WƖƖSƖ WƖWELIYE HƲ

MATIWU

AA SABA

1

Yesu doho nala

Luka 3.23-28

1 Yesu Krisita doho nala rɛ nyɛ. Ʋ naabaa rɛ gyɩ yaa Deviti, Deviti mɛ naabaa yaa Abɩraham.

2 Abɩraham nɛ gyɩ lʋl Azɩkɩ.

Azɩkɩ mɛ sii lʋl Gyeekɔbɩ.

Gyeekɔbɩ mɛ sii lʋl Gyuda abee ʋ naabiisi.

3 Gyuda mɛ sii lʋl Pɛrɛsɩ abee Zɛra.

(Ba nɩɩna feŋ nɛ gyɩ yaa Tama.)

Pɛrɛsɩ mɛ bɩl sii lʋl Hɛzʋrɔŋ.

Hɛzʋrɔŋ mɛ sii lʋl Rami.

4 Rami mɛ sii lʋl Amiinadabu.

Amiinadabu mɛ sii lʋl Naasuŋ.

Naasuŋ mɛ sii lʋl Salmɔŋ.

5 Salmɔŋ mɛ sii lʋl Buwasi.

(Buwasi nɩɩna feŋ nɛ gyɩ yaa Reehabɩ.)

Buwasi mɛ sii lʋl Obɛdɩ.

(Obɛdɩ nɩɩna feŋ nɛ gyɩ yaa Rufu.)

Obɛdɩ mɛ sii lʋl Gyesi.

6 Gyesi mɛ sii lʋl kuwori Deviti.

Deviti mɛ sii lʋl Solomɔn.

(Solomɔn nɩɩna rɛ fa yaa Yuriya haaŋ hʋ ʋ aa sʋba ka Deviti laa kpa).

7 Solomɔn mɛ sii lʋl Rehobʋwam.

Rehobʋwam mɛ sii lʋl Abigya.

Abigya mɛ sii lʋl Asa.

8 Asa mɛ sii lʋl Gyihosafati.

Gyihosafati mɛ sii lʋl Gyɔram.

Gyɔram mɛ sii lʋl Yuzaya.

9 Yuzaya mɛ sii lʋl Gyotam.

Gyotam mɛ sii lʋl Ahazɩ.

Ahazɩ mɛ sii lʋl Hezikaya.

10 Hezikaya mɛ sii lʋl Manaasi.

Manaasi mɛ sii lʋl Amɔn.

Amɔn mɛ sii lʋl Gyosaya.

11 Gyosaya mɛ sii lʋl Gyekonaya abee ʋ naabiisi.

Saŋa no tɩyaŋ nɛ ba kasɩ Iziral tɩmma mʋ Baabilɔŋ paalʋʋ.

12 Ba gyɩ aa kasɩ Iziral tɩmma mʋ Baabilɔŋ paalʋʋ hal tɩyaŋ nɛ,

Gyekonaya lʋl Siyatiil, Siyatiil mɛ sii lʋl Zerubabɛl.

13 Zerubabɛl mɛ sii lʋl Abiyudi.

Abiyudi mɛ sii lʋl Ɛliyakim.

Ɛliyakim mɛ sii lʋl Azɔ.

14 Azɔ mɛ sii lʋl Zadɔkɩ.

Zadɔkɩ mɛ sii lʋl Akimu.

Akimu mɛ sii lʋl Ɛliyudu.

15 Ɛliyudu mɛ sii lʋl Ɛliyeza.

Ɛliyeza mɛ sii lʋl Maataŋ.

Maataŋ mɛ bɩl sii lʋl Gyeekɔbɩ.

16 Gyeekɔbɩ mɛ rɛ yaŋ sii lʋl Gyosɛfʋ.

Gyosɛfʋ mɛ sii kpa Mɛɛrɩ, nal hʋ aa lʋl Yesu,

ba kɩ yɩrɩ Krisita, laataal hʋ Wɩɩsɩ aa lɩya.

17 A piili Abɩraham a mʋ pele kuwori Deviti, Yesu Krisita naaba-doho fa yaa fi abee banaa rɛ. A yaŋ bɩl piili bee kuwori Deviti a mʋ kɩ pele saŋa hʋ ba aa kasɩ Iziral tɩmma mʋ Baabilɔŋ paalʋʋ hʋ, Yesu naaba-doho gyɩ yaa fi abee banaa rɛ. A bɩl lɩɩ haŋ saŋa hʋ mɛ a mʋ pele saŋa hʋ ba aa lʋl Krisita, laataal hʋ Wɩɩsɩ aa lɩya, ʋ naaba-doho gyɩ yaa fi abee banaa rɛ.

Yesu Krisita lʋlɩɩ

Luka 2.1-7

18 Nyɛ rɛ Yesu Krisita lʋlɩɩ naasɩ tɩŋa: Ʋ naa Mɛɛrɩ abee Gyosɛfʋ gyɩ wee nyʋwa rɛ anɩɩ ba sɩ yal dɔmɔŋ. Amɛ ba ha gyɩ bɩ yal dɔmɔŋ, aŋka Wɩɩsɩ Wiyesi Welii hʋ dee leŋ Mɛɛrɩ kaŋ luwol. 19 Gyosɛfʋ gyɩ yaa tɩpʋlʋŋ tɩɩna rɛ. Ɛɛ wɩya ʋ gyɩ bee kyɛ dɩ ʋ we Mɛɛrɩ hɩɩsɩ gyamaa tɩyaŋ, aŋ gyɩ kɩ kyɛ dɩ ʋ lʋwɔlɩ vɩya ʋ. 20 Ʋ gyɩ aa bɩɩnɩ gɛɛ tɩyaŋ nɛ, malɩka ko ʋ lee duwoso tɩyaŋ a basɩ tɩya ʋ a baa, “Gyosɛfʋ, Kuwori Deviti doho nal, ta leŋ dɩ kambɩŋ kana ɩ, ɩ aa sɩ kpa Mɛɛrɩ a yaa ɩ haaŋ, beewɩya Wɩɩsɩ Wiyesi Welii hʋ dee rɛ tɩŋ ʋ kaŋ biye no luwol. 21 Ʋ sɩ lʋl boyoŋbiye, dɩ ɩ we ʋ feŋ Yesu. Feŋ hʋ memii rɛ yaa Laataal, beewɩya ʋ rɛ sɩ laa ʋ nala ta ba wɩbɔmɔ tɩyaŋ.” 22 Wɩya no buloŋ gyɩ yaa rɛ dɩ wɩya hʋ á Tɩɩna Wɩɩsɩ gyɩ aa tɩŋ ʋ tɩŋdaal kɩdɩgɩ tɩyaŋ basɩ ko su ba bʋʋsɩ. Ʋ gyɩ tɩŋ ʋ tɩŋdaal no tɩyaŋ nɛ a baa,

23 “Hatoluu kɩdɩgɩ ha aa bɩ gyɩŋ baal sɩ kaŋ luwol a lʋl boyoŋbiye dɩ ba kana ʋ kɩ yɩrɩ Imanuwɛl.” (Feŋ hʋ memii rɛ yaa “Wɩɩsɩ we á lee.”)

24 Gyosɛfʋ aa sii doo sɩya tɩyaŋ, ʋ gyɩ yaa gɛɛ hʋ malɩka hʋ aa basɩ tɩya ʋ rɛ, a gyɩ kpa Mɛɛrɩ mʋ ʋ dɩya a yaa ʋ haaŋ. 25 Amɛ ʋ beel-ʋ ha gyɩ bɩ gyɩŋ dɔmɔŋ anɩɩ baal bee haaŋ aŋka Mɛɛrɩ lʋl boyoŋbiye. Nyɛ rɛ Gyosɛfʋ we biye hʋ feŋ Yesu.

2

Wɩgyʋnna badɔmɔŋ lɩɩ tɩɩmemii dɩɩlaŋ ko dɩ ba na Yesu

1 Bɛtɩlɛhɛm tɩyaŋ nɛ ba gyɩ lʋl Yesu. Bɛtɩlɛhɛm gyɩ yaa tɔbiye rɛ, a we Gyudɩya paalʋʋ tɩyaŋ. Haŋ saŋa hʋ Kuwori Hɛrɔtɩ rɛ gyɩ yaa doŋ paalʋʋ kuworibal. Ba gyɩ aa lʋl Yesu, ʋ bɩ pɩɩsa ka wɩgyʋnna badɔmɔŋ aa gʋnnɩ kyɩŋwʋlɩya wɩkanɩya sii lɩɩ tɩɩmemii dɩɩlaŋ, a ko Gyerusalɛm, a ko pɩyɛsɩ, a baa, “Lee tɩyaŋ nɛ ba lʋl biye hʋ aa sɩ yaa Gyuuma kuwori hʋ? Á na kyɩŋwʋlɩɩ rɛ tɩɩmemii tɩyaŋ, ʋ daga anɩɩ ba lʋla ʋ rɛ á ko dɩ á kyʋwalɩ ʋ a kpa ʋ gyɩrɩma tɩya ʋ.” 3 Kuwori Hɛrɔtɩ gyɩ aa nɩɩ wɩɩ no, kambɩŋ gyɩ kaŋ ʋ bee Gyerusalɛm tɩmma buloŋ nɛ kɩŋkaŋ. 4 Ɛɛ rɛ ʋ gyɩ yɩrɩ Gyuuma wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyasɩ abee Wɩɩsɩ Teŋ dɩdagɩla hʋ a ko laŋŋɩ, a pɩyɛsɩ ba a baa, “Lee tɩyaŋ nɛ ba sɩ lʋl Krisita hʋ, laataal hʋ Wɩɩsɩ aa lɩya?” 5 Ɛɛ rɛ ba basɩ tɩya ʋ a baa, “Ba sɩ lʋla ʋ Bɛtɩlɛhɛm aa we Gyudɩya paalʋʋ tɩyaŋ. Ɛɛ rɛ Wɩɩsɩ tɩŋdaal hʋ gyɩ sabɩ. Ʋ gyɩ baa dɩ

6 Wɩɩsɩ baa,

“Bɛtɩlɛhɛm yaa tɔbiye rɛ Gyudɩya paalʋʋ tɩyaŋ.

Amɛ Gyudɩya paalʋʋ buloŋ tɩyaŋ, Bɛtɩlɛhɛm nala rɛ yaa nɩbala,

beewɩya ba tɩyaŋ nɛ Iziral kuwori sɩ lɩɩ,

nal hʋ aa sɩ kɩ deŋ ŋ nala, Iziral tɩmma.”

7 Doŋ nɛ Kuwori Hɛrɔtɩ lʋwɔlɩ yɩrɩ wɩgyʋnna hʋ aa lɩɩ tɩɩmemii ko, a kaŋ ba mʋ faŋa a pɩyɛsɩ ba dɩ ba daga ʋ saŋa hʋ tɩɩ kyɩŋwʋlɩɩ hʋ aa lɩya. Ba daga tɩya ʋ. 8 Ɛɛ rɛ Kuwori Hɛrɔtɩ ta ba dɩ ba mʋ Bɛtɩlɛhɛm, aŋ basɩ tɩya ba a baa, “Ma mʋ kyɛ biye hʋ abee sɩfɩyasɩ. Ma yaŋ ko na ʋ pɛ, ma leŋ dɩ ŋ mɛ kaŋ duwoso, dɩ ŋ mɛ mʋ kyʋwalɩ ʋ a kpa ʋ gyɩrɩma tɩya ʋ.” 9 Ba aa nɩɩ gɛɛ, ba lɩɩ kpa ŋmanɩɩ a kɩ mʋ, kyɩŋwʋlɩɩ hʋ ba fa aa naa tɩɩmemii bɩl laa ba sɩya gɛɛɛ, a mʋ sɩŋ kyugili lee hʋ biye aa we. 10 Ba aa naa kyɩŋwʋlɩɩ hʋ gɛɛ, ba tenni buloŋ fɩyɛlɩ, ba kɩ gyʋwɔsɩ. 11 Ba aa mʋʋ pele lee hʋ biye hʋ aa we, ba mʋ gyʋʋ dɩya hʋ a na biye hʋ abee ʋ naa Mɛɛrɩ. Ɛɛ rɛ ba tuu gbinni biye hʋ sɩya tɩyaŋ a kyʋwalɩ ʋ a kpa ʋ gyɩrɩma tɩya ʋ, aŋ puri ba kyʋgɩsɩ a lɩɩ salma abee wɩsɩnaaŋ abee kɩŋ kɩdɩgɩ sʋwala aa sʋma ba kɩ yɩrɩ mɛɛ, a tɩya ʋ. 12 Ɛɛ rɛ Wɩɩsɩ basɩ tɩya ba, ba duwoso tɩyaŋ abee sɩfɩyasɩ anɩɩ ba ta ko mɩɩgɩ mʋ Kuwori Hɛrɔtɩ lee. Nyɛ rɛ ba sii a tɩŋ ŋmaŋdɩma a mɩɩgɩ mʋ ba paalʋʋ.

Gyosɛfʋ bee Mɛɛrɩ lɩɩ fá mʋ Igyipiti

13 Wɩgyʋnna hʋ bee mʋyɩ hal tɩyaŋ nɛ Gyosɛfʋ duwosi na malɩka dɩ ʋ ko ʋ lee a basɩ tɩya ʋ a baa, “Sii kpa biye hʋ abee ʋ naa a fá mʋ Igyipiti. Ma we doŋ a kaŋ kɩ mʋ saŋa hʋ ŋ bɩl aa sɩ tɩya ma ŋmanɩɩ dɩ ma lɩɩ doŋ, beewɩya Kuwori Hɛrɔtɩ aa kyɛ dɩ ʋ kpʋ biye hʋ rɛ.” 14 Ɛɛ rɛ Gyosɛfʋ gyɩ sii kpa biye hʋ bee ʋ naa buloŋ a mʋ Igyipiti paalʋʋ tebine. Doŋ tɩyaŋ nɛ ba gyɩ we a mʋ pele saŋa hʋ Kuwori Hɛrɔtɩ gyɩ aa ko sʋba. 15 Wɩɩ no gyɩ yaa rɛ dɩ wɩɩ hʋ Wɩɩsɩ gyɩ aa tɩŋ ʋ tɩŋdaal tɩyaŋ basɩ ko yaa wɩtɩɩ. Wɩɩsɩ gyɩ baa,

“Ŋ biye gyɩ we Igyipiti paalʋʋ tɩyaŋ nɛ ŋ lɩɩ ʋ.”

Ba kpʋʋ boyoŋbiifɩllɩ Bɛtɩlɛhɛm tɩyaŋ

16 Kuwori Hɛrɔtɩ gyɩ aa ko gyɩma anɩɩ wɩgyʋnna hʋ mʋrɩ ʋ rɛ, ʋ na baaŋ kɩŋkaŋ. Wɩgyʋnna hʋ gyɩ aa daga ʋ saŋa hʋ ba aa lʋl Yesu wɩya, ʋ sii ta ʋ laalyuwolo dɩ ba mʋ Bɛtɩlɛhɛm abee tɔbiisi hʋ buloŋ aa kpaga doŋ, a kpʋ boyoŋbiisi hʋ buloŋ ha aa yaa bɩsɩ balɩya a kaŋ kɩ tuu. 17 Wɩɩ no leŋ wɩɩ hʋ Wɩɩsɩ gyɩ aa tɩŋ ʋ tɩŋdaal Gyɛrimaya tɩyaŋ basɩ ko yaa wɩtɩɩ rɛ.

18 Wɩɩ hʋ Gyɛrimaya gyɩ aa basa rɛ nyɛ:

“Nal lɛ aa wii Rama tɩyaŋ,

a wii kɩ gʋwagɩ

Rekyil lɛ aa wii ʋ balɩya aa sʋba wɩya,

a pɔ dɩ ʋ bee tallɩ.”

Gyosɛfʋ bee Mɛɛrɩ mʋʋ Nazarɛti

19 Kuwori Hɛrɔtɩ sʋʋ hal tɩyaŋ, Gyosɛfʋ bɩl duwosi a na malɩka dɩ ʋ ko ʋ lee Igyipiti paalʋʋ tɩyaŋ a basɩ tɩya ʋ a baa, “Sii kpa biye hʋ abee ʋ naa a mɩɩgɩ mʋ Iziral paalʋʋ. Nala hʋ fa aa kyɛ dɩ ba kpʋ biye hʋ sʋba rɛ.” Ɛɛ rɛ ʋ sii kaŋ biye hʋ abee ʋ naa a mʋ we Iziral paalʋʋ tɩyaŋ. 22 Amɛ Gyosɛfʋ aa ko nɩɩ anɩɩ Kuwori Hɛrɔtɩ sʋba rɛ, ka ʋ biye Akɩlɔɔsɩ di koro Gyudɩya paalʋʋ tɩyaŋ, kambɩŋ gyɩ fa kana ʋ rɛ doŋ mʋyɩ wɩya. Ɛɛ rɛ Wɩɩsɩ bɩl basɩ tɩya ʋ duwoso tɩyaŋ abee sɩfɩyasɩ anɩɩ ʋ mʋ hɔŋ Galili paalʋʋ tɩyaŋ. 23 Ʋ aa mʋʋ Galili paalʋʋ, ʋ mʋʋ hɔŋ Nazarɛti tɩyaŋ nɛ. Nyɛ yaa rɛ dɩ wɩya hʋ Wɩɩsɩ aa tɩŋ ʋ tɩŋdaala hʋ tɩyaŋ basɩ ko yaa wɩtɩɩ. Ba gyɩ basa rɛ a baa,

“Ba sɩ kana ʋ kɩ yɩrɩ Nazarɛti tɩɩna.”

3

Gyɔɔŋ Wɩɩsɩɩnɩɩfool hʋ basɩ Wɩɩsɩ wɩya

Maakɩ 1.1-8;Luka 3.1-18;Gyɔɔŋ 1.19-28

1 Saŋa no tɩyaŋ nɛ baal kɩdɩgɩ ba aa yɩrɩ Gyɔɔŋ Wɩɩsɩnɩɩfool hʋ mɛ sii ko Gyudɩya paalʋʋ, a we pogo tɩyaŋ a piili kɩ basɩ Wɩɩsɩ wɩya. 2 Ʋ gyɩ basɩ tɩya ba rɛ a baa, “Ma bɩrɩmɩ lɩɩ ma wɩbɔmɔ tɩyaŋ, beewɩya Wɩɩsɩbee koro hʋ kpaga rɛ!” 3 Gyɔɔŋ no wɩya rɛ Wɩɩsɩ gyɩ tɩŋ ʋ tɩŋdaal Azaaya tɩyaŋ a gyɩ basɩ gɛɛ. Ʋ gyɩ baa, dɩ Wɩɩsɩ baa,

“Nal lɛ we pogo tɩyaŋ a heeli kɩ basɩ,

“Ma marɩ ma tɩsɩ dɩ á Tɩɩna ko kɩ tɩŋa anɩɩ ma aa marɩ ŋmaŋ-deginii a pɔ nɩbal koyi gɛɛ.”

4 Nyɔgɩmaa pʋna gannɩ rɛ Gyɔɔŋ gyɩ fa kɩ laalɩ, aŋ aa kpa tɛpɩɩŋbii vʋwa ʋ tɩŋa. Nyɩŋgɩrɩgɩsɩ abee tʋʋ rɛ gyɩ yaa ʋ kɩdiiliye. 5 Nala gyɩ lɩɩ Gyerusalɛm abee Gyudɩya paalʋʋ abee tɔnɩ hʋ buloŋ aa kpaga Gyɔɔdaŋ fuwo hʋ buloŋ nɛ, a kɩ ko ʋ lee. 6 Ba aa ko lusi ba wɩbɔmɔ aŋ tuu Gyɔɔdaŋ fuwo hʋ, ʋ fo ba wɩɩkyʋwalnɩɩ.

7 Amɛ Gyɔɔŋ aa ko na dɩ Farasiima abee Sadusiima yʋga aa kɩ ko ʋ lee dɩ ʋ fo ba wɩɩkyʋwalnɩɩ gɛɛ, ɛɛ rɛ ʋ basɩ tɩya ba a baa, “Ɛɛdɔŋ dʋma! Ma dawarɩ yʋga ma tɩyaŋ! Ma bɩɩna ma sɩ wuwo fá nyʋgɩsɩ kyɛɛ hʋ Wɩɩsɩ aa sɩ di nala sarɩya rɛ koo? 8 Ma kɩ yaa wɩya hʋ aa daga anɩɩ ma bɩrɩma lɩɩ ma wɩbɔmɔ tɩyaŋ nɛ, 9 aŋ ta bɩɩna anɩɩ Abɩraham aa yaa ma naabaa wɩya, Wɩɩsɩ bɩ sɩ dɔgɩsɩ ma. Ma leŋ dɩ ŋ basɩ tɩya ma anɩɩ Wɩɩsɩ sɩ wuwo leŋ dɩ bʋwa no ma aa naa nyɛ bɩrɩmɩ Abɩraham doho nala. 10 Ma na, Wɩɩsɩ yaa siri abee ʋ saa rɛ dɩ ʋ ŋmaŋ tɩɩsɩ lo. Tɩya hʋ buloŋ aa bee nɔŋ nɔŋweliye, ʋ sɩ ŋmana ʋ lo a paa we diŋ tɩyaŋ.

11 Nɩɩ dʋŋ nɛ ŋ kɛ kaŋ kɩ fo ma wɩɩkyʋwalnɩɩ, dɩ gɛɛ daga anɩɩ ma bɩrɩma lɩɩ ma wɩbɔmɔ tɩyaŋ nɛ, amɛ nal hʋ aa sɩ tɩŋa ŋ hal ko, ʋ kɛ sɩ kpa Wiyesi Welii hʋ abee diŋ a fo ma wɩɩkyʋwalnɩɩ. Ʋ rɛ te ŋ. Ŋ paalɩ bɩ maga dɩ ŋ kol ʋ naatɔbɔ mɛ gba. 12 Ʋ kol ʋ mɩkyaarɩgbaha rɛ, dɩ ʋ ko ŋmaa ʋ mɩya buloŋ teŋ, dɩ ʋ kpa gbaha hʋ a kyaarɩ lɩɩ miŋbii hʋ a we ʋ busol tɩyaŋ aŋ kpa mɩŋgyɔrʋ hʋ we diŋ tɩyaŋ. Diŋ hʋ aa bɩ sɩ maakyiye dɩsɩ.”

Gyɔɔŋ foo Yesu wɩɩkyʋwalnɩɩ

Maakɩ 1.9-11;Luka 3.21-22

13 Saŋa hʋ Gyɔɔŋ gyɩ aa basɩ Wɩɩsɩ wɩya aŋ kɩ fo nala wɩɩkyʋwalnɩɩ hʋ tɩyaŋ nɛ, Yesu sii lɩɩ Galili paalʋʋ a ko Gyɔɔŋ lee Gyɔɔdaŋ fuwo hʋ tɩyaŋ dɩ ʋ fo ʋ wɩɩkyʋwalnɩɩ. 14 Amɛ Gyɔɔŋ aa naa gɛɛ, ʋ kɩ lʋga dɩ Yesu bɩrɩmɩ ʋ hakɩla. Ɛɛ rɛ Gyɔɔŋ basɩ tɩya ʋ a baa, “Ɩ rɛ maga dɩ ɩ fo ŋ wɩɩkyʋwalnɩɩ, aŋka ɩ mɩɩgɩ ko ŋ lee dɩ mɩyaŋ fo ɩ wɩɩkyʋwalnɩɩ?” 15 Ɛɛ rɛ Yesu basɩ tɩya ʋ a baa, “Ɩ kɛ yaa gɛɛ ŋ aa baa ɩ yaa. Nyɛ rɛ sɩ leŋ dɩ á yaa wɩya hʋ buloŋ Wɩɩsɩ aa kyɛɛ.” Ɛɛ rɛ Gyɔɔŋ laa nyʋwa, a fo Yesu wɩɩkyʋwalnɩɩ. 16 Gyɔɔŋ aa yaŋ fo Yesu wɩɩkyʋwalnɩɩ hʋ ko teŋ, ɛɛ rɛ Yesu mɩɩgɩ lɩɩ nɩɩ hʋ tɩyaŋ a ko dɩ ʋ lɩɩ, dɩ ʋ naa wɩɩsɩnyuu lɔgɔ suri. Ka ʋ na Wɩɩsɩ Wiyesi Welii hʋ a kɩɩ gɛɛ anɩɩ kokomo, a ko tuu saga ʋ tɩyaŋ. 17 Doŋ tɩyaŋ nɛ, ʋ nɩɩ taal dɩ ʋ lɩɩ wɩɩsɩnyuu a baa, “Ŋ biikyoolii rɛ nyɛ. Ŋ teŋ fɩyɛla rɛ ʋ tɩyaŋ.”

4

Sɩtaanɩ magɩsɩ Yesu

Maakɩ 1.12-13;Luka 4.1-13

1 Ɛɛ rɛ Wɩɩsɩ Wiyesi Welii hʋ kpa Yesu gyʋʋ pogo. Doŋ tɩyaŋ nɛ Sɩtaanɩ magɩsɩ ʋ. 2 Nyɛ rɛ Yesu gyɩ we pogo hʋ tɩyaŋ kyɛyɛ mɔllɩ balɩya dɩ ʋ bɩ dii kɩŋ buloŋ tebine bee wɩɩhaa buloŋ. Ɛɛ rɛ losi gyɩ kana ʋ. 3 Doŋ nɛ Sɩtaanɩ ko basɩ tɩya ʋ a baa, “Na ɩ yaa Wɩɩsɩ Biye rɛ, ɛɛ kɛ leŋ dɩ bʋwa no bɩrɩmɩ kɩdiiliye.” 4 Ɛɛ rɛ Yesu basɩ tɩya ʋ a baa, “Ba saba Wɩɩsɩ teŋ tɩyaŋ nɛ a baa,

“Kɩdiiliye dʋŋ daa aa tɩya nihuwobiŋ mɩɩbol,

amɛ wɩɩ buloŋ aa lɩɩ Wɩɩsɩ nyʋwa tɩyaŋ mɛ aa tɩya nihuwobiŋ mɩɩbol lɛ.”

5 Ɛɛ rɛ Sɩtaanɩ kaŋ Yesu mʋ Gyerusalɛm, a kana ʋ mʋ gyɩŋ Wɩɩkyʋwaldɩɩbal hʋ nyugbaŋfara, 6 aŋ basɩ tɩya ʋ a baa, “Na ɩ yaa Wɩɩsɩ Biye rɛ, ɛɛ kɛ sɩŋ daha aŋ gyaa tuu kyigisi taŋha tɩyaŋ. Beewɩya ba saba Wɩɩsɩ teŋ tɩyaŋ nɛ a baa dɩ Wɩɩsɩ baa,

“Ŋ sɩ leŋ dɩ ŋ malɩkasɩ

kɩ pɔ ɩ. Ba sɩ kyeŋ kana ɩ,

dɩ ɩ naaŋ mɛ ta dige taŋha.”

7 Ɛɛ rɛ Yesu basɩ tɩya ʋ a baa,

“Ba bɩl saba Wɩɩsɩ teŋ logiŋ kɩdɩgɩ tɩyaŋ nɛ a baa,

“Ta kɩ magɩsɩ ɩ Tɩɩna Wɩɩsɩ.”

8 Ɛɛ rɛ Sɩtaanɩ bɩl kaŋ Yesu mʋ gyɩŋ dogiŋbal kɩdɩgɩ nyuu a daga ʋ dʋnɩya koro abee ʋ weliŋ buloŋ fine, 9 aŋ basɩ tɩya ʋ a baa, “Ŋ sɩ kpa kɩna no buloŋ tɩya ɩ, dɩ ɩ rɛ sɩ tuu gbinni a kyʋwalɩ ŋ abee gyɩrɩma.” 10 Ɛɛ rɛ Yesu basɩ tɩya ʋ a baa, “Sɩtaanɩ, fasɩ mʋ ŋ sɩyaŋ! Wɩɩsɩ teŋ tɩyaŋ ba saba rɛ a baa, Kɩ kyʋwalɩ ŋ Tɩɩna Wɩɩsɩ dʋŋ abee gyɩrɩma aŋ kɩ tɩŋa ʋ.” 11 Doŋ tɩyaŋ nɛ Sɩtaanɩ leŋ Yesu aŋ kpa mʋ. Doŋ nɛ ka malɩkasɩ ko tuu kyiyeli ʋ.

Yesu piile ʋ tʋma Galili paalʋʋ tɩyaŋ

Maakɩ 1.14-15;Luka 4.14-15

12 Yesu aa ko nɩɩ dɩ ba kaŋ Gyɔɔŋ Wɩɩsɩnɩɩfool hʋ tɔ dɩyaŋ, ɛɛ rɛ ʋ sii lɩɩ Gyudɩya paalʋʋ tɩyaŋ a kpa mʋ Galili paalʋʋ. 13 Nyɛ rɛ ʋ sii kpa mʋ Nazarɛti a bɩl lɩɩ doŋ a mɩɩgɩ kpa mʋ hɔŋ Kapɛɛnam tɩyaŋ. Tɔɔ no kpaga Galili fuwobal hʋ rɛ, a we Zebulɔŋ abee Nafitali paalʋʋ tɩyaŋ. 14 Wɩɩ no gyɩ yaa rɛ dɩ wɩɩ hʋ Wɩɩsɩ gyɩ aa tɩŋ ʋ tɩŋdaal Azaaya tɩyaŋ basɩ ko yaa wɩtɩɩ.

15 Ʋ gyɩ baa,

“Ma nala hʋ aa we Zebulɔŋ abee Nafitali paalʋʋ aa kyaasɩ Galili fuwobal hʋ, Gyɔɔdaŋ fuwobal hʋ kyolo, abee

Galili paalʋʋ nala, lee hʋ tɩyaŋ nala hʋ aa bɩ yaa Gyuuma aa yʋga,

ma nɩɩ daha,

16 “Nala hʋ aa we bilhuu tɩyaŋ,

ba na pʋlʋŋbal lɛ.

Nala hʋ mɛ buloŋ aa bɩ gyɩŋ Wɩɩsɩ,

Ba naa Wɩɩsɩ laatayɩ rɛ ʋ kɩɩ gɛɛ anɩɩ pʋlʋŋ nɛ kyaanɩ we ba tɩyaŋ.”

17 Saŋa no tɩyaŋ nɛ Yesu gyɩ piili kɩ basɩ Wɩɩsɩ wɩya a baa, “Ma bɩrɩmɩ lɩɩ ma wɩbɔmɔ tɩyaŋ, beewɩya, Wɩɩsɩbee koro hʋ kpaga rɛ.”

Yesu yɩrɩ fuwonaŋkasɩla banaa

Maakɩ 1.16-20;Luka 5.1-11

18 Yesu gyɩ kpaa Galili fuwobal hʋ nyʋwa a kpala kɩ baŋ dɩ ʋ naa fuwonaŋkasɩla balɩya dɩ ba aa kasɩ fuwonamɩɩsɩ abee ba keliŋsi. Ba gyɩ yaa nɩmmabalɩya rɛ. Kɩdɩgɩ feŋ nɛ yaa Siimɔŋ (ʋ feŋ kɩdɩgɩ mɛ rɛ yaa Piita.) Ʋ naabiye hʋ mɛ feŋ nɛ Aŋduru. 19 Ɛɛ rɛ Yesu basɩ tɩya ba a baa, “Ma ko kɩ tɩŋa ŋ hal. Ŋ sɩ daga ma gɛɛ ma aa sɩ kɩ kasɩ nihuwobisi.” 20 Haŋ lagɩlagɩbiye hʋ ba kpa ba keliŋsi hʋ ta, aŋ sii tɩŋa ʋ hal. 21 Yesu bɩl kpaa kɩ mʋ dɩ ʋ naa Gyemsi bee ʋ naabiye Gyɔɔŋ abee ba kuwo Zebedi, dɩ ba we nɩɩduworiboro tɩyaŋ a kɩ marɩ ba keliŋsi. 22 Ɛɛ rɛ Yesu yɩrɩ ba, ba guu sii a leŋ ba nɩɩduworiboro hʋ abee ba kuwo buloŋ ta, aŋ tɩŋ Yesu hal.

Yesu tɩɩbɩ wɩɩla tɩmma

Luka 6.17-19

23 Ɛɛ rɛ Yesu gɔllɩ Galili paalʋʋ buloŋ a kɩ daga nala Gyuuma wɩɩkyʋwaldɩɩsɩ tɩyaŋ, a basɩ Wɩɩsɩ koro hʋ wɩweliye wɩya a kɩ tɩya nala aŋ pɛ kɩ tɩɩbɩ nala aa kaŋ wɩɩla iriŋ iriŋ buloŋ mɛ. 24 Ɛɛ rɛ Yesu wɩya taalɩ Siiriya paalʋʋ buloŋ. Nala sii kaŋ ba wɩɩla tɩmma kɩ ko ʋ lee. Gbarɩga abee kpuŋkpuŋ-telle abee nala gyɩŋbɔmɔ aa kana abee wɩɩla iriŋ iriŋ buloŋ tɩmma rɛ ba kaŋ ko, Yesu tɩɩbɩ ba buloŋ. 25 Nyɛ rɛ nɩgyamaa sii giri lɩɩ Galili paalʋʋ abee tɔnɩ fi hʋ, abee Gyerusalɛm, abee Gyudɩya paalʋʋ a paa tɩŋ Yesu hal. Ba badɔmɔŋ mɛ gyɩ lɩɩ Gyɔɔdaŋ fuwo hʋ kyolo paalʋʋ rɛ.

5

Yesu daga nala dogimo nyuu tɩyaŋ

Luka 6.20-23

1 Yesu aa naa nɩgyamaa hʋ gɛɛ, ʋ mʋ gyɩŋ hɔŋ dogimo nyuu tɩyaŋ, ka ʋ hatɩnna hʋ mɛ ko hɔŋ gol ʋ, ʋ piili kɩ daga ba abaa,

3 “Nyusʋŋtɩmma rɛ yaa nala hʋ aa kpaa ba bayɩyɛla buloŋ we Wɩɩsɩ tɩyaŋ,

ba aa rɛ sɩ di wɩɩsɩbee koro hʋ tɔnɔ.

4 Nyusʋŋtɩmma rɛ yaa nala hʋ aa wii,

Wɩɩsɩ sɩ fɩyɛlɩ ba bembiye.

5 Nyusʋŋtɩmma rɛ yaa nala hʋ aa kaŋ ba tɩɩ kɩ hʋwɔlɩ,

ba sɩ na kɩŋ hʋ wɩya Wɩɩsɩ aa wee nyʋwa baa ʋ sɩ kpa tɩya ba.

6 Nyusʋŋtɩmma rɛ yaa nala hʋ aa kyo dɩ nal buloŋ yaa tɩpʋlʋŋ tɩɩna Wɩɩsɩ sɩya tɩyaŋ,

Wɩɩsɩ sɩ tɩya ba ba wɩkyɛɛlɩɩ.

7 Nyusʋŋtɩmma rɛ yaa nala hʋ aa fá nala sikii,

Wɩɩsɩ mɛ sɩ fá ba sikii.

8 Nyusʋŋtɩmma rɛ yaa nala hʋ aa kaŋ tɩpʋlʋŋ Wɩɩsɩ sɩya tɩyaŋ

ba aa rɛ sɩ na Wɩɩsɩ.

9 Nyusʋŋtɩmma rɛ yaa nala hʋ aa marɩ nala dɔmɔŋ.

Wɩɩsɩ sɩ kaŋ ba yaa ʋ balɩya.

10 Nyusʋŋtɩmma rɛ yaa nala hʋ ba aa dɔgɩsɩ akuu ba aa yaa wɩya hʋ aa kpaa ŋmanɩɩ Wɩɩsɩ sɩya tɩyaŋ wɩya.

ba aa rɛ sɩ na wɩɩsɩbee koro hʋ tɔnɔ.

11 Dɩ ba aa rɛ kuu ŋ wɩya a kɩ tʋʋsɩ ma, a nyɩya wɩya kɩ tɩya ma, ka wɩbɔŋ buloŋ aa bɩ maga dɩ ba kpa tɩya nihuwobiŋ ba kpa tɩya ma, aŋ pɛ kɩ dɔgɩsɩ ma, ma leŋ dɩ ma tenni fɩyɛlɩ. 12 Ma leŋ dɩ ma tenni fɩyɛlɩ, dɩ ma kɩ gyʋwɔsɩ, beewɩya ma tuno yʋga rɛ wɩɩsɩbee tɩyaŋ. Ba aa dɔgɩsɩ ma nyɛ, ɛɛ tɩɩ rɛ ba fa dɔgɩsɩ Wɩɩsɩ tɩŋdaala hʋ aa laa sɩya ko ma tɩyaŋ mɛ.

Mamaa rɛ yaa dʋnɩya yɩsɩ abee ʋ kyaanʋʋ

Maakɩ 9.50;Luka 14.34-35

13 Ma kɩɩ gɛɛ rɛ anɩɩ yɩsɩ dʋnɩya nala buloŋ lee. Yɩsɩ sʋma, amɛ dɩ ʋ sʋmɩŋ nɛ ko lɩɩ, ɩ bɩl bɩ sɩ wuwo yaa dɩ ʋ sʋma. Ʋ aa mɩɩgɩ bɩrɩmɩ kɩtɔɔ rɛ, ba kpa yuwo ta nala nʋwɔsɩ kɩ baŋ.

14 Ma kɩɩ gɛɛ rɛ anɩɩ pʋlʋŋ dʋnɩya nala buloŋ lee. Tɔɔ buloŋ aa sɩŋ dogimo nyuu tɩyaŋ, ʋ bɩ sɩ wuwo faŋa. 15 Nal buloŋ mɛ aa kyɛ pʋlʋŋ ʋ dɩya tɩyaŋ, ʋ bɩ sɩ nyɔgɔ fɩŋtɩna gyʋʋ biŋ aŋ kpa gbaha kyige tɔ. Ʋ aa kpa saga fɩŋtɩŋdaaŋ tɩyaŋ nɛ, dɩ ʋ kyaanɩ tɩya nal buloŋ aa we dɩya hʋ tɩyaŋ. 16 Ɛɛ tɩɩ rɛ ma mɛ maga dɩ ma kyaanɩ nala lee dɩ ba na wɩweliye hʋ ma aa yaa, a dannɩ ma Kuwo aa we wɩɩsɩbee tɩyaŋ.

Yesu daga nala Wɩɩsɩ Mɩrɩsɩ hʋ wɩya

17 Ma ta bɩɩna anɩɩ ŋ ko dɩ ŋ paa Mɩrɩsɩ hʋ Moosi fa aa saba biŋ koo Wɩɩsɩ tɩŋdaala wɩdagɩya hʋ kɩdɩgɩ buloŋ ta rɛ? Ŋ bɩ ko dɩ ŋ paa ba ta, amɛ ŋ ko rɛ dɩ ŋ leŋ wɩya no su ba bʋʋsɛ. 18 Wɩtɩɩ rɛ ŋ basɩ kɩ tɩya ma, dʋnɩya abee wɩɩsɩnyuu aa sɩ pɩɩsɩ mɔɔgɛɛ, Mɩrɩsɩ hʋ Moosi fa aa saba biŋ, ba bɩ sɩ lɩɩ ba kɩdɩgɩ, koo ba kɩdɩgɩ libiye mɛ gba ta, see dɩ mɩrɩsɩ no buloŋ su ba bʋʋsɩ. 19 Nal hʋ buloŋ aa sɩ vɩya mɩrɩsɩ no kɩdɩgɩ ta, aŋ baa dɩ ʋ bɩ kaŋ tɔnɔ, aŋ kɩ daga ʋ dɔŋtɩŋsɩ dɩ ba kɩ yaa gɛɛ tɩɩ, ʋ tɩɩna bɩ sɩ na lee wɩɩsɩbee koro hʋ tɩyaŋ. Amɛ nal hʋ mɛ buloŋ aa tɩŋ Mɩrɩsɩ no, aŋ kɩ daga ʋ dɔŋtɩŋsɩ dɩ ba mɛ kɩ yaa gɛɛ, ʋ tɩɩna rɛ sɩ yaa nɩbal wɩɩsɩbee koro hʋ tɩyaŋ. 20 Ŋ basɩ kɩ tɩya ma rɛ, see dɩ ma kaŋ tɩpʋlʋŋ a te Wɩɩsɩ Teŋ dɩdagɩla abee Farasiima hʋ, aŋ kɩ yaa wɩya hʋ Wɩɩsɩ aa kyɛ, dɩ gɛɛ daa, ma bɩ sɩ wuwo gyʋʋ wɩɩsɩbee koro hʋ.

Yesu basɩ baaŋ nayɩ wɩya

21 Ɛɛ rɛ Yesu bɩl basɩ tɩya ʋ hatɩnna hʋ a baa, “Ma nɩya anɩɩ faafaa hʋ tɩyaŋ Wɩɩsɩ gyɩ basɩ tɩya ma naabaala rɛ a baa, ‘Ma ta kɩ kpʋʋ nala. Dɩ nal buloŋ nɛ ko kpʋ nal, ŋ sɩ di ʋ tɩɩna sarɩya.”’ 22 Amɛ lagɩlagɩ no, ŋ basɩ kɩ tɩya ma rɛ, nal hʋ buloŋ aa naa baaŋ ʋ dɔŋtɩɩna nyuu tɩyaŋ, Wɩɩsɩ sɩ di ʋ tɩɩna sarɩya. Nal hʋ mɛ buloŋ aa baa dɩ ʋ dɔŋtɩɩna yaa nɩgyɔrɩ rɛ, ba sɩ kana ʋ mʋ di ʋ sarɩya. Nal hʋ mɛ buloŋ aa baa dɩ ʋ dɔŋtɩɩna yaa nɩtɔɔ rɛ, ʋ tɩɩna sɩ mʋ gyʋʋ diŋ. 23 Ɛɛwɩya, dɩ ɩ rɛ kaŋ wɩɩsʋllɩ kɩna kɩ mʋ wɩɩsʋllɩ-kogu hʋ nyuu dɩ ɩ sʋla Wɩɩsɩ, aŋ liisi mʋ na anɩɩ ɩ yaa wɩɩ kyogi ɩ dɔŋtɩɩna rɛ, 24 ʋ maga dɩ ɩ leŋ wɩɩsʋllɩ kɩna hʋ kogu hʋ sɩya tɩyaŋ nɛ aŋ mɩɩgɩ mʋ, dɩ ɩ bee ɩ dɔŋtɩɩna hʋ marɩ dɔmɔŋ, ka dɩ ɩ na mɩɩgɩ mʋ kpa kɩna hʋ a sʋla Wɩɩsɩ. 25 Dɩ nal lɛ sama ɩ, a kana ɩ kɩ mʋ sarɩya lidiilii, yaa kuwokeri aŋ leŋ dɩ ma basɩ wɩɩ hʋ marɩ dɔmɔŋ ŋmanɩɩ tɩyaŋ lagɩ lagɩ aŋ na mʋ. Dɩ gɛɛ daa, ʋ sɩ kana ɩ mʋ we sarɩdiile nosi tɩyaŋ. Sarɩdiile hʋ mɛ sɩ kpa ɩ we porisi nosi tɩyaŋ, dɩ ba mɛ kana ɩ mʋ tɔ dɩyaŋ. 26 Wɩtɩɩ rɛ ŋ basɩ kɩ tɩya ma, doŋ tɩyaŋ nɛ ɩ sɩ we a mʋ pele saŋa hʋ ɩ aa sɩ tuŋ kyɩŋ hʋ ba aa kere tɩya ɩ buloŋ teŋ.

Yesu basɩ sɔŋsɔŋ wɩya

27 Ma nɩya dɩ ba baa dɩ ma ta kɩ sɔnnɔ 28 Amɛ ŋ basɩ kɩ tɩya ma rɛ, nal hʋ buloŋ aa naa haaŋ a yaa ʋ kaŋ-pɩnɩɩ wɩya kayalŋa, ɩ tɩɩna kana ʋ pɩŋ nɛ gɛɛ. 29 Dɩ ɩ sɩɩ rɛ kana ɩ we wɩbɔmɔ yayɩ tɩyaŋ, lɩɩ ta. Ɩ aa sɩ gyʋʋ wɩɩsɩbee koro hʋ abee sɩtogo, ʋ rɛ kpɩya ba aa kpaa ɩ yuwo we diŋ tɩyaŋ abee sɩya balɩya. 30 Dɩ ɩ noŋ nɛ kana ɩ we wɩbɔmɔ yayɩ tɩyaŋ, kere ta. Ɩ aa sɩ gyʋʋ wɩɩsɩbee koro hʋ tɩyaŋ abee nokuu, ʋ rɛ kpɩya ba aa kpaa ɩ yuwo we diŋ tɩyaŋ abee nosi balɩya.

Yesu basɩ haana vɩyayɩ wɩya

Matiwu 19.9;Maakɩ 10.11-12;Luka 16.18

31 Ba basa Wɩɩsɩ teŋ tɩyaŋ nɛ a baa,

“Dɩ nal hʋ buloŋ nɛ aa kyɛ dɩ ʋ vɩya ʋ haaŋ, ʋ maga dɩ ʋ tɩɩna sabɩ haaŋ vɩyayɩ teŋ tɩya haaŋ hʋ anɩɩ ɩ vɩya ʋ rɛ.”

32 Amɛ lagɩlagɩ no, ŋ basɩ kɩ tɩya ma rɛ, dɩ baal buloŋ nɛ ko kuu wɩɩ kɩdɩgɩ buloŋ wɩya a vɩya ʋ haaŋ, dɩ haaŋ hʋ aa sɔnnɩ wɩya daa, ka dɩ haaŋ hʋ mɩɩgɩ mʋ yala badɩma, ʋ tɩɩna leŋ haaŋ hʋ yaa sɔŋsɔnnɩ rɛ. Nal hʋ mɛ buloŋ aa kpaa haaŋ ʋ bala aa vɩya, ʋ tɩɩna yaa sɔŋsɔnnɩ rɛ Wɩɩsɩ sɩya tɩyaŋ.

Yesu basɩ ŋmɩyɛsɩɩ wɩya

33 Ma bɩl nɩya dɩ Wɩɩsɩ gyɩ basɩ tɩya faafaa nala rɛ a baa,

“Dɩ ɩ rɛ ŋmɩyɛsɩ Wɩɩsɩ anɩɩ ɩ sɩ yaa wɩɩ,

ta ko vɩya wɩɩ hʋ yayɩ.

Amɛ yaa wɩɩ hʋ ɩ aa ŋmɩyɛsa baa dɩ ɩ sɩ yaa hʋ.”

34 Amɛ ŋ basɩ kɩ tɩya ma rɛ, dɩ mamaa rɛ aa kyɛ dɩ ma yaa wɩɩ, ma ta ŋmɩyɛsa Wɩɩsɩ. Ma ta ŋmɩyɛsɩ wɩɩsɩbee mɛ, beewɩya doŋ nɛ Wɩɩsɩ hɔŋ a kɩ deŋ dʋnɩya buloŋ. 35 Ma ta ko ŋmɩyɛsɩ taŋha nyuu mɛ, beewɩya Wɩɩsɩ naasɩ liwiyesii rɛ gɛɛ. Ma ta ŋmɩyɛsɩ Gyerusalɛm mɛ, beewɩya Wɩɩsɩ, á Kuworibal hʋ, bee rɛ gɛɛ. 36 Ma ta paalɩ ko kɩ ŋmɩyɛsɩ ma nyuni mɛ, beewɩya ma bɩ sɩ wuwo leŋ dɩ ma nyupʋŋdɩgɩ bɩl koo dɩ ʋ pʋllɩ. 37 Dɩ wɩɩ rɛ ko maga dɩ ma baa ‘Waa,’ ma baa ‘Waa.’ Dɩ wɩɩ mɛ rɛ ko maga dɩ ma baa ‘Aayɩ,’ ma baa ‘Aayɩ.’ A lɩɩ gɛɛ hal tɩyaŋ, dɩ mamaa rɛ bɩl ko basɩ wɩɩ buloŋ, Sɩtaanɩ lee rɛ ʋ lɩɩ.

Dɩ nal lɛ ko yaa ɩ wɩbɔŋ, ta yaa ʋ wɩbɔŋ tuŋ

Luka 6.29-30

38 Ma nɩya anɩɩ Wɩɩsɩ teŋ hʋ gyɩ bɩl daga rɛ abaa,

“Dɩ nal lɛ tɔbɔ ɩ sɩɩ pʋrɩ, ɩ mɛ tɔbɔ tɩɩna sɩɩ pʋrɩ, dɩ nal lɛ ŋmaa ɩ nyɩŋ kyuri, ɩ mɛ ŋmaa ʋ nyɩŋ kyuri.”

39 Amɛ ŋ basɩ kɩ tɩya ma rɛ anɩɩ dɩ nal lɛ yaa ɩ wɩbɔŋ, ta yaa wɩbɔŋ tuŋ ʋ tɩɩna. Dɩ nal lɛ ŋmaa ɩ noduu kyaŋkpaŋ tɩyaŋ, kaŋ ɩ nogɔbɔ kyaŋkpaŋ mɛ bɩrɩmɩ tɩya ʋ dɩ ʋ ŋmaa. 40 Dɩ nal lɛ sama ɩ, dɩ ʋ laa ɩ gabiye, wuri ɩ gabal mɛ pɛ tɩya ʋ. 41 Dɩ nal lɛ fɩla ɩ dɩ ɩ kyʋŋ ʋ kyʋgɩsɩ a vala meeldaaŋ, leŋ dɩ ma bɩl vala meeldaaŋ a pɛ. 42 Dɩ ɩ rɛ kaŋ kɩŋ, dɩ nal sʋla, kpa tɩya ʋ. Dɩ nal lɛ ko ɩ lee a kɩ kyɛ kɩŋ dɩ ʋ kyɩma, dɩ ɩ rɛ kana, kpa kyɩma ʋ.

Yesu baa á kyo á dɔmɔ

Luka 6.27-28,32-36

43 Ma nɩya dɩ ba baa dɩ ma kyo ma dɔŋtɩŋsɩ aŋ haasɩ ma dɔmɔ. 44 Amɛ ŋ basɩ kɩ tɩya ma rɛ, ma kyo ma dɔmɔ aŋ kyʋwalɩ Wɩɩsɩ kɩ tɩya nala hʋ mɛ aa dɔgɩsɩ ma. 45 Ɛɛ sɩ leŋ dɩ ma yaa ma Kuwo Wɩɩsɩ aa we wɩɩsɩbee tɩyaŋ balɩya. Ʋ leŋ ʋ wɩɩsɩ pɔsɔ kɩ we nɩbɔmɔ abee niweliye buloŋ tɩyaŋ nɛ, a leŋ duwoŋ nɩɩ kɩ tɩya niweliye abee nɩbɔmɔ buloŋ. 46 Dɩ ɩ rɛ kyo nala hʋ aa kyo ɩ dʋŋ, ɩ bɩ sɩ kaŋ tuno wɩɩsɩbee tɩyaŋ. Beewɩya nɩbɔmɔ mɛ gba aa daga kyori no iriŋ nɛ. 47 Dɩ ɩ rɛ tʋwasɩ ɩ kyaŋsɩ dʋŋ dɩ ba yaa ɩ nɩkyooliye, ɛɛ bɩ daga anɩɩ ɩ yaa wɩkyirikyi kɩdɩgɩ buloŋ beewɩya, nala hʋ aa bɩ gyɩŋ Wɩɩsɩ mɛ gba aa yaa gɛɛ rɛ. 48 Ɛɛ wɩya ʋ maga dɩ ma yaa tɩpʋlʋŋ tɩmma rɛ aŋ ta kaŋ wɩkyogii buloŋ anɩɩ ma kuwo aa we wɩɩsɩbee tɩyaŋ aa yaa tɩpʋlʋŋ Tɩɩna gɛɛ.

6

Yesu daga wɩweliye yayɩ

1 Ɛɛ rɛ Yesu bɩl basɩ tɩya ʋ hatɩnna hʋ a baa, “Ma pɔ dɩ ma ta kɩ yaa ma wɩyaaweliye nala sɩya tɩyaŋ dɩ ba na. Dɩ mamaa rɛ aa yaa gɛɛ ma bɩ sɩ kaŋ tuno buloŋ ma kuwo aa we wɩɩsɩbee tɩyaŋ lee. 2 Ɛɛwɩya dɩ ɩ rɛ kpaa kɩŋ tɩya nyaabʋ ta leŋ dɩ nal buloŋ gyɩma. Minaafigi tɩmma hʋ rɛ aa kɩ yaa gɛɛ nɩgyamaa tɩyaŋ, dɩ nala kɩ bigisi ba. Wɩtɩɩ rɛ ŋ basɩ kɩ tɩya ma, ba foŋ laa ba tuno buloŋ nɛ gɛɛ. 3 Amɛ dɩ ɩ rɛ kpaa kɩŋ tɩya nyaabʋ, ta leŋ dɩ ɩ kyaŋfɩyaŋ mɛ gba gyɩma. 4 Leŋ dɩ ʋ yaa wɩfaŋɩɩ. Dɩ ɩ rɛ yaa gɛɛ, ɩ Kuwo Wɩɩsɩ sɩ tun-ɩ beewɩya ʋ kɛ naa wɩɩ hʋ ɩ aa yaa rɛ.”

Yesu daga gɛɛ á aa sɩ kɩ kyʋwalɩ Wɩɩsɩ

Luka 11.2-4

5 Ɛɛ rɛ Yesu bɩl baa, “Dɩ ma ko kɩ kyʋwalɩ Wɩɩsɩ, ma ta kɩɩ minaafigi tɩmma hʋ, beewɩya ba aa kyo dɩ ba sɩŋ wɩɩkyʋwaldɩɩsɩ abee ŋmaŋsɩ logimo tɩyaŋ nɛ, a kɩ kyʋwalɩ Wɩɩsɩ dɩ nal buloŋ na ba. Wɩtɩɩ rɛ ŋ basɩ kɩ tɩya ma, ba kɛ laa ba tuno buloŋ nɛ gɛɛ. 6 Amɛ dɩ ma ko kɩ kyɛ dɩ ma kyʋwalɩ Wɩɩsɩ, ma gyʋʋ ma dɩɩsɩ a kaŋ borisi hʋ tɔ, aŋ sʋla ma Kuwo hʋ ma aa bee na. Ʋ kɛ aa na wɩɩ hʋ ma aa faŋa kɩ yaa rɛ, ʋ sɩ tuŋ ma.

7 Dɩ ma ko kɩ kyʋwalɩ Wɩɩsɩ, ma ta kɩ basɩ wɩgyamaa aa bɩ kaŋ memii, anɩɩ nala hʋ aa bɩ gyɩŋ Wɩɩsɩ aa kɩ yaa gɛɛ. Ba bɩɩna anɩɩ ba wɩbasɩgyamaa no rɛ sɩ leŋ dɩ Wɩɩsɩ nɩɩ ba kyʋwala. 8 Ma ta kɩɩ ba. Beewɩya ma Kuwo kɛ gyɩŋ kɩŋ hʋ ma aa kyɛ rɛ, dɩ ma ha gba bɩ sʋla ʋ. 9 Dɩ ma ko kɩ kyɛ dɩ ma kyʋwalɩ Wɩɩsɩ, ma baa,

“Á Kuwo Wɩɩsɩ aa we wɩɩsɩbee tɩyaŋ,

leŋ dɩ ɩ feŋ na bigisii.

10 Leŋ dɩ ɩ koro ko.

Leŋ dɩ nala kɩ tɩŋa ɩ nyʋwa taŋha no tɩyaŋ anɩɩ ba aa tɩŋ gɛɛ wɩɩsɩbee tɩyaŋ.

11 Tɩya ma á gyɩnaŋ nyʋwa kɩdiiliye

12 aŋ kpa á wɩbɔmɔ kyɛ ma, anɩɩ á mɛ aa kpaa á dɔŋtɩŋsɩ wɩbɔmɔ kɩ kyɛ ba gɛɛ.

13 Kyiyeli ma dɩ kɩŋ buloŋ ta ko mʋrɩ ma we wɩbɔmɔ yayɩ tɩyaŋ aŋ lɩɩ ma Sɩtaanɩ nosi tɩyaŋ.

14 Dɩ ɩ dɔŋtɩɩna rɛ yaa ɩ wɩbɔŋ, ka dɩ ɩ kpa kyɛ ʋ, ɩ Kuwo Wɩɩsɩ aa we wɩɩsɩbee tɩyaŋ mɛ sɩ kpa ɩ wɩbɔmɔ kyɛ ɩ. 15 Amɛ dɩ ɩ rɛ bɩ kpaa wɩya kɩ kyɛ ɩ dɔŋtɩŋsɩ, ɩ Kuwo Wɩɩsɩ mɛ bɩ sɩ kpa ɩ wɩbɔmɔ kyɛ ɩ.”

Yesu daga nala nyʋwa vʋwayɩ

16 Ɛɛ rɛ Yesu baa, “Dɩ mamaa rɛ ko vʋwa nyʋwa, ma ta kaŋ ma sɩya haasɩ anɩɩ minaafigi tɩmma hʋ aa kɩ yaa gɛɛ. Dɩ ba ko vʋwa nyʋwa ba aa haasɩ ba sɩya rɛ dɩ nal buloŋ na a gyɩma anɩɩ ba vʋwa nyʋwa rɛ. Wɩtɩɩ rɛ ŋ basɩ kɩ tɩya ma, ba kɛ laa ba tuno buloŋ teŋ nɛ gɛɛ. 17 Amɛ dɩ mamaa rɛ ko vʋwa nyʋwa, ma sɔŋ ma sɩya a kyaasɩ ma nyuni 18 dɩ nala ta wuwo gyɩma anɩɩ ma vʋwa nyʋwa rɛ, see ma Kuwo Wɩɩsɩ, nal hʋ ma aa bee na dʋŋ. Ʋ kɛ na wɩɩ hʋ ma aa faŋa yaa rɛ, ɛɛ wɩya ʋ sɩ tuŋ ma.”

Wɩɩsɩbee dʋwa

Luka 12.33-34

19 Nyɛ rɛ Yesu bɩl baa, “Ma ta kyɛɛ kɩna kɩ biŋ ma tɩɩ dʋnɩya no tɩyaŋ. Beewɩya, dʋnɩya tɩyaŋ, pʋgɩma sɩ di badɔmɔŋ ka badɔmɔŋ mɛ sʋ, ka dɩ gaala mɛ wuwo gyʋʋ gaa badɔmɔŋ. 20 Amɛ ma kyɛ kɩna kɩ biŋ ma tɩɩ wɩɩsɩbee tɩyaŋ, lee hʋ pʋgɩma aa bɩ sɩ wuwo di ba, ba bɩ sɩ sʋ, ka gaala mɛ bɩ sɩ wuwo gaa ba. 21 Lee hʋ ɩ sɩfɩyaŋ kɩna aa we, doŋ nɛ ɩ hakɩla mɛ aa we.”

Yesu baa dɩ nihuwobiŋ sɩɩ rɛ yaa ʋ teŋ kyaanʋʋ

Luka 11.34-36

22 Ɛɛ rɛ Yesu bɩl baa, “Ɩ sɩya rɛ yaa ɩ teŋbii kyaanʋʋ. Dɩ ɩ sɩya rɛ weliye a kɩ na, ɩ teŋbii buloŋ kaŋ kyaanʋʋ rɛ, 23 amɛ dɩ ɩ sɩya bee na, ɩ teŋ buloŋ aa we bilhuu tɩyaŋ nɛ. Dɩ kyaanʋʋ hʋ aa we ɩ tɩyaŋ nɛ ko bɩrɩmɩ bilhuu, bilhuu kɩŋkaŋ tɩyaŋ nɛ ɩ paalɩ we gɛɛ.”

Yesu daga nala dɩ ba ta kyɩla kɩdiiliye abee gannɩ wɩya

Luka 16.13;12.22-31

24 Ba bɩ sɩ wuwo kpa dʋŋdɔɔdɩgɩ a dɔbɔ dʋŋdɔɔ-nɩmma balɩya, beewɩya ʋ sɩ kyo kɩdɩgɩ aŋ haasɩ kɩdɩgɩ mɛ. Ʋ sɩ kɩ tɩŋ kɩdɩgɩ nyʋwa weliŋ aŋ kɩ vɩya kɩdɩgɩ hʋ mɛ nyʋwa. Ɛɛ tɩɩ rɛ nal buloŋ mɛ bɩ sɩ wuwo kyo dʋnɩya no kɩna aŋ bɩl tɩŋ Wɩɩsɩ mɛ.

25 Ɛɛwɩya, ŋ basɩ kɩ tɩya ma rɛ, ma ta leŋ dɩ ma mɩɩbol wɩya kyɩl ma. Ma ta leŋ dɩ kɩna hʋ ma aa sɩ di koo kɩna hʋ ma aa sɩ nyʋwa ma mɩɩbol tɩyaŋ wɩya kyɩl ma. Ma ta leŋ dɩ ma teŋbii kɩna wɩya mɛ kyɩla ma. Beewɩya, kɩdiiliye dʋŋ daa aa tɩya nihuwobiŋ mɩɩbol. Gannɩ mɛ dʋŋ daa yaa nihuwobiŋ teŋbii kɩkyɛɛlɩya. Kɩdiiliye abee gannɩ no buloŋ bɩ maga ma mɩɩbol. 26 Ma deŋ na digibiisi, ba bee pala, ba bɩ kaŋ busolo mɛ a kɩ we kɩdiiliye, amɛ á Kuwo Wɩɩsɩ aa we wɩɩsɩbee tɩyaŋ nɛ aa tɩya ba kɩdiiliye. Ma yaŋ daa kaŋ tɔnɔ a te digibiisi no? 27 Ma tɩyaŋ kɩbee rɛ sɩ wuwo kuu kɩna no aa kyɩla ʋ wɩya a kaŋ kyɛdɩgɩ mɛ pɛ ʋ tɩɩ mɩɩbol tɩyaŋ. 28 Bee rɛ yaŋ tɩŋ gannɩ wɩya kyɩl ma? Ma deŋ na tɩɩfɩɩla aa we ɔhɔ tɩyaŋ. Ba bee tʋŋ tʋma, ba bɩ ala gannɩ mɛ kɩ laalɩ, 29 amɛ ba weliye rɛ kɩŋkaŋ. Kuwori Solomɔn gyɩ kaŋ kɩna rɛ weliŋ. Amɛ abee gɛɛ buloŋ ʋ gannɩ fa bɩ weliye a maga tɩɩfɩɩla no kɩdɩgɩ buloŋ. 30 Dɩ Wɩɩsɩ rɛ aa sɩ wuwo leŋ ɔhɔ aa sɩ we doŋ gyɩnaŋ bee kyiye dʋŋ weliye gɛɛ, ma bɩɩna anɩɩ Wɩɩsɩ bɩ sɩ wuwo leŋ dɩ ma na gannɩ tɔ ma tɩɩ rɛ koo. Ma na gɛɛ ma Wɩɩsɩ laadii aa maga? 31 Ɛɛwɩya ma ta leŋ kɩdiiliye hʋ ma aa sɩ di, koo kɩŋ hʋ ma aa sɩ nyʋwa, koo kɩŋ hʋ mɛ ma aa sɩ laalɩ wɩya kyɩl ma. 32 Nala hʋ aa bɩ gyɩŋ Wɩɩsɩ dʋnɩya no tɩyaŋ, ba aa rɛ aa leŋ kɩna no wɩya kyɩl ba. Ma Kuwo aa we wɩɩsɩbee tɩyaŋ gyɩma anɩɩ ma maga dɩ ma kaŋ kɩna no buloŋ nɛ. 33 Amɛ, ma laa sɩya kyɛ kɩna hʋ aa we Wɩɩsɩ koro hʋ tɩyaŋ, a kyɛ gɛɛ hʋ ma aa sɩ yaa a kaŋ tɩpʋlʋŋ Wɩɩsɩ sɩya tɩyaŋ. Ʋ sɩ kpa kɩkaalɩya hʋ buloŋ mɛ a pɛ tɩya ma. 34 Ɛɛwɩya, ma ta leŋ dɩ kyiye wɩya kyɩl ma. Kyɛɛ buloŋ kaŋ ʋ wɩgyʋʋlɩya rɛ. Ma ta bɩl kpaa wɩdʋma buloŋ pɛ kyɛɛ kɩdɩgɩ buloŋ bee ʋ wɩgyʋʋlɩya tɩyaŋ.”

7

Yesu baa dɩ á ta kɩ dii dɔmɔŋ sarɩya

Luka 6.37-38,41-42

1 Ta dii ɩ dɔŋtɩɩna sarɩya, dɩ Wɩɩsɩ mɛ ta dii ɩ sarɩya. 2 Beewɩya ɛɛ hʋ tɩɩ ɩ aa yaŋ di ɩ dɔŋtɩɩna sarɩya, ɛɛ tɩɩ rɛ Wɩɩsɩ mɛ sɩ di ɩ sarɩya. Ɩ aa yaŋ kpa gɛɛ tɩŋ ɩ dɔŋtɩɩna, ɛɛ tɩɩ rɛ Wɩɩsɩ mɛ sɩ kpa tɩŋa ɩ. 3 Ɛɛ rɛ ɩ yaa a wuwo na gyagɩŋ hʋ aa we ɩ dɔŋtɩɩna sɩɩ tɩyaŋ aŋ bee na daakuu hʋ kɛ aa we ɩ tɩɩ sɩɩ tɩyaŋ? 4 Ɛɛ rɛ ɩ sɩ yaa basɩ tɩya ɩ dɔŋtɩɩna a baa dɩ ʋ leŋ dɩ ɩ lɩɩ gyagɩŋ hʋ aa we ʋ sɩɩ tɩyaŋ ta, aŋ bɩ sɩ wuwo lɩɩ daakuu hʋ aa we ɩ tɩɩ sɩɩ tɩyaŋ kɛ. 5 Ɛɛdɔŋ minaafigi tɩɩna! Laa sɩya lɩɩ daakuu hʋ aa we ɩ tɩɩ sɩɩ tɩyaŋ dɩ ɩ sɩya wuwo kɩ na weliŋ, dɩ ɩ na wuwo lɩɩ gyagɩŋ hʋ aa we ɩ dɔŋtɩɩna sɩɩ tɩyaŋ.

6 Ma ta kpaa kɩweliye tɩya vasɩ, beewɩya ba aa vɩya ba rɛ ba ta aŋ kil tɩŋ ma hal a kɩ dɔgɩsɩ ma. Ma ta kpaa ma sɩfɩyaŋ kɩna mɛ a biŋ porikusi sɩya tɩyaŋ, beewɩya ba sɩ nʋwɔsɩ ba.

Ɩ aa kyɛ kɩŋ hʋ, ɩ sɩ na ʋ

Luka 11.9-13

7 Dɩ ɩ rɛ sʋl kɩŋ Wɩɩsɩ lee, ɩ aa na ʋ rɛ. 8 Dɩ ɩ rɛ aa kyɛ kɩŋ Wɩɩsɩ lee ɩ aa na ʋ rɛ. Dɩ ɩ rɛ ŋmaa Wɩɩsɩ boro, ʋ aa kaŋ ʋ suri tɩya ɩ rɛ. Beewɩya nal hʋ buloŋ aa sʋl kɩŋ Wɩɩsɩ lee, ʋ aa tɩya ʋ rɛ. Nal hʋ buloŋ aa kyɛ kɩŋ Wɩɩsɩ lee ʋ aa na ʋ rɛ. Nal hʋ buloŋ aa ŋmaa boro hʋ, Wɩɩsɩ aa kaŋ ʋ suri tɩya ʋ rɛ. 9 Ma kɩbee rɛ sɩ laa nyʋwa kpa bʋyɩ tɩya ʋ biye dɩ ʋ rɛ baa ɩ tɩya ʋ kɩdiiliye? 10 Koo dɩ ʋ baa ɩ tɩya ʋ fuwonamɩya, ɩ sɩ kpa dʋŋ tɩya ʋ? Aayɩ, ɩ bɩ sɩ yaa gɛɛ! 11 Ma nala no yaŋ aa bɔmɔ nyɛ, aŋ gyɩŋ dɩ ma kpa kɩweliye tɩya ma biisi, ɛɛ rɛ ma kuwo Wɩɩsɩ aa we wɩɩsɩbee tɩyaŋ sɩ yaa a bɩ sɩ kpa kɩweliye aa tee gɛɛ tɩya nal hʋ aa sʋla ʋ kɩ kyɛ? 12 Mɩrɩsɩ hʋ Moosi gyɩ aa bine dɩ nala kɩ tɩŋa abee Wɩɩsɩ tɩŋdaala wɩbasɩya hʋ buloŋ, ba wɩnyuu rɛ yaa wɩɩ no: Ɩ aa bee kyɛ wɩɩ ta kpaa ʋ yaa ɩ dɔŋtɩɩna.

Ma tɩŋ dimbeenyʋwa hʋ aa bɩ gyalɩya a gyʋʋ wɩɩsɩbee

Luka 13.24

13 Nyɛ rɛ Yesu bɩl baa, “Ma tɩŋ dimbeenyʋwa hʋ aa bɩ gyalɩya a gyʋʋ wɩɩsɩbee. Beewɩya dimbeenyʋwa hʋ ba aa tɩŋ kɩ mʋ diŋ, ʋ gyalɩya rɛ weliŋ, aŋ ka ʋ ŋmanɩɩ hʋ mɛ valɩɩ bɩ hayɛ. Nɩgyamaa rɛ aa tɩŋ ŋmanɩɩ no. 14 Amɛ wɩɩsɩbee dimbeenyʋwa hʋ kɛ muro rɛ, ka ŋmanɩɩ hʋ mɛ aa mʋ doŋ valɩɩ hayɛ. Nala baŋmana dʋŋ nɛ wuwo na ŋmanɩɩ no a kɩ tɩŋa.”

Tɩya abee ʋ nɔnɔ

Luka 6.43-44;13.25-27

15 Ma pɔ ma tɩɩ ma weliŋ abee nala hʋ aa ko nyɩya wɩya a baa dɩ ba yaa Wɩɩsɩ tɩŋdaala rɛ. Ba sɩ ko ma lee a kɩɩ gɛɛ anɩɩ niweliye ma sɩya tɩyaŋ, amɛ ba tɩsɩ tɩyaŋ, ba kɩɩ gɛɛ rɛ anɩɩ gbopʋrɩsɩ. 16 Ba wɩyaalɩya tɩyaŋ nɛ ma sɩ tɩŋa a gyɩŋ ba. Beewɩya sɔgyaŋ bee nɔŋ kyʋkyɔyɩ, sugulugu mɛ bee nɔŋ tutogi-naŋkpɩlɩya. 17 Ɛɛ tɩɩ rɛ yaŋ, tɩya hʋ buloŋ aa kaŋ laaŋfɩya aa nɔŋ nɔŋweliye rɛ, tɩya hʋ mɛ aa bɩ kaŋ laaŋfɩya ʋ aa nɔŋ nɔŋbɔŋlɔrɩnɩ rɛ. 18 Tɩya hʋ aa kaŋ laaŋfɩya bɩ sɩ wuwo nɔŋ nɔŋbɔŋlɔrɩnɩ, tɩya hʋ mɛ aa bɩ kaŋ laaŋfɩya bɩ sɩ wuwo nɔŋ nɔŋweliye. 19 Tɩya hʋ buloŋ aa bee nɔŋ nɔŋweliye, ba aa ŋmaŋ lo rɛ, a paa we diŋ tɩyaŋ. 20 Ɛɛwɩya, nala no wɩyaalɩya rɛ ma sɩ kpa a gyɩŋ ba. 21 Nala hʋ buloŋ aa yɩrɩ ŋ, “Tɩɩna, Tɩɩna” daa sɩ gyʋʋ wɩɩsɩbee koro hʋ tɩyaŋ, see nala hʋ aa tɩŋ ŋ Kuwo aa we wɩɩsɩbee tɩyaŋ nyʋwa. 22 Dɩ Wɩɩsɩ sarɩya kyɛdiilii hʋ rɛ ko pele, nala yʋga sɩ baa, “Á Tɩɩna, á Tɩɩna, á basɩ Wɩɩsɩ wɩya a tɩya nala rɛ ɩ feŋ tɩyaŋ, aŋ kpa ɩ feŋ a kile gyɩŋbɔmɔ mɛ nala tɩyaŋ, aŋ ha yaa wɩmagɩla mɛ yʋga ɩ feŋ tɩyaŋ.” 23 Doŋ tɩyaŋ nɛ ŋ yaŋ sɩ basɩ tɩya ba a baa, “Mamaa wɩbɔŋyaala, ma nyʋgɩsɩ ŋ sɩya tɩyaŋ. Ŋ bɩ gyɩŋ ma!”

Yesu maga dɩɩsaala balɩya namaga

Luka 6.47-49

24 Ɛɛ rɛ Yesu bɩl baa, “Nal hʋ buloŋ aa gyegile nɩɩ wɩya no ŋ aa basɩ kɩ tɩya ma, a kɩ tɩŋ ba, ʋ tɩɩna kɩɩ gɛɛ rɛ anɩɩ wɩgyʋnnɩ aa saa ʋ dɩya sɩgɩ bʋnyɩŋ tɩyaŋ. 25 Ɛɛ rɛ duwoŋ ko nɩɩ. Fuwoni su a gbarɩ, puwobal mɛ gyigisi dɩya hʋ, ka ʋ bɩ tele, beewɩya bʋnyɩŋ tɩyaŋ nɛ ba saa ʋ. 26 Amɛ nal hʋ mɛ buloŋ aa gyegile nɩɩ wɩya no ŋ aa basɩ, aŋ bee tɩŋ ba, ʋ tɩɩna kɩɩ gɛɛ rɛ anɩɩ bambugi aa saa ʋ dɩya sɩgɩ bumbugulo tɩyaŋ. 27 Ɛɛ rɛ duwoŋ ko nɩɩ. Fuwoni su a gbarɩ, puwobal mɛ gyigisi dɩya hʋ, ʋ tele ʋ buloŋ muŋsi muno muno.”

28 Yesu aa basɩ wɩya no ko teŋ, ʋ gyɩ yaa nyʋʋfɩyɛlɩ lɛ a tɩya gyamaa hʋ buloŋ aa we doŋ, beewɩya ʋ gyɩ bɩ daga ba anɩɩ ba Wɩɩsɩ Teŋ dɩdagɩla hʋ aa kɩ daga ba gɛɛ. Ʋ gyɩ daga ba rɛ anɩɩ ʋ rɛ kaŋ wɩɩ hʋ dee.

8

Yesu tɩɩbɩ gbege

Maakɩ 1.40-45;Luka 5.12-16

1 Yesu aa basɩ wɩya no teŋ, ʋ lɩɩ dogimo hʋ nyuu a ko tuu, nɩgyamaa kɩ tɩŋa ʋ hal. 2 Ɛɛ rɛ gbege kɩdɩgɩ ko tuu gbinni Yesu sɩya aŋ sʋla ʋ a baa, “Ŋ nɩhɩyawʋ, dɩ ɩ rɛ kyo, ɩ sɩ wuwo leŋ dɩ ŋ deye.” 3 Ɛɛ rɛ Yesu lɩɩ ʋ noŋ a dige ʋ aŋ baa, “Ŋ kyo rɛ. Deye!” Ɛɛ rɛ baal hʋ gbegisi hʋ pirigi teŋ doŋ. 4 Ɛɛ rɛ Yesu basɩ tɩya ʋ a baa, “Ta ko basɩ wɩɩ no tɩya nal buloŋ. Amɛ kaŋ ɩ tɩɩ mʋ daga wɩɩkyʋwal sɩlaal hʋ dɩ ʋ laa ɩ wɩɩsʋllɩ-kɩna a kpa sʋla Wɩɩsɩ a tɩya ɩ anɩɩ Moosi fa aa daga ma gɛɛ. Dɩ ɩ rɛ yaa gɛɛ, nal buloŋ sɩ gyɩma anɩɩ ɩ gbegisi hʋ tene rɛ.”

Yesu tɩɩbɩ laalyuwolo nɩhɩyawʋ dɩya tʋŋtʋnnɩ

Luka 7.1-10

5 Ɛɛ rɛ Yesu sii kpa mʋ Kapɛɛnam. Doŋ tɩyaŋ nɛ Roma laalyuwolo nɩhɩyawʋ kɩdɩgɩ sii ko ʋ lee a sʋla ʋ dɩ ʋ ko pɛ ʋ bee wɩɩ kɩdɩgɩ, a baa, 6 “Ŋ nɩhɩyawʋ, ŋ dɩya tʋŋtʋnnɩ rɛ aa wɩɩlɩ a pɩŋ dɩya tɩyaŋ a kɩ na tʋwara kɩŋkaŋ. Ʋ bɩ wuwo kɩ vala.” 7 Ɛɛ rɛ Yesu basɩ tɩya ʋ a baa, “Ŋ sɩ ko leŋ dɩ ʋ deye.” 8 Amɛ baal hʋ basɩ tɩya ʋ a baa, “Ŋ nɩhɩyawʋ, ŋ bɩ maga dɩ ɩ ko gyʋʋ ŋ dɩya. Ɛɛwɩya ɩ kɛ haa suri ɩ nyʋwa dʋŋ a baa dɩ ŋ tʋŋtʋnnɩ hʋ deye, ʋ sɩ deye. 9 Beewɩya ŋ mɛ paalɩ kɩ tɩŋ ŋ laalyuwolo nɩhɩyasɩ nyʋwa rɛ. Laalyuwolo badɔmɔŋ mɛ kɩ tɩŋa ŋ nyʋwa. Dɩ mɩyaŋ nɛ baa dɩ nal no mʋ daha, ʋ aa mʋʋ rɛ. Dɩ mɩyaŋ mɛ rɛ baa dɩ nal no ko daha, ʋ aa ko rɛ. Dɩ mɩyaŋ nɛ basɩ tɩya ŋ tʋŋtʋnnɩ dɩ ʋ yaa wɩɩ no, ʋ aa yaa rɛ.” 10 Yesu aa nɩɩ wɩya no, ʋ nyʋwa fɩyɛlɩ. Ɛɛ rɛ ʋ basɩ tɩya nɩgyamaa hʋ fa aa tɩŋa ʋ hal a baa, “Wɩtɩɩ rɛ ŋ basɩ kɩ tɩya ma, ŋ ha bɩ maakyiye na laadii no iriŋ Iziral paalʋʋ nal kɩdɩgɩ buloŋ tɩyaŋ. 11 Ŋ basɩ kɩ tɩya ma rɛ, nala sɩ lɩɩ dʋnɩya logiŋ buloŋ a ko hɔŋ Wɩɩsɩ koro hʋ tɩyaŋ dɩ ba bee Abɩraham abee Azɩkɩ abee Gyeekɔbɩ kɩ di kɩna, 12 amɛ Iziral tɩmma hʋ fa aa maga dɩ ba we Wɩɩsɩ koro hʋ tɩyaŋ aŋ bɩ gyʋwa, Wɩɩsɩ sɩ kpa ba yuwo ta gyaŋhal tɩyaŋ dɩ ba we bilhuu tɩyaŋ a pɩŋ kɩ wii aŋ kɩ kyaŋ ba nyɩŋa.” 13 Ɛɛ rɛ Yesu basɩ tɩya laalyuwolo nɩhɩyawʋ hʋ a baa, “Kɩ mʋ dɩya, wɩɩ hʋ buloŋ ɩ aa laa di baa ʋ sɩ yaa, ʋ rɛ sɩ yaa.” Saŋa no tɩɩ tɩyaŋ nɛ laalyuwolo nɩhɩyawʋ hʋ tʋŋtʋnnɩ hʋ na laaŋfɩya.

Yesu tɩɩbɩ nala yʋga

Maakɩ 1.29-34;Luka 4.38-41

14 Ɛɛ rɛ Yesu mʋ Piita dɩya. Ʋ aa gyʋwa dɩ Piita hɩɩlhaaŋ pɩna kɩ wɩɩlɩ, ʋ teŋ buloŋ nɩma. 15 Nyɛ rɛ Yesu mʋ dige ʋ noŋ tɩyaŋ. Ʋ teŋ fa aa nɩma gɛɛ, ʋ fɩyɛlɩ. Ʋ sii yaa kɩdiiliye tɩya ʋ. 16 Ʋ dɩdaana aa ko pele, nala kaŋ nɩgyamaa a ko Yesu lee. Gyɩŋbɔmɔ rɛ gyɩ kaŋ badɔmɔŋ. Ɛɛ rɛ Yesu nɔsɩ gyɩŋbɔmɔ hʋ ta ba lɩɩ ka ʋ tɩɩbɩ nala hʋ buloŋ gyɩ fa aa wɩɩlɩ. 17 Ʋ yaa wɩɩ no dɩ wɩya hʋ Wɩɩsɩ gyɩ aa tɩŋ ʋ tɩŋdaal Azaaya tɩyaŋ a basɩ ko yaa wɩtɩɩ rɛ. Ʋ gyɩ baa,

“Ʋ rɛ laa ma ta á wɩɩla buloŋ tɩyaŋ.”

Nala aa maga dɩ ba tɩŋ Yesu hal

Luka 9.57-62

18 Yesu aa naa dɩ nɩgyamaa hʋ ko gol-ʋ gɛɛ, ʋ basɩ tɩya ʋ hatɩnna hʋ a baa, “Ma leŋ dɩ á kyol fuwo hʋ kyolo.” 19 Ɛɛ rɛ Wɩɩsɩ Teŋ dɩdagɩl kɩdɩgɩ ko ʋ lee a basɩ tɩya ʋ a baa, “Ŋ nɩhɩyawʋ, ŋ yaa siri rɛ dɩ ŋ tɩŋa ɩ hal a mʋ lee kɛ buloŋ ɩ aa mʋʋ.” 20 Ɛɛ rɛ Yesu basɩ tɩya ʋ a baa, “Ŋmanyɔnɩ kaŋ bʋʋsɩ rɛ a kɩ gyʋʋ, digibiisi mɛ kaŋ gyannɩ a kɩ gyʋʋ, amɛ mɩyaŋ Nihuwobiŋ Biye bɩ kaŋ lee ŋ aa sɩ pɩŋ a wiyesi.” 21 Nala hʋ fa aa tɩŋ Yesu hal, ba kɩdɩgɩ mɛ basɩ tɩya ʋ a baa, “Ŋ nɩhɩyawʋ, ŋ sɩ tɩŋa ɩ hal amɛ leŋ dɩ ŋ laa sɩya mʋ kpa ŋ kuwo hogo aŋ ko.” 22 Ɛɛ rɛ Yesu basɩ tɩya ʋ a baa, “Kɩ tɩŋa ŋ hal aŋ leŋ dɩ sʋʋnɩ hʋ kɩ hogo ba tɩɩ sʋʋnɩ.”

Yesu leŋ nɩɩpuwo sige

Maakɩ 4.35-41;Luka 8.22-25

23 Ɛɛ rɛ Yesu mʋ gyʋʋ nɩɩduworiboro, ʋ hatɩnna mɛ tɩŋa ʋ hal a mʋ gyʋʋ. 24 Saŋa hʋ ba aa mʋʋ tɩyaŋ nɛ puwoduwo kɩdɩgɩ pirigi kɩ dɔŋ. Ɛɛ rɛ nɩɩpuwo tɔ nɩɩduworiboro hʋ buloŋ. Nɩɩduworiboro hʋ fa kɩ kyɛ dɩ ʋ tuu nɩɩmemii. Saŋa no tɩyaŋ dɩ Yesu kɛ pɩŋ doo. 25 Ɛɛ rɛ ʋ hatɩnna hʋ mʋ kyisi ʋ a basɩ tɩya ʋ a baa, “Á Tɩɩna, laa ma ta, dɩ ɛɛ daa á sɩ sʋba.” 26 Ɛɛ rɛ Yesu pɩyɛsɩ ba a baa, “Bee rɛ tɩŋ kambɩŋ kaŋ ma? Ma laadii bɩ yʋga.” Ɛɛ rɛ ʋ sii a nɔsɩ puwo hʋ aŋ basɩ tɩya fuwo hʋ mɛ dɩ ʋ fɩyɛlɩ pɩŋ. Lee buloŋ pirigi yaa siyee. 27 Nyɛ rɛ ba buloŋ nyʋʋsɩ fɩyɛlɩ, ba kɩ pɩyɛsɩ dɔmɔŋ a baa, “Nɩgɛɛ iriŋ nɛ nyɛ? Fuwoni abee puwoni buloŋ kɩ tɩŋa ʋ nyʋwa?”

Yesu kile gyɩŋsɩ ta baala balɩya tɩyaŋ

Maakɩ 5.1-20;Luka 8.26-39

28 Ɛɛ rɛ Yesu sii kpa mʋ Gadara paalʋʋ fuwo hʋ kyolo. Dɩ baala balɩya lɩɩ bilni tɩyaŋ a ko kyeme ʋ. Gyɩŋbɔmɔ rɛ gyɩ kaŋ baala no ba kɩ yaarɩ. Nal buloŋ gyɩ bɩ wuwo kɩ tɩŋ ŋmanɩɩ hʋ tɩyaŋ baala no balɩya aa we, beewɩya, ba gyɩ bɔmɔ rɛ weliŋ. 29 Ba aa naa Yesu, ba pirigi kyiyesi a baa, “Wɩɩsɩ Biye, bee rɛ ɩ kɩ kyɛ dɩ ɩ yaa ma? Ɩ ko dɩ ɩ dɔgɩsɩ ma rɛ ka saŋa hʋ na pele koo?” 30 Dɩ poriku-gyamaa mɛ sɩŋ kpaga doŋ a kɩ di kɩna. 31 Ɛɛ rɛ gyɩŋbɔmɔ hʋ sʋla Yesu a baa, “Dɩ ɩ ko kil ma ta dɩ á lɩɩ nala no tɩyaŋ, leŋ dɩ á mʋ gyʋʋ porikusi no tɩyaŋ.” 32 Ɛɛ rɛ Yesu basɩ tɩya ba a baa, “Ma lɩɩ kɩ mʋ.” Ɛɛ rɛ ba lɩɩ baala hʋ tɩyaŋ a mʋ gyʋʋ porikusi hʋ tɩyaŋ, porikusi hʋ buloŋ sii fá a lɩɩ fuwo hʋ nyʋwa a tuu gyʋʋ fuwo hʋ tɩyaŋ a sʋba. 33 Nyɛ rɛ porikudaala hʋ fá mʋ gyʋʋ bee hʋ tɩyaŋ a basɩ wɩɩ hʋ buloŋ aa yaa doŋ abee wɩɩ hʋ aa yaa baala hʋ gyɩ aa kaŋ gyɩŋbɔmɔ hʋ mɛ tɩyaŋ a tɩya bee hʋ nala. 34 Ɛɛ rɛ bee hʋ nala buloŋ sii lɩɩ mʋ dɩ ba na Yesu. Ba aa mʋʋ na ʋ, ba sʋla ʋ dɩ ʋ lɩɩ ba paalʋʋ tɩyaŋ.

9

Yesu tɩɩba baal kɩdɩgɩ logiŋdɩgɩ aa sʋba

Maakɩ 2.1-12;Luka 5.17-26

1 Ɛɛ rɛ Yesu sii gyʋʋ nɩɩduworiboro a kyol fuwo hʋ a mɩɩgɩ kpa mʋ ʋ bee. 2 Doŋ nɛ nala badɔmɔŋ sii kyʋŋ baal kɩdɩgɩ logiŋdɩgɩ buloŋ aa sʋba abee ʋ wasɩpɩnɩɩ a ko Yesu sɩya. Yesu aa naa dɩ ba laadii yʋga gɛɛ, ʋ basɩ tɩya baal hʋ a baa, “Ŋ Biye, ta leŋ kambɩŋ kana ɩ! Ŋ kpaa ɩ wɩbɔmɔ kyɛ ɩ rɛ.” 3 Yesu aa basɩ gɛɛ, Wɩɩsɩ Teŋ dɩdagɩla badɔmɔŋ mɩɩgɩ hɔŋ kɩ gʋrɩmɩ wɩya a baa, “Baal no aa basɩ wɩya gɛɛ rɛ anɩɩ ʋ rɛ yaa Wɩɩsɩ.” 4 Amɛ Yesu kɛ gyɩŋ wɩɩ hʋ ba gyɩ aa bɩɩnɩ rɛ. Ɛɛ rɛ ʋ pɩyɛsɩ ba a baa, “Bee rɛ tɩŋ ma kɩ bɩɩnɩ wɩbɔmɔ no. 5 Ŋ aa sɩ baa ‘Ŋ kpaa ɩ wɩbɔmɔ kyɛ ɩ rɛ,’ koo ŋ aa sɩ baa ‘Sii kɩ vala,’ ba tɩyaŋ kɩbee rɛ yaa mɔl? 6 Ŋ sɩ dagɩ ma dɩ ma gyɩma anɩɩ mɩyaŋ Nihuwobiŋ Biye kaŋ dee rɛ ŋ aa sɩ wuwo kpa dʋnɩya nala wɩbɔmɔ kyɛ ba.” Ɛɛ rɛ ka ʋ basɩ tɩya baal hʋ a baa, “Sii kpa ɩ wasa a kɩ mʋ dɩya.” 7 Doŋ nɛ baal hʋ nyagɩ sii sɩŋ, a kɩ mʋ dɩya. 8 Nɩgyamaa hʋ buloŋ aa naa gɛɛ, kambɩŋ kaŋ ba, ba dannɩ Wɩɩsɩ anɩɩ ʋ aa kpaa dee no iriŋ a tɩya nihuwobisi.

Yesu yɩrɩ Matiwu dɩ ʋ ko yaa ʋ hatɩnnɩ

Maakɩ 2.13-17;Luka 5.27-32

9 Yesu aa lɩɩ doŋ kɩ mʋ, dɩ lampolaal kɩdɩgɩ ba aa yɩrɩ Matiwu rɛ hɔŋ ʋ tʋŋtʋnnɩ-dɩya tɩyaŋ gɛɛ. Ɛɛ rɛ Yesu yɩrɩ ʋ a baa, “Sii ko kɩ tɩŋa ŋ hal.” Ʋ sii a kɩ tɩŋ Yesu hal.

10 Nyɛ rɛ Yesu bee ʋ hatɩnna hʋ buloŋ kpa mʋ Matiwu dɩya, a hɔŋ kɩ di kɩna. Doŋ tɩyaŋ nɛ lampolaala bee wɩbɔŋyaala mɛ ko pɛ ba tɩyaŋ, ba buloŋ kɩ di kɩna hʋ. 11 Farasiima badɔmɔŋ aa naa gɛɛ, ba pɩyɛsɩ Yesu hatɩnna hʋ a baa, “Bee rɛ tɩŋ ma nɩhɩyawʋ bee lampolaala abee wɩbɔŋyaala no buloŋ hɔŋ kɩ di kɩna?” 12 Yesu aa nɩɩ wɩɩ no, ʋ mɩɩgɩ basɩ tɩya ba a baa, “Nala hʋ aa kaŋ laaŋfɩya, ba bee kyɛ tɩɩba tɩɩna, see nala hʋ aa wɩɩlɩ.” 13 Ma mʋ deŋ Wɩɩsɩ teŋ tɩyaŋ a na wɩɩ no ba aa saba memii. Ba saba rɛ anɩɩ

Wɩɩsɩ baa,

“Ma aa fá nala sikii, ʋ rɛ kpɩya ma aa lɩɩ wɩɩsʋllɩ kɩna a kpʋ tɩya ŋ.”

Wɩbɔŋyaala wɩya rɛ ŋ ko, ŋ bɩ ko tɩpʋlʋŋ tɩmma wɩya.

Ba pɩyɛsɩ Yesu nyʋwa vʋwayɩ wɩya

Maakɩ 2.18-22;Luka 5.33-39

14 Ɛɛ rɛ Gyɔɔŋ Wɩɩsɩnɩɩfool hʋ hatɩnna ko Yesu lee a pɩyɛsɩ ʋ a baa, “Bee rɛ tɩŋ á bee Farasiima kɩ vʋwa nyʋwa aŋka ɩ hatɩnna hʋ kɛ bee vʋwa nyʋwa?” 15 Ɛɛ rɛ Yesu pɩyɛsɩ ba a baa “Dɩ nal lɛ kpaa hafalɩɩ ka dɩ ʋ bee ʋ kyaŋsɩ hɔŋ, ʋ kyaŋsɩ hʋ tɩya sɩ kyogi? Aayɩ, amɛ kyɛɛ kɩdɩgɩ we doŋ ba aa sɩ kaŋ baal hʋ mʋ lee kɩdɩgɩ ka dɩ ʋ kyaŋsɩ hʋ vʋwa nyʋwa.” 16 Ɛɛ rɛ ʋ bɩl maga namaga tɩya ba a baa, “Nal buloŋ bɩ sɩ kpa taŋfalɩɩ a ala tɔ gabɩnɩɩ bol. Dɩ ɩ rɛ yaa gɛɛ, taŋfalɩɩ hʋ sɩ kʋʋrɩ, dɩ gabɩnɩɩ hʋ marɩ kɩyasɩ pɛ. 17 Ɛɛ tɩɩ rɛ nal buloŋ mɛ bɩ sɩ laa nyʋwa kpa sɩhuwo a we pulbɩnɩɩ tɩyaŋ, see dɩ ʋ kpa we pulfalɩɩ tɩyaŋ. Dɩ gɛɛ daa pulbɩnɩɩ hʋ sɩ pɔsɔ dɩ sɩŋ hʋ bɩsɩ ta. Sɩhuwo maga dɩ ɩ kpa we pulfalɩɩ tɩyaŋ nɛ dɩ sɩŋ hʋ bee pul hʋ buloŋ ta kyogo ta.”

Yesu kyisi Gyuuma nɩhɩyawʋ toluu sʋʋ tɩyaŋ aŋ tɩɩba haaŋ kɩdɩgɩ mɛ

Maakɩ 5.21-43;Luka 8.40-56

18 Yesu ha gyɩ aa basɩ wɩya hʋ gɛɛ rɛ, Gyuuma nɩhɩyawʋ kɩdɩgɩ ko ʋ lee, a tuu gbinni ʋ sɩya tɩyaŋ aŋ basɩ tɩya ʋ a baa, “Ŋ toluu rɛ sʋba lagɩlagɩ no, amɛ ko kpa ɩ nosi dɔbɔ ʋ tɩyaŋ dɩ ʋ sii sʋʋ tɩyaŋ.” 19 Ɛɛ rɛ Yesu bee ʋ hatɩnna hʋ buloŋ sii tɩŋ baal hʋ hal ba kpa kɩ mʋ. 20 Ba aa mʋʋ hʋ tɩyaŋ nɛ, dɩ haaŋ kɩdɩgɩ aa yaa ʋ hawɩya ka ba bee teŋ ʋ bɩsɩ fi abee balɩya, ko baŋ Yesu hal aŋ liisi ʋ tɩya tɩyaŋ a baa, “Dɩ mɩyaŋ nɛ yaŋ dige ʋ gal dʋŋ mɛ, ŋ aa na laaŋfɩya rɛ,” aŋ dige gal hʋ nyʋwa. 22 Ɛɛ rɛ Yesu mɩɩgɩ galdaasɩ a na ʋ, a basɩ tɩya ʋ a baa, “Ŋ toluu, ta leŋ kambɩŋ kana ɩ, ɩ aa laa ŋ di rɛ tɩŋ ɩ deye.” Haaŋ hʋ pirigi na laaŋfɩya haŋ lagɩlagɩbiye hʋ.

23 Ɛɛ rɛ ka Yesu kpa gyʋʋ Gyuuma nɩhɩyawʋ hʋ dɩya. Ʋ gyʋwa dɩ haŋye-taala abee lodaala hʋ sɩna a kɩ wii. 24 Ɛɛ rɛ Yesu basɩ tɩya ba a baa, “Ma buloŋ mʋ lɩɩ, haŋtolibiye hʋ bɩ sʋba, ʋ ta pɩŋ doo rɛ.” Ɛɛ rɛ ba buloŋ mɩɩgɩ kɩ mʋma ʋ. 25 Amɛ ba aa kile nala hʋ buloŋ ba lɩɩ gɛɛ, Yesu mʋ gyʋʋ haŋtolibiye hʋ dɩya, a mʋ kaŋ ʋ noŋ tɩyaŋ, ʋ sii. 26 Wɩɩ no Yesu aa yaa taalɩ haŋ paalʋʋ hʋ buloŋ.

Yesu tɩɩba nyʋlma balɩya

27 Yesu bɩl aa lɩɩ doŋ kɩ mʋ, nyʋlma balɩya mɛ sii kɩ tɩŋa ʋ hal aŋ huwori kɩ yɩrɩ ʋ a baa, “Yesu, Deviti Biye, fá á sikii.” 28 Yesu aa mʋʋ gyʋʋ dɩya hʋ, nyʋlma hʋ balɩya mɛ kpa ko ʋ lee. Ɛɛ rɛ ʋ pɩyɛsɩ ba a baa, “Ma laa di anɩɩ ŋ sɩ wuwo tɩɩbɩ ma dɩ ma deye rɛ koo?” Ɛɛ rɛ ba baa, “Waa, á Tɩɩna, á laa di rɛ.” 29 Ɛɛ rɛ Yesu dige dige ba sɩya tɩyaŋ aŋ baa, “Ɛɛ hʋ ma aa laa di anɩɩ ʋ sɩ yaa, ŋ sɩ leŋ dɩ ɛɛ yaa.” 30 Ba sɩya suri, ka Yesu basɩ tɩya ba abee sɩfɩyasɩ a baa, “Ma ta ko basɩ wɩɩ no tɩya nal buloŋ.” 31 Amɛ ba vɩya aŋ lɩɩ basɩ ʋ wɩya a taalɩ paalʋʋ hʋ buloŋ.

Yesu tɩɩba ganɩɩ

32 Nyʋlɩma hʋ balɩya aa yaŋ lɩɩ dɩya hʋ tɩyaŋ, dɩ nala badɔmɔŋ mɛ kaŋ baal kɩdɩgɩ gyɩŋbɔmɔ aa kana ʋ bɩ wuwo kɩ basɩ wɩya, a ko Yesu lee. 33 Ɛɛ rɛ Yesu kile gyɩŋbɔmɔ hʋ baal hʋ tɩyaŋ, ka baal hʋ piili kɩ basɩ wɩya. Ʋ yaa nal buloŋ wɩkperii. Ɛɛ rɛ ba baa, “Á ha bɩ maakyiye na wɩɩ no iriŋ Iziral paalʋʋ tɩyaŋ.” 34 Amɛ Farasiima hʋ kɩ basɩ anɩɩ gyɩŋbɔmɔ kuwori rɛ tɩya ʋ dee ʋ wuwo kile gyɩŋbɔmɔ kɩ ta gɛɛ.

Yesu fáá nala sikii

35 Ɛɛ rɛ Yesu sii gɔllɩ tɔbala abee tɔbiisi hʋ buloŋ a kɩ daga nala Gyuuma wɩɩkyʋwaldɩɩsɩ tɩyaŋ, aŋ pɛ kɩ basɩ Wɩɩsɩ koro hʋ wɩweliye wɩya, aŋ kɩ tɩɩbɩ nala hʋ wɩɩla iriŋ iriŋ buloŋ aa kana. 36 Ʋ aa naa nɩgyamaa hʋ, sikii buloŋ kana ʋ, beewɩya ʋ naa nɩɩ wɩya yʋga aa dɔŋ ba rɛ, ka ba bɩ kaŋ nal aa sɩ kyiyeli ba. Ba kɩɩ gɛɛ anɩɩ piyese aa bɩ kaŋ pedaal. 37 Ɛɛ rɛ ʋ basɩ tɩya ʋ hatɩnna hʋ baa, “Kɩkʋmɩya hʋ yʋga rɛ baga hʋ tɩyaŋ, amɛ tʋŋtʋnna hʋ bɩ yʋga ba aa sɩ kʋŋ kɩna hʋ. 38 Ma yaŋ sʋla baga hʋ tɩɩna dɩ ʋ kyɛ tʋŋtʋnna yʋga dɩ ba kʋŋ baga hʋ kɩna.”

10

Yesu tɩŋ ʋ kpambɩsɩ fi abee balɩya hʋ

Maakɩ 3.13-19;6.7-13;Luka 6.12-16;9.1-6

1 Ɛɛ rɛ Yesu yɩrɩ ʋ kpambɩsɩ fi abee balɩya hʋ a laŋŋɩ dɔmɔŋ, a tɩya ba dee dɩ ba wuwo kɩ kile gyɩŋbɔmɔ aŋ pɛ kɩ tɩɩbɩ nala wɩɩla iriŋ iriŋ buloŋ aa kana. 2 Nala hʋ ʋ aa lɩya ba fene rɛ nyɛ: Siimɔŋ (ʋ feŋ kɩdɩgɩ mɛ rɛ yaa Piita), abee ʋ naabiye Aŋduru, abee Gyemsi bee ʋ naabiye Gyɔɔŋ mɛ. Gyemsi bee Gyɔɔŋ fa yaa Zebedi balɩya rɛ, 3 abee Fɩlɩpɩ, abee Batolomi, abee Tɔmaasɩ, abee Matiwu lampolaal hʋ, abee Alfiyasɩ biibaal Gyemsi, abee Tadiyo, 4 abee Siimɔŋ, nal hʋ aa kyɩl ʋ nala wɩya kɩŋkaŋ, abee Gyudasɩ Isɩkarɔtɩ nal hʋ a ko yaa minaafigi tɩɩna, a kpa Yesu yallɩ. 5 Tɩŋdarɩ hʋ Yesu gyɩ aa kpaa tɩya ʋ kpambɩsɩ fi abee balɩya hʋ ba lɩɩ rɛ nyɛ. Ʋ baa, “Ma ta ko mʋ nala aa bɩ yaa Gyuuma paalʋʋ koo Samaarɩya paalʋʋ tɔɔ kɩdɩgɩ kɛ buloŋ. 6 Amɛ ma mʋ Iziral nala lee, nala no kɩɩ gɛɛ rɛ anɩɩ piyese aa nyʋgɩsa. 7 Ma mʋ basɩ Wɩɩsɩ wɩya tɩya ba anɩɩ wɩɩsɩbee koro hʋ kpaga rɛ. 8 Ma tɩɩbɩ wɩɩla tɩmma, a kyisi sʋʋnɩ, a tɩɩbɩ gbegisi, a kile gyɩŋbɔmɔ mɛ ta nala tɩyaŋ. Dɩ ma ko yaa wɩya no buloŋ, ma ta laa tuno buloŋ, beewɩya ma mɛ bɩ tuŋ kɩŋ buloŋ aŋ laa dee no. 9 Ma ta kpaa molbii buloŋ we ma gyɩfasɩ tɩyaŋ. 10 Ma ta kpaa diiku ma ŋmanɩɩ no valɩɩ tɩyaŋ, a ta paa gatʋŋnyʋwa bʋlɩya koo naatɔbɔ tʋŋnyʋwa bʋlɩya mɛ. Ma ta kol daatɩgɩya balɩya mɛ. Tʋŋtʋnnɩ buloŋ maga dɩ ba tɩya ʋ kɩna hʋ aa maga dɩ ʋ kana rɛ. 11 Dɩ mamaa rɛ ko mʋ pele tɔɔ buloŋ, ma kyɛ nal hʋ aa sɩ laa nyʋwa laa ma biŋ, dɩ ma we ʋ lee a mʋ pele saŋa hʋ ma aa sɩ lɩɩ tɔɔ hʋ tɩyaŋ. 12 Dɩ mamaa rɛ ko mʋ gyʋʋ dɩya buloŋ, ma laa sɩya kyʋwalɩ dɩya hʋ nala a baa, ‘Wɩɩsɩ sɩ leŋ dɩ dɩya no nala hɔŋ abee laaŋfɩya.’ 13 Dɩ ba aa rɛ ko laa ma, ma sʋl Wɩɩsɩ dɩ ʋ tɩya ba fɩyɛlʋʋ. Amɛ dɩ ba aa rɛ ko bɩ laa ma, ma leŋ dɩ fɩyɛlʋʋ hʋ ma aa sʋla tɩya ba mɩɩgɩ ko ma lee. 14 Dɩ tɔɔ koo dɩya kɩdɩgɩ nala rɛ ko pɔ dɩ ma ta gyʋwa, a bɩ yaa siri mɛ dɩ ba gyegili nɩɩ ma duwoso, ɛɛ kɛ, ma lɩɩ doŋ, aŋ piisi ma naasɩ taŋha ta. Ɛɛ sɩ daga nɩɩ ba aa vɩya ma nyɛ Wɩɩsɩ sɩ dɔgɩsɩ ba. 15 Wɩtɩɩ rɛ ŋ basɩ kɩ tɩya ma, dʋnɩya sarɩya hʋ kyɛdiilii, Wɩɩsɩ sɩ dɔgɩsɩ haŋ tɔɔ hʋ nala a te gɛɛ hʋ ʋ gyɩ aa dɔgɩsɩ Sodɔm bee Gomora tɩmma ba wɩbɔmɔ nyuniŋ.”

Tʋwara hʋ ma aa sɩ na

Maakɩ 13.9-13;Luka 21.12-17

16 Ɛɛ rɛ Yesu bɩl basɩ tɩya ʋ kpambɩsɩ hʋ a baa, “Ma gyegili nɩɩ daha! Ŋ aa tɩŋ ma rɛ dʋnɩya nala lee, ba sɩ kil tɩŋ ma hal anɩɩ ba aa kpaa piyese bee gboni a laŋŋɩ lɩdɩgɩ. Ɛɛwɩya, ma gyɩŋ tɩya ma tɩɩ weliŋ. Amɛ ma wɩyaalɩɩ buloŋ tɩyaŋ ma kaŋ ma tɩɩ. 17 Ma pɔ ma tɩɩ weliŋ abee nala no, beewɩya ba sɩ kaŋ ma mʋ nɩhɩyasɩ sɩya dɩ ba di ma sarɩya aŋ vɩɩrɩ ma ba wɩɩkyʋwaldɩɩsɩ tɩyaŋ. 18 Ba sɩ kuu ŋ wɩya, a kaŋ ma mʋ paalʋʋsɩ nɩbala abee kuworo sɩya dɩ ba di ma sarɩya ka dɩ ma di ŋ daŋsɩya a tɩya ba abee nala hʋ aa bɩ yaa Gyuuma buloŋ. 19 Dɩ ba ko kaŋ ma mʋ nala no sɩya, ma ta leŋ dɩ ma bembiye kɩ sii wɩya hʋ ma aa sɩ basɩ laa ma tɩɩ wɩya. Beewɩya, dɩ saŋa hʋ rɛ ko pele, Wɩɩsɩ sɩ daga ma wɩɩ hʋ ma aa sɩ basɩ. 20 Wɩya hʋ ma aa sɩ basɩ, ba bɩ sɩ yaa ma tɩɩ wɩbasɩya. Ma Kuwo Wɩɩsɩ rɛ sɩ leŋ dɩ ʋ Wiyesi Welii hʋ tɩŋ ma tɩyaŋ a basɩ wɩya no tɩya ma. 21 Nɩmmabalɩya sɩ kaŋ dɔmɔŋ a mʋ tɩya dɩ ba kpʋ. Dɩ kuwoma mɛ yaa ba biisi gɛɛ tɩɩ. Biisi mɛ sɩ vɩya ba kuwoma abee ba nɩmma nyʋʋsɩ tɩŋɩɩ aŋ kaŋ ba mʋ tɩya dɩ ba kpʋ. 22 Nal nal buloŋ sɩ kuu ŋ wɩya a haasɩ ma. Amɛ nal hʋ buloŋ aa kaŋ mala ʋ laadii tɩyaŋ a mʋ teŋ, Wɩɩsɩ sɩ laa ʋ ta. 23 Dɩ ba ko kɩ dɔgɩsɩ ma tɔɔ kɩdɩgɩ tɩyaŋ, ma lɩɩ a fá mʋ tɔdʋma. Wɩtɩɩ rɛ ŋ basɩ kɩ tɩya ma, ma bɩ sɩ wuwo tʋŋ tʋma hʋ ŋ aa kpaa tɩya ma teŋ Iziral paalʋʋ buloŋ tɩyaŋ, ka dɩ mɩyaŋ Nihuwobiŋ Biye na mɩɩgɩ ko.

24 Sakuuribiye bee te ʋ dɩdagɩl. Ɛɛ rɛ yoŋ mɛ bee te ʋ tɩɩna. 25 Amɛ sakuuribiye maga dɩ ʋ mɛ kɩɩ dɩdagɩl hʋ aa daga ʋ rɛ. Yoŋ mɛ maga dɩ ʋ kɩɩ nal hʋ aa deŋe ʋ rɛ. Dɩ ba aa rɛ yaŋ kaŋ dɩya tɩɩna kɩ yɩrɩ Sɩtaanɩ, ɛɛ kɛ, ba sɩ tɩya dɩya hʋ nala fene aa lɔrɔ te Sɩtaanɩ.

Nal hʋ aa maga dɩ ma kɩ fá ʋ

Luka 12.2-7

26 Ɛɛwɩya, ma ta kɩ fá nala no, wɩɩ buloŋ tuwo a yaa wɩfaŋɩɩ. 27 Wɩɩ buloŋ ŋ aa faŋa basɩ tɩya ma, ʋ maga dɩ ma basɩ ʋ lɩgyalɩɩ tɩyaŋ nɛ. Wɩɩ buloŋ mɛ ŋ aa miŋse tɩya ma, ma basɩ ʋ dɩ nal buloŋ nɩɩ.” 28 Ɛɛ rɛ Yesu bɩl basɩ tɩya ba a baa, “Ma ta kɩ fáá nala hʋ aa sɩ wuwo kpʋ ma dʋŋ. Amɛ ma kɩ fá Wɩɩsɩ, beewɩya ʋ rɛ kaŋ dee ʋ aa sɩ wuwo leŋ dɩ ɩ sʋba, a kaŋ dee mɛ ʋ aa sɩ maakyiye kpa ɩ we diŋ. 29 Kokobiisi balɩya yalɩɩ yaa baŋmɛ rɛ? Amɛ dɩ ma kuwo Wɩɩsɩ mɛ yaŋ bɩ tɩya ŋmanɩɩ ba kɩdɩgɩ buloŋ bee sʋba. 30 Wɩɩsɩ paalɩ gyɩŋ ma kɩdɩgɩ buloŋ nyupʋna nyʋwa rɛ. 31 Ɛɛwɩya, ma ta leŋ dɩ kambɩŋ kaŋ ma. Beewɩya Wɩɩsɩ sɩya kɛ tɩyaŋ ma kɩdɩgɩ buloŋ kaŋ tɔnɔ rɛ kɩŋkaŋ a te kokogyamaa. 32 Nal hʋ buloŋ aa sɩ wuwo sɩŋ gyamaa tɩyaŋ a baa dɩ ʋ yaa ŋ nal lɛ, ɛɛ tɩɩ rɛ ŋ mɛ sɩ basɩ ʋ tɩɩna wɩya ŋ Kuwo Wɩɩsɩ aa we wɩɩsɩbee tɩyaŋ sɩya tɩyaŋ. 33 Amɛ nal hʋ buloŋ mɛ aa sɩ vɩya ŋ wɩya gyamaa tɩyaŋ, ɛɛ tɩɩ rɛ ŋ mɛ sɩ vɩya ʋ tɩɩna wɩya ŋ Kuwo Wɩɩsɩ aa we wɩɩsɩbee sɩya tɩyaŋ.

34 Ma ta bɩɩna anɩɩ ŋ ko dʋnɩya dɩ nala sʋma rɛ? Aayɩ, yuwo rɛ ŋ kaŋ ko. 35 Ŋ ko dɩ ŋ porigi nala dɔmɔŋ tɩyaŋ nɛ anɩɩ ba aa saba gɛɛ Wɩɩsɩ teŋ tɩyaŋ. Biye bee ʋ kuwo sɩ kaa dɔmɔŋ. Dɩ haŋtolibiye bee ʋ naa mɛ kaa dɔmɔŋ. Biihaaŋ bee ʋ bala nɩɩna sɩ kaa dɔmɔŋ. 36 Nal dɩya nala tɩɩ rɛ sɩ yaa ʋ dɔmɔ, a haasɩ ʋ te nal buloŋ. 37 Nal hʋ buloŋ aa kyo ʋ kuwo abee ʋ naa a te ŋ, ʋ tɩɩna bɩ maga dɩ ʋ yaa ŋ hatɩnnɩ. Nal hʋ buloŋ mɛ aa kyo ʋ biibaal koo ʋ toluu a te ŋ, ʋ tɩɩna bɩ maga dɩ ʋ yaa ŋ hatɩnnɩ. 38 Nal hʋ buloŋ aa bɩ baasɩ ʋ tɩɩ daagarɩɩ, a kɩ tɩŋa ŋ hal, ʋ tɩɩna bɩ maga dɩ ʋ yaa ŋ hatɩnnɩ. 39 Nal hʋ buloŋ aa kyo ʋ tɩɩ mɩɩbol, ʋ tɩɩna sɩ kpa ʋ mɩɩbol ta. Amɛ nal hʋ mɛ buloŋ aa sɩ kuu ŋ wɩya a vɩya ʋ mɩɩbol ta ʋ tɩɩna sɩ kaŋ mɩɩbol aa bɩ kaŋ tenii.

40 Nal hʋ buloŋ aa sɩ kaŋ ma weliŋ, mɩyaŋ nɛ ʋ tɩɩna kaŋ weliŋ gɛɛ. Nal hʋ buloŋ mɛ aa kana ŋ weliŋ, Tɩɩna hʋ aa tɩma ŋ mɛ rɛ ʋ kaŋ weliŋ gɛɛ. 41 Nal hʋ buloŋ aa kaŋ Wɩɩsɩ tɩŋdaal weliŋ akuu ʋ aa yaa Wɩɩsɩ tɩŋdaal wɩya, Wɩɩsɩ aa tɩya ʋ tɩɩna Wɩɩsɩ tɩŋdaal tuno rɛ. Nal hʋ mɛ buloŋ aa kaŋ tɩpʋlʋŋ tɩɩna weliŋ akuu ʋ aa yaa tɩpʋlʋŋ tɩɩna wɩya, Wɩɩsɩ aa tɩya ʋ tɩɩna mɛ tɩpʋlʋŋ tɩɩna tuno rɛ. 42 Nal hʋ mɛ buloŋ aa sɩ yaa nɩɩfɩyɛlɩɩ mɛ gba tɩya ŋ hatɩnna no tɩyaŋ nɩbiye akuu ʋ aa yaa ŋ hatɩnnɩ wɩya, wɩtɩɩ rɛ ŋ basɩ kɩ tɩya ma Wɩɩsɩ kɔnɩ sɩ tuŋ ʋ tɩɩna.”

11

Gyɔɔŋ Wɩɩsɩnɩɩfool hʋ tɩŋ nala ba ko Yesu lee

Luka 7.18-35

1 Yesu a basɩ wɩya no a tɩya ʋ hatɩnna hʋ fi abee balɩya ko teŋ, ʋ lɩɩ doŋ a mʋ dɩ ʋ daga nala aŋ pɛ basɩ Wɩɩsɩ wɩya Galili paalʋʋ tɩyaŋ.

2 Saŋa no tɩyaŋ dɩ Gyɔɔŋ Wɩɩsɩnɩɩfool hʋ gyɩ we nɩtɔdɩya tɩyaŋ nɛ. Ʋ aa nɩɩ wɩya hʋ Krisita aa yaa, ɛɛ rɛ ʋ tɩŋ ʋ hatɩnna badɔmɔŋ, 3 ba mʋ pɩyɛsɩ ʋ a baa, “Basɩ tɩya ma, ɩ rɛ yaa nal hʋ Gyɔɔŋ fa aa baa dɩ ʋ sɩ ko laa ma ta hʋ, koo á ha kɩ gyegili nɩdɩma?” 4 Ɛɛ rɛ Yesu basɩ tɩya ba a baa, “Ma mɩɩgɩ mʋ basɩ tɩya Gyɔɔŋ wɩya hʋ buloŋ ma aa naa, abee wɩya hʋ buloŋ ma aa nɩya. 5 Ma mʋ basɩ tɩya ʋ dɩ nyʋlɩma sɩya suro rɛ, gbarɩga kɩ vala, gbegisi mɛ kɩ deye, wonni kɩ nɩɩ wɩya, nala hʋ a sʋba kɩ sii sʋʋ tɩyaŋ. Ka ba basɩ Wɩɩsɩ wɩweliye hʋ mɛ a kɩ tɩya nyaaba. 6 Teŋfɩyɛl tɩmma rɛ yaa nala hʋ kɔnɩ aa laa ŋ wɩya di aŋ bɩ sɩ maakyiye yaa ŋ sige anɩɩ mɩyaŋ nɛ yaa nal hʋ Wɩɩsɩ aa tɩma.”

7 Saŋa hʋ Gyɔɔŋ hatɩnna hʋ aa kpaa kɩ mʋ, ɛɛ rɛ Yesu piili basɩ Gyɔɔŋ wɩya a kɩ tɩya gyamaa hʋ. Ʋ pɩyɛsɩ ba rɛ a baa, “Ma gyɩ aa mʋʋ Gyɔɔŋ lee pogo hʋ tɩyaŋ nɩgɛɛ iriŋ nɛ ma gyɩ fa kɩ yɩyɛlɩ anɩɩ ma sɩ mʋ na. Ma gyɩ bɩɩna Gyɔɔŋ kɩɩ gɛɛ anɩɩ ɔhɔ puwo a kaŋ kɩ viisi rɛ ma mʋ ma na koo? 8 Dɩ ɛɛ yaŋ daa, nɩgɛɛ iriŋ nɛ ma lɩɩ dɩ ma na? Ma lɩɩ dɩ ma na nal a laalɩ gaweliye rɛ? Aayɩ. Deŋ na, nala hʋ aa laalɩ gannɩ no iriŋ, ba aa we kuworidɩɩsɩ tɩyaŋ nɛ. 9 Ma yaŋ daga ŋ nal hʋ iriŋ ma aa lɩɩ doŋ dɩ ma na. Ma mʋwa dɩ ma na Wɩɩsɩ tɩŋdaal lɛ koo? Wɩtɩɩ rɛ ŋ basɩ kɩ tɩya ma, nal hʋ ma gyɩ aa naa, ʋ tee Wɩɩsɩ tɩŋdaal lɛ. 10 Nal no wɩya rɛ ba gyɩ sabɩ biŋ Wɩɩsɩ teŋ tɩyaŋ a baa dɩ Wɩɩsɩ baa,

‘Ŋ sɩ tɩŋ ŋ tɩŋdaal

dɩ ʋ laa ɩ sɩya a mʋ marɩ ŋmanɩɩ bin-ɩ.’

11 Ɛɛ rɛ Yesu bɩl basɩ tɩya nala hʋ a baa, “Wɩtɩɩ rɛ ŋ basɩ kɩ tɩya ma, ba ha bɩ maakyiye lʋl nal buloŋ dʋnɩya no tɩyaŋ ʋ tee Gyɔɔŋ Wɩɩsɩnɩɩfool hʋ. Amɛ nal hʋ yaŋ aa yaa nɩbiye Wɩɩsɩbee koro hʋ tɩyaŋ, ʋ tɩɩna mɛ rɛ tee Gyɔɔŋ. 12 A yaŋ lɩɩ saŋa hʋ Gyɔɔŋ Wɩɩsɩnɩɩfool aa piile basɩ Wɩɩsɩ wɩya a kaŋ kɩ ko gyɩnaŋ, nala kaŋ Wɩɩsɩbee koro hʋ wɩya kɩ kaa dɔmɔŋ nɛ, ɛɛ rɛ gaduwogo kɩ lʋga dɩ ba kaŋ fasɩ. 13 Amɛ ka dɩ Gyɔɔŋ na ko, dɩ Wɩɩsɩ tɩŋdaala hʋ abee mɩrɩsɩ hʋ Wɩɩsɩ gyɩ aa leŋ Moosi sabɩ biŋ hʋ laa sɩya basɩ Wɩɩsɩbee koro hʋ wɩya rɛ. 14 Dɩ mamaa rɛ laa di anɩɩ wɩya no yaa wɩtɩɩ rɛ, ɛɛ kɛ ʋ maga dɩ ma gyɩma anɩɩ Gyɔɔŋ nɛ yaa nal hʋ wɩya ba gyɩ aa basa Wɩɩsɩ teŋ tɩyaŋ anɩɩ Ilaagya sɩ mɩɩgɩ ko hʋ. 15 Nala hʋ aa kaŋ dɩgɩna, ma gyegili nɩɩ wɩya no weliŋ.”

16 Ɛɛ rɛ Yesu bɩl basɩ tɩya ba a baa, “Ma leŋ dɩ ŋ daga ma gɛɛ hʋ gyɩnaŋ nala aa kɩya. Ba kɩɩ gɛɛ rɛ anɩɩ haŋbiisi aa lɩɩ dɩ ba gbɩyalɩ. Badɔmɔŋ aa huwori ba dɔŋtɩŋsɩ a basɩ tɩya ba a baa, 17 ‘Á yɩɩ yɩɩla rɛ tɩya ma, ka ma vɩya gʋwayɩ. Á taa haŋyee mɛ tɩya ma ka ma vɩya wiyi.”’ 18 Ɛɛ tɩɩ rɛ yaŋ, saŋa hʋ tɩyaŋ Gyɔɔŋ gyɩ aa ko ma lee, ʋ gyɩ aa vʋwa nyʋwa rɛ, aŋ bee nyʋwa sɩŋ mɛ. Ɛɛ rɛ nala baa dɩ gyɩŋbɔŋ nɛ kana ʋ. 19 Aŋka mɩyaŋ Nihuwobiŋ Biye mɛ ko a kɩ di kɩna aŋ kɩ nyʋwa sɩŋ mɛ. Ɛɛ rɛ nala baa dɩ baal no kɛ yaa naboliŋ tɩɩna rɛ, a yaa sɩnyʋwal mɛ aŋ pɛ kaŋ lampolaala abee wɩbɔŋyaala buloŋ mɛ yaa ʋ kyaŋsɩ. Nala hʋ aa kaŋ Wɩɩsɩ wɩgyʋŋ hʋ, ba wɩyaalɩya rɛ aa daga.”

Tɔnɩ hʋ nala aa bɩ laa Yesu wɩya di

Luka 10.13-15

20 Tɔnɩ hʋ tɩyaŋ Yesu gyɩ aa yaa wɩmagɩla hʋ gyeniŋ buloŋ nala gyɩ bɩ bɩrɩma lɩɩ ba wɩbɔmɔ yayɩ tɩyaŋ. Ɛɛ rɛ ʋ basɩ ba sɩya wɩya tɩya ba a baa, 21 “Mamaa Kɔrazɩŋ tɩmma abee Bɛsaada tɩmma, ma sɩ na tʋwara kɩŋkaŋ. Wɩmagɩla hʋ ŋ aa yaa ma lee, dɩ mɩyaŋ nɛ fa yaa wɩya no Taaya abee Siidɔŋ nala lee, ba fa bɩ sɩ yaa gyegye ka dɩ ba paa ba logannɩ laalɩ, aŋ yaa tʋwɔl bʋgɩ ba tɩɩ a daga anɩɩ ba tɩsɩ kyogo rɛ, ba bɩrɩmɩ lɩɩ ba wɩbɔmɔ tɩyaŋ. 22 Wɩtɩɩ rɛ ŋ basɩ kɩ tɩya ma, sarɩya hʋ kyɛdiilii, Wɩɩsɩ sɩ dɔgɩsɩ Kɔrazɩŋ abee Bɛsaada tɩmma a te Taaya abee Siidɔŋ tɩmma. 23 Mamaa Kapɛɛnam tɩmma, ma ta ko kɩ liisi anɩɩ Wɩɩsɩ sɩ bigisi ma. Ma gyɩŋ tɩya ma tɩɩ weliŋ, ʋ sɩ kpa ma we diŋ tɩyaŋ dɩ ma na tʋwara kɩŋkaŋ. Ma bɩɩna ma sɩ wuwo kaŋ ma tɩɩ gyɩŋ wɩɩsɩbee rɛ koo? Wɩɩsɩ sɩ kpa ma yuwo we diŋ tɩyaŋ dɩ ma na tʋwara kɩŋkaŋ. Wɩmagɩla no buloŋ ŋ aa yaa ma lee, dɩ Sodɔm tɩyaŋ nɛ ŋ fa yaa ba, Wɩɩsɩ fa bɩ sɩ kyogi doŋ buloŋ. Sodɔm ha fa sɩ we doŋ a kaŋ kɩ ko gyɩnaŋ. 24 Amɛ ŋ yaŋ basɩ kɩ tɩya ma rɛ, sarɩya hʋ kyɛdiilii Wɩɩsɩ sɩ dɔgɩsɩ Kapɛɛnam tɩmma a te sodɔm tɩmma.”

Yesu basɩ tɩya nala dɩ ba ko ʋ lee a na wiyese

Luka 10.21-22

25 Saŋa no tɩɩ tɩyaŋ nɛ Yesu baa, “Ŋ Kuwo Wɩɩsɩ, ɩ rɛ yaa wɩɩsɩnyuu abee taŋha buloŋ Tɩɩna. Ŋ aa dannɩ ɩ rɛ akuu wɩya hʋ ɩ aa kpaa faŋa wɩgyʋnna, aŋ kpa ba daga nala hʋ aa bɩ kaŋ wɩgyʋŋ. 26 Ŋ Kuwo, ŋ aa kyʋwalɩ ɩ aŋgyʋwasʋ rɛ beewɩya wɩɩ hʋ ɩ aa kyɛɛ ʋ rɛ ɩ yaa gɛɛ. 27 Ŋ Kuwo kpaa kɩŋ buloŋ dee tɩya ŋ nɛ. Ŋ Kuwo dʋŋ nɛ gyɩŋ gɛɛ ŋ aa kɩya. Ŋ dʋŋ mɛ rɛ gyɩŋ gɛɛ ŋ Kuwo aa kɩya. Nal buloŋ bɩ gyɩma ʋ, see nala hʋ dʋŋ ŋ aa lɩya a daga ʋ tɩya ba.” 28 Ɛɛ rɛ Yesu bɩl basɩ tɩya ba a baa, “Ma nala hʋ buloŋ aa lɔlɔ, aŋka wɩya vʋwa ma biŋ, ma ko ŋ lee, dɩ ŋ tɩya ma wiyese. 29 Ma tɩŋ ŋ nyʋwa dɩ á yaa nyʋʋdɩgɩ, dɩ ma wuwo gyɩŋ tʋma hʋ ŋ aa kpaa tɩya ma dɩ ma tʋma weliŋ, beewɩya, ŋ sɩya fɩyɛla rɛ ka ŋ gyɩŋ ŋ tɩɩ kanɩɩ mɛ. Dɩ mamaa rɛ yaa gɛɛ, ŋ sɩ tɩya ma wiyese. 30 Wɩya hʋ ŋ aa baa dɩ ma yaa, ba bɩ yaa wɩduwoni ma aa sɩ yaa lɔlɔ. Tʋma hʋ mɛ ŋ aa sɩ kpa tɩya ma, ba bɩ sɩ leŋ dɩ ma buri.”

12

Ba pɩyɛsɩ Yesu Kyɛwiyesii hʋ kyɛɛ wɩya

Maakɩ 2.23-28;Luka 6.1-5

1 Ʋ gyɩ bɩ pɩɩsa ka Yesu bee ʋ hatɩnna sii kyɛwiyesii hʋ kyɛɛ a tɩŋ nyoŋso baga kɩdɩgɩ tɩyaŋ a kɩ mʋ. Ɛɛ rɛ losi gyɩ kaŋ ʋ hatɩnna hʋ ba bori nyoŋso hʋ a piisi kɩ kyaŋ. 2 Ɛɛ rɛ Farasiima badɔmɔŋ na ba a pɩyɛsɩ Yesu a baa, “Ɩ bɩ naa? Kyɛwiyesii hʋ kyɛɛ sɩna daa ɩ hatɩnna hʋ kɩ kyogi gɛɛ.” 3 Ɛɛ rɛ Yesu pɩyɛsɩ ba a baa, “Ma ha bɩ karɩmɩ wɩɩ hʋ Kuwori Deviti gyɩ aa yaa saŋa hʋ losi gyɩ aa kaŋ ʋ bee ʋ hatɩnna? 4 Ʋ gyɩ mʋʋ gyʋʋ Wɩɩsɩ dɩya hʋ rɛ, a kpa paanʋʋ hʋ ba gyɩ aa kaŋ ko biŋ Wɩɩsɩ sɩya, a lɩɩ ʋ bee ʋ hatɩnna kyaŋ. Ʋ fa yaa sɩna rɛ dɩ nɩwaasɩ buloŋ kyaŋ haŋ paanʋʋ hʋ, see wɩɩkyʋwal sɩlaala hʋ dʋŋ. 5 Ma tɩɩ gyɩma rɛ anɩɩ tʋma hʋ wɩɩkyʋwal sɩlaala hʋ aa kɩ tʋma Wɩɩkyʋwaldɩɩbal hʋ tɩyaŋ Kyɛwiyesii hʋ kyɛɛ yaa kyɛɛ no sɩna rɛ. Amɛ ma tɩɩ naa rɛ mɩrɩsɩ hʋ Moosi aa saba tɩyaŋ anɩɩ Wɩɩsɩ bɩ sɩ kpa kyogisi tɩya ba ɛɛwɩya. 6 Wɩtɩɩ rɛ ŋ basɩ kɩ tɩya ma, “Nal aa tee Wɩɩkyʋwaldɩɩbal hʋ rɛ we daha nyɛ.” 7 Ba saba rɛ Wɩɩsɩ teŋ tɩyaŋ a baa,

“Ma aa fá nala sikii, ʋ rɛ kpɩya ma aa lɩɩ wɩɩsʋllɩ kɩna a kpʋ tɩya ŋ.”

Dɩ mamaa rɛ kɔnɩ fa gyɩŋ wɩɩ no memii, ma fa bɩ sɩ kpa kyogisi kɩ tɩya nala hʋ aa bɩ kaŋ wɩkyogii. 8 Mɩyaŋ Nihuwobiŋ Biye rɛ yaa Kyɛwiyesii hʋ kyɛɛ Tɩɩna.”

Yesu tɩɩbɩ baal kɩdɩgɩ noŋ aa sʋba

Maakɩ 3.1-6;Luka 6.6-11

9 Ɛɛ rɛ Yesu lɩɩ doŋ, a mʋ gyʋʋ Gyuuma wɩɩkyʋwaldɩya kɩdɩgɩ, 10 dɩ banosʋʋ kɩdɩgɩ tɩɩna mɛ we doŋ. Nala hʋ aa we wɩɩkyʋwaldɩya hʋ tɩyaŋ fa aa kyɛ ŋmanɩɩ rɛ dɩ ba basɩ tɩya Yesu anɩɩ ʋ kyogi ba mɩrɩsɩ rɛ. Ɛɛ rɛ ba pɩyɛsɩ ʋ a baa, “Ʋ yaa ŋmanɩɩ dɩ á tɩɩbɩ wɩɩla tɩmma kyɛwiyesii hʋ kyɛɛ koo ʋ bɩ yaa ŋmanɩɩ?” 11 Ɛɛ rɛ Yesu pɩyɛsɩ ba a baa, “Dɩ ma kɩdɩgɩ rɛ kaŋ piyesi dɩ ʋ tele kɔlʋŋ tɩyaŋ Kyɛwiyesii hʋ kyɛɛ, na ɩ aa lɩɩ ʋ rɛ? 12 Nihuwobiŋ nɛ tee piyesi. Ɛɛwɩya, dɩ ámaa rɛ aa yaa wɩweliye kyɛwiyesii hʋ kyɛɛ, mɩra buloŋ bɩ daga anɩɩ á yaa wɩɩ kyogi rɛ. 13 Ɛɛ rɛ Yesu basɩ tɩya nosʋʋ hʋ tɩɩna a baa, ‘Kaŋ ɩ noŋ hʋ tannɩ.’ Nyɛ rɛ ʋ kaŋ ʋ noŋ tannɩ. Ʋ mɩɩgɩ kɩɩ noduwo hʋ.” 14 Ɛɛ rɛ Farasiima hʋ mɛ sii lɩɩ doŋ a mʋ dɩ ba vʋʋlɩ gɛɛ hʋ ba aa sɩ yaa a kpʋ Yesu.

Yesu rɛ yaa laataal hʋ Wɩɩsɩ aa lɩya.

15 Yesu aa ko gyɩma anɩɩ nala hʋ aa vʋʋlɩ ʋ kpʋyɩ wɩya rɛ, ɛɛ rɛ ʋ sii lɩɩ doŋ. Amɛ nɩgyamaa ha gyɩ sii tɩŋa ʋ hal. Nyɛ rɛ ʋ tɩɩbɩ nala hʋ buloŋ fa aa wɩɩlɩ ba tɩyaŋ. 16 Aŋ basɩ tɩya ba abee sɩfɩyasɩ a baa, “Ma ta ko gɔllɩ basɩ ŋ wɩya a kɩ tɩya nala.” 17 Ʋ gyɩ aa basɩ wɩɩ no leŋ wɩɩ hʋ Wɩɩsɩ gyɩ aa tɩŋ ʋ tɩŋdaal Azaaya tɩyaŋ basɩ kɔnɩ ko yaa wɩtɩɩ rɛ. 18 Wɩɩsɩ gyɩ baa,

“Ma na, nal hʋ ŋ aa lɩya dɩ ʋ yaa ŋ tʋŋtʋnnɩ rɛ nyɛ, ʋ rɛ ŋ kyo, ŋ teŋ fɩyɛla rɛ ʋ tɩyaŋ kɩŋkaŋ.

Ŋ sɩ kpa ŋ Wiyesi Welii hʋ dee we ʋ tɩyaŋ.

Dɩ ʋ basɩ tɩya dʋnɩya nala buloŋ anɩɩ saŋa hʋ ŋ aa sɩ laa ba ta pele rɛ.

19 Ʋ bɩ sɩ gɔllɩ ŋmaa nyʋʋtaaduwo kɩ baŋ.

Ʋ bɩ sɩ gɔllɩ lee buloŋ nɔsɩ wɩya kɩ baŋ gyamaa tɩyaŋ.

20 Ʋ sɩya sɩ fɩyɛlɩ sikii tɩmma lee aŋ kaŋ bɔnyɛ mɛ a beel-ba. Ʋ bɩ sɩ yaa wɩya hʋ aa sɩ leŋ dɩ ba kpa ba bayɩyɛla hʋ ba aa kana ta, a mʋ pele saŋa hʋ dʋnɩya nala aa sɩ na Wɩɩsɩ laatayɩ hʋ ʋ aa kpaa tɩya ba.

21 Ʋ tɩyaŋ nɛ dʋnɩya nala buloŋ sɩ kpa ba bayɩyɛla we dɩ ʋ laa ba ta.”

Ba baa dɩ Yesu dee lɩɩ Bɛlizebul lee rɛ

Maakɩ 3.20-30;Luka 11.14-23

22 Ɛɛ hal tɩyaŋ nɛ nala badɔmɔŋ kaŋ baal kɩdɩgɩ gyɩŋbɔmɔ aa kana, ʋ nyʋlɩmɩ, aŋ bɩ wuwo kɩ basɩ wɩya mɛ, a ko Yesu lee. Nyɛ rɛ Yesu tɩɩbɩ baal hʋ, ʋ bɩl wuwo kɩ basɩ wɩya aŋ kɩ na mɛ. 23 Yesu aa yaa gɛɛ, nɩgyamaa hʋ buloŋ aa we doŋ nyʋʋsɩ gyɩ fɩyɛla rɛ. Ɛɛ rɛ ba kɩ pɩyɛsɩ dɔmɔŋ a baa, “Kuwori Deviti nihii hʋ á aa gyegili dɩ ʋ ko laa ma ta hʋ rɛ nyɛ dʋ?” 24 Amɛ Farasiima hʋ gyɩ aa nɩɩ gɛɛ Yesu aa tɩɩbɩ baal hʋ gyɩŋbɔmɔ hʋ gyɩ aa kana, ba baa dɩ gyɩŋbɔmɔ kuwori Bɛlizebul lɛ tɩya ʋ dee ɛɛ rɛ tɩŋ ʋ wuwo kɩ kile gyɩŋbɔmɔ gɛɛ. 25 Yesu gyɩ gyɩŋ wɩɩ hʋ ba aa bɩɩnɩ ba tɩɩsɩ tɩyaŋ, a basɩ tɩya ba a baa, “Dɩ paalʋʋdɩgɩ nala rɛ we doŋ a bɩ kaŋ nyʋʋdɩgɩ, ba paalʋʋ hʋ bɩ sɩ pɩɩsɩ aŋ tele. Dɩ bedɩgɩ nala koo gyaŋwuwodɩgɩ nala mɛ rɛ we doŋ a bɩ kaŋ nyʋʋdɩgɩ, ba bee hʋ koo ba gyaŋwuwo hʋ bɩ sɩ pɩɩsɩ aŋ tele. 26 Na ma baa dɩ Sɩtaanɩ dee rɛ ŋ kpaa kɩ kil gyɩŋbɔmɔ, ɛɛ daga anɩɩ Sɩtaanɩ gʋl kaŋ ʋ tɩɩ kɩ kaa kaasɩ rɛ gɛɛ. Dɩ gɛɛ rɛ we doŋ, ʋ koro hʋ bɩl bɩ sɩ pɩɩsɩ aŋ tele. 27 Dɩ ɛɛ hʋ ma aa basɩ kɔnɩ yaŋ yaa wɩtɩɩ anɩɩ gyɩŋbɔmɔ kuwori Bɛlizebul lɛ tɩya ŋ dee ŋ kɩ kil gyɩŋbɔmɔ, ɛɛ kɛ aŋnɛ rɛ tɩya ma tɩɩ hatɩnna hʋ mɛ dee ba kɩ kil gyɩŋbɔmɔ. Ma hatɩnna hʋ wɩyaalɩya yaŋ daga anɩɩ ma wɩbasɩɩ hʋ buloŋ yaa wɩnyɩyɛl lɛ. 28 Aayɩ Bɛlizebul daa tɩya ŋ dee hʋ, amɛ Wɩɩsɩ Wiyesi Welii hʋ dee tɩyaŋ nɛ ŋ wuwo kɩ kil gyɩŋbɔmɔ nala tɩyaŋ gɛɛ. Nyɛ rɛ yaŋ daga anɩɩ Wɩɩsɩ koro hʋ ko we ma lee rɛ. 29 Nal buloŋ tuwo ʋ aa sɩ wuwo bori gyʋʋ gaduwogi dɩya a gaa ʋ kɩna, dɩ ʋ bɩ laa sɩya kaŋ gaduwogi hʋ vʋwa. 30 Nal hʋ buloŋ aa bɩ yaa ŋ nal, ʋ tɩɩna lɩɩ ŋ hal lɛ. Nal hʋ buloŋ aa bɩ pɛ ŋ tɩyaŋ dɩ á gbaa nala kɩ we lɩdɩgɩ, ʋ tɩɩna leŋ nala kɩ vɩya Wɩɩsɩ ŋmanɩɩ rɛ gɛɛ. 31 Ɛɛwɩya ma yaŋ leŋ dɩ ŋ basɩ tɩya ma, nal hʋ buloŋ aa yaa ʋ dɔŋtɩɩna wɩbɔŋ, koo a basɩ wɩya kyogi Wɩɩsɩ feŋ, Wɩɩsɩ sɩ wuwo kpa kyɛ ʋ. Amɛ nal hʋ buloŋ aa basɩ wɩya tʋʋsɩ Wɩɩsɩ Wiyesi Welii hʋ, Wɩɩsɩ bɩ sɩ maakyiye kpa kyɛ ʋ tɩɩna. 32 Nal hʋ buloŋ aa sɩ basɩ wɩbɔmɔ a tɩya mɩyaŋ Nihuwobiŋ Biye, Wɩɩsɩ aa wuwo ʋ kpa kyɛ ʋ rɛ, amɛ nal hʋ buloŋ aa basɩ wɩya tʋʋsɩ Wɩɩsɩ Wiyesi Welii hʋ kɛ, Wɩɩsɩ bɩ sɩ kpa kyɛ ʋ tɩɩna, gyɩnaŋ koo maakyiye kɩdɩgɩ buloŋ.”

Tɩya abee ʋ nɔnɔ

Luka 6.43-45

33 Ɛɛ rɛ Yesu bɩl baa, “Dɩ ɩ rɛ deŋ tɩya nyuu tɩyaŋ dɩ ʋ waa weliŋ a kaŋ laaŋfɩya, ʋ aa nɔŋ nɔŋweliye rɛ. Dɩ ɩ rɛ bɩ deŋ tɩya hʋ nyuu tɩyaŋ weliŋ ka dɩ wɩɩla kana ʋ, ʋ aa nɔŋ nɔŋbɔŋlɔrɩnɩ rɛ. Tɩya nɔnɔ rɛ aa daga tɩya hʋ iriŋ ʋ aa yaa. 34 Ɛɛ rɛ ma mɛ yaŋ kɩɩ anɩɩ dʋma, ma bɔmɔ rɛ weliŋ, ɛɛwɩya ma bɩ sɩ wuwo basɩ wɩwelii kɩdɩgɩ buloŋ. Beewɩya, nihuwobiŋ wɩbasɩɩ tɩyaŋ nɛ ɩ aa gyɩŋ nihuwobiŋ hʋ iriŋ ʋ aa yaa. 35 Nal hʋ aa kaŋ tɩbɩɩŋweliye ʋ tɩya tɩyaŋ, ʋ rɛ aa yaa wɩweliye. Nal hʋ mɛ aa kaŋ tɩbɩɩŋbɔmɔ ʋ tɩya tɩyaŋ ʋ tɩɩna mɛ rɛ aa yaa wɩbɔmɔ. 36 Ŋ basɩ kɩ tɩya ma rɛ, nal hʋ buloŋ aa bɩ gyɩŋ ʋ nyʋwa kanɩɩ aŋ basɩ wɩɩ hʋ fa aa bɩ maga dɩ ʋ basɩ, sarɩya hʋ kyɛdiilii ʋ sɩ daga wɩɩ hʋ aa tɩŋ ʋ tɩɩna yaa gɛɛ a tɩya Wɩɩsɩ. 37 Ma tɩɩ nyʋʋdaasɩ rɛ Wɩɩsɩ sɩ kpa di ma sarɩya, dɩ ma laa wɩsʋma koo ma laa kyogisi tɩya ma tɩɩ.”

Nala aa kyɛ dɩ Yesu yaa wɩmagɩl

Maakɩ 8.11-12;Luka 11.29-32

38 Ɛɛ rɛ Wɩɩsɩ Teŋ dɩdagɩla abee Farasiima sii ko Yesu lee a basɩ tɩya ʋ a baa, “Nɩhɩyawʋ, á aa kyɛ dɩ ɩ yaa wɩmagɩl lɛ dɩ á na a gyɩma anɩɩ Wɩɩsɩ kɔnɩ we ɩ lee rɛ.” 39 Ɛɛ rɛ Yesu baa, “Ma gyɩnaŋ nala yaa nɩbɔmɔ rɛ, a bɩ gyɩŋ Wɩɩsɩ mɛ. Ma aa sɩ yaa gɛɛ gyɩŋ Wɩɩsɩ wɩya bɩ kyɩl ma see wɩmagɩla dʋŋ wɩya rɛ kyɩl ma. Wɩmagɩl hʋ buloŋ Wɩɩsɩ aa sɩ yaa dɩ ma na rɛ yaa wɩmagɩl hʋ ʋ gyɩ aa yaa ʋ tɩŋdaal Gyoona tɩyaŋ. 40 Gyoona gyɩ aa yaŋ we fuwonaŋbal hʋ fuu tɩyaŋ kyɛyɛ kpaŋkpaŋ boto gɛɛ, ɛɛ tɩɩ rɛ mɩyaŋ Nihuwobiŋ Biye mɛ sɩ we bʋwa tɩyaŋ kyɛyɛ boto. 41 Sarɩya hʋ kyɛdiilii, Ninive nala sɩ kpa kyogisi tɩya ma gyɩnaŋ nala. Beewɩya saŋa hʋ tɩyaŋ Gyoona gyɩ aa mʋʋ basɩ Wɩɩsɩ wɩya tɩya ba, ba gyɩ bɩrɩma lɩɩ ba wɩbɔmɔ tɩyaŋ nɛ aŋ tɩŋ Wɩɩsɩ. Ma yaŋ leŋ dɩ ŋ basɩ tɩya ma anɩɩ lagɩlagɩ no nal lɛ we ma tɩyaŋ a te Gyoona.”

42 Ɛɛ rɛ Yesu bɩl basɩ tɩya ba a baa, “Ma gyɩŋ haaŋ hʋ Siiba tɩmma gyɩ aa lɩya ʋ gyɩ yaa ba kuwori rɛ. Ʋ gyɩ sii mʋ lee bee ʋ dɔŋ nɛ dɩ ʋ mʋ nɩɩ wɩgyʋŋ hʋ kuwori Solomɔn gyɩ aa kpaa kɩ daga nala. Sarɩya hʋ kyɛdiilii, haaŋ no mɛ sɩ kpa kyogisi tɩya ma. Ma yaŋ gyɩma weliŋ anɩɩ lagɩlagɩ no nal lɛ we ma tɩyaŋ daha a te kuwori Solomɔn ka ma vɩya ʋ tɩŋɩɩ.”

Yesu basɩ gyɩŋbɔmɔ wɩya

Luka 11.24-26

43 Ɛɛ rɛ Yesu bɩl baa, “Dɩ ba ko kile gyɩŋbɔŋ dɩ ʋ lɩɩ nal tɩyaŋ, ʋ aa gɔllɩ taŋhahɩlɩɩ tɩyaŋ nɛ a kɩ kyɛ lee dɩ ʋ wiyesi, amɛ dɩ ʋ ko kyɛ lee lɔlɔ, 44 ʋ aa mɩɩgɩ basɩ tɩya ʋ tɩɩ rɛ a baa, ‘Ŋ sɩ mɩɩgɩ mʋ lee hʋ ŋ aa lɩya.’ Dɩ ʋ rɛ ko mɩɩgɩ ko dɩ ba marɩ dɩya hʋ buloŋ weliŋ, ka nal buloŋ tuwo ʋ tɩyaŋ, 45 ʋ aa mɩɩgɩ mʋ kaŋ gyɩŋbɔmɔ bapɛ aa bɔmɔ te ʋ tɩɩ rɛ a pɛ dɩ ba ko kɩ gyʋʋ. Ɛɛ hal tɩyaŋ, ba sɩ lɔrɩ ʋ tɩɩna tɩyaŋ a te ʋ fa aa kɩɩ gɛɛ. Ɛɛ tɩɩ rɛ ba sɩ kɩɩ ma gyɩnaŋ nɩbɔmɔ no mɛ tɩyaŋ.”

Yesu nɩɩna abee ʋ naabalɩya

Maakɩ 3.31-35;Luka 8.19-21

46 Yesu ha gyɩ aa basɩ wɩya kɩ tɩya nɩgyamaa hʋ gɛɛ, dɩ ʋ naa abee ʋ naabalɩya ko sɩŋ gyaŋhal tɩyaŋ a kɩ kyɛ dɩ ba na ʋ. 47 Ɛɛ rɛ nala hʋ kɩdɩgɩ basɩ tɩya Yesu a baa, “Ɩ naa bee ɩ naabalɩya rɛ sɩŋ gyaŋhal tɩyaŋ a kɩ kyɛ dɩ ba na ɩ.” 48 Ɛɛ rɛ Yesu mɩɩgɩ pɩyɛsɩ ʋ a baa, “Kɩbee rɛ yaa ŋ naa? Kɩbeema rɛ yaa ŋ naabalɩya?” 49 Nyɛ rɛ ka Yesu mɩɩgɩ lɩɩ ʋ noŋ a daga ʋ hatɩnna hʋ aŋ baa, “Ŋ naa abee ŋ naabalɩya rɛ nyɛ. 50 Nal hʋ buloŋ aa yaa wɩya hʋ ŋ Kuwo Wɩɩsɩ aa we wɩɩsɩbee tɩyaŋ aa kyɛ, ʋ tɩɩna rɛ yaa ŋ naabiye abee ŋ naatoluu abee ŋ naa.”

13

Yesu maga kɩdohɩl namaga

Maakɩ 4.1-9;Luka 8.4-8

1 Haŋ kyɛɛ hʋ tɩɩ rɛ Yesu sii lɩɩ dɩya hʋ tɩyaŋ ʋ bee ʋ hatɩnna hʋ fa aa hɔnɔ, a tuu mʋ hɔŋ Galili fuwobal hʋ nyʋwa tɩyaŋ, a kɩ daga nala Wɩɩsɩ wɩya. 2 Nyɛ rɛ nala ko gol ʋ kyige. Ʋ aa ko na dɩ nala hʋ yʋga gɛɛ, ʋ sii mʋ gyʋʋ hɔŋ nɩɩduworiboro tɩyaŋ, nɩɩ hʋ tɩyaŋ, ka nɩgyamaa hʋ buloŋ sɩŋ fuwo hʋ nyʋwa. 3 Ɛɛ rɛ ʋ kpa namagɩsɩ a basɩ wɩya yʋga tɩya ba. Ʋ gyɩ maga namaga tɩya ba rɛ a baa, “Baal kɩdɩgɩ rɛ gyɩ siye a kaŋ ʋ kɩdoho mʋ dɩ ʋ gyaasɩ. 4 Ʋ gyɩ aa gyaasɩ kɩna hʋ tɩyaŋ nɛ biye hʋ badɔmɔŋ tele nɩɩbʋʋsɩ tɩyaŋ. Digibiisi ko tuu tʋwasɩ di. 5 Badɔmɔŋ mɛ gyɩ tele bʋnyɩŋ nyuu tɩyaŋ, a pesi nyʋ. 6 Amɛ akuu doŋ taŋha aa bɩ yʋga wɩya, ba naaliliye bɩ wuwo gyʋʋ taŋha. Ɛɛ rɛ wɩɩsɩ ko pɔsɔ kaŋ ba, ba sʋba. 7 Ka kɩdoho hʋ badɔmɔŋ mɛ gyɩ tele sɔsɩ tɩyaŋ, a nyʋ amɛ sɔsɩ hʋ sii waa gɩrɩgɩ ba, ba pʋgɩmɩ. 8 Ka badɔmɔŋ mɛ gyɩ tele taŋhawelii tɩyaŋ, a nyʋ, a waa, a marɩ weliŋ. Badɔmɔŋ we biye kɔɔ kɔɔ, badɔmɔŋ we mɔllɩboto boto, badɔmɔŋ mɛ mɔlɩya abee fi fi. 9 Yesu aa maga namaga hʋ teŋ, ʋ baa, ‘Nala hʋ aa kaŋ dɩgɩna, ma gyegili nɩɩ wɩya no weliŋ.”’

Yesu daga ʋ hatɩnna wɩɩ hʋ aa tɩŋ ʋ aa kɩ maga namagɩsɩ.

Maakɩ 4.10-12;Luka 8.9-10

10 Ɛɛ rɛ Yesu hatɩnna hʋ sii ko pɩyɛsɩ ʋ a baa, “Bee rɛ tɩŋ ɩ aa kaŋ namagɩsɩ a basɩ wɩya kɩ tɩya nala hʋ?” 11 Ɛɛ rɛ Yesu basɩ tɩya ba a baa, “Wɩya hʋ aa yaa wɩfaŋɩya Wɩɩsɩbee koro hʋ tɩyaŋ, ma nala no rɛ Wɩɩsɩ daga ba memii tɩya, amɛ nal buloŋ daa. 12 Nal hʋ buloŋ aa gyɩŋ wɩya hʋ aa yaa wɩfaŋɩya wɩɩsɩbee koro hʋ tɩyaŋ, ʋ tɩɩna rɛ Wɩɩsɩ sɩ tɩya wɩgyʋŋ dɩ ʋ marɩ gyɩŋ wɩɩsɩbee koro hʋ memii weliŋ. Nal hʋ mɛ buloŋ aa bɩ gyɩŋ wɩya hʋ aa yaa wɩfaŋɩya wɩɩsɩbee koro hʋ tɩyaŋ kɩdɩgɩ buloŋ, mʋhʋ hʋ mɛ gba ʋ fa aa gyɩma Wɩɩsɩ sɩ kaŋ laa ʋ tɩɩna lee. 13 Wɩɩ hʋ aa tɩŋ ŋ aa kaŋ namagɩsɩ basɩ wɩya kɩ tɩya ba hʋ rɛ nyɛ: Ba aa deŋ deŋ nɛ aŋ bɩ wuwo kɩ na kɩŋ buloŋ, a kɩ gyegili wɩya mɛ aŋ bee nɩɩ wɩɩ buloŋ, aŋ bɩ wuwo kɩ gyɩŋ wɩya memii mɛ. 14 Wɩya no aa yaa nala no tɩyaŋ nyɛ leŋ wɩɩ hʋ Wɩɩsɩ tɩŋdaal Azaaya gyɩ aa basa kɔnɩ ko yaa wɩtɩɩ rɛ. Ʋ gyɩ baa,

“Nala no sɩ gyegili gyegili wɩya aŋ bɩ sɩ wuwo gyɩŋ wɩɩ buloŋ memii,

ba sɩ deŋ deŋ lee buloŋ, aŋ bɩ sɩ wuwo na kɩŋ buloŋ mɛ,

15 beewɩya ba bɩ kaŋ wɩgyʋŋ,

ba tɔɔ ba dɩgɩna rɛ dɩ ba ta nɩɩ wɩɩ buloŋ

a kaŋ ba sɩya mɛ tɔ dɩ ba ta na kɩŋ buloŋ.

Wɩɩsɩ baa, dɩ gɛɛ fa daa, ba sɩya fa sɩ kɩ na,

dɩ ba dɩgɩna mɛ fa kɩ nɩɩ wɩya.

Ka dɩ ba fa gyɩŋ wɩya memiye mɛ,

a fa mɩɩgɩ ko ŋ lee dɩ ŋ tɩɩbɩ ba.”

16 Amɛ, ma kɛ nyuu sʋma rɛ kɩŋkaŋ, beewɩya ma sɩya aa naa rɛ ma dɩgɩna mɛ kɩ nɩɩ wɩya. 17 Wɩtɩɩ rɛ ŋ basɩ kɩ tɩya ma, Wɩɩsɩ tɩŋdaala abee tɩpʋlʋŋ tɩmma yʋga rɛ fa kyo dɩ ba na wɩya no ma aa naa nyɛ, aŋ bɩ wuwo na, a fa kyo dɩ ba nɩɩ wɩya no ma aa nɩɩ, aŋ bɩ wuwo nɩɩ ba.

Yesu daga kɩdohɩl namaga hʋ memii

Maakɩ 4.13-20;Luka 8.11-15

18 Ɛɛ rɛ Yesu basɩ tɩya ʋ hatɩnna hʋ a baa, “Ma gyegili nɩɩ kɩdohil namaga hʋ memii.” 19 Nala hʋ aa nɩɩ Wɩɩsɩ koro hʋ wɩya, aŋ bɩ gyɩŋ ba memii, ba kɩɩ gɛɛ rɛ anɩɩ kɩdoho hʋ aa tele nɩɩbʋʋsɩ hʋ tɩyaŋ. Sɩtaanɩ rɛ aa ko kaŋ wɩya hʋ Wɩɩsɩ aa kpaa we ba tɩsɩ tɩyaŋ a lɩɩ. 20 Kɩna hʋ mɛ aa tele bʋnyɩŋ tɩyaŋ mɛ rɛ yaa nala hʋ aa nɩɩ Wɩɩsɩ wɩya a pesi laa di abee teŋfɩyɛlʋʋ. 21 Amɛ wɩɩ hʋ aa bee pɩŋ ba tɩsɩ tɩya a kɩ pɩɩsɩ, beewɩya ʋ tɩɩna laadii aa bɩ yʋga wɩya, dɩ tʋwara rɛ ko gyʋʋ ʋ koo dɩ ba ko kuu Wɩɩsɩ wɩbii hʋ wɩya a kɩ dɔgɩsɩ ʋ, ʋ aa kpaa ta rɛ. 22 Kɩna hʋ aa tele sɔsɩ hʋ tɩyaŋ mɛ rɛ yaa nala hʋ aa nɩɩ Wɩɩsɩ wɩbii hʋ amɛ dʋnɩya no kɩna wɩya kyɩl ba, ba kyo dɩ ba kaŋ kɩna. Ɛɛ wɩya, ba aa bɩ laa nyʋwa dɩ ba tɩŋ Wɩɩsɩ wɩbii hʋ, ka wɩya hʋ mɛ aa bee kaŋ doho ba tɩyaŋ. 23 Kɩna hʋ aa tele taŋhawelii tɩyaŋ nɛ yaa nala hʋ aa nɩɩ Wɩɩsɩ wɩbii hʋ, a gyɩŋ ba memii, ʋ kaŋ doho ba tɩyaŋ badɔmɔŋ we biye kɔɔ kɔɔ, badɔmɔŋ mɔllɩboto boto, badɔmɔŋ mɛ mɔlɩya abee fi fi.”

Yesu maga baga aa kaŋ ɔbii namaga

24 Ɛɛ rɛ Yesu bɩl maga namaga kɩdɩgɩ tɩya ba a baa, “Wɩɩsɩbee koro hʋ kɩɩ gɛɛ rɛ anɩɩ baal aa sii kpa kɩdoho weliye a mʋ doho ʋ baga tɩyaŋ. 25 Nyɛ rɛ kyɛɛ kɩdɩgɩ tebine, saŋa hʋ nala buloŋ aa ko pɩŋ doni gɛɛ, baal hʋ dɔŋ sii kaŋ ɔbii a mʋ mɩsɩ baga hʋ tɩyaŋ, aŋ mɩɩgɩ mʋ ʋ lɩmʋʋlɩya. 26 Kɩdoho hʋ aa nyʋwa, a ko kɩ lʋla a kɩ we biye gɛɛ tɩyaŋ nɛ ba gyɩma nɩɩ ɔhɔ mɛ pɛɛ rɛ. 27 Ɛɛ rɛ baal hʋ baga-tʋŋtʋnna ko basɩ tɩya ʋ a baa, “Nɩhɩyawʋ, kɩweliye rɛ ɩ doho ɩ baga hʋ tɩyaŋ, ka lee rɛ ɔhɔ mɛ lɩɩ a we baga hʋ tɩyaŋ?” 28 Ɛɛ rɛ ba nɩhɩyawʋ hʋ basɩ tɩya ba a baa, “Ŋ liise ŋ dɔŋ nɛ mʋʋ yaa gɛɛ.” Ɛɛ rɛ ʋ tʋŋtʋnna hʋ basɩ tɩya ʋ a baa, “Ɛɛ kɛ leŋ á mʋ kyuri ɔhɔ hʋ ta?” 29 Ɛɛ rɛ baal hʋ baa, ‘Aayɩ, beewɩya dɩ mamaa rɛ mʋʋ dɩ ma kyuri ɔhɔ hʋ lagɩlagɩ no, ma sɩ pɛ kyuri kɩdoho hʋ badɔmɔŋ mɛ ta. 30 Ɛɛwɩya, ma leŋ dɩ kɩdoho hʋ bee ɔhɔ hʋ buloŋ laŋŋɩ waa a we dɔmɔŋ. Dɩ kɩdoho hʋ rɛ ko bɩɩ a yaa kʋmɩɩ, ŋ sɩ leŋ dɩ kʋkʋnna hʋ laa sɩya kyuri ɔhɔ hʋ a vʋwa pɩla a nyɔgɔ ta, aŋ na kʋŋ kɩdoho hʋ a ŋmaa kyaarɩ ko we ŋ busol tɩyaŋ.”’

Yesu maga kɩdoho kɩdɩgɩ ba aa yɩrɩ masɩtadɩ namaga

Maakɩ 4.30-32;Luka 13.18-19

31 Ɛɛ rɛ Yesu bɩl kpa namaga kɩdɩgɩ lo a baa, “Wɩɩsɩbee koro hʋ kɩɩ gɛɛ rɛ anɩɩ baal kɩdɩgɩ aa sii kpa kɩdoho kɩdɩgɩ ba aa yɩrɩ masɩtadɩ a mʋ doho ʋ baga tɩyaŋ. 32 Kɩdoho no bii bɩ maga wɩɩ buloŋ. Ʋ muro rɛ weliŋ a te kɩdoho kɛ buloŋ aa we doŋ. Amɛ dɩ ʋ rɛ ko nyʋ, ʋ aa waa a yaa tɩɩbal lɛ, a yʋga te baga kɩdohii kɛ buloŋ. Digibiisi aa ko sʋwa ba gyannɩ ʋ naasɩ tɩyaŋ.”

Yesu maga sɩbʋl namaga

Luka 13.20-21

33 Nyɛ rɛ Yesu bɩl maga namaga kɩdɩgɩ tɩya ba a baa, “Wɩɩsɩbee koro hʋ kɩɩ gɛɛ rɛ anɩɩ haaŋ aa kpaa paanʋʋ muŋ kʋrʋba bʋto a we tahaŋbal tɩyaŋ a kpa sɩbʋl mɛ we, a kaŋ ŋmʋra. Mʋhʋ ko kɩ pɛ dɩ muŋ hʋ sii pʋʋsɩ su tahaŋbal hʋ buloŋ.

34 Namagɩsɩ rɛ Yesu gyɩ aa kpa a basɩ wɩya no buloŋ kɩ tɩya gyamaa hʋ. Ʋ gyɩ bɩ sɩ basɩ wɩɩ buloŋ dɩ ʋ bɩ kaŋ namaga maga. 35 Ʋ yaa gɛɛ rɛ dɩ wɩya hʋ Wɩɩsɩ gyɩ aa tɩŋ ʋ tɩŋdaal Azaaya tɩyaŋ a basɩ ko yaa wɩtɩɩ. Ʋ gyɩ baa,

“Namagɩsɩ rɛ ŋ sɩ kpa basɩ wɩya kɩ tɩya ba. Ŋ sɩ basɩ wɩya hʋ ba fa aa bɩ gyɩma a lɩɩ dʋnɩya piilii tɩyaŋ buloŋ a tɩya ba.”

Yesu daga ɔbii namaga hʋ memii

36 Nyɛ rɛ Yesu leŋ nɩgyamaa hʋ ta aŋ sii gyʋʋ dɩya. Ɛɛ rɛ ʋ hatɩnna hʋ ko pɩyɛsɩ ʋ a baa, “Daga ma ɔbii namaga hʋ ɩ aa maga memii.” 37 Ɛɛ rɛ Yesu baa, “Nal hʋ aa doho kɩdoho hʋ rɛ yaa mɩyaŋ Nihuwobiŋ Biye. 38 Baga hʋ tɩyaŋ ʋ aa doho kɩdoho hʋ mɛ rɛ yaa dʋnɩya no tɩyaŋ ma aa wee. Kidohiweliye hʋ mɛ rɛ yaa nala hʋ aa tɩŋ Wɩɩsɩ nyʋwa a we Wɩɩsɩ koro hʋ tɩyaŋ. Ɔhɔ hʋ mɛ aa nyʋ baga hʋ tɩyaŋ nɛ yaa Sɩtaanɩ nala. 39 Ʋ dɔŋ hʋ mɛ aa doho ɔbii hʋ rɛ yaa Sɩtaanɩ. Kɩdoho hʋ kyɛkʋmɩɩ mɛ rɛ yaa dʋnɩya kyɛtenii. Nala hʋ mɛ aa sɩ kʋŋ kɩdoho hʋ mɛ rɛ yaa malɩkasɩ. 40 Ɛɛ hʋ ba aa yaŋ kyuri ɔhɔ hʋ laŋŋɩ a nyɔgɔ ta gɛɛ, ɛɛ tɩɩ rɛ ba sɩ laŋŋɩ Sɩtaanɩ noŋ nala mɛ a we diŋ dʋnɩya kyɛtenii. 41 Mɩyaŋ Nihuwobiŋ Biye, ŋ sɩ tɩŋ ŋ malɩkasɩ dɩ ba gyʋʋ Wɩɩsɩ koro hʋ tɩyaŋ a tʋwasɩ nala hʋ aa leŋ nala yaa wɩbɔmɔ abee nala hʋ buloŋ aa yaa wɩbɔmɔ. 42 A leŋ ba kpa ba yuwo we diŋbal hʋ aa bɩ kaŋ dɩsɩɩ tɩyaŋ. Doŋ tɩyaŋ nɛ ba sɩ wii aŋ kyaŋ ba nyɩŋa. 43 Ka dɩ tɩpʋlʋŋ tɩmma kɩ tʋla anɩɩ wɩɩpɔsɩɩ ba Kuwo Wɩɩsɩ koro hʋ tɩyaŋ. Nala hʋ aa kaŋ dɩgɩna, ma gyegili nɩɩ wɩya no weliŋ.”

Baal hʋ aa pal baga a mʋ mɔŋ kɩna

44 Ɛɛ rɛ Yesu bɩl baa, “Nyɛ rɛ Wɩɩsɩbee koro hʋ kɩɩ: Baal kɩdɩgɩ rɛ mʋʋ kɩ pala baga tɩyaŋ, a kuusi mʋ parɩ salma dɩ ba hogo baga hʋ tɩyaŋ. Ʋ aa naa salma hʋ gɛɛ, ʋ mɩɩgɩ gbaa taŋha tɔ, ka ʋ teŋ buloŋ fɩyɛlɩ. Ɛɛ rɛ ʋ mʋ kpa ʋ kɩna buloŋ a yallɩ, a kaŋ molbii hʋ mʋ yɔbɔ baga hʋ.”

45 Ɛɛ rɛ Yesu bɩl baa, “Wɩɩsɩbee koro hʋ kɩɩ gɛɛ rɛ anɩɩ bayalʋʋ aa gɔllɩ kɩ kyɛ sɩfɩyaŋbʋyɩ kɩdɩgɩ ba aa yɩrɩ pɛɛl. 46 Ʋ aa ko na sɩfɩyaŋbʋyɩ no kɩdɩgɩ dɩ ʋ weliye ʋ sɩɩ tɩyaŋ, ʋ mɩɩgɩ mʋ kpa ʋ kɩŋ kɩŋ buloŋ yallɩ a mʋ yɔbɔ bʋyɩ hʋ.”

Yesu maga awule namaga

47 Yesu bɩl baa, “Wɩɩsɩbee koro hʋ kɩɩ gɛɛ rɛ anɩɩ fuwonaŋkasɩla aa kpaa awule a yuwo we nɩɩ tɩyaŋ, a kasɩ fuwonamɩɩsɩ iriŋ iriŋ buloŋ. 48 Fuwonamɩɩsɩ hʋ aa ko su awule hʋ, fuwonaŋkasɩla hʋ kaŋ awule hʋ tarɩ lɩɩ nɩɩ hʋ nyʋwa, a tʋwasɩ fuwonaŋweliye hʋ buloŋ aŋ kpa kɩna hʋ aa bɩ yaa a yuwo ta. 49 Nyɛ rɛ ʋ yaŋ sɩ kɩɩ dʋnɩya kyɛtenii mɛ. Malɩkasɩ sɩ tʋwasɩ nɩbɔmɔ a lɩɩ niweliye tɩyaŋ, 50 a kpa ba yuwo we diŋbal aa bɩ sɩ dɩsɩ tɩyaŋ. Doŋ nɛ ba sɩ we a kɩ wii aŋ kɩ kyaŋ ba nyɩŋa.”

Yesu maga kɩna tɩɩna kɩdɩgɩ namaga

51 Ɛɛ rɛ Yesu pɩyɛsɩ ʋ hatɩnna hʋ a baa, “Ma gyɩŋ wɩya no buloŋ memii rɛ?” Ɛɛ rɛ ba baa, “Waa.” 52 Ɛɛ rɛ Yesu basɩ tɩya ba a baa, “Wɩɩ no daga anɩɩ nal hʋ buloŋ aa gʋnnɩ Wɩɩsɩ teŋ weliŋ a ko yaa ŋ hatɩnnɩ aŋ yaa siri dɩ ʋ gyʋʋ Wɩɩsɩbee koro hʋ tɩyaŋ, ʋ tɩɩna kɩɩ gɛɛ rɛ anɩɩ dɩya tɩɩna aa kuwoni mɩbɩnɩya abee mɩfalɩya ʋ busol tɩyaŋ.”

Ba vɩya Yesu Nazarɛti tɩyaŋ

Maakɩ 6.1-6;Luka 4.16-30

53 Yesu aa maga namagɩsɩ no ko teŋ, ʋ sii lɩɩ doŋ 54 a mɩɩgɩ kpa mʋ ʋ bee, a kɩ daga nala ba wɩɩkyʋwaldɩya tɩyaŋ. Nala hʋ buloŋ gyɩ aa nɩɩ wɩya hʋ ʋ aa basa, ba nyʋʋsɩ gyɩ fɩyɛla rɛ weliŋ. Ɛɛ rɛ ba kɩ pɩyɛsɩ dɔmɔŋ a baa, “Lee rɛ baal no na wɩgyʋŋ abee dee no buloŋ a kaŋ kɩ yaa wɩmagɩla no? 55 Gyosɛfʋ aa yaa kapiŋta biye hʋ daa gɛɛ? Ʋ naa daa yaa Mɛɛrɩ? Gyemsi abee Gyosɛfʋ abee Siimɔŋ abee Gyudasɩ daa yaa ʋ naabalɩya? 56 Á bee ʋ naatoliye buloŋ daa we daha nyɛ? Lee tɩyaŋ nɛ ʋ yaŋ na wɩya no buloŋ?” 57 Ɛɛ rɛ ba bɩ laa ʋ wɩya di. Ɛɛ rɛ Yesu basɩ tɩya ba a baa, “Wɩɩsɩ tɩŋdaal kɛ buloŋ, ba aa kɩ tɩya ʋ gyɩrɩma rɛ weliŋ lee buloŋ tɩyaŋ, amɛ ʋ bee nala abee ʋ dɩya nala kɛ sɩɩ aa bee su ʋ.” 58 Akuu ba aa bɩ laa ʋ di wɩya, ʋ gyɩ bɩ yaa wɩmagɩla yʋga doŋ tɩyaŋ.

14

Gyɔɔŋ Wɩɩsɩnɩɩfool hʋ sʋʋ wɩya

Maakɩ 6.14-29;Luka 9.7-9

1 Saŋa no tɩyaŋ nɛ Hɛrɔtɩ, nal hʋ aa deŋ Galili paalʋʋ, gyɩ nɩɩ Yesu wɩya. 2 Ɛɛ rɛ ʋ basɩ tɩya ʋ tʋŋtʋnna a baa, “Gyɔɔŋ Wɩɩsɩnɩɩfool hʋ rɛ mɩɩgɩ sii sʋʋ tɩyaŋ gɛɛ. Ɛɛ rɛ tɩŋ ʋ kaŋ dee a wuwo kɩ yaa wɩmagɩla no.” 3 Wɩɩ hʋ aa tɩŋ Hɛrɔtɩ, paalʋʋ hʋ didenni hʋ gyɩ basɩ nyɛ rɛ yaa, ʋ gyɩ laa sɩya leŋ ba kaŋ Gyɔɔŋ Wɩɩsɩnɩɩfool hʋ we kyɔrʋmɔ rɛ, a kpa ʋ we nɩtɔdɩya tɩyaŋ, akuu Hɛrɔtɩ aa gʋl kaŋ ʋ maana Fɩlɩpɩ haaŋ Hɛrodiya fasɩ wɩya. Ɛɛ rɛ Gyɔɔŋ gyɩ aa basɩ tɩya ʋ a baa, “Ʋ bɩ yaa ŋmanɩɩ dɩ ɩ kaŋ ɩ naabiye haaŋ fasɩ.” 5 Nyɛ rɛ kuwori Hɛrɔtɩ gyɩ fa kɩ kyɛ dɩ ʋ kpʋ Gyɔɔŋ, amɛ ʋ gyɩ aa fá Gyuuma hʋ rɛ, beewɩya Gyuuma hʋ kɛ lee Gyɔɔŋ gyɩ yaa Wɩɩsɩ tɩŋdaal lɛ. 6 Ɛɛ rɛ kuwori Hɛrɔtɩ kyɛlʋlɩɩ kyɛɛ gyɩ ko pele. Nala yʋga gyɩ ko dɩ ba gbɩyalɩ tɩya ʋ. Doŋ nɛ Hɛrodiya toluu gyɩ ko gyʋʋ gʋwa ba buloŋ sɩya tɩyaŋ, kuwori Hɛrɔtɩ teŋ gyɩ fɩyɛlɩ kɩŋkaŋ. 7 Ɛɛ rɛ kuwori Hɛrɔtɩ gyɩ wee nyʋwa aŋ ŋmɩyɛsɩ dɔbɔ a tɩya haŋtolibiye hʋ a baa, “Wɩɩ hʋ kɛ buloŋ ɩ aa kyɛɛ, ŋ sɩ yaa tɩya ɩ.” 8 Ɛɛ rɛ haŋtolibiye hʋ mʋ basɩ wɩɩ no tɩya ʋ naa aŋ pɩyɛsɩ ʋ a baa, “Wɩbee rɛ ŋ sɩ leŋ ʋ yaa tɩya ŋ?” Ɛɛ rɛ ʋ naa basɩ tɩya ʋ dɩ ʋ baa ʋ aa kyɛ dɩ ʋ kpa Gyɔɔŋ Wɩɩsɩnɩɩfool hʋ nyuu rɛ a we parɩtɩ tɩyaŋ, a tɩya ʋ. Ɛɛ rɛ haŋtolibiye hʋ mʋ basɩ gɛɛ tɩɩ tɩya kuwori Hɛrɔtɩ. 9 Kuwori Hɛrɔtɩ gyɩ aa nɩɩ wɩɩ no, ʋ tɩya gyɩ kyogo rɛ kɩŋkaŋ. Amɛ akuu ʋ aa ŋmɩyɛsa nala hʋ buloŋ sɩya tɩyaŋ wɩya, ʋ tɩya ŋmanɩɩ dɩ ba yaa haŋtolibiye hʋ wɩkyɛɛlɩɩ tɩya ʋ. 10 Doŋ nɛ ʋ leŋ ba mʋ keri Gyɔɔŋ nyuu nɩtɔdɩya hʋ tɩyaŋ, 11 a we parɩtɩ tɩyaŋ a kaŋ ko tɩya haŋtolibiye hʋ. Ɛɛ rɛ ʋ laa a kaŋ mʋ tɩya ʋ naa. 12 Gyɔɔŋ hatɩnna hʋ gyɩ aa ko nɩɩ wɩɩ no, ba sii ko laa Gyɔɔŋ a kaŋ mʋ hogo, aŋ mʋ basɩ wɩɩ hʋ aa yaa a tɩya Yesu.

Yesu tɩya nala tusi bɔnɔŋ kɩdiiliye

Maakɩ 6.30-44;Luka 9.10-17;Gyɔɔŋ 6.1-14

13 Yesu gyɩ aa nɩɩ Gyɔɔŋ wɩya, ɛɛ rɛ ʋ sii doŋ a kpa mʋ gyʋʋ nɩɩduworiboro a mʋ lee hʋ nala aa tuwo. Amɛ nala gyɩ aa nɩɩ ʋ wɩya, nɩgyamaa gyɩ sii lɩɩ ba beye, a kɩ kile ʋ lugo abee naasɩ. 14 Yesu aa ko lɩɩ nɩɩduworiboro hʋ tɩyaŋ, a na nɩgyamaa hʋ aa hɔŋ kɩ gyegili ʋ, ba sikii kana ʋ. Ɛɛ rɛ ʋ tɩɩbɩ nala hʋ aa wɩɩlɩ ba tɩyaŋ. 15 Ʋ dɩdaana aa ko pele, ʋ hatɩnna hʋ ko basɩ tɩya ʋ a baa, “Lee bile rɛ, ka lee no mɛ yaa pogo. Ɛɛ wɩya ta nala hʋ dɩ ba mʋ tɔnɩ hʋ aa kpaga daha a yɔbɔ kɩdiiliye di.” 16 Ɛɛ rɛ Yesu baa, “Nala no bɩ maga dɩ ba mʋ lee buloŋ. Ma tɩɩ mʋ kyɛ kɩdiiliye tɩya ba dɩ ba di.” 17 Ɛɛ rɛ ʋ hatɩnna hʋ baa, “Kɩŋ buloŋ á aa kana daha rɛ yaa paanʋʋ gama bɔnɔŋ abee fuwonamɩɩsɩ balɩya.” 18 Ɛɛ rɛ Yesu baa, “Ma kaŋ ko tɩya ŋ.” 19 Aŋ leŋ nala hʋ buloŋ tuu hɔŋ hɔŋ ɔhɔ hʋ tɩyaŋ. Ɛɛ rɛ ka ʋ laa paanʋʋ gama hʋ bɔnɔŋ abee fuwonamɩɩsɩ hʋ balɩya, a wil deŋ wɩɩsɩnyuu a kyʋwalɩ Wɩɩsɩ aŋgyʋwasʋ, aŋ kaŋ lɔgɔ lɔgɔ, a kpa tɩya ʋ hatɩnna hʋ, ba laa kpaa nala hʋ buloŋ. 20 Nal nal buloŋ nɛ gyɩ kyaŋ vɔgɔ, ka ʋ hatɩnna hʋ ha gyɩ paa kɩkaalɩya hʋ a su simbiisi fi abee balɩya. 21 Nala hʋ gyɩ aa kyaŋ paanʋʋ no, ba tɩyaŋ baala dʋŋ gyɩ yaa tusi bɔnɔŋ nɛ, dɩ biibiisi abee haana noŋ tuwo.

Yesu vala nɩɩ nyuu tɩyaŋ

Maakɩ 6.45-52;Gyɔɔŋ 6.15-21

22 Ɛɛ rɛ ka Yesu leŋ ʋ hatɩnna hʋ laa sɩya mʋ gyʋʋ nɩɩduworiboro dɩ ba duwori kyol fuwo hʋ kyolo, aŋka ʋ mɛ ta nɩgyamaa hʋ ba mʋ. 23 Ʋ aa taa nɩgyamaa hʋ buloŋ ba mʋ ko teŋ, ɛɛ rɛ ʋ mʋ gyɩŋ dogimo kɩdɩgɩ nyuu dɩ ʋ kyʋwalɩ Wɩɩsɩ. Ʋ dɩdaana mʋ pele ka ʋ dʋŋ ha we dogimo hʋ nyuu tɩyaŋ. 24 Saŋa no tɩyaŋ dɩ nɩɩduworiboro hʋ mɛ pele nɩɩ hʋ tʋtʋʋ. Nɩɩpuwo kaŋ boro hʋ kɩ viisi, beewɩya ba fa kyaasɩ puwo hʋ rɛ. 25 Ʋ sɩgballɩnyʋwa, anɩɩ kerifi boto bee kerifi badʋ paga tɩyaŋ gɛɛ, Yesu sii vala nɩɩ hʋ nyuu a kɩ mʋ ʋ hatɩnna hʋ lee. 26 Ba aa naa ʋ dɩ ʋ aa vala nɩɩ nyuu tɩyaŋ gɛɛ, ba kɛ bɩɩna anɩɩ nɩdʋma rɛ. Kambɩŋ kaŋ ba, ba ŋmaa kyiyesuu. 27 Ɛɛ rɛ Yesu piliŋsi basɩ tɩya ba a baa, “Ma kaŋ ma tɩɩ! Mɩyaŋ nɛ. Ma ta leŋ dɩ kambɩŋ kaŋ ma.”

28 Ɛɛ rɛ Piita baa, “Ŋ Tɩɩna, dɩ ɩ rɛ kɔnɩ, leŋ dɩ ŋ sii val nɩɩ hʋ nyuu tɩyaŋ a ko ɩ lee.” 29 Ɛɛ rɛ Yesu baa, “Sii kɩ ko.” Ʋ aa basɩ gɛɛ, Piita sii lɩɩ nɩɩduworiboro hʋ tɩyaŋ a vala nɩɩ hʋ nyuu tɩyaŋ a kɩ mʋ Yesu lee. 30 Amɛ Piita aa naa nɩɩpuwo hʋ, kambɩŋ kana ʋ. Ʋ piili kɩ tuu nɩɩmemii. Ɛɛ rɛ ʋ kyiyesi baŋbaŋ a baa, “Ŋ Tɩɩna, laa ŋ.” 31 Ɛɛ rɛ Yesu tarɩsɩ mʋ kana ʋ aŋ basɩ tɩya ʋ a baa, “Bee rɛ tɩŋ ɩ kɩ yaa ŋ sige, ɩ laadii bɩ yʋga?” 32 Nyɛ rɛ ba buloŋ mʋ gyʋʋ nɩɩduworiboro hʋ. Doŋ nɛ puwo hʋ mɛ sige. 33 Ʋ hatɩnna hʋ buloŋ aa we nɩɩduworiboro hʋ tɩyaŋ tuu gbinni a kyʋwalɩ ʋ a kpa ʋ gyɩrɩma tɩya ʋ aŋ baa, “Wɩtɩɩ, ɩ rɛ kɔnɩ yaa Wɩɩsɩ Biye hʋ.” 34 Ɛɛ rɛ ba kyol fuwo hʋ a ko pele tɔɔ kɩdɩgɩ ba aa yɩrɩ Gɛnɛsarɛti. 35 Ɛɛ rɛ nala hʋ aa we doŋ wuwo gyɩŋ bee baa Yesu rɛ, a leŋ ʋ duwoso pel tɔnɩ hʋ buloŋ aa we doŋ. Nyɛ rɛ ba mʋ paa ba wɩɩla tɩmma buloŋ aa we tɔnɩ hʋ aa kpaga Gɛnɛsarɛti a kaŋ ko Yesu lee, 36 aŋ sʋla ʋ dɩ ʋ kɛ haa leŋ dɩ nala hʋ buloŋ aa wɩɩlɩ dige ʋ gal nyʋwa. Nala hʋ buloŋ gyɩ aa dige ʋ gal nyʋwa, ba buloŋ nɛ gyɩ naa laaŋfɩya.

15

Yesu basɩ Gyuuma lesiri wɩya

Maakɩ 7.1-13

1 Ɛɛ rɛ Farasiima badɔmɔŋ abee Wɩɩsɩ Teŋ dɩdagɩla sii lɩɩ Gyerusalɛm a ko Yesu lee a pɩyɛsɩ ʋ a baa, 2 “Bee rɛ tɩŋ ɩ hatɩnna kɩ kyogi á naabaala sɩŋsɩ? Ba aa bee sɔŋ ba nosi anɩɩ gɛɛ hʋ á naabaala aa daga ma aŋ kɩ di kɩdiiliye.” 3 Doŋ nɛ Yesu pɩyɛsɩ ba a baa, “Bee rɛ tɩŋ ma kɛ aa kuu ma lesiri wɩya a vɩya Wɩɩsɩ nyʋwa tɩŋɩɩ. 4 Wɩɩsɩ baa dɩ ma kɩ tɩya ma kuwoma abee ma nɩmma gyɩrɩma, a bɩl baa dɩ dɩ nal lɛ kaaba tɩya ʋ kuwo koo ʋ naa, ʋ maga dɩ ba kpʋ ʋ tɩɩna rɛ. 5 Amɛ ma kɛ aa daga nala anɩɩ dɩ nal lɛ kaŋ kɩŋ a maga dɩ ʋ kpa kyiyeli ʋ kuwo koo ʋ naa, ka dɩ ʋ tɩɩna basɩ tɩya ba anɩɩ kɩŋ hʋ ʋ fa a sɩ kpa kyiyeli ba hʋ yaa Wɩɩsɩ kɩŋ nɛ. 6 Dɩ ɛɛwɩya ʋ bɩl bɩ maga dɩ ʋ kpa kɩŋ hʋ tɩya ba. Ʋ tɩɩna bɩl bee tɩya ʋ naa bee ʋ kuwo gyɩrɩma rɛ gɛɛ. Ɛɛ yaŋ daga anɩɩ ma kuu ma naabaala sɩŋsɩ wɩya rɛ, a vɩya wɩɩ hʋ Wɩɩsɩ aa baa ma yaa ta. 7 Ma yaa minaafigi tɩmma rɛ! Wɩɩsɩ tɩŋdaal Azaaya wɩya gyɩ sʋma rɛ ʋ gyɩ aa basɩ ma wɩya a baa,

8 “Wɩɩsɩ baa, nyʋwa dʋŋ nɛ nala no kaŋ kɩ tɩya ŋ gyɩrɩma,

Amɛ ba tɩsɩ kɛ bɩ kpaga ŋ.

9 Ba aa kyʋwalɩ ŋ waasʋ rɛ, beewɩya ba vɩya ŋ nyʋwa rɛ aŋ kɩ daga nala

mɩrɩsɩ hʋ ba tɩɩ aa bine, aŋ aa fugo baa dɩ mɩyaŋ Wɩɩsɩ mɩrɩsɩ rɛ.”

Kɩna hʋ aa leŋ nihuwobiŋ kɩ kaŋ bisiŋ

Maakɩ 7.14-23

10 Ɛɛ rɛ Yesu yɩrɩ nɩgyamaa hʋ ba ko ʋ lee. Ʋ basɩ tɩya ba a baa, “Ma gyegili nɩɩ daha a wuwo gyɩŋ wɩya no memii weliŋ. 11 Nal kɩdiiliye bɩ sɩ wuwo leŋ dɩ ʋ yaa bisiŋ tɩɩna. Kɩŋ kɛ buloŋ aa tuu nal fuu, ʋ bɩ sɩ wuwo leŋ tɩɩna kaŋ bisiŋ. Amɛ wɩya hʋ aa lɩɩ ʋ tɩɩna nyʋwa tɩyaŋ nɛ sɩ wuwo leŋ ʋ yaa bisiŋ tɩɩna.” 12 Ɛɛ rɛ ʋ hatɩnna hʋ ko ʋ lee a basɩ tɩya ʋ a baa, “Ɩ gyɩma anɩɩ ɩ aa basɩ gɛɛ Farasiima hʋ tɩya kyogo rɛ?” 13 Ɛɛ rɛ Yesu basɩ tɩya ba a baa, “Tɩya hʋ buloŋ ŋ Kuwo aa we wɩɩsɩbee tɩyaŋ aa bɩ pɔɔ, ba sɩ kyuri ʋ ta. 14 Ma ta leŋ dɩ ba wɩya kɩ dɔŋ ma, beewɩya ba yaa nyʋlɩma rɛ aŋ kɩ kaŋ nyʋlɩma daatɩgɩya. Dɩ nyʋlʋŋ nɛ yaŋ kaŋ ʋ dɔŋtɩɩna nyʋlʋŋ daaŋ tɩyaŋ, ba buloŋ balɩya sɩ tele bootogi tɩyaŋ.” 15 Ɛɛ rɛ Piita baa, “Daga ma namaga no ɩ aa maga tɩya Farasiima hʋ memii.” 16 Ɛɛ rɛ Yesu baa, “Ɛɛ kɛ ma mɛ buloŋ nɛ yaŋ gɛɛ? 17 Ma bɩ gyɩŋ wɩɩ no memii? Kɩŋ kɛ buloŋ aa tɩŋ nal nyʋwa gyʋʋ, ʋ aa tuu ʋ fuu rɛ, a tɩŋ ʋ memii lɩɩ. 18 Amɛ wɩya hʋ aa tɩŋ ɩ nyʋwa lɩɩ, ba aa lɩɩ ɩ tɩya tɩyaŋ nɛ. Wɩya no rɛ aa leŋ nal kaŋ bisiŋ. 19 Ɩ tɩya tɩyaŋ nɛ ɩ aa bɩɩnɩ wɩbɔmɔ yayɩ, ɛɛ leŋ ɩ wuwo mʋ kpʋ nal, koo a mʋ kyɛ nal haaŋ, a kɩ gaa koo a kɩ sɔnnɩ, koo a nyɩya wɩya kɩ tɩya nala, koo a kɩ kyogi nala fene. 20 Wɩya no rɛ aa leŋ nal kaŋ bisiŋ. Amɛ dɩ nal bɩ sɔmɔ ʋ noŋ aŋ di kɩna anɩɩ ma naabaala a daga gɛɛ, ɛɛ bɩ sɩ wuwo leŋ dɩ ʋ tɩɩna kaŋ bisiŋ.”

Yesu tɩɩbɩ Keenaŋ tɩɩna

Maakɩ 7.24-30

21 Ɛɛ rɛ Yesu sii lɩɩ doŋ a mʋ Taaya abee Siidɔŋ paalʋʋ. 22 Nyɛ rɛ Keenaŋ tɩmma haaŋ kɩdɩgɩ fa aa we doŋ sii ko Yesu lee, a basɩ tɩya ʋ a baa, “Ŋ Tɩɩna, Deviti nihii, fá ŋ sikii. Gyɩŋbɔŋ nɛ kaŋ ŋ toluu, ʋ kɩ na tʋwara kɩŋkaŋ.” 23 Amɛ Yesu gyɩ bɩ basɩ wɩɩ buloŋ tɩya ʋ. Ɛɛ rɛ ka ʋ hatɩnna hʋ ko sʋla ʋ a baa, “Leŋ dɩ haaŋ hʋ mʋ, beewɩya ʋ kaŋ kyagɩŋsɩ kɩ tɩŋ á hal lɛ.” 24 Ɛɛ rɛ Yesu basɩ tɩya ba a baa, “Wɩɩsɩ tɩma ŋ nɛ dɩ ŋ ko kyɛ kasɩ nala hʋ aa kɩɩ gɛɛ anɩɩ penyʋgɩsɩya Iziral tɩmma dʋŋ tɩyaŋ.” 25 Nyɛ rɛ haaŋ hʋ ko tele Yesu naasɩ tɩyaŋ aŋ baa, “Ŋ Tɩɩna, pɛ ŋ tɩyaŋ.” 26 Ɛɛ rɛ Yesu basɩ tɩya ʋ a baa, “Ʋ bɩ yaa ŋmanɩɩ dɩ ɩ kpa biisi kɩdiiliye a tɩya vasɩ.” 27 Nyɛ rɛ haaŋ hʋ baa, “Ŋ Tɩɩna, wɩtɩɩ rɛ ɩ basɩ, amɛ dɩ vasɩ hʋ tɩmma rɛ aa di kɩna, kɩna hʋ aa tele taŋha rɛ vasɩ hʋ mɛ aa paa kɩ di.” 28 Ɛɛ rɛ Yesu basɩ tɩya haaŋ hʋ a baa, “Ɩ laadii kɔnɩ yʋga rɛ. Wɩɩ hʋ ɩ aa kyɛɛ, ŋ sɩ yaa tɩya ɩ.” Saŋa no tɩɩ tɩyaŋ nɛ haaŋ hʋ toluu hʋ na laaŋfɩya.

Yesu tɩɩbɩ nala yʋga

29 Ɛɛ rɛ Yesu bɩl sii doŋ a kpa tɩŋ Galili fuwo hʋ dɩɩlaŋ kɩ mʋ, a mʋ gyɩŋ hɔŋ dogimo kɩdɩgɩ nyuu tɩyaŋ. 30 Ɛɛ rɛ nɩgyamaa sii paa gbarɩga abee nyʋlɩma abee ganɩya abee nala aa kaŋ wɩɩla iriŋ buloŋ a ko biŋ Yesu sɩya tɩyaŋ. Ʋ tɩɩbɩ ba. 31 Nɩgyamaa hʋ aa naa dɩ ganɩya hʋ aa basɩ wɩya, gbarɩga kɩ vala, ka nyʋlɩma sɩya mɛ suri gɛɛ, ʋ yaa ba wɩkperii, ba dannɩ Iziral tɩmma Wɩɩsɩ hʋ.

Yesu tɩya nala tusi banaa kɩdiiliye

Maakɩ 8.1-10

32 Ɛɛ rɛ Yesu yɩrɩ ʋ hatɩnna hʋ a basɩ tɩya ba a baa, “Ŋ aa naa nala no, sikii kana ŋ nɛ. Ba kyɛyɛ boto rɛ nyɛ ba aa we ŋ lee aŋ bɩ naa kɩdiiliye di. Ŋ bee kyɛ dɩ ŋ ta ba abee losi. Dɩ mɩyaŋ nɛ yaa gɛɛ, ba sɩ ko mʋ yiyegi ŋmanɩɩ tɩyaŋ.” 33 Ɛɛ rɛ ʋ hatɩnna hʋ pɩyɛsɩ ʋ a baa, “Ɛɛ rɛ á sɩ yaa a na kɩdiiliye pogo no tɩyaŋ a tɩya nɩgyamaa no buloŋ dɩ ba di.” 34 Ɛɛ rɛ Yesu pɩyɛsɩ ba a baa, “Paanʋʋ gama baŋmɛ rɛ ma kana?” Ba baa, “Kɩna bapɛ rɛ abee fuwonamɩɩsɩ baŋmana.” 35 Ɛɛ rɛ Yesu leŋ nala hʋ buloŋ tuu hɔŋ taŋha. 36 Ka ʋ kpa paanʋʋ gama hʋ bapɛ abee fuwonamɩɩsɩ hʋ a kyʋwalɩ Wɩɩsɩ aŋgyʋwasʋ, aŋ kaŋ lɔgɔ lɔgɔ, a tɩya ʋ hatɩnna hʋ ba laa kpaa nɩgyamaa hʋ buloŋ. 37 Ba buloŋ di a vɔgɔ, ka Yesu hatɩnna hʋ ha paa kɩkaalɩya hʋ a su simbiisi bapɛ. 38 Nala hʋ gyɩ aa dii kɩna hʋ, ba tɩyaŋ baala dʋŋ gyɩ yaa tusi banaa rɛ, dɩ haana bee biibiisi noŋ tuwo. 39 Ɛɛ rɛ Yesu ta nɩgyamaa hʋ aŋ mʋ gyʋʋ nɩɩduworiboro, a kpa mʋ Magadaŋ paalʋʋ.

16

Farasiima abee Sadusiima aa kyɛ dɩ Yesu yaa wɩmagɩl

Maakɩ 8.11-13;Luka 12.54-56

1 Ɛɛ rɛ Farasiima abee Sadusiima badɔmɔŋ ko Yesu lee a kɩ kyɛ dɩ ba magɩsɩ ʋ. Nyɛ rɛ ba basɩ tɩya ʋ dɩ ʋ yaa wɩmagɩl dɩ ba na a gyɩma anɩɩ ʋ dee hʋ kɔnɩ lɩɩ Wɩɩsɩ lee rɛ. 2 Ɛɛ rɛ Yesu basɩ tɩya ba a baa, “Dɩ Wɩɩsɩ ko kɩ gyʋʋ, dɩ wɩɩsɩnyuu fɩyɛsɩ, na ma aa baa dɩ nyɛ kɛ lee hʋ pollo rɛ? 3 Kyɩkyʋwala mɛ, dɩ wɩɩsɩnyuu rɛ ko kɩɩ gyununu, na ma aa baa dɩ duwoŋ sɩ nɩɩ gyɩnaŋ. Dɩ mamaa rɛ aa sɩ wuwo deŋ wɩɩsɩnyuu a gyɩŋ wɩɩ hʋ aa sɩ yaa, bee rɛ tɩŋ ma bɩ sɩ wuwo gyɩŋ wɩɩ hʋ aa yaa dʋnɩya no tɩyaŋ lagɩlagɩ no. 4 Ma gyɩnaŋ nala yaa nɩbɔmɔ rɛ, a bee fá Wɩɩsɩ mɛ, aŋ baa dɩ ŋ yaa wɩmagɩl. Aayɩ, ŋ bee yaa gɛɛ. Wɩmagɩl hʋ buloŋ ma aa sɩ na rɛ yaa wɩmagɩl hʋ Wɩɩsɩ aa yaa ʋ tɩŋdaal Gyoona tɩyaŋ.” Ɛɛ rɛ Yesu leŋ ba doŋ aŋ mʋ.

Yesu basɩ Farasiima abee Sadusiima wɩdagɩya wɩya

Maakɩ 8.14-21

5 Yesu hatɩnna hʋ gyɩ aa gyʋʋ nɩɩduworiboro hʋ, a duwori kyol fuwo hʋ kyolo gɛɛ, ba gyɩ yeŋŋi rɛ a bɩ kaŋ paanʋʋ mʋ. 6 Ɛɛ rɛ Yesu basɩ tɩya ba a baa, “Ma pɔ ma tɩɩma weliŋ a kɩ gyɩŋ Farasiima bee Sadusiima sɩbʋl hʋ wɩya.” 7 Ɛɛ rɛ ba piili basɩ kɩ tɩya dɔmɔŋ a baa, “Á aa bɩ kaŋ paanʋʋ ko hʋ nɛ tɩŋ ʋ basɩ wɩɩ no.” 8 Ɛɛ rɛ Yesu gyɩŋ wɩɩ hʋ ba aa basɩ, a basɩ tɩya ba a baa, “Ma Wɩɩsɩ laadii bɩ yʋga! Bee rɛ tɩŋ ma hɔŋ kɩ vʋʋlɩ anɩɩ ma bɩ kaŋ paanʋʋ? 9 Ɛɛ kɛ ma ha bɩ gyɩŋ nal hʋ iriŋ ŋ aa yaa? Ma bɩ liise mʋ parɩ saŋa hʋ ŋ gyɩ aa kpaa paanʋʋ gama bɔnɔŋ a kaŋ lɔgɔ lɔgɔ a tɩya nala tusi bɔnɔŋ ba dɩ a vɔgɔ hʋ? Ba gyɩ aa dii vɔgɔ aŋ ka kɩna hʋ, simbiisi baŋmɛ rɛ ma gyɩ paa su? 10 Aŋka paanʋʋ gama bapɛ hʋ mɛ ŋ gyɩ aa kaŋ lɔgɔ lɔgɔ tɩya nala tusi banaa hʋ? Simbiisi baŋmɛ rɛ ma gyɩ paa ba kɩkaalɩya hʋ mɛ su? 11 Ɛɛ kɛ ma bɩ gyɩma anɩɩ kɩdiiliye wɩya daa ŋ kɩ basɩ ma lee? Ma kɩ gyɩŋ Farasiima bee Sadusiima sɩbʋl hʋ wɩya.” 12 Ɛɛ rɛ ʋ hatɩnna hʋ gyɩma anɩɩ ʋ bɩ baa dɩ ba pɔ ba tɩɩ abee sɩbʋl hʋ ba aa kpa we paanʋʋ tɩyaŋ, amɛ ʋ baa dɩ ba pɔ ba tɩɩma rɛ abee Farasiima bee Sadusiima wɩdagɩya tɩyaŋ. Beewɩya nala no wɩdagɩya kɩɩ gɛɛ rɛ anɩɩ sɩbʋl.

Piita daga nal hʋ Yesu aa yaa

Maakɩ 8.27-30;Luka 9.18-21

13 Ɛɛ rɛ Yesu sii mʋ Sizaariya Filipi paalʋʋ. Doŋ nɛ ʋ pɩyɛsɩ ʋ hatɩnna hʋ a baa, “Kɩbee rɛ nala baa dɩ mɩyaŋ Nihuwobiŋ Biye yaa?” 14 Ɛɛ rɛ ba baa, “Badɔmɔŋ baa dɩ ɩ rɛ yaa Gyɔɔŋ Wɩɩsɩnɩɩfool hʋ. Badɔmɔŋ mɛ baa dɩ ɩ rɛ yaa Ɛlaagya. Ka badɔmɔŋ mɛ baa dɩ ɩ rɛ yaa Gyɛrimaya, koo faafaa Wɩɩsɩ tɩŋdaala hʋ kɩdɩgɩ.” 15 Ɛɛ rɛ Yesu bɩl pɩyɛsɩ ʋ hatɩnna hʋ mɛ a baa, “Ka ma mɛ, aŋnɛ rɛ ma baa ŋ yaa?” 16 Ɛɛ rɛ Siimɔŋ Piita baa, “Ɩ rɛ yaa Krisita hʋ, Wɩɩsɩ hʋ aa weye biye.” 17 Ɛɛ rɛ Yesu baa, “Siimɔŋ, Gyɔɔŋ biibaal, nyusʋŋtɩɩna rɛ yaa ɩ, beewɩya wɩgyʋŋ no ɩ aa kaŋ lɩɩ wɩɩ no sɩɩ, nihuwobiŋ daa tɩya ɩ. Ŋ Kuwo aa we wɩɩsɩbee tɩyaŋ nɛ tɩya ɩ. 18 Ɛɛ wɩya Piita, ŋ basɩ tɩya ɩ rɛ anɩɩ ɩ feŋ hʋ memii rɛ yaa bʋyɩ, bʋyɩ no tɩyaŋ nɛ ŋ sɩ kaŋ nala hʋ buloŋ aa laa ŋ wɩya di ko laŋŋɩ. Sʋʋ mɛ gba bɩ sɩ wuwo yige nala no lo. 19 Ŋ sɩ kpa Wɩɩsɩbee koro hʋ saafɩɩbiye tɩya ɩ. Wɩɩ hʋ ɩ aa sɩŋ dʋnɩya no tɩyaŋ, ʋ rɛ Wɩɩsɩ mɛ kɩ sɩna, wɩɩ hʋ mɛ ɩ aa sɩ laa dʋnɩya no tɩyaŋ, ʋ rɛ Wɩɩsɩ mɛ sɩ laa” 20 Ɛɛ rɛ Yesu basɩ tɩya ʋ hatɩnna hʋ abee sɩfɩyasɩ dɩ ba ta basɩ tɩya nal buloŋ anɩɩ ʋ rɛ yaa Krisita hʋ, Laataal hʋ Wɩɩsɩ aa lɩya.

Yesu basɩ ʋ sʋʋ wɩya

Maakɩ 8.31–9.1;Luka 9.22-27

21 A piili haŋ saŋa hʋ tɩyaŋ Yesu aa basɩ wɩya polli kɩ tɩya ʋ hatɩnna hʋ rɛ a baa, “Ʋ maga dɩ ŋ mʋ Gyerusalɛm nɛ a na tʋwara weliŋ Gyuuma nɩhɩyasɩ abee ba wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyasɩ abee Wɩɩsɩ Teŋ dɩdagɩla nosi tɩyaŋ. Ba sɩ kpʋ ŋ, amɛ Wɩɩsɩ sɩ kyisi ŋ sʋʋ tɩyaŋ kyɛyɛ boto kyɛɛ.” 22 Ɛɛ rɛ Piita kana ʋ fasɩ lɩɩ saŋkala, a basɩ tɩya ʋ a baa “Ta basɩ gɛɛ! Ŋ Tɩɩna Wɩɩsɩ ta laa nyʋwa dɩ wɩɩ no maakyiye yaa ɩ.” 23 Ɛɛ rɛ Yesu bɩrɩmɩ kyaasɩ Piita aŋ basɩ tɩya ʋ baa, “Fasɩ mʋ ŋ sɩya tɩyaŋ. Sɩtaanɩ wɩya rɛ ɩ kɩ basɩ gɛɛ. Ɩ aa kyɛ dɩ ɩ mʋrɩ ŋ dɩ ŋ vɩya ŋ kuwo nyʋwa rɛ. Beewɩya nihuwobiŋ tɩliise rɛ ɩ kana ɩ bɩ kaŋ Wɩɩsɩ tɩliise.”

24 Ɛɛ rɛ Yesu basɩ tɩya ʋ hatɩnna hʋ a baa, “Dɩ nal buloŋ nɛ aa kyɛ dɩ ʋ tɩŋa ŋ, see dɩ ʋ vɩya ʋ tɩɩ ŋmanɩɩ ta aŋ kpa ʋ daagarɩɩ baasɩ a kɩ tɩŋa ŋ hal. 25 Nal hʋ buloŋ aa kyɛ dɩ ʋ laa ʋ tɩɩ mɩɩbol, ʋ tɩɩna bɩ sɩ na ʋ mɩɩbol. Amɛ nal hʋ mɛ aa kuu ŋ wɩya a vɩya ʋ mɩɩbol ta ʋ tɩɩna sɩ na mɩɩbol aa bɩ kaŋ tenii. 26 Dɩ ɩ rɛ tɩŋ dʋnɩya no kɩŋ buloŋ, aŋ bɩ sɩ na mɩɩbol hʋ aa bɩ kaŋ tenii, bekiŋ tɔnɔ rɛ ɩ na? Dʋnɩya no tɩyaŋ, bekiŋ nɛ ɩ sɩ wuwo kpa lenni laa ɩ mɩɩbol? 27 Ŋ basɩ nyɛ kɩ tɩya ma rɛ beewɩya, mɩyaŋ Nihuwobiŋ Biye sɩ mɩɩgɩ ko abee ŋ kuwo gaŋdarɩ. Ŋ bee malɩkasɩ rɛ sɩ ko. Dɩ ámaa rɛ ko ko, ŋ sɩ tuŋ nal buloŋ a maga gɛɛ hʋ ʋ tɩɩna aa tʋma. 28 Wɩtɩɩ rɛ ŋ basɩ kɩ tɩya ma, nala badɔmɔŋ we ma tɩyaŋ daha, ba bɩ sɩ sʋba see dɩ ba na mɩyaŋ Nihuwobiŋ Biye ko di dʋnɩya buloŋ koro.”

17

Yesu bɩrɩma

Maakɩ 9.2-13;Luka 9.28-36

1 Ʋ kyɛyɛ badʋ hal tɩyaŋ, Yesu kaŋ Piita abee Gyemsi bee ʋ naabiye Gyɔɔŋ, a mʋ gyɩŋ dogiŋbal kɩdɩgɩ nyuu ba dʋŋ. 2 Ba ko baa dɩ ba deŋ, dɩ ba naa Yesu bɩrɩma, ʋ sɩya buloŋ kɩ tʋla gɛɛ anɩɩ wɩɩpɔsɩɩ aŋka ʋ gannɩ mɛ pʋllɩ gɛɛ peretete a kɩ tʋla. 3 Haŋ lagɩlagɩ hʋ dɩ ba naa Moosi abee Ɛlaagya dɩ ba bee Yesu sɩŋ kɩ basɩ wɩya. 4 Ɛɛ rɛ Piita basɩ tɩya Yesu a baa, “Á Tɩɩna, ʋ yaa wɩwelii rɛ anɩɩ á aa we daha. Dɩ ɩ rɛ aa kyɛ, ŋ sɩ we gyama boto daha, dɩ ɩ tɩŋ kɩdɩgɩ, dɩ Moosi mɛ tɩŋ kɩdɩgɩ, ka dɩ Ɛlaagya mɛ tɩŋ kɩdɩgɩ.” 5 Piita ha fa aa basɩ wɩya hʋ gɛɛ dɩ taal tʋlɩɩ kɩdɩgɩ ko tuu tɔ ba, ka taal lɩɩ taal tʋlɩɩ hʋ tɩyaŋ a baa, “Ŋ Biikyoolii rɛ nyɛ. Ŋ teŋ fɩyɛla rɛ ʋ tɩyaŋ. Ma gyegili kɩ nɩɩ ʋ nyʋwa.” 6 Yesu hatɩnna hʋ aa nɩɩ taal hʋ gɛɛ, kambɩŋ kaŋ ba, ba tuu tele kyige taŋha. 7 Ɛɛ rɛ Yesu ko ba lee a dige ba aŋ basɩ tɩya ba a baa, “Ma sii, ma ta leŋ kambɩŋ kaŋ ma.” 8 Ba aa siye, ba deŋ lee buloŋ, ka ba bɩ naa nal buloŋ, see Yesu dʋŋ.

9 Ba aa lɩɩ dogimo hʋ nyuu ko kɩ tuu, Yesu basɩ tɩya ba a baa, “Ma ta ko basɩ wɩɩ no ma aa naa gyɩnaŋ a kɩ tɩya nal buloŋ a mʋ pele kyɛɛ hʋ Wɩɩsɩ aa sɩ kyisi mɩyaŋ Nihuwobiŋ Biye sʋʋ tɩyaŋ.” 10 Ɛɛ rɛ Yesu hatɩnna hʋ pɩyɛsɩ ʋ a baa, “Bee rɛ tɩŋ Wɩɩsɩ Teŋ dɩdagɩla hʋ baa dɩ Ɛlaagya rɛ sɩ laa sɩya ko, ka dɩ Krisita, laataal hʋ Wɩɩsɩ aa lɩya na ko?” 11 Ɛɛ rɛ Yesu baa, “Wɩtɩɩ rɛ, Ɛlaagya rɛ kɔnɩ sɩ laa sɩya ko, a kaŋ kɩŋ buloŋ marɩ biŋ. 12 Amɛ ŋ basɩ kɩ tɩya ma rɛ anɩɩ Ɛlaagya paalɩ ko rɛ, aŋka nala bɩ wuwo gyɩma ʋ, aŋ kana ʋ yaa gɛɛ ba aa kyɛ. Ɛɛ tɩɩ rɛ ba yaŋ sɩ dɔgɩsɩ mɩyaŋ Nihuwobiŋ Biye mɛ.” 13 Ɛɛ rɛ ʋ hatɩnna hʋ gyɩma anɩɩ Gyɔɔŋ Wɩɩsɩnɩɩfool hʋ wɩya rɛ ʋ basɩ gɛɛ.

Yesu kile gyɩŋbɔŋ ta biye kɩdɩgɩ tɩyaŋ

Maakɩ 9.14-29;Luka 9.37-43

14 Ɛɛ rɛ Yesu bee ʋ hatɩnna hʋ boto sii mɩɩgɩ ko nɩgyamaa hʋ lee. Doŋ nɛ baal kɩdɩgɩ gyɩ ko Yesu lee a tuu gbinni ʋ sɩya tɩyaŋ, 15 aŋ basɩ tɩya ʋ baa, “Ŋ nɩhɩyawʋ, fá ŋ biibaal sikii, ʋ aa tele kpuŋkpuŋsi rɛ. Wɩɩl hʋ gyʋʋ ʋ tɩyaŋ nɛ kɩŋkaŋ, ʋ aa kɩ tele diŋ koo nɩɩ tɩyaŋ. 16 Ŋ kana ʋ ko ɩ hatɩnna hʋ lee rɛ, amɛ ba bɩ wuwo tɩɩbɩ ʋ.” 17 Ɛɛ rɛ Yesu baa, “Ma gyɩnaŋ nala aa bɩ laa Wɩɩsɩ di, ma yaa nɩbɔmɔ rɛ. Abaa! Kyɛyɛ baŋmɛ rɛ ŋ tɩɩ baa ŋ we ma lee?” Doŋ nɛ ka ʋ basɩ tɩya baal hʋ a baa, “Kaŋ biye hʋ ko daha.” 18 Ɛɛ rɛ Yesu nɔsɩ gyɩŋbɔŋ hʋ ʋ lɩɩ biye hʋ tɩyaŋ, ka biye hʋ teŋ pirigi deye. 19 Nyɛ rɛ Yesu hatɩnna hʋ ko ʋ lee a lʋwɔlɩ pɩyɛsɩ ʋ a baa, “Bee rɛ tɩŋ á kɛ bɩ wuwo kile gyɩŋbɔŋ hʋ?” 20 Ɛɛ rɛ Yesu basɩ tɩya ba a baa, “Ma Wɩɩsɩ laadii bɩ yʋga, ɛɛ rɛ tɩŋ. Wɩtɩɩ rɛ ŋ basɩ kɩ tɩya ma, dɩ ma Wɩɩsɩ laadii rɛ fa yʋga mʋhʋ tɩɩ tʋlɩɩ mɛ gba, ma fa sɩ wuwo basɩ tɩya dogimo no dɩ ʋ sii daha a mʋ lee bee ʋ dɔŋ, dɩ ʋ kɔnɩ sii mʋ. Wɩɩ buloŋ tuwo ma fa aa sɩ yaa lɔlɔ. 21 Amɛ dɩ nal lɛ sɩ kile gyɩŋtesi no, see dɩ ʋ tɩɩna vʋwa nyʋwa, a kyʋwalɩ Wɩɩsɩ.”

Yesu bɩl basɩ ʋ sʋʋ wɩya

Maakɩ 9.30-32;Luka 9.43-45

22 Yesu hatɩnna hʋ buloŋ aa ko laŋŋɩ Galili tɩyaŋ gɛɛ, ʋ basɩ tɩya ba a baa, “Ba sɩ kpa Mɩyaŋ Nihuwobiŋ Biye a we nala nosi tɩyaŋ, 23 dɩ ba kpʋ ŋ, amɛ ɛɛ hal tɩyaŋ Wɩɩsɩ sɩ kyisi ŋ sʋʋ tɩyaŋ kyɛyɛ boto kyɛɛ.” Yesu aa basɩ gɛɛ, ʋ hatɩnna hʋ tɩsɩ buloŋ kyogi.

Wɩɩkyʋwaldɩɩbal hʋ lampoo tunii wɩya

24 Yesu bee ʋ hatɩnna hʋ aa ko pele Kapɛɛnam, nala hʋ aa laa Wɩɩkyʋwaldɩɩbal hʋ lampoo ko Piita lee a pɩyɛsɩ ʋ a baa, “Ma nɩhɩyawʋ hʋ aa tuŋ Wɩɩkyʋwaldɩɩbal hʋ lampoo rɛ?” 25 Ɛɛ rɛ Piita baa dɩ ʋ aa tuŋ nɛ. Piita aa basɩ gɛɛ aŋ mɩɩgɩ gyʋʋ dɩya, Yesu laa sɩya pɩyɛsɩ ʋ a baa, “Piita, ɛɛ rɛ ɩ bɩɩnɩ? Kɩbee rɛ aa tuŋ lampoo a kɩ tɩya dʋnɩya no kuworo, tɔɔ hʋ nala tɩɩ koo nɩhʋwala?” 26 Ɛɛ rɛ Piita baa dɩ nɩhʋwala rɛ. Yesu bɩl baa, “Ɛɛ daga anɩɩ tɔɔ hʋ nala tɩɩ kɛ bee tuŋ kɩŋ buloŋ.” 27 Amɛ á kɛ bee kyɛ dɩ á yaa wɩɩ buloŋ kyogi ba, ɛɛ wɩya kpa bɩyaŋ a tuu fuwo a lo, laasɩya fuwonamɩya hʋ ɩ aa sɩ lɩɩ kaŋ ʋ nyʋwa suri a tʋʋ lɩɩ molbinʋʋ ʋ nyʋwa tɩyaŋ, a kaŋ molbii hʋ mʋ tuŋ ŋ beel-ɩ buloŋ nyuu lampoo.

18

Yesu daga nal hʋ aa yaa nɩbal Wɩɩsɩbee koro hʋ tɩyaŋ

Maakɩ 9.33-37;Luka 9.46-48

1 Ʋ bɩ pɩɩsa ka Yesu hatɩnna hʋ ko ʋ lee a pɩyɛsɩ ʋ baa, “Kɩbee rɛ yaa nɩbal Wɩɩsɩbee koro hʋ tɩyaŋ?” 2 Ɛɛ rɛ Yesu yɩrɩ biibiye kɩdɩgɩ a leŋ ʋ ko sɩŋ ba sɩya tɩyaŋ. 3 Nyɛ rɛ ʋ basɩ tɩya ba a baa, “Wɩtɩɩ rɛ ŋ basɩ kɩ tɩya ma, dɩ ma bɩ kaŋ ma tɩɩ bɩrɩmɩ a kɩɩ gɛɛ anɩɩ biibiisi, ma bɩ sɩ maakyiye gyʋʋ wɩɩsɩbee koro hʋ. 4 Nal hʋ aa kaŋ ʋ tɩɩ hʋwɔlɩ anɩɩ biibiye no, ʋ tɩɩna rɛ yaa nɩbal wɩɩsɩbee koro hʋ tɩyaŋ. 5 Dɩ nal lɛ kuu ŋ wɩya a kaŋ biibiye no dɔŋtɩɩna weliŋ, mɩyaŋ nɛ ʋ tɩɩna kaŋ weliŋ gɛɛ.”

Yesu basɩ wɩya hʋ aa sɩ leŋ dɩ nala yaa wɩbɔmɔ

Maakɩ 9.42-48;Luka 17.1-2

6 Dɩ nal lɛ ko leŋ dɩ nala no aa laa ŋ di, anɩɩ biibiisi no kɩdɩgɩ buloŋ ko vɩya ŋ nyʋwa, ba aa kpaa nɔŋ a vʋwa laalɩ ʋ tɩɩna bagɩna tɩyaŋ a kpa ʋ yuwo we nɩɩbɩŋ tɩyaŋ ʋ nyʋwa nɩɩ sʋba, ʋ rɛ sɩ kpɩya ʋ tɩɩna aa weye. 7 Akuu wɩya hʋ aa we dʋnɩya no tɩyaŋ aa sɩ wuwo leŋ dɩ dʋnɩya nala yaa wɩbɔmɔ kyogi Wɩɩsɩ nyubaanɩŋ, dʋnɩya nala sɩ na tʋwara kɩŋkaŋ. Wɩya hʋ aa sɩ leŋ dɩ nihuwobiŋ yaa wɩbɔmɔ sɩ ko, amɛ tʋwara sɩ gyʋʋ nal hʋ aa sɩ leŋ dɩ ʋ dɔŋtɩɩna yaa wɩbɔŋ. 8 Dɩ ɩ noŋ koo ɩ naaŋ nɛ leŋ ɩ yaa wɩbɔŋ, keri ʋ ta. Ɩ aa gyʋʋ wɩɩsɩbee koro hʋ abee nokuu koo naakuu, ʋ rɛ kpɩya ɩ aa sɩ kaŋ nopilime abee naapilime ka dɩ ba kpa ɩ yuwo we diŋ tɩyaŋ. 9 Dɩ ɩ sɩɩ rɛ leŋ ɩ yaa wɩbɔŋ, lɩɩ ta. Ɩ aa gyʋʋ wɩɩsɩbee koro hʋ abee sɩtogo, ʋ rɛ kpɩya ɩ aa kaŋ sɩya balɩya ka ba kpa ɩ yuwo we diŋ tɩyaŋ. 10 Ŋ basɩ kɩ tɩya ma rɛ, ma kɩ pɔ dɩ ma ta ko maakyiye deŋ nala no aa tɩŋ Wɩɩsɩ aŋ kaŋ ba tɩɩ hʋwɔlɩ anɩɩ biibiisi no kɩdɩgɩ buloŋ waasʋ. Beewɩya ba malɩkasɩ hʋ aa we wɩɩsɩbee tɩyaŋ aa kaŋ ba wɩya mʋ kɩ biŋ ŋ kuwo sɩya rɛ saŋa buloŋ. 11 “Mɩyaŋ Nihuwobiŋ Biye ko dɩ ŋ kyɛ a laa nala hʋ aa nyʋgɩsa rɛ a ta.”

Yesu maga piyesi hʋ aa nyʋgɩsa namaga

Luka 15.3-7

12 Ɛɛ rɛ Yesu maga namaga a baa, “Dɩ nal lɛ kaŋ piyese kɔɔ dɩ kɩdɩgɩ nyʋgɩsɩ, ɛɛ rɛ ma bɩɩnɩ anɩɩ ʋ sɩ yaa? Na ʋ aa leŋ piyese mɔllɩbanaa bee fi abee nibi hʋ rɛ dɩ ʋ ta pogo tɩyaŋ, ka dɩ ʋ gɔllɩ kɩ kyɛ penyʋgɩsɩɩ hʋ. 13 Wɩtɩɩ rɛ ŋ basɩ kɩ tɩya ma, dɩ ʋ rɛ ko mʋ na ʋ, ʋ teŋ sɩ fɩyɛlɩ rɛ weliŋ pedɩgɩ no wɩya a te pekaanɩya hʋ aa bɩ nyʋgɩsa. 14 Ɛɛ tɩɩ rɛ ma kuwo aa we wɩɩsɩbee tɩyaŋ mɛ bee kyɛ dɩ ma nala no aa laa Wɩɩsɩ di aŋ kaŋ ma tɩɩ kɩ hʋwɔlɩ anɩɩ biibiisi kɩdɩgɩ buloŋ nyʋgɩsɩ.”

Dɩ ɩ dɔŋtɩɩna ko yaa wɩɩ kyogi ɩ

15 Ɛɛ rɛ Yesu baa, “Dɩ ɩ dɔŋtɩɩna krisitabiye rɛ yaa wɩɩ kyogi ɩ, mʋ basɩ wɩɩ hʋ ʋ aa yaa kyogi ɩ tɩya ʋ, amɛ leŋ dɩ ʋ yaa ɩ beel-ʋ dʋŋ wɩgyɩmɩɩ. Dɩ ʋ rɛ ko gyegili nɩɩ wɩɩ hʋ ɩ aa basɩ tɩya ʋ, ɛɛ kɛ ɩ beel-ʋ mɩɩgɩ marɩ dɔmɔŋ nɛ gɛɛ. 16 Amɛ dɩ ʋ rɛ ko bɩ gyegili nɩɩ ɩ nyʋwa, kaŋ nal koo nala balɩya a pɛ ɩ tɩɩ tɩyaŋ dɩ ma mʋ ʋ lee a basɩ wɩɩ hʋ ʋ aa yaa kyogi ɩ dɩ ba marɩ ma dɔmɔŋ. Ɩ aa yaa gɛɛ, ɩ sɩ kaŋ nala balɩya koo boto dɩ ba yaa ɩ daŋsɩya tɩmma anɩɩ Wɩɩsɩ teŋ aa daga gɛɛ. 17 Amɛ dɩ ʋ rɛ ha ko bɩ gyegili nɩɩ ba mɛ nyʋwa, basɩ wɩɩ hʋ tɩya Krisitabiisi hʋ buloŋ. Dɩ ʋ rɛ ha ko bɩl bɩ gyegili nɩɩ ba mɛ nyʋwa, ɛɛ kɛ kpa ʋ tɩɩna anɩɩ nal aa bɩ gyɩŋ Wɩɩsɩ koo wɩbɔŋ yaal. 18 Wɩtɩɩ rɛ ŋ basɩ kɩ tɩya ma, wɩɩ hʋ ma aa sɩŋ dʋnɩya no tɩyaŋ, ʋ rɛ Wɩɩsɩ kɩ sɩna. Amɛ wɩɩ hʋ ma aa laa dʋnɩya no tɩyaŋ, ʋ rɛ Wɩɩsɩ mɛ sɩ laa. 19 Ŋ marɩ basɩ kɩ tɩya ma rɛ, dɩ ma balɩya rɛ yaa nyʋʋdɩgɩ a kyʋwalɩ Wɩɩsɩ kɩ kyɛ kɩŋ, ŋ Kuwo aa we wɩɩsɩbee tɩyaŋ sɩ yaa ʋ tɩya ma. 20 Lee hʋ nala balɩya koo boto aa laŋŋa ŋ feŋ tɩyaŋ, ŋ we ba lee rɛ.”

Yesu daga nala dɔmɔŋ wɩbɔmɔ kpakyɛyɩ wɩya

21 Ɛɛ rɛ Piita ko Yesu lee a pɩyɛsɩ ʋ a baa, “Tɩɩna, dɩ ŋ dɔŋtɩɩna rɛ yaa wɩɩ kyogi ŋ, naaŋsɩɩnyʋwa bʋŋmɛ rɛ ŋ maga dɩ ŋ kpa kyɛ ʋ? Ŋ kpa kyɛ ʋ naaŋsɩɩnyʋwa bʋpɛ koo?” 22 Ɛɛ rɛ Yesu baa, “Aayɩ, naaŋsɩɩnyʋwa bʋpɛ dʋŋ daa. Amɛ kpa kyɛ ʋ a mʋ pele saŋa hʋ ɩ bɩl aa bɩ sɩ wuwo dɩɩsɩ.” 23 Ɛɛ rɛ Yesu kaŋ wɩɩ no maga namaga a baa, “Wɩɩsɩbee koro hʋ kɩɩ gɛɛ rɛ anɩɩ kuwori kɩdɩgɩ aa sii yɩrɩ ʋ tʋŋtʋnna dɩ ʋ gyɩŋ ba kɩdɩgɩ buloŋ aa dii ʋ kyɩŋ mɔɔgɛɛ. 24 Ʋ aa piile dɩ ʋ pɩyɛsɩ kyɩma hʋ gɛɛ, ʋ tʋŋtʋnnɩ kɩdɩgɩ aa di ʋ kyɩŋ molbiye tusi tusi ko ʋ lee. 25 Ɛɛ rɛ tʋŋtʋnnɩ hʋ bɩ kaŋ molbii ʋ aa sɩ tuŋ. Nyɛ rɛ ʋ nɩhɩyawʋ hʋ baa dɩ ba kaŋ ʋ bee ʋ haaŋ abee ʋ balɩya abee kɩŋ buloŋ ʋ aa kana, a kaŋ mʋ yallɩ a ko tuŋ kyɩŋ hʋ. 26 Ɛɛ rɛ tʋŋtʋnnɩ hʋ tuu gbinni a sʋla ʋ, a baa, ‘Ŋ nɩhɩyawʋ, di kenyiri tɩya ŋ, ŋ sɩ tuŋ kyɩŋ hʋ buloŋ.”’ 27 Nyɛ rɛ ʋ nɩhɩyawʋ hʋ fá ʋ sikii a kpa kyɩŋ hʋ kyɛ ʋ aŋ leŋ ʋ mʋ. 28 Amɛ baal no aa lɩɩ, a kyeŋ ʋ tʋŋtʋnnɩ-dɔŋtɩɩna mɛ aa dii ʋ kyɩŋ molbiwarɩ tusi, ʋ kyɩɩrɩ gal we ʋ bagɩna tɩyaŋ a baa dɩ ʋ tuŋ kyɩŋ hʋ. 29 Nyɛ rɛ ʋ tʋŋtʋnnɩ-dɔŋtɩɩna hʋ mɛ tuu gbinni a sʋla ʋ a baa, ‘Di kenyiri tɩya ŋ, ŋ sɩ tuŋ kyɩŋ hʋ.’ 30 Amɛ ʋ vɩya aŋ leŋ ba kana ʋ mʋ tɔ dɩya tɩyaŋ a kaŋ kɩ mʋ saŋa hʋ ʋ aa sɩ tuŋ kyɩŋ hʋ teŋ. 31 Ʋ tʋŋtʋnnɩ-dɔŋtɩŋsɩ hʋ aa naa wɩɩ hʋ ʋ aa yaa, ʋ yaa ba tɩkyogi. Ba mʋ basɩ tɩya ba nɩhɩyawʋ hʋ. 32 Ɛɛ rɛ kuwori hʋ yɩrɩ ʋ, a basɩ tɩya ʋ a baa, “Ɛɛ dɔŋ tahaa tɩɩna! Ɩ aa sʋla ŋ nɛ tɩŋ, ŋ kpaa kyɩŋ hʋ ɩ aa diye buloŋ a kyɛ ɩ. 33 Bee rɛ yaŋ tɩŋ ɩ kɛ bɩ wuwo dɩ ɩ fá ɩ dɔŋtɩɩna hʋ sikii anɩɩ ŋ aa fáá ɩ sikii gɛɛ?” 34 Kuwori hʋ na baaŋ weliŋ ʋ nyuu tɩyaŋ aŋ leŋ ba kana ʋ mʋ tɩya nɩtɔdɩya nala dɩ ba dɔgɩsɩ ʋ a mʋ pele saŋa hʋ ʋ aa sɩ tuŋ kyɩŋ hʋ buloŋ teŋ. 35 Ɛɛ rɛ Yesu baa, “Nyɛ tɩɩ rɛ ŋ kuwo aa we wɩɩsɩbee tɩyaŋ mɛ sɩ yaa ma kɩdɩgɩ buloŋ, dɩ mamaa rɛ ko bɩ kpaa wɩya kɩ kyɛ ma dɔŋtɩŋsɩ abee ma tɩsɩ buloŋ.”

19

Yesu basɩ haana vɩyayɩ wɩya

Maakɩ 10.1-12

1 Yesu aa basɩ wɩya no teŋ, ʋ lɩɩ Galili paalʋʋ a mʋ Gyudɩya paalʋʋ Gyɔɔdaŋ fuwo hʋ kyolo tɩyaŋ. 2 Nɩgyamaa sii tɩŋa ʋ hal. Ʋ tɩɩbɩ nala hʋ aa wɩɩlɩ ba tɩyaŋ.

3 Ɛɛ rɛ Farasiima badɔmɔŋ mɛ sii ko ʋ lee a kɩ kyɛ dɩ ba magɩsɩ ʋ, a pɩyɛsɩ ʋ a baa, “Ʋ yaa ŋmanɩɩ rɛ dɩ baal kuu wɩɩ kɛ buloŋ wɩya a vɩya ʋ haaŋ?” 4 Yesu mɩɩgɩ pɩyɛsɩ ba a baa, “Ma bɩ karɩma Wɩɩsɩ teŋ hʋ tɩyaŋ anɩɩ saŋa hʋ Wɩɩsɩ gyɩ aa marɩ dʋnɩya, baal bee haaŋ nɛ ʋ gyɩ ta aŋ baa, 5 nyɛ wɩya baal aa sɩ leŋ ʋ kuwo abee ʋ naa rɛ ka dɩ ʋ bee ʋ haaŋ yaa kɩdɩgɩ a kɩ gyʋʋ. 6 Ba bɩl bɩ yaa nala balɩya, ba bɩrɩma nɩdɩgɩ rɛ. Ɛɛwɩya, nala hʋ Wɩɩsɩ aa leŋ ba yaa nɩdɩgɩ ʋ bɩ maga dɩ nihuwobiŋ kaŋ ba porigi dɔmɔŋ.” 7 Ɛɛ rɛ Farasiima hʋ bɩl pɩyɛsɩ ʋ a baa, “Bee rɛ yaŋ tɩŋ Moosi fa baa dɩ dɩ baal lɛ aa kyɛ ʋ vɩya ʋ haaŋ, dɩ ʋ laa sɩya sabɩ haaŋ vɩyayɩ teŋ tɩya ʋ aŋ na vɩya ʋ?” 8 Ɛɛ rɛ Yesu bɩl basɩ tɩya ba a baa, “Ma dagɩɩ aa hayɛ rɛ tɩŋ Moosi gyɩ tɩya ma ŋmanɩɩ dɩ ma kɩ vɩya ma haana gɛɛ. Amɛ nyɛ daa ʋ fa kɩɩ dʋnɩya piilii hʋ tɩyaŋ. 9 Ŋ basɩ kɩ tɩya ma rɛ, a lɩɩ sɔŋsɔŋ hal, dɩ baal lɛ kuu wɩɩ buloŋ wɩya a vɩya ʋ haaŋ, aŋ bɩl mʋ kpa hadɩma, ɩ tɩɩna yaa basɔŋsɔnnɩ rɛ.”

10 Ɛɛ rɛ Yesu hatɩnna hʋ basɩ tɩya ʋ anɩɩ dɩ nyɛ rɛ baal bee haaŋ wɩya kɩɩ, ɛɛ kɛ nal aa leŋ haaŋ kpayɩ rɛ kyo kpɩya. 11 Ɛɛ rɛ Yesu mɩɩgɩ basɩ tɩya ba a baa, “Wɩɩ no bɩ kɩɩ nɩɩ nal buloŋ nɛ sɩ wuwo yaa ʋ. Amɛ nala hʋ Wɩɩsɩ aa kpaa ɛɛ dee tɩya dʋŋ nɛ sɩ wuwo yaa gɛɛ. 12 Wɩɩ hʋ aa tɩŋ baala badɔmɔŋ bee paa haana, ba yaa wɩgyamaa rɛ. Ba aa lʋl badɔmɔŋ dɩ ba paalɩ bɩ kaŋ barɩ. Badɔmɔŋ mɛ nihuwobisi rɛ farɩ ba, ka badɔmɔŋ mɛ kuu Wɩɩsɩbee koro hʋ wɩya a vɩya haana paayɩ. Nal hʋ aa sɩ wuwo laa wɩɩ no di, ʋ tɩɩna laa di.”

Yesu sʋl Wɩɩsɩ tɩya biibiisi

Maakɩ 10.13-16;Luka 18.15-17

13 Ɛɛ rɛ nala badɔmɔŋ sii kaŋ biisi ko Yesu lee, dɩ ʋ kpa ʋ nosi dɔbɔ ba tɩyaŋ a sʋla Wɩɩsɩ tɩya ba. Ɛɛ rɛ ʋ hatɩnna hʋ kɩ kil ba. 14 Yesu aa naa gɛɛ, ʋ basɩ tɩya ba a baa, “Ma ta kil ba. Ma leŋ dɩ ba ko ŋ lee, beewɩya nala hʋ aa kaŋ ba tɩɩ kɩ hʋwɔlɩ anɩɩ biibiisi no aŋ kɩ tɩŋ ŋ hal, ba aa rɛ sɩ gyʋʋ wɩɩsɩbee koro hʋ tɩyaŋ.” 15 Ɛɛ rɛ ʋ kpa ʋ nosi dɔbɔ ba tɩyaŋ aŋ kyʋwalɩ Wɩɩsɩ tɩya ba aŋ lɩɩ doŋ kpa mʋ.

Bapʋwasɩɩ hʋ aa yaa kɩna tɩɩna

Maakɩ 10.17-31;Luka 18.18-30

16 Baal kɩdɩgɩ mɛ rɛ gyɩ siye a ko Yesu lee a pɩyɛsɩ ʋ a baa, “Ŋ nɩhɩyawʋ, wɩwelibee rɛ ŋ sɩ yaa a na mɩɩbol hʋ aa bɩ kaŋ tenii?” 17 Ɛɛ rɛ Yesu pɩyɛsɩ ʋ a baa, “Bee rɛ tɩŋ ɩ kɩ pɩyɛsɩ ŋ wɩweliye wɩya? Wɩɩsɩ dʋŋ nɛ weliye. Dɩ ɩ rɛ aa kyɛ dɩ ɩ kaŋ mɩɩbol hʋ aa bɩ kaŋ tenii, kɩ tɩŋ Wɩɩsɩ mɩrɩsɩ hʋ ba aa saba biŋ.” 18 Ɛɛ rɛ baal hʋ pɩyɛsɩ ʋ abaa, “Mɩrɩbeema rɛ gɛɛ?” Ɛɛ rɛ Yesu baa, “Ba aa rɛ nyɛ: Ta kpʋʋ nal, ta kɩ sɔnnɔ, ta gaa, ta nyɩya wɩya tɩya nal, 19 kɩ tɩya ɩ kuwo abee ɩ naa gyɩrɩma, kyo ɩ dɔŋtɩɩna anɩɩ ɩ aa kyo ɩ tɩɩ gɛɛ.” 20 Ɛɛ rɛ baal hʋ baa, “Wɩya no kɛ buloŋ nɛ ŋ kɩ tɩŋa. Wɩbee rɛ ha kaa?” 21 Ɛɛ rɛ Yesu basɩ tɩya ʋ abaa, “Dɩ ɩ rɛ aa kyɛ dɩ ɩ kɔnɩ yaa niwelii Wɩɩsɩ ŋmanɩɩ tɩyaŋ, a ta kaŋ gyoŋ wɩɩ buloŋ tɩyaŋ, mʋ kpa ɩ kɩna hʋ buloŋ yallɩ, a kpa molbiye hʋ tɩya nyaaba, aŋ ko kɩ tɩŋa ŋ. Dɩ ɩ rɛ yaa gɛɛ, ɩ sɩ kaŋ kɩna wɩɩsɩbee tɩyaŋ.” 22 Yesu aa basɩ gɛɛ, baal hʋ tɩya buloŋ kyogi, ʋ sii mʋ, beewɩya ʋ gyɩ kaŋ kɩna rɛ weliŋ.

23 Ɛɛ rɛ Yesu basɩ tɩya ʋ hatɩnna hʋ a baa, “Wɩtɩɩ rɛ ŋ basɩ kɩ tɩya ma, ʋ yaa wɩduwo rɛ abee kɩna tɩɩna aa sɩ wuwo gyʋʋ wɩɩsɩbee koro hʋ. 24 Ŋ bɩl basɩ kɩ tɩya ma rɛ, nyɔgɩmaa aa sɩ tɩŋ gahaŋ sɩɩ a lɩɩ, ʋ rɛ yaa mɔl a te kɩna tɩɩna aa sɩ wuwo gyʋʋ wɩɩsɩ koro hʋ tɩyaŋ.” 25 Ʋ hatɩnna hʋ gyɩ aa nɩɩ wɩya no, ba nyʋʋsɩ gyɩ fɩyɛlɩ weliŋ ba pɩyɛsɩ Yesu a baa, “Dɩ ba aa rɛ kɩɩ nyɛ, kɩbee rɛ yaŋ sɩ na Wɩɩsɩ laatayɩ?” 26 Yesu mɩɩgɩ deŋ ba aŋ baa, “Wɩɩ no kperi nihuwobiŋ nɛ, amɛ wɩɩ buloŋ tuwo Wɩɩsɩ aa bɩ sɩ wuwo yaa.” 27 Ɛɛ rɛ Piita baa, “Na, á kɛ leŋ á kɩŋ buloŋ nɛ aŋ kɩ tɩŋa ɩ hal. Bekiŋ tɔnɔ rɛ á sɩ na?” 28 Ɛɛ rɛ Yesu basɩ tɩya ʋ hatɩnna hʋ a baa, “Wɩtɩɩ rɛ ŋ basɩ kɩ tɩya ma, saŋa hʋ dʋnɩfalɩɩ hʋ aa sɩ ko tɩyaŋ, mɩyaŋ Nihuwobiŋ Biye sɩ hɔŋ ŋ gaŋdaa-kuworikpasa tɩyaŋ. Saŋa no tɩyaŋ, ma nala hʋ fi abee balɩya hʋ aa tɩŋa ŋ hal, ma mɛ sɩ hɔŋ kuworikpasɩnɩ fi abee balɩya tɩyaŋ a kɩ di Iziral bekyige fi abee balɩya hʋ sarɩya. 29 Nal hʋ buloŋ mɛ aa kuu ŋ wɩya, a leŋ ʋ dɩɩsɩ koo ʋ naabiisi koo ʋ kuwo koo ʋ naa, koo ʋ biisi koo ʋ bagɩsɩ a ta, ʋ tɩɩna sɩ bɩl na kɩna no naaŋsɩɩnyʋwa kɔɔ aŋ pɛ kaŋ mɩɩbol hʋ aa bɩ kaŋ tenii mɛ. 30 Amɛ nala hʋ aa yaa nɩbala dʋnɩya sɩya tɩyaŋ, ba sɩ maakyiye ko yaa nɩbiisi, ka nala hʋ mɛ aa yaa nɩbiisi dʋnɩya sɩya tɩyaŋ ba mɛ sɩ maakyiye ko yaa nɩbala.”

20

Yesu maga baga tʋŋtʋnna namaga

1 Ɛɛ rɛ Yesu bɩl maga namaga a tɩya ʋ hatɩnna hʋ a daga wɩɩ hʋ ʋ aa basɩ memii. Ʋ baa, “Wɩɩsɩbee koro hʋ kɩɩ gɛɛ rɛ anɩɩ baga tɩɩna kɩdɩgɩ aa sii kyɩkyʋwala, a lɩɩ kɩ kyɛ nala dɩ ʋ paa baadee dɩ ba mʋ pala ʋ baga. 2 Ʋ aa ko na nala hʋ aa sɩ mʋ baga hʋ, ʋ laa nyʋwa anɩɩ ʋ sɩ tuŋ ba kɩdɩgɩ buloŋ kyɛdɩgɩ tuno, aŋ leŋ ba mʋ baga hʋ.” 3 Wɩɩsɩ aa ko maga gyinyɛ, ʋ bɩl lɩɩ a na baala badɔmɔŋ dɩ ba sɩŋ bee tɩyaŋ waasʋ. 4 Ɛɛ rɛ ʋ basɩ tɩya ba a baa “Ma mɛ mʋ ŋ baga, ka dɩ ŋ tuŋ ma gɛɛ hʋ buloŋ aa maga.” Ɛɛ rɛ ba mɛ mʋ baga hʋ. 5 Wɩɩsɩ bɩl aa ko maga nyutʋtʋʋ, ʋ bɩl lɩɩ a na baala badɔmɔŋ a leŋ ba mɛ mʋ baga hʋ. Sɔnnɩ bɩl aa ko viisi saŋa hʋ, ʋ bɩl lɩɩ na nala badɔmɔŋ a leŋ ba mɛ mʋ baga hʋ. 6 Wɩɩsɩ aa ko tuu fɩyɛlɩ gɛɛ, ʋ bɩl lɩɩ bee a na nala badɔmɔŋ mɛ dɩ ba sɩŋ waasʋ. Ɛɛ rɛ ʋ pɩyɛsɩ ba abaa, “Bee rɛ tɩŋ ma sɩŋ daha waasʋ gyɩnaŋ buloŋ, ma bɩ kaŋ tʋŋ buloŋ?” 7 Ba basɩ tɩya ʋ anɩɩ ba bɩ naa tʋma dɩ ba tʋma. Ɛɛ rɛ ʋ basɩ tɩya ba dɩ ba mɛ mʋ ʋ baga hʋ. Nyɛ rɛ ba mɛ kpa mʋ. 8 Dɩdaana aa ko pele, ɛɛ rɛ baga hʋ tɩɩna yɩrɩ nal hʋ aa deŋ ʋ baga hʋ a basɩ tɩya ʋ dɩ ʋ yɩrɩ nala hʋ aa ko tʋŋ tʋma baga hʋ tɩyaŋ a tuŋ ba. Ʋ baa dɩ ʋ laasɩya tuŋ nala hʋ aa laa hal ko a mʋ tuu pele nala hʋ a laa sɩya ko tɩyaŋ. 9 Baala hʋ aa laa hal mʋ baga hʋ, ʋ tuŋ ba kɩdɩgɩ buloŋ kyɛdɩgɩ tuno. 10 Ʋ aa tuŋ ba teŋ, nala hʋ aa laa sɩya mʋ baga hʋ mɛ ko dɩ ba laa ba tuno. Ba fa bɩɩna anɩɩ ba sɩ laa te hal nala hʋ rɛ, amɛ ba tuŋ ba mɛ gɛɛ tɩɩ. 11 Ba laa molbiye hʋ aŋ gʋrɩmɩ baga hʋ tɩɩna wɩya kɩ basɩ, 12 a baa, “Nala no aa laa hal ko, ba tʋŋ tʋma hawa dɩgɩ dʋŋ nɛ, aŋka á kɛ tʋma kyɩkyʋwala buloŋ gɛɛ wɩɩsɩ no mʋ gyʋʋ, aŋka ɩ tuŋ á buloŋ maga dɔmɔŋ.” 13 Ɛɛ rɛ baga hʋ tɩɩna basɩ tɩya ba kɩdɩgɩ a baa, “Ŋ bagyʋwa gyegile nɩɩ daha, ŋ bɩ firimi ma. Na ma laa nyʋwa rɛ anɩɩ ma sɩ tʋma dɩ wɩɩsɩ gyʋʋ, ka dɩ ma laa kyɛdɩgɩ tuno. 14 Ma laa ma molbiye kɩ mʋ. Ŋ kyɛrɩ tɩyaŋ nɛ ŋ tuŋ baala no aa laa hal ko gɛɛ tɩɩ ŋ aa tuŋ ma mɛ. 15 Ŋ bɩ kaŋ ŋmanɩɩ dɩ ŋ kaŋ ŋ molbiye yaa gɛɛ hʋ ŋ aa kyɛɛ? Koo ma tɩsɩ aa hɔllɩ akuu ŋ aa kaŋ bɔnyɛ wɩya rɛ?” 16 Ɛɛ rɛ Yesu basɩ teŋ aŋ baa, “Nala hʋ aa yaa nɩbala dʋnɩya nala sɩya tɩyaŋ ba aa rɛ sɩ ko maakyiye yaa nɩbiisi dʋnɩfalɩɩ hʋ aa sɩ ko tɩyaŋ, ka nala hʋ mɛ aa yaa nɩbiisi dʋnɩya nala sɩya tɩyaŋ ba mɛ rɛ sɩ maakyiye ko yaa nɩbala dʋnɩfalɩɩ hʋ aa sɩ ko tɩyaŋ.”

Yesu bɩl basɩ ʋ sʋʋ wɩya

Maakɩ 10.32-34;Luka 18.31-34

17 Saŋa hʋ Yesu bee ʋ hatɩnna fi abee balɩya hʋ gyɩ aa we ŋmanɩɩ tɩyaŋ a kɩ mʋ Gyerusalɛm tɩyaŋ nɛ ʋ gyɩ kaŋ ba dʋŋ gɩɩgɩ lɩɩ a basɩ tɩya ba a baa, 18 “Ma gyegili nɩɩ daha. Á aa mʋ Gyerusalɛm nɛ. Doŋ tɩyaŋ nɛ ba sɩ kaŋ mɩyaŋ Nihuwobiŋ Biye a kaŋ mʋ tɩya Gyuuma wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyasɩ abee Wɩɩsɩ Teŋ dɩdagɩla. Ba sɩ di ŋ sarɩya a kpa kyogisi tɩyaŋ aŋ baa ʋ maga dɩ ba kpʋ ŋ nɛ, 19 aŋ kpa ŋ we nala hʋ aa bɩ yaa Gyuuma nosi tɩyaŋ. Ba sɩ yaa ŋ sɩya, a vɩɩrɩ ŋ, aŋ kpaasɩ ŋ mal daagarɩɩ tɩyaŋ. Amɛ ʋ kyɛtoo kyɛɛ Wɩɩsɩ sɩ kyisi ŋ sʋʋ tɩyaŋ.”

Zebedi haaŋ sʋla Yesu kɩ kyɛ lɩhɔnɩya dɩ ʋ tɩya ʋ balɩya

Maakɩ 10.35-45

20 Zebedi haaŋ gyɩ sii kaŋ ʋ biisi balɩya ko Yesu lee rɛ a tuu gbinni ʋ sɩya tɩyaŋ, aŋ sʋla ʋ dɩ ʋ pɛ ʋ bee wɩɩ kɩdɩgɩ. 21 Ɛɛ rɛ Yesu pɩyɛsɩ ʋ a baa, “Wɩbee rɛ ɩ kɩ kyɛ dɩ ŋ yaa tɩya ɩ?” Nyɛ rɛ ʋ baa, “Dɩ ɩ ko di ɩ koro hʋ a hɔŋ ɩ gaŋdaa-kuworikpasa hʋ tɩyaŋ, leŋ dɩ ŋ biisi no balɩya kɩdɩgɩ hɔŋ ɩ noduu, dɩ kɩdɩgɩ mɛ hɔŋ ɩ nogɔbɔ.” 22 Ɛɛ rɛ Yesu basɩ tɩya biisi hʋ a baa, “Ma bɩ gyɩŋ wɩɩ hʋ ma aa kyɛ. Ma sɩ wuwo kaŋ kenyiri a na tʋwara hʋ ŋ aa sɩ na?” Ba baa “Waa á sɩ wuwo.” 23 Doŋ nɛ Yesu basɩ tɩya ba a baa, “Wɩtɩɩ rɛ ma basɩ. Tʋwara hʋ ŋ aa sɩ na, ʋ tɩɩ rɛ ma mɛ sɩ na. Amɛ ŋ noduu abee ŋ nogɔbɔ hʋhɔnnɔ hʋ kɛ, ŋ daa sɩ lɩɩ ba. Ŋ kuwo Wɩɩsɩ marɩ doŋ nɛ a tɩya nala hʋ ʋ tɩɩ aa sɩ lɩɩ dɩ ba hɔŋ doŋ.” 24 Yesu hatɩnnɩ kaalɩya hʋ aa nɩɩ wɩɩ no ba kɩ na baaŋ Gyemsi bee Gyɔɔŋ tɩyaŋ. 25 Ɛɛ rɛ Yesu yɩrɩ ʋ hatɩnna hʋ buloŋ ko laŋŋɩ, a basɩ tɩya ba a baa, “Na ma gyɩma anɩɩ nala hʋ aa bɩ yaa Gyuuma, ba kuworo aa hɔŋ ba nyuu tɩyaŋ nɛ, ba sɩlaala mɛ kaŋ ba kɩ fɩla. 26 Amɛ ʋ bɩ maga dɩ ma kɛ kɩ yaa gɛɛ. Ma tɩyaŋ nal hʋ aa kyɛ dɩ ʋ yaa ma nɩbal, ʋ maga dɩ ʋ tɩɩna tʋma kɩ tɩya ma rɛ. 27 Ma nal hʋ mɛ aa kyɛ dɩ ʋ yaa ma tɩyaŋ sɩlaal, ʋ maga dɩ ʋ tɩɩna kaŋ ʋ tɩɩ yaa yoŋ nɛ ma tɩyaŋ, 28 anɩɩ mɩyaŋ Nihuwobiŋ Biye aa kɩɩ gɛɛ. Ŋ bɩ ko dɩ nala tʋma kɩ tɩya ŋ, amɛ nala rɛ ŋ ko dɩ ŋ tʋma tɩya, aŋ kpa ŋ mɩɩbol mɛ lenni sʋʋ a laa nala yʋga ta ba wɩbɔmɔ tɩyaŋ.”

Yesu suro nyʋlɩma balɩya sɩya

Maakɩ 10.46-52;Luka 18.35-43

29 Ɛɛ hal lɛ ba mʋ lɩɩ tɩŋ Gyɛriko tɩyaŋ kɩ mʋ, nɩgyamaa mɛ sii paa tɩŋ ba hal. 30 Doŋ nɛ dɩ banyʋlma balɩya mɛ hɔŋ ŋmanɩɩ hʋ nyʋwa aŋ nɩɩ dɩ Yesu rɛ aa baŋ. Ɛɛ rɛ ba huwori yɩrɩ ʋ a baa, “Á nɩhɩyawʋ, Deviti nihii, fá á sikii.” 31 Ɛɛ rɛ nɩgyamaa hʋ nɔsɩ ba dɩ ba leŋ ba kyagɩŋsɩ hʋ. Amɛ ba marɩ yɩrɩ te gɛɛ a baa, “Á nɩhɩyawʋ, Deviti nihii, fá á sikii.” 32 Doŋ nɛ Yesu sɩŋ aŋ yɩrɩ ba a pɩyɛsɩ ba, “Bekiŋ nɛ ma kɩ kyɛ dɩ ŋ yaa tɩya ma?” 33 Ba baa, “Á nɩhɩyawʋ, á aa kyɛ dɩ ɩ suri á sɩya tɩya ma rɛ.” 34 Ɛɛ rɛ Yesu fá ba sikii a dige dige ba sɩyasɩ ba pirigi suri, ba sii kɩ tɩŋa ʋ hal.

21

Yesu gyʋʋ Gyerusalɛm abee gaŋdarɩ

Maakɩ 11.1-11;Luka 19.28-40;Gyɔɔŋ 12.12-19

1 Yesu bee ʋ hatɩnna hʋ gyɩ aa ko kɩ kpaga Gyerusalɛm, a ko pele Bɛtifage aa we Olivi dogimo nyuu tɩyaŋ, Yesu lɩɩ ʋ hatɩnna hʋ tɩyaŋ balɩya a tɩŋ ba a baa, “Ma mʋ tɔɔ hʋ aa we ma sɩya. 2 Dɩ mamaa rɛ ko mʋ, ma sɩ na kokumo bee ʋ biye dɩ ba vʋwa sɩgɩ. Ma puri kaŋ ko tɩya ŋ. 3 Dɩ nal buloŋ nɛ ko pɩyɛsɩ ma, ma basɩ tɩya ʋ anɩɩ ma Tɩɩna rɛ aa kyɛ. Ʋ sɩ leŋ dɩ ma kaŋ ko lagɩ.” 4 Wɩɩ no yaa dɩ wɩɩ hʋ Wɩɩsɩ gyɩ aa tɩŋ ʋ tɩŋdaal kɩdɩgɩ tɩyaŋ basɩ ko yaa wɩtɩɩ rɛ.

5 Ʋ gyɩ baa,

“Basɩ tɩya Zaayɔŋ nala

Ma na, ma kuwori rɛ aa ko ma lee.

Ʋ kaŋ ʋ tɩɩ hʋwɔlɩ rɛ a gyɩŋ kokumo

abee ʋ biye.”

6 Ɛɛ rɛ Yesu hatɩnna hʋ mʋ a yaa wɩɩ hʋ Yesu aa basɩ tɩya ba. 7 Ba mʋ kaŋ kokumo hʋ bee ʋ biye a ko kpa ba gannɩ dɔbɔ kokumo hʋ abee ʋ biye nyuu tɩyaŋ, Yesu gyɩŋ. 8 Nɩgyamaa mɛ gyɩ kpaa ba gannɩ a gyarɩ ŋmanɩɩ hʋ tɩyaŋ, ka ba badɔmɔŋ mɛ gyaa paaponni a mɛ kaŋ ko lɩɩ gyarɩ ŋmanɩɩ hʋ tɩyaŋ. 9 Nɩgyamaa hʋ aa laa Yesu sɩya abee nala hʋ aa tɩŋa ʋ hal piili kɩ yaa kyagɩŋsɩ a kɩ dannɩ ʋ a baa, “Tabarikala! Deviti nihii! Wɩɩsɩ sɩ pɛ nal hʋ aa ko á Tɩɩna feŋ tɩyaŋ. Ma leŋ dɩ á dannɩ Wɩɩsɩ aa we wɩɩsɩbee tɩyaŋ!” 10 Yesu aa mʋʋ gyʋʋ Gyerusalɛm, bee hʋ buloŋ dɔŋ. Ɛɛ rɛ nala kɩ pɩyɛsɩ a baa, “Kɩbee rɛ nyɛ?” 11 Ɛɛ rɛ nɩgyamaa hʋ baa, “Wɩɩsɩ tɩŋdaal Yesu aa lɩɩ Nazarɛti aa we Galili paalʋʋ tɩyaŋ nɛ gɛɛ.”

Yesu gyʋʋ Wɩɩkyʋwaldɩɩbal hʋ

Maakɩ 11.15-19;Luka 19.45-48;Gyɔɔŋ 2.13-22

12 Ɛɛ rɛ Yesu sii mʋ gyʋʋ Wɩɩkyʋwaldɩɩbal hʋ gyaŋwuwo, dɩ nala badɔmɔŋ gyɩ we doŋ a kɩ yallɩ kɩna, badɔmɔŋ mɛ kɩ yɔbɔ kɩna. Yesu kile ba buloŋ ta ba lɩɩ. Baala badɔmɔŋ mɛ gyɩ we doŋ a kɩ warɩ molbiye. Yesu ŋmaa ba teebʋlsɩ lo. Badɔmɔŋ mɛ gyɩ aa yallɩ kokosi, ʋ ŋmaa ba mɛ kpasɩnɩ kyige. 13 Ɛɛ rɛ Yesu basɩ tɩya ba a baa, “Ba saba Wɩɩsɩ teŋ tɩyaŋ nɛ a baa dɩ Wɩɩsɩ baa, ‘Ŋ dɩya sɩ yaa lee hʋ nala aa sɩ kɩ kyʋwalɩ Wɩɩsɩ rɛ’, aŋka ma kɛ mɩɩgɩ kaŋ bɩrɩmɩ gaala dɩya.”

14 Ɛɛ rɛ nyʋlɩma abee gbarɩga ko Yesu lee Wɩɩkyʋwaldɩɩbal hʋ tɩyaŋ, ʋ tɩɩbɩ ba. 15 Amɛ Gyuuma wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyasɩ abee Wɩɩsɩ Teŋ dɩdagɩla hʋ aa naa wɩmagɩla hʋ ʋ aa yaa, a bɩl na gɛɛ biibiisi aa yaa kyagɩŋsɩ a kɩ dannɩ ʋ a baa “Tabarikala! Deviti nihii!” Wɩɩkyʋwaldɩɩbal hʋ gyaŋwuwo tɩyaŋ, ba baaŋ sii. 16 Ɛɛ rɛ Gyuuma wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyasɩ abee Wɩɩsɩ Teŋ dɩdagɩla hʋ pɩyɛsɩ Yesu a baa, “Ɩ nɩɩ wɩya hʋ biisi hʋ aa basɩ rɛ?” Yesu baa, “Ŋ nɩya rɛ.” Ɛɛ rɛ Yesu mɛ pɩyɛsɩ ba abaa, “Ma bɩ karɩmɩ Wɩɩsɩ teŋ lee hʋ ba aa saba a baa

“Wɩɩsɩ daga biibiisi abee biifɩllɩ rɛ dɩ ba kɩ dannɩ ʋ weliŋ?”

17 Doŋ nɛ Yesu leŋ ba aŋ sii mʋ pɩŋ Bɛɛtani tɩyaŋ.

Yesu kaaba we tutogo tɩyaŋ

Maakɩ 11.12-14,20-24

18 Ʋ sɩya aa gballa kyɩkyʋwala, Yesu mɩɩgɩ sii kɩ mʋ Gyerusalɛm. Ŋmanɩɩ tɩyaŋ, losi kana ʋ. 19 Ʋ naa tutogo dɩ ʋ sɩŋ ŋmanɩɩ hʋ nyʋwa tɩyaŋ. Ʋ mʋ gyʋʋ tutogo hʋ memii a wil nyuu deŋ dɩ nɔnɔ tuwo, see paaponni dʋŋ. Ɛɛ rɛ ʋ basɩ tɩya tutogo hʋ a baa, “A lɩɩ gyɩnaŋ kɩ mʋ, ɩ bɩl bɩ sɩ nɔnɔ.” Tutogo hʋ pirigi sʋba haŋ lagɩlagɩbiye hʋ. 20 Ʋ hatɩnna hʋ aa naa wɩɩ no, ʋ yaa ba wɩkperii. Ba kɩ pɩyɛsɩ dɔmɔŋ a baa, “Ɛɛ rɛ tɩya hʋ pirigi sʋba lagɩ gɛɛ?” 21 Ɛɛ rɛ Yesu basɩ tɩya ba a baa, “Wɩtɩɩ rɛ ŋ basɩ kɩ tɩya ma, dɩ mamaa rɛ kɔnɩ laa Wɩɩsɩ di, a bee yaa sige, ma mɛ sɩ wuwo yaa wɩɩ no ŋ aa yaa tutogo hʋ. Nyɛ mɛ dʋŋ yaŋ daa, amɛ ma sɩ paalɩ wuwo basɩ tɩya dogimo no aa sɩna, a baa, ‘Sii a mʋ tele mpʋwɔnʋʋ tɩyaŋ dɩ ʋ kɔnɩ sii mʋ tele.’ 22 Kɩna hʋ buloŋ ma aa sʋla Wɩɩsɩ a kɩ kyɛ, dɩ mamaa rɛ laa Wɩɩsɩ di, ma sɩ na ba.”

Ba pɩyɛsɩ Yesu ʋ dee wɩya

Maakɩ 11.27-33;Luka 20.1-8

23 Yesu aa mɩɩgɩ mʋ gyʋʋ Wɩɩkyʋwaldɩɩbal gyaŋwuwo hʋ, a kɩ daga nala, doŋ nɛ Gyuuma wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyasɩ abee Gyuuma bee-nɩhɩyasɩ buloŋ sii ko ʋ lee a pɩyɛsɩ ʋ a baa, “Aŋnɛ rɛ tɩya ɩ dee ɩ kɩ yaa wɩya no buloŋ?” 24 Ɛɛ rɛ Yesu basɩ tɩya ba a baa, “Ŋ mɛ sɩ pɩyɛsɩ ma wɩdɩgɩ. Dɩ mamaa rɛ ko lɩɩ ʋ sɩɩ tɩya ŋ, ŋ mɛ sɩ daga ma nal hʋ aa tɩya ŋ dee ŋ kɩ yaa wɩya no buloŋ.” 25 Ɛɛ rɛ ʋ pɩyɛsɩ ba a baa, “Aŋnɛ rɛ tɩya Gyɔɔŋ, Wɩɩsɩnɩɩfool hʋ dee ʋ gyɩ kɩ fo nala wɩɩkyʋwalnɩɩ? Ʋ dee hʋ gyɩ lɩɩ Wɩɩsɩ lee rɛ koo ʋ lɩɩ nihuwobiŋ lee rɛ?” Ʋ aa basɩ gɛɛ, ba piili kaŋ wɩɩ hʋ kɩ kpa dɔmɔŋ a baa, “Wɩbee rɛ á sɩ basɩ tɩya ʋ? Dɩ ámaa rɛ basɩ tɩya ʋ a baa dɩ Wɩɩsɩ lee rɛ ʋ lɩɩ, ʋ sɩ pɩyɛsɩ ma a baa, ‘Bee rɛ yaŋ tɩŋ á bɩ laa wɩya hʋ Gyɔɔŋ aa basa di?’ 26 Dɩ ámaa rɛ bɩl baa dɩ ʋ lɩɩ nihuwobiŋ lee mɛ rɛ, nɩgyamaa no buloŋ bee leŋ ma. Beewɩya ba buloŋ gyɩ laa di anɩɩ Gyɔɔŋ gyɩ yaa Wɩɩsɩ tɩŋdaal lɛ.” 27 Ɛɛ rɛ ba basɩ tɩya Yesu a baa, “Á bɩ gyɩma.” Nyɛ rɛ Yesu mɛ basɩ tɩya ba a baa, “Ɛɛ kɛ, ŋ mɛ bɩ sɩ daga ma nal hʋ aa tɩya ŋ dee ŋ wuwo kɩ yaa wɩya no buloŋ.”

Biibaala balɩya namaga

28 Ɛɛ rɛ Yesu maga namaga a tɩya Gyuuma wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyasɩ abee Gyuuma a baa, “Baal kɩdɩgɩ rɛ gyɩ we doŋ a kaŋ ʋ biibaala balɩya. Ʋ sii mʋ ʋ biihɩyawʋ hʋ lee a basɩ tɩya ʋ a baa, ‘Ŋ biye, mʋ baga gyɩnaŋ a tʋŋ tʋma.’ 29 Ɛɛ rɛ biye hʋ baa, “Ŋ bɩ sɩ wuwo mʋ.” Amɛ gɛɛ hal tɩyaŋ, ʋ bɩrɩmɩ ʋ hakɩla aŋ sii mʋ baga hʋ. 30 Ɛɛ rɛ ʋ mʋ a basɩ ɛɛ tɩɩ tɩya haŋbiye hʋ tɩɩna mɛ, ʋ laa nyʋwa weliŋ anɩɩ ʋ sɩ mʋ baga hʋ aŋ vɩya mʋyɩ. 31 Biisi no balɩya tɩyaŋ, ba kɩbee rɛ tɩŋ ʋ kuwo hʋ nyʋwa?” Doŋ nɛ ba basɩ tɩya ʋ dɩ ʋ biihɩyawʋ rɛ tɩŋ ʋ kuwo nyʋwa. Ɛɛ rɛ Yesu basɩ tɩya ba a baa, “Wɩtɩɩ rɛ ŋ basɩ kɩ tɩya ma, lampolaala abee gyaŋtɩrɩsɩ laa sɩya kɩ gyʋʋ wɩɩsɩ koro hʋ rɛ ma tɩyaŋ. 32 Beewɩya Gyɔɔŋ Wɩɩsɩnɩɩfool hʋ ko daga ma wɩtɩɩ ŋmanɩɩ hʋ rɛ ma aa sɩ tɩŋa, aŋka ma bɩ laa ʋ wɩya di, amɛ lampolaala abee gyaŋtɩrɩsɩ kɛ laa ʋ wɩya di rɛ. Abee ma aa naa gɛɛ hʋ ba aa laa ʋ wɩya di buloŋ, amɛ ma kɛ bɩ bɩrɩma ma hakɩllɩ a laa ʋ wɩya di.”

Yesu maga baga tʋŋtʋnna badɔmɔŋ namaga

Maakɩ 12.1-12;Luka 20.9-19

33 Ɛɛ rɛ Yesu bɩl maga namaga kɩdɩgɩ a baa, “Baal kɩdɩgɩ rɛ gyɩ biŋ ʋ baga a pɔ kɩna badɔmɔŋ aa kaŋ nɔŋkyɩga a kɩɩ gɛɛ anɩɩ kyʋkyɔyɩ, ba kɩ yɩrɩ girepisi. Ʋ yaŋ lɩga baga hʋ gol baŋ, a hulo bʋwa baga hʋ tɩyaŋ dɩ ba kyaga tɩɩnɔnɔ hʋ nɩɩ kɩ we (beewɩya ba kpaa ba nɔnɔ kɩ kyɔ sɩŋ nɛ). Ʋ gyɩ saa salnyuu dɩɩbiye mɛ rɛ, dɩ ba hɔŋ ʋ salnyuu tɩyaŋ a kɩ pɔ baga hʋ. Ɛɛ hal tɩyaŋ nɛ ʋ paa nala a we baga hʋ tɩyaŋ dɩ ba kɩ tʋma. Ka ʋ sii kpa mʋ tɔɔ kɩdɩgɩ. 34 Tɩɩnɔnɔ hʋ tɔrɩɩ saŋa aa ko pele, ʋ tɩŋ ʋ dɩya tʋŋtʋnna dɩ ba mʋ baga tʋŋtʋnna hʋ lee a laa ʋ tɩɩnɔnɔ tol ko tɩya ʋ. Nyɛ rɛ ba mʋ. 35 Ba kasɩ ba a ŋmaa kɩdɩgɩ, a kpʋ kɩdɩgɩ, aŋ yaga kɩdɩgɩ hʋ mɛ abee bʋwa. 36 Ɛɛ rɛ baal hʋ bɩl marɩ tɩŋ ʋ dɩya tʋŋtʋnna badɔmɔŋ aa tee laasɩya nala hʋ. Ba yaa ba mɛ gɛɛ tɩɩ. 37 Ba kateŋsi tɩyaŋ ʋ tɩŋ ʋ biye tɩɩ. Ʋ bɩɩna anɩɩ dɩ ʋ biye tɩɩ kɛ rɛ mʋwa, ba sɩ tɩya ʋ gyɩrɩma. 38 Amɛ tʋŋtʋnna hʋ aa naa biye hʋ, ba basɩ tɩya dɔmɔŋ a baa, “Dɩ baga hʋ tɩɩna rɛ ko sʋba, biye no rɛ sɩ di ʋ kyaŋ. Ma leŋ dɩ á kpʋ ʋ. Dɩ ámaa rɛ kpʋ ʋ, ámaa rɛ sɩ mɩɩgɩ tɩŋ ʋ kɩna hʋ buloŋ.” 39 Doŋ nɛ ba kaŋ biye hʋ a kpʋ ʋ, aŋ kpa ʋ yuwo ta baga hʋ hal. 40 Ɛɛ rɛ Yesu pɩyɛsɩ ba a baa, “Ba aa maga nyɛ, dɩ baga hʋ tɩɩna rɛ ko, ɛɛ rɛ ʋ sɩ yaa baga tʋŋtʋnna no?” 41 Ɛɛ rɛ ba basɩ tɩya ʋ a baa, ‘Ʋ sɩ ko a kpʋ nɩbɔmɔ no aŋ kpa baga hʋ a tɩya nɩdʋŋsɩ, nala hʋ aa sɩ kɩ tɩya ʋ ʋ tɩɩnɔnɔ tol, dɩ ba tɔrɩɩ saŋa rɛ ko pele.”’

42 Ɛɛ rɛ Yesu pɩyɛsɩ nala hʋ aa nɩɩ namaga hʋ abaa, “Ma bɩ karɩmɩ Wɩɩsɩ teŋ hʋ lee hʋ ba aa baa,

‘Bʋyɩ hʋ dɩɩsaala a vɩya ta,

ʋ rɛ mɩɩgɩ ko yaa bʋduwo ba aa kpaa biŋ dɩya hʋ gyememii ʋ kaŋ dɩya hʋ sɩgɩ.

Á Tɩɩna Wɩɩsɩ tʋma rɛ gɛɛ.

Á naa nɩɩ ʋ yaa wɩkperii rɛ!”’

43 Ɛɛ rɛ Yesu basɩ tɩya nala hʋ a baa, “Wɩɩsɩ sɩ kaŋ ʋ koro hʋ laa ma lee, a kpa tɩya nala hʋ aa sɩ tɩŋ Wɩɩsɩ nyʋwa weliŋ a kɩ yaa wɩya hʋ aa sɩ daga anɩɩ ba we wɩɩsɩ koro hʋ tɩyaŋ nɛ. 44 Nal hʋ aa tele bʋyɩ no nyuu, ʋ tɩɩna sɩ kyɔrɩsɩ kyɔrɔkyɔrɔ. Dɩ bʋyɩ no mɛ rɛ ko tele nal buloŋ nyuu, ʋ sɩ kyaŋɩsɩ ʋ tɩɩna kyaŋa kyaŋa.”

45 Gyuuma wɩɩkyʋwaldɩya sɩlaala nɩhɩyasɩ abee Farasiima aa nɩɩ Yesu aa maga namaga hʋ, ba gyɩma anɩɩ ba wɩya rɛ ʋ kɩ basɩ gɛɛ. 46 Ɛɛ rɛ ba kɩ lʋga dɩ ba kana ʋ tɔ dɩyaŋ. Amɛ ba fa aa fá nɩgyamaa hʋ aa we doŋ nɛ, beewɩya nɩgyamaa hʋ kpaa Yesu anɩɩ ʋ yaa Wɩɩsɩ tɩŋdaal lɛ.

22

Yesu maga hafalɩɩ gbɩyala namaga

Luka 14.15-24

1 Ɛɛ rɛ Yesu bɩl maga namaga kɩdɩgɩ tɩya nala hʋ aa pɩyɛsɩ ʋ dee wɩya, 2 a baa, “Wɩɩsɩbee koro hʋ kɩɩ gɛɛ rɛ anɩɩ kuwori kɩdɩgɩ aa leŋ ba marɩ ʋ biye hafalɩɩ gbɩyala kɩdiiliye. 3 Ba aa marɩ kɩdiiliye hʋ teŋ, ʋ tɩŋ ʋ tʋŋtʋnna dɩ ba mʋ yɩrɩ nala hʋ ʋ aa yɩra anɩɩ wɩɩ buloŋ yaa siri rɛ. Ba mʋ yɩrɩ ba, ba vɩya koyi. 4 Ɛɛ rɛ ʋ bɩl tɩŋ ʋ tʋŋtʋnna badɔmɔŋ a baa, ‘Ma mʋ basɩ tɩya nala hʋ ŋ aa yɩra anɩɩ nɔbolli bee nɔfarɩsɩ buloŋ nɛ ŋ kpʋ a leŋ ba yaa kɩdiiliye hʋ. Wɩɩ buloŋ yaa siri rɛ. Ɛɛwɩya ba ko hafalɩɩ gbɩyala hʋ.”’ 5 Ɛɛ rɛ nala hʋ ʋ aa yɩra bɩl vɩya mʋyɩ aŋ kɩ tʋŋ ba tʋma. Ba badɔmɔŋ sii mʋ ba bagɩsɩ ka badɔmɔŋ mɛ sii mʋ ba kɩna lɩyallɩɩ. 6 Ka badɔmɔŋ mɛ kasɩ ʋ dɩya tʋŋtʋnna hʋ ʋ aa tɩma a ŋmaa ba weliŋ aŋ kpʋ ba. 7 Ɛɛ rɛ kuwori hʋ na baaŋ kɩŋkaŋ a ta ʋ laalyuwolo ba mʋ kpʋ nala hʋ aa kpʋʋ ʋ dɩya tʋŋtʋnna hʋ, aŋ nyɔgɔ ba bee buloŋ ta. 8 Ɛɛ rɛ ʋ yɩrɩ ʋ tʋŋtʋnnɩkaalɩya hʋ a bɩl basɩ tɩya ba a baa, “Hafalɩɩ gbɩyala kɩdiiliye hʋ yaa siri rɛ, amɛ nala hʋ ŋ aa yɩra bɩ maga dɩ ba ko gbɩyala hʋ. 9 Ma lɩɩ gɔllɩ bee hʋ tɩyaŋ buloŋ a yɩrɩ nala hʋ buloŋ ma aa sɩ na a basɩ tɩya ba dɩ ba ko di kɩdiiliye hʋ.” 10 Ɛɛ rɛ tʋŋtʋnna hʋ lɩɩ gbɛ bee hʋ tɩyaŋ buloŋ a yɩrɩ nala hʋ buloŋ ba aa naa doŋ, niweliye abee nɩbɔmɔ buloŋ. Ɛɛ rɛ ba buloŋ ko gyʋʋ su dɩya hʋ tɩyaŋ ba fa aa gbɩyalɩ gbɩyala hʋ.

11 Ɛɛ rɛ kuwori hʋ gyʋʋ dɩ ʋ na nala hʋ aa ko. Ʋ gyʋwa a na baal kɩdɩgɩ aa bɩ laalɩ hafalɩɩ gbɩyala gal. 12 Ɛɛ rɛ ʋ pɩyɛsɩ ʋ a baa, “Ŋ bagyʋwa, ɛɛ rɛ ɩ yaa ko gyʋʋ daha aŋ bɩ laalɩ hafalɩɩ gbɩyala gal?” Baal hʋ tallɩ ʋ nyʋwa. 13 Ɛɛ rɛ kuwori hʋ basɩ tɩya ʋ tʋŋtʋnna a baa, “Ma kaŋ baal no a vʋwa ʋ nosi abee ʋ naasɩ buloŋ a kpa ʋ yuwo ta gyee hal bilhuu hʋ tɩyaŋ dɩ ʋ pɩŋ doŋ kɩ wii aŋ kɩ kyaŋ ʋ nyɩŋa.” 14 Ɛɛ rɛ Yesu basɩ teŋ aŋ baa, “Nɩgyamaa rɛ ba yɩrɩ amɛ nala baŋmana dʋŋ nɛ ba lɩɩ.”

Ba basɩ lampoo tunii wɩya

Maakɩ 12.13-17;Luka 20.20-26

15 Ɛɛ rɛ Farasiima sii lɩɩ a vʋʋlɩ gɛɛ hʋ ba aa sɩ magɩsɩ Yesu a bara kana ʋ abee wɩpɩyɛsɩya. 16 Nyɛ rɛ ba tɩŋ ba hatɩnna badɔmɔŋ abee kuwori Hɛrɔtɩ hatɩnna badɔmɔŋ dɩ ba mʋ Yesu lee. Ɛɛ rɛ ba ko pɩyɛsɩ Yesu a baa, “Á nɩhɩyawʋ, á gyɩma anɩɩ ɩ kaŋ wɩtɩɩ rɛ a kɩ daga Wɩɩsɩ ŋmanɩɩ mɛ abee wɩtɩɩ. Ɩ sɩya tuwo nala wɩbasɩya tɩyaŋ. Ɩ bee fa nɩbal buloŋ sɩɩ mɛ.

17 Á aa kyɛ dɩ á gyɩma rɛ anɩɩ dɩ ʋ yaa ŋmanɩɩ dɩ á tuŋ lampoo kɩ tɩya Roma paalʋʋ kuworibal hʋ koo ʋ bɩ yaa ŋmanɩɩ.” 18 Amɛ Yesu fa gyɩŋ ba tɩbɩɩŋbɔmɔ hʋ rɛ, ɛɛ rɛ ʋ basɩ tɩya ba a baa, “Mamaa minaafigi tɩmma! Bee rɛ tɩŋ ma ko dɩ ma magɩsɩ ŋ? 19 Ma kpa molbinʋʋ hʋ ma aa kaŋ kɩ tuŋ lampoo hʋ tɩya dɩ ŋ na.” 20 Ba kpaa kɩdɩgɩ tɩya ʋ, ɛɛ rɛ ʋ pɩyɛsɩ ba a baa, “Kɩbee nyuu abee ʋ feŋ nɛ ba kpaa biŋ molbinʋʋ hʋ tɩyaŋ nyɛ?” 21 Ɛɛ rɛ ba baa dɩ Roma paalʋʋ kuworibal hʋ feŋ abee ʋ nyuu rɛ. Ʋ basɩ tɩya ba a baa, “Ɛɛ kɛ, kɩŋ hʋ aa yaa Roma paalʋʋ kuworibal hʋ kɩŋ, ma kpa tɩya ʋ. Ka kɩŋ hʋ mɛ aa yaa Wɩɩsɩ kɩŋ, ma kpa tɩya Wɩɩsɩ.” 22 Yesu aa basɩ gɛɛ, ba buloŋ nyʋʋsɩ fɩyɛlɩ, ba lem-ʋ aŋ sii mʋ.

Ba pɩyɛsɩ Yesu sʋʋ tɩyaŋ mɩɩgɩ siiyi wɩya

Maakɩ 12.18-27;Luka 20.27-40

23 Haŋ Kyɛɛ hʋ tɩɩ rɛ nala badɔmɔŋ ba aa yɩrɩ Sadusiima mɛ sii ko Yesu lee. Nala no kɛ gyɩ baa dɩ dɩ nal lɛ sʋba ʋ tɩɩna bɩl bɩ sɩ wuwo sii sʋʋ tɩyaŋ. Ɛɛ rɛ ba ko pɩyɛsɩ Yesu a baa, 24 “Á nɩhɩyawʋ, Moosi daga anɩɩ dɩ baal lɛ kpaa haaŋ, dɩ ʋ bee haaŋ hʋ bɩ lʋl biye ka dɩ baal hʋ sʋba, ʋ maga dɩ ʋ naabiye kpa lohaaŋ hʋ rɛ, dɩ ʋ beel-ʋ lʋl biisi tɩya ʋ maana hʋ. 25 Nɩmmabalɩya bapɛ rɛ gyɩ we daha a yaa baala. Nyɛ rɛ ba kɩhɩyawʋ tɩɩna kpaa haaŋ. Ʋ bee haaŋ hʋ bɩ lʋl biye, aŋka ʋ sʋba. Ʋ katɩyal mɛ mɩɩgɩ kpa haaŋ hʋ. 26 Ɛɛ rɛ ʋ katɩyal hʋ mɛ sʋba, ka too tɩɩna hʋ mɛ kpa haaŋ hʋ. Ʋ mɛ gɛɛ tɩɩ puu ʋ. Nɩmmabalɩya hʋ bapɛ buloŋ nɛ kpaa haaŋ hʋ, ka ʋ bee ba kɩdɩgɩ buloŋ bɩ lʋl biye. 27 Ɛɛ hal tɩyaŋ haaŋ hʋ mɛ sii sʋba. 28 Kyɛɛ hʋ nala aa sɩ sii sʋʋ tɩyaŋ, baala no bapɛ tɩyaŋ, kɩbee rɛ sɩ tɩŋ haaŋ hʋ? Beewɩya ba buloŋ bapɛ rɛ kpaa ʋ ko baŋ kyeme.”

29 Ɛɛ rɛ Yesu basɩ tɩya ba a baa, “Ma bɩ gyɩŋ Wɩɩsɩ teŋ, a bɩ gyɩŋ Wɩɩsɩ dee mɛ, ɛɛ rɛ tɩŋ ma ŋmaa naaŋ mɔɔnyɛ. 30 Kyɛɛ hʋ nala aa sɩ sii sʋʋ tɩyaŋ, baala bɩl bɩ sɩ paa haana, haana mɛ bɩl bɩ sɩ yal balama. Ba buloŋ sɩ kɩɩ gɛɛ anɩɩ malɩkasɩ aa we wɩɩsɩbee tɩyaŋ.” 31 Ɛɛ rɛ Yesu basɩ tɩya ba a baa, “Na ma pɩyɛsɩ ŋ nala aa sɩ sii sʋʋ tɩyaŋ wɩya rɛ. Ma bɩ karɩmɩ wɩya hʋ Wɩɩsɩ aa basa tɩya ma a mʋ kɩ tile sʋʋnɩ mɩɩgɩ sii tɩyaŋ ʋ teŋ tɩyaŋ? 32 Ʋ baa, ‘Mɩyaŋ nɛ yaa Wɩɩsɩ hʋ Abɩraham abee Azɩkɩ abee Gyeekɔbɩ buloŋ gyɩ aa tɩŋa. Wɩɩ no ʋ aa basa, ʋ daga anɩɩ Wɩɩsɩ yaa niweye Wɩɩsɩ rɛ, ʋ bɩ yaa sʋʋnɩ Wɩɩsɩ.”’ 33 Nɩgyamaa hʋ aa nɩɩ gɛɛ ʋ aa daga nala, ba nyʋʋsɩ fɩyɛlɩ.

Wɩɩsɩ mɩrɩsɩ tɩyaŋ sɩfɩyaŋ wɩɩ

Maakɩ 12.28-34;Luka 10.25-28

34 Farasiima hʋ aa nɩya anɩɩ Yesu basɩ wɩya lo Sadusiima ba nyʋʋsɩ gyʋʋ kpʋlɩya gɛɛ, ba ko yaa nyʋʋdɩgɩ a sii kpa mʋ Yesu lee. 35 Ɛɛ rɛ ba kɩdɩgɩ aa yaa Wɩɩsɩ Teŋ dɩdagɩl kɩ lʋga dɩ ʋ magɩsɩ Yesu, a pɩyɛsɩ ʋ wɩya 36 a baa, “Nɩhɩyawʋ, Wɩɩsɩ mɩrɩsɩ hʋ tɩyaŋ, ba kɩbee rɛ yaa ba buloŋ tɩyaŋ sɩfɩyaŋ wɩɩ?” 37 Ɛɛ rɛ Yesu baa, “Kyo ɩ tɩɩna Wɩɩsɩ abee ɩ tɩya buloŋ, abee ɩ hakɩla buloŋ abee ɩ wɩkanɩɩ buloŋ. 38 Wɩɩsɩ mɩrɩsɩ hʋ tɩyaŋ buloŋ wɩbal abee ba tɩyaŋ sɩfɩyaŋ wɩɩ rɛ gɛɛ. 39 Wɩlɩya tɩɩna mɛ aa yaa sɩfɩyaŋ wɩɩ rɛ nyɛ: ‘Kyo ɩ dɔŋtɩɩna anɩɩ ɩ aa kyo ɩ tɩɩ gɛɛ.”’ 40 Wɩɩsɩ mɩrɩsɩ hʋ Moosi fa aa saba biŋ abee wɩya hʋ buloŋ Wɩɩsɩ tɩŋdaala hʋ aa basa, ba buloŋ lɩɩ wɩya no balɩya tɩyaŋ nɛ.

Ba pɩyɛsɩ laataal hʋ Wɩɩsɩ aa lɩya wɩya

Maakɩ 12.35-37;Luka 20.41-44

41 Farasiima hʋ ha aa laŋŋa gɛɛ, Yesu pɩyɛsɩ ba a baa, 42 “Ɛɛ rɛ ma bɩɩnɩ Krisita, laataal hʋ Wɩɩsɩ aa lɩya wɩya? Kɩbee doho nal lɛ ʋ yaa?” Ɛɛ rɛ ba baa dɩ ʋ yaa Deviti nihii rɛ. 43 Doŋ nɛ Yesu bɩl pɩyɛsɩ ba a baa, “Dɩ ʋ rɛ yaŋ yaa Deviti nihii, bee rɛ tɩŋ saŋa hʋ Wɩɩsɩ Wiyesi Welii hʋ fa aa ko gyʋʋ Deviti tɩyaŋ ʋ yɩrɩ Krisita hʋ ʋ Tɩɩna?

44 Beewɩya Deviti fa baa:

‘Ŋ Tɩɩna Wɩɩsɩ basɩ tɩya ŋ Tɩɩna a baa,

hɔŋ ŋ noduu logiŋ nɩhɔnɩɩ,

a mʋ pele saŋa hʋ ŋ aa sɩ kpa ɩ dɔmɔ we ɩ nosi tɩyaŋ.’

45 Dɩ Deviti tɩɩ rɛ yaŋ yɩrɩ Krisita hʋ ʋ Tɩɩna, ɛɛ rɛ ʋ sɩ yaa a yaa ʋ nihii.” 46 Yesu aa basɩ gɛɛ, nal buloŋ bɩl bɩ wuwo laa wɩɩ basɩ. A lɩɩ haŋ kyɛɛ hʋ a kaŋ kɩ mʋ, nal buloŋ mɛ bɩl bɩ kaŋ nyuduwo ʋ aa sɩ wuwo lɩɩ sɩŋ a pɩyɛsɩ ʋ wɩɩ buloŋ.

23

Yesu daga nala dɩ ba pɔ ba tɩɩma weliŋ abee Wɩɩsɩ Teŋ dɩdagɩla abee Farasiima

Maakɩ 12.38-40;Luka 11.39-44,46,52;20.45-47

1 Ɛɛ rɛ Yesu basɩ tɩya nɩgyamaa hʋ abee ʋ hatɩnna hʋ a baa, 2 “Wɩɩsɩ Teŋ dɩdagɩla hʋ abee Farasiima hʋ, ba aa rɛ kaŋ ŋmanɩɩ dɩ ba kɩ daga nala Wɩɩsɩ mɩrɩsɩ hʋ Moosi aa saba biŋ. 3 Ɛɛwɩya, ma maga dɩ ma kɩ tɩŋ wɩya hʋ buloŋ ba aa baa dɩ ma kɩ yaa rɛ, amɛ ma ta kɩ kyese ba wɩyaalɩya, beewɩya ba tɩɩ bee tɩŋ wɩya hʋ ba aa daga ma. 4 Ba aa vʋwa kyʋgɩ yoho rɛ a kpa kyʋgɩ nala, amɛ ba tɩɩ bɩ sɩ laa nyʋwa pɛ ba tɩyaŋ mʋhʋ mɛ dɩ ba wuwo kyʋŋ kyʋgɩsɩ hʋ. 5 Ba aa yaa wɩɩ buloŋ a kɩ kyɛ dɩ nala na ba rɛ. Ba aa sabɩ Wɩɩsɩ wɩya a we dagibiisi tɩyaŋ nɛ a kpa vʋwa ba gannɩ nosi tɩyaŋ abee ba nyupugini tɩyaŋ, aŋ leŋ ba gannɩ nyʋʋgyʋwasa mɛ doliye doliye a te ɛɛ hʋ nɩwaasɩma kɩna aa kɩya. 6 Dɩ ba aa rɛ yɩrɩ ba dɩ ba ko di kɩna, ba aa kyo dɩ ba hɔŋ nɩbala lɩhɔnɩya rɛ. Dɩ ba aa rɛ ko gyʋʋ wɩɩkyʋwaldɩɩsɩ mɛ, ba aa kyo dɩ ba hɔŋ nɩbala lɩhɔnɩya rɛ. 7 Ba aa kɩ kyɛ dɩ nala kɩ kyʋwalɩ ba rɛ abee gyɩrɩma gyamaa tɩyaŋ aŋ kɩ yɩrɩ ba nɩhɩyasɩ. 8 Amɛ ma kɛ ta leŋ dɩ nala kaŋ ma kɩ yɩrɩ nɩhɩyasɩ, beewɩya ma buloŋ yaa nɩmmabalɩya rɛ, aŋka ma nɩhɩyawʋ mɛ yaa nɩdɩgɩ dʋŋ. 9 Ʋ bɩl bɩ maga dɩ ma yɩrɩ nal buloŋ ma kuwo dʋnɩya no tɩyaŋ, beewɩya ma Kuwo yaa nɩdɩgɩ dʋŋ nɛ a we wɩɩsɩbee tɩyaŋ. 10 Ma ta bɩl kaŋ nal buloŋ mɛ yɩrɩ ma sɩlaal, beewɩya ma sɩlaal yaa nɩdɩgɩ dʋŋ nɛ, ʋ rɛ yaa Krisita, laataal hʋ Wɩɩsɩ aa lɩya. 11 Ʋ maga dɩ ma tɩyaŋ sɩlaal bɩrɩmɩ haŋbiye rɛ a tʋŋ tʋma kɩ tɩya ma buloŋ. 12 Nal hʋ buloŋ aa kpa ʋ tɩɩ yohuŋ, Wɩɩsɩ sɩ kana ʋ hʋwɔlɩ, ka nal hʋ mɛ aa kaŋ ʋ tɩɩ hʋwɔlɩ, Wɩɩsɩ sɩ kpa ʋ yohuŋ.

13 Mamaa Wɩɩsɩ Teŋ dɩdagɩla abee Farasiima, ɛɛdɔŋ minaafigi tɩmma! Ma sɩ na tʋwara yʋga! Ma kaŋ wɩɩsɩbee koro hʋ dimbeenyʋwa tɔ rɛ dɩ nala ta gyʋwa, beewɩya ma tɩɩ bee kyɛ dɩ ma gyʋʋ, aŋ pɔ dɩ nala hʋ aa lʋga dɩ ba gyʋʋ mɛ ta gyʋwa. 14 Mamaa Wɩɩsɩ Teŋ dɩdagɩla abee Farasiima, ɛɛdɔŋ minaafigi tɩmma! Ma sɩ na tʋwara kɩŋkaŋ. Beewɩya ma aa kaŋ lohaana kɩna kɩ fasɩ rɛ, aŋ aa fugo kyʋwalɩ Wɩɩsɩ kɩ pɩɩsɩ. Ɛɛwɩya Wɩɩsɩ sɩ dɔgɩsɩ ma a te nal buloŋ.

15 Mamaa Wɩɩsɩ Teŋ dɩdagɩla abee Farasiima, ɛɛdɔŋ minaafigi tɩmma! Ma sɩ na tʋwara kɩŋkaŋ. Ma aa sii duwori nɩɩ rɛ a mʋ paalʋʋ dʋŋsɩ a kɩ basɩ Wɩɩsɩ wɩya. Dɩ nɩdɩgɩ rɛ ko laa di, ma aa leŋ ʋ marɩ bɔmɔ rɛ, a maga dɩ ʋ tɩɩna gyʋʋ diŋ a na tʋwara kɩŋkaŋ anɩɩ ma mɛ aa sɩ na gɛɛ. 16 Mamaa nyʋlʋŋ-sɩlaala, ma sɩ na tʋwara! Ma aa baa, “Dɩ nal lɛ ŋmɩyɛsɩ Wɩɩkyʋwaldɩɩbal hʋ, ʋ bɩ yaa ŋmɩyɛsʋʋ amɛ dɩ ʋ rɛ ko ŋmɩyɛsɩ salma kɩna hʋ aa we Wɩɩkyʋwaldɩɩbal hʋ tɩyaŋ, ʋ yaa ŋmɩyɛsʋʋ rɛ.” 17 Ɛɛdɔŋ nyʋlʋŋbambugo! Salma kɩna hʋ aa we Wɩɩkyʋwaldɩɩbal hʋ tɩyaŋ abee dɩya hʋ aa leŋ salma hʋ bɩ kaŋ bisiŋ Wɩɩsɩ sɩya tɩyaŋ, kɩna no balɩya, kɩbee rɛ yaa sɩfɩyaŋ kɩŋ? 18 Ma bɩl basa anɩɩ dɩ nal lɛ ŋmɩyɛsɩ wɩɩsʋllɩ-kɩna kogu hʋ tɩyaŋ ba aa kpa kɩna kɩ sʋla Wɩɩsɩ, ʋ bɩ yaa ŋmɩyɛsʋʋ, amɛ dɩ ʋ rɛ ŋmɩyɛsɩ kɩŋ hʋ ba aa kpaa dɔbɔ wɩɩsʋllɩ-kɩna kogu hʋ nyuu a sʋla Wɩɩsɩ, ʋ yaa ŋmɩyɛsʋʋ rɛ. 19 Ma yaa nyʋlɩma rɛ, kɩŋ hʋ ba aa kpaa biŋ kogu hʋ nyuu abee wɩɩsʋllɩ-kɩna kogu hʋ aa leŋ dɩ kɩŋ hʋ bɩ kaŋ bisiŋ Wɩɩsɩ sɩya tɩyaŋ, kɩna no balɩya tɩyaŋ kɩbee rɛ yaa sɩfɩyaŋ kɩŋ? 20 Ɛɛwɩya, dɩ nal lɛ ŋmɩyɛsɩ wɩɩsʋllɩ-kɩna kogu hʋ, ʋ ŋmɩyɛsɩ kogu hʋ bee kɩŋ hʋ buloŋ aa dɔbɔ ʋ a tɩyaŋ nɛ. 21 Dɩ nal lɛ bɩl ŋmɩyɛsɩ Wɩɩkyʋwaldɩɩbal hʋ, ʋ ŋmɩyɛsɩ Wɩɩsɩ dɩya hʋ abee Wɩɩsɩ buloŋ nɛ, beewɩya Wɩɩsɩ we dɩya hʋ tɩyaŋ nɛ. 22 Dɩ nal lɛ bɩl ŋmɩyɛsɩ wɩɩsɩbee, ʋ ŋmɩyɛsɩ Wɩɩsɩ kuworikpasa hʋ abee nal hʋ aa hɔŋ ʋ tɩyaŋ buloŋ nɛ gɛɛ.

23 Mamaa Wɩɩsɩ Teŋ dɩdagɩla abee Farasiima, ɛɛdɔŋ minaafigi tɩmma! Ma sɩ na tʋwara kɩŋkaŋ. Paaponni hʋ buloŋ ma aa kpa we kɩdiiliye tɩyaŋ ba sʋwala sʋma, ma aa kaŋ ba kpaa leye fi fi rɛ, a kpa lɩdɩgɩ tɩya Wɩɩsɩ. Ma aa yaa wɩmʋlla no buloŋ nɛ aŋ vɩya dɩ ma tɩŋ sɩfɩyaŋ wɩya hʋ Moosi fa aa biŋ tɩya ma anɩɩ ma kaŋ wɩtɩɩ wɩɩ buloŋ tɩyaŋ, a kɩ fá nala sikii, a kɩ tɩŋ Wɩɩsɩ abee wɩtɩɩ. Ma aa kaŋ ma kɩna kpaa leye fi fi, a kpa lɩdɩgɩ tɩya Wɩɩsɩ gɛɛ, ʋ yaa wɩwelii rɛ, amɛ ɛɛ bɩ daga dɩ ma vɩya wɩkaalɩya hʋ kɛ ta. 24 Mamaa nyʋlʋŋ sɩlaala! Ma aa kyuwori ma nɩɩ rɛ, a lɩɩ naŋkyʋwa ta, aŋ kpa kokumo lile.

25 Mamaa Wɩɩsɩ Teŋ dɩdagɩla abee Farasiima, ɛɛdɔŋ minaafigi tɩmma! Ma sɩ na tʋwara kɩŋkaŋ. Beewɩya ma aa sasɩ ma nɩɩnyʋwagbaŋbiisi abee ma gbaŋsɩ hala weliŋ nɛ aŋ bee sasɩ ba tɩsɩ kɛ. Kɩdiiliye hʋ bee kɩnyʋwalɩya hʋ buloŋ aa we nɩɩnyʋwagbaŋbiisi no bee ma kɩdigbaŋsɩ hʋ buloŋ tɩyaŋ lɩɩ ma tɩbal hʋ ma aa kaŋ kɩ firimi nala lee rɛ. 26 Ɛɛdɔŋ nyʋlɩma! Ma bɩ gyɩma anɩɩ dɩ mamaa rɛ laa sɩya sasɩ nɩɩnyʋwagbaŋbiisi no bee ma kɩdigbaŋsɩ no tɩsɩ ba hala mɛ sɩ kyaanɩ weliŋ?

27 Mamaa Wɩɩsɩ Teŋ dɩdagɩla abee Farasiima, ɛɛdɔŋ minaafigi tɩmma! Ma sɩ na tʋwara kɩŋkaŋ. Beewɩya ma kɩɩ gɛɛ rɛ anɩɩ bilni ba aa kpaa tʋwɔl bʋgɩ. Ba hala aa weliye rɛ, aŋka ba tɩsɩ buloŋ su abee sʋʋnɩ hogo abee kɩpʋwanɩ iriŋ kɛ buloŋ. 28 Ɛɛ tɩɩ rɛ ma mɛ kɩɩ nala sɩya tɩyaŋ. Dɩ ba aa rɛ na ma, ba aa bɩɩnɩ nɩɩ ma yaa nɩtɩɩma rɛ, ka ma tɩsɩ su abee wɩbɔmɔ abee minaafigi wɩya. 29 Mamaa Wɩɩsɩ Teŋ dɩdagɩla abee Farasiima, ma sɩ na tʋwara kɩŋkaŋ! Ma yaa minaafigi tɩmma rɛ, beewɩya ma aa saa Wɩɩsɩ tɩŋdaala abee wɩtɩɩ tɩmma bilni rɛ a marɩ ba mɛ weliŋ. 30 Ma aa baa, “Dɩ ámaa rɛ fa we doŋ saŋa hʋ tɩyaŋ á naabaala fa aa we ba mɩɩbolo tɩyaŋ, á fa bɩ sɩ laa nyʋwa pɛ ba tɩyaŋ dɩ ba kpʋ Wɩɩsɩ tɩŋdaala hʋ.” 31 Ma wɩbasɩya kɔnɩ daga anɩɩ ma yaa nala hʋ aa kpʋʋ Wɩɩsɩ tɩŋdaala hʋ doho nala rɛ. 32 Wɩbɔmɔ hʋ ma naabaala aa piile, ma mɛ kaŋ teŋsi. 33 Na ba aa bɔmɔ gɛɛ anɩɩ dʋma! Ma bɩɩna anɩɩ ma sɩ wuwo fá gɛ diŋ gyʋʋyɩ rɛ koo? 34 Ŋ basɩ kɩ tɩya ma rɛ anɩɩ, ŋ sɩ tɩŋ Wɩɩsɩ tɩŋdaala abee wɩgyʋnna abee dɩdagɩla dɩ ba ko ma lee. Ma sɩ kpʋ badɔmɔŋ, a kaŋ badɔmɔŋ kpaasɩ mal daagarɩɩ tɩyaŋ, a vɩɩrɩ badɔmɔŋ mɛ ma wɩɩkyʋwaldɩɩsɩ tɩyaŋ, aŋ gɔllɩ kil badɔmɔŋ mɛ kɩ baŋ tɔnɩ tɩyaŋ a kɩ kyɛ dɩ ma kpʋ ba. 35 Ɛɛwɩya, Wɩɩsɩ sɩ dɔgɩsɩ ma akuu ba aa kpʋ nɩtɩɩma hʋ wɩya, a piili Abɛl tɩyaŋ a mʋ pele saŋa hʋ tɩyaŋ ba aa kpʋʋ Barakiya biibaal Zakarɩya. Ba gyɩ kpʋʋ Zakarɩya Wɩɩkyʋwaldɩɩbal hʋ abee wɩɩsʋllɩ-kɩna kogu hʋ nyuu ba aa nyɔgɔ pʋsɩ kɩ tɩya Wɩɩsɩ paga tɩyaŋ nɛ. 36 Wɩtɩɩ rɛ ŋ basɩ kɩ tɩya ma, nala no ba aa kpʋwa, ba haakye buloŋ dɔbɔ ma gyɩnaŋ nala nyuu tɩyaŋ nɛ.

37 Mamaa Gyerusalɛm nala, Wɩɩsɩ tɩŋ ʋ tɩŋdaala ma lee rɛ, ma kpʋ badɔmɔŋ a paa bʋwa yaga badɔmɔŋ mɛ. Saŋa buloŋ nɛ ŋ fa kyo dɩ ŋ puŋ tɔ ma buloŋ anɩɩ gyimii aa puŋ tɔ ʋ balɩya gɛɛ, ka ma bɩ laa nyʋwa. 38 Ɛɛwɩya, Wɩɩsɩ sɩ baanɩ ma bee tɩya ma dɩ ʋ pɩŋ gyikpiye. 39 Ŋ basɩ kɩ tɩya ma rɛ, ma bɩl bɩ sɩ na ŋ, see saŋa hʋ tɩyaŋ ma aa sɩ lɔllɩ ŋ a baa, ‘Nyusʋŋtɩɩna rɛ yaa nal hʋ aa ko Wɩɩsɩ feŋ tɩyaŋ.”’

24

Yesu basɩ Wɩɩkyʋwaldɩɩbal hʋ ŋmaaloyi wɩya

Maakɩ 13.1-2;Luka 21.5-6

1 Yesu gyɩ aa sii lɩɩ Wɩɩkyʋwaldɩɩbal hʋ tɩyaŋ a kɩ mʋ, ɛɛ rɛ ʋ hatɩnna hʋ ko ʋ lee a basɩ tɩya ʋ a baa, “Tɩɩna, deŋ na Wɩɩkyʋwaldɩɩbal no bee dɩɩsɩ no buloŋ aa sɩŋ doŋ aa weliye gɛɛ.” 2 Ɛɛ rɛ Yesu baa, “Ma tɩɩ naa gɛɛ ba aa weliye rɛ, amɛ wɩtɩɩ rɛ ŋ basɩ kɩ tɩya ma, ba sɩ maakyiye ŋmaa dɩɩsɩ no buloŋ lo. Bʋdɩgɩ mɛ gba bɩl bɩ sɩ ka a dɔbɔ ʋ dɔŋtɩɩna tɩyaŋ.” 3 Ɛɛ rɛ Yesu gyɩ mʋ hɔŋ Olivi dogimo hʋ nyuu tɩyaŋ, doŋ nɛ ʋ hatɩnna hʋ dʋŋ sii ko ʋ lee a pɩyɛsɩ ʋ a baa, “Saŋa bee tɩyaŋ nɛ wɩya no sɩ yaa? Bekiŋ wɩmagɩl lɛ á sɩ na a gyɩŋ saŋa hʋ tɩyaŋ ɩ aa sɩ mɩɩgɩ ko, abee saŋa hʋ dʋnɩya aa sɩ teŋ?” 4 Doŋ nɛ Yesu basɩ tɩya ba a baa, “Ma gyɩŋ tɩya ma tɩɩ weliŋ dɩ nal buloŋ ta ko mʋrɩ ma. 5 Beewɩya, nala yʋga aa sɩ ko kpa ŋ feŋ anɩɩ ba aa rɛ yaa Krisita hʋ, a mʋrɩ nɩgyamaa. 6 Ma sɩ nɩɩ yuwo dɔmɔ lee buloŋ tɩyaŋ. Dɩ mamaa rɛ ko nɩɩ gɛɛ, ma ta leŋ dɩ ma bembiye kɩ sii. Beewɩya wɩya no buloŋ sɩ yaa, amɛ ɛɛ bɩ daga anɩɩ dʋnɩya tenii pele rɛ. 7 Yuwo sɩ we dʋnɩya logiŋ buloŋ tɩyaŋ. Losi mɛ sɩ gyʋʋ, ka dɩ taŋha mɛ gyigili lɩgyamaa tɩyaŋ. 8 Wɩya no buloŋ kɩɩ gɛɛ rɛ anɩɩ haluwokannɩ luwol aa piile kɩ wɩɩ. 9 Ɛɛ tɩyaŋ ba sɩ kasɩ ma a kpa ma we nala nosi tɩyaŋ dɩ ba dɔgɩsɩ ma aŋ kpʋ ma. Dʋnɩya nala buloŋ sɩ kuu ŋ wɩya a haasɩ ma. 10 Haŋ saŋa hʋ tɩyaŋ nɩgyamaa sɩ kpa ba Wɩɩsɩ laadii ta. Ba sɩ kaŋ gyamba bee dɔmɔŋ a haasɩ dɔmɔŋ. 11 Nala hʋ aa nyɩya wɩya a baa ba yaa Wɩɩsɩ tɩŋdaala rɛ, ba sɩ yʋga a ko a mʋrɩ nɩgyamaa. 12 Wɩbɔmɔ yayɩ sɩ pʋrɩgɩ, dɩ ɛɛ leŋ nala kyori mɛ teŋ abee dɔmɔŋ. 13 Amɛ nal hʋ buloŋ aa sɩ wuwo di kenyiri a kaŋ mala a mʋ teŋ, Wɩɩsɩ sɩ laa ʋ ta. 14 Ba sɩ laa sɩya basɩ Wɩɩsɩbee koro hʋ wɩweliye lee buloŋ tɩyaŋ dɩ dʋnɩya nal buloŋ nɩɩ, ɛɛ hal tɩyaŋ nɛ dʋnɩya tenii sɩ pele.

Yesu basɩ kɩbɔŋlɔrɩ hʋ aa yaa sɩna wɩya

Maakɩ 13.14-23;Luka 21.20-24

15 Dɩ mamaa rɛ ko na kɩbɔŋlɔrɩ hʋ aa yaa sɩna hʋ wɩya Wɩɩsɩ gyɩ aa tɩŋ ʋ tɩŋdaal Danɩyɛl tɩyaŋ a basɩ, dɩ ʋ sɩŋ Wɩɩkyʋwaldɩɩbal hʋ tɩyaŋ, ʋ maga dɩ ma nala hʋ aa karɩmɩ wɩya no lʋga rɛ aŋ gyɩŋ ba memii. 16 Dɩ mamaa rɛ ko na gɛɛ, ʋ maga dɩ nala hʋ aa we Gyudɩya paalʋʋ tɩyaŋ fá gyɩŋ dogiŋsi nyuni rɛ a faŋa. 17 Dɩ nal lɛ we salnyuu tɩyaŋ, ʋ ta bɩl baa ʋ tuu gyʋʋ dɩya a paa ʋ kɩna. 18 Dɩ nal buloŋ nɛ we ʋ baga tɩyaŋ, ʋ ta bɩl baa ʋ mɩɩgɩ mʋ dɩya a paa ʋ gannɩ. 19 Haŋ saŋa hʋ tɩyaŋ, haluwokanna bee biifɩllɩ nɩmma sɩ na tʋwara kɩŋkaŋ. 20 Ma kɩ sʋla Wɩɩsɩ dɩ kyɛ hʋ ma aa si fá ta ko yaa puwo saŋa koo Kyɛwiyesii hʋ kyɛɛ. 21 Beewɩya Wɩɩsɩ aa mara dʋnɩya a kaŋ kɩ ko gyɩnaŋ, nal buloŋ ha bɩ naa tʋwara no iriŋ, nal mɛ bɩl bɩ sɩ na tʋwara no iriŋ a kaŋ kɩ mʋ maakyiye buloŋ. 22 Dɩ Wɩɩsɩ rɛ fa bɩ kere kyɛyɛ hʋ wɩya no aa sɩ yaa ta, nɩdɩgɩ mɛ fa bɩ sɩ ka beewɩya tʋwara hʋ aa sɩ ko sɩ lɔrɩ rɛ kɩŋkaŋ. Amɛ akuu nala hʋ ʋ aa lɩya wɩya, ʋ sɩ kere kyɛyɛ hʋ ta. 23 Saŋa no tɩyaŋ dɩ nal buloŋ nɛ ko basɩ tɩya ɩ a baa, ‘Na Krisita hʋ we daha, koo ʋ we lee kɩdɩgɩ, ta laa ʋ tɩɩna di.’ 24 Beewɩya nala badɔmɔŋ sɩ sii nyɩya wɩya dɩ ba aa rɛ yaa Krisita hʋ, laataal hʋ Wɩɩsɩ aa lɩya. Dɩ badɔmɔŋ mɛ sɩ sii fugo baa dɩ ba yaa Wɩɩsɩ tɩŋdaala rɛ. Ba sɩ yaa wɩmagɩla abee wɩkperiye buloŋ a kɩ kyɛ dɩ ba mʋrɩ nala hʋ Wɩɩsɩ aa lɩya mɛ gba. 25 Ma gyegil daha! Ŋ basɩ wɩya no buloŋ kɩ tɩya ma rɛ, ka dɩ saŋa hʋ na pele. 26 Ɛɛwɩya, dɩ nal buloŋ nɛ ko basɩ tɩya ma anɩɩ laataal hʋ Wɩɩsɩ aa lɩya rɛ we pogo tɩyaŋ, ma ta mʋʋ doŋ, koo dɩ ba aa rɛ basɩ tɩya ma anɩɩ ʋ rɛ faŋa daha, ma ta laa di, 27 beewɩya saŋa hʋ tɩyaŋ mɩyaŋ Nihuwobiŋ Biye aa sɩ mɩɩgɩ ko, ʋ sɩ kɩɩ gɛɛ rɛ anɩɩ duwoŋ aa lɩgɩsa, a kyaanɩ wɩɩsɩnyuu buloŋ. 28 Lee hʋ buloŋ kɩpʋwa aa pɩna, doŋ nɛ duuno aa kɩ laŋŋɩ.”

Nihuwobiŋ Biye mɩɩgɩ koyi

Maakɩ 13.24-27;Luka 21.25-28

29 Ɛɛ rɛ Yesu bɩl basɩ tɩya ba a baa, “Tʋwara no tenii hal tɩyaŋ, ʋ bɩl bɩ sɩ pɩɩsɩ ka dɩ wɩɩsɩ bɩl bɩ sɩ kɩ pɔsɔ, pene mɛ bɩl bɩ sɩ kɩ pɔsɔ. Kyɩŋwʋlɩya sɩ lɩɩ wɩɩsɩnyuu a ko tuu kɩ tele. Wɩɩsɩnyuu kɩna buloŋ sɩ sii lɩɩ ba liweeliye tɩyaŋ. 30 Ɛɛ tɩyaŋ nɛ ma sɩ na mɩyaŋ Nihuwobiŋ Biye magɩl wɩɩsɩnyuu tɩyaŋ. Dɩ dʋnɩya nala rɛ ko na magɩl no ba buloŋ sɩ wii. Ɛɛ tɩyaŋ nɛ ma yaŋ sɩ na mɩyaŋ Nihuwobiŋ Biye, dɩ ŋ ko kɩ tuu abee gaŋdarɩ abee dee. 31 Ɛɛ tɩyaŋ ba sɩ mʋʋ kabɩl dɩ ʋ kyɩyamɩ laa lee buloŋ, ka dɩ Wɩɩsɩ tɩŋ ʋ malɩkasɩ dɩ ba mʋ lee kɛ buloŋ a kaŋ nala hʋ buloŋ ʋ aa lɩya dɩ ba kɩ tɩŋa ʋ ko laŋŋɩ.

32 Dɩ ma ko na tɩɩsɩ aa tɔsɩ, ma aa gyɩma anɩɩ yʋʋ kpaga rɛ. Ʋ maga dɩ ma gʋnnɩ wɩgyʋŋ nɛ a lɩɩ wɩɩ no tɩyaŋ. 33 Ɛɛ tɩɩ rɛ dɩ mamaa rɛ ko na wɩya no buloŋ aa yaa, ma gyɩma anɩɩ mɩyaŋ nihuwobiŋ Biye koyi mɛ kɔnɩ kpaga rɛ. 34 Wɩtɩɩ rɛ ŋ basɩ kɩ tɩya ma, ma gyɩnaŋ nala aa we ma mɩɩbol tɩyaŋ, ma buloŋ bɩ sɩ sʋba ka dɩ wɩya no yaa baŋ. 35 Wɩɩsɩnyuu abee taŋha buloŋ sɩ teŋ, amɛ wɩya hʋ ŋ aa basa kɛ sɩ we doŋ a kaŋ kɩ mʋ maakyiye buloŋ.

Nal buloŋ bɩ gyɩŋ kyɛɛ hʋ koo saŋa hʋ Yesu aa sɩ mɩɩgɩ ko

Maakɩ 13.32-37;Luka 17.26-30,34-36

36 Nal buloŋ bɩ gyɩŋ kyɛɛ hʋ wɩya no aa sɩ yaa. Malɩkasɩ aa we wɩɩsɩbee tɩyaŋ mɛ gba paalɩ bɩ gyɩma, see ŋ Kuwo Wɩɩsɩ dʋŋ. 37 Saŋa hʋ tɩyaŋ mɩyaŋ Nihuwobiŋ Biye aa sɩ mɩɩgɩ ko, ʋ sɩ kɩɩ gɛɛ anɩɩ wɩya hʋ gyɩ aa yaa saŋa hʋ Nowa gyɩ aa we ʋ mɩɩbol tɩyaŋ. 38 Ka dɩ duwoŋ hʋ gyɩ na nɩɩ a su dʋnɩya buloŋ, nala gyɩ aa di kɩdiiliye rɛ, a kɩ nyʋwa sɩŋ. Baala kɩ paa haana, haana mɛ kɩ yala balama, a mʋ pele kyɛɛ hʋ Nowa gyɩ aa gyʋʋ nɩɩduworiboro hʋ. 39 Ba gyɩ bɩ gyɩŋ wɩɩ hʋ buloŋ aa yaa see saŋa hʋ tɩyaŋ nɩɩ hʋ aa ko paa ba buloŋ mʋ. Ɛɛ tɩɩ rɛ sɩ yaa saŋa hʋ mɩyaŋ Nihuwobiŋ Biye aa sɩ mɩɩgɩ ko. 40 Saŋa no tɩyaŋ baala balɩya sɩ kɩ pala baga tɩyaŋ dɩ Wɩɩsɩ ko kpa kɩdɩgɩ aŋ leŋ kɩdɩgɩ ta. 41 Haana balɩya mɛ sɩ kɩ nɔŋ muŋ nɔŋ tɩyaŋ dɩ Wɩɩsɩ ko kpa kɩdɩgɩ aŋ leŋ kɩdɩgɩ ta. 42 Ɛɛwɩya ma yaŋ gyɩŋ tɩya ma tɩɩ weliŋ, beewɩya ma bɩ gyɩŋ kyɛɛ hʋ ma Tɩɩna aa sɩ mɩɩgɩ ko. 43 Ma tɩɩ gyɩma rɛ weliŋ anɩɩ dɩ nal lɛ gyɩŋ saŋa hʋ tɩyaŋ gaal aa sɩ ko bori ʋ dɩya gyʋʋ a gaa ʋ kɩna, ʋ sɩ bara doo, a hɔŋ pɔ dɩ gaal hʋ ta ko bori ʋ dɩya a gyʋʋ gaa ʋ kɩna hʋ. 44 Ma mɛ yaŋ yaa siri pɔ, beewɩya mɩyaŋ Nihuwobiŋ Biye sɩ mɩɩgɩ ko saŋa hʋ tɩyaŋ ma aa bɩ yɩyɛla.”

Tʋŋtʋnnɩ buloŋ maga ʋ kaŋ wɩtɩɩ rɛ

Luka 12.41-48

45 Ɛɛ rɛ á Tɩɩna Yesu mɩɩgɩ basɩ tɩya ba a baa, “Ŋ aa kyɛ dɩ ma kɩɩ tʋŋtʋnnɩ hʋ aa gyɩŋ wɩya a kɩ tɩŋ ʋ nɩhɩyawʋ nyʋwa rɛ. Ʋ rɛ yaa tʋŋtʋnnɩ hʋ ʋ nɩhɩyawʋ hʋ aa sɩ lɩɩ dɩ ʋ kɩ deŋ ʋ dɩya, aŋ pɛ kɩ tɩya ʋ tʋŋtʋnnɩ-dɔŋtɩŋsɩ hʋ mɛ ba kɩdiiliye saŋa hʋ aa maga dɩ ʋ tɩya ba. 46 Dɩ tʋŋtʋnnɩ no rɛ yaa wɩya hʋ ʋ nɩhɩyawʋ hʋ aa daga ʋ dɩ ʋ yaa, ʋ teŋ sɩ fɩyɛlɩ weliŋ kyɛɛ hʋ ʋ nɩhɩyawʋ hʋ aa sɩ mɩɩgɩ ko. 47 Wɩtɩɩ rɛ ŋ basɩ kɩ tɩya ma, ʋ nɩhɩyawʋ hʋ sɩ kpa ʋ kɩna buloŋ we tʋŋtʋnnɩ no nosi tɩyaŋ dɩ ʋ kɩ deŋ. 48 Amɛ dɩ ʋ rɛ yaa tʋŋtʋnnɩbɔŋ, ʋ aa basɩ tɩya ʋ tɩɩ rɛ a baa, ‘Ŋ nɩhɩyawʋ hʋ bɩ sɩ ko lagɩlagɩ no. Ʋ sɩ pɩɩsɩ.’ 49 Ka dɩ ʋ yaŋ piili kɩ dɔgɩsɩ ʋ tʋŋtʋnnɩ-dɔŋtɩŋsɩ hʋ aŋ kɩ di kɩdiiliye hʋ yʋga yʋga, aŋ gɔllɩ tɩŋ sɩnyʋwala hal a nyʋwa sɩŋ bugo kɩ baŋ, 50 wɩya no tɩyaŋ nɛ ʋ sɩ we kɩ yaa dɩ ʋ nɩhɩyawʋ hʋ mɩɩgɩ ko pirigi ʋ tɩyaŋ dɩ ʋ bɩ yɩyɛla. 51 Ʋ sɩ dɔgɩsɩ ʋ weliŋ aŋ leŋ dɩ ʋ mɛ na tʋwara hʋ nala aa fugo baa ba aa tɩŋ Wɩɩsɩ aa naa. Haŋ tʋwara hʋ tɩyaŋ nɛ ba sɩ we a kɩ wii aŋ kɩ kyaŋ ba nyɩŋa.”

25

Yesu maga hatoliye fi badɔmɔŋ namaga

1 Ɛɛ rɛ Yesu bɩl maga namaga a baa, “Kyɛɛ hʋ wɩya no buloŋ aa sɩ yaa, wɩɩsɩbee koro hʋ sɩ kɩɩ gɛɛ anɩɩ hatoliye fi aa sii tebine kɩdɩgɩ a paa ba fɩŋtɩŋsɩ a mʋ dɩ ba kyeŋ hafalɩɩ bala. 2 Hatoliye no tɩyaŋ, bɔnɔŋ gyɩ yaa bambugo rɛ, ka bɔnɔŋ mɛ gyɩ yaa wɩgyʋnna. 3 Bambugo hʋ gyɩ bɩ lɔgɔ nʋʋ kolo, dɩ ba fɩŋtɩŋsɩ hʋ rɛ ko dɩsɩ dɩ ba fa kpa we. 4 Ka wɩgyʋnna hʋ kɛ gyɩ lɔgɔ nʋʋ we bumbuŋiye tɩyaŋ a kolo. 5 Hafalɩɩ hʋ bala hʋ gyɩ pɩɩsa rɛ weliŋ, ɛɛ rɛ hatoliye hʋ buloŋ mɛ gyɩ hɔŋ dɩyɛgɩ dɩyɛgɩ lɔlɔ aŋ kpa doo pɩŋ. 6 Ʋ tekere vɩʋ̃ʋ̃, nal kɩdɩgɩ heeli a baa, “Hafalɩɩ bala hʋ rɛ aa ko! Ma ko lɩɩ mʋ kyeme ʋ.” 7 Ɛɛ rɛ hatoliye hʋ buloŋ sii a kaŋ ba fɩŋtɩŋsɩ ŋmasɩ turo ta ba gyɩŋ. 8 Doŋ nɛ bambugo hʋ basɩ tɩya wɩgyʋnna hʋ a baa, “Á fɩŋtɩŋsɩ hʋ aa kyɛ dɩ ba dɩsɩ rɛ, ma tɩya ma nʋʋ hʋ mʋhʋ mʋhʋ.” 9 Ɛɛ rɛ wɩgyʋnna hʋ basɩ tɩya ba a baa, “Aayɩ, nʋʋ hʋ bɩ sɩ pele á beel-ma buloŋ. Ma mʋ kyɛ yɔbɔ ma tɩɩ nʋʋ.” 10 Ɛɛ rɛ ba sii kpa mʋ dɩ ba yɔbɔ nʋʋ hʋ. Ba aa mʋʋ tɩyaŋ nɛ, ka hafalɩɩ bala hʋ mɛ ko. Hatoliye hʋ bɔnɔŋ gyɩ aa yaa siri hɔŋ hʋ sii tɩŋa ʋ hal gyʋʋ hafalɩɩ gbɩyala hʋ lee, ka ba kaŋ dimbee hʋ tɔ. 11 Ʋ hal tɩyaŋ nɛ hatoliye hʋ aa mʋʋ dɩ ba yɔbɔ nʋʋ hʋ mʋ kpa ko a ŋmaa dimbeenyʋwa aŋ baa, ‘Á nɩhɩyawʋ, á aa sʋla ɩ, ha kaŋ suri tɩya ma dɩ á gyʋʋ.”’ 12 Ɛɛ rɛ ʋ baa, “Wɩtɩɩ rɛ ŋ basɩ kɩ tɩya ma, ŋ bɩ gyɩŋ ma.” 13 Yesu aa maga namaga no ko teŋ ʋ baa, “Ma yaŋ gyɩŋ tɩya ma tɩɩ weliŋ beewɩya ma bɩ gyɩŋ kyɛɛ hʋ koo saŋa hʋ mɩyaŋ nihuwobiŋ Biye aa sɩ mɩɩgɩ ko.”

Yesu maga tʋŋtʋnna boto namaga

Luka 19.11-27

14 Ɛɛ rɛ Yesu bɩl kaŋ namaga a daga wɩɩsɩbee koro hʋ wɩya a baa, “Saŋa no tɩyaŋ wɩɩsɩbee koro hʋ sɩ kɩɩ gɛɛ anɩɩ baal kɩdɩgɩ aa sii dɩ ʋ vala ŋmanɩɩ. Ɛɛ rɛ ʋ yɩrɩ ʋ tʋŋtʋnna a kpa ʋ kɩna we ba nosi tɩyaŋ dɩ ba kɩ deŋ. 15 Ʋ gyɩ kaŋ kɩna hʋ kpaa ba a maga gɛɛ hʋ nal buloŋ aa sɩ wuwo kɩ deŋ nɛ. Ʋ gyɩ kpaa molbiye tusi bɔnɔŋ nɛ a tɩya kɩdɩgɩ dɩ ʋ kɩ deŋ, a kpa tusi bʋlɩya tɩya kɩdɩgɩ mɛ, aŋ kpa tusi mɛ tɩya kɩdɩgɩ hʋ mɛ. Ɛɛ rɛ ka ʋ kpa mʋ ŋmanɩɩ hʋ. 16 Tʋŋtʋnnɩ hʋ aa laa molbiye tusi bɔnɔŋ hʋ kaŋ mʋ a tʋŋ tʋma a bɩl na tusi bʋnɔŋ tɔnɔ pɛ. 17 Tʋŋtʋnnɩ hʋ mɛ aa laa molbiye tusi balɩya hʋ, ʋ mɛ kaŋ ʋ kɩna kɩ bɩrɩmɩ, a mɛ na molbiye tusi bʋlɩya tɔnɔ a pɛ. 18 Amɛ tʋŋtʋnnɩ hʋ aa laa tusi hʋ, ʋ kɛ kaŋ ʋ kɩna mʋ hul bʋwa a kpa hogo. 19 Ʋ gyɩ pɩɩsa rɛ weliŋ ka ba nɩhɩyawʋ hʋ gyɩ na ko a yɩrɩ ba dɩ ʋ na ba kɩdɩgɩ buloŋ aa kpaa ʋ molbiye yaa gɛɛ. 20 Tʋŋtʋnnɩ hʋ aa laa tusi bʋnɔŋ hʋ kaŋ ʋ kɩna ko gyʋʋ a basɩ tɩya ʋ nɩhɩyawʋ a baa, ‘Molbiye tusi bʋnɔŋ nɛ ɩ tɩya ŋ, ŋ mɛ naa tusi bʋnɔŋ nɛ a pɛ.’ 21 Doŋ nɛ ʋ nɩhɩyawʋ hʋ basɩ tɩya ʋ a baa, ‘Gyaaŋbiye, ɩ yaa tʋŋtʋnnɩtɩɩ rɛ. Ɩ kɔnɩ daga nɩɩ ɩ yaa wɩtɩɩ tɩɩna rɛ. Ɛɛwɩya ɩ aa wuwo deŋ kɩbiye nyuu weliŋ nyɛ ŋ sɩ leŋ dɩ ɩ kɩ deŋ kɩgyamaa. Ŋ teŋ fɩyɛla rɛ weliŋ abee wɩɩ hʋ ɩ aa yaa. Ɛɛwɩya ŋ aa kyɛ dɩ ɩ mɛ teŋ fɩyɛlɩ rɛ a beel ŋ.’ 22 Ɛɛ rɛ tʋŋtʋnnɩ hʋ mɛ aa laa molbiye tusi bʋlɩya hʋ mɛ kaŋ ʋ kɩna ko gyʋʋ a basɩ tɩya ʋ nɩhɩyawʋ hʋ a baa, ‘Ŋ nɩhɩyawʋ, ɩ aa tɩya ŋ molbiye tusi bʋlɩya hʋ, na, ŋ mɛ naa tusi bʋlɩya rɛ a pɛ.’ 23 Doŋ nɛ ʋ basɩ tɩya ʋ mɛ a baa, ‘Gyaaŋbiye, ɩ yaa tʋŋtʋnnɩtɩɩ rɛ. Ɩ kɔnɩ daga nɩɩ ɩ yaa wɩtɩɩ tɩɩna rɛ. Ɩ aa wuwo deŋ kɩbiye nyuu weliŋ nyɛ ŋ sɩ leŋ dɩ ɩ kɩ deŋ kɩgyamaa. Ŋ teŋ fɩyɛla rɛ weliŋ abee wɩɩ hʋ ɩ aa yaa. Ɛɛwɩya ŋ aa kyɛ dɩ ɩ teŋ mɛ fɩyɛlɩ rɛ a beel-ŋ.’ 24 Nyɛ rɛ tʋŋtʋnnɩ hʋ ʋ aa kpaa molbiye tusi hʋ tɩya mɛ ko gyʋʋ a baa, ‘Ŋ nɩhɩyawʋ, ŋ gyɩma anɩɩ ɩ kaŋ tɩbal lɛ weliŋ, ɩ aa kɩ kʋŋ kɩna ɩ aa bɩ doho rɛ. 25 Ɛɛ rɛ tɩŋ kambɩŋ kana ŋ, ŋ hul bʋwa a kpa molbiye hʋ a hogo. Na ɩ molbiye. Laa ɩ kɩna.’ 26 Ɛɛ rɛ ʋ nɩhɩyawʋ hʋ basɩ tɩya ʋ a baa, ‘Ɩ yaa tʋŋtʋnnɩbɔŋ nɛ a kaŋ teŋwɩɩ mɛ. Ɩ aa gyɩma anɩɩ ŋ aa kɩ kʋŋ kɩna ŋ aa bɩ doho, 27 ʋ fa maga dɩ ɩ kpa ŋ molbiye hʋ mʋ biŋ lee hʋ tɩyaŋ ba aa biŋ molbiye rɛ. Ŋ fa aa mɩɩgɩ ko nyɛ, ŋ fa sɩ laa molbiye hʋ abee ŋ tɔnɔ buloŋ. 28 Ma kaŋ molbiye hʋ laa ʋ lee, a kpa tɩya nal hʋ aa kaŋ molbiye tusi fi hʋ. 29 Nal hʋ aa kaŋ kɩna yʋga, Wɩɩsɩ sɩ marɩ tɩya ʋ pɛ, amɛ nal hʋ aa bɩ kaŋ kɩna yʋga, mʋhʋ hʋ mɛ ʋ aa kana, Wɩɩsɩ sɩ kaŋ laa ʋ lee. 30 Ma kaŋ tʋŋtʋnnɩ tɔɔ no lɩɩ yuwo ta dɩ ʋ we bilhuu tɩyaŋ. Doŋ tɩyaŋ nɛ nala hʋ aa vɩya Wɩɩsɩ sɩ we a kɩ wii aŋ kɩ kyaŋ ba nyɩŋa.”’

Dʋnɩya buloŋ sarɩya kyɛdiilii

31 Saŋa hʋ mɩyaŋ Nihuwobiŋ Biye aa sɩ mɩɩgɩ ko abee gaŋdarɩ, ŋ bee malɩkasɩ buloŋ nɛ sɩ ko. Ɛɛ tɩyaŋ nɛ ŋ sɩ hɔŋ ŋ gaŋdaa-kuworikpasa tɩyaŋ. 32 Aŋka dɩ dʋnɩya nala buloŋ ko laŋŋɩ ŋ sɩya tɩyaŋ. Ŋ sɩ kaŋ ba porigi leye balɩya anɩɩ pedaal aa kaŋ ʋ piyese porigi bʋʋna tɩyaŋ gɛɛ. 33 Ŋ sɩ leŋ dɩ tɩpʋlʋŋ tɩmma hʋ sɩŋ ŋ noduu, ka dɩ nɩbɔmɔ hʋ mɛ sɩŋ ŋ nogɔbɔ. 34 Doŋ tɩyaŋ nɛ ŋ sɩ basɩ tɩya nala hʋ aa sɩŋ ŋ noduu a baa, “Ma ko, ma nala hʋ ŋ Kuwo Wɩɩsɩ aa yaa wɩwelii tɩya. Ma ko di wɩɩsɩ koro hʋ ʋ aa mara biŋ ma a lɩɩ dʋnɩya piili tɩyaŋ buloŋ. 35 Beewɩya, losi gyɩ aa kana ŋ nɛ, ma yaa kɩdiiliye tɩya ŋ, nɩɩnyʋwasɩ gyɩ kana ŋ ma yaa nɩɩ tɩya ŋ, ŋ nyʋwa. Ŋ gyɩ yaa nɩhʋwal lɛ, ma kana ŋ weliŋ. 36 Ŋ gyɩ kaŋ teŋbil lɛ, ma kpa gal laalɩ ŋ. Ŋ gyɩ aa wɩɩlɩ lɛ, ma deŋ ŋ lee weliŋ. Ba gyɩ kana ŋ tɔ dɩyaŋ nɛ, ma ko na ŋ.” 37 Doŋ tɩyaŋ nɛ tɩpʋlʋŋ tɩmma hʋ sɩ pɩyɛsɩ ʋ a baa, “Á Tɩɩna, kyɛbee rɛ á naa ɩ dɩ losi kana ɩ, á tɩya ɩ kɩdiiliye? Kyɛbee rɛ nɩɩnyʋwasɩ kana ɩ, á yaa nɩɩ tɩya ɩ? 38 Kyɛbee rɛ á naa ɩ dɩ ɩ yaa nɩhʋwal, á kana ɩ weliŋ, koo kyɛbee rɛ á naa ɩ dɩ ɩ kaŋ teŋbil á kpa gal laalɩ ɩ? 39 Kyɛbee rɛ á naa ɩ dɩ ɩ aa wɩɩlɩ, koo dɩ ba kana ɩ tɔ dɩyaŋ, á ko na ɩ?” 40 Doŋ nɛ ŋ sɩ basɩ tɩya ba a baa, “Wɩtɩɩ rɛ ŋ basɩ kɩ tɩya ma, saŋa hʋ buloŋ ma aa yaa wɩwelii a tɩya ŋ naabalɩya no tɩyaŋ nɩbiye, mɩyaŋ nɛ ma yaa tɩya gɛɛ.” 41 Doŋ tɩyaŋ nɛ ŋ sɩ basɩ tɩya nala hʋ aa sɩŋ ŋ nogɔbɔ a baa, “Ma fasɩ lɩɩ ŋ sɩya tɩyaŋ! Wɩɩsɩ vɩya ma wɩya rɛ. Ma mʋ gyʋʋ diŋ hʋ aa bɩ sɩ maakyiye dɩsɩ, diŋ hʋ Wɩɩsɩ aa wee biŋ Sɩtaanɩ bee ʋ noŋ nala. 42 Beewɩya saŋa hʋ tɩyaŋ losi gyɩ aa kana ŋ, ma bɩ yaa kɩdiiliye tɩya ŋ, nɩɩnyʋwasɩ gyɩ kana ŋ nɛ ma bɩ yaa nɩɩ tɩya ŋ. 43 Ŋ gyɩ yaa nɩhʋwal lɛ ma bɩ kana ŋ weliŋ. Ŋ gyɩ kaŋ teŋbil lɛ, ma bɩ kpaa gal laalɩ ŋ. Ŋ gyɩ aa wɩɩlɩ rɛ ma bɩ deŋ ŋ, ba gyɩ kana ŋ tɔ dɩyaŋ mɛ, ma bɩ ko na ŋ.” 44 Doŋ nɛ ba sɩ pɩyɛsɩ ŋ a baa, “Á Tɩɩna, kyɛbee rɛ losi kana ɩ, koo nɩɩnyʋwasɩ kana ɩ, koo ɩ gyɩ yaa nɩhʋwal koo, ɩ gyɩ kaŋ teŋbil koo, ɩ gyɩ kɩ wɩɩlɩ koo, ba kana ɩ tɔ dɩyaŋ aŋ ka á bɩ kyiyeli ɩ?” 45 Ŋ yaŋ sɩ baa, “Wɩtɩɩ rɛ ŋ basɩ kɩ tɩya ma, saŋa hʋ buloŋ ma aa vɩya dɩ ma kyiyeli nala no tɩyaŋ nɩbiye, mɩyaŋ nɛ ma vɩya kyiyelii gɛɛ. 46 Wɩɩsɩ sɩ leŋ dɩ nala no mʋ gyʋʋ lee hʋ ba aa sɩ na tʋwara a kaŋ kɩ mʋ deŋdeŋ, aŋka dɩ tɩpʋlʋŋ tɩmma hʋ mɛ kaŋ mɩɩbol hʋ aa bɩ tenii.”

26

Ba vʋʋla dɩ ba kpʋ Yesu

Maakɩ 14.1-2;Luka 22.1-2;Gyɔɔŋ 11.45-53

1 Yesu aa daga nala hʋ wɩya no buloŋ ko teŋ, ʋ basɩ tɩya ʋ hatɩnna hʋ a baa, 2 “Ma tɩɩ gyɩma anɩɩ kyɛyɛ balɩya rɛ kaa ka dɩ Dɩɩsɩ-parɩ-banɩɩ Kyɛbal hʋ pele. Saŋa no tɩyaŋ nɛ ba sɩ kaŋ mɩyaŋ Nihuwobiŋ Biye a kpa ŋ tɩya ŋ dɔmɔ dɩ ba kpaasɩ ŋ mal daagarɩɩ tɩyaŋ.”

3 Gyuuma wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyasɩ abee Gyuuma bee nɩhɩyasɩ, gyɩ ko laŋŋɩ Kayifasɩ dɩya tɩyaŋ nɛ. Saŋa no tɩyaŋ dɩ Kayifasɩ rɛ yaa Gyuuma wɩɩkyʋwal sɩlaala hʋ nɩhɩyawʋ. 4 Doŋ tɩyaŋ nɛ ba vʋʋlɩ gɛɛ hʋ ba aa sɩ yaa a lʋwɔlɩ kaŋ Yesu kpʋ. 5 Ba baa dɩ ʋ bɩ maga ba kana ʋ kyɛbal hʋ kyɛɛ, beewɩya dɩ ba aa rɛ yaa gɛɛ, gyamaa hʋ sɩ laa taawɛɛ.

Ba kpaa tʋranɩɩ tɩsɩ Yesu Bɛɛtani tɩyaŋ

Maakɩ 14.3-9;Gyɔɔŋ 12.1-8

6 Ɛɛ hal lɛ Yesu gyɩ sii kpa mʋ Bɛɛtani, a mʋ gyʋʋ gbegi-werisi kɩdɩgɩ ba aa yɩrɩ Siimɔŋ dɩya. 7 Doŋ tɩyaŋ nɛ Yesu gyɩ hɔŋ kɩ di kɩna, haaŋ kɩdɩgɩ ko gyʋʋ a kaŋ pʋrʋŋtʋwa abee tʋranɩɩ ko bɩsɩ we Yesu nyuu tɩyaŋ. Tʋranɩɩ hʋ yalɩɩ gyɩ hayɛ rɛ weliŋ. 8 Ʋ hatɩnna hʋ aa naa gɛɛ, ba baaŋ sii. Ba gʋrɩmɩ wɩya kɩ pɩyɛsɩ dɔmɔŋ a baa, “Bee rɛ tɩŋ haaŋ no kaŋ tʋranɩɩ no kyogi ta nyɛ? 9 Deŋ naa, dɩ ba aa rɛ fa kpaa tʋranɩɩ no yallɩ na ba aa na mogyamaa rɛ dɩ ba fa kyiyeli nyaaba.” 10 Amɛ Yesu fa gyɩŋ wɩɩ hʋ ba aa basɩ rɛ. Ɛɛ rɛ ʋ pɩyɛsɩ ba a baa, “Bee rɛ tɩŋ ma kɩ dɔŋ haaŋ no nyɛ? Wɩwelii rɛ ʋ yaa tɩya ŋ gɛɛ. 11 Ma bee nyaaba sɩ we doŋ saŋa buloŋ, amɛ ŋ beel-ma bɩ sɩ we doŋ a kɩ mʋ deŋdeŋ. 12 Ʋ aa bɩsɩ tʋranɩɩ no we ŋ tɩyaŋ nyɛ daga anɩɩ ŋ teŋbii rɛ ʋ marɩ gɛɛ a pɔ kyɛɛ hʋ ba aa sɩ hogo ŋ. 13 Wɩtɩɩ rɛ ŋ basɩ kɩ tɩya ma, dʋnɩya logiŋ kɛ buloŋ ba aa sɩ mʋ a basɩ Wɩɩsɩ wɩweliye hʋ, ba sɩ basɩ wɩɩ no haaŋ no mɛ aa yaa a liisi ʋ wɩya.”

Gyudasɩ laa nyʋwa dɩ ʋ kpa Yesu yallɩ

Maakɩ 14.10-11;Luka 22.3-6

14 Ɛɛ rɛ Yesu hatɩnna fi abee balɩya hʋ tɩyaŋ kɩdɩgɩ ba aa yɩrɩ Gyudasɩ Isɩkarɔtɩ sii mʋ Gyuuma wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyasɩ lee, a pɩyɛsɩ ba a baa, 15 “Dɩ mɩyaŋ nɛ kyɛɛ ŋmanɩɩ tɩya ma dɩ ma kaŋ Yesu, bekiŋ nɛ ma sɩ tɩya ŋ?” Ɛɛ rɛ ba dɩɩsɩ molbinʋʋ mɔlɩya abee fi a kpa tɩya ʋ. 16 A lɩɩ haŋ saŋa hʋ tɩyaŋ nɛ Gyudasɩ piili kɩ kyɛ ŋmanɩɩ hʋ ʋ aa sɩ tɩŋa a kpa Yesu we ba nosi tɩyaŋ.

Yesu bee ʋ hatɩnna hʋ dii Dɩɩsɩ-parɩ-banɩɩ Kyɛbal hʋ kɩdiiliye

Maakɩ 14.12-21;Luka 22.7-13,21-23;Gyɔɔŋ 13.21-30

17 Dɩɩsɩ-Parɩ-banɩɩ kyɛbal hʋ tɩyaŋ ba aa kyaŋ paanʋʋ hʋ ba aa bɩ wee sɩbʋl hʋ, ʋ kyɛbuŋbuŋ kyɛɛ Yesu hatɩnna hʋ ko pɩyɛsɩ ʋ a baa, “Lee rɛ ɩ kɩ kyɛ dɩ á mʋ yaa Dɩɩsɩ-parɩ-banɩɩ Kyɛbal hʋ kɩdiiliye dɩ ɩ ko di?” 18 Ɛɛ rɛ Yesu daga ba baal kɩdɩgɩ lee tɔbal hʋ tɩyaŋ a baa, “Ma mʋ basɩ tɩya ʋ dɩ ma nɩhɩyawʋ baa dɩ ʋ saŋa pele rɛ. Ɛɛwɩya ʋ aa kyɛ dɩ ʋ bee ʋ hatɩnna hʋ ko di Dɩɩsɩ-parɩ-banɩɩ Kyɛbal hʋ kɩdiiliye rɛ ʋ dɩya tɩyaŋ.” 19 Nyɛ rɛ Yesu hatɩnna hʋ mʋ a yaa gɛɛ Yesu aa daga ba, a marɩ Dɩɩsɩ-parɩ-banɩɩ Kyɛbal hʋ kɩdiiliye.

20 Dɩdaana aa ko pele Yesu bee ʋ hatɩnna fi abee balɩya hʋ ko gyʋʋ hɔŋ a kɩ di kɩdiiliye hʋ. 21 Ba aa di kɩna hʋ tɩyaŋ nɛ Yesu basɩ tɩya ba a baa, “Wɩtɩɩ rɛ ŋ basɩ kɩ tɩya ma, ma kɩdɩgɩ rɛ sɩ kpa ŋ yallɩ.” 22 Ɛɛ rɛ ʋ hatɩnna hʋ tɩsɩ kyogi. Ba piili kɩ pɩyɛsɩ ʋ, kɩŋ kɩŋ. Kɩdɩgɩ aa pɩyɛsɩ, “Ŋ Tɩɩna, mɩyaŋ nɛ? 23 Yesu basɩ tɩya ba a baa, ŋ bee nal hʋ aa kyala kaŋ paanʋʋ tuu yuu gbaha hʋ tɩyaŋ nɛ sɩ kpa ŋ yallɩ. 24 Mɩyaŋ Nihuwobiŋ Biye sɩ sʋba anɩɩ ba aa saba ŋ wɩya gɛɛ. Amɛ nal hʋ aa sɩ kpa mɩyaŋ Nihuwobiŋ Biye yallɩ, ʋ sɩ na tʋwara yʋga. Ba fa aa bɩ ʋ lʋla ʋ rɛ kpɩya.” 25 Doŋ nɛ Gyudasɩ minaafigi tɩɩna hʋ aa sɩ kpa Yesu yallɩ pɩyɛsɩ ʋ a baa, “Ŋ nɩhɩyawʋ, mɩyaŋ nɛ ɩ kɩ daga?” Ɛɛ rɛ Yesu basɩ tɩya ʋ a baa, “Waa, ɩ rɛ.” 26 Ba aa hɔnɔ kɩ di kɩna hʋ tɩyaŋ nɛ Yesu kpa paanʋʋ a kyʋwalɩ Wɩɩsɩ aŋgyʋwasʋ aŋ kaŋ lɔgɔ lɔgɔ a kpa tɩya ʋ hatɩnna hʋ aŋ baa, “Ma laa kyaŋ. Ŋ teŋbii rɛ nyɛ.” 27 Ɛɛ rɛ ʋ bɩl kpa nɩɩnyʋwagbaŋbiye mɛ, a kyʋwalɩ Wɩɩsɩ aŋgyʋwasʋ aŋ kpa tɩya ba aŋ baa, “Ma buloŋ nyʋwa nɩɩnyʋwagbaŋbiye no tɩya kɩna, 28 beewɩya ŋ kyal lɛ gɛɛ. Kyal no rɛ Wɩɩsɩ kpa we nyʋwa hʋ tɩya ma. Ŋ kyal sɩ gyaasɩ nɩgyamaa wɩya, dɩ Wɩɩsɩ kpa ba wɩbɔmɔ kyɛ ba. 29 Ŋ basɩ kɩ tɩya ma rɛ, ŋ bɩl bɩ sɩ maakyiye nyʋwa sɩŋ no, see kyɛɛ hʋ ŋ beel-ma aa sɩ nyʋwa sɩfalɩɩ ŋ Kuwo koro hʋ tɩyaŋ.” 30 Ɛɛ rɛ ba yɩɩ wɩɩkyʋwalyɩɩl aŋ sii lɩɩ a mʋ gyɩŋ Olivi dogimo hʋ.

Yesu baa dɩ Piita sɩ tʋwa baa ʋ bɩ gyɩma ʋ

Maakɩ 14.27-41;Luka 22.31-34;Gyɔɔŋ 13.36-38

31 Doŋ tɩyaŋ Yesu basɩ tɩya ba a baa, “Tebine no tɩɩ ma buloŋ sɩ fá pɩsa aŋ vɩya ŋ ta akuu wɩɩ hʋ aa sɩ puu ŋ wɩya. Beewɩya ba sabɩ Wɩɩsɩ teŋ tɩyaŋ nɛ a baa, Wɩɩsɩ baa, ‘Ŋ sɩ kpʋ pedaal hʋ aŋ ka dɩ piyese hʋ fá pɩsa.”’ 32 Amɛ ŋ sɩ sii sʋʋ tɩyaŋ. Dɩ mɩyaŋ nɛ ko sii, ŋ sɩ laa sɩya a mʋ Galili ma tɩyaŋ. 33 Ɛɛ rɛ Piita basɩ tɩya Yesu a baa, “Dɩ ba buloŋ sɩ kuu wɩɩ hʋ aa sɩ puu ɩ wɩya fá vɩya ɩ ta mɛ, amɛ ŋ kɛ bɩ sɩ mɩɩgɩ ɩ hal maakyiye kɩdɩgɩ buloŋ.” 34 Ɛɛ rɛ Yesu basɩ tɩya ʋ a baa, “Wɩtɩɩ rɛ ŋ basɩ kɩ tɩya ɩ, gyɩnaŋ tebine no tɩɩ ɩ Piita sɩ tʋwa naaŋsɩɩnyʋwa bʋto a baa ɩ bɩ gyɩma ŋ, ka dɩ gyibal na wii.” 35 Ɛɛ rɛ Piita basɩ tɩya ʋ a baa, “Haalɩ dɩ ŋ beel-ɩ sɩ paalɩ sʋba mɛ, ka ŋ bɩ sɩ maakyiye baa ŋ bɩ gyɩma ɩ.” Nɩkaalɩya hʋ buloŋ mɛ basɩ gɛɛ tɩɩ.

Yesu kyʋwalɩ Wɩɩsɩ Gɛsamani tɩyaŋ

Maakɩ 14.32-42;Luka 22.39-46

36 Ɛɛ rɛ Yesu bee ʋ hatɩnna hʋ sii mʋ gyʋʋ lee kɩdɩgɩ ba aa yɩrɩ Gesamani. Doŋ nɛ Yesu basɩ tɩya ba a baa, “Ma hɔŋ daha ka dɩ ŋ yɩya mʋ kyʋwalɩ Wɩɩsɩ aŋ ko.” 37 Ɛɛ rɛ ka ʋ kaŋ Piita abee Zebedi biisi hʋ balɩya ba mʋ. Ʋ tɩya gyɩ kyogo rɛ kɩŋkaŋ, ka ʋ hakɩla buloŋ gyarɩ. 38 Nyɛ rɛ ʋ basɩ tɩya ba a baa, “Ŋ tɩya buloŋ nɛ kyogo ŋ bembii kɩ kyɛ dɩ ʋ bori. Ma hɔŋ daha kɩ gyegili ŋ?” 39 Ba hɔŋ ka ʋ fasɩ mʋ sɩya mʋhʋ a tuu pɩŋ kyige taŋha a sʋla Wɩɩsɩ a baa “Ŋ kuwo, dɩ ŋmanɩɩ we doŋ maga dɩ tʋwara no parɩ ŋ baŋ, leŋ dɩ ɛɛ yaa. Amɛ ŋ tɩɩ kyɛrɩ tɩyaŋ daa, ɩ kyɛrɩ tɩyaŋ nɛ.” 40 Ʋ kyʋwalɩ Wɩɩsɩ hʋ teŋ aŋ sii ko ʋ hatɩnna hʋ boto lee dɩ ba pɩŋ doo. Ɛɛ rɛ ʋ pɩyɛsɩ Piita a baa, “Ma aa pɩŋ doo rɛ? Ɛɛ kɛ ma bɩ sɩ wuwo bara doo a kyʋwalɩ Wɩɩsɩ hawadɩgɩ mɛ aŋ kɩ gyegili ŋ? 41 Ma kɩ bara doo a kɩ sʋla Wɩɩsɩ aŋ kɩ pɔ dɩ Sɩtaanɩ ta wuwo mʋrɩ ma. Ma tɩɩsɩ tɩyaŋ ma kyo dɩ ma tɩŋa ŋ nyʋwa rɛ, amɛ ma tɩɩ bɩ kaŋ ɛɛ dee.” 42 Ʋ bɩl mʋ a kyʋwalɩ Wɩɩsɩ lɩya tɩɩna a bɩl baa, “Ŋ kuwo, dɩ ŋmanɩɩ buloŋ tuwo a maga dɩ tʋwara no parɩ ŋ baŋ, leŋ dɩ ɩ kyɛrɩ yaa.” 43 Ʋ gyɩ bɩl mɩɩgɩ ko dɩ ʋ naa ba bɩl pɩŋ doo, beewɩya doo gyɩ kaŋ ba rɛ weliŋ. 44 Nyɛ rɛ Yesu leŋ ba aŋ bɩl mʋ kyʋwalɩ Wɩɩsɩ bʋto tɩɩna, a bɩl kyʋwalɩ gɛɛ tɩɩ. 45 Ɛɛ rɛ ʋ bɩl mɩɩgɩ ko ʋ hatɩnna hʋ lee a pɩyɛsɩ ba a baa, “Ma ha pɩŋ kɩ pɩŋ doo rɛ? Ma deŋ na, saŋa hʋ ba aa sɩ kaŋ mɩyaŋ Nihuwobiŋ Biye a mʋ tɩya wɩbɔŋyaala pele rɛ. 46 Ma sii dɩ á mʋ. Na nal hʋ aa kpaa ŋ yallɩ rɛ aa ko.”

Ba kaŋ Yesu

Maakɩ 14.43-50;Luka 22.47-53;Gyɔɔŋ 18.3-12

47 Yesu ha gyɩ aa basɩ wɩya hʋ tɩyaŋ nɛ dɩ ʋ hatɩnna fi abee balɩya hʋ kɩdɩgɩ ba aa yɩrɩ Gyudasɩ rɛ mʋ kɩ ko gɛɛ, nɩgyamaa paa tɩŋa ʋ hal, badɔmɔŋ kolo takoobiye abee daŋgulo. Gyuuma wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyasɩ abee ba bee nɩhɩyasɩ rɛ gyɩ tɩŋ ba. 48 Minaafigi tɩɩna hʋ gyɩ tɩya nala hʋ magɩl lɛ a baa, “Nal hʋ ŋ aa sɩ mʋ guwori, ʋ rɛ gɛɛ. Ma kana ʋ.” 49 Ɛɛ rɛ Gyudasɩ vala degini Yesu a mʋ pele ʋ aŋ baa, “Ŋ nɩhɩyawʋ, ŋ aa kyʋwalɩ ɩ, aŋ guwori ʋ.” 50 Ɛɛ rɛ Yesu basɩ tɩya ʋ a baa, “Ŋ bagyʋwa, kɩ yaa wɩɩ hʋ ɩ aa ko dɩ ɩ yaa.” Nyɛ rɛ ba mʋ pele Yesu a gurigi ʋ. 51 Doŋ tɩyaŋ nɛ Yesu hatɩnna hʋ kɩdɩgɩ lɩɩ ʋ takoobii a ŋmaŋ baal kɩdɩgɩ dɩgɩŋ kyɔl. Baal no fa yaa Gyuuma wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyawʋ dɩya tʋŋtʋnnɩ rɛ. 52 Ɛɛ rɛ Yesu basɩ tɩya ʋ a baa, “Mɩɩgɩ kpa ɩ takoobii hʋ we ʋ tʋʋl tɩyaŋ. Nal hʋ buloŋ aa kyuri takoobii kyɔgɔ nal, takoobii rɛ ba sɩ kpa kpʋ ʋ tɩɩna mɛ. 53 Ɩ bɩ gyɩma anɩɩ ŋ fa sɩ wuwo yɩrɩ ŋ Kuwo dɩ ʋ pɛ ŋ tɩyaŋ? Dɩ mɩyaŋ nɛ fa yɩrɩ ʋ, lagɩlagɩ no buloŋ ʋ fa sɩ ta ʋ malɩkasɩ tusi tusi dɩ ba ko pɛ ŋ tɩyaŋ. 54 Amɛ dɩ ʋ rɛ fa yaa gɛɛ, ɛɛ rɛ wɩya hʋ ba fa aa saba Wɩɩsɩ teŋ tɩyaŋ sɩ yaa a ko yaa wɩtɩɩ, beewɩya ba saba Wɩɩsɩ teŋ tɩyaŋ nɛ anɩɩ wɩya no maga ba yaa nyɛ rɛ.” 55 Ɛɛ rɛ Yesu pɩyɛsɩ nɩgyamaa hʋ a baa, “Ŋ yaa biibɔŋ nɛ, ma paa takoobiye abee daŋgulo a kɩ ko dɩ ma kana ŋ? Ka kyɛɛ buloŋ nɛ ŋ beel-ma aa hɔŋ Wɩɩkyʋwaldɩɩbal hʋ tɩyaŋ ŋ kɩ daga ma wɩya, aŋka ma bɩ lʋga dɩ ma kana ŋ doŋ. 56 Amɛ wɩya no buloŋ yaa dɩ wɩya hʋ Wɩɩsɩ aa leŋ ʋ tɩŋdaala basɩ biŋ ko yaa wɩtɩɩ rɛ.” Doŋ nɛ Yesu hatɩnna hʋ buloŋ vɩya ʋ ta aŋ fá nyʋgɩsɩ.

Ba kaŋ Yesu mʋ bee hɩyarɩ sɩya

Maakɩ 14.53-65;Luka 22.54-55,63-71;Gyɔɔŋ 18.13-14,19-24

57 Ɛɛ rɛ nala hʋ aa kaŋ Yesu kana ʋ mʋ wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyawʋ Kayifasɩ dɩya. Dɩ Wɩɩsɩ Teŋ dɩdagɩla abee ba bee nɩhɩyasɩ buloŋ laŋŋa doŋ. 58 Ka Piita mɛ daasɩ kɩ tɩŋ ba hal a tɩŋa gyʋʋ Gyuuma wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyawʋ hʋ gyaŋwuwo. Ʋ aa gyʋʋ gyaŋwuwo hʋ, ʋ mʋʋ hɔŋ nala hʋ aa pɔ gyaŋwuwo hʋ lee dɩ ʋ na wɩɩ hʋ ba aa sɩ yaa Yesu. 59 Ɛɛ rɛ Gyuuma wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyasɩ abee nala hʋ buloŋ aa laŋŋɩ kɩ vʋʋlɩ wɩya, kɩ kyɛ dɩ ba nyɩya wɩya a tɩya Yesu dɩ ba kpʋ ʋ. 60 Amɛ ba gyɩ bɩ naa wɩɩ buloŋ ba aa sɩ nyɩya tɩya ʋ. Haalɩ nala yʋga gyɩ ko nyɩya wɩya tɩya ʋ, amɛ ba bɩ naa wɩɩ buloŋ ʋ aa yaa kyogi a maga dɩ ba kpʋ ʋ. 61 Ɛɛ rɛ baala balɩya ko lɩɩ a baa, “Baal no baa dɩ ʋ sɩ wuwo ŋmaa Wɩɩkyʋwaldɩɩbal hʋ lo aŋ mɩɩgɩ saa ʋ kyɛyɛ boto paga tɩyaŋ.” 62 Ɛɛ rɛ Gyuuma wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyawʋ hʋ sii sɩŋ a pɩyɛsɩ ʋ a baa, “Wɩgyamaa no buloŋ ba tɩɩ aa baa ɩ yaa, ɛɛ kɛ ɩ kɛ tɩɩ bɩ kaŋ wɩɩ ɩ aa sɩ basɩ?” 63 Ka Yesu tallɩ ʋ nyʋwa. Ɛɛ rɛ Gyuuma wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyawʋ hʋ basɩ tɩya ʋ a baa, “Ŋmɩyɛsɩ Wɩɩsɩ hʋ aa weye feŋ tɩyaŋ, a basɩ tɩya ma, ɩ rɛ yaa Krisita hʋ, laataal hʋ Wɩɩsɩ aa lɩya? Ɩ rɛ yaa Wɩɩsɩ Biye hʋ?” 64 Ɛɛ rɛ Yesu basɩ tɩya ʋ a baa, “Ɛɛ rɛ ɩ basɩ. Amɛ ŋ basɩ kɩ tɩya ma buloŋ nɛ, a lɩɩ saŋa no tɩyaŋ a kaŋ kɩ mʋ, ma sɩ na mɩyaŋ Nihuwobiŋ Biye hʋ aa hɔŋ Wɩɩsɩ noduu logiŋ tɩyaŋ dɩ ŋ ko kɩ tuu taala tɩyaŋ.” 65 Yesu aa basɩ gɛɛ, Gyuuma wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyawʋ hʋ gʋl kaŋ ʋ tɩɩ gannɩ kɩyɛsɩ a daga nɩɩ ʋ tɩya kyogo rɛ aŋ baa, “Ʋ tʋʋsɩ Wɩɩsɩ rɛ gɛɛ. Ʋ bɩ maga dɩ á bɩl kɩ kyɛ daŋsɩya tɩmma. Na ma buloŋ naa baal no aa kpaa ʋ tɩɩ gɛɛ rɛ anɩɩ ʋ yaa Wɩɩsɩ rɛ. 66 Ɛɛ rɛ ma na?” Ɛɛ rɛ ba baa, “Ʋ maga dɩ ba kpʋ ʋ rɛ.” 67 Ɛɛ rɛ ba tʋ naŋtʋwɔl we ʋ sɩya tɩyaŋ aŋ ŋmaa ʋ. Ba badɔmɔŋ aa ŋmaa ʋ rɛ, aŋ basɩ tɩya ʋ a baa, 68 “Ɩ Krisita, laataal hʋ Wɩɩsɩ aa lɩya, na ɩ yaa Wɩɩsɩ tɩŋdaal lɛ, daga nal hʋ aa ŋmaa ɩ.”

Piita tʋwa anɩɩ ʋ bɩ gyɩŋ Yesu

Maakɩ 14.66-72;Luka 22.56-62;Gyɔɔŋ 18.15-18,25-27

69 Saŋa no tɩyaŋ dɩ Piita mɛ gyɩ hɔŋ gyaŋwuwo hʋ tɩyaŋ nɛ. Ɛɛ rɛ gyaŋwuwo hʋ tʋŋtʋnnɩ-toluu kɩdɩgɩ ko lɩɩ a baa, “Na ɩ mɛ fa aa tɩŋ Yesu aa lɩɩ Galili hal lɛ.” 70 Doŋ nɛ Piita tʋwa ba buloŋ sɩya tɩyaŋ a baa, “Ŋ kɛ bɩ gyɩŋ wɩɩ no ɩ aa basɩ tɩyaŋ.” 71 Piita aa basɩ gɛɛ, ʋ sii lɩɩ sɩŋ gyaŋwuwo hʋ paga nyʋwa tɩyaŋ. Doŋ nɛ tʋŋtʋnnɩ-toluu kɩdɩgɩ mɛ bɩl na ʋ a basɩ tɩya nala hʋ aa sɩŋ kpaga doŋ a baa, “Baal no mɛ yaa Yesu aa lɩɩ Nazarɛti hatɩnna hʋ kɩdɩgɩ rɛ.” 72 Piita bɩl tʋwa a baa, “Ŋ ŋmɩyɛsa, ŋ bɩ gyɩŋ baal no.” 73 Mʋhʋ sʋwa nala hʋ aa sɩŋ doŋ mɛ sii kpa mʋ Piita lee a basɩ tɩya ʋ a baa, “Wɩtɩɩ rɛ, ɩ mɛ yaa ba kɩdɩgɩ rɛ, beewɩya ɩ wɩbasɩɩ daga gɛɛ rɛ.” 74 Ɛɛ rɛ Piita ŋmɩyɛsɩ a baa, “Wɩtɩɩ rɛ ŋ basɩ kɩ tɩya ma, dɩ mɩyaŋ nɛ kɔnɩ ko gyɩŋ baal no Wɩɩsɩ ta leŋ wɩɩ tɩyaŋ. Ŋ paal bɩ gyɩŋ baal no.” Ʋ aa basɩ gɛɛ ko teŋ dɩ gyibal wiye. 75 Doŋ tɩyaŋ nɛ Piita liisi wɩɩ hʋ Yesu gyɩ aa basɩ tɩya ʋ anɩɩ ʋ sɩ tʋwa naaŋsɩɩnyʋwa bʋto a baa dɩ ʋ bɩ gyɩma ʋ, ka dɩ gyibal na wii. Ɛɛ rɛ ʋ sii lɩɩ a wii weliŋ.

27

Ba kaŋ Yesu mʋ Pilato sɩya

Maakɩ 15.1;Luka 23.1-2;Gyɔɔŋ 18.28-32

1 Ʋ sɩgballɩya kyɩkyʋwala, Gyuuma wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyasɩ hʋ buloŋ abee Gyuuma bee-nɩhɩyasɩ ko laŋŋɩ a vʋʋlɩ yaa nyʋʋdɩgɩ anɩɩ Yesu maga dɩ ba kpʋ ʋ rɛ. 2 Ɛɛ rɛ ba kana ʋ a leŋ ba vʋwa ʋ, a kana ʋ mʋ Pilato sɩya. Pilato rɛ gyɩ yaa nal hʋ aa laa Roma paalʋʋ kuworibal hʋ naasɩ sɩŋ Gyudɩya paalʋʋ tɩyaŋ.

Gyudasɩ sʋʋ

Kpambɩsɩ 1.18-19

3 Gyudasɩ minaafigi tɩɩna hʋ aa nɩya anɩɩ ba aa kyɛ dɩ ba kpʋ Yesu gɛɛ rɛ, ʋ tɩya buloŋ kyogi ʋ aa kpaa Yesu yallɩ wɩya. Ɛɛ rɛ ʋ mɩɩgɩ kaŋ molbinʋʋ mɔlɩya abee fi hʋ a mʋ Gyuuma wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyasɩ abee Gyuuma bee-nɩhɩyasɩ hʋ lee a baa, 4 “Ŋ yaa wɩbɔŋ nɛ, ŋ aa kpaa nal hʋ aa bɩ kaŋ wɩkyogii a yallɩ tɩya ma dɩ ma kpʋ ʋ.” Ɛɛ rɛ nala hʋ baa, “Á sɩya kɛ bɩl tuwo ɛɛ tɩyaŋ. Ɛɛ kɛ yaa ɩ mɛ dʋŋ wɩɩ rɛ.” 5 Ɛɛ rɛ Gyudasɩ kpa molbiye hʋ yuwo ta Wɩɩkyʋwaldɩɩbal hʋ tɩyaŋ aŋ lɩɩ mʋ yuwo ŋmaŋ. 6 Ɛɛ rɛ Gyuuma wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyasɩ hʋ paa molbiye hʋ aŋ baa, “Kyal molbiye rɛ nyɛ. Ʋ yaa sɩna rɛ á lesiri tɩyaŋ anɩɩ á aa sɩ kpa ba pɛ Wɩɩkyʋwaldɩɩbal hʋ molbiye tɩyaŋ.” 7 Doŋ nɛ ba vʋʋlɩ dɩ ba gyɩŋ wɩɩ hʋ ba aa sɩ kpa molbiye hʋ yaa. Nyɛ rɛ ba kpa molbiye hʋ yɔbɔ taŋha viimɔɔl kɩdɩgɩ lee, a kɩ hogo nɩhʋwala doŋ. 8 Ɛɛ rɛ tɩŋ ba kaŋ doŋ kɩ yɩrɩ Kyal Taŋha abee gyɩnaŋ buloŋ. 9 Ba aa yaa gɛɛ, wɩya hʋ Wɩɩsɩ gyɩ aa tɩŋ ʋ tɩŋdaal Gyɛrimaya tɩyaŋ a basɩ ko yaa wɩtɩɩ rɛ. Ʋ gyɩ baa,

10 “Iziral tɩmma gyɩ laa nyʋwa anɩɩ baal no yalɩɩ ba tɩɩ aa wee rɛ yaa molbinʋʋ mɔlɩya bee fi. Ɛɛ rɛ ba laa molbii no a kpa yɔbɔ taŋha viimɔɔl kɩdɩgɩ lee anɩɩ á Tɩɩna Wɩɩsɩ aa daga gɛɛ.”

Pilato pɩyɛsɩ Yesu wɩya

Maakɩ 15.2-5;Luka 23.3-5;Gyɔɔŋ 18.33-38

11 Saŋa no tɩyaŋ dɩ Yesu sɩŋ Gyudɩya paalʋʋ buloŋ nɩbal hʋ sɩya tɩyaŋ nɛ. Ɛɛ rɛ ʋ pɩyɛsɩ ʋ a baa, “Ɩ rɛ yaa Gyuuma kuwori hʋ koo?” Ɛɛ rɛ Yesu basɩ tɩya ʋ a baa, “Waa, ɛɛ rɛ ɩ tɩɩ basɩ gɛɛ.” 12 Amɛ Gyuuma wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyasɩ abee Gyuuma bee-nɩhɩyasɩ hʋ basɩ wɩya hʋ ba aa baa ʋ yaa kyogi, ka ʋ bɩ laa wɩɩ buloŋ basɩ. 13 Nyɛ rɛ ba paalʋʋ nɩbal hʋ pɩyɛsɩ ʋ abaa, “Ɩ bɩ nɩɩ wɩya hʋ buloŋ ba aa baa dɩ ɩ yaa kyogi?” 14 Amɛ Yesu bɩ suri ʋ nyʋwa. Ʋ bɩ laa wɩdɩgɩ mɛ basɩ. Ɛɛ rɛ wɩɩ hʋ kperi Pilato. 15 Dɩ Dɩɩsɩ-parɩ-banɩɩ Kyɛbal hʋ rɛ ko pele buloŋ, Pilato fa aa leŋ ba lɩɩ nal hʋ nala hʋ aa kyɛ rɛ nala hʋ ba aa kaŋ tɔ nɩtɔdɩya tɩyaŋ a ta. 16 Saŋa no tɩyaŋ ba gyɩ kaŋ baal kɩdɩgɩ ba aa yɩrɩ Barabaasɩ tɔ nɩtɔdɩyaŋ nɛ. Barabaasɩ gyɩ yaa biibɔŋ nɛ nal buloŋ gyɩma ʋ wɩya. 17 Nɩgyamaa hʋ aa laŋŋa gɛɛ, Pilato pɩyɛsɩ ba abaa, “Kɩbee rɛ mɛ kyo dɩ ŋ lɩɩ tɩya ma? Barabaasɩ koo Yesu, nal hʋ ma aa yɩrɩ Krisita hʋ?” 18 Pilato gyɩ gyɩma rɛ anɩɩ Gyuuma nɩhɩyasɩ hʋ tɩsɩ gyɩ aa hɔllɩ Yesu wɩyaalɩya rɛ, ɛɛ rɛ tɩŋ ba kana ʋ ko ʋ lee. 19 Pilato gyɩ aa hɔŋ sarɩya hʋ lidiilii tɩyaŋ, ʋ haaŋ tɩya tɩŋdarɩ dɩ ba mʋ basɩ tɩya ʋ a baa, “Ta yaa baal no wɩɩ buloŋ. Ʋ bɩ kaŋ wɩkyogii buloŋ. Dɩya tebine ŋ dɩya naa tʋwara rɛ weliŋ ŋ duwoso tɩyaŋ a mʋ kɩ tile baal no tɩyaŋ.” 20 Ɛɛ rɛ Gyuuma wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyasɩ abee Gyuuma bee nɩhɩyasɩ hʋ mʋrɩ nɩgyamaa hʋ we dɩ ba leŋ dɩ Pilato lɩɩ Barabaasɩ ta aŋ leŋ dɩ ba kpʋ Yesu. 21 Ɛɛ rɛ Pilato pɩyɛsɩ nɩgyamaa hʋ a baa, “Nala no balɩya tɩyaŋ, kɩbee rɛ ma kɩ kyɛ dɩ ŋ lɩɩ tɩya ma?” Ɛɛ rɛ ba baa, “Barabaasɩ!” 22 Ɛɛ rɛ Pilato pɩyɛsɩ nala hʋ a baa, “Aŋka Yesu hʋ ma aa yɩrɩ Krisita, bee rɛ ma baa ŋ yaa ʋ?” Ɛɛ rɛ ba buloŋ baa, “Leŋ dɩ ba kpaasɩ ʋ mal daagarɩɩ tɩyaŋ.” 23 Ɛɛ rɛ Pilato pɩyɛsɩ ba a baa, “Wɩbɔŋ bee rɛ ʋ yaa?” Ɛɛ rɛ ba nɔsɩ a te buŋbuŋ hʋ a baa, “Leŋ dɩ ba kpaasɩ ʋ mal daagarɩɩ tɩyaŋ.”

24 Pilato aa ko na anɩɩ kyagɩŋsɩ hʋ marɩ yʋga gɛɛ, ʋ naa anɩɩ ʋ bɩl bɩ kaŋ wɩyaalɩɩ buloŋ, ka nala hʋ sɩŋ dɩ ba laa taawɛɛ. Ɛɛ rɛ ʋ kpa nɩɩ a sɔmɔ ʋ nosi nɩgyamaa hʋ sɩya tɩyaŋ aŋ baa, “Ŋ noŋ tuwo baal no kpʋyɩ tɩyaŋ. Ʋ haakye we ma lee.” 25 Ɛɛ rɛ nɩgyamaa hʋ buloŋ baa, “Dɩ ámaa rɛ kyogo wɩɩ no tɩyaŋ, leŋ dɩ Wɩɩsɩ dɔgɩsɩ ma abee á biisi akuu á aa kpʋʋ ʋ wɩya.” 26 Ɛɛ rɛ Pilato lɩɩ Barabaasɩ tɩya ba aŋ leŋ ba vɩɩrɩ Yesu aŋ kpa ʋ tɩya ba dɩ ba kaŋ mʋ kpaasɩ mal daagarɩɩ tɩyaŋ.

Laalyuwolo yaa Yesu sɩya

Maakɩ 15.16-20;Gyɔɔŋ 19.2-3

27 Ɛɛ rɛ Pilato laalyuwolo hʋ badɔmɔŋ kaŋ Yesu gyʋʋ Pilato gyaŋwuwo. Laalyuwolo hʋ nɩkaalɩya buloŋ mɛ ko pɛ ba tɩyaŋ a laŋŋɩ ka Yesu we ba tʋtʋʋ. 28 Nyɛ rɛ ba wuri Yesu gannɩ buloŋ aŋ kpa gafɩyaŋdolii kɩdɩgɩ laalɩ ʋ anɩɩ ba Kuwori aa kɩ laalɩ gɛɛ. 29 Aŋ kyɛ sɔsɩ a kaŋ sʋwa nyupugi anɩɩ kuwori nyupugi gɛɛ a kpa kyigi ʋ aŋ kpa daaŋ aa kɩɩ gɛɛ anɩɩ kuwori daatɩgɩɩ we ʋ noduu tɩyaŋ aŋ aa tuu gbinni ʋ sɩya a yaa ʋ sɩya a baa, “Gyuuma kuwori, Wɩɩsɩ sɩ tɩya ɩ mɩɩbol dolii!” 30 Ka ba tʋ naŋtʋwɔl a we ʋ tɩyaŋ aŋ laa daaŋ hʋ mɛ ŋmaa ŋmaa ʋ nyuu tɩyaŋ. 31 Ba aa yaa ʋ sɩya hʋ ko teŋ, ba wuri gafɩyaŋ dolii hʋ aŋ paa ʋ tɩɩ gannɩ a laalɩ ʋ aŋ kana ʋ lɩɩ ŋmanɩɩ dɩ ba mʋ kpaasɩ ʋ mal daagarɩɩ tɩyaŋ.

Ba kpaasɩ Yesu mal daagarɩɩ tɩyaŋ

Maakɩ 15.21-32;Luka 23.26-43;Gyɔɔŋ 19.17-27

32 Ba aa kana ʋ lɩɩ kɩ mʋ dɩ ba kpaasɩ mal daagarɩɩ hʋ nyuu gɛɛ rɛ, ba kyeŋ baal kɩdɩgɩ ba aa yɩrɩ Siimɔŋ aa lɩɩ Sariini. Ɛɛ rɛ laalyuwolo hʋ fɩla ʋ, ʋ laa Yesu daagarɩɩ hʋ a baasɩ. 33 Ɛɛ rɛ ba ko pele lee kɩdɩgɩ ba aa yɩrɩ Golgota. Feŋ hʋ memii rɛ yaa nyukuŋkogilo. 34 Ba aa mʋʋ pele doŋ, ba kpa kɩhaanɩ badɔmɔŋ we sɩŋ tɩyaŋ a kpa tɩya Yesu dɩ ʋ nyʋwa. Ʋ aa kyumo mʋhʋ a na dɩ ʋ hayɛ gɛɛ, ʋ vɩya nyʋwayɩ. 35 Ɛɛ rɛ ba kpaasɩ ʋ mal daagarɩɩ hʋ nyuu aŋ yuwo gbaŋŋa a kaŋ ʋ gannɩ kpaa dɔmɔŋ, 36 aŋ hɔŋ doŋ pɔ ʋ. 37 Wɩya hʋ ba aa baa dɩ ʋ yaa kyogi, ba gyɩ sabɩ ba rɛ a mal daagarɩɩ hʋ tɩyaŋ a baa, “Yesu, Gyuuma kuwori hʋ rɛ nyɛ.” 38 Ba gyɩ kpaasɩ gaala balɩya mɛ a pɛ Yesu tɩyaŋ, kɩdɩgɩ we ʋ noduu, kɩdɩgɩ mɛ we ʋ nogɔbɔ. 39 Ba aa kpaasɩ ʋ mal daagarɩɩ hʋ tɩyaŋ gɛɛ, nala hʋ aa tɩŋ doŋ kɩ baŋ kɩ tʋʋsɩ ʋ aŋ kaŋ ba nyuni kɩ kyugisi 40 a baa, “Ɩ rɛ yaa nal hʋ aa baa dɩ ɩ sɩ ŋmaa á Wɩɩkyʋwaldɩɩbal hʋ lo aŋ bɩl wuwo saa ʋ kyɛyɛ boto paga tɩyaŋ. Ɩ aa yaa Wɩɩsɩ Biye kɩŋkaŋ, tuu daagarɩɩ hʋ nyuu a laa ɩ tɩɩ ta.” 41 Ɛɛ tɩɩ rɛ Gyuuma wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyasɩ abee Wɩɩsɩ Teŋ dɩdagɩla abee tɔɔ hʋ nɩhɩyasɩ mɛ gyɩ kɩ yaa Yesu sɩya a kɩ basɩ, 42 “Na ʋ wuwo laa nala kɩ ta rɛ, bee rɛ yaŋ tɩŋ ʋ bɩ wuwo laa ʋ tɩɩ kɛ kɩ ta. Na ʋ baa ʋ rɛ yaa Iziral kuwori, ʋ lɩɩ daagarɩɩ hʋ nyuu ko tuu dɩ á na a laa ʋ wɩya di. 43 Ʋ yelli Wɩɩsɩ rɛ aŋ gba baa dɩ ʋ yaa Wɩɩsɩ Biye rɛ. Tɔɔ, ɛɛ kɛ dɩ Wɩɩsɩ sɩ laa ʋ, ʋ ko tuu laa ʋ lagɩlagɩ no dɩ á na.” 44 Gaala hʋ balɩya mɛ ba aa kpaasa a pɛ Yesu tɩyaŋ, ba mɛ tʋʋsɩ ʋ gɛɛ tɩɩ.

Yesu sʋba

Maakɩ 15.33-41;Luka 23.44-49;Gyɔɔŋ 19.28-30

45 Wɩɩsɩ aa ko maga nyutʋtʋʋ, lee hʋ buloŋ bil gɛɛ timm a mʋ pele dɩdaana, ka lee bɩl na kyaanɩ. 46 Ɛɛ rɛ Yesu faasɩ yɩrɩ ʋ taal tɩyaŋ a baa, “Eloyi, Eloyi, lama sabakitani.” Ʋ memii rɛ yaa: “Ŋ Tɩɩna Wɩɩsɩ, bee rɛ tɩŋ ɩ vɩya ŋ ta nyɛ?” 47 Dɩ nala badɔmɔŋ sɩŋ doŋ a nɩɩ wɩya hʋ ʋ aa basa. Ɛɛ rɛ ba basɩ tɩya dɔmɔŋ baa, “Wɩɩsɩ tɩŋdaal Ilaagya rɛ baal hʋ kɩ yɩrɩ gɛɛ.” 48 Haŋ lagɩlagɩ hʋ nala hʋ kɩdɩgɩ fa aa sɩŋ doŋ fá mʋ kpa sɩbʋl gbara a kaŋ mʋ yuu sɩkyaakyaa a kpa tʋʋ kaakelii tɩyaŋ a kaŋ mʋ we ʋ nyʋwa tɩyaŋ dɩ ʋ nyʋwa. 49 Ɛɛ rɛ nɩkaalɩya hʋ baa dɩ nyɛ kɛ ba lem-ʋ ka dɩ ba gyegili na dɩ Ilaagya sɩ ko kpa ʋ tuu daagarɩɩ hʋ nyuu koo. 50 Ɛɛ rɛ Yesu faasɩ wii aŋ wiyesi ʋ wiyesi-kateŋse.

51 Haŋ lagɩlagɩ hʋ dɩ patɩɩsa hʋ fa aa bori Wɩɩkyʋwaldɩɩbal hʋ tɩya sɩŋ ʋ nyuu tɩyaŋ aŋ kɩyɛsɩ balɩya ko tuu. Ɛɛ rɛ ka taŋha buloŋ gyigili, bʋwa warɩ warɩ, 52 bilni suri suri, Wɩɩsɩ nala yʋga mɛ sii sʋʋ tɩyaŋ. 53 Yesu aa sii sʋʋ hal tɩyaŋ, nala hʋ aa sii sʋʋ tɩyaŋ mʋ Gyerusalɛm nɛ, a leŋ nɩgyamaa na ba. 54 Laalyuwolo nɩhɩyawʋ abee laalyuwolo hʋ fa aa sɩŋ doŋ a kɩ pɔ Yesu aa naa taŋha aa gyigile gɛɛ abee wɩya hʋ buloŋ aa yaa, kambɩŋ kaŋ ba. Ɛɛ rɛ ba baa, “Wɩtɩɩ, baal no kɔnɩ yaa Wɩɩsɩ Biye rɛ.”

55 Ka haana yʋga mɛ fa sɩŋ libolii a kɩ deŋ. Haana no fa aa tɩŋ Yesu hal lɛ a lɩɩ Galili paalʋʋ a kɩ pɛ ʋ tɩyaŋ. 56 Haana no badɔmɔŋ nɛ yaa Mɛɛrɩ Magidalina abee Gyemsi bee Gyosɛfʋ ma nɩɩna Mɛɛrɩ a yaŋ bee Zebedi haaŋ.

Ba hogo Yesu

Maakɩ 15.42-47;Luka 23.50-56;Gyɔɔŋ 19.38-42

57 Dɩdaana aa ko pele, kɩna tɩɩna kɩdɩgɩ aa lɩɩ Arimatiya ba kɩ yɩrɩ Gyosɛfʋ mɛ sii ko Gyerusalɛm. Ʋ mɛ fa yaa Yesu hatɩnna hʋ kɩdɩgɩ rɛ. 58 Ɛɛ rɛ ʋ sii mʋ Pilato lee a sʋla ʋ dɩ ʋ leŋ dɩ ʋ kpa Yesu mʋ hogo. Ɛɛ rɛ Pilato laa nyʋwa anɩɩ ba mʋ kpa tɩya ʋ. 59 Ɛɛ rɛ Gyosɛfʋ mʋ kpa Yesu a we ʋ liŋe, 60 a kpa ʋ hogo ʋ tɩɩ bʋʋfalɩɩ kɩdɩgɩ ʋ fa aa lurigo bʋyɩ tɩyaŋ a biliŋsi bʋbal a ko tɔ bʋwa hʋ nyʋwa aŋ mʋ. 61 Ka Mɛɛrɩ Magidalina abee Mɛɛrɩ kɩdɩgɩ hʋ tɩɩna fa hɔŋ doŋ a kyaasɩ bʋwa hʋ lee.

Laalyuwolo hɔŋ pɔ bil hʋ

62 Ʋ sɩya aa gballa, Kyɛwiyesii hʋ kyɛɛ, Gyuuma wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyasɩ abee Farasiima sii mʋ Pilato lee a basɩ tɩya ʋ a baa, 63 “Nɩhɩyawʋ, á liise wɩɩ rɛ. Saŋa hʋ tɩyaŋ wɩnyɩyɛl no gyɩ aa we ʋ mɩɩbol tɩyaŋ, ʋ gyɩ basa anɩɩ dɩ ʋ rɛ sʋba, ʋ sɩ mɩɩgɩ sii sʋʋ tɩyaŋ kyɛyɛ boto kyɛɛ. 64 Ɛɛ wɩya leŋ dɩ nala mʋ hɔŋ pɔ ʋ bil hʋ weliŋ dɩ kyɛyɛ boto hʋ pele, dɩ ʋ hatɩnna hʋ ta wuwo mʋ gaa lɩɩ ʋ aŋ basɩ tɩya nala anɩɩ Wɩɩsɩ kyisi ʋ sʋʋ tɩyaŋ nɛ. Ɛɛ hʋ ʋ hatɩnna hʋ aa mʋrɩ nala hʋ, nyɛ kɛ rɛ ba yaŋ sɩ marɩ mʋrɩ nala te gɛɛ.” 65 Ɛɛ rɛ Pilato basɩ tɩya ba dɩ ba kaŋ laalyuwolo mʋ dɩ ba hɔŋ pɔ bil hʋ nyʋwa weliŋ anɩɩ ɛɛ ba tɩɩ aa gyɩma. 66 Ɛɛ rɛ ba mʋ magɩlɩ bʋyɩ hʋ aa tɔ bʋwa hʋ nyʋwa aŋ leŋ laalyuwolo sɩŋ pɔ doŋ buloŋ.

28

Yesu sii sʋʋ tɩyaŋ

Maakɩ 16.1-10;Luka 24.1-12;Gyɔɔŋ 20.1-10

1 Ba Kyɛwiyesii hʋ kyɛɛ a tene, Alahadi kyɛɛ sɩgballɩnyʋwa, Mɛɛrɩ Magidalina abee Mɛɛrɩ kɩdɩgɩ tɩɩna hʋ sii mʋ bil hʋ lee. 2 Ba aa mʋʋ pele doŋ, mʋhʋ sʋwaa dɩ lee pirigi gyigili. Doŋ nɛ malɩka lɩɩ wɩɩsɩnyuu ko tuu a biliŋsi bʋyɩ hʋ ta aŋ hɔŋ bʋyɩ hʋ nyuu tɩyaŋ. 3 Ʋ sɩya gyɩ kɩɩ gɛɛ rɛ anɩɩ duwoŋ aa lɩgɩsa, aŋka ʋ gannɩ mɛ pʋrɩsɩ gɛɛ kpil kpil. 4 Ɛɛ rɛ kambɩŋ kaŋ laalyuwolo hʋ gyɩ aa hɔŋ pɔ bʋwa hʋ. Ba kyele gɛɛ a mʋ kpaŋa anɩɩ ba aa sʋba. 5 Ɛɛ rɛ malɩka hʋ basɩ tɩya haana hʋ a baa, “Ma ta leŋ dɩ kambɩŋ kaŋ ma. Ŋ gyɩma anɩɩ Yesu rɛ ma kɩ kyɛ, nal hʋ ba aa kaŋ kpaasɩ mal daagarɩɩ hʋ tɩyaŋ. 6 Amɛ ʋ tuwo daha! Wɩɩsɩ kyisi ʋ sʋʋ tɩyaŋ nɛ anɩɩ gɛɛ hʋ ʋ aa basɩ tɩya ma. Ma ko na lee hʋ ʋ fa aa pɩna. 7 Aŋ mʋ lagɩ lagɩ a basɩ tɩya ʋ hatɩnna hʋ anɩɩ Wɩɩsɩ kyisi ʋ sʋʋ tɩyaŋ nɛ. Ʋ laa sɩya kɩ mʋ Galili rɛ. Doŋ nɛ ma sɩ na ʋ. Wɩɩ hʋ ŋ aa kana dɩ ŋ basɩ tɩya ma rɛ nyɛ.” 8 Ɛɛ rɛ ba lɩɩ bil hʋ lee a yʋwasɩ kɩ mʋ dɩ ba mʋ basɩ tɩya Yesu hatɩnna hʋ wɩɩ hʋ aa yaa. Kambɩŋ gyɩ kaŋ ba rɛ, ka ba tenni mɛ fɩyɛlɩ. 9 Doŋ nɛ Yesu pirigi kyeŋ ba a basɩ tɩya ba a baa, “Fɩyɛlʋʋ we ma lee.” Ba mʋ kaŋ ʋ naasɩ tɩyaŋ a kyʋwalɩ ʋ abee gyɩrɩma. 10 Ɛɛ rɛ Yesu basɩ tɩya ba a baa, “Ma ta leŋ dɩ kambɩŋ kaŋ ma. Ma mʋ basɩ tɩya ŋ hatɩnna hʋ dɩ ba mʋ Galili, ba sɩ na ŋ doŋ.”

Laalyuwolo hʋ duwoso

11 Haana hʋ aa mɩɩgɩ kɩ mʋ hʋ tɩyaŋ nɛ, laalyuwolo hʋ fa aa sɩŋ pɔ bʋwa hʋ, badɔmɔŋ mɩɩgɩ mʋ bee hʋ a basɩ wɩya hʋ buloŋ aa yaa a tɩya Gyuuma wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyasɩ hʋ. 12 Ɛɛ rɛ Gyuuma wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyasɩ abee Gyuuma bee-nɩhɩyasɩ hɔŋ a vʋʋlɩ wɩɩ hʋ ba aa sɩ yaa. Ba gyɩ kpaa molbiye yʋga rɛ a kpala laalyuwolo hʋ fa aa sɩŋ pɔ bʋwa hʋ aŋ basɩ tɩya ba a baa, 13 “Ma basɩ tɩya nala anɩɩ ma pɩŋ doo rɛ tebine aŋka Yesu hatɩnna ko gaa lɩɩ ʋ. 14 Dɩ paalʋʋ hʋ nɩbal hʋ rɛ ko nɩɩ wɩɩ no, á sɩ basɩ pɛ ma tɩyaŋ a laa ma ta aŋ leŋ dɩ ʋ gyɩma anɩɩ ma mɛ wɩɩ daa.” 15 Nyɛ rɛ laalyuwolo hʋ laa molbii hʋ aŋ basɩ gɛɛ hʋ ba aa baa dɩ ba basɩ. Wɩɩ no ba aa basa rɛ Gyuuma kɛ ha kaŋ gɔllɩ kɩ basɩ lee buloŋ abee gyɩnaŋ.

Sɩfɩyaŋ wɩɩ hʋ Yesu aa kpaa tɩya ʋ hatɩnna.

Maakɩ 16.14-18;Luka 24.36-49;Gyɔɔŋ 20.19-23;Kpambɩsɩ 1.6-8

16 Ɛɛ rɛ Yesu hatɩnna fi abee kɩdɩgɩ hʋ sii mʋ Galili paalʋʋ a gyɩŋ dogimo hʋ nyuu, lee hʋ Yesu fa aa daga ba. 17 Ba aa na ʋ ba kyʋwalɩ ʋ abee gyɩrɩma, amɛ ba badɔmɔŋ kɛ ha fa aa yaa ʋ sige rɛ. 18 Doŋ nɛ Yesu ko kpaga ba a basɩ tɩya ba baa, “Wɩɩsɩ kpaa wɩɩsɩbee abee dʋnɩya no buloŋ dee tɩya ŋ nɛ. 19 Ɛɛwɩya ma mʋ dʋnɩya logiŋ kɛ buloŋ a leŋ dɩ nala buloŋ bɩrɩmɩ ŋ hatɩnna ka dɩ ma fo ba wɩɩkyʋwalnɩɩ, Kuwo abee Biye abee Wiyesi Welii hʋ feŋ tɩyaŋ. 20 Ma daga ba dɩ ba kɩ tɩŋ wɩya hʋ buloŋ ŋ aa daga ma. Aŋka ma gyɩma anɩɩ ŋ kɔnɩ we ma lee rɛ saŋa buloŋ a kaŋ kɩ mʋ dʋnɩya tenii.”