi Wia duu kpu pusuŋ a pi Wia a piŋ ari Moosis fa si dagɛma ŋii. Di ŋ nɛ ŋaa ŋii, niaa jaŋ na ari ŋ bira bi disinniŋ kɛnɛ.”
Yesu vaarɛ Rom kuhiaŋ dia tiŋtinna
5Ŋii nɛ Yesu sii mu Kapɛnam di Rom laali-yuoroo kuhiaŋ ku chemu a sulu duu pɛu lɛ a bul, 6“Mi kuhiaŋ, mi dia tiŋtinnu níi wiilu a piŋ dia lɛ. U bi wuo vɛŋ a nina hɛɛŋ woruŋ.” 7Ŋii nɛ Yesu bula pu a bul, “Mi jaŋ ku ŋaa duu duori.” 8Ama baal-la bula pu a bul, “Mi Tiina, mi bi maga di ŋ ku juu mi dia. Ŋ-na yaa suri ŋ niiŋ duŋduŋa a bul di mi tiŋtinni-la duori, u jaŋ duori. 9Mi ma paala to mi laali-yuoroo nihiasiŋ niiŋ nɛ. Laali-yuoroo dɔŋsuŋ ma tuto mi ma niiŋ. Di mi nɛ bul di nia deeŋ mu daha, u yie mu nɛ. Di mi ma nɛ si di nia deeŋ kɔ daha, u yie kɔ nɛ. Di mi nɛ bula pi mi yomo duu ŋaa deeŋ, u yie ŋaa nɛ.” 10Yesu si nii wiaa deeŋba, u ŋaau wu-kpuŋkpere. Ŋii nɛ u bula pi ni-daŋ-la fa síi to u hariŋ a bul, “Wutitii nɛ mi bulaa pima, mi ha bi yarida deeŋ doho na Iziral tiŋteeŋ niaa tuɔŋ. 11Mi bulaa pima, niaa jaŋ yugɛ a lii taŋ-bubuɔŋ ari taŋ-sɛmɛ kala a kɔ a hɔŋ Wia kuorii-la tuɔŋ di ba di Abiraham ari Aizik ari Jekɔb dii kudiilee, 12ama nialiŋ fa si maga di ba hɛ Wia kuorii-la lɛ aŋ bi jua, ba jaŋ joŋba yuo ta jeeŋ hariŋ di ba hɛ birimiŋ tuɔŋ a pina yiyel aŋ didiŋ ba nyilaa.” 13Ŋii nɛ Yesu bula pi laali-yuori-hiaŋ-la a bul, “Mu dia, ŋ si ŋaa yarida ari wii-la, u jaŋ ŋaa.” Bua-la titia lɛ laali-yuori-hiaŋ-la tiŋtinni-la duori.
Yesu vaarɛ niaa yugɛ
14Ŋii nɛ Yesu mu Piita dia. U si jua, u na di u hiili-haala pina a wiilɛ, u yaraa kala liŋ. 15Ŋii nɛ Yesu digi u nisiŋ lɛ. U yaraa fa si lima ŋii, u fiɛlɛ. U sii ŋaa kudiilee piba ba dii. 16Didaaniŋ si yie, ba kɛŋ niaa yugɛ a kaa kɔ Yesu teeŋ. Jiŋsiŋ nɛ kɛŋ niaa dɔŋsuŋ. Yesu bul wiaa a kiri jiŋ-bɔmɔ-la ta aŋ vaarɛ nialiŋ kala fa síi wiilu. 17U ŋaa wiiŋ deeŋ di wialiŋ Azaaya fa si bula ku ŋaa wutitii. Azaaya fa ŋaa nii-la síi bul wiaa, Wia Diŋ-zɔŋ-la doluŋ lɛ nɛ. U fa bula a bul,
“U nɛ laa la nyanyalaa kala a chuŋ a kaa mu ta.”
Nialiŋ si maga di ba to Yesu hariŋ
18Yesu si na di ni-daŋ-la ku gollu, u ŋaa ba di u haritooroo chol fuoŋ cholo dɔŋɔ. 19Ŋii nɛ Wia teniŋ kerichi kubala kɔ u teeŋ a bula pu a bul, “Mi kuhiaŋ, mi ŋaa siri di mi to ŋ hariŋ a mu lee-na kala ŋ síi mu nɛ.” 20Ŋii nɛ Yesu bula pu a bul, “Jolluŋ kɛŋ buasuŋ nɛ a jujuu, diibiisiŋ ma kɛŋ dɛlliŋ a jujuu, ama mi-na Nuhuobiine Bie bi di-piniŋ kɛnɛ di mi pina wiesi.” 21Niaa dɔŋsuŋ ma fa síi to Yesu hariŋ, ba tuɔŋ kubala ma bula pu a bul, “Kuhiaŋ, leŋ mi laa sipaaŋ mu hugi mi nyimma.” 22Ŋii nɛ Yesu bula pu a bul, “To mi hariŋ aŋ leŋ di suunuŋ huhugi ba titia suunuŋ.”
Yesu ŋaa lii-peliŋ kɛrɛ
23Ŋii nɛ Yesu juu liiŋ daboro. U haritooroo to u hariŋ a ma mu juu, 24di pel-duo kubala suomo a lulu ŋii a ku ŋmoo liiŋ. Ŋii nɛ lii-peliŋ tɔ liiŋ daboro-la. Liiŋ daboro-la faa chɛ duu tuu liiŋ bubuɔŋ. Ama Yesu fa piŋ doŋ nɛ. 25Ŋii nɛ u haritooroo mu chisu a bula pu a bul, “La Tiina, laala ta, laa chɛ di la suu nɛ.” 26Ŋii nɛ Yesu piɛsɛba a bul, “Bɛɛ nɛ tii fawulluŋ kɛŋma? Ma yarida bi yugɛ.” Ŋii nɛ u sii kpia pel-la lɛ aŋ bula pi fuo-la maa duu fiɛla piŋ, leriŋ kala guu ŋaa fuii. 27U ŋaa nuu-kala wu-kpuŋkpere. Ŋii nɛ ba pipiɛsɛ dɔŋɔ, “Ni-bɛɛ nɛ ŋla? Peliŋ ari lii-peliŋ kala tuto u niiŋ.”
Yesu kiri jiŋsiŋ baalaa balia lɛ
28Ŋii nɛ Yesu sii mu tiŋtee kubala baa yirɛ Gadara. Lee-la fa hɛ fuoŋ cholo nɛ. Di baalaa balia lii vaamaa tuɔŋ a ku chemu. Jiŋsiŋ nɛ fa kɛŋ baala-la. Ba nyinyaasɛ. Nuu-kala fa bi woŋbii-la wuo to. 29Ba si na Yesu, ba guu ŋmoo niiŋ a piɛsu, “Bɛɛ nɛ ŋ chichɛ di ŋ ŋaala lɛ Wia Bii? Ŋ kɔ di ŋ dɔgisɛla nɛɛ, ka bua-la ha bi yiee?” 30Di toonuŋ ma hɛ lee-la a yugɛ a gɔllɔ didii kiaa. 31Ŋii nɛ jiŋsi-la sul Yesu a bul, “Di ŋ níi chɛ di ŋ kirila di la lii, leŋ di la mu juu toonuŋ deeŋba.” 32Ŋii nɛ Yesu bula piba a bul, “Má lii.” Ŋii nɛ ba lii baala-la lɛ a mu juu toonu-la. Ŋii nɛ toonu-la kala sii fá a lii peel-la nyuŋ a tuu tel muga tuɔŋ a suu. 33Too-daara-la fá a juu taŋ-la tuɔŋ a bul wii-la kala si ŋaa a pi niaa ari wii-la si ŋaa baala-la fa si kɛŋ jiŋsiŋ lɛ. 34Ŋii nɛ nuu-kala si hɛ taŋ-la lɛ lii a mu duu na Yesu. Ba si mu nau, ba sulu duu lii ba tiŋteeŋ lɛ.
9Yesu vaarɛ gbɛrikɛ
1Ŋii nɛ Yesu sii juu liiŋ daboro a miira chol a mu u jaŋ, 2di niaa chuŋ gbɛriku kubala si piŋ u bɔsɔ nyuŋ a kaa kɔ Yesu teeŋ. Yesu si na ari ba ŋaau yarida woruŋ, u bula pi gbɛriku-la a bul, “Sí fawulluŋ fá mi bii, mi joŋ ŋ haachɛba chɛŋ nɛ.” 3Ŋii nɛ Wia teniŋ kerichiba-la dɔŋsuŋ pipiɛsɛ dɔŋɔ a bul, “Baala deeŋ tuusɛ Wia joŋŋoo nɛ.” 4Ama Yesu jiŋ wii-la ba fa síi biinu a piɛsɛba a bul, “Bɛɛ nɛ tii maa biinɛ wu-bɔmuŋ deeŋ? 5Mi si jaŋ bul di mi joŋ u haachɛba chɛu nɛ koo mi si jaŋ bul duu sii a chuoli u bɔsɔ a viiri, ba tuɔŋ kubɛɛ nɛ ŋaa mɔli? 6Mi jaŋ dagɛma ari mi-na Nuhuobiine Bie kɛŋ doluŋ dunia lɛ di mi wuo joŋ haachɛba chɛ niaa.” Ŋii nɛ u bula pi gbɛriku-la a bul, “Sii a joŋ ŋ bɔsɔ a mu dia.” 7Baal-la guu duori a sii a mu dia. 8Ni-daŋ-la si na ŋii, fawulluŋ kɛŋba. Ba dɛnnɛ Wia ari u si wuo joŋ doluŋ ŋii a pi nuhuobiinee.
Yesu yirɛ Matiu
9Yesu si lii lee-la aa vɛŋ, u na laŋpoo lilaaru kubala baa yirɛ Matiu. U fa hɔŋ u tiŋtinni-dia lɛ nɛ. Ŋii nɛ Yesu yiru a bula pu duu sii to u hariŋ. U sii a to u hariŋ.
10Ŋii nɛ Yesu juu Matiu dia, ba di u haritooroo kala, a hɔnɔ didii kiaa. Laŋpoo lilaaraa yuga ari haachɛ diiree ma a kɔ, ba kala didii kialiŋ. 11Farisii tiŋŋaa dɔŋsuŋ naba a piɛsɛ Yesu haritooroo a bul, “Bɛɛ nɛ tii ma kuhiaŋ ari laŋpoo lilaaraa ari haachɛ diiree kala hɔnɔ didii kiaa?” 12Yesu nii wii-la ba si bula a miira bula piba a bul, “Nialiŋ si kɛŋ yarifiɛlaa, ba bi daalusuŋ ŋiŋaara ka chɛ, see nialiŋ síi wiilu. 13Má mu a beŋ Wia teniŋ tuɔŋ a na wii-la ba si ŋmuŋsa bubuɔŋ. Ba ŋmuŋsa,
‘Wia si, mi cho di ma fifá niaa nennige nɛ a kii ma si kpu pusuŋ pipimi.’
Mi kɔ di mi yirɛ haachɛ diiree nɛ di ba leŋ ba haachɛba. Nialiŋ si kɛŋ tuɔ-pula mi sipaaŋ dee mi kɔ di mi yirɛ.”
Yesu dagɛ nii-vɔbuŋ wiaa
14Ŋii nɛ Jɔɔŋ Wia lii-foori-la haritooroo kɔ Yesu teeŋ a piɛsu a bul, “Bɛɛ nɛ tii la di Farisii tiŋŋaa vuvɔɔ niiŋ aŋ ka ŋ haritooroo-na bi niiŋ vɔɔ?” 15Ŋii nɛ Yesu piɛsɛba a bul, “Di nuu nɛ mu jaa haal kaa kɔ, ka ba duu naŋdɔŋsuŋ hɔŋ, u naŋdɔŋsu-la tuɔŋ jaŋ chei? Ai. Ama chɛɛ dɔŋ nɛ hɛ dimɛ, ba jaŋ kɛŋ baal-la kaa mu lee, aŋ ka di u naŋdɔŋsu-la vɔɔ niiŋ.”
16Ŋii nɛ u bira magɛ namaga a piba a bul, “Nuu-kala bi jaŋ joŋ gɛripɛ-faliŋ a kaa tɔ gɛri-biniŋ. Ŋ nɛ ŋaa ŋii, ŋ jaŋ chei gɛri-falii-la. 17Ŋii titia nɛ nuu ma bi jaŋ joŋ si-huoŋ a hɛ pupoi-kpaaŋ lɛ. Ŋ nɛ ŋaa ŋii, pupoi-la jaŋ yɛrɛ, di siŋ-la kala bisa ta. Si-huoŋ maga di ŋ joŋu hɛ pupoi-zɔmuŋ lɛ nɛ, di siŋ-la ari pupoi-la kala zɔŋ.”
Yesu chisɛ Ju̱u tiŋŋaa kuhiaŋ tolo suuŋ lɛ aŋ pɛ vaarɛ haal kubala
18Yesu fa síi bul wiaa ŋii, Ju̱u tiŋŋaa kuhiaŋ kubala kɔ u teeŋ a tuu kpirimi u sipaaŋ aŋ bula pu a bul, “Mi tolo nɛ yie suu lɛɛlɛ, ama ku joŋ ŋ nisiŋ daŋu lɛ duu duori.” 19Ŋii nɛ Yesu to u hariŋ, ba di u haritooroo kala. 20Ba síi mu ŋii, di haal kubala ma hɛ dimɛ. U fa kɛŋ tiŋa jisiŋ fii ari balia nɛ, ka u pɔ u bi dɛrɛ. Ŋii nɛ u kɔ a bal Yesu hariŋ a digi u gɛriŋ niipiniŋ lɛ 21aŋ bul u titia lɛ, “Di mi nɛ digi u gɛriŋ maa, mi jaŋ duori.” 22Ŋii nɛ Yesu miira daasɛ a nau a bula pu a bul, “Mi tolo, sí fawulluŋ fá, ŋ yarida nɛ ŋaa ŋ duori.” Haal-la guu duori bua-la titia lɛ.
23Ŋii nɛ ka Yesu-na juu Ju̱u tiŋŋaa kuhiaŋ-la dia. U jua di yo-daaraa china aa yel. 24Ŋii nɛ Yesu bula piba di nuu-kala lii, di tolo-la bi suba, di u ta piŋ doŋ nɛ. Ŋii nɛ ba kala mumɔmu. 25Ama ba si kiri nialiŋ kala ba lii, Yesu mu juu tolo-la dia a kɛŋ u nisiŋ lɛ, u sii. 26Wiiŋ deeŋ Yesu si ŋaa, u teeli tiŋtee-la kala.
Yesu vaarɛ nyulimaa balia
27Yesu si lii Ju̱u tiŋŋaa kuhiaŋ-la dia-la lɛ aa vɛŋ, ŋii nɛ nyulimaa balia sii a tuto u hariŋ aŋ faasa yirɛ a bula pu a bul, “Yesu, Devit nihiŋ, fála nennige.” 28Yesu si mu dia, nyulima-la baliamiŋ ma to u hariŋ juu dia-la. Ŋii nɛ u piɛsɛba a bul, “Ma ŋaa yarida ari mi jaŋ wuo ŋaa di ma duorii?” Ŋii nɛ ba bul, “Oo, la Tiina, la ŋaa yarida.” 29Ŋii nɛ Yesu digi ba siaa lɛ aŋ bul, “Ma si ŋaa yarida ari ŋii jaŋ ŋaa, mi jaŋ leŋ duu ŋaa.” 30Ŋii nɛ ba siaa suri, ka Yesu bula piba ari siifiɛsiŋ a bul, “Ma sí wiiŋ deeŋ bula pi nuu-kala.” 31Ama ba lii Yesu teeŋ a bul wii-la kala Yesu si ŋaa a teeli leriŋ kala.
Yesu vaarɛ taŋiŋ
32Nyulima-la balia si lii dia-la lɛ Yesu fa si hɛ, niaa kɛŋ baal kubala si bi wiaa wuo bul a kaa kɔ u teeŋ. 33Ŋii nɛ Yesu kiri jima-la baal-la lɛ, baal-la suomo bubul wiaa. U ŋaa nuu-kala wu-kpuŋkpere. Ŋii nɛ ba bul di ba ha bi wiiŋ deeŋ yiri na Iziral lɛ. 34Ama Farisii tiŋŋaa bul ari jiŋsiŋ kuoro nɛ pu doluŋ duu kikiri jiŋ-bɔŋŋɔɔ ŋii.
Yesu fá niaa nennige.
35Ŋii nɛ Yesu sii gɔllɛ ta-balaa ari ta-biisiŋ kala a dagɛ niaa Wii-chuɔlɛ diisiŋ lɛ a bul Wia wu-zɔmɔ-la a tigɛ Wia kuorii-la lɛ aŋ pɛ vaarɛ niaa nyanyal-yiriba kala. 36U fa si na ni-daŋ-la, nennige kala kɛnu. U na di wiaa nɛ faa walimɛba. Ba bi ba titia lɛ wuo pɛ, a nagɛ piesee si bi pie-daara kɛnɛ. 37Ŋii nɛ u bula pi u haritooroo a bul, “Ku-kumaa yuga nɛ baga lɛ di ba kuŋ, ama tiŋtinnaa bi yugɛ di ba kuŋ kialiŋ. 38Má saa sul baga-la tiina duu hɛ tiŋtinnaa yugɛ di ba tiŋ tiŋtimii-la.”
10Yesu yirɛ u haritooroo fii ari balia
1Ŋii nɛ Yesu yirɛ u haritooroo fii ari balia a hɛ dɔŋɔ lɛ a piba doluŋ di ba wuo kikiri jiŋsiŋ aŋ pɛ vivaarɛ niaa nyanyal-yiriba kala. 2Nialiŋ u si liisa yiraa nɛ ŋla: Saamɔŋ, ba fa kɛnu yiyirɛ Piita ma nɛ, ari u naaŋbie Aŋduru, ari Jeems, si ŋaa Zɛbidii bie, ari Jɔɔŋ. Jɔɔŋ fa ŋaa Jeems ŋaana nɛ. 3U bira liisɛ Filip, ari Batolomi, ari Tɔmas, ari Matiu laŋpoo lilaari-la, ari Alifiyas bie Jeems, ari Tadiyas, 4ari Saamɔŋ Zɛlɔt, ari Judas Isikarɔt, nii-la si ku ŋaa zɛŋbɛ tiina a yallɛ Yesu.
Yesu tiŋ u haritooroo fii ari balia
5Niaa deeŋba fii ari balia, Yesu nɛ tiŋba ba lii. Ŋla nɛ u bula piba aŋ ka ba lii: “Ma sí nialiŋ si bi Ju̱u tiŋŋaa ŋaa tiŋteeŋ mu. Ma sí Samaria tiŋteeŋ ma mu. 6Ama má mu Iziral niaa teeŋ, niaa deeŋba lɛlɛ nagɛ piesee si lɛlɛ nɛ a bira bi dia wɛniŋ jiŋ. 7Má mu a bul Wia kuorii-la wiaa piba a bul duu kpaga nɛ. 8Má vaarɛ nyanyal tiŋŋaa a chisɛ suunuŋ a vaarɛ gbegisiŋ a kiri jiŋ-bɔŋŋɔɔ niaa lɛ. Ma nɛ ŋaa ŋii, ma sí time kala laa, bɛɛ wiaa ma ma bi kuŋ-kala time aŋ laa. 9Ma sí moribiee ma joŋo hɛ ma gɛri-fesiniŋ lɛ. 10Ma ma sí sulli-gbaŋsiŋ koru a kaa vɛŋ woŋbii-la a sí gɛnniŋ tuŋ-bulia koo nɛŋtɛŋŋɛɛ tuŋ-bulia laalu, ma sí daaŋtiga ma koru. Di tiŋtinna nɛ tima, u maga di ba ti̱mu nɛ. 11Di ma nɛ mu yi ta-bal koo ta-bie, má juu taŋ-la tuɔŋ a bee chɛ nii-la si jaŋ wuo laama bil a chuchua dii-bala-la lɛ halii di bua-la ma si jaŋ lii taŋ-la lɛ yi. 12Di ma nɛ mu juu dia kala, má laa sipaaŋ chuɔlɛ dia-la niaa a bul, ‘Dia deeŋ niaa jaŋ hɔŋ ari yarifiɛlaa.’ 13Di ba nɛ laama, ba jaŋ kɛŋ yarifiɛlaa. Di ba nɛ bima laa, yarifiɛla-la jaŋ miira kɔ ma teeŋ. 14Di ma mu nuu-kala teeŋ, duu pɔ di ma sí juu a bi ma wialiŋ ma jegilee nii, má lii dia-la lɛ koo taŋ-la lɛ a kpesi ma naasiŋ hagila ta. Ba jaŋ jiŋ ari ba ŋaa wii nɛ a cheima lɛ. 15Mi bulaa pima ari sariya chɛ-diiliŋ, Wia jaŋ dɔgisɛ taŋ-la niaa a kii bua-la lɛ u si dɔgisɛ Sɔdɔm niaa ŋii.”
Hɛɛ-la si jaŋ kɔ
16Ŋii nɛ Yesu bira bul, “Má jegile nii, ma nagɛ pie-biisiŋ nɛ. Mii tiŋma di ma guoli guŋgurusuŋ tuɔŋ. Má saa kɛŋ wu-jimiŋ a nagɛ diŋŋaa si kɛŋ wu-jimiŋ ŋii a leŋ di ma siaa fiɛlɛ a nagɛ kokosuŋ siaa si fiɛlɛ ŋii. 17Má kɛŋ ma titia woruŋ ni-bɔŋŋɔɔ deeŋba teeŋ. Ba jaŋ kɛŋma kaa mu nialiŋ si yie hilime vuvuurɛ wiaa teeŋ di ba dii ma sariya. Ba jaŋ viirima Wii-chuɔlɛ diisiŋ lɛ. 18A tiŋ mi wiaa, ba jaŋ kɛŋma kaa mu kuoroo ari taŋ kuhiasiŋ sipaaŋ di ma dii mi daŋsia, ba di nialiŋ si bi Ju̱u tiŋŋaa ŋaa kala teeŋ. 19Di ba nɛ kɛŋma kaa mu di ba dii ma sariya, ma sí leŋe di ma bɔisiŋ joŋ wialiŋ ma si jaŋ bul lɛ a laa ma titia. Bua-la lɛ Wia jaŋ joŋ wu-jimiŋ a hɛ ma nyuŋ lɛ. 20Wialiŋ ma si jaŋ bul, ma dee bi jaŋ bul. Ma Nyimma Wia jaŋ leŋ di u Diŋ-zɔŋ-la toma lɛ a bul wiaa pima. 21Naaŋbiiriŋ jaŋ kɛŋ dɔŋɔ a kaa mu tia di ba kpu. Nyimmaba ma jaŋ ŋaa ŋii ba biiriŋ lɛ. Biiriŋ ma jaŋ ŋaa ŋii a ma kɛsɛ ba nyimmaba ari ba naaŋba a kaa mu pa di ba kpu. 22Nuu-kala jaŋ bɛrɛma a tiŋ mi wiaa. Ama nii-la kala si nyalimɛ a mu dɛrɛ, Wia jaŋ laau ta. 23Di ba níi dɔgisɛma taŋ-la lɛ, má lii a fá mu taŋ dɔŋɔ. Mi bulaa pima ari ma bi jaŋ wuo tiŋ tiŋtimii-la dɛrɛ Iziral tasiŋ kala lɛ, ka di mi-na Nuhuobiine Bie-na kɔ.
24Sukuuri bie bi u kerichi ka kii, nii-la síi tiŋ tiŋtiŋŋaa nuu dɔŋ teeŋ ma bi yuga kii nii-la teeŋ u síi tiŋ tiŋtimii-la. Tiŋtinna bi u kuhiaŋ ka kii. 25Ama di nii-la nɛ gunnɛ tiŋtimii-la dɛrɛ, u maga di ba di nii-la si dagu kala magɛ dɔŋɔ nɛ. Di ba nɛ saa kɛŋ dia tiina kaa yirɛ Bɛlizibul, ŋii-na ba jaŋ hɛ yiri-bɔŋŋɔɔ a pi u dia niaa kala.
Nii-la si maga di la fá
26Ŋii wiaa, ma sí nuhuobiinee fá. Wii-kala si faa jaŋ ku lii pulumuŋ, niaa ma jaŋ nii wii-la si ŋaa wu-faali. 27Wii-kala mi si bula pima birimiŋ tuɔŋ, u maga di ma bulu pulumuŋ tuɔŋ. Wii-kala bira ba si muŋso bula pima birimiŋ tuɔŋ, má heele bulu lusuŋ nyuŋ.” 28Ŋii nɛ Yesu bira bul, “Ma sí nialiŋ si jaŋ wuo kpu ma yaaraa fá, niaa deeŋba bi ma dima wuo kpu. Ama má fá Wia. U nɛ kɛŋ doluŋ duu wuo joŋ ma yaraa ari ma diŋsiŋ kala a hɛ Wia nyiniŋ tuɔŋ. Mi bula pima, má fifáu. 29Zaarikokobiisiŋ balia dee ba yie joŋo yallɛ kɔbu koo? Ama ba tuɔŋ kubala ma bi jaŋ tel tiŋteeŋ, see ma Nyimma Wia sɛyɛ. 30Wia paala jiŋ ma nyu-punaa kala ma niiŋ nɛ. 31Ŋii wiaa, ma sí leŋe di fawulluŋ kɛŋma. Ma nɛ paala kii zaarikokobiisiŋ a yugɛ. 32Nii-la kala si jaŋ wuo bul niaa tuɔŋ ari u ŋaa mi nuu nɛ, mi ma jaŋ bul ŋii a tigɛu lɛ mi Nyimma Wia si hɛ Wia-jaŋ lɛ sipaaŋ. 33Ama nii-la kala si viami niaa tuɔŋ, mi ma jaŋ viau mi Nyimma Wia si hɛ Wia-jaŋ lɛ sipaaŋ.
Yesu si duu bi dunia kɔ di niaa siŋ, see di ba yuo dɔŋɔ.
34Ma fa biina di mi kɔ dunia di niaa siŋ nɛɛ? Ai, yuosuŋ nɛ mi kaa kɔ. 35Mi kɔ di niaa pɔrɛ dɔŋɔ lɛ nɛ. Bie jaŋ kɛŋ u nyimma di ba yuo dɔŋɔ. Tolo ma jaŋ kɛŋ u naaŋ di ba guraa yuo dɔŋɔ. Bii-haala ma jaŋ kɛŋ u bala naaŋ di ba guraa yuo dɔŋɔ. 36Nuu diŋdɔŋŋɔɔ paala jaŋ hɛ u dia-niaa tuɔŋ. 37Nii-la kala si cho u nyimma ari u naaŋ a kiimi, u bi maga duu ŋaa mi haritooru. Nii-la kala ma si cho u bie koo u tolo a kiimi, u bi maga duu ŋaa mi haritooru. 38Nii-la kala si bi u titia daa-gɛsɛɛ baasɛ a to mi hariŋ, u bi maga duu ŋaa mi haritooru. 39Nii-la kala síi chɛ u titia miisiŋ, u jaŋ joŋ u miisiŋ ta. Ama nii-la kala si via u miisiŋ ta a tiŋ mi wiaa, u jaŋ kɛŋ miisiŋ.
Time-la Wia si jaŋ joŋo ti̱ŋla.
40Nii-la kala si kɛŋma woruŋ, u tiina kɛŋmi ma woruŋ nɛ. Nii-la ma kala si kɛŋmi woruŋ, u kɛŋ Tiina ma si tiŋmi woruŋ nɛ. 41Nii-la kala si laa Wia tiŋtinna dɔŋɔ a kɛnu woruŋ u dia lɛ a tiŋ u si ŋaa Wia tiŋtinnu wiaa, u jaŋ laa u time. Time-la Wia si jaŋ joŋo ti̱mu, u jaŋ magɛ time-la Wia si jaŋ ti̱ŋ u tiŋtinni-la. Nii-la kala ma si laa tuɔ-pul tiina bil a tiŋ u si ŋaa tuɔ-pul tiina wiaa, time-la Wia si jaŋ joŋo ti̱mu, u jaŋ magɛ time-la u si jaŋ joŋo ti̱ŋ tuɔ-pul tiina-la. 42Nii-la ma kala si ŋaa lii-fiɛla pi mi haritooroo deeŋba tuɔŋ ku-bie a tiŋ u síi to mi hariŋ wiaa, u tiina ma jaŋ laa u time.”
11Jɔɔŋ Wia lii-foori-la tiŋ niaa ba kɔ Yesu teeŋ
1Yesu si bul wiaa deeŋba a pi u haritooroo fii ari balia-la dɛrɛ, u lii lee-la a mu duu dagɛ niaa aŋ pɛ bul Wia wiaa tasi-la si kpagɛ lee-la.
2Jɔɔŋ Wia lii-foori-la fa si hɛ sarika lɛ a nii wialiŋ Kirisito fa síi ŋaa, u tiŋ u haritooroo dɔŋsuŋ Yesu teeŋ 3di ba mu piɛsɛ Yesu a bul, “Bula pila, ŋ nɛ nii-la Jɔɔŋ fa si si u jaŋ kɔ, koo la haa gbɛrɛ nuu ma dɔŋ nɛɛ?” Ŋii nɛ ba mu piɛsu. 4Ba si piɛsɛ dɛrɛ, Yesu bula piba a bul, “Má miira mu Jɔɔŋ teeŋ a bula pu wialiŋ kala ma si na a nii maa. 5Má bula pu di nyulimaa siaa suri nɛ, gbɛrikɛɛ vivɛŋ, gbegisiŋ ma duduori. Taŋŋaa ninii wiaa, nialiŋ si suba sisii suuŋ lɛ. Summoo ma wuo ninii Wia wu-zɔŋŋɔɔ. 6Nialiŋ si bi kaa lɛrɛ ari mi nɛ ŋaa nii-la Wia si tima, ba tuɔŋ jaŋ tɔrɛ.”
7Ŋii nɛ Jɔɔŋ haritooro-la viiri. Ŋii nɛ Yesu suomo bul Jɔɔŋ wiaa a pipi ni-daŋ-la. U piɛsɛba, “Ma si mu Jɔɔŋ teeŋ tiŋtee-hilii-la lɛ, bɛɛ nɛ ma fa gbɛrɛ di ma na? Ma mu di ma na yaŋ peliŋ si kaa viviisi nɛɛ? Ai. 8Bɛɛ nɛ saa ma lii di ma na? Ma lia di ma na nuu si laalɛ gɛri-zɔŋŋɔɔ nɛɛ? Ai. Bee na nialiŋ si yie laalɛ gɛnniŋ deeŋba, ba yie juu kuori-diisiŋ nɛ aa nii sima. 9Má saa dagɛmi ku-la ma si mua di ma na. Ma mua di ma na nii-la síi bul wiaa, Wia Diŋ-zɔŋ-la doluŋ lɛ nɛɛ? Oo, mi jaŋ bula pima ari ma na nuu duu kii nii-la síi bul wiaa, Wia Diŋ-zɔŋ-la doluŋ lɛ nɛ. 10U-na Jɔɔŋ wiaa nɛ ba ŋmuŋsa bil Wia teniŋ tuɔŋ a bul di Wia si,
‘Má jegile nii mi teeŋ, mi jaŋ tiŋ mi tiŋdaara
duu laa ŋ sipaaŋ a mu a wasɛ woŋbiiŋ biliŋ lɛ.’ ”
11Ŋii nɛ Yesu bira bula pi niaa a bul, “Wutitii, mi bulaa pima, Jɔɔŋ, Wia lii-foori-la nɛ kii nuu-kala ba si lula. Ama nii-la si ŋaa ni-bie Wia kuorii-la tuɔŋ, u nɛ yuga kii Jɔɔŋ. 12A chiŋ bua-la lɛ Jɔɔŋ si suomo bubul Wia wiaa a kaa kukɔ tapuluŋ deeŋ, niaa kɛŋ Wia kuorii-la wiaa yuyuo dɔŋɔ nɛ, ŋii nɛ ni-duoruŋ wiwalimɛ di ba kaa loriko laa. 13Ka di Jɔɔŋ-na kɔ, nialiŋ fa síi bul wiaa, Wia Diŋ-zɔŋ-la doluŋ lɛ fa bul Wia kuorii-la wiaa nɛ. Wialiŋ Wia si leŋe ba ŋmuŋsa bil di niaa tuto ma dagɛ ŋii nɛ. 14Di ma nɛ ŋaa yarida, ma sɛi wialiŋ ba si bula. Jɔɔŋ nɛ ŋaa Ilaaja, nii-la wiaa ba fa si bula duu jaŋ kɔ. 15Digilaa tiŋŋaa, má wuoli ma digilaa a nii wiaa deeŋba.”
16Ŋii nɛ Yesu bira bul, “Bɛɛ nɛ mi jaŋ kɛŋ jiniŋ niaa kaa magisɛ? Ba nagɛ haŋbiisiŋ síi gbieli yɔbɔ tuɔŋ nɛ. Dɔŋsuŋ yie kpia dɔŋɔ lɛ a bula piba a bul, 17‘La yii yiilaa nɛ pima, aŋ ka ma bi gua, la yel yoho pima, aŋ ka ma bi yel.’ 18Bua-la lɛ Jɔɔŋ si kɔ ma teeŋ, uu vɔɔ niiŋ nɛ a bi siniŋ ma nyua. Ŋii nɛ ba si di jiŋ-bɔŋ nɛ kɛnu. 19Aŋ ka mi-na Nuhuobiine Bie kɔ ma teeŋ a didii kiaa aŋ pɛ nyunyua siniŋ maa. Ŋii nɛ ba bula pi dɔŋɔ a bul, ‘Baala deeŋ ŋaa luobii tiina nɛ a ŋaa si-nyuaru maa aŋ pɛ kɛŋ laŋpoo lilaaraa ari haachɛ diiree kala ma kaa dii naŋdɔŋsuŋ.’ Nialiŋ si sɛi wu-jimii-la si lii Wia teeŋ, ba wu-ŋaalaa daga ari ba sɛnɛ sɛi nɛ.”
Tasi-la si bi Yesu wiaa laa dii
20Tasi-la lɛ Yesu si ŋaa wu-magilaa yugɛ, ba niaa bi u wiaa laa dii, ŋii wiaa ba bi birima lii ba haachɛba lɛ. Ŋii nɛ u kpiaba lɛ a bul, 21“Ma Kɔraziŋ tiŋŋaa, ma jaŋ na hɛɛŋ. Bɛtisaada tiŋŋaa maa, ma ma jaŋ na hɛɛŋ. Wu-magila-la ba si ŋaa ma teeŋ, di ba nɛ fa ŋaaba Taya ari Saadɔŋ niaa teeŋ ŋla, ba fa bi jaŋ dieni aŋ hɔnɔ tɛllɛ naasiŋ a ŋaa tuɔruŋ bugɛ ba titia, a didagɛ ŋii ari ba birima lii ba haachɛba lɛ nɛ. 22Mi bulaa pima, sariya chɛ-diiliŋ, Wia jaŋ dɔgisɛ Kɔraziŋ ari Bɛtisaada tiŋŋaa a kii Taya ari Saadɔŋ tiŋŋaa. 23Ma-na Kapɛnam tiŋŋaa, ma nɛ paala chichɛ di ma kɛŋ ma titia a kaa jil Wia-jaŋ. Wia jaŋ joŋma yuo ta nɛ di ma tuu juu u nyiniŋ. Wu-magilaa deeŋba kala mi si ŋaa ma teeŋ, di mi fa ŋaaba Sɔdɔm lɛ nɛ, ba fa jaŋ hɛ dimɛ a kaa kukɔ jiniŋ. 24Mi bulaa pima, sariya chɛ-diiliŋ Wia jaŋ fá Sɔdɔm niaa nennige a kii Kapɛnam niaa.”
Yesu bula pi niaa di ba kɔ u teeŋ a na wiese
25Bua-la titia lɛ Yesu guu yirɛ, “Mi Nyimma, ŋ nɛ ŋaa wia nyuŋ ari tiŋteeŋ kala Tiina. Mii lɔlluŋ ari ŋ si kɛŋ wialiŋ ŋ si joŋo faa a dagɛ nialiŋ si bi wiaa jiŋ, aŋ bi joŋo dagɛ nialiŋ si kɛŋ wu-jimiŋ. 26Mi Nyimma, mii lɔlluŋ. Ŋ titia tuɔtɔruŋ lɛ nɛ ŋ ŋaa ŋii.” 27Ŋii nɛ u bira bul, “Mi Nyimma joŋ kuŋ-kala doluŋ nɛ pimi. Mi Nyimma duŋduŋa nɛ jiŋ ŋii mi si naga. Mi ma duŋduŋa nɛ jiŋ ŋii mi Nyimma ma si naga. Nuu-kala bira buu jiŋ, see nialiŋ duŋduŋa mi síi cho di mi daga.” 28Ŋii nɛ Yesu bira bula pi niaa, “Má kɔ mi teeŋ, ma nialiŋ kala si lɔlɔ, aŋ ka wiaa nyagɛma bil. Mi jaŋ pima wiese. 29Má laa mi chuga a chuŋ aŋ gunnɛ mi teeŋ, bɛɛ wiaa mi kɛŋ mi titia muuri nɛ, mi siaa ma fiɛlɛ. Di ma ŋaa ŋii, ma jaŋ na wiese. 30Chuga-la mi si jaŋ joŋo chuŋma jaŋ ŋaa chugi-mɔli, u bi yuŋ.”
12Ba piɛsɛ Yesu chɛ-wiesii-la wiaa.
1U bi diene aŋ ka Yesu ari u haritooroo sii to nyoŋso baga tuɔŋ chɛ-wiesii-la chɛɛŋ. Losuŋ fa kɛŋ Yesu haritooroo. Ŋii nɛ ba suomo kiilɛ nyoŋso-la aa chaŋ. 2Farisii tiŋŋaa si na wiiŋ deeŋ ŋii, ba piɛsɛ Yesu a bul, “Ŋ bi naa? Chɛ-wiesii-la kisiŋ nɛ ba chichei ŋii.” 3Ŋii nɛ Yesu piɛsɛba a bul, “Ma bi wii-la Devit fa si ŋaa karimaa? Losuŋ fa si kɛnu ba di u hariŋ niaa, 4u mu juu Wia-dia a joŋ boroboro-la ba fa si kaa ku bil Wia sipaaŋ a chɔgɔ dii, aŋ joŋo pi u hariŋ niaa maa, ba ma dii. U fa ŋaa kisiŋ nɛ di ni-wogo dii boroboro-la, see nialiŋ si kpu pusuŋ pipi Wia duŋduŋa. Ŋii-na u fa bi maga di Devit ari u hariŋ niaa dii kudiile-la. 5Koo ma ha bi wialiŋ Moosis fa si ŋmuŋsa bil di la tuto karimaa? Chɛ-wiesii-la chɛɛŋ kala nialiŋ si kpu pusuŋ pipi Wia kuhiasiŋ fa yie chei la kisiŋ Wia-dia lɛ. Ama ba fa si ŋaa ŋii chɛ-wiesii-la chɛɛŋ, u bi haachɛ ŋaa. 6Mi bulaa pima ari kuŋ nɛ hɛ ma tuɔŋ lɛɛlɛ a yuga kii Wia-dia. 7Wia teniŋ tuɔŋ, ba ŋmuŋsa di Wia si,
‘Mi cho di ma fifá niaa nennige nɛ a kii ma si kpu pusuŋ pipimi.’
Di ma nɛ fa sɛnɛ jiŋ wiiŋ deeŋ bubuɔŋ, ma fa bi jaŋ joŋ cheeriŋ pi nialiŋ si bi wii cheye. 8bɛɛ wiaa mi-na Nuhuobiine Bie nɛ ŋaa chɛ-wiesii-la Tiina ŋii.”
Yesu vaarɛ baal kubala nisiŋ si suba
9Ŋii nɛ Yesu lii lee-la a mu juu Wii-chuɔlɛ dia, 10di baal kubala nɛ ŋii. U nisiŋ suba nɛ. Niaa dɔŋsuŋ ma fa hɛ dimɛ a chichɛ di ba bul Yesu teeŋ ari u cheye nɛ. Ŋii nɛ ba piɛsu a bul, “U kɛŋ woŋbiiŋ nɛɛ di la vaarɛ nyanyal tiŋŋaa chɛ-wiesii-la chɛɛŋ koo?” 11Ŋii nɛ Yesu piɛsɛba a bul, “Di ma kuŋ nɛ kɛŋ piesu duu tel viliŋ lɛ chɛ-wiesii-la chɛɛŋ, ŋ jaŋ liisu koo ŋ jaŋ leŋu dimɛ duu suu? Ma jaŋ liisɛ. 12Nuhuobiine nɛ paala kii piese. Di la nɛ saa ŋaa wu-zɔŋŋɔɔ chɛ-wiesii-la chɛɛŋ, la bi chɛ-wiesii-la kisiŋ-la cheye.” 13Ŋii nɛ u bula pi na-suu-la tiina a bul, “Kɛŋ ŋ nisiŋ tiɛnɛ.” U kaa tiɛnɛ. U fiɛla a nagɛ u nisi-la dɔŋɔ. 14Ŋii nɛ Farisii tiŋŋaa lii lee-la a mu vuurɛ ŋii ba si jaŋ ŋaa a kpu Yesu.
Yesu bul wiaa a tigɛ u titia lɛ
15Yesu si nia di ba vuurɛ di ba kpuu ŋii, u lii lee-la. Ni-daŋ to u hariŋ. Ŋii nɛ u vaarɛ nialiŋ fa síi wiilu kala 16aŋ bula piba di ba sí leŋ di wiiŋ deeŋ teeli leriŋ kala. 17U ŋaa wiiŋ deeŋ di wialiŋ Azaaya fa si bula ku ŋaa wutitii. Azaaya fa ŋaa nii-la síi bul wiaa, Wia Diŋ-zɔŋ-la doluŋ lɛ nɛ. 18U fa si,
“Mi Tiŋtinna nɛ ŋla, nii-la mi si liisa,
nii-la mi si cho, mi tuɔŋ tɔrɛ u nyuŋ.
Mi jaŋ joŋ mi Diŋ-zɔŋ-la hɛu lɛ.
U jaŋ bul mi sariya diiniŋ wiaa a pi dunia niaa kala.
19U bi jaŋ kaa lɛrɛ, u bi jaŋ kpia goŋ maa.
U bi jaŋ ŋiŋaa goŋ woŋbiee lɛ di niaa ninii.
20U siaa jaŋ fiɛlɛ nialiŋ si ŋaa puwuoloo teeŋ,
a kɛŋ zile ni-pugunuŋ ma teeŋ.
U jaŋ pɛsɛ halii, see wutitii-la Wia síi chɛ yuo dii leriŋ kala.
21U lɛ nɛ dunia niaa kala jaŋ joŋ ba yiɛlaa hɛ.”
Yesu ari Bɛlizibul
22Ŋii nɛ niaa dɔŋsuŋ kɛŋ baal kubala kaa kɔ Yesu teeŋ. Jiŋsiŋ nɛ fa kɛŋ baal-la. U fa nyulima aŋ pɛ taŋ. Yesu vaarɛ baal-la. Ŋii nɛ u wuo wiaa bubul aŋ nina maa. 23Yesu si ŋaa ŋii, u fa ŋaa ni-daŋ-la kala wu-kpuŋkpere. Ŋii nɛ ba pipiɛsɛ dɔŋɔ a bul, “Devit bie nɛ ŋlaa?” 24Farisii tiŋŋaa fa si nii ŋii, ba bul, di jiŋsiŋ kuoro Bɛlizibul nɛ pu doluŋ, ŋii nɛ tii u wuo kikiri jiŋsiŋ ŋii. 25Yesu wuo jiŋ ba tuɔbiinaa a bula piba a bul, “Di taŋ niaa nɛ hɛ dimɛ a bi nii-bala kɛnɛ, ba taŋ-la jaŋ tel. Di jaŋ niaa koo naaŋbiiriŋ ma nɛ bi nii-bala kɛnɛ, ba dia jaŋ tel. 26Ŋii nɛ di Sitaani kiri Sitaani, u ma taŋ bi jaŋ wuo chiŋ.” 27Ŋii nɛ Yesu bira piɛsɛba a bul, “Di Bɛlizibul nɛ pimi doluŋ mi kaa kiri jiŋ-bɔŋŋɔɔ niaa lɛ, kubɛɛ nɛ saa joŋ doluŋ pi niaa deeŋba síi to ma hariŋ ba ma kikiri jiŋ-bɔŋŋɔɔ niaa lɛ? Niaa deeŋba titia daga ari maa nyia nɛ. Ba jima ari Sitaani bi u titia wuo guraa yuo. 28Wia doluŋ nɛ mi kaa kiri jiŋ-bɔŋŋɔɔ niaa lɛ. Wiiŋ deeŋ nɛ daga ari Wia kuorii-la paala kɔ ma teeŋ nɛ. 29Nuu tuo si jaŋ juu ni-duoŋ dia a gaa u kiaa, see duu kɛŋ ni-duo-la vɔɔ, aŋ-na juu paa u kiaa. 30Nuu-kala si bi mi nuu ŋaa, u lii mi hariŋ nɛ. Nii-la kala si bi mi lɛ pɛ di la kiri kiaa hihɛ dɔŋɔ lɛ, u kaa pisa tita nɛ. 31Mi bulaa pima ari Wia jaŋ joŋ niaa haachɛba ari wu-bɔmɔ-la ba síi bul a chɛba, ama nii-la kala si tuusɛ Wia Diŋ-zɔŋ-la joŋŋoo, Wia bi jaŋ joŋo chɛ u tiina. 32Nii-la kala si bul wu-bɔŋŋɔɔ a mu tigɛ mi-na Nuhuobiine Bie lɛ, Wia jaŋ joŋo chɛu, ama nii-la kala si tuusɛ Wia Diŋ-zɔŋ-la joŋŋoo, Wia bi jaŋ joŋo chɛ u tiina lɛɛlɛ a kaa mu wuu.”
Tia ari u nɛnɛɛ.
33Ŋii nɛ Yesu bira bul, “Di ŋ níi chɛ tia nɛŋ nɛŋ-zɔŋŋɔɔ, see di ŋ kɛŋ tia-la si kɛŋ yarifiɛlaa. Di ŋ nɛ kɛŋ tia-la si bi yarifiɛlaa kɛnɛ, see duu ninɛŋ nɛŋ-lɔrunuŋ. Tia-la nɛnɛɛ nɛ yie dagɛ tia-la yiri u si ŋaa. 34Ma ni-bɔŋŋɔɔ deeŋba, di ma nɛ bɔmɔ, ɛɛ nɛ ma jaŋ wuo ŋaa a bubul wu-zɔŋŋɔɔ? Ŋ tuɔbiinaa si kɛŋ wii-la nɛ, u nɛ ŋ niiŋ bubul. 35Ni-zɔmuŋ kɛŋ tuɔbiiŋ-zɔŋŋɔɔ nɛ aa ŋaa wu-zɔmɔ-la u síi biinu. Ni-bɔmuŋ ma kɛŋ tuɔbiiŋ-bɔŋŋɔɔ a maa ŋaa wu-bɔmɔ-la u síi biinu u tuɔŋ lɛ. 36Mi bulaa pima ari sariya chɛ-diiliŋ nuu-kala paala jaŋ dagɛ wu-bɔmɔ-la u niiŋ si bula. 37Wialiŋ titia ma si bula nɛ jaŋ dii ma sariya a dagɛ di ma kɛŋ tuɔ-pulaa koo ma bi tuɔ-pulaa kɛnɛ.”
Nialiŋ chɛ di Yesu ŋaa wu-magilaa
38Ŋii nɛ Wia teniŋ kerichiba dɔŋsuŋ ari Farisii tiŋŋaa dɔŋsuŋ ma kɔ Yesu teeŋ a bula pu a bul, “La kuhiaŋ, laa chɛ di ŋ ŋaa wu-magil nɛ di la na.” 39Ŋii nɛ Yesu bul, “Jiniŋ niaa ŋaa ni-bɔmɔ nɛ, ba bi Wia ka fá. Ma si di mi ŋaa wu-magiliŋ. Ai, mi bi ŋaa. Wu-magiliŋ ma síi chɛ, ma bi jaŋ wuo nau, see wu-magil-la Wia fa si ŋaa a tigɛ Jona lɛ. 40Jona fa si hɛ cheŋfili-bal-la tuɔŋ tapulaa batori wiihɛyɛ ari titaŋiŋ kala, ŋii titia nɛ mi-na Nuhuobiine Bie ma jaŋ hɛ vaamiŋ tuɔŋ tapulaa batori, wiihɛyɛ ari titaŋiŋ kala. 41Sariya chɛ-diiliŋ, Ninivɛ niaa ma jaŋ sii a joŋ cheeriŋ pima woruŋ. Bua-la lɛ Jona ma fa si mu bul Wia wiaa pi Ninivɛ niaa, ba birima lii ba haachɛba lɛ nɛ a to Wia. Mi jaŋ bula pima ari nuu nɛ hɛ ma tuɔŋ a yuga kii Jona, ka ma bi sɛi di ma jegile nii u wiaa.”
42Ŋii nɛ Yesu bira bul, “Haal kubala nɛ fa hɛ dimɛ. U dii kuoruŋ tiŋtee kubala lɛ baa yirɛ Siiba. U sii lii u jaŋ lɛ a mu di-bolii duu jegile nii kuoru kubala wu-jimiŋ. U yiriŋ nɛ fa Solomɔŋ. U fa kɛŋ wu-jimiŋ kiŋkɛŋ kiŋkɛŋ. Sariya chɛ-diiliŋ haal-la jaŋ sii a joŋ cheeriŋ a pi jiniŋ niaa woruŋ. Mi jaŋ bula pima ari nuu nɛ hɛ ma tuɔŋ, u yuga kii Solomɔŋ, ka ma bi sɛi di ma jegile nii u wiaa.”
Yesu bul wiaa a tigɛ jiŋ-bɔŋŋɔɔ lɛ
43Ŋii nɛ Yesu bira bula pi niaa a bul, “Di jiŋ-bɔŋ nɛ lii nuu lɛ, u yie gɔllɔ tiŋtee-hiliŋ lɛ nɛ a chichɛ di-wiesiŋ, aŋ bi na. 44U si bi lee na ŋii, u yie bul u titia lɛ a bul, ‘Mi jaŋ miira mu lee-la mi si lia.’ U jaŋ miira mumu, di disinniŋ tuo dia-la lɛ, ba wasɛ u kala zɔŋ. 45Ŋii nɛ u jaŋ miira lii a kɛŋ jiŋ-bɔŋŋɔɔ balipɛ, kialiŋ si bɔmɔ kiiu, ba ma ku juu a pɛu lɛ. Ŋii hariŋ lɛ nɛ baal-la yie kperi a kii buŋbuŋ-la. Ŋii titia nɛ u ma jaŋ ŋaa ma jiniŋ ni-bɔŋŋɔɔ deeŋba lɛ.”
Yesu bul wiaa a tigɛ u naaŋ ari u naaŋbiiriŋ lɛ
46Yesu fa si bul wiaa pipi nialiŋ ŋii, u naaŋ ari u ŋaanaa kɔ u teeŋ a ku chiŋ jeeŋ hariŋ a chichɛ di ba nau. [ 47Ŋii nɛ nuu bula pu a bul, “Bee na, ŋ naaŋ ari ŋ ŋaanaa nɛ chiŋ jeeŋ hariŋ a chichɛ di ba naŋ.” 48Ŋii nɛ Yesu miira piɛsɛba a bul, “Kubɛɛ nɛ ŋaa mi naaŋ ari mi ŋaanaa?”] 49Ŋii nɛ u liisɛ u nisiŋ a dagɛ u haritooroo aŋ bul, “Mi naaŋ ari mi naaŋbiiriŋ nɛ ŋla: 50Nii-la kala si ŋaa wii-la mi Nyimma Wia si hɛ Wia-jaŋ lɛ si cho, u nɛ ŋaa mi ŋaana ari mi dihaala ari mi naaŋ.”
13Yesu magɛ namaga a tigɛ baal-la si du̱u kiaa lɛ
1Tapulii-la titia Yesu lii dia-la lɛ ba di u haritooroo fa si hɔnɔ, a sii mu mugi-baliŋ niiŋ a hɔŋ dimɛ duu dagɛ niaa. 2-3Niaa yugɛ a ku gollu chu. Ba si yuga ŋii, u sii mu juu liiŋ daboro tuɔŋ a hɔŋ liiŋ tuɔŋ, ka ni-daŋ-la chiŋ muga niiŋ. Ŋii nɛ u magɛ namagaba a dagɛba wiaa yugɛ. U namagaba-la dɔŋɔ nɛ ŋla: Yesu si, “Baal kubala nɛ sie a kɛŋ u ku-doho kaa lii duu misɛ. 4U síi misɛ ŋii, ku-doho-la dɔŋsuŋ tel woŋbiiŋ tuɔŋ. Diibiisiŋ ku tuɔsa dii. 5Dɔŋsuŋ ma tuu tel kpaginyiliŋ nyuŋ. Hagila si bi yugɛ ŋii, ka ba guu nyu. 6Ba naapoloo bi tiŋteeŋ jua. Wia pɔsɛ a kpuba, ba suu, bɛɛ wiaa ba naapoloo bi tiŋteeŋ jua. 7Ku-doho-la dɔŋsuŋ ma tel sɔsuŋ tuɔŋ. Ba nyu, sɔsu-la ma nyu a nyaga kpu. Ba bi wasa. 8Ama ku-doho-la dɔŋsuŋ ma lii tel tiŋtee-zɔmuŋ lɛ a nyu a waa a wasɛ woruŋ. Dɔŋsuŋ hɛ biee zɔlɔ zɔlɔ, dɔŋsuŋ ma mahiŋ batori batori, dɔŋsuŋ ma mara ari fii fii.” 9Yesu si magɛ namaga-la dɛrɛ, ŋii nɛ u bul, “Digilaa tiŋŋaa, má wuoli ma digilaa a nii wiaa deeŋba.”
Yesu dagɛ u haritooroo wii-la si tii u yie mimagɛ namagaba
10Ŋii nɛ Yesu haritooroo kɔ u teeŋ a piɛsu a bul, “Bɛɛ nɛ tii ŋ yie kɛŋ namagaba a didagɛ niaa?” 11Ŋii nɛ Yesu bula piba a bul, “Ma niaa deeŋba nɛ Wia dagɛ u kuorii-la wiaa bubuɔŋ pa, wialiŋ fa si faa, ama ni-daŋ kala dee. 12Nii-la kala si to Wia niiŋ wiaa, Wia jaŋ faasa pɛu lɛ woruŋ. Nii-la ma si bi Wia niiŋ wiaa ka to, Wia bi jaŋ pɛu lɛ. U si pɛu lɛ mua-la maa, u jaŋ laa u kua. 13Wii-la si tii mi yie mimagɛ namagaba nɛ ŋla: Ba yie nyilimi nyilimi nɛ aŋ bi kuŋ-kala wuo na, a jijegili wiaa aŋ bi wii-kala ka nii aŋ bi wialiŋ bubuɔŋ ma wuo jiŋ. 14Wia si to Azaaya lɛ a bul wialiŋ, ba wiaa nɛ u bul ŋii. Ba ku ŋaa wutitii. Azaaya fa ŋaa nii-la síi bul wiaa, Wia Diŋ-zɔŋ-la doluŋ lɛ nɛ. U fa bula a bul,
‘Niaa deeŋba jaŋ jegili jegili wiaa aŋ bi wii-kala bubuɔŋ wuo jiŋ,
ba jaŋ nyilimi nyilimi aŋ bi kuŋ-kala wuo na,
15bɛɛ wiaa ba bi wu-jimiŋ kɛnɛ Wia teeŋ, ba via Wia niiŋ wiaa nɛ,
ba tɔ ba digilaa ma nɛ di ba sí wii-kala nii
a kɛŋ ba siaa ma tɔ di ba sí kuŋ-kala na.
Wia si di ŋii dee, ba fa jaŋ nina,
ba digilaa ma fa ninii wiaa.
Ba fa jaŋ jiŋ wiaa bubuɔŋ
a birima kɔ mi teeŋ di mi vaarɛba.’
16Ma-na, ma tuɔŋ tɔrɔ ari ma wuo nina wialiŋ kala ma síi na a wuo nii wialiŋ maa. 17Mi bulaa pima ari nialiŋ fa síi bul wiaa, Wia Diŋ-zɔŋ-la doluŋ lɛ, ari nialiŋ dɔŋsuŋ fa síi to Wia, ba yuga a cho di ba nina wialiŋ ma síi na aŋ bi wuo na, a ma fa cho di baa nii wialiŋ ma síi nii, aŋ ka ba bi wuo nii.
Yesu dagɛ ku-duuro namaga-la bubuɔŋ
18Má jegili a nii ku-duuro namaga-la bubuɔŋ. 19Nialiŋ si yie nii Wia niiŋ wialiŋ a mu tigɛ Wia kuorii-la lɛ aŋ bi ba bubuɔŋ jiŋ, ba nagɛ ku-doho-la si tel woŋbiiŋ lɛ nɛ. Sitaani yie guu kɔ a kɛŋ wialiŋ a liiri ba tuɔsaa lɛ. 20Kialiŋ ma si tel kpaginyiliŋ nyuŋ ma nɛ ŋaa nialiŋ si yie guu a laa Wia niiŋ wialiŋ dii ari tuɔtɔruŋ. 21Ama ba bi bɔyɛ kɛnɛ a nagɛ naapoloo si bi tiŋteeŋ jua. Ba jaŋ sɛi wii-la a tou mu magɛ ŋii. Di hɛɛŋ nɛ juuba, koo di ba to naasiŋ dudɔgisɛba a tiŋ wii-la wiaa, ba tuɔŋ guu lii wii-la lɛ. Ba joŋo ta. 22Kialiŋ si tel sɔsuŋ tuɔŋ ma nɛ ŋaa nialiŋ si yie nii Wia niiŋ wialiŋ, ama dunia kiaa wiaa walimɛba, ba cho di ba jigi aa chɛ kuŋ-kala. A tiŋ wiaa deeŋba, ba bi sɛi di ba to wialiŋ. Wialiŋ bi doho kɛnɛ ba teeŋ. 23Kialiŋ si tel tiŋtee-zɔmuŋ lɛ ma nɛ ŋaa nialiŋ si yie nii Wia niiŋ wialiŋ a jiŋ ba bubuɔŋ, wialiŋ kɛŋ doho kiŋkɛŋ kiŋkɛŋ ba teeŋ, dɔŋsuŋ nɛŋ zɔlɔ zɔlɔ, dɔŋsuŋ mahiŋ batori batori, dɔŋsuŋ ma mara ari fii fii.”
Yesu magɛ namaga a tigɛ baga si kɛŋ yaŋ lɛ.
24Ŋii nɛ Yesu bira magɛ namaga dɔŋɔ a piba a bul, “Wia kuorii-la nagɛ baala si sie nɛ a du̱u miiriŋ u baga lɛ. 25Titaŋ kubala niaa kala si piŋ doŋ, u diŋdɔmɔ kɛŋ yaŋ kaa mu du̱u hɛ baga-la lɛ aŋ viiri. 26Miiri-la si suomo nyu a ninɛŋ, yaŋ-la ma nyu. 27Ŋii nɛ baal-la tiŋtinnaa mu a na baga-la a miira ku bula pi baal-la a bul, ‘La kuhiaŋ, ŋ du̱u ku-zɔŋŋɔɔ nɛ ŋ baga-la lɛ, ka nii nɛ yaŋ-la ma nyu baga-la lɛ?’ 28Ŋii nɛ ba kuhiaŋ-la bula piba a bul, ‘U naga ari mi diŋdɔŋ nɛ ŋaa ŋii.’ Ŋii nɛ u tiŋtinna-la piɛsu a bul, ‘Ŋŋ chɛ di la mu a churi yaŋ-la ta nɛɛ?’ 29Ŋii nɛ baal-la bul, ‘Ai, má leŋ di miiri-la bii. Di ma nɛ mua di ma churi yaŋ-la lɛɛlɛ, ma jaŋ pɛ churi miiri-la dɔŋsuŋ ma ta. 30Di miiri-la nɛ bia, mi jaŋ leŋ di nialiŋ sii mu baga di ba laa sipaaŋ churi yaŋ-la a vɔɔ a nyigɛ, aŋ-na kuŋ miiri-la kaa ku hɛ mi vire lɛ.’ ”
Yesu magɛ namaga a mu tigɛ ku-doho kubala baa yirɛ masitad lɛ
31Ŋii nɛ Yesu bira magɛ namaga dɔŋɔ a bul di Wia kuorii-la nagɛ baal kubala nɛ si joŋ ku-doho kubala baa yirɛ masitad a du̱u u baga lɛ. 32Ku-doho-la bi wii maga. U nɛ muuro kii ku-doho-na kala si hɛ dimɛ. Ama duu nɛ nyua, u yie waa a birimɛ tia nɛ a yuga kii baga ku-duuloo kala kala. Ŋii nɛ diibiisiŋ yie sagɛu lɛ a sua ba dɛlliŋ u naakelee lɛ.
Yesu magɛ namaga a mu tigɛ si-buruŋ lɛ
33Yesu bira magɛ namaga dɔŋɔ a piba a bul, “Wia kuorii-la nagɛ si-buruŋ nɛ ba si kaa hihɛ munuŋ lɛ. Haala joŋ munuŋ a hɛ tasi-gbaŋa tuɔŋ a joŋ si-buruŋ a kaa kuosi. U dieni mua, ka muŋ-la sii puɔra su̱ tasi-gbaŋa-la kala.”
Yesu dagɛ niaa namagaba
34Di Yesu nɛ fa bul wii-kala pipi ni-daŋ-la, namaga nɛ u yie magɛ. U bi jaŋ bul wii di u bi namaga maga. 35U ŋaa ŋii di wialiŋ nuu fa si bula, Wia Diŋ-zɔŋ-la doluŋ lɛ, ku ŋaa wutitii nɛ. U fa si, “Di mi nɛ bul wiaa pipi niaa, mi jaŋ magɛ namagaba, mi jaŋ bul wialiŋ si ŋaa wu-faalaa a chiŋ dunia di-suomuŋ a piba.”
Yesu dagɛ namaga-la u si maga a tigɛ yaŋ lɛ bubuɔŋ
36Yesu si ta ni-daŋ-la, ba viiri, ka u sii juu dia. Ŋii nɛ u haritooroo kɔ u teeŋ a piɛsu a bul, “Dagɛla namaga-la ŋ si maga a tigɛ baga yaŋ lɛ bubuɔŋ.” 37Ŋii nɛ Yesu bul, “Nii-la si du̱u miiri-la nɛ ŋaa mi-na Nuhuobiine Bie. 38Baga-la lɛ u si du̱u miiri-la, u nɛ ŋaa dunia. Miiri-la ma nɛ ŋaa nialiŋ si jaŋ juu Wia kuorii-la tuɔŋ. Yaŋ-la ma si nyu baga-la lɛ nɛ ŋaa Sitaani niaa. 39Diŋdɔŋ-la si du̱u yaŋ-la nɛ ŋaa Sitaani. Miiri-la ma kumuŋ nɛ ŋaa dunia didɛriŋ. Nialiŋ ma si kuŋ miiri-la nɛ ŋaa Wia tiŋdaaraa. 40Ŋii ba si hiesi yaŋ-la a nyigɛ, ŋii titia nɛ jaŋ ŋaa dunia didɛriŋ. 41Mi-na Nuhuobiine Bie, mi jaŋ tiŋ mi tiŋdaaraa di ba juu Wia kuorii-la tuɔŋ a tuɔsɛ nialiŋ si ŋaa haachɛ tiŋŋaa, ari nialiŋ kala si ŋaa wu-bɔŋŋɔɔ 42a joŋo yuo a hɛ Wia nyiniŋ tuɔŋ. Lee-la nɛ ba jaŋ yel aŋ pɛ didiŋ ba nyilaa. 43Ka di tuɔpul tiŋŋaa tutul ari wii-pɔsuŋ síi tul ŋii la Nyimma Wia kuorii-la tuɔŋ. Digilaa tiŋŋaa, má wuoli ma digilaa a nii wiaa deeŋba.”
Baal-la si pɛrɛ baga a mɔl kiaa
44Yesu bira bul, “Wia kuorii-la nagɛ ŋla nɛ: Baal kubala nɛ mu a pipɛrɛ baga a na di sɛlimɛ hɛ baga-la lɛ. U si na sɛlimɛ-la, u gbaa tɔ, u tuɔŋ kala faasa tɔrɛ kiŋkɛŋ. Ŋii nɛ u mu yallɛ u kiaa kala a kɛŋ moribie-la a kaa mu yɔɔ baga-la.”
Yesu bira magɛ namaga a mu tigɛ busiiŋ lɛ
45Yesu bira si di Wia kuorii-la nagɛ bayala si mua di u yɔɔ busiaa nɛ. 46U si na dɔŋɔ duu faasa zɔŋ kiŋkɛŋ, u miira mu joŋ u kiaa kala u si kɛnɛ a yallɛ a yɔɔ busii-la.
Yesu magɛ namaga a tigɛ joŋ lɛ
47Yesu bira si di Wia kuorii-la nagɛ joŋ nɛ, ba si joŋo yuo hɛ mugi-baliŋ tuɔŋ. U kɛsɛ cheŋfili-yiriba kala. 48Di cheŋfilee nɛ suo, cheŋfili-kpuura-la yie kaa lɛrɛ lii mugi-baliŋ niiŋ nɛ a tuɔsɛ cheŋfilie-la. Ba yie tuɔsɛ ku-zɔŋŋɔɔ hɛ ba kiaa lɛ aŋ joŋ kialiŋ si bi zɔŋ a yuo ta. 49Ŋla nɛ saa u jaŋ nagɛ dunia didɛriŋ. Wia tiŋdaaraa jaŋ lii a tuɔsɛ ni-bɔŋŋɔɔ ni-zɔŋŋɔɔ tuɔŋ 50a joŋba yuo hɛ Wia nyiniŋ lɛ. Dimɛ nɛ ba jaŋ yel aŋ didiŋ ba nyilaa.
Yesu magɛ namaga a tigɛ baal-la si kɛŋ kiaa u vire lɛ
51Ŋii nɛ Yesu piɛsɛ u haritooroo a bul, “Ma jiŋ wiaa deeŋba kala bubuɔŋ nɛɛ?” Ŋii nɛ ba si, “Oo.” 52Ŋii nɛ Yesu bula piba a bul, “Wiiŋ deeŋ daga ari nii-la kala si gunnɛ Wia teniŋ woruŋ a ku ŋaa Yesu haritooru a ŋaa siri duu juu Wia kuorii-la tuɔŋ, u tiina nagɛ dia tiina si yie chaarɛ mii-binaa ari mii-falaa nɛ u vire lɛ.”
Ba via Yesu Nazarɛt lɛ
53Yesu si magɛ namaga deeŋba dɛrɛ, u sii Kapɛnam lɛ 54a miira mu Nazarɛt. Ŋii nɛ u mu dagɛ niaa Wii-chuɔlɛ dia lɛ. Nialiŋ kala si nii wialiŋ u si bula, ba hiriki. Ŋii nɛ ba pipiɛsɛ dɔŋɔ, “Nii nɛ baala deeŋ na wu-jimiŋ deeŋ ari wu-duoruŋ deeŋba kala ŋaaniŋ? 55Josɛf, kapiŋta-la bie dee ŋii? Mɛɛri dee bi u naaŋ ŋaa? Jeems ari Josɛf ari Saamɔŋ ari Judas u naaŋbiiriŋ dee ŋii? 56Ba di u dihaalaa kala dee daha ŋii? Nii lɛ nɛ saa u na wiaa deeŋba kala?” 57Ŋii nɛ ba na baaniŋ u nyuŋ. Ŋii nɛ Yesu bula piba a bul, “Nii-la síi bul wiaa, Wia Diŋ-zɔŋ-la doluŋ lɛ, duu nɛ mu lee-kala, ba yie zizilu nɛ, aŋ ka u jaŋ-niaa siiŋ buu ka su̱.” 58A tiŋ ba si bi yarida kɛnɛ wiaa, u bi wu-duoruŋ wuo ŋaa yugɛ lee-la.
14Jɔɔŋ Wia lii-foori-la suba
1Bua-la lɛ nɛ Galilii kuoro Hɛrɔd nii Yesu wiaa. 2U bula pi u naŋzɔɔba ari Jɔɔŋ Wia lii-foori-la nɛ ŋii. Wia nɛ chisu suuŋ lɛ, ŋii nɛ tii u kɛŋ doluŋ a wuo ŋiŋaa wu-magilaa deeŋba. 3Hɛrɔd-la fa sie a mu jaa haal kubala. U yiriŋ nɛ Hɛrɔdias. U fa ŋaa u ŋaana Filip haala nɛ. U laa jaa. 4Ŋii nɛ Jɔɔŋ bula pi Hɛrɔd a bul, “Ŋ si kɛŋ ŋ ŋaana haala laa jaa ŋii, u bi woŋbiiŋ ŋaa.” 5Ŋii nɛ Hɛrɔd faa chɛ duu kpu Jɔɔŋ, ama u faa fá Ju̱u tiŋŋaa nɛ. Ŋii wiaa u ŋaa ba kɛnu tɔ dia. Ju̱u tiŋŋaa fa si di Jɔɔŋ ŋaa nii-la síi bul wiaa, Wia Diŋ-zɔŋ-la doluŋ lɛ nɛ. 6Ŋii nɛ Hɛrɔd chɛ-lulluŋ tapuluŋ bira yi. U yirɛ u niaa di ba ku gbieli. Hɛrɔdias tolo ma kɔ a gua ba kala sipaaŋ, Hɛrɔd beŋ a chou. 7Ŋii nɛ u bula pi tolo-la a bul, “Mi ŋmiɛsa, mi jaŋ piŋ kuŋ-kala ŋ síi chɛ.” 8Ŋii nɛ tolo-la mu bul wiiŋ deeŋ a pi u naaŋ aŋ piɛsu, “Mi bul di mii chɛ bɛɛ kuŋ nɛ?” Ŋii nɛ u naaŋ bula pu duu bul duu chɛ duu keri Jɔɔŋ Wia lii-foori-la nyuŋ a hɛ pirata lɛ nɛ a pu. Tolo-la bul ŋii. 9Kuoro si nii wii-la, u tuɔŋ kala chei. Ama u si ŋmiɛsa ŋii, niaa kala nii. Ŋii nɛ u bul di ba ŋaa ŋii tolo-la síi chɛ. 10U ŋaa ba mu keri Jɔɔŋ nyuŋ sarika lɛ, 11a hɛ pirata lɛ a kaa ku pi tolo-la. Ŋii nɛ u laa a kaa mu pi u naaŋ. 12Jɔɔŋ haritooro-la si nii wii-la, ba sii ku laa u ku-suuŋ a kaa mu hugi. Ŋii nɛ ba mu bula pi Yesu wialiŋ si ŋaa.
Yesu pi niaa bui banɔŋ kudiilee
Maak 6.30-44; Luuk 9.10-17; Jɔɔŋ 6.1-14
13Yesu si nii Jɔɔŋ wiaa, u sii lee-la u fa si hɛ a juu liiŋ daboro a mumu niaa si tuo lee-la, u duŋduŋa. Ama niaa nii Yesu wiaa a lii ba jaŋ lɛ a vɛŋ naasiŋ lɛ a kiri u hariŋ. 14Yesu si mu lii liiŋ daboro-la lɛ, u na ni-daŋ di ba hɔnɔ gbɛru. Nennige kala kɛnu. Ŋii nɛ u vaarɛ nialiŋ síi wiilu. 15Didaaniŋ ku yi, u haritooroo kɔ u teeŋ a bula pu a bul, “Taŋ bire nɛ. Leriŋ deeŋ ŋaa giriŋ nɛ. Ta nialiŋ di ba mu tasi-la si kpagɛ daha a yɔɔ kudiilee a dii.” 16Ŋii nɛ Yesu bul, “Ma sí leŋe di ba viiri. Má-na mu chɛ kudiilee piba di ba dii.” 17Ŋii nɛ u haritooro-la bul, “Ku-la kala la si kɛnɛ nɛ boroboroba banɔŋ ari cheŋfilee balia.” 18Ŋii nɛ Yesu bul, “Má kaa kɔ pimi.” 19U ŋaa nialiŋ tuu hɔŋ yaŋ nyuŋ. Ŋii nɛ u laa boroboroba banɔŋ-la ari cheŋfilie-la balia a wula beŋ wia nyuŋ aŋ lɔllɛ Wia aŋ kaa chɔgɛ chɔgɛ a pi u haritooroo. U haritooroo laa kpaa nialiŋ. 20Nuu-kala dii a vɔgɛ. Ka u haritooro-la paa ku-kaaŋ-biisiŋ a su̱ siŋsiŋ fii ari balia. 21Nialiŋ fa si dii boroboro-la, ba tuɔŋ baalaa fa ŋaa bui banɔŋ nɛ.
Yesu vɛŋ liiŋ nyuŋ
22Ŋii nɛ Yesu leŋ u haritooroo laa sipaaŋ mu juu liiŋ daboro a duoro chol muga cholo, aŋ ka duu ta ni-daŋ-la di ba viiri. 23U si ta ni-daŋ-la ba viiri, u mu jil peeliŋ nyuŋ duu chuɔlɛ Wia. Ŋii nɛ wia tuu juu, duu duŋduŋa nɛ ha hɛ peel-la nyuŋ. 24Bua-la lɛ di liiŋ daboro-la yi liiŋ tutuɔbaaniŋ. Lii-peliŋ kaa viviisi, ba fa chaasɛ pel-la nɛ. 25Siipuuraa, Yesu sii vɛŋ liiŋ nyuŋ a mumu u haritooro-la teeŋ. 26Ba si nau duu vɛŋ liiŋ nyuŋ, fawulluŋ kɛŋba. Ba bul di ni-dima nɛ. Fawulluŋ si kɛŋba ŋii, ba ŋmuŋmoo niiŋ. 27Ŋii nɛ Yesu guu bula piba a bul, “Má nyirɛ ma bɔyɛ. Mi-na nɛ. Ma sí leŋe di fawulluŋ kɛŋma.”
28Ŋii nɛ Piita bul, “Mi Tiina, di ŋ nɛ, bul di mi lii kɔ ŋ teeŋ lii-la nyuŋ.” 29Ŋii nɛ Yesu bul duu kɔ. U si bul ŋii, Piita lii liiŋ daboro-la tuɔŋ a vɛŋ liiŋ nyuŋ aa mu Yesu teeŋ. 30Ama Piita si bee na lii-pel-la, fawulluŋ kɛnu. U suomo tutuu lii-la bubuɔŋ. Ŋii nɛ u faasa ŋmoo niiŋ a bul, “Mi Tiina, laami ta.” 31Yesu guu liisɛ u nisiŋ a yia a kɛnu aŋ bula pu, “Ŋ yarida bi yugɛ. Bɛɛ nɛ tii ŋ bi mi wiaa laa dii?” 32Ba si mu juu liiŋ daboro-la dɛrɛ, pel-la kɛrɛ. 33Nialiŋ kala si hɛ liiŋ daboro-la tuɔŋ tuu kpirimi a chuɔlɛ Yesu aŋ bul, “Wutitii, ŋ nɛ ŋaa Wia Bie.”
Yesu vaarɛ nyanyal tiina Gɛnɛzarɛt lɛ
34Ŋii nɛ ba chol a ku yi taŋ kubala baa yirɛ Gɛnɛzarɛt. 35Ŋii nɛ nialiŋ si hɛ lee-la yie jiŋ Yesu. Ŋii nɛ ba mu paa ba nyanyal tiŋŋaa kala si hɛ tasi-la si golli Gɛnɛzarɛt a kaa kɔ Yesu teeŋ. 36Ba sulu duu leŋ di nialiŋ síi wiilu digi u gɛriŋ niipiniŋ lɛ. Di ba nɛ dige, ba yie duori.
15Yesu bul wiaa a tigɛ niaa naabalimaba woŋbiiŋ lɛ
1Ŋii nɛ Farisii tiŋŋaa dɔŋsuŋ ari Wia teniŋ kerichiba lii Jerusalɛm a kɔ Yesu teeŋ a piɛsu a bul, 2“Bɛɛ nɛ tii ŋ haritooroo chichei la naabalimaba kisinniŋ lɛ? Bɛɛ nɛ tii ba bi ba nisaa ka sɔŋ ŋii la naabalimaba si dagɛla aŋ didii kudiilee?” 3Ŋii nɛ Yesu ma piɛsɛba a bul, “Bɛɛ nɛ tii ma yie via Wia woŋbiiŋ aŋ tuto ma naabalimaba woŋbiiŋ? 4Wia bula di ma fifá ma nyimmaba ari ma naaŋba, a bira bul di nuu nɛ sii a bul wu-bɔŋ a tigɛ u nyimma ari u naaŋ lɛ, di ba kpu tiina. 5Ama ma-na daga ari nuu nɛ kɛŋ kuŋ a magɛ duu joŋo pɛ u nyimma koo u naaŋ lɛ, tiina mu a bula piba duu jaŋ joŋ ku-la pi Wia. 6U si ŋaa ŋii, u bira bi maga duu pɛ u nyimma ari u naaŋ lɛ. A tiŋ ŋii wiaa, ma via Wia niiŋ wiaa aŋ to ma naabalimaba woŋbiiŋ nɛ. 7Ma ŋaa kaŋfugi timma nɛ. Azaaya kiaa sima nɛ, wialiŋ u si bula a tigɛma lɛ. Azaaya fa ŋaa nii-la síi bul wiaa, Wia Diŋ-zɔŋ-la doluŋ lɛ nɛ. 8U fa si,
‘Wia si, niaa deeŋba kɛŋ niiŋ nɛ a pipimi zile,
ka ba tuɔŋ liimi.
9Ba yie chuɔlɛmi pɛi nɛ aa dagɛ nuhuobiine wɛniŋ aŋ bul di Wia nɛ bula.
Nuhuobiine wɛniŋ nɛ baa to aŋ via Wia niiŋ wiaa.’ ”
Kialiŋ si yie ŋaa nuhuobiine kɛŋ disinniŋ
10Ŋii nɛ Yesu yirɛ niaa ba kɔ. U bula piba a bul, “Má jegile nii woruŋ. 11U bi naga ku-la si yie to nuhuobiine niiŋ tuu nɛ yie ŋaa u kɛŋ disinniŋ, ama ku-la si yie to u niiŋ lii nɛ kɛŋ disinniŋ.” 12Ŋii nɛ Yesu haritooroo kɔ u teeŋ a bula pu a bul, “Ŋ jima ari ŋ chei Farisii timma-la tuɔŋ nɛ ŋ si bul ŋii?” 13Ŋii nɛ u bula piba a bul, “Tia-la kala mi Nyimma si hɛ Wia-jaŋ si yie bi chɔŋsɔ, ba jaŋ kaa churo ta. 14Ma sí leŋe di ba wiaa wiima, ba ŋaa nyulimaa nɛ a laa nyulimaa sipaaŋ. Di nyulima nɛ saa kɛŋ u nyuluŋ dɔŋɔ daaŋ lɛ, ba kala balia jaŋ tuu buɔtuoŋ.” 15Ŋii nɛ Piita bul, “Dagɛla namaga-la bubuɔŋ.” 16Ŋii nɛ Yesu bul, “Ma ma ha bi wu-jimiŋ kɛnɛɛ? 17Ma bi wiiŋ deeŋ bubuɔŋ jiŋ? Kuŋ-na kala si juu nuhuobiine niiŋ, u yie juu u luoruŋ nɛ a bira to u yaraa lii. 18Ama wialiŋ si yie to ŋ niiŋ lii, ba yie lii ŋ tuɔŋ lɛ nɛ. Wiaa deeŋba nɛ yie ŋaa niaa kɛŋ disinniŋ. 19Ŋ tuɔŋ lɛ nɛ ŋ yie biinɛ wu-bɔŋŋɔɔ ŋaaniŋ a mu kpu niaa, a mu chɛ niaa haalaa, a ŋaa ba-chɔruŋ ari ha-chɔruŋ wu-ŋaalaa, aa gaa, aa nyia wiaa a tigɛ niaa lɛ, a chichei niaa yiriŋ. 20Wiaa deeŋba nɛ yie ŋaa niaa kɛŋ disinniŋ. Ama di nuu nɛ dii kiaa aŋ bi u nisiŋ sɔmɔ ari ma naabalimaba si dagɛ ŋii, ŋii bi jaŋ wuo ŋaa di tiina kɛŋ disinniŋ.”
Yesu vaarɛ Keenaŋ tiina
21Ŋii nɛ Yesu sii lee-la a mu Taya ari Saadɔŋ tiŋteeŋ. 22Di haal kubala si hɛ lee-la kɔ u teeŋ. U fa ŋaa Keenaŋ tiina nɛ. U si kɔ u teeŋ, ŋii nɛ u bul, “Mi Tiina Devit bii, fámi nennige. Jiŋsiŋ nɛ kɛŋ mi tolo. U nina hɛɛŋ woruŋ.” 23Ama Yesu bi wii-kala bula u teeŋ. Ŋii nɛ u haritooroo kɔ u teeŋ a bula pu duu leŋ di haal-la viiri, di u to ba hariŋ a ŋiŋaa goŋ nɛ. 24Ŋii nɛ Yesu bula piba a bul, “Wia tiŋmi di mi kɔ chɛ kɛsɛ piese-la si lɛlɛ nɛ Iziral tiŋŋaa duŋduŋ nɛ ŋii.” 25Ŋii nɛ haal-la ku tel u naasiŋ lɛ aŋ bul, “Mi Tiina, pɛmi lɛ.” 26Ŋii nɛ Yesu bula pu a bul, “Ŋ nɛ kɛŋ haŋbiisiŋ, ŋ bi jaŋ joŋ ba kudiilee a yuo pi vahiŋ.” 27Ŋii nɛ haal-la bul, “Mi Tiina, u ŋaa wutitii nɛ, ama vahi-la tiŋŋaa síi dii kialiŋ, kialiŋ si tel tiŋteeŋ nɛ, ba ma jaŋ paa didii.” 28Ŋii nɛ Yesu bula pu a bul, “Ŋ ŋaa haal-la si kɛŋ yarida kiŋkɛŋ nɛ. Wii-la ŋ síi chɛ, mi jaŋ ŋaa piŋ.” Bua-la titia lɛ u tolo-la duori.
Yesu vaarɛ niaa yugɛ
29Ŋii nɛ Yesu bira sii lee-la a to Galilii muga-la diiriŋ mu. U jil peeliŋ nyuŋ a hɔŋ dimɛ. 30Ŋii nɛ ni-daŋ kɔ u teeŋ a kɛŋ gbɛrikɛɛ ari nyulimaa ari taŋŋaa ari nyanyal tiŋŋaa dɔŋsuŋ a kaa kɔ bil Yesu naasiŋ lɛ. U vaarɛba. 31Ni-daŋ-la si na taŋŋaa di ba bul wiaa ari gbɛrikɛɛ síi vɛŋ, ari nyulimaa siaa di ba bira suro, u ŋaaba wu-kpuŋkpere. Ŋii nɛ ba didɛnnɛ Iziral tiŋŋaa Wia.
Yesu pi niaa bui banɛsɛ kudiilee
32Ŋii nɛ Yesu yirɛ u haritooroo a bula piba a bul, “Mi si beŋ niaa deeŋba, nennige kɛŋmi nɛ. Ba hɛ mi teeŋ tapulaa batori nɛ ŋla aŋ bi kudiilee na di ba dii. Mi bi sɛi di ba viiri di ba nɛ bi kuŋ-kala die. Di mi ŋaa ŋii, ba jaŋ mu yiegi woŋbiiŋ lɛ.” 33Ŋii nɛ u haritooroo piɛsu, “Ɛɛ nɛ la jaŋ ŋaa a na kudiilee di ni-daŋ-la kala dii giriŋ deeŋ tuɔŋ?” 34U piɛsɛba, “Boroboro baŋmɛɛ nɛ hɛ dimɛ?” Ba si, “Kiaa balipɛ nɛ ari cheŋfili-biisiŋ ma mua.” 35Ŋii nɛ u ŋaa nialiŋ tuu hɔŋ tiŋteeŋ. 36Ka u joŋ boroboroba-la balipɛ ari cheŋfilie-la a lɔllɛ Wia aŋ kaa chɔgɛ chɔgɛ a pi u haritooroo di ba laa kpaa ni-daŋ-la. Ba laa kpaaba. 37Nuu-kala dii a vɔgɛ. Ka ba paa ku-kaaŋ-biisiŋ a su̱ siŋsiŋ balipɛ. 38Nialiŋ fa si dii kialiŋ, ba yi baalaa bui banɛsɛ, ka haalaa ari haŋbiisiŋ ma hɛ dimɛ. 39Ŋii nɛ u ta ni-daŋ-la aŋ mu juu liiŋ daboro aŋ mu Magadaŋ tiŋteeŋ.
16Nialiŋ chɛ di Yesu ŋaa wu-magiliŋ
1Ŋii nɛ Farisii tiŋŋaa ari Sadusii tiŋŋaa dɔŋsuŋ kɔ Yesu teeŋ di ba magisu. Ba bula pu duu ŋaa wu-magiliŋ di ba na a jiŋ ari u dol-la lii Wia nɛ. 2Ŋii nɛ u bula piba a bul, “Di wia níi juu, ka ma na wii-muluŋ siiŋ duu fiɛsa, ma yie bul di leriŋ jaŋ fiɛlɛ. 3Chichuɔ-fiɛla maa, di leriŋ nɛ bire, ma yie bul ari duonuŋ jaŋ nii. Ma yie wuo beŋ wia nyuŋ a wuo jiŋ wii-la si jaŋ ŋaa, ama ma bi wuo jiŋ wialiŋ síi ŋaa dunia deeŋ lɛ lɛɛlɛ. 4Jiniŋ niaa ŋaa ni-bɔmɔ nɛ, ba bi Wia ka fá. Ma si di mi ŋaa wu-magiliŋ. Ai, mi bi ŋaa. Wu-magil-la ma síi chɛ, ma bi jaŋ wuo nau, see Wia fa si ŋaa a tigɛ Jona lɛ.” Ŋii nɛ Yesu leŋba aŋ viiri.
Yesu bul wiaa a tigɛ Farisii tiŋŋaa ari Sadusii tiŋŋaa wu-bulaa lɛ
5Yesu haritooro-la si juu liiŋ daboro a duoro chol fuoŋ cholo ŋii, ba yua ba bi kudiilee koro mu. 6Ŋii nɛ Yesu bula piba di ba pɔ ba titia lɛ woruŋ ari Farisii tiŋŋaa ari Sadusii tiŋŋaa, di ba nagɛ si-buruŋ ba si joŋo hɛ boroboro lɛ duu puɔrɛ. 7Ŋii nɛ ba suomo bula pipi dɔŋɔ, “La bi kudiilee koro kɔ, ŋii nɛ tii u bul wiiŋ deeŋ.” 8Ŋii nɛ Yesu jiŋ wii-la ba síi bul a bula piba, “Ma yarida bi yugɛ. Bɛɛ nɛ tii ma hɔnɔ vuurɛ ari ma bi kudiilee kɛnɛ? Ma ha bi wu-jimiŋ kɛnɛɛ? 9Ma ha bi wiaa bubuɔŋ jiŋ? Ma bi biina yi bua-la lɛ mi si joŋ boroboroba banɔŋ kaa chɔgɛ a pi niaa bui banɔŋ ba dii? Ba si die a vɔgɛ, siŋsiŋ baŋmɛɛ nɛ ma paa ku-kaanaa su̱? 10Aŋ ka boroboro balipɛ-la mi si kaa chɔgɛ a pi niaa bui banɛsɛ-laa? Ku-kaanaa siŋsiŋ baŋmɛɛ nɛ ma paa su̱? 11Bɛɛ nɛ ma biinɛ ari ma teeŋ nɛ mii bul kudiilee wiaa? Má pɔ ma titia lɛ ari Farisii tiŋŋaa ari Sadusii tiŋŋaa lɛ. Ba nagɛ si-buruŋ nɛ.” 12Ŋii nɛ u haritooroo jiŋ ari u bi si di ba pɔ ba titia lɛ ari si-buru-la ba si kaa hihɛ boroboro lɛ nɛ, ama u si ba pɔ ba titia lɛ Farisii tiŋŋaa ari Sadusii tiŋŋaa wu-bulaa lɛ nɛ.
Piita dagɛ nii-la Yesu si ŋaa
13Ŋii nɛ Yesu sii mu Sizariya, Filipa tiŋteeŋ. Ŋii nɛ u piɛsɛ u haritooro-la a bul, “Kubɛɛ nɛ niaa si di mi-na Nuhuobiine Bie ŋaa?” 14Ŋii nɛ ba bul, “Dɔŋsuŋ si di ŋ nɛ ŋaa Jɔɔŋ, Wia lii-foori-la. Dɔŋsuŋ ma si ŋ nɛ ŋaa Ilaaja. Dɔŋsuŋ ma si ŋ ŋaa Jɛrimaya, koo nii-la síi bul wiaa, Wia Diŋ-zɔŋ-la doluŋ lɛ dɔŋɔ nɛ.” 15Ŋii nɛ Yesu bira piɛsɛ u haritooro-la maa, “Ka ma maa, ma si mi ŋaa kubɛɛ nɛ?” 16Ŋii nɛ Saamɔŋ Piita bul, “Ŋ nɛ ŋaa Kirisito, Wia-la si weye Bie.” 17Ŋii nɛ Yesu bul, “Saamɔŋ, Jɔɔŋ bie, Wia jaŋ pɛŋ lɛ, wu-jimiŋ deeŋ u bi naga nuhuobiine nɛ piŋ. Mi Nyimma si hɛ Wia-jaŋ nɛ piŋ. 18Ŋii wiaa Piita, mi bulaa piŋ ari ŋ nagɛ buŋ nɛ. Buŋ-la nyuŋ nɛ mi jaŋ saa nialiŋ si laa mi wiaa dii dia. Suuŋ ma bi jaŋ wuo yigi dia-la lo. 19Mi jaŋ joŋ Wia kuorii-la boribiee piŋ. Wii-la ŋ si via dunia lɛ, ba jaŋ viau Wia-jaŋ maa. Wii-la ma ŋ si sɛyɛ dunia lɛ, ba ma jaŋ sɛyu Wia-jaŋ.” 20Ŋii nɛ Yesu bula pi u haritooro-la ari siifiɛsiŋ di ba sí bula pi nuu-kala ari u nɛ ŋaa Kirisito, nii-la Wia si liisa.
Yesu bul u hɛɛŋ naniŋ ari u suunuŋ wiaa
21A suomi bua-la lɛ Yesu chaasa bula pi u haritooroo a bul, “U maga di mi mu Jerusalɛm a na hɛɛŋ woruŋ Ju̱u tiŋŋaa nihiasiŋ ari nialiŋ si kpu pusuŋ pipi Wia kuhiasiŋ ari Wia teniŋ kerichiba nisiŋ lɛ. Ba jaŋ kpumi, ama mi jaŋ sii suuŋ lɛ tapulaa batori chɛɛŋ.” 22Ŋii nɛ Piita kɛnu kaa suusa lii a kpiau lɛ a bul, “Wia bi jaŋ sɛi, mi Tiina. Wii-la bi jaŋ kɔ duu ŋaaŋ lɛ.” 23Ŋii nɛ Yesu miira chaasɛ Piita a bula pu a bul, “Sitaani, mu dimɛ! Ŋŋ chɛ ŋ nyisɛmi di mi juu haachɛ lɛ nɛ. Wialiŋ ŋ síi bul, nuhuobiine woŋbiiŋ nɛ. Wia woŋbiiŋ dee.”
24Ŋii nɛ u bula pi u haritooroo a bul, “Di nuu-kala níi chɛ duu tomi, see duu via u titia woŋbiiŋ aŋ joŋ u daa-gɛsɛɛ baasɛ tapulii-na kala a to mi hariŋ. 25Nii-la kala síi chɛ duu laa u titia miisiŋ, u jaŋ joŋ u miisiŋ ta, ama nii-la si via u miisiŋ ta a tiŋ mi wiaa, u jaŋ sɛnɛ laa u miisiŋ. 26Di ŋ nɛ dii dunia kala aŋ bi miisiŋ kɛnɛ, bɛɛ kuŋ nyuurii nɛ ŋ na? Dunia deeŋ lɛ, bɛɛ kuŋ nɛ saa ŋ jaŋ wuo kaa yɔɔ ŋ miisiŋ? 27Mi-na Nuhuobiine Bie, mi jaŋ kɔ a chaanɛ ari mi Nyimma kuoruŋ. La di Wia tiŋdaaraa nɛ jaŋ kɔ. Di la nɛ kɔ, Wia jaŋ ti̱ŋ nuu-kala a magɛ ŋii u si tima. 28Wutitii nɛ, mi bulaa pima ari niaa dɔŋsuŋ hɛ dimɛ, ba bi jaŋ suu see di ba na mi-na Nuhuobiine Bie di mi kɔ ari mi kuorii-la.”
17Yesu birima
1Tapulaa balidu si ku bal, Yesu kɛŋ Piita ari Jeems ari u naaŋbie Jɔɔŋ, ba duŋduŋa a kaa mu peel-bal kubala nyuŋ. 2Ba beŋ ba sipaaŋ a na Yesu duu birima. U siaa kala tutul a nagɛ wii-pɔsuŋ síi tul ŋii. U gɛnniŋ ma pullɛ a tutul. 3Ŋii nɛ Moosis ari Ilaaja ku lii ba sipaaŋ. Ba china bubul wiaa Yesu teeŋ. 4Ŋii nɛ Piita bula pi Yesu a bul, “La Tiina, u ŋaa wu-zɔŋ nɛ ari la si hɛ daha. Di ŋ níi chɛ la jaŋ hɛ lɛŋŋɛɛ batori daha, di ŋ kɛŋ dɔŋɔ, di Moosis ma kɛŋ dɔŋɔ, di Ilaaja ma kɛŋ dɔŋɔ.” 5Piita ha fa síi bul wiaa ŋii di duoŋbiliŋbaaniŋ ku tɔba, ka yiikoro kubala lii duoŋbiliŋbaani-la tuɔŋ a bubul, “Mi Bii-chooluŋ nɛ ŋla. Mi tuɔŋ tɔrɛ u nyuŋ. Má jegile nii u teeŋ.” 6Yesu haritooro-la si nii nii-la yiikoro, fawulluŋ kɛŋba, ba tuu tel tiŋteeŋ. 7Ŋii nɛ Yesu kɔ ba teeŋ a digiba aŋ bula piba di ba sii aŋ sí fawulluŋ fá. 8Ba si sie, ba beŋ, ba bi nuu-kala na see Yesu duŋduŋa.
9Ba si lii peel-la nyuŋ ku tuu, Yesu bula piba a bul, “Mi bi chɛ di ma bul wii-la ma si naa a pi nuu-kala, see tapulii-la mi-na Nuhuobiine Bie si sii suuŋ lɛ.” 10Ŋii nɛ Yesu haritooro-la piɛsu a bul, “Bɛɛ nɛ tii Wia teniŋ kerichiba bul di Ilaaja nɛ laa sipaaŋ, aŋ ka di Wia Bie-na kɔ?” 11Ŋii nɛ Yesu bul, “Wutitii, Ilaaja jaŋ sɛnɛ laa sipaaŋ kɔ a kɛŋ kuŋ-kala wasa bil. 12Ama mi bulaa pima ari Ilaaja paala kɔ nɛ, ama niaa bi wuo jimu. Ba ŋaau ŋii kala ba síi chɛ. Ŋii titia nɛ ba ma jaŋ dɔgisɛ mi-na Nuhuobiine Bie.” 13Ŋii nɛ u haritooro-la jiŋ ari Jɔɔŋ Wia lii-foori-la wiaa nɛ u bul ŋii.
Yesu kiri jiŋ-bɔŋ bie lɛ
14Ŋii nɛ Yesu ari u haritooroo batori-la sii lii peel-la nyuŋ a ku tuu ni-daŋ-la teeŋ. Di baal kubala kɔ Yesu teeŋ a kpirimi u sipaaŋ 15aŋ bula pu a bul, “Mi Tiina, fá mi bie nennige, uu tel kpuŋkpusuŋ nɛ. Nyanyalii-la kɛnu nɛ woruŋ, u yie titel nyiniŋ koo liiŋ lɛ. 16Mi kɛnu kaa kɔ ŋ haritooroo teeŋ, ama ba bi wuo vaaru.” 17Ŋii nɛ Yesu bul, “Ma lɛɛlɛ niaa deeŋba, ma bi yarida kɛnɛ, ma ŋaa ni-bɔmɔ nɛ. Ɛɛ nɛ mi jaŋ nyalimɛ a dieni ma teeŋ?” Ŋii nɛ u bula pi baal-la duu kɛŋ u bile kɔ u teeŋ. 18Ŋii nɛ Yesu bul jiŋ-bɔŋ-la lɛ duu lii bile lɛ. Ŋii nɛ u lii. Bile guu duori. 19Ŋii nɛ Yesu haritooro-la kɔ u teeŋ a luɔra piɛsu a bul, “Bɛɛ nɛ tii la-na bi jiŋ-bɔŋ-la wuo kiri?” 20Ŋii nɛ Yesu bula piba a bul, “Ma yarida bi yugɛ, ŋii nɛ tii. Wutitii, mi bulaa pima, di ma yarida nɛ fa magɛ kuŋ biiŋ ba síi yirɛ masitad, ma fa jaŋ wuo bul peeliŋ lɛ duu sii daha a mu sɛmɛ dɔŋɔ. U jaŋ sii mu. Wii-kala tuo ma fa bi jaŋ wuo ŋaa. [ 21Ama Wia bi jaŋ pima doluŋ di ma wuo kikiri jiŋ-yiri deeŋba, see ma vɔɔ niiŋ aŋ pɛ chuchuɔlɛ Wia.]”
Yesu bira bul u suuŋ wiaa
22Ŋii nɛ Yesu ari u haritooroo kala ku hilimi Galilii lɛ. Ŋii nɛ u bula piba di ba jaŋ kɛŋ u-na Nuhuobiine Bie a hɛ niaa nisiŋ lɛ 23di ba kpuu, ama u hariŋ lɛ u jaŋ sii suuŋ lɛ tapulaa batori chɛɛŋ a kɛŋ miisiŋ. Yesu si bul ŋii, u haritooroo tuɔŋ chei.
Wia-dia time
24Yesu ari u haritooroo si kɔ Kapɛnam, nialiŋ síi laa Wia-dia time kɔ Piita teeŋ a piɛsu a bul, “Ma kuhiaŋ ka ti̱ŋ Wia-dia time nɛɛ?” 25Ŋii nɛ Piita bul duu ti̱ŋ nɛ. Piita si bul ŋii aŋ miira juu dia, Yesu laa sipaaŋ a piɛsu a bul, “Kubɛɛ nɛ ti̱ŋ moribiee koo laŋpoo a pipi dunia deeŋ kuoroo? U taŋ-la niaa koo nuhuɔraa nɛɛ? Bɛɛ nɛ ŋ biinɛ?” 26Ŋii nɛ Piita bul di nuhuɔraa nɛ. Yesu bira bul, “Ŋii-na u taŋ-la niaa bi kuŋ-kala ti̱ŋ. 27Ama la-na bi chɛ di la maasɛ niaa deeŋba, ŋii wiaa kɛŋ gbiaŋ tuu hɛ fuoŋ lɛ a kɛsɛ cheŋfilee. Gbiaŋ-la si kɛŋ cheŋfili-buŋbuŋ-la, kɛŋ u niiŋ suri. Ŋ jaŋ na moribiiŋ u niiŋ lɛ. Joŋ moribie-la a ti̱ŋ ma ari mi nyuŋ time.”
18Yesu dagɛ nii-la si yuga Wia kuorii-la tuɔŋ
1Yesu si bul ŋii a pi Piita dɛrɛ, u haritooroo kɔ u teeŋ a ku piɛsu a bul, “La tuɔŋ kubɛɛ nɛ kii u dɔŋɔ tiina Wia kuorii-la tuɔŋ?” 2Ŋii nɛ Yesu yirɛ bii-bie kubala a kii ba tutuɔbaaniŋ 3aŋ bula piba a bul, “Wutitii nɛ mi bulaa pima, see di ma kɛŋ ma titia muuri a nagɛ haŋbiisiŋ, di ŋii dee, ma bi jaŋ wuo juu Wia kuorii-la tuɔŋ. 4Nii-la si kɛŋ u titia muuri a nagɛ haŋbie, u nɛ ŋaa ma tuɔŋ kuhiaŋ Wia kuorii-la tuɔŋ. 5Di nuu nɛ kɛŋ bii-bie dɔŋɔ woruŋ a tiŋ mi wiaa, mi nɛ u kɛŋ woruŋ ŋii.
Yesu bul wiaa a tigɛ niaa si jaŋ leŋ di niaa juu haachɛ lɛ
6Nii-la kala si na haŋbiisi-la síi tomi dɔŋɔ a nyisu duu ŋaa wu-bɔmuŋ, u maga di ba joŋ nɔmuŋ a vɔɔ laalɛ u baŋŋa lɛ a joŋu yuo hɛ muga tuɔŋ uu nyua liiŋ u suu. Di ba nɛ ŋaa ŋii, u nɛ jaŋ kpia u si weye.
7U jaŋ lɔrɛ pi nialiŋ si jaŋ ŋaa di niaa juu haachɛ lɛ. U maga di wialiŋ ku bal. Ama nii-la si ŋaa ba juu haachɛ lɛ, u jaŋ na hɛɛŋ. 8Di ŋ nisiŋ koo ŋ naaŋ níi chɛ duu kɛniŋ hɛ haachɛ lɛ, kere ta. Ŋ si juu Wia kuorii-la tuɔŋ ari naa-kuuŋ koo na-kuuŋ, u nɛ kpia ŋ si jaŋ kɛŋ na-pilimee koo naa-pilimee a juu Wia nyiniŋ. 9Di ŋ siiŋ níi chɛ duu kɛniŋ hɛ haachɛ lɛ, liisa ta. Ŋ si jaŋ juu Wia kuorii-la tuɔŋ ari sii-togo, u nɛ kpia ba si joŋuŋ yuo hɛ Wia nyiniŋ ari sii-pilimee.”
Yesu magɛ namaga a mu tigɛ pie-lɛliŋ lɛ
10Ŋii nɛ Yesu bira si, “Má fiɛlɛ di ma sí haŋbiisiŋ deeŋba kuŋ-kala kaa gbesi. Mi bulaa pima di Wia ta u tiŋdaaraa nɛ di ba bibeŋba. Ba hɛ Wia-jaŋ bua-na kala lɛ, mi Nyimma si hɛ lee-la.[ 11Mi-na Nuhuobiine Bie kɔ di mi chɛ a laa nialiŋ si lɛlɛ nɛ a ta.”]
12Ŋii nɛ Yesu magɛ namaga a bul, “Nuu nɛ fa hɛ dimɛ a kɛŋ piesee zɔlɔ, ŋii nɛ ba tuɔŋ dɔŋɔ lɛl.” Ŋii nɛ Yesu piɛsɛ, “Ɛɛ nɛ ma biinɛ ari u jaŋ ŋaa? U bi jaŋ leŋ piesee mahiŋ banɛsɛ ari fii ari nibi-la a ta peelee nyuŋ aŋ lii gɔllɔ chichɛ pie-lɛlii-laa? 13Duu nɛ nau, mi jaŋ bula pima ari u tuɔŋ jaŋ tɔrɛ u pie-bala-la nyuŋ a kii piesee mahiŋ banɛsɛ ari fii ari nibi-la si bi lɛlɛ. 14Ŋii titia nɛ saa mi Nyimma si hɛ Wia-jaŋ bi chɛ di haŋbiisiŋ deeŋba kuŋ lɛl.”
Yesu dagɛ ŋii la si jaŋ ŋaa di la naaŋbie nɛ ŋaa wii a cheila lɛ
15Ŋii nɛ Yesu si, “Di ŋ naaŋbie nɛ ŋaa wii cheiŋ lɛ, mu a bula pu wii-la u si ŋaa chei, ama ŋaa ŋii ma duu duŋduŋa balia pɛgɛ. Di u nɛ jegile nii wii-la ŋ síi bul, ma di ŋ naaŋbie bira sima nɛ. 16Ama duu nɛ bi jegile nii ŋ teeŋ, kɛŋ nuu dɔŋ koo niaa balia pɛ ŋ titia lɛ di ma mu u teeŋ a bul wii-la u si ŋaa chei duu wasɛ. Ŋ si ŋaa ŋii, ŋ jaŋ kɛŋ niaa di ba ŋaa ŋ daŋsia. 17Ama di u nɛ via duu jegile nii ma teeŋ, ŋ-na bul wii-la pi nialiŋ kala si laa Yesu wiaa dii aa hilimi. Duu nɛ via duu jegile nii ba teeŋ maa, dɔgisu ari ŋ buu jiŋ a nagɛ nii-la si bi Wia jiŋ koo a nagɛ laŋpoo lilaaru nɛ.
Ŋ si via wii-la ari ŋ si sɛi wii-la
18Wutitii nɛ, mi bulaa pima ari wii-la ma si via dunia lɛ, ba jaŋ viau Wia-jaŋ maa. Wii-la ma ŋ si sɛi dunia lɛ, ba ma jaŋ sɛyu Wia-jaŋ. 19Mi jaŋ wasa bula pima ari ma niaa balia nɛ hɛ dimɛ a kɛŋ nii-bala a chuchuɔlɛ Wia a chichɛ kuŋ, mi Nyimma si hɛ Wia-jaŋ, u jaŋ joŋo pima. 20Lee-la niaa balia koo batori si hilime mi doluŋ lɛ, mi jaŋ hɛ ba teeŋ.”
Tiŋtinni-la si bi chimiŋ joŋo chɛ u dɔŋɔ tiina
21Ŋii nɛ Piita kɔ Yesu teeŋ a piɛsu a bul, “Mi Tiina, di mi naaŋbie nɛ ŋaa wii a cheimi lɛ, naaŋsiiŋ buŋmɛɛ nɛ mi jaŋ joŋo chɛu? Mi joŋo chɛu naaŋsiiŋ bulipɛ koo?” 22Ŋii nɛ Yesu bira bul, “Ai, naaŋsiiŋ bulipɛ duŋduŋa dee. Joŋo chɛu naaŋsiiŋ mahiŋ batori ari fii leree bulipɛ.”
23Ŋii nɛ Yesu magɛ namaga a kɛŋ Wia kuorii-la a kaa mimagisɛ kuoro ari u tiŋtinnaa a bul, “Kuoru kubala nɛ sie a chichɛ duu piɛsɛ u tiŋtinnaa u chiŋŋaa. 24U si suomo duu piɛsɛ, ba kɛŋ u tiŋtinna dɔŋɔ kɔ u teeŋ. U dii u chimiŋ siidi bui bui bui nɛ. 25U bi wuo ti̱ŋ. Ŋii nɛ u kuhiaŋ-la bul di ba kɛnu ari u haala ari u biiriŋ ari kialiŋ kala u si kɛnɛ a kaa mu yallɛ a ti̱ŋ chiŋ-la bua lɛ. 26Ŋii nɛ tiŋtinni-la tuu kpirimi u naadusuŋ nyuŋ a sulu, ‘Mi kuhiaŋ, ŋaa kenyiri. Mi jaŋ ti̱ŋ ŋ chimiŋ kala.’ 27U kuhiaŋ-la fáu nisusuŋ woruŋ a joŋ chiŋ-la chɛu a ŋaa u mu. 28Ŋii nɛ chiŋ tiina-la kuoru-la si joŋ chiŋ-la chɛu, u lii a ma na u tiŋtinni dɔŋɔ tiina si dii u chimiŋ siidi bui. U kɛŋ u gɛriŋ baŋŋa lɛ a bul duu ti̱ŋ u chimiŋ. 29U tiŋtinni-dɔŋ-la ma tuu kpirimi u naadusuŋ nyuŋ a sulu a bul, ‘Ŋaa kenyiri, mi jaŋ ti̱miŋ.’ 30U via aŋ kɛnu mu tɔ dia, aŋ bul see duu ti̱ŋ chiŋ-la. 31U tiŋtinni-dɔŋsuŋ si na wii-la u si ŋaa, ba tuɔŋ kala chei. Ba mu bula pi ba kuhiaŋ wii-la kala si ŋaa. 32Ŋii nɛ kuoru-la yiru a piɛsu a bul, ‘Ŋ-na tiŋtinna deeŋ, ŋ ŋaa ni-bɔŋ nɛ. Ŋ si sulmi, mi joŋ chiŋ-la kala ŋ si die a chɛŋ nɛ. 33Bɛɛ nɛ tii ŋ-na bi wuo fá ŋ dɔŋɔ tiina-la nennige ari mi si fáŋ nennige ŋii?’ 34Kuoru-la na baaniŋ woruŋ u nyuŋ a ŋaa ba kɛnu tɔ dia see duu ti̱ŋ chiŋ-la kala.” 35Ŋii nɛ Yesu si, “Di ma bi sɛi di ma joŋ ma dɔŋsuŋ tiŋŋaa haachɛba chɛba ari ma tuɔŋ kala, mi Nyimma Wia si hɛ Wia-jaŋ lɛ ma jaŋ dɔgisɛma ŋii.”
19Yesu dagɛ niaa di ba sí ba haalaa via
1Yesu si bul wiaa deeŋba dɛrɛ, u lii Galilii tiŋteeŋ a mu Judiya tiŋteeŋ a chol Jɔɔdaŋ fuo-la. 2Ni-daŋ bira to u hariŋ. Ŋii nɛ u vaarɛ nialiŋ síi wiilu dimɛ.
3Ŋii nɛ Farisii tiŋŋaa dɔŋsuŋ ma sii kɔ u teeŋ a chichɛ di ba magisu a piɛsu a bul, “Di ŋ kɛŋ wii a tigɛ ŋ haala lɛ a chichɛ ŋ viau, u kɛŋ woŋbii nɛɛ?” 4Yesu miira piɛsɛba, “Ma bi karima ari bua-la lɛ Wia si bugumo ŋaa dunia, nialiŋ u si ŋaa, ba fa ŋaa baal ari haal nɛɛ?” 5Yesu bira si, “Ŋii nɛ tii baal-la jaŋ leŋ u nyimma ari u naaŋ dia aŋ ka ba di u haala mɛrɛ dɔŋɔ lɛ. Niaa deeŋba balia jaŋ kɛŋ chal-bala. 6Ba bira bi jaŋ ŋaa niaa balia, see kubala. Nialiŋ saa Wia si kaa mɛrɛ dɔŋɔ lɛ, u bi maga di nuhuobiine kɛŋba pɔrɛ dɔŋɔ lɛ.” 7Ŋii nɛ u haritooro-la bira piɛsu wiiŋ deeŋ a bul, “Bɛɛ nɛ tii saa Moosis fa si di baala níi chɛ u via u haala, duu laa sipaaŋ a ŋmuŋsɛ teniŋ a pi haal-la aŋ-na viau?” 8Ŋii nɛ Yesu bira bula piba a bul, “Ma tuɔŋ dolie. Ŋii nɛ tii Moosis fa sɛi di ma via ma haalaa. Ama dunia di-suomuŋ, ba fa bi ŋii ŋaa. 9Mi bulaa pima, baala-na kala si via u haala aŋ bira jaa dɔŋɔ, u tiina juu haal-la haachɛ lɛ nɛ, see di haal-la ka ŋaa ha-chɔruŋ wu-ŋaalaa.”
10Ŋii nɛ Yesu haritooro-la bula pu ari ŋii-na nɛ hɛ dimɛ, u bi maga di nuu jaa haal. 11Ŋii nɛ Yesu miira bula piba a bul, “Wiiŋ deeŋ bi naga ari nuu-kala jaŋ wuo ŋaa. Nialiŋ Wia si joŋ doluŋ pa, ba duŋduŋa nɛ jaŋ wuo ŋaa ŋii. 12Wii-la si tii baalaa bi haalaa ka jaa, ba yuga nɛ. Ba lul dɔŋsuŋ, ba paala bi haalaa wuo piŋ. Dɔŋsuŋ ma, nuhuobiinee nɛ ŋaaba ŋii, dɔŋsuŋ ma bi haalaa jaa a tiŋ Wia kuorii-la wiaa. Nii-la si jaŋ wuo laa wiiŋ deeŋ dii, u sɛi.”
Yesu joŋ nisiŋ daŋ haŋbiisiŋ lɛ
13Ŋii nɛ niaa sii kɔ Yesu teeŋ a kɛŋ ba haŋbiisiŋ kaa kɔ duu joŋ u nisiŋ daŋba lɛ a chuɔlɛ Wia piba. Ŋii nɛ u haritooro-la kpiaba lɛ. 14Yesu si na ŋii, u bula piba a bul, “Má leŋ di haŋbiisi-la kɔ mi teeŋ. Ma síba kiru! Niaa deeŋba yiri nɛ hɛ Wia kuorii-la tuɔŋ.” 15Ŋii nɛ u joŋ u nisiŋ daŋba lɛ aŋ viiri.
Ku-kɛnni-la kɔ Yesu teeŋ
16Baal kubala nɛ ma sie a kɔ Yesu teeŋ. Baal-la kɛŋ kiaa kiŋkɛŋ. Ŋii nɛ u piɛsɛ Yesu a bul, “Mi kuhiaŋ, wu-zɔŋ bɛɛ nɛ mi jaŋ ŋaa a kɛŋ miisi-la si bi dɛrɛ?” 17Ŋii nɛ Yesu piɛsu a bul, “Bɛɛ nɛ tii ŋ piɛsɛmi wu-zɔmɔ-la ŋ si jaŋ ŋiŋaa wiaa? Ni-bala duŋduŋa nɛ zɔmɔ. Di ŋ níi chɛ di ŋ kɛŋ miisi-la si bi dɛrɛ, tuto wialiŋ Wia si leŋe ba ŋmuŋsa bil di maa to.” 18Ŋii nɛ baal-la piɛsu, “Wu-bɛɛba nɛ?” Ŋii nɛ Yesu si, “Sí niaa kpu, sí ŋ dɔŋɔ tiina haala chɛ, sí gaa, di ŋ ŋaa daŋsia wii lɛ, sí wiaa nyia pɛ. 19Fifá ŋ nyimma ari ŋ naaŋ, a cho ŋ dɔŋɔ tiina ari ŋ si cho ŋ titia ŋii.” 20Ŋii nɛ baal-la bula pi Yesu, “Mi kuhiaŋ, mi to wiaa deeŋba kala nɛ. Bɛɛ nɛ saa ka?” 21Ŋii nɛ Yesu bula pu, “Di ŋ níi chɛ ŋ ŋaa ni-zɔŋ a sí wii-kala kɛŋ, joŋ ŋ kiaa kala yallɛ a joŋ moribie-la a pi summoo aŋ ku tomi. Ŋ nɛ ŋaa ŋii, ŋ jaŋ kɛŋ kiaa Wia-jaŋ lɛ.” 22Yesu si bul ŋii, baal-la tuɔŋ chei, u sii viiri, bɛɛ wiaa u kɛŋ kiaa nɛ woruŋ.
23Ŋii nɛ Yesu bula pi u haritooro-la a bul, “Wutitii, mi bulaa pima, u ŋaa wu-duo nɛ ari nii-la si kɛŋ kiaa si jaŋ wuo juu Wia kuorii-la tuɔŋ. 24Mi bira bulaa pima, u bi hɛi ari buŋtaŋŋa si jaŋ wuo to gɛri-hɛmiŋ buɔŋ lii ari u si hɛyɛ ŋii nii-la si kɛŋ kiaa si jaŋ wuo juu Wia kuorii-la tuɔŋ.” 25U haritooro-la si nii wiaa deeŋba, ba faasa hiriki a piɛsɛ Yesu a bul, “U nɛ nagɛ ŋii, kubɛɛ nɛ saa Wia jaŋ laa ta?” 26Yesu miira beŋba aŋ bul, “Wii-la si jaŋ kperi nuhuobiine, u bi Wia wuo kperi. Wia wuo wii-kala ŋaa nɛ.” 27Ŋii nɛ Piita bula pu a bul, “Na, la-na leŋ la kuŋ-kala nɛ aŋ tuto ŋ hariŋ. Bɛɛ nɛ saa la jaŋ na?” 28Ŋii nɛ Yesu bula pi u haritooro-la a bul, “Wutitii nɛ mi bulaa pima, di dunia falii-la nɛ yie, mi-na Nuhuobiine Bie jaŋ hɔŋ mi kuori-kpasa nyuŋ Wia pulumuŋ tuɔŋ. Bua-la lɛ, ma haritooro-la fii ari balia-la si to mi hariŋ, ma ma jaŋ hɔŋ kuori-kpasinniŋ fii ari balia nyuŋ a bibeŋ Iziral ta-geŋtisiŋ fii ari balia-la a dii ba sariya. 29Bira nii-la kala si leŋ u diisiŋ koo u naaŋbiiriŋ koo u nyimma koo u naaŋ koo u biiriŋ koo u bagisiŋ a tiŋ mi wiaa, u tiina jaŋ bira na kiaa deeŋba naaŋsiiŋ zɔlɔ aŋ pɛ kɛŋ miisi-la si bi dɛrɛ. 30Ama kuhiasiŋ yuga si jaŋ birimɛ haŋbiisiŋ. Haŋbiisiŋ ma yuga si jaŋ birimɛ kuhiasiŋ.”
20Yesu magɛ namaga a tigɛ baga tiŋtinnaa lɛ
1Ŋii nɛ Yesu bira magɛ namaga a piba a bul di Wia kuorii-la nagɛ baal kubala si kɛŋ u baga nɛ chichuɔ-fiɛla. U lii chichɛ niaa di ba mu pɛrɛ u baga-la lɛ. 2Ba sɛi ari ba jaŋ mu pɛrɛ, ka u ti̱ŋba chɛ-bala time. Ŋii nɛ u leŋ ba mu u baga-la pipɛrɛ. 3U ku magɛ kerifi nibi, u bira lii a na niaa dɔŋsuŋ di ba chiŋ yɔbɔ tuɔŋ pɛi. Ba bi tiŋtimii kala ka tiŋ. 4Ŋii nɛ u bula piba di ba ma mu a pɛrɛ u baga-la lɛ, ka di u ti̱ŋba, duu jaŋ piba ŋii kala si maga. Ŋii nɛ ba ma mu. 5Kerifi fii ari balia yi, u bira lii a na niaa dɔŋsuŋ a ŋaa ba ma mu u baga-la. U bira lii kerifi batori bua-la lɛ a bira na niaa dɔŋsuŋ a ŋaa ba ma mu u baga-la. 6U bira ku kpagɛ kerifi banɔŋ, u bira lii yɔbɔ tuɔŋ a na niaa dɔŋsuŋ ma di ba ha chiŋ dimɛ. Ŋii nɛ u piɛsɛba, “Bɛɛ nɛ tii ma chiŋ daha pɛi chichuɔŋ ari wiihɛyɛ kala, ma bi tiŋtimii kala ka tiŋ?” 7Ŋii nɛ ba bula pu ari ba bi tiŋtiŋŋaa na di ba tiŋ. Ŋii nɛ u bula piba di ba ma mu a tiŋ u baga lɛ. Ba ma mu. 8Didaaniŋ si yie, ŋii nɛ baga-la tiina yirɛ nii-la síi beŋ u baga-la duu yirɛ nialiŋ si tiŋ u baga-la lɛ a ti̱ŋba, duu suomi nialiŋ si to hariŋ mu baga-la a ti̱ŋba aŋ-na mu yi nialiŋ si laa sipaaŋ mu baga-la. 9Nialiŋ si to hariŋ mu baga-la, u ti̱ŋba chɛ-bala time. 10Ŋii nɛ u si, ka nialiŋ si laa sipaaŋ mu baga-la, di ba ku laa ba time. Ba fa biina ari ba jaŋ laa kii haritooro-la, ama ba ti̱ŋba ma magɛ ŋii nɛ. 11Ba ma laa moribie-la aŋ gugurimɛ wiaa nii-la baga-la lɛ ba si pɛrɛ teeŋ. 12Ŋii nɛ ba bula pu a bul, “Niaa deeŋba si to hariŋ kɔ, ba tiŋ hawa kubala duŋduŋ nɛ, aŋ ka la-na tiŋ chichuɔŋ ari wiihɛyɛ kala, aŋ ka ŋ ti̱ŋla kala maga dɔŋɔ.” 13Ŋii nɛ baga-la tiina bula pi ba dɔŋɔ a bul, “Jegile nii, mi bima gura. Ma sɛyɛ ari ma jaŋ tiŋ di wia juu nɛ aŋ laa chɛ-bala time. 14Má laa ma moribiee a viiri. Mii chɛ di mi ti̱ŋ baalaa deeŋba si to hariŋ kɔ ŋii titia mi si ti̱ŋma nɛ. 15Mi bi woŋbiiŋ kɛnɛ di mi kɛŋ mi moribiee ti̱ŋ mi tuɔtɔrɛ wiaa? Koo ma yaraa bieru a tiŋ mi si kɛŋ zile wiaa nɛɛ?” 16Ŋii nɛ Yesu bula dɛrɛ, “Kuhiasiŋ jaŋ birimɛ haŋbiisiŋ, haŋbiisiŋ ma jaŋ birimɛ kuhiasiŋ.”
Yesu bul u suuŋ wiaa
17Yesu si bul ŋii di ba hɛ woŋbiiŋ lɛ nɛ aa mu Jerusalɛm. Ŋii nɛ u kɛŋ u haritooroo fii ari balia duŋduŋa a suusa lii a bula piba woŋbiiŋ lɛ, 18“Má jegili mi teeŋ. Laa mu Jerusalɛm nɛ. Di la nɛ yi dimɛ, ba jaŋ kɛŋ mi-na Nuhuobiine Bie a kaa mu pi nialiŋ si kpu pusuŋ pipi Wia kuhiasiŋ ari Wia teniŋ kerichiba. Ba jaŋ dii mi sariya a ŋaa di ba kpumi 19aŋ kɛŋmi kaa mu hɛ nialiŋ si bi Ju̱u tiŋŋaa ŋaa nisiŋ lɛ. Ba jaŋ mɔŋmi. Ba jaŋ viirɛmi maa aŋ kpaasɛmi mɛrɛ daa-gɛsɛɛ nyuŋ, ka di mi sii suuŋ lɛ tapulaa batori chɛɛŋ.”
Zɛbidii haala sul Yesu a chichɛ di-hɔnuŋ duu pi u biiriŋ balia
20Ŋii nɛ Zɛbidii haala kɛŋ u biiriŋ balia kɔ Yesu teeŋ a kpirimi u sipaaŋ aŋ sulu duu pɛu lɛ. 21Ŋii nɛ Yesu piɛsu, “Wu-bɛɛ nɛ ŋŋ chɛ di mi ŋaa piŋ?” Ŋii nɛ u bul, “Ŋ si jaŋ dii Wia kuorii-la a hɔŋ ŋ kuori-kpasa nyuŋ, leŋ di mi biiriŋ balia ŋaa ŋ bubuɔŋ huhɔnnɔɔ, di dɔŋɔ hɔŋ ŋ na-diiŋ, di dɔŋɔ ma hɔŋ ŋ na-gua.” 22Ŋii nɛ Yesu bula pi u biiriŋ a bul, “Ma bi jiŋ ku-la ma síi chɛ. Ma jaŋ wuo nyalima na hɛɛ-la mi si jaŋ na? Ma jaŋ wuo fo Wii-chuɔlɛ liiŋ ari ba si jaŋ fomi ŋii, koo?” Ba si, “Oo, la jaŋ wuo.” 23Ŋii nɛ Yesu bula piba a bul, “Wutitii nɛ ma bul. Hɛɛ-la mi si jaŋ na, u-na ma ma jaŋ na. Ama mi na-diiŋ ari mi na-gua huhɔnnɔ-la, mi dee bi jaŋ tuɔsɛba. Wia nɛ jaŋ liisɛba di ba hɔŋ dimɛ.” 24Yesu haritooroo fii-la si nii Jeems ari Jɔɔŋ si bul wii-la, ba na baaniŋ ba nyuŋ. 25Ŋii nɛ Yesu yirɛ u haritooroo kala. Ba mu u teeŋ. U bula piba a bul, “Ma jiŋ nialiŋ si bi Ju̱u tiŋŋaa ŋaa, ba hɔŋ niaa nyuŋ nɛ. Ba kuhiasiŋ ma kɛŋba doluŋ. 26Ama u bi maga di ma ŋiŋaa ŋii. Ma tuɔŋ nii-la síi chɛ u ŋaa ma kuhiaŋ, u maga duu nɛ tiŋ tiŋtiŋŋaa pipima. 27Ma tuɔŋ nii-la ma síi chɛ u ŋaa ma tuɔŋ kuoro, u maga duu nɛ ŋaa ma tuɔŋ yomo. 28Mi-na Nuhuobiine Bie, mi bi kɔ di mi chɛ niaa di ba tima pimi, mi kɔ di mi-na tima piba nɛ a suu a laa niaa miisaa yugɛ ta a piba.”
Yesu vaarɛ nyulimaa balia
29Yesu ari u haritooroo si lii Jɛrikɔ lɛ, ni-daŋ nɛ to ba hariŋ. 30Di nyulimaa balia hɔŋ woŋbiiŋ niiŋ a nii di Yesu níi bal. Ŋii nɛ ba faasa yirɛ a bula pu a bul, “Yesu, Devit nihii, fála nennige.” 31Ŋii nɛ ni-daŋ-la kpiaba lɛ di ba kɛŋ goŋ. Ama ba faasa yirɛ a kii ŋii a bul, “La Tiina, Devit nihii, fála nennige.” 32Ŋii nɛ Yesu chiŋ aŋ yirɛba a piɛsɛba, “Bɛɛ kuŋ nɛ ma chɛ mi ŋaa pima?” 33Ŋii nɛ ba bul, “La Tiina, laa chɛ di ŋ suri la siaa nɛ.” 34Ŋii nɛ Yesu fába nennige a digi ba siaa lɛ. Ba siaa guu suri, ba tuto u hariŋ.
21Yesu juu Jerusalɛm
Maak 11.1-11; Luuk 19.28-40; Jɔɔŋ 12.12-19
1Ŋii nɛ Yesu ari u haritooroo sii mu Jerusalɛm. Ba ku yi Bɛtifagi a ku yi peel kubala baa yirɛ Oliv. Ŋii nɛ Yesu liisɛ u haritooroo balia a tiŋba a bula piba a bul, “Má mu taŋ-la si hɛ ma sipaaŋ. 2Di ma nɛ mua, ma jaŋ na kakumo ari u bie di ba vɔbɔ a kii. Má puri a kaa kɔ pimi. 3Di nuu nɛ piɛsɛma, má bula pu ari ma Tiina níi chɛ. U jaŋ leŋ di ma kaa kɔ lima.” 4Wiiŋ deeŋ ŋaa di wii-la nii-la fa síi bul wiaa, Wia Diŋ-zɔŋ-la doluŋ lɛ ku ŋaa wutitii nɛ. 5U fa si,
“Má bulaa pi Zaayɔŋ niaa
di ba bee na, di ba kuoro níi kɔ ba teeŋ.
U kɛŋ u titia muuri nɛ a jil kakumo
a bira jil kakumo bie.”
6Ŋii nɛ Yesu haritooro-la mu a ŋaa wii-la Yesu si bula piba di ba ŋaa. 7Ba kɛŋ kakumo-la ari u bie kaa kɔ a joŋ ba gɛnniŋ daŋ kakumo-la ari u bie nyuŋ, Yesu jil. 8Ni-daŋ-la jesiŋ joŋ ba gɛnniŋ a jɛrɛ woŋbiiŋ lɛ, ka dɔŋsuŋ ma keri pipaariŋ a ma kaa jɛrɛ woŋbiiŋ lɛ. 9Ni-daŋ-la si laa Yesu sipaaŋ ari nialiŋ síi to u hariŋ suomo ŋiŋaa goŋ a bul, “Tabarikala Devit nihiŋ! Wia jaŋ pɛ nii-la síi kɔ la Tiina doluŋ lɛ. Má leŋ di la dɛnnɛ Wia!” 10Yesu si muu juu Jerusalɛm, taŋ-la kala zigili. Ŋii nɛ niaa piɛsɛ a bul, “Kubɛɛ nɛ ŋla?” 11Ŋii nɛ ni-daŋ-la bul, “Yesu si lii Nazarɛt si hɛ Galilii tiŋteeŋ lɛ, nii-la síi bul wiaa, Wia Diŋ-zɔŋ-la doluŋ lɛ, u nɛ ŋii.”
Yesu juu Wia-dia
Maak 11.15-19; Luuk 19.45-48; Jɔɔŋ 2.13-22
12Ŋii nɛ Yesu juu Wia-dia. Nialiŋ dɔŋsuŋ hɛ dimɛ a yiyallɛ kiaa, dɔŋsuŋ ma yuyɔɔ kiaa. Yesu kiriba kala ta ba lii. Baalaa ma hɛ dimɛ a yiyɛrɛ moribiee. Yesu ŋmoo ba teebulba lo. Baalaa dɔŋsuŋ ma yallɛ kokosuŋ. U ŋmoo ba ma kpasinniŋ a lo. 13Ŋii nɛ Yesu bula piba a bul, “Ba ŋmuŋsa di Wia si, u dia jaŋ ŋaa lee-la niaa si jaŋ chuchuɔlɛ Wia, aŋ ka ma-na miira kaa birimɛ gaari-dia.”
14Ŋii nɛ nyulimaa ari gbegisiŋ kɔ Yesu teeŋ Wia-dia lɛ. U vaarɛba. 15Ama nialiŋ si kpu pusuŋ pipi Wia kuhiasiŋ ari Wia teniŋ kerichiba si na wu-magila-la u síi ŋaa a bira na haŋbiisiŋ síi ŋaa goŋ ŋii Wia-dia lɛ, ba na baaniŋ. Haŋbiisi-la fa yirɛ, “Tabarikala Devit nihiŋ.” 16Ŋii nɛ nialiŋ si kpu pusuŋ pipi Wia ari Wia teniŋ kerichiba piɛsɛ Yesu a bul, “Ŋ nii wialiŋ ba síi bul nɛɛ?” Yesu bul, “Mi nia nɛ.” Ŋii nɛ Yesu ma piɛsɛba, “Ma bi Wia teniŋ karimaa? Ba ŋmuŋsɛ Wia teniŋ tuɔŋ a bul,
‘Wia jaŋ leŋ di bii-mulluŋ didɛnnɛ Wia.’ ”
17Ŋii nɛ Yesu leŋba aŋ sii mu Bɛtani a chua dimɛ.
Yesu kaliba hɛ tutogo lɛ
18Taŋ si pula, Yesu miira mu Jerusalɛm. U síi mu, losuŋ kɛnu woŋbiiŋ lɛ. 19U na tutogo duu chiŋ u sipaaŋ woŋbiiŋ niiŋ. U mu yi tutogo-la bubuɔŋ a wula beŋ di nɛnɛɛ tuo, see pipaariŋ. Ŋii nɛ u bul tia-la lɛ a bul, “A lii jiniŋ a kaa mumu, ŋ bira bi jaŋ nɛŋ.” Tia-la guu suu. 20U haritooroo si na wiiŋ deeŋ, u ŋaaba wu-kpuŋkpere. Ba pipiɛsɛ dɔŋɔ a bul, “Ɛɛ nɛ tia-la guu suu lima ŋii?” 21Ŋii nɛ Yesu bula piba a bul, “Wutitii nɛ mi bulaa pima, di ma nɛ kɛŋ yarida a bi tuɔsaa balia kɛnɛ, ma ma jaŋ wuo ŋaa wii-la si ŋaa tutogo-la lɛ. Ŋla ma duŋduŋa dee, ama ma jaŋ wuo paala bul peeliŋ deeŋ lɛ duu sii a mu tel muga tuɔŋ. U jaŋ ŋaa pima. 22Kialiŋ-na kala ma si chuɔlɛ Wia a susul, di ma nɛ kɛŋ yarida, ma jaŋ naba.”
Niaa piɛsɛ Yesu u doluŋ wiaa
23Ba si mu Jerusalɛm, Yesu mu juu Wia-dia. U si juu Wia-dia-la ŋii a didagɛ niaa, nialiŋ si kpu pusuŋ pipi Wia kuhiasiŋ ari Wia teniŋ kerichiba ari Ju̱u tiŋŋaa kuhiasiŋ, ba kala sii kɔ u teeŋ a piɛsu a bul, “Dol bɛɛ nɛ ŋ kɛŋ a ŋiŋaa wiaa deeŋba? Kubɛɛ nɛ piŋ doluŋ ŋ kaa ŋiŋaa ŋii?” 24Ŋii nɛ Yesu bula piba a bul, “Mi ma jaŋ piɛsɛma wu-bala. Di ma nɛ dagɛmi u bubuɔŋ, mi ma jaŋ dagɛma dol-la mi si kɛnɛ bubuɔŋ.” 25Ŋii nɛ u piɛsɛba a bul, “Jɔɔŋ, Wia lii-foori-la doluŋ, u lii nii nɛ? U lii Wia teeŋ nɛɛ koo u lii nuhuobiine teeŋ nɛɛ? Má dagɛmi.” Ba suomo kɛŋ wii-la lilɛrɛ dɔŋɔ lɛ aa bul, “Wu-bɛɛ nɛ laa chɛ di la bul? Di la nɛ bula pu a bul di Wia teeŋ nɛ u lii, u jaŋ piɛsɛla a bul, ‘Bɛɛ nɛ saa tii ma bi wialiŋ u si bula laa dii?’ 26Di la nɛ saa si u lii nuhuobiine teeŋ nɛ, fawulluŋ jaŋ kɛŋla a tiŋ ni-daŋ-la si chiŋ dimɛ wiaa. Niaa bula ari Jɔɔŋ fa sɛnɛ ŋaa nialiŋ síi bul wiaa, Wia Diŋ-zɔŋ-la doluŋ lɛ dɔŋɔ nɛ.” 27Ŋii nɛ ba bula pi Yesu a bul, “La bi jiŋ.” Ŋii nɛ Yesu ma bula piba a bul, “Tɔɔ, mi ma bi jaŋ dagɛma dol-la mi si kɛnɛ bubuɔŋ.”
28Ŋii nɛ Yesu magɛ namaga a pi nialiŋ si kpu pusuŋ pipi Wia kuhiasiŋ ari Ju̱u tiŋŋaa a bul, “Baal kubala nɛ hɛ dimɛ a kɛŋ haŋbolibiisiŋ balia. U sii mu u bii-hiaŋ teeŋ a bula pu a bul, ‘Mi bii, mu baga jiniŋ a tiŋ.’ 29Ŋii nɛ bile bul, ‘Mi bi jaŋ mu baga jiniŋ.’ U ŋii hariŋ lɛ, u tuɔŋ chei wii-la u si bula pi u nyimma lɛ aŋ sii mu baga-la. Ŋii nɛ ba nyimma bira mu a bul u bii-bie-la ma lɛ a bul duu mu baga. Ŋii nɛ bile bul duu jaŋ mu aŋ via. 30-31Haŋbiisiŋ deeŋba balia tuɔŋ, kubɛɛ nɛ to ba nyimma niiŋ lɛ? Bɛɛ nɛ ma biinɛ?” Ŋii nɛ ba bula pu di u bii-hiaŋ-la nɛ. Ŋii nɛ Yesu bula piba a bul, “Wutitii, mi bulaa pima ari laŋpoo lilaaraa ari jagumuloba jaŋ laa sipaaŋ ma lɛ a juu Wia kuorii-la tuɔŋ. 32Bɛɛ wiaa Jɔɔŋ Wia lii-foori-la kɔ a dagɛma woŋbii-titii-la nɛ ma si jaŋ to, aŋ ka ma bi u wiaa laa dii, ama laŋpoo lilaaraa ari jagumuloba, ba laa u wiaa dii. Ma si paala na ba si laa u wiaa dii ŋii, aŋ ka ma ha bi birima di ma laa u wiaa dii.”
Yesu magɛ namaga a tigɛ nialiŋ síi tiŋ tiŋtiŋŋaa baga lɛ
33Ŋii nɛ Yesu bira magɛ namaga dɔŋɔ a bul, “Baal kubala nɛ bil baga a chɔŋsɛ kiaa si kɛŋ nɛnɛɛ yugɛ a nagɛ chichuɛŋ. Ba yiyirɛ gireps. U saa ligɛ baga-la golli nɛ. U lu bua baga-la tuɔŋ di ba chagɛ tii-nɛnɛ-la liiŋ hihɛ. U ma saa lusuŋ nyuŋ dia a hɔnɔ pɔ. Ŋii nɛ u paa niaa a hɛ u baga-la tuɔŋ di ba titiŋ. Ka u mu taŋ dɔŋ. 34Tii-nɛnɛ-la biiniŋ si yie, u tiŋ u dia tiŋtinnaa di ba mu tiŋtinna-la teeŋ di ba mu laa tii-nɛnɛ-la kaa kɔ. Ba mu. 35Ba kɛŋ dɔŋɔ a ŋmobu, a kpu dɔŋɔ, a yagɛ dɔŋɔ ari tabiaa a kpuu. 36Ŋii nɛ u tiŋ niaa dɔŋsuŋ a wasa kii buŋbuŋ-la. Ba ŋaa ŋii titia nialiŋ ma lɛ. 37Ŋii hariŋ lɛ nɛ u tiŋ u bie. U biina duu bie nɛ mua, ba jaŋ zilu. U ma bira mu. 38Tiŋtinna-la si na bile, ba bula pi dɔŋɔ a bul, ‘Di baga-la tiina nɛ suba, bie deeŋ nɛ jaŋ dii u kiaa. Má kɔ di la kpuu. Di la nɛ kpuu, la nɛ jaŋ miira tii u kialiŋ.’ 39Ba kɛŋ bile a joŋu yuo ta baga-la hariŋ a kpuu.” 40Ŋii nɛ Yesu piɛsɛba, “Di baga-la tiina nɛ kɔ, ɛɛ nɛ u jaŋ ŋaa baga tiŋtinna-la lɛ?” 41Ŋii nɛ ba bula pu a bul, “U jaŋ kɔ a kpu ni-bɔmɔ-la aŋ joŋ baga-la a pi ni-tania. Di tii-nɛnɛɛ-la biiniŋ nɛ yi, ba jaŋ kɛŋ tii-nɛnɛ-la kaa mu pu.”
42Ŋii nɛ Yesu piɛsɛ nialiŋ si nii namaga-la, “Ma bi Wia teŋ-la karimaa? a mu yi lee-la ba si bul ŋla:
‘Tiebii-la dii-saaraa si via,
u nɛ miira ku ŋaa tiebii-duoŋ ba si joŋo bil dia geŋtine.
La Tiina Wia tiŋtiŋŋaa nɛ ŋii.
U ŋaala wu-kpuŋkpere nɛ.’ ”
43Ŋii nɛ Yesu bula pi nialiŋ a bul, “Wia jaŋ kɛŋ u kuorii-la laa ma teeŋ, a joŋo pi nialiŋ si jaŋ to Wia niiŋ woruŋ a ŋiŋaa wialiŋ si jaŋ dagɛ ari ba birima lii ba haachɛba lɛ nɛ. [ 44Nii-la si tel tiebii-la nyuŋ, u tiina jaŋ yɛrɛ muno muno. Di tiebii-la ma nɛ tel nuu-kala nyuŋ, u jaŋ yɛrɛ u tiina muno muno.]”
45Nialiŋ si kpu pusuŋ pipi Wia kuhiasiŋ ari Farisii tiŋŋaa nii Yesu si magɛ namaga-la a jiŋ ari ba wiaa nɛ u bubul ŋii. 46Ŋii nɛ ba wiwalimɛ di ba kɛnu kaa mu tɔ dia. Ama ba faa fá ni-daŋ-la si hɛ dimɛ, bɛɛ wiaa ni-daŋ-la joŋ Yesu ari u ŋaa nialiŋ síi bul wiaa, Wia Diŋ-zɔŋ-la doluŋ lɛ dɔŋɔ nɛ.
22Yesu magɛ namaga a tigɛ ha-jaari gbiele kudiilee lɛ
1Ŋii nɛ Yesu bira magɛ namaga dɔŋɔ a didagɛ niaa. 2U si, “Wia kuorii-la nagɛ kuoru kubala nɛ. U bie jaa haala. Ŋii nɛ u ŋaa ba gbigbieli ha-jaari gbiele a ŋaa ba yirɛ niaa di ba kɔ gbiele-la. 3Ba si ŋaa kudiile-la dɛrɛ, u tiŋ u tiŋtinnaa di ba mu yirɛ nialiŋ u si yira, ari ba ŋaa siri di ba gbieli gbiele-la nɛ. Ba si mu yirɛba, ba via. 4Ŋii nɛ u bira tiŋ u tiŋtinnaa dɔŋsuŋ di ba mu bula pi nialiŋ u si yira di ba kpu nɛ-belliŋ ari nɛ-niiniŋ kala nɛ a ŋaa kudiile-la dɛrɛ, di ba kɔ ha-jaari gbiele-la. 5Ŋii nɛ nialiŋ u si yira bira via di ba mu aŋ titiŋ ba tiŋtiŋŋaa. Dɔŋɔ sii mu u baga, dɔŋɔ ma sii mu u kiaa di-yalliŋ. 6Ka dɔŋsuŋ ma kɛsɛ kuoro dia tiŋtinna-la a ŋmooba aŋ kpuba. 7Ŋii nɛ kuoru-la na baaniŋ a ta u laali-yuoroo. Ba mu kpu nialiŋ si kpu u dia tiŋtinna-la aŋ nyigɛ ba taŋ kala. 8Ŋii nɛ u yirɛ u tiŋtinnaa dɔŋsuŋ a bira bula piba, ‘Mi gbiele kudiile-la ŋaa siri nɛ, ama nialiŋ mi si yira bi maga di ba kɔ gbiele-la. 9Má saa lii mu woŋbii-porunuŋ a yirɛ nialiŋ kala ma si na dimɛ a bula piba di ba kɔ a dii kudiile-la.’ 10Ŋii nɛ tiŋtinna-la lii woŋbii-porunu-la a yirɛ nialiŋ kala ba si na lee-la, ni-zɔŋŋɔɔ ari ni-bɔŋŋɔɔ kala. Ŋii nɛ ba kala ku juu su̱ dia-la lɛ ba fa síi gbieli gbiele-la.
11Ŋii nɛ kuoru-la juu duu na nialiŋ si kɔ a na baal kubala duu bi ha-jaari gbiele gɛriŋ laala. 12U piɛsu a bul, ‘Mi naŋdɔŋ, ɛɛ nɛ ŋ ŋaa ku juu daha aŋ bi ha-jaari gbiele gɛriŋ laala?’ Baal-la tɔrɛ u niiŋ. 13Ŋii nɛ kuoru-la bula pi u tiŋtinnaa a bul, ‘Má kɛŋ baala deeŋ a vɔɔ u nisaa ari u naasiŋ a joŋu yuo ta jeeŋ hariŋ birimiŋ tuɔŋ duu pina yiyel aŋ didiŋ u nyilaa.’ ” 14Ŋii nɛ Yesu bula dɛrɛ aŋ bul, “Ba yie yirɛ niaa yugɛ nɛ, ama ba tuɔŋ ba yie tuɔsɛ niaa baŋmɛnɛ nɛ.”
Ba bul laŋpoo ti̱miŋ wiaa
15Ŋii nɛ Farisii tiŋŋaa sii lii a vuurɛ ŋii ba si jaŋ magisɛ Yesu a bɛrɛ kɛnu ari wu-piɛsaa. Ŋii nɛ ba tiŋ ba haritooroo dɔŋsuŋ ari Hɛrɔd ma haritooroo dɔŋsuŋ di ba mu Yesu teeŋ. 16Ŋii nɛ ba kɔ u teeŋ a piɛsu a bul, “La kuhiaŋ, la jima di ŋ kɛŋ wutitii nɛ a didagɛ Wia tonuŋ woŋbii-titii-la. Ŋ sipaaŋ tuo nuu lɛ. Ŋ bi ni-bal síi ka fá. 17Saa bula pila ari u ŋaa woŋbii nɛɛ di la ti̱ŋ laŋpoo a pi Rom tiŋteeŋ kuori-baliŋ ba síi yirɛ Siiza? Ɛɛ nɛ ŋ ma biinɛ?” 18Yesu fa jiŋ ba tuɔbiiŋ-bɔmɔ-la nɛ a bula piba a bul, “Ma kaŋfugi timma! Bɛɛ nɛ tii maa magisɛmi? 19Má kɛŋ ma laŋpo-la moribiiŋ kaa kɔ di mi bee na.” 20Ba kɛŋ dɔŋɔ kaa kɔ. Ŋii nɛ u piɛsɛba, “Kubɛɛ nyuŋ nɛ hɛ dimɛ? Kubɛɛ yiriŋ ma nɛ ba tuuro hɛ moribii-la lɛ?” 21Ŋii nɛ ba bul di Siiza yiriŋ nɛ. U bula piba a bul, “Tɔɔ, má joŋ Rom tiŋteeŋ kuori-bal-la kiaa pu aŋ joŋ Wia ma kiaa pu.” 22Yesu si bul ŋii, u ŋaaba wu-kpuŋkpere ba sii viiri.
Ba piɛsɛ Yesu a tigɛ nialiŋ si suba lɛ.
23Chɛɛ-la titia nialiŋ dɔŋsuŋ ba síi yirɛ Sadusii tiŋŋaa, ba kɔ u teeŋ. Sadusii tiŋŋaa yie si di nuu nɛ suba, u bira bi sii. Ba piɛsu wiaa a bul, 24“La kuhiaŋ, Moosis fa si di baala nɛ jaa haala, di haal-la ari baal-la nɛ bi bii lula, aŋ ka di baal-la suu, u maga di u ŋaana joŋ yo-haal-la jaa nɛ. Di u lul biiriŋ pi u maala-la si suba, biiri-la jaŋ chiŋ u nyuŋ lɛ. 25Naaŋbiiriŋ balipɛ nɛ fa hɛ dimɛ. Ba kala ŋaa baalaa. Ba naaŋ kubala, ba nyimma kubala. Ba kuhiaŋ jaa haala. Ba di haal-la bi bii lula, aŋ ka u suu. U si suba, u ka haal-la a pi u ŋaana dɔŋɔ nɛ. 26Liamiŋ ma suu. Torimuŋ tiina ma joŋ haal-la jaa. U ma ŋii titia nɛ. Naaŋbiiri-la balipɛ kala nɛ jaa haal-la. U bi lula. 27Ŋii hariŋ lɛ nɛ haal-la ma titia suu. 28Tapulii-la niaa si jaŋ sii suuŋ lɛ, baalaa deeŋba balipɛ tuɔŋ, kubɛɛ nɛ jaŋ tii haal-la? Ba kala balipɛ nɛ jaau.”
29Ŋii nɛ Yesu bula piba a bul, “Ma bi Wia teniŋ jiŋ. Ma ma bi Wia doluŋ jiŋ. Ŋii nɛ tii ma yeŋŋi. 30Tapulii-la niaa si jaŋ sii suuŋ lɛ, baalaa bira bi jaŋ jaa haalaa, haalaa ma bira bi jaŋ jaa balaba. Ba kala jaŋ nagɛ Wia tiŋdaaraa si hɛ Wia-jaŋ lɛ.” 31Ŋii nɛ Yesu bula piba a bul, “Na ma piɛsɛmi nialiŋ si jaŋ sii suuŋ lɛ wiaa nɛ. Ma bi karimɛ wialiŋ Wia fa si bula pi niaa u teniŋ lɛɛ? 32U fa si duu nɛ ŋaa Abiraham Wia ari Aizik Wia ari Jekɔb kala Wia. (Bua-la lɛ u si bul ŋii di Abiraham ari Aizik ari Jekɔb fa suba nɛ.) Wiaa deeŋba u si bula, ba bubuɔŋ nɛ di Abiraham ari Aizik ari Jekɔb bira sii suuŋ lɛ nɛ a hɛ Wia kuorii-la tuɔŋ. Wia bi jaŋ wuo ŋaa nialiŋ si suba Wia, u ŋaa ni-weyee Wia nɛ.” 33Ni-daŋ-la si nii ŋii u síi dagɛ niaa, u ŋaaba wu-kpuŋkpere.
Wialiŋ si maga di la ŋiŋaa, ba tuɔŋ wu-baliŋ
34Farisii tiŋŋaa si nia ari Yesu bul wiaa lo Sadusii tiŋŋaa ba ŋaa fuii, ba kala ku pɛ dɔŋɔ lɛ. 35Ŋii nɛ Wia teniŋ kerichiba dɔŋɔ wiwalimɛ duu magisɛ Yesu a pipiɛsu wiaa. 36U piɛsɛ Yesu a bul, “Kuhiaŋ, wialiŋ Wia si dagɛ niaa baa to, kubɛɛ nɛ ŋaa ba tuɔŋ siifiaŋ wiiŋ?” 37Ŋii nɛ Yesu bul, “‘Kɛŋ ŋ tuɔŋ kala ari ŋ tuɔbiinaa kala ari ŋ wii-wii-kala a cho ŋ Tiina Wia.’ 38Wialiŋ Wia si dagɛ niaa baa to, ba tuɔŋ wu-baliŋ ari ba tuɔŋ buŋbuŋ nɛ ŋii ari ba tuɔŋ siifiaŋ wiiŋ nɛ ŋii. 39Wu-liamiŋ ma nɛ ŋla: ‘Cho ŋ dɔŋɔ tiina ari ŋ si cho ŋ titia ŋii.’ 40Wialiŋ Moosis fa si ŋmuŋsa bil di niaa tuto ari wialiŋ kala nialiŋ síi bul wiaa, Wia Diŋ-zɔŋ-la doluŋ lɛ, ba kala lii wiaa deeŋba baliamiŋ tuɔŋ nɛ.”
Ba piɛsɛ nii-la Wia si liisa wiaa.
41Farisii tiŋŋaa ha si hilimi ŋii, Yesu ma piɛsɛba a bul, 42“Bɛɛ nɛ ma biinɛ Kirisito, nii-la Wia si liisa wiaa? Kubɛɛ doho nuu nɛ u ŋaa?” Ŋii nɛ ba bul duu ŋaa Devit doho nuu nɛ. 43Ŋii nɛ Yesu bira piɛsɛba a bul, “Bɛɛ nɛ saa tii Wia Diŋ-zɔŋ-la fa dagɛ Devit duu kɛnu yirɛ u Tiina? 44Ŋla nɛ u bul:
‘Mi Tiina Wia bula pi mi Tiina
duu hɔŋ u sɛmɛ, ni-duoŋ di-hɔnuŋ,
see duu yuo dii u diŋdɔŋŋɔɔ kala dɛrɛ.’
45Devit titia si yirɛ nia deeŋ u Tiina, ɛɛ nɛ saa u jaŋ wuo ŋaa u nihiŋ duŋduŋa?” 46Yesu si bul ŋii, nuu-kala bira bi wii wuo bul. A chiŋ tapulii-la kala a kaa mu, nuu-kala ma bira bi nyu-duoŋ kɛnɛ duu piɛsu wii-kala.
23Yesu bul wiaa, Wia teniŋ kerichiba ari Farisii tiŋŋaa teeŋ
Maak 12.38-40; Luuk 11.39-44, 46, 52; 20.45-47
1Ŋii nɛ Yesu bula pi ni-daŋ-la ari u haritooroo a bul, 2“Wia teniŋ kerichiba-la ari Farisii timma-la, ba nɛ ŋaa nialiŋ síi dagɛ wialiŋ Moosis fa si bile di niaa tuto. 3Ŋii wiaa ma maga di ma to wialiŋ kala ba si bula pima di ma ŋaa, ama ma sí ba wu-ŋaalaa chesu, bɛɛ wiaa ba titia bi wialiŋ ba síi dagu ka to. 4Ba yie vɔɔ chugi-yuŋoo nɛ a kaa chuŋ niaa, ama ba titia bi chɛ di ba pɛba lɛ a laa chuga-la. 5Ba yie ŋaa wii-kala di niaa naba nɛ. Ba yie ŋmuŋsɛ Wia niiŋ wiaa a hɛ teŋ-jalaa lɛ a kaa vuvɔɔ ba gɛnniŋ nisaa lɛ ari ba nyuŋ-chuuluŋ lɛ aŋ leŋ ba gɛnniŋ juɔsaa ma duomi duomi. 6Di niaa nɛ yirɛba di ba ku dii kiaa, ba cho di ba hɔŋ ni-balaa di-hɔnɔɔ. Ba nɛ juu Wii-chuɔlɛ diisiŋ maa, ba cho di ba hɔŋ ni-balaa di-hɔnɔɔ. 7Ba yie chichɛ di niaa chuchuɔlɛba aŋ jujoŋba jirima niaa tuɔŋ aŋ yiyirɛba kerichiba. 8Ama ma-na sí leŋe di niaa kɛŋma kaa yirɛ kerichiba. Ma kala ŋaa naaŋbiiriŋ nɛ. Ma kala kerichi ŋaa kubala nɛ. 9U saa bi maga di ma yirɛ nuu-kala ma nyimma dunia deeŋ lɛ, bɛɛ wiaa ma Nyimma ŋaa kubala nɛ a hɛ Wia-jaŋ. 10Ma bira sí nuu-kala yirɛ ma kuhiaŋ, bɛɛ wiaa ma kuhiaŋ nɛ ŋaa Kirisito, nii-la Wia si liisa. 11U maga di ma tuɔŋ kuhiaŋ nɛ birimɛ haŋbie a tiŋ tiŋtiŋŋaa pipima. 12Nii-la kala síi bigisi u titia lɛ, Wia jaŋ kɛnu muuri, ka nii-la ma si kɛŋ u titia muuri, Wia jaŋ ŋaa duu yugɛ.
13Ma Wia teniŋ kerichiba ari ma Farisii tiŋŋaa, ma kaŋfugi timma-la, ma jaŋ na hɛɛŋ. Ma kɛŋ Wia kuorii-la dia-boro yagɛ nɛ di niaa sí juu, bɛɛ wiaa ma titia bi chɛ di ma juu, aŋ bira pɔ di nialiŋ síi walimɛ di ba juu, di ba ma sí juu. [ 14Ma Wia teniŋ kerichiba-la ari ma Farisii timma-la, ma kaŋfugi timma-la, ma jaŋ na hɛɛŋ. Ma yie kɛŋ yo-haalaa kiaa laa didii a yie fugo chuɔlɛ Wia didieni. Bua-la lɛ Wia si jaŋ dii ma sariya, ma nɛ jaŋ na hɛɛŋ a kii nuu-kala.]
15-16Ma Wia teniŋ kerichiba ari ma Farisii tiŋŋaa, ma kaŋfugi timma-la, ma jaŋ na hɛɛŋ. Ma yie sii a duori liiŋ a mu tiŋteyee dɔŋsuŋ a bul Wia wiaa dimɛ. Di ni-bala nɛ laa dii, ma yie leŋ u wasa bɔŋ a nagɛ ma si nagɛ ŋii nɛ. Wia ma jaŋ joŋu hɛ nyiniŋ lɛ ari u si jaŋ joŋma hɛ ŋii. Ma nyuluŋ sipaa-laaraa, ma jaŋ na hɛɛŋ. Ma yie bul, ‘Di nuu nɛ ŋmiɛsɛ Wia-dia, u bi ŋmiaŋ ŋaa, ama duu nɛ ŋmiɛsɛ sɛlimɛ kialiŋ si hɛ Wia-dia tuɔŋ, u chaasa ŋmiɛsɛ ŋmiaŋ nɛ.’ 17Ma nyuluŋ-tɔɔ nɛ! Sɛlimɛ kialiŋ si hɛ Wia-dia tuɔŋ ari dia-la si ŋaa sɛlimɛ-la bi disinniŋ kɛnɛ, deeŋba balia tuɔŋ kubɛɛ nɛ yuga? 18Ma bira bula di nuu nɛ ŋmiɛsɛ koru-la lɛ ba si kpu pusuŋ pipi Wia, u bi chaasa ŋmiɛsɛ ŋmiaŋ, ama duu nɛ ŋmiɛsɛ ku-la ba si yie joŋo daŋ koru-la nyuŋ a pi Wia, u chaasa ŋmiɛsɛ ŋmiaŋ nɛ. 19Ma nyulimaa, ku-la ba si yie joŋo daŋ koru-la nyuŋ ari koru-la si ŋaa di ku-la bi disinniŋ kɛnɛ, kiaa deeŋba balia tuɔŋ kubɛɛ nɛ yuga? 20Ŋii wiaa di nuu nɛ ŋmiɛsɛ koru-la lɛ ba si yie kpu pusuŋ pipi Wia, u yie ŋmiɛsɛ ba di ku-la kala nɛ ba si yie joŋo daŋ u nyuŋ a pi Wia. 21Di nuu nɛ bira ŋmiɛsɛ Wia-dia, u ŋmiɛsɛ Wia dia-la ari Wia kala nɛ, bɛɛ wiaa Wia hɛ dia-la lɛ nɛ. 22Di nuu nɛ bira ŋmiɛsɛ Wia-jaŋ, u ŋmiɛsɛ Wia kuori-kpasa-la ari nii-la si hɔŋ u lɛ ma nɛ.
23Ma Wia teniŋ kerichiba ari ma Farisii tiŋŋaa, ma kaŋfugi timma-la, ma jaŋ na hɛɛŋ. Di ma jaa pipaari-la suɔra si sima, ari pipaari-la si hɛyɛ, ari pipaa-diilee, ma yie kɛŋba kala kaa kpaa leree fii fii a joŋ ba kuŋ-kala leriŋ dɔŋɔ a pi Wia aŋ via di ma to siifiaŋ wialiŋ Moosis fa si bile pima di ma tuto. Ba nɛ ŋla: Má to wutitii woŋbiiŋ a fá niaa nennige a laa Wia dii. U maga di ma kpaa ma kialiŋ leree fii fii nɛ a joŋ kubala pi Wia, ama u bi maga di ma via wutitii woŋbiiŋ. 24Ma nyuluŋ sipaa-laaraa! Ma yie chuori ma siniŋ a liisɛ naŋchuɔsuŋ kala ta aŋ bi buŋtaŋŋaba na aŋ liliŋ.
25Ma Wia teniŋ kerichiba ari ma Farisii tiŋŋaa, ma kaŋfugi timma-la, ma jaŋ na hɛɛŋ. Ma yie chɛsɛ ma nyunyualusuŋ ari ma gbaŋsiŋ hariŋ woruŋ di ba zɔŋ aŋ bi ba tuɔŋ ka tiisi, ka ba tuɔŋ kala birisi. Ma nagɛ nyunyualuŋ ari gbaŋsiŋ deeŋba nɛ. Ma yaraa nɛ zɔmɔ, ama ma tuɔŋ lɛ ma to ma tuɔtɔruŋ lɛ a gigaa niaa kiaa. 26Ma nyuluŋ Farisii tiŋŋaa, má laa sipaaŋ tiisi ma nyunyualuŋ tuɔŋ aŋ-na tiisi hariŋ ma duu zɔŋ.
27Ma Wia teniŋ kerichiba ari ma Farisii tiŋŋaa, ma kaŋfugi timma-la, ma jaŋ na hɛɛŋ. Ma nagɛ vaamaa ba si kɛŋ tuɔruŋ bugɛ nɛ. Ba hariŋ zɔŋ, aŋ ka ba tuɔŋ kala su̱ ari haŋgbelee ari ni-suunuŋ. 28Ŋii titia nɛ ma ma nagɛ niaa teeŋ. Di ba nama, ba yie biinɛ di ma ŋaa ni-zɔmɔ nɛ, ka ma tuɔŋ su̱ ari wu-bɔŋŋɔɔ ari kaŋfugi wu-ŋaalaa.
Yesu bul niaa dɔgisuŋ wiaa.
29Ma Wia teniŋ kerichiba ari ma Farisii tiŋŋaa, ma jaŋ na hɛɛŋ. Ma kpu nialiŋ fa síi bul wiaa, Wia Diŋ-zɔŋ-la doluŋ lɛ, aŋ ka ma saa ba vaamaa. 30Ma si, ‘Di la nɛ fa hɛ dimɛ bua-la lɛ la naabalimaba fa si hɛ ba miisiŋ lɛ, la fa bi jaŋ ŋaa ŋii ba si ŋaa a kpu nialiŋ.’ 31Ama ma si yirɛba ma naabalimaba ŋii, ma sɛnɛ sɛi ari ma ŋaa nialiŋ si kpu nialiŋ fa síi bul wiaa, Wia Diŋ-zɔŋ-la doluŋ lɛ, ba doho niaa nɛ. 32Má saa mu a dɛrɛ wialiŋ ma naabalimaba fa si suomo a ŋiŋaa. 33Ma ni-bɔŋŋɔɔ ari ma ni-bɔŋŋɔɔ biiriŋ, ma biina ari ma jaŋ wuo fá kagɛ Wia nyiŋ-la lɛɛ? Ai. 34Ŋii wiaa, mi jaŋ bira tiŋ nialiŋ síi bul wiaa, Wia Diŋ-zɔŋ-la doluŋ lɛ ari wu-jinnaa ari kerichiba. Ma jaŋ kpu dɔŋsuŋ a kɛŋ dɔŋsuŋ kpaasa mɛrɛ daa-gɛsɛɛ nyuŋ, a viirɛ dɔŋsuŋ maa, ma Wii-chuɔlɛ diisiŋ lɛ, a to naasiŋ dɔgisɛ dɔŋsuŋ maa tasiŋ dɔŋsuŋ lɛ. 35Wia jaŋ dɔgisɛ jiniŋ niaa a tiŋ ba si kpu niaa, a chiŋ bua-la lɛ ba si kpu nialiŋ si bi wii cheye, a suomi Ebil lɛ a kaa kɔ bua-la lɛ ba si kpu Zekaraya, Berakia bie. Ba kpuu Wia-dia tuɔŋ a kpagɛ koru-la nyuŋ ba si yie nyigɛ pusuŋ pipi Wia nɛ. Ba cheeriŋ jaŋ hɛ ba nyuŋ. 36Wutitii nɛ mi bulaa pima, dɔgisunu-la Wia si jaŋ dɔgisɛ ni-kpuuraa deeŋba, u jaŋ joŋo dɔgisɛ jiniŋ niaa.
Yesu bul wiaa a tigɛ Jerusalɛm niaa lɛ
37Ma Jerusalɛm niaa, ma kpu nialiŋ síi bul wiaa, Wia Diŋ-zɔŋ-la doluŋ lɛ a joŋ tabiaa a yagɛ tiŋdaara-la Wia si tima di ba kɔ ma teeŋ. Naaŋsiiŋ yuga nɛ mi fa cho di mi chu tɔ ma niaa kala ari ji̱miŋ si yie chu tɔ u biiriŋ ŋii, ka ma bi sɛyɛ. 38Bee na, Wia jaŋ leŋ ma taŋ pima. 39Ma bira bi jaŋ nami see bua-la lɛ ma si jaŋ chuɔlɛmi a bul, ‘Wia jaŋ pɛ nii-la síi kɔ la Tiina Wia doluŋ lɛ.’ ”
24Yesu bul Wia-dia ŋmolonuŋ wiaa
1Ŋii nɛ Yesu sii lii Wia-dia-la lɛ a viiri. Ŋii nɛ u haritooroo kɔ a bula pu duu bee na Wia-dia-la si zɔmɔ ŋii, u jáŋ kala ma saa zɔmɔ ŋii nɛ. 2Ŋii nɛ Yesu si, “Oo, ma bee na u si zɔmɔ ŋii nɛ. Wutitii, mi bulaa pima, ba jaŋ ŋmoo jaŋ-la kala lo. Ba bi jaŋ leŋ di tiebii-bala ma ka daŋ u dɔŋɔ lɛ.”
Dɔgisuŋ ari wiwalimaa.
3Ŋii nɛ Yesu mu hɔŋ Oliv peel-la nyuŋ. U haritooroo luɔra kɔ u teeŋ a bira piɛsu a bul, “Bua bɛɛ lɛ nɛ wiaa deeŋba jaŋ ŋaa? Bɛɛ kiaa nɛ la jaŋ na a jiŋ bua-la lɛ ŋ si jaŋ kɔ, ari bua-la lɛ dunia si jaŋ dɛrɛ?” 4Ŋii nɛ Yesu bula piba a bul, “Má kɛŋ ma titia woruŋ di nuu-kala síma nyisu. 5Niaa jaŋ yugɛ a kɔ a joŋ mi yiriŋ hɛ ari ba nɛ ŋaa Kirisito, a nyisɛ niaa yugɛ. 6Ma jaŋ nii ari laaliŋ hɛ daha a hɛ di-bolii. Di ma nɛ ku nii ŋii, ma sí leŋe di ma bɔyɛ joŋ. Wiaa deeŋba kala jaŋ ŋaa bal, ama dunia didɛriŋ ha dee ŋii. 7Tiŋteeŋ dɔŋɔ niaa jaŋ sii a mu a yuo tiŋteeŋ dɔŋɔ niaa. Taŋ kuoro ari u niaa jaŋ sii giri a mu yuo kuoro dɔŋɔ ari u niaa. Losuŋ ma jaŋ juu. Tiŋteeŋ jaŋ zigili leree yugɛ. 8Hɛɛŋ di-suomuŋ nɛ ŋla.
9Ba jaŋ kɛsɛma a joŋma hɛ niaa nisiŋ lɛ di ba dɔgisɛma aŋ kpu ma dɔŋsuŋ. 10Tiŋtee dɔŋsuŋ niaa kala jaŋ bɛrɛma a tiŋ mi wiaa. Bua-la lɛ niaa jaŋ yugɛ a joŋ ba yarida ta, ba jaŋ joŋ dɔŋɔ yiyallɛ, a bɛrɛ dɔŋɔ maa. 11Nialiŋ si nyia wiaa a bul di baa bul wiaa, Wia Diŋ-zɔŋ-la doluŋ lɛ, ba jaŋ yugɛ a kɔ a nyisɛ niaa yugɛ. 12Wu-bɔŋŋɔɔ jaŋ purikɛ. A tiŋ ŋii wiaa niaa fa si cho niaa ŋii, ba chonu-la jaŋ dɛrɛ. 13Ama nii-la kala si nyalimɛ a mu dɛrɛ, Wia jaŋ laau ta. 14Ba jaŋ laa sipaaŋ bul Wia wu-zɔmɔ-la a tigɛ Wia kuorii-la lɛ lee-na kala di dunia nuu-kala nii, ka di dunia didɛriŋ-na yi.
Yesu bul wiaa a tigɛ ku-lɔru-la si jaŋ hɛ dimɛ
15Ma jaŋ na ku-lɔru-la, u wiaa Daniɛl fa si bula. Daniɛl fa ŋaa nii-la síi bul wiaa, Wia Diŋ-zɔŋ-la doluŋ lɛ nɛ. Ba jaŋ joŋ ku-la bil Wia-dia lɛ, lee-la si bi disinniŋ kɛnɛ (lee-la nii-la si kɛŋ disinniŋ si bi maga duu mu). Ma nialiŋ si karimɛ wiaa deeŋba, ma jaŋ jiŋ ba bubuɔsaa. 16Di ma na ŋii, má leŋ di nialiŋ si hɛ Judiya lɛ, di ba fá jil peelee nyuŋ a faa. 17Di nuu nɛ hɛ u lusuŋ nyuŋ a nii wiaa deeŋba, di u nɛ ku tuu, duu sí u dia juu a chichɛ duu paa u kiaa dia lɛ. 18Di nuu-kala nɛ hɛ u baga lɛ a nii wiaa deeŋba, duu sí miira mu dia a chichɛ duu paa u gɛnniŋ. 19Nialiŋ si kɛŋ luoroo ari nialiŋ si nɔgɛ biiriŋ, oi, ba jaŋ na hɛɛŋ woruŋ. 20Má sul Wia di wiiŋ deeŋ sí yibiiniŋ koo chɛ-wiesiŋ ŋaa. 21Wia si ŋaa dunia a kuu lii jiniŋ, nuu-kala ha bi hɛɛ-yiri deeŋ na a nagɛ ŋii, ba bira bi jaŋ na hɛɛŋ ŋii a kaa mu wuu. 22Di Wia fa bi tapulia-la kere ta, ni-bala ma fa bi jaŋ ka. Ama nialiŋ Wia si liisa di baa tou, ba wiaa nɛ tii u keri tapulia-la ta. 23Di nuu-kala nɛ bula piŋ di ŋ beŋ daha a na Kirisito-la, koo di ŋ beŋ dimɛ a nau, síu yarida ŋaa. 24Niaa dɔŋsuŋ jaŋ sii fugo bul di ba nɛ ŋaa Kirisito, nii-la Wia si liisa. Dɔŋsuŋ ma jaŋ sii fugo bul di ba ŋaa nialiŋ síi bul wiaa, Wia Diŋ-zɔŋ-la doluŋ lɛ nɛ. Ba jaŋ ŋaa wu-magilaa ari wu-kpuŋkperisiŋ kala a chichɛ di ba nyisɛ nialiŋ Wia si liisa di baa toba. 25Wiaa deeŋba kala mi laa sipaaŋ bula pima nɛ, ka di bua-la-na yi. 26Má bee na, di niaa nɛ bula pima ari nii-la Wia si liisa nɛ hɛ giri-bine tuɔŋ, ma sí dimɛ mu, koo di ba nɛ bula pima ari u nɛ faa daha, ma sí laa dii, 27bɛɛ wiaa bua-la lɛ mi-na Nuhuobiine Bie si jaŋ miira kɔ, u jaŋ nagɛ duonuŋ si ligisa, pulumuŋ chaanɛ wia nyuŋ ŋii a lii wii-pɔsuŋ a tuu wii-juuluŋ. 28Lee-la kala ku-pua si pina, duunoo ma yie hihilimi nɛ.”
Nuhuobiine Bie kɔɔnuŋ wiaa
29Ŋii nɛ Yesu bira bula piba a bul, “Tapulia-la hɛɛŋ deeŋ si jaŋ dɛrɛ, u bira bi jaŋ dieni, di taŋ nɛ pula maa, leriŋ jaŋ biri, chɛnɛ ma bira bi jaŋ pɔsɛ. Chɛŋwulaa jaŋ lii wia nyuŋ ku tuu titel. Ba jaŋ kiri wia nyuŋ kialiŋ kala si kɛŋ doluŋ di ba lii ba leree. 30Ŋii nɛ ma jaŋ na mi-na Nuhuobiine Bie magiliŋ wia nyuŋ. Di dunia niaa nɛ nau, ba kala jaŋ yel. Ŋii lɛ nɛ ma jaŋ na mi-na Nuhuobiine Bie, di mi to duoŋbiliŋbaanaa tuɔŋ ku tuu. Mi jaŋ kɛŋ doluŋ yugɛ a chaanɛ. 31Ŋii nɛ ba jaŋ ŋmuu nyil-baliŋ, a tiŋ Wia tiŋdaaraa di ba mu dunia sɛmɛ-na kala a kɛŋ nialiŋ kala Wia si liisa di baa tou a hilimi.
Yesu bul tutogo wiaa
32Di ma na sɔjaamiŋ nɛ kuu tɔsɛ, ma jima ari liŋbaŋa yie nɛ. 33Namaga deeŋ dagɛma wu-jimiŋ nɛ. Di ma na wiaa deeŋba kala di baa ŋaa, ma jiŋ di mi-na Nuhuobiine Bie kpaga nɛ. 34Wutitii mi bulaa pima, ma lɛɛlɛ niaa deeŋba si hɛ miisiŋ lɛ bi jaŋ suu, ka wiaa deeŋba ŋaa bal. 35Wia nyuŋ ari tiŋteeŋ kala jaŋ dɛrɛ, ama wialiŋ mi si bula bi jaŋ lɛl.
Yesu bul duu jaŋ kɔ bua-la lɛ la si buu yiɛlɛ
Maak 13.32-37; Luuk 17.26-30, 34-36
36Ama nuu-kala bi jaŋ jiŋ chɛɛ-la wiaa deeŋba si jaŋ ŋaa. Wia tiŋdaaraa si hɛ Wia-jaŋ ma paala bi jaŋ jiŋ, see mi Nyimma duŋduŋa. 37Bua-la lɛ mi-na Nuhuobiine Bie si jaŋ miira kɔ, u jaŋ nagɛ bua-la lɛ Nowa fa si hɛ u miisiŋ lɛ nɛ. 38Ka di duonuŋ nii a su̱ dunia, nialiŋ dii kudiilee a nyunyua siniŋ. Baalaa ari haalaa ma jijaa dɔŋɔ a mu yi tapulii-la Nowa fa si juu liiŋ daboro-la tuɔŋ. 39Ba fa bi jiŋ wii-la kala si ŋaa see bua-la lɛ lii-la si ku pɛllɛ paa ba kala, ba suu. Ŋii titia nɛ jaŋ ŋaa bua-la lɛ mi-na Nuhuobiine Bie si jaŋ kɔ. 40Bua-la lɛ baalaa balia jaŋ pipɛrɛ baga lɛ. Wia jaŋ joŋ dɔŋɔ aŋ leŋ dɔŋɔ ta. 41Haalaa balia ma jaŋ nunɔŋ munuŋ nɔmuŋ lɛ. Wia jaŋ joŋ dɔŋɔ aŋ leŋ dɔŋɔ ta. 42Má saa kɛŋ ma titia woruŋ, bɛɛ wiaa ma bi jiŋ tapulii-la ma Tiina si jaŋ kɔ. 43Di nuu nɛ fa jiŋ bua-la lɛ gaara si jaŋ ku gaa u kiaa u dia lɛ, u fa jaŋ hɔnɔ pɔ u dia. U fa bi jaŋ piŋ doŋ. U jaŋ wei a pɔ di gaaru-la sí ku juu a gaa u kiaa. 44Má ma saa ŋaa siri, bɛɛ wiaa mi-na Nuhuobiine Bie jaŋ kɔ bua-la lɛ ma si buu yiɛlɛ.”
Nii-la si ŋaa tiŋtinni-titii ari nii-la si bi tiŋtinni-titii ŋaa
45Ŋii nɛ la Tiina Yesu miira piɛsɛba a bul, “Kubɛɛ nɛ saa ŋaa tiŋtinni-titii-la si jiŋ wiaa? U nɛ nii-la u kuhiaŋ si yie liisɛ duu bibeŋ u dia, aŋ pɛ pipi u tiŋtinni-dɔŋsuŋ ma kudiilee. 46Di tiŋtinni-la ŋaa wialiŋ u kuhiaŋ si dagu duu ŋaa, u tuɔŋ jaŋ tɔrɛ bua-la lɛ u kuhiaŋ-la si jaŋ miira kɔ. 47Wutitii, mi bulaa pima, u kuhiaŋ-la jaŋ joŋ u kiaa kala hɛ tiŋtinna deeŋ nisiŋ lɛ duu bibeŋ. 48Ama di tiŋtinni-bɔmɔ-la nɛ bula pi u titia ari u kuhiaŋ-la jaŋ dieni 49aŋ suomo ŋmuŋmoo u tiŋtinni-dɔŋsu-la, baalaa ari haalaa, aŋ faasa didii kudiilee a nyua siniŋ bubugi, 50duu ŋaa ŋii, u bi siri ŋaa gbɛrɛ u kuhiaŋ-la. U kuhiaŋ-la jaŋ kɔ tapulii-la lɛ u si bi yiɛla. 51U jaŋ dɔgisu woruŋ aŋ kɛnu kaa mu hɛ lee-la kaŋfugi timma-la si hɛ. Lee-la nɛ niaa jaŋ yel aŋ didiŋ ba nyilaa.”
25Yesu magɛ namaga a tigɛ haalaa fii lɛ
1Ŋii nɛ Yesu bira magɛ namaga. U si, “Bua kubala lɛ Wia kuorii-la jaŋ nagɛ ŋla: Haalaa fii nɛ fa hɛ dimɛ. Ba sii a paa ba chaanaa a mu di ba cheŋ ha-faliŋ bala, ha-jaari gbiele-la lɛ. 2Haala-la deeŋba tuɔŋ banɔŋ yaarɛ, ka banɔŋ ma kɛŋ wu-jimiŋ. 3Banɔŋ-la si yaara, ba bi nuuŋ lɔgɔ kori, di ba chaanaa nɛ disa, di ba joŋo hɛ. 4Ama banɔŋ-la si kɛŋ wu-jimiŋ, ba lɔgɛ nuuŋ kori. 5Ha-faliŋ bala-la bi lima kɔ. Ba gbɛrɛ gbɛrɛ lɔl aŋ joŋo piŋ doŋ. 6Tita-siesee niaa yirɛ, ‘Má bee na baal-la níi kɔ, má ku lii chemu.’ 7Ŋii nɛ haala-la kala sii a kɛŋ ba chaanaa milima ta di ba jil. 8Ŋii nɛ ni-yaara-la bula pi wu-jinna-la a bul, ‘La chaanaa chɛ di ba disɛ nɛ, má pila nuuŋ mua.’ 9Ŋii nɛ wu-jinna-la bula piba a bul, ‘Ai, ŋ bi pɔɔ nuu-la bi jaŋ yi la kala. Má mu yɔɔ ma titia nuuŋ.’ 10Ŋii nɛ ba mu di ba yɔɔ. Ba si mua di ba yɔɔ nuu-la, ha-faliŋ bala-la kɔ. Haala-la banɔŋ fa si ŋaa siri, ba to u hariŋ a juu ha-jaari gbiele-la leriŋ, ka ba kɛŋ boiŋ tɔ. 11U ŋii hariŋ lɛ haalaa banɔŋ-la ku-kaanaa ma kɔ a bul, ‘La Tiina, la Tiina, kɛŋ boro suro pila.’ 12Ŋii nɛ u bul, ‘Wutitii, mi bulaa pima, mi bima jiŋ.’ 13Ŋii wiaa má pɔ ma titia lɛ woruŋ. Ma bi jiŋ tapulii-la la Tiina Yesu si jaŋ kɔ.”
Yesu magɛ namaga a tigɛ tiŋtinnaa batori lɛ.
14Ŋii nɛ Yesu bira magɛ namaga a tigɛ Wia kuorii-la lɛ. U si, “Bua kubala lɛ Wia kuorii-la jaŋ nagɛ baal kubala si kɛŋ u tiŋtinnaa nɛ. Tapulii kubala u sii duu vɛŋ woŋbiiŋ. Ŋii nɛ u yirɛ u tiŋtinna-la ba kɔ. U joŋ u kiaa hɛ ba nisiŋ lɛ di ba bibeŋ. 15U kɛŋ kialiŋ kaa kpaaba ŋii nuu-kala si wuo bibeŋ. U joŋ siidi bui zɔ-balia a pi dɔŋɔ duu bibeŋ, a joŋ siidi bui mahiŋ banɛsɛ a pi dɔŋɔ maa aŋ joŋ siidi bui mahiŋ balia a pi dɔŋɔ-la maa. Ŋii nɛ ka u vɛŋ u woŋbii-la. 16Tiŋtinni-la si laa siidi bui zɔ-balia-la, u kaa mu a yɔɔ kiaa a yallɛ a na siidi bui zɔ-balia nyuuruŋ. 17Tiŋtinni-la ma si laa siidi bui mahiŋ banɛsɛ-la, u ma kɛŋ u kiaa bibirimɛ, a ma na siidi bui mahiŋ banɛsɛ nyuuruŋ. 18Ama tiŋtinni-la si laa siidi bui mahiŋ balia-la, u-na kaa mu lu bua a joŋ moribie-la a hugi. 19U diene woruŋ, ka tiŋtinna-la batori kuhiaŋ-la kɔ a yirɛba duu na ba kuŋ-kala si na nyuuruŋ magɛ ŋii. 20Tiŋtinni-la si laa siidi bui zɔ-balia-la kɛŋ u kiaa ku juu aŋ bula pi u kuhiaŋ a bul, ‘Ŋ pimi siidi bui zɔ-balia nɛ, mi ma na siidi bui zɔ-balia nɛ pɛ.’ 21Ŋii nɛ u kuhiaŋ-la bula pu a bul, ‘Ŋ ŋaa tiŋtinni-titii nɛ. Ŋ hɛ doluŋ nɛ a wuo beŋ kubii-bie-la nyuŋ woruŋ, mi jaŋ leŋ di ŋ bibeŋ ku-kɛnɛɛ. Ku juu di la di ŋ kala ninii sima.’ 22Ŋii nɛ tiŋtinni-la ma si laa siidi bui mahiŋ banɛsɛ-la ma kɛŋ u kiaa kaa ku juu a bula pi u kuhiaŋ a bul, ‘Ŋ pimi siidi bui mahiŋ banɛsɛ nɛ. Mi ma na siidi bui mahiŋ banɛsɛ nɛ a pɛ.’ 23Ŋii nɛ u bula pu maa, ‘Ŋ ma ŋaa tiŋtinni-titii nɛ, ŋ ma hɛ doluŋ nɛ a wuo beŋ kubii-bie-la nyuŋ woruŋ, mi ma jaŋ leŋ di ŋ bibeŋ ku-kɛnɛɛ. Ku juu di la di ŋ kala nii sima.’ 24Ŋii nɛ tiŋtinni-la u si joŋ siidi bui mahiŋ balia pa, u ma ku juu a bul, ‘Mi kuhiaŋ, mi jima ari ŋ ŋaa ni-tɛrɛ nɛ, ŋ yie kukuŋ kialiŋ ŋ si bi duo nɛ aŋ pipaa kialiŋ lee-la ŋ si bi tima. 25Ŋii nɛ tii mi fifáŋ a joŋ moribie-la a hugi tiŋteeŋ di ŋ kɔ. Laa ŋ moribiee.’ 26Ŋii nɛ u kuhiaŋ-la bula pu a bul, ‘Ŋ ŋaa tiŋtinni-bɔŋ nɛ a kɛŋ yariwiiŋ. Ŋ jima ari mi yie kukuŋ kialiŋ mi si bi duo nɛ a paa kiaa lee-la mi si bi tima. 27Ŋ si jiŋ ŋla lɛ, u fa maga di ŋ joŋ mi moribiee bil lee-la ba síi bil moribiee nɛ. Mi fa si miira kɔ ŋla, mi fa jaŋ laa moribie-la ari mi nyuuruŋ kala. 28Ŋii-na má laa moribie-la u teeŋ a joŋo pi nii-la si kɛŋ siidi bui zɔ-banɛsɛ-la.’ ” 29Ŋii nɛ Yesu bula piba a bul, “Nii-la si paala kɛŋ kiaa yugɛ nɛ, Wia jaŋ wasa chɛ a pɛ pu duu kaa yugɛ kiŋkɛŋ, ama nii-la si bi faasa kɛŋ kiaa yugɛ, muapilii-la ma u si kɛnɛ, Wia jaŋ kaa laa u teeŋ. 30Má kɛŋ tiŋtinni-bɔmɔ-la a joŋu yuo ta birimiŋ tuɔŋ. Lee-la nɛ nialiŋ jaŋ yel aŋ didiŋ ba nyilaa.
Sariya chɛ-diili-la si jaŋ yi
31Di mi-na Nuhuobiine Bie nɛ dii mi kuoruŋ a kɔ, mi di Wia tiŋdaaraa kala jaŋ kɔ. Ŋii nɛ mi jaŋ hɔŋ mi kuori-kpasa nyuŋ a chaanɛ. 32Dunia nuu-kala jaŋ ku hilimi mi sipaaŋ. Mi jaŋ kɛŋba kaa kpaa leree balia, ari pie-daara si yie kɛŋ u piesee pɔrɛ buunaa lɛ ŋii. 33Mi jaŋ leŋ di tuɔ-pul tiŋŋaa chiŋ mi na-diiŋ, ka di tuɔ-bɔŋ tiŋŋaa ma chiŋ mi na-gua. 34Ŋii nɛ kuoro jaŋ bula pi nialiŋ si chiŋ u na-diiŋ a bul, ‘Má kɔ. Mi Nyimma Wia nɛ pɛma lɛ. Má ku dii Wia kuorii-la ba si wasa bilma lɛ dunia di-suomuŋ. 35Bɛɛ wiaa, bua-la lɛ losuŋ fa si kɛŋmi, ma ŋaa kudiilee pimi mi dii, bua-la lɛ lii-nyuasuŋ ma fa si kɛŋmi, ma ŋaa liiŋ pimi mi nyua nɛ. Bua-la lɛ mi fa si ŋaa nuhuɔru, ma kɛŋmi woruŋ nɛ. 36Bua-la lɛ mi fa kɛŋ yaribiree nɛ, ma joŋ gɛriŋ laalɛmi. Bua-la lɛ mi fa síi wiilu, ma beŋ mi nyuŋ nɛ, bua-la lɛ ba si kɛŋmi tɔ dia, ma ku nami nɛ.’ 37Tuɔ-pul timma-la jaŋ piɛsɛmi a bul, ‘La Tiina, chɛ bɛɛ nɛ la naŋ di losuŋ kɛniŋ la joŋ kudiilee piŋ, chɛ bɛɛ nɛ lii-nyuasuŋ kɛniŋ la ŋaa liiŋ piŋ? 38Chɛ bɛɛ nɛ la naŋ di ŋ ŋaa nuhuɔru la kɛniŋ woruŋ, koo chɛ bɛɛ nɛ la ma naŋ di ŋ kɛŋ yaribiree la joŋ gɛriŋ laaliŋ? 39Chɛ bɛɛ ma nɛ la naŋ di ŋ wiilu, koo di ba kɛniŋ tɔ dia la ku naŋ?’ 40Kuoru-la jaŋ bula piba a bul, ‘Wutitii nɛ mi bulaa pima, bua-la kala lɛ ma si ŋaa wu-zɔmuŋ a pi mi naaŋbiiriŋ deeŋba tuɔŋ nii-la si bi lee kɛnɛ, ma ŋaa ŋii pimi nɛ.’ 41Ŋii nɛ u jaŋ bula pi nialiŋ si hɛ u na-gua a bul, ‘Má surisɛ mi sɛmɛ, Wia via ma wiaa nɛ. Má mu a juu nyiŋ-la si bi disɛ. Wia hɛ nyiŋ-la bil Sitaani ari u tiŋdaara-la nɛ di ba ku juu. 42Bɛɛ wiaa bua-la lɛ losuŋ fa si kɛŋmi, ma bi kudiilee ŋaa pimi, bua-la lii-nyuasuŋ fa si kɛŋmi, ma bi liiŋ ŋaa pimi. 43Bua-la lɛ mi fa si ŋaa nuhuɔru, ma bimi kɛnɛ woruŋ. Bua-la lɛ mi fa si kɛŋ yaribiree maa, ma bi gɛriŋ joŋo laalɛmi. Bua-la lɛ mi fa síi wiilu maa, ma bi ku nami. Bua-la lɛ ba si kɛŋmi tɔ dia maa, ma bi ku nami.’ 44Ŋii nɛ ba jaŋ piɛsɛ kuoru-la a bul, ‘La Tiina, chɛ bɛɛ nɛ losuŋ kɛniŋ koo lii-nyuasuŋ kɛniŋ koo ŋ fa ŋaa nuhuɔru koo, ŋ fa kɛŋ yaribiree koo, ŋ fa wiilu koo, ba kɛniŋ tɔ dia aŋ ka la bi ŋ lɛ pɛ?’ 45Kuoru-la jaŋ bul, ‘Wutitii nɛ, bua-la kala lɛ ma si via di ma pɛ nii-la si bi lee kɛnɛ mi niaa tuɔŋ, ma via di ma pɛmi ma lɛ nɛ ŋii.’ 46Ŋii nɛ ba jaŋ juu lee-la hɛɛ-la si bi dɛrɛ, aŋ ka di tuɔ-pul tiŋŋaa ma juu lee-la miisi-la si bi dɛrɛ.”
26Ba vuura di ba kpu Yesu
Maak 14.1-2; Luuk 22.1-2; Jɔɔŋ 11.45-53
1Yesu si dagɛ niaa dɛrɛ, u bula pi u haritooroo a bul, “Ma jima, 2tapulaa balia nɛ ka, ka di diisiŋ kieliŋ gbiele-la yi. Bua-la lɛ ba jaŋ kɛŋ mi-na Nuhuobiine Bie a joŋmi hɛ niaa nisiŋ lɛ di ba kpaasɛmi daa-gɛsɛɛ nyuŋ.”
3Ŋii nɛ nialiŋ si kpu pusuŋ pipi Wia kuhiasiŋ ari Ju̱u tiŋŋaa kuhiasiŋ, ba hilimi Kayafas dia lɛ. Bua-la lɛ u fa ŋaa nii-la si kpu pusuŋ pipi Wia kuhiaŋ nɛ. 4Ba hilimi a vuvuurɛ ba si jaŋ to woŋbii-la a luɔra kɛŋ Yesu a kpu. 5Ama ba bul di ba síu kɛŋ ba chɛ-bal-la, di ba nɛ ŋaa ŋii, niaa jaŋ ŋaa taawɛi.
Ba kɛŋ nuuŋ tisɛ Yesu
6Yesu fa si hɛ Bɛtani lɛ ŋii, u mu hɔŋ baal kubala dia lɛ baa yirɛ Saamɔŋ. Saamɔŋ fa ŋaa gbege nɛ aŋ duori. 7Yesu fa si dii kiaa Saamɔŋ dia lɛ, haal kubala kɔ u teeŋ a kɛŋ tulaali ari loŋ a joŋo bisɛ hɛ u nyuŋ lɛ. Tulaalii-la yalliŋ hɛyɛ. 8U haritooro-la si na ŋii, ba baaniŋ sii. Ba gurima pipiɛsɛ dɔŋɔ a bul, “Bɛɛ nɛ tii haala deeŋ kɛŋ nuu-la kaa chei ŋla? 9Ba fa jaŋ wuo joŋ tulaalii-la a yallɛ a na moribiee yugɛ a joŋo pi summoo.” 10Ama Yesu fa jiŋ wii-la ba síi bul. Ŋii nɛ u piɛsɛba a bul, “Bɛɛ nɛ tii ma wiwalimɛ haala deeŋ? Wu-zɔŋ nɛ u ŋaami lɛ. 11Ma di summoo jaŋ hɛ dimɛ bua-na kala lɛ, ama la di ma bi jaŋ hɛ dimɛ deeŋ deeŋ. 12U bisɛ tulaalii-la hɛmi lɛ a ŋaa siri di mi nɛ suba, di ba joŋmi hugi. 13Wutitii nɛ mi bulaa pima, dunia sɛmɛ-na kala ba si jaŋ wuo mu a bul Wia wu-zɔmɔ-la, ba jaŋ liisi haala deeŋ ma wiaa a bul.”
Judas sɛyɛ duu joŋ Yesu yallɛ
14Ŋii nɛ Yesu haritooro-la fii ari balia dɔŋɔ mu nialiŋ si kpu pusuŋ pipi Wia kuhiasiŋ teeŋ. U yiriŋ nɛ fa Judas Isikarɔt. U piɛsɛba a bul, 15“Di mi nɛ kɛŋ Yesu yallɛ a pima, bɛɛ nɛ ma jaŋ pimi?” Ŋii nɛ ba diisɛ moribii-biiŋ mara ari fii a joŋo pu. 16A chiŋ bua-la lɛ Judas suomo chichɛ woŋbii-la u si jaŋ to a kɛŋ Yesu yallɛ a piba.
Yesu ari u haritooroo dii diisiŋ kieliŋ gbiele-la kudiilee
Maak 14.12-21; Luuk 22.7-13, 21-23; Jɔɔŋ 13.21-30
17Gbiele-la lɛ ba si yie dii boroboro-la si bi si-buruŋ kɛnɛ, ba chɛ-buŋbuŋ, Yesu haritooroo kɔ u teeŋ a piɛsu a bul, “Nii nɛ ŋ cho di la mu ŋaa diisiŋ kieliŋ gbiele-la kudiilee di ŋ ku dii?” 18Ŋii nɛ Yesu bula piba a bul, “Má mu juu taŋ-la tuɔŋ. Má mu baal kubala teeŋ. Má mu bula pu a bul, ‘La kuhiaŋ si, bua-la lɛ u síi chɛ di ba di u haritooroo dii diisiŋ kieliŋ gbiele-la kudiilee yie nɛ, laa chɛ di la dii kia-la ŋ dia lɛ nɛ.’ ” 19Ŋii nɛ Yesu haritooro-la ŋaa ŋii ari Yesu si dagɛba a ŋaa diisiŋ kieliŋ gbiele-la kudiilee ba dii.
20Wia si jua, Yesu ari u haritooro-la fii ari balia-la ku juu hɔŋ a didii kudiile-la. 21Ba síi dii kiaa ŋii, ŋii nɛ Yesu bula piba a bul, “Wutitii nɛ mi bulaa pima, ma dɔŋɔ jaŋ joŋmi yallɛ.” 22Ŋii nɛ u haritooro-la tuɔŋ chei. Ba suomo pipiɛsu, kuŋ kuŋ. Dɔŋɔ yie piɛsɛ, “Mi Tiina, mi nɛɛ?” 23Ŋii nɛ Yesu bula piba a bul, “La di nii-la si chala kɛŋ boroboro tuu yuu gbaŋa tuɔŋ nɛ jaŋ joŋmi yallɛ. 24Mi-na Nuhuobiine Bie jaŋ suu ari ba si ŋmuŋsɛ ŋii a tigɛmi lɛ. Ama nii-la si jaŋ joŋ mi-na Nuhuobiine Bie yallɛ, aa, u jaŋ na hɛɛŋ yugɛ. Ba fa si buu lula nɛ kpia.” 25Ŋii nɛ Judas zɛŋbɛ tiina-la piɛsɛ Yesu a bul, “Mi nɛ ŋ didagɛɛ?” Ŋii nɛ Yesu bula pu a bul, “Oo, ŋ nɛ.”
Kudiile-la Yesu si si di ba dii a liliisi u wiaa
Maak 14.22-26; Luuk 22.14-20; 1 Kɔr. 11.23-25
26Ba si hɔnɔ didii kiaa, ŋii nɛ Yesu sii a joŋ boroboro a lɔllɛ Wia aŋ kaa chɔgɛ chɔgɛ a joŋo pi u haritooroo a bula piba a bul, “Má laa. Mi yaraa namia nɛ ŋii.” 27Ŋii nɛ u bira joŋ nyunyuala maa ari siniŋ. U lɔllɛ Wia aŋ joŋo piba a bul, “Má kala nyua nyunyual-bala-la tuɔŋ, 28bɛɛ wiaa mi chaliŋ nɛ ŋii. Chaliŋ deeŋ wiaa nɛ tii Wia ta niiŋ ma teeŋ. Mi chaliŋ jaŋ jaasɛ ni-kɛnɛ wiaa, di Wia joŋ ba haachɛba chɛba. 29Mi bulaa pima, mi bira bi jaŋ kɔ di mi nyua siniŋ deeŋ, see tapulii-la mi si jaŋ kɔ, ŋii nɛ mi jaŋ nyua si-faliŋ mi Nyimma Wia kuorii-la tuɔŋ.”
30Ŋii nɛ ba yii Wii-chuɔlɛ yiiliŋ aŋ sii lii a mu peel kubala baa yirɛ Oliv. 31Ŋii nɛ Yesu bula piba a bul, “Titaŋiŋ deeŋ titia ma kala jaŋ fá viiri a tiŋ mi wiaa. Ba ŋmuŋsɛ Wia teniŋ tuɔŋ di ba jaŋ kpu pie-daara aŋ ka piesee fá pisɛ. 32Ama Wia jaŋ chisɛmi suuŋ lɛ. U nɛ chisɛmi, mi jaŋ laa ma sipaaŋ a mu Galilii.”
Yesu bula pi Piita ari u jaŋ bul u buu jiŋ.
Maak 14.27-31; Luuk 22.31-34; Jɔɔŋ 13.36-38
33Ŋii nɛ Piita bula pi Yesu a bul, “Di ba kala fá maa aŋ leŋiŋ, mi-na bi jaŋ miirɛ ŋ hariŋ da.” 34Ŋii nɛ Yesu bula pu a bul, “Wutitii nɛ, jiniŋ titaŋiŋ deeŋ ŋ-na Piita, ŋ jaŋ bul naaŋsiiŋ butori ari ŋ bimi jiŋ, ka di ji-bele-na yel.” 35Ŋii nɛ Piita bula pu a bul, “La diŋ paala susuu maa, mi bi jaŋ bul ari mi biŋ jiŋ.” Ku-kaana-la ma kala bul ŋii.
Yesu chuɔlɛ Wia Gɛtisɛmani lɛ
36Ŋii nɛ Yesu ari u haritooroo mu juu lee kubala baa yirɛ Gɛtisɛmani. Yesu bula pi u haritooroo di ba hɔŋ daha, ka u mu chuɔlɛ Wia aŋ kɔ. 37U kɛŋ Piita ari Zɛbidii biiriŋ balia a kaa mu dimɛ. U tuɔŋ faasa chei woruŋ. U tuɔŋ bi pina. 38U bula pi u haritooroo a bul, “Mi tuɔŋ kala nɛ cheye a magɛ di mi suu. Má hɔŋ di la kala pɔ na.” 39Ba hɔŋ. Ka u surisa mu sipaaŋ mua a tuu pina chigi tiŋteeŋ a sul Wia a bul duu nɛ kɛŋ woŋbiiŋ, duu sí leŋe di wii-la juu-u lɛ a bira bul, “Mi Nyimma, di ŋ níi chɛ, liisɛ hɛɛ-la síi kɔ mi lɛ. Ama mi-na ŋla tuɔtɔruŋ lɛ dee, ŋ-na tuɔtɔruŋ lɛ nɛ.” 40U chuɔla dɛrɛ aŋ sii kɔ u haritooroo teeŋ di ba piŋ doŋ. Ŋii nɛ u piɛsɛ Piita a bul, “Ŋ pina nɛɛ? Ŋ bi doŋ muapilii ma wuo bɛrɛɛ a diene yi hawa kubalaa? 41Má chuɔlɛ Wia a pupɔ di Sitaani sí wuo nyisɛma. Ma tuɔŋ lɛ ma cho di ma ŋaa wu-zɔŋŋɔɔ, aŋ ka ma bi doluŋ kɛnɛ.” 42U bira mu a chuɔlɛ Wia liamiŋ lɛ a bira bul, 43“Mi Nyimma, di ŋ nɛ bi sɛi di ŋ laa hɛɛŋ deeŋ mi nisiŋ lɛ, leŋ di wii-la ŋ síi chɛ, duu ŋaa.” U miira kɔ di ba bira piŋ doŋ, bɛɛ wiaa doŋ kɛŋba nɛ woruŋ. 44Ŋii nɛ Yesu mu chuɔlɛ Wia torimuŋ lɛ a bira bul ŋii titia. 45Ŋii nɛ u miira kɔ u haritooroo teeŋ a piɛsɛba, “Ma ha pinaa wiesi nɛɛ? Má bee na, bua-la yie nɛ. Ba jaŋ kɛŋ mi-na, Nuhuobiine Bie a pi haachɛ diiree. 46Má sii la mu. Nii-la si jaŋ joŋmi yallɛ ka kɔ nɛ.”
Ba kɛŋ Yesu
Maak 14.43-50; Luuk 22.47-53; Jɔɔŋ 18.3-12
47Yesu ha bi wiaa bula dɛrɛ, di Judas níi kɔ ŋii. U fa ŋaa Yesu haritooro-la fii ari balia dɔŋɔ nɛ. Niaa yugɛ a tuto u hariŋ. Dɔŋsuŋ kori tokobiee ari taŋguloo. Nialiŋ si kpu pusuŋ pipi Wia kuhiasiŋ ari ba taŋ kuhiasiŋ nɛ tiŋba, ba kɔ. 48Zɛŋbɛ tiina-la fa pi nialiŋ magil nɛ a bul, “Nii-la mi si mu guori, u nɛ ŋii. Má kɛnu.” 49Ŋii nɛ Judas vɛŋ tegi a mu Yesu teeŋ a bula pu, “Mi kuhiaŋ, mii chuɔluŋ”, aŋ guoru. 50Ŋii nɛ Yesu bula pu a bul, “Mi naŋdɔŋɔ, bɛɛ nɛ tii ŋ hɛ daha?” Ŋii nɛ ba kala guriku a kɛnu. 51Yesu haritooro-la dɔŋɔ liisɛ u tokobii a ta nuu digiliŋ keri. Nii-la fa ŋaa nialiŋ si kpu pusuŋ pipi Wia kuhiaŋ dia-yomo nɛ. 52Ŋii nɛ Yesu bula pu a bul, “Joŋ ŋ tokobii a hɛ u di-hɛɛliŋ. Nii-la si liisɛ tokobii, tokobii nɛ ba jaŋ kaa kpuu. 53Ŋ bi jiŋ ari mi fa jaŋ wuo yirɛ mi Nyimma duu pɛmi lɛɛ? Di mi nɛ fa yiru, u fa jaŋ ta u tiŋdaaraa bui buiba di ba ku pɛmi lɛ. 54Ama duu nɛ fa saa ŋaa ŋii, ɛɛ nɛ wialiŋ ba fa si ŋmuŋsa Wia teniŋ tuɔŋ jaŋ ku ŋaa wutitiiba?” 55Ŋii nɛ Yesu piɛsɛ ni-daŋ-la a bul, “Mi ŋaa gaaru nɛɛ? Ma si kɛŋ tokobiee ari taŋguloo a kukɔ di ma kɛŋmii? Ma na tapulii-na kala la di ma nɛ yie hɔŋ Wia-dia lɛ mi didagɛ wiaa a pipima. Aŋ ka ma bi walima di ma kɛŋmi dimɛ. 56Ama wiiŋ deeŋ kala ŋaa di wialiŋ nialiŋ fa si bula, Wia Diŋ-zɔŋ-la doluŋ lɛ ku ŋaa wutitii.” Ŋii nɛ Yesu haritooro-la kala viau aŋ fá.
Yesu chiŋ nialiŋ si hilime vuvuurɛ wiaa sipaaŋ
Maak 14.53-65; Luuk 22.54-55, 63-71; Jɔɔŋ 18.13-14, 19-24
57Ŋii nɛ nialiŋ si kɛŋ Yesu, ba kɛnu kaa mu Kayafas dia. U nɛ fa ŋaa nialiŋ si kpu pusuŋ pipi Wia kuhiaŋ. Di Wia teniŋ kerichiba ari ba taŋ kuhiasiŋ kala hilimi dimɛ. 58Piita daa tuto ba hariŋ a to juu nialiŋ si kpu pusuŋ pipi Wia kuhiaŋ kaala. U juu kaala-la a mu hɔŋ nialiŋ síi pɔ kaala-la teeŋ duu na wii-la si jaŋ ŋaa Yesu lɛ. 59Ŋii nɛ nialiŋ si kpu pusuŋ pipi Wia kuhiasiŋ ari nialiŋ kala si yie hilime vuvuurɛ wiaa chichɛ di ba nyia wiaa a tigɛ Yesu lɛ di ba kpuu. Ba chɛ chɛ wii ka. 60Niaa paala yugɛ nɛ a ku nyia wiaa pu, ama ba fa bi wuo na wii-kala u si ŋaa chei. 61Ŋii nɛ niaa balia ku lii a bul, “Baala deeŋ, u si u jaŋ wuo ŋmoo Wia-dia-la lo aŋ bira saau tapulaa batori pɛgɛ.” 62Ŋii nɛ nialiŋ si kpu pusuŋ pipi Wia kuhiaŋ sii chiŋ a piɛsɛ Yesu a bul, “Ŋ bi nia niaa deeŋba si bul wialiŋ a tigɛŋ lɛɛ? Ŋ-na bi wii kɛnɛ ŋ si jaŋ bul?” 63Yesu tɔrɛ u niiŋ. Ŋii nɛ nialiŋ si kpu pusuŋ pipi Wia kuhiaŋ bula pu a bul, “Wia-la si weye yiriŋ lɛ, bula pila, ŋ nɛ ŋaa Kirisito, nii-la Wia si liisaa? Ŋ nɛ Wia Biee?” 64Ŋii nɛ Yesu bula pu a bul, “Mi-na nɛ, ama mi bulaa pima kala, a lii bua deeŋ lɛ a kaa mu, ma jaŋ na mi-na Nuhuobiine Bie di mi hɔŋ Wia sɛmɛ, ni-duoŋ di-hɔnuŋ a to duoŋbiliŋbaanaa tuɔŋ ku tuu.” 65Yesu si bul ŋii, nialiŋ si kpu pusuŋ pipi Wia kuhiaŋ kɛŋ u gɛnniŋ kiɛsɛ aŋ bul, “Ŋ chei Wia yiriŋ. U bi maga di la bira chɛ daŋsiaba. Ma kala bi nia u si chei Wia yiriŋ ŋii? 66Bɛɛ nɛ ma biinɛ?” Ŋii nɛ ba bul, “U cheye nɛ. U maga di ba kpuu nɛ.” 67Ŋii nɛ ba tu naŋtuɔruŋ hɛ u siaa lɛ a ŋmobu. Nialiŋ dɔŋsuŋ síi ŋmobu ŋla nɛ, ba bula pu a bul, 68“Ŋ-na Kirisito, nii-la síi bul wiaa, Wia Diŋ-zɔŋ-la doluŋ lɛ, dagɛ nii-la si ŋmobuŋ.”
Piita si u bi Yesu jiŋ
Maak 14.66-72; Luuk 22.56-62; Jɔɔŋ 18.15-18, 25-27
69Piita si hɔŋ kaala-la lɛ, ŋii nɛ nialiŋ si kpu pusuŋ pipi Wia kuhiaŋ dia tiŋtinni-tolo kubala ku lii a bul, “Ŋ ma faa to Yesu hariŋ nɛ, baal-la si lii Galilii.” 70Ŋii nɛ Piita nyia wiaa a bul ba kala nii, “Mi bi Yesu jiŋ. Mi bi wii-la ŋ si paala bubul jiŋ,” aŋ sii lii chiŋ zawura tuɔŋ. 71Piita si chiŋ dimɛ, ŋii nɛ tiŋtinni-tolo dɔŋɔ ma bira nau a bula pi nialiŋ si china kpagu a bul, “Baala deeŋ ma ŋaa Yesu si lii Nazarɛt haritooro-la dɔŋɔ nɛ.” 72Piita bira nyia wiaa aŋ ŋmiɛsa bul duu dee. 73Muasuaa nialiŋ si chiŋ dimɛ ma bula pu a bul, “Wutitii nɛ, ŋ ma ŋaa ba dɔŋɔ nɛ, ŋ yiikoro nɛ dagɛ ŋii.” 74Ŋii nɛ Piita ŋmiɛsɛ a bul, “Mi bi baala deeŋ jiŋ.” U si bul ŋii dɛrɛ di ji-bele yele. 75Ŋii nɛ Piita liisi wii-la Yesu si bula pu ari u jaŋ nyia wiaa a pu naaŋsiiŋ butori, ŋii nɛ u lii a faasa yel.
27Ba kɛŋ Yesu mu Paalit teeŋ
Maak 15.1; Luuk 23.1-2; Jɔɔŋ 18.28-32
1Taŋ-pul nialiŋ si kpu pusuŋ pipi Wia kuhiasiŋ kala ari Ju̱u tiŋŋaa kuhiasiŋ hilimi a vuurɛ. Ba kala vuura di ba kpu Yesu. 2Ba kɛnu a vɔbu a kɛnu kaa mu Paalit teeŋ. U nɛ fa hɔŋ Rom kuori-baliŋ nyuŋ Judiya tiŋteeŋ lɛ.
Judas suba
3Judas zɛŋbɛ tiina-la si nia di baa chɛ di ba kpu Yesu nɛ, u tuɔŋ chei ari u si yallɛ Yesu ŋii. U miira kɛŋ moribii-biiŋ mara ari fii a kaa mu nialiŋ si kpu pusuŋ pipi Wia kuhiasiŋ ari Ju̱u tiŋŋaa kuhiasi-la teeŋ a bul, 4“Mi ŋaa haachɛ nɛ. Mi joŋ nii-la si bi wii cheye yallɛ di ba kpuu.” Ŋii nɛ nialiŋ bul di ba sipaa kala tuo dimɛ. Di u wii nɛ. 5Ŋii nɛ Judas joŋ moribie-la a yuo ta Wia-dia tiŋteeŋ aŋ lii a mu yuo ŋmɛniŋ. 6Nialiŋ si kpu pusuŋ pipi Wia kuhiasiŋ paa moribie-la aŋ bul, “Chaliŋ moribiee nɛ ŋla. La kisiŋ nɛ la joŋba hɛ Wia-dia moribiee lɛ.” 7Ŋii nɛ ba vuurɛ di ba jiŋ wii-la ba si jaŋ joŋ moribie-la a ŋaa. Ba joŋ moribie-la yɔɔ tiŋteeŋ. Lee-la nɛ ba huhugi nuhuɔraa. Ba laa tiŋtee-la yɔɔ pupoi-mɛɛrɛ teeŋ nɛ. 8Ŋii nɛ ba kɛŋ lee-la yiyirɛ chaliŋ tiŋteeŋ ari jiniŋ kala. 9Ba si ŋaa ŋii, wialiŋ Jɛrimaya fa si bul, Wia Diŋ-zɔŋ-la doluŋ lɛ ku ŋaa wutitii. U fa si,
“Iziral doho niaa dɔŋsuŋ sɛi di ba ti̱ŋ moribii-biiŋ mara ari fii
aŋ kɛŋ Wia Tuɔ-pul Tiina-la.
10Ba joŋ moribie-la ba si miira laa
a yɔɔ tiŋteeŋ pupoi-mɛɛrɛ teeŋ.
Mi Tiina Wia nɛ fa bula di mi ŋaa ŋii.”
Paalit piɛsɛ Yesu wiaa
Maak 15.2-5; Luuk 23.3-5; Jɔɔŋ 18.33-38
11Yesu si chiŋ nii-la si hɔŋ kuori-baliŋ nyuŋ sipaaŋ Judiya tiŋteeŋ lɛ, ŋii nɛ kuoru-la piɛsu a bul, “Ŋ nɛ ŋaa Ju̱u tiŋŋaa kuoro koo?” Ŋii nɛ Yesu bula pu a bul, “Oo, mi nɛ.” 12Ama nialiŋ fa si kpu pusuŋ pipi Wia kuhiasiŋ ari Ju̱u tiŋŋaa kuhiasiŋ si joŋ cheeriŋ pu ŋii, u bi wii bula. 13Ŋii nɛ Paalit piɛsu, “Ŋ bi wiaa deeŋba kala nia ba si bula a tigɛŋ lɛɛ?” 14Ama Yesu bi u niiŋ suro, u bi wu-bala ma bula. Wii-la kperi Paalit woruŋ.
Ba si di ba kpu Yesu
Maak 15.6-15; Luuk 23.13-25; Jɔɔŋ 18.39–19.16
15Di diisiŋ kieliŋ gbiele nɛ yie-na kala, Paalit fa yie leŋ ba liisɛ nialiŋ ba si kaa tɔ dia dɔŋɔ nɛ, nii-la niaa si cho. 16Bua-la lɛ di ba kɛŋ baal kubala baa yirɛ Barabas a tɔ dia. 17Ni-daŋ-la si hilime, ŋii nɛ Paalit piɛsɛba, “Ni-bɛɛ nɛ ma cho di mi liisa pima? Barabas koo Kirisito, nii-la Wia si liisaa?” 18Paalit fa jima woruŋ ari Ju̱u tiŋŋaa kuhiasiŋ yaraa faa bieru nɛ, ŋii nɛ tii ba kɛŋ Yesu kaa kɔ u teeŋ. 19Paalit fa si hɔŋ sariya didiiliŋ ŋii, u haala tiŋ tiŋdaariŋ a leŋ di ba bula pu a bul, “Sí baala deeŋ wii-kala ŋaa. U ŋaa tuɔ-pul tiina nɛ. Diamiŋ titaŋiŋ mi duosi wiaa a tigɛu lɛ nɛ. U wiaa wiimi woruŋ nɛ.” 20Ŋii nɛ nialiŋ si kpu pusuŋ pipi Wia kuhiasiŋ ari Ju̱u tiŋŋaa kuhiasi-la nyisɛ ni-daŋ-la hɛ di ba bul di Paalit liisɛ Barabas ta aŋ ka di ba kpu Yesu. 21Ŋii nɛ Paalit piɛsɛ ni-daŋ-la a bul, “Niaa deeŋba baliamiŋ tuɔŋ, kubɛɛ nɛ ma chɛ di mi liisa pima?” Ŋii nɛ ba bul, “Barabas!” 22Ŋii nɛ Paalit piɛsɛ nialiŋ a bul, “Aŋ ka Yesu ba síi yiru Kirisito, bɛɛ nɛ ma si mi kɛnu kaa ŋaa?” Ŋii nɛ ba kala bul, “Leŋ di ba kɛnu kpaasa mɛrɛ daa-gɛsɛɛ nyuŋ.” 23Ŋii nɛ Paalit piɛsɛba a bul, “Wu-bɔŋ bɛɛ nɛ u ŋaa?” Ŋii nɛ ba kpia a kii buŋbuŋ-la a bul, “Leŋ di ba kɛnu kpaasɛ daa-gɛsɛɛ nyuŋ.”
24Ŋii nɛ Paalit na ari goŋ-la yuga kiŋkɛŋ, ari yuosuŋ jaŋ juu. Ŋii wiaa u bi wii-kala wuo ŋaa. Di liiŋ chiŋ u sɛmɛ. U ŋaa a sɔŋ u nisaa nialiŋ sipaaŋ aŋ bul, “Mi sipaa tuo baala deeŋ suunuŋ lɛ. U hɛ ma teeŋ.” 25Ŋii nɛ ni-daŋ-la kala bul, “Di la nɛ cheye wiiŋ deeŋ lɛ, leŋ di Wia dɔgisɛla ari la biiriŋ a tiŋ la si kpuu.” 26Ŋii nɛ Paalit liisɛ Barabas ta a piba aŋ ŋaa ba viirɛ Yesu aŋ joŋu piba di ba kaa mu kpaasa mɛrɛ daa-gɛsɛɛ nyuŋ.
Laali-yuoroo mɔŋ Yesu lɛ
27Ŋii nɛ Paalit laali-yuoroo dɔŋsuŋ kɛŋ Yesu kaa juu Paalit dia kaala tuɔŋ. Laali-yuoro-la ku-kaanaa kala ma ku pɛba lɛ a hilimi. 28Ba wuri Yesu gɛnniŋ kala aŋ joŋ gɛri-fiaŋ laalu 29a chɛ sɔsuŋ a kaa sua nyuŋ-chuulo a nagɛ kuoro nyuŋ-chuulo a joŋo chuu a joŋ daaŋtiga hɛ u na-diiŋ lɛ aŋ tuu kpirimi u sipaaŋ a mɔmu lɛ a bul, “Ju̱u tiŋŋaa kuoro, laa chuɔluŋ.” 30Ba tu naŋtuɔruŋ a hɛu lɛ a laa daa-la a ŋmoo u nyuŋ lɛ. 31Ba si mɔmu lɛ dɛrɛ, ba wuri gɛri-fiaŋ-la aŋ paa u titia gɛnniŋ a laalu aŋ kɛnu kaa lii woŋbiiŋ di ba kpaasu mɛrɛ daa-gɛsɛɛ nyuŋ.
Ba kpaasɛ Yesu daa-gɛsɛɛ nyuŋ
Maak 15.21-32; Luuk 23.26-43; Jɔɔŋ 19.17-27
32Ba si kɛnu kaa lilii di ba kpaasu daa-gɛsɛɛ nyuŋ ŋii, ba cheŋ baal kubala baa yiru Saamɔŋ. U jáŋ yiriŋ nɛ Sariini. Ŋii nɛ laali-yuoro-la fugu u laa Yesu daa-gɛsɛ-la a baasɛ. 33Ŋii nɛ ba ku yi lee kubala baa yirɛ Gɔligɔta. Yiri-la bubuɔŋ nɛ nyu-kuŋkogulo. 34Ba si yi dimɛ, ba joŋ siniŋ a guoli ku-haariŋ lɛ a joŋo pi Yesu duu nyua. U si lenne di u hɛyɛ, u via. 35Ŋii nɛ ba kpaasu mɛrɛ daa-gɛsɛɛ nyuŋ aŋ tɔŋsɛ Yesu gɛnniŋ wiaa, di ba paa kpaa dɔŋɔ a jiŋ gɛri bɛɛ nɛ nuu-kala jaŋ laa. 36Ŋii nɛ ba hɔŋ dimɛ a bibenu. 37Ba si si Yesu ŋaa wialiŋ chei, ba ŋmuŋsa hɛ daa-gɛsɛ-la lɛ a bul, “Ju̱u tiŋŋaa kuoro Yesu nɛ ŋla.” 38Ŋii nɛ ba kpaasɛ gaaraa balia ma a pɛ Yesu lɛ. Dɔŋɔ hɛ u na-diiŋ, dɔŋɔ ma hɛ u na-gua. 39Ba si kpaasu mɛrɛ daa-gɛsɛ-la nyuŋ ŋii, nialiŋ si to dimɛ bibal, ba tutuusu aŋ kɛŋ ba nyuŋ chuchugisi 40a bul, “Oi, ŋ nɛ ŋaa nii-la si si ŋ jaŋ ŋmoo la Wia-dia lo aŋ bira wuo saau tapulaa batori pɛgɛ. Ŋ si ŋaa Wia Bie, lii daa-gɛsɛ-la nyuŋ a laa ŋ titia ta.” 41Nialiŋ si kpu pusuŋ pipi Wia kuhiasi-la ari Wia teniŋ kerichiba ari taŋ-la kuhiasiŋ ma sisieri Yesu lɛ a bula pipi dɔŋɔ, 42“U wuo niaa laa tita nɛ aŋ bi u titia wuo laa ta. U si si u nɛ ŋaa Kirisito, Ju̱u tiŋŋaa kuoro, leŋ duu lii daa-gɛsɛ-la nyuŋ ku tuu di la na a laa u wiaa dii. 43U laa Wia dii nɛ a bula duu ŋaa Wia Bie nɛ. Tɔɔ, má leŋ di la na di Wia nɛ jaŋ laau ta lɛɛlɛ.” 44Gaara-la balia ma ba si kpaasa a pɛ Yesu lɛ, ba ma tuusu ŋii titia.
Yesu suba
Maak 15.33-41; Luuk 23.44-49; Jɔɔŋ 19.28-30
45Wia ku magɛ nyu-gbaŋa, leriŋ kala biri lim a mu yi didaaniŋ, ka leriŋ bira pullɛ. 46Ŋii nɛ Yesu faasa yirɛ u yiikoro lɛ a bul, “Eloi, Eloi, lama sabakitani.” U bubuɔŋ nɛ: “Mi Tiina Wia, bɛɛ nɛ tii ŋ joŋmi ta?” 47Di niaa dɔŋsuŋ chiŋ dimɛ a jegile nii wialiŋ u si bula. Ŋii nɛ ba bula pi dɔŋɔ a bul, “Ilaaja nɛ baal-la yiyirɛ ŋii.” 48Nialiŋ dɔŋɔ fa si chiŋ dimɛ fá mu joŋ suosuo a kaa mu yuu siniŋ si nyala a joŋo tuu sakeliŋ lɛ a kaa mu hɛ u niiŋ lɛ duu nyua. 49Ŋii nɛ nialiŋ dɔŋsuŋ fa si hɛ dimɛ bul, “Má leŋ la gbɛrɛ a na ari Ilaaja jaŋ ku soru daa-gɛsɛ-la nyuŋ koo.” 50Ŋii nɛ Yesu faasa yel aŋ wiesi u wiesi kati.
51Patiisa nɛ fa hɛ Wia-dia tuɔŋ. Ba kaa kɛrɛ. U kiɛsɛ balia a chiŋ nyu-gbaŋa a kiɛsa ku tuu. Ŋii nɛ tiŋteeŋ zigili, busuŋ ma yɛrɛ a kpaa kpaa. 52Vaamaa ma suri suri. Nialiŋ Wia si liisa, ba yuga a sii suuŋ lɛ a lii vaama-la lɛ. 53Yesu si sii suuŋ lɛ, ba mu Jerusalɛm. Niaa yuga a naba lee-la. 54Laali-yuoroo zɔlɔ kuhiaŋ ari laali-yuoro-la fa si chiŋ dimɛ a bibeŋ Yesu a na tiŋteeŋ si zigili ŋii ari wialiŋ kala si ŋaa, fawulluŋ kɛŋba. Ŋii nɛ ba bul, “Wutitii, baala deeŋ sɛnɛ ŋaa Wia Bii nɛ.”
55Haalaa yuga a ma fa chiŋ di-bolii a bibenu. Haala-la fa to Yesu hariŋ nɛ a lii Galilii tiŋteeŋ a pipɛu lɛ. 56Ba tuɔŋ Mɛɛri Magidaliŋ ari Mɛɛri dɔŋɔ. U fa ŋaa Jeems ari Josɛf naaŋ nɛ. Zɛbidii haala ma pɛba lɛ.
Ba hugi Yesu
Maak 15.42-47; Luuk 23.50-56; Jɔɔŋ 19.38-42
57Didaaniŋ si yie, baal kubala a lii taŋ kubala baa yirɛ Arimatiya ma kɔ. U fa ŋaa kiaa tiina nɛ. U yiriŋ nɛ fa Josɛf. U ma fa ŋaa Yesu haritooro-la dɔŋɔ nɛ. 58U mu Paalit teeŋ a sul Yesu ku-suuŋ. Ŋii nɛ Paalit bul di ba mu joŋo pu. 59Ŋii nɛ Josɛf laa a kɛŋ gɛripɛ-pul-faliŋ a bɛu 60a joŋo hugi u titia bua falii-la lɛ u fa si lɔsɔ buŋ nyuŋ. U bilimi tabii-baliŋ kaa kɔ tɔ bua-la niiŋ aŋ viiri. 61Ka Mɛɛri Magidaliŋ ari Mɛɛri dɔŋɔ-la faa hɔŋ a chaasɛ bua-la leriŋ.
Laali-yuoroo pɔ vaaŋ-la
62U taŋ si pula, chɛ-wiesii-la chɛɛŋ, nialiŋ si kpu pusuŋ pipi Wia kuhiasiŋ ari Farisii tiŋŋa-la, ba mu Paalit teeŋ a bula pu a bul, 63“Kuhiaŋ, la liisi wii nɛ. Bua-la lɛ wu-nyiaru-la si hɛ u miisiŋ lɛ, u fa bula ari u nɛ suba, u jaŋ sii suuŋ lɛ tapulaa batori chɛɛŋ. 64Ŋii wiaa leŋ di niaa mu a pɔ u vaaŋ-la woruŋ di tapulaa batori-la yi, di u haritooroo sí wuo mu a gaa kuusi aŋ bula pi niaa ari u sii suuŋ lɛ nɛ. Di ba nɛ ŋaa wiiŋ deeŋ, u nɛ jaŋ paala kii wialiŋ kala u si nyia.” 65Ŋii nɛ Paalit bula piba di ba kɛŋ laali-yuoroo mu di ba pɔ vaaŋ-la niiŋ woruŋ. 66Ŋii nɛ ba laali-yuoro-la mu a joŋ buŋ a tɔ bua-la niiŋ aŋ leŋ niaa pɔ lee-la.
28Yesu sii suuŋ lɛ
Maak 16.1-10; Luuk 24.1-12; Jɔɔŋ 20.1-10
1Ba chɛ-wiesii-la chɛɛŋ si dɛrɛ, Lahadi chɛɛŋ siipuuraa, Mɛɛri Magidaliŋ ari Mɛɛri-la dɔŋɔ mu bua-la niiŋ di ba na lee-la ba si hugi Yesu. 2Ba si yi lee-la, muasuaa di leriŋ guu zigili. Di Wia tiŋdaara lii wia nyuŋ ku tuu a bilimi tabii-la ta aŋ hɔŋ u nyuŋ. 3U siaa nagɛ duonuŋ si ligisa nɛ, aŋ ka u gɛnniŋ pullɛ kpul kpul. 4Laali-yuoro-la fa si pɔ bua-la, fawulluŋ kɛŋba. Ba chichel a nagɛ di ba suba. 5Ŋii nɛ Wia tiŋdaari-la bula pi haala-la si hɛ dimɛ a bul, “Ma sí fawulluŋ fá. Mi jima ari Yesu nɛ maa chɛ, nii-la ba si kpaasa mɛrɛ daa-gɛsɛɛ nyuŋ. 6U tuo daha, u sie nɛ ari u fa si bul ŋii pima. Má ku na lee-la ba fa si joŋu hugi. 7Má mu lima lima a bula pi u haritooroo ari u sii suuŋ lɛ nɛ. Má bee na, u laa ma sipaaŋ a mu Galilii. Di ma nɛ mu dimɛ, ma jaŋ nau. Mi paala bula pima.” 8Ŋii nɛ ba lii vaaŋ-la leriŋ aa tuosi. Fawulluŋ fa kɛŋba nɛ, ama ba tuɔŋ ma tɔrɛ. Ba fá mu di ba bula pi Yesu haritooroo wii-la si ŋaa. 9Ŋii nɛ Yesu guu cheŋba a bula piba a bul, “Ma jaŋ hɔŋ ari yarifiɛlaa.” Ba mu u teeŋ a kɛŋ u naaŋ lɛ a chuɔlu. 10Ŋii nɛ Yesu bula piba a bul, “Ma sí leŋe di fawulluŋ kɛŋma. Má mu bula pi mi haritooroo di ba mu Galilii. Ba jaŋ nami dimɛ.”
Nialiŋ si pɔ vaaŋ-la nyia wiaa a tigɛ Yesu lɛ
11Haala-la si miira viiri, laali-yuoro-la fa si pɔ bua-la, ba dɔŋsuŋ miira mu taŋ tuɔŋ a bula pi nialiŋ si kpu pusuŋ pipi Wia kuhiasiŋ wii-la si ŋaa. 12Ŋii nɛ nialiŋ si kpu pusuŋ pipi Wia kuhiasiŋ ari Ju̱u tiŋŋaa kuhiasiŋ hɔŋ a vuurɛ wii-la ba si jaŋ ŋaa. Ba vuura di ba jaŋ joŋ moribii-daŋ a kpal laali-yuoro-la fa si pɔ bua-la aŋ bula piba a bul, 13“Má bula pi niaa ari ma piŋ doŋ nɛ, aŋ ka u haritooroo ku gaa a kuusi Yesu. 14Di nii-la si hɔŋ kuori-baliŋ nyuŋ nɛ nii wiiŋ deeŋ, la jaŋ bula pɛma lɛ ari ma bi wii cheye. Wii-kala bi jaŋ walimɛma.” 15Ŋii nɛ laali-yuoro-la fa si pɔ vaaŋ-la laa moribie-la aŋ nyia wiaa ari nialiŋ si kpu pusuŋ pipi Wia kuhiasiŋ fa si bula piba di ba ŋaa. Wii-la Ju̱u tiŋŋaa fa si nyia teeli leriŋ kala a kaa kɔ ari jiniŋ.
Yesu kɛŋ u titia ku dagɛ u haritooroo
Maak 16.14-18; Luuk 24.36-49; Jɔɔŋ 20.19-23; Yesu naŋz. tiŋtiŋŋaa 1.6-8
16Ŋii nɛ Yesu haritooro-la fii ari kubala-la mu Galilii tiŋteeŋ a jil peel-la nyuŋ, ari Yesu fa si bul ŋii piba. 17Ŋii nɛ ba nau dimɛ a chuɔlu, ama dɔŋsuŋ bi laa dii. 18Ŋii nɛ Yesu ku kpagɛba a bula piba a bul, “Wia joŋ doluŋ kala a pimi nɛ Wia-jaŋ ari dunia kala lɛ. 19Má saa mu dunia sɛmɛ-na kala a bul mi wiaa pi niaa a leŋ di ba ŋaa mi haritooroo a foba Wii-chuɔlɛ liiŋ mi Nyimma ari u Bie ari u Diŋ-zɔŋ-la doluŋ lɛ. 20Má dagɛba a leŋ di ba to wialiŋ kala mi si bula pima di ma to. Mi jaŋ hɛ ma teeŋ bua-na kala lɛ a kaa mumu dunia didɛriŋ.”