TEŊ HƲ
GYEMSI
AA SABA
11 Mɩyaŋ Gyemsi aa yaa Wɩɩsɩ abee á Tɩɩna Yesu Krisita tʋŋtʋnnɩ rɛ saba teŋ no a kɩ tɩya nala hʋ buloŋ aa laa Yesu Krisita wɩya di, aŋ pɩsa we dʋnɩya no logiŋ buloŋ tɩyaŋ. Ŋ aa kyʋwalɩ ma buloŋ.
Á tɩɩ kanɩɩ wɩgyʋʋlɩya abee tʋwara tɩyaŋ
2 Ŋ naabalɩya, dɩ wɩɩ kɛ buloŋ nɛ ko gyʋʋ ma, ma leŋ dɩ ʋ yaa ma teŋfɩyɛlʋʋ, 3 beewɩya dɩ mamaa rɛ ko kɩ na tʋwara wɩɩ tɩyaŋ, aŋ ha wuwo laa Wɩɩsɩ di, ma sɩ na dɩ ma kaŋ kenyiri, a marɩ sɩŋ ma laadii hʋ tɩyaŋ. 4 Ma leŋ di kenyiri vɔgɔ ma, dɩ ma kaŋ mala a mʋ teŋ. Ɛɛ rɛ sɩ leŋ dɩ ma wuwo yaa tɩpʋlʋŋ tɩmma, a bɩ sɩ nyaa gyogiweliye tɩyaŋ. 5 Amɛ dɩ nal lɛ we ma tɩyaŋ a bɩ kaŋ wɩgyʋŋ ʋ aa sɩ wuwo gyɩŋ wɩɩ hʋ aa maga dɩ ʋ yaa, ma leŋ dɩ ʋ tɩɩna sʋla Wɩɩsɩ, dɩ Wɩɩsɩ tɩya ʋ wɩgyʋŋ. Beewɩya Wɩɩsɩ kaŋ kyori abee bɔnyɛ rɛ, ʋ aa sɩ kpa wɩgyʋŋ tɩya nal kɛ buloŋ aa sʋla ʋ. Wɩɩsɩ bee lugisi nala. 6 Ɛɛwɩya dɩ ɩ rɛ sʋla Wɩɩsɩ kɩ kyɛ wɩɩ, laa di anɩɩ ʋ sɩ yaa wɩɩ hʋ tɩya ɩ. Ta kɩ yaa sige anɩɩ ʋ sɩ yaa koo ʋ bɩ sɩ yaa. Beewɩya, nal hʋ buloŋ aa sʋla Wɩɩsɩ kɩ kyɛ kɩŋ, aŋ kɩ yaa sige, ʋ tɩɩna tɩbɩɩna kɩɩ gɛɛ rɛ anɩɩ fuwo nɩɩ puwo aa kaŋ gɔllɩ kɩ yeŋŋi. 7 Nal hʋ buloŋ aa yaa Wɩɩsɩ sige, aŋ bɩ sɩŋ wɩdɩgɩ naaŋ tɩyaŋ, ʋ tɩɩna ta ko kɩ yɩyɛlɩ anɩɩ ʋ sɩ na kɩŋ buloŋ a lɩɩ Wɩɩsɩ lee.
9 Nal hʋ aa bɩ kaŋ lee dʋnɩya no tɩyaŋ ma nala hʋ aa laa Yesu wɩya di tɩyaŋ, ʋ maga dɩ ʋ tɩɩna leŋ dɩ ʋ teŋ fɩyɛlɩ rɛ, beewɩya Wɩɩsɩ kpaa ʋ yohuŋ nɛ. 10 Nal hʋ mɛ aa yaa kɩna tɩɩna ma nala hʋ aa laa Yesu wɩya di tɩyaŋ, ʋ tɩɩna leŋ dɩ ʋ teŋ fɩyɛlɩ abee Wɩɩsɩ aa leŋ ʋ bee nyaaba kɩɩ dɔmɔŋ nyɛ. Beewɩya ʋ tɩɩna bɩ sɩ pɩɩsɩ aŋ sʋba anɩɩ ɔhɔ aa fɩɩlɩ, a bɩ pɩɩsa kɛ fɩɩla hʋ yuwori gɛɛ. 11 Beewɩya, Wɩɩsɩ aa ko pɔsɔ, lee buloŋ aa nɩma rɛ parɩparɩ. Ʋ nʋŋ hʋ aa leŋ ɔhɔ hʋ buloŋ hɩla rɛ, Ʋ fɩɩla hʋ buloŋ mɛ yuwori, ka ʋ weliŋ hʋ buloŋ mɛ nyʋgɩsɩ. Ɛɛ rɛ nal hʋ aa kaŋ kɩna mɛ yaŋ kɩɩ. Ʋ ha sɩ we ʋ tʋma tɩyaŋ ka dɩ sʋʋ kana ʋ.
Magɩsɩɩ abee wɩgyʋʋlɩya
12 Nyusʋŋtɩɩna rɛ yaa nal hʋ tʋwara aa gyʋwa, aŋka ʋ ha wuwo kaŋ mala ʋ Wɩɩsɩ laadii tɩyaŋ. Ʋ aa yaŋ wuwo kaŋ mala gɛɛ, Wɩɩsɩ sɩ tɩya ʋ mɩɩbol hʋ aa bɩ kaŋ tenii. Mɩɩbol hʋ ʋ aa baa dɩ ʋ sɩ kpa tɩya nala hʋ buloŋ aa kyo ʋ. 13 Dɩ wɩɩ rɛ ko gyʋʋ nal buloŋ, ʋ bɩ maga dɩ ʋ tɩɩna baa dɩ Wɩɩsɩ rɛ kpa wɩbɔŋ kɩ magɩsɩ ʋ. Beewɩya kɩŋ buloŋ bɩ sɩ wuwo turo Wɩɩsɩ we dɩ ʋ yaa wɩbɔŋ, ʋ tɩɩtɩɩ mɛ bɩ sɩ laa nyʋwa mʋrɩ nal dɩ ʋ yaa wɩbɔŋ. 14 Amɛ nal buloŋ tɩliisibɔmɔ hʋ aa we ʋ tɩya tɩyaŋ nɛ aa wuwo mʋrɩ ʋ tɩɩna ʋ yaa wɩbɔŋ. Nal buloŋ tɩliisibɔmɔ rɛ aa wuwo leŋ ʋ tɩɩna nyʋgɩsɩ. 15 Dɩ ʋ rɛ ko kɩ tɩŋa ʋ tɩliisibɔmɔ hʋ tɩyaŋ, ʋ tɩɩna aa gyʋʋ wɩbɔmɔ yayɩ tɩyaŋ nɛ. Dɩ ʋ wɩbɔmɔ hʋ rɛ ko yʋga ʋ tɩyaŋ, ʋ kateŋse buloŋ nɛ yaa sʋʋ. 16 Ŋ naabiikpɩyanama, ma ta kɩ mʋrɩ ma tɩɩma. 17 Kɩwelii kɛ buloŋ aa lɩɩ Wɩɩsɩ lee rɛ. Kɩna hʋ buloŋ aa kyaanɩ wɩɩsɩnyuu tɩyaŋ, ʋ rɛ ta ba. Amɛ dɩ ba aa rɛ ko gyʋʋ, bilhuu aa we doŋ nɛ. Wɩɩsɩ tɩɩtɩɩ bɩ kɩɩ nyɛ, beewɩya ʋ bee bɩrɩmɩ mʋhʋ buloŋ mɛ dɩ á we bilhuu tɩyaŋ. 18 Ʋ kyɛrɩ tɩyaŋ nɛ ʋ laa sɩya basɩ wɩtɩɩ hʋ aa we ʋ nyʋwa tɩyaŋ a tɩya ma dɩ á kɩ tɩŋa. Nyɛ rɛ ʋ yaa á yaa ʋ biisi, ka ʋ kɩmarɩya buloŋ na kɩ tɩŋa.
Ma ta kpaa dɩgɩna dʋŋ kɩ nɩɩ Wɩɩsɩ wɩbii hʋ
19 Ŋ naabiikpɩyanama, ma gyegili nɩɩ wɩya no weliŋ. Ma leŋ nal buloŋ kaŋ dɩgɩŋgyegil, aŋ ta kɩ tuwoŋi wɩbasɩɩ, a ta kaŋ baaŋ toso mɛ. 20 Beewɩya nal hʋ aa kaŋ baaŋ bɩ sɩ wuwo yaa wɩya hʋ aa kpaa ŋmanɩɩ Wɩɩsɩ sɩya tɩyaŋ. 21 Ɛɛwɩya, ma lɩɩ wɩbɔŋ buloŋ ta ma tɩsɩ tɩyaŋ aŋ vɩya wɩbɔŋgyamaa hʋ buloŋ aa vʋwa ma. Ma kaŋ ma tɩɩ hʋwɔlɩ Wɩɩsɩ sɩya tɩyaŋ aŋ laa ʋ wɩbii hʋ ʋ aa kpaa we ma tɩsɩ tɩyaŋ di. Beewɩya, wɩbii no kaŋ dee rɛ ʋ aa sɩ wuwo laa ma ta. 22 Amɛ ʋ maga dɩ ma kɩ tɩŋ wɩya hʋ buloŋ Wɩɩsɩ aa baa ma kɩ yaa rɛ. Ʋ bɩ maga dɩ ma kɩ nɩɩ wɩya hʋ bee dɩgɩna dʋŋ. Dɩ mamaa rɛ ko nɩɩ wɩya hʋ aŋ bee tɩŋ ba, ma aa mʋrɩ ma tɩɩma rɛ. 23 Dɩ nal buloŋ nɛ nɩɩ wɩya no aŋ vɩya ba tɩŋɩɩ, ʋ tɩɩna kɩɩ gɛɛ rɛ anɩɩ nal aa kpaa nyagɩsa deŋ na ʋ tɩɩ. 24 Amɛ dɩ ʋ rɛ ko gɩɩgɩ mʋhʋ, ʋ guu yeŋŋi gɛɛ hʋ ʋ aa kɩya. 25 Amɛ nal hʋ aa kpaa ʋ hakɩla buloŋ we Wɩɩsɩ wɩbii hʋ aa laa nala kɩ ta tɩyaŋ, a kaŋ mala abee ʋ tɩŋɩɩ tɩyaŋ, a bɩ nɩya aŋ kɩ yeŋŋi, aŋ wuwo kana ʋ kɩ tʋŋ tʋma, Wɩɩsɩ sɩ pɛ ʋ tɩɩna abee ʋ wɩyaalɩɩ buloŋ tɩyaŋ. 26 Dɩ nal lɛ baa ʋ aa kyʋwalɩ Wɩɩsɩ rɛ, aŋ bee kana ʋ tɩɩ abee ʋ wɩbasɩya tɩyaŋ, ʋ tɩɩ rɛ ʋ kɩ mʋrɩ. Ɛɛ daga anɩɩ ʋ Wɩɩsɩ hʋ kyʋwalɩɩ mɛ yaa waasʋ rɛ. 27 Wɩɩkyʋwalɩ hʋ á kuwo Wɩɩsɩ aa daga anɩɩ ʋ rɛ yaa wɩɩkyʋwal kyirikyi abee Wɩɩsɩ ŋmanɩɩ tɩŋɩɩ tɩɩ rɛ nyɛ: Dɩ ɩ kɩ kyiyeli lohaana abee nɩtaaga abee busuluŋbiisi ba tʋwara tɩyaŋ aŋ lɩɩ ɩ tɩɩ dʋnɩya bisiŋ tɩyaŋ.
2Ma ta kɩ lugisi nala
1 Ŋ naabalɩya, nyɛ kɛ ma aa laa á Tɩɩna Yesu Krisita, feŋ bal tɩɩna hʋ, wɩya dɩ nyɛ, ma ta bɩl kɩ lugisi nala, a kɩ tɩya badɔmɔŋ gyɩrɩma aŋ kpa sii gyʋʋ badɔmɔŋ mɛ. 2 Dɩ mamaa Krisitabiisi rɛ hɔnɔ, dɩ nala balɩya ko gyʋʋ ma tɩyaŋ, dɩ kɩdɩgɩ yaa dʋwaŋ a laalɩ ʋ gaweliye aŋ we ʋ salma nonipɩra, ka dɩ kɩdɩgɩ hʋ mɛ yaa nyaabʋ a laalɩ ʋ gakɔsʋŋsɩ. 3 Ɛɛ rɛ ma kaŋ nal hʋ a laalɩ gaweliye hʋ weliŋ aŋ tɩya ʋ lɩhɔŋwelii, aŋ mɩɩgɩ basɩ tɩya nyaabʋ hʋ mɛ dɩ ʋ hɔŋ taŋha, koo dɩ ʋ bɩl aa kyɛɛ mɛ, dɩ ʋ sɩ wuwo sɩŋ doŋ. 4 Dɩ mamaa rɛ yaa gɛɛ, ʋ bɩ weliye. Ma daga anɩɩ nala badɔmɔŋ kyo kpɩya badɔmɔŋ nɛ gɛɛ. Ma tɩliisibɔmɔ no rɛ ma aa kpa a kɩ lɩɩ dɔmɔŋ. Dɩ mamaa rɛ kɩɩ nyɛ, ʋ bɩ weliye. 5 Ŋ naabiikpɩyanama, ma gyegile nɩɩ daha. Nala hʋ aa yaa nyaaba dʋnɩya sɩya tɩyaŋ, ba aa rɛ Wɩɩsɩ lɩɩ dɩ ba laa ʋ wɩya di, aŋ gyʋʋ ʋ koro hʋ tɩyaŋ. Lee hʋ Wɩɩsɩ aa wee nyʋwa dɩ ʋ sɩ kpa tɩya nala hʋ buloŋ aa kyo ʋ. Nal hʋ aa laa Wɩɩsɩ wɩya di aŋ gyʋʋ ʋ koro hʋ tɩyaŋ, ʋ rɛ yaa kɩna tɩɩna tɩɩ. 6 Amɛ ma kɛ aa kʋwasɩ nyaaba rɛ. Kɩna tɩmma no daa aa dɩ dee ma nyuni tɩyaŋ, a gʋrɩ ma, aŋ ha kaŋ ma mʋ tɩya sarɩdiile dɩ ba di ma sarɩya gɛɛ? 7 Na ba aa mɛ rɛ yaŋ bɩl aa kyogi Yesu Krisita feŋwelii hʋ Wɩɩsɩ aa kpaa tɩya ma. 8 Wɩɩsɩ teŋ tɩyaŋ ba saba rɛ a baa, “Kyo ɩ dɔŋtɩɩna anɩɩ ɩ aa kyo ɩ tɩɩ gɛɛ.” Dɩ mamaa kɔnɩ aa tɩŋ nyʋwa no Gyoribaŋa Bakɔɔ, á Tɩɩna aa biŋ tɩya ma, ʋ yaa wɩwelii rɛ. 9 Amɛ dɩ mamaa rɛ aa lugisi nala, a kpa yohuŋ kɩ tɩya badɔmɔŋ aŋ kaŋ badɔmɔŋ mɛ kɩ kʋwasɩ, Wɩɩsɩ mɩra no daga anɩɩ ma yaa wɩbɔŋyaala rɛ, aŋ yaa mɩrɩ-kyogilo mɛ. 10 Dɩ nal lɛ aa tɩŋ Wɩɩsɩ mɩrɩsɩ hʋ buloŋ, aŋ ko kyogi mɩrɩdɩgɩ mɛ ba tɩyaŋ, Wɩɩsɩ kɛ sɩya tɩyaŋ, mɩrɩsɩ hʋ buloŋ nɛ ʋ kyogi gɛɛ. 11 Wɩɩsɩ hʋ aa baa dɩ á ta kɩ kyɛɛ nala haana, ʋ tɩɩ rɛ bɩl baa dɩ á ta kɩ kpʋʋ nala. Dɩ ɩ rɛ yaŋ bee kyɛ nala haana mɛ, aŋ ha kɩ kpʋ nala, ma gyɩma anɩɩ ma kyogi Wɩɩsɩ mɩra hʋ rɛ. 12 Ma wɩbasɩya abee ma wɩyaalɩya tɩyaŋ, ma gyɩŋ tɩya ma tɩɩma weliŋ anɩɩ Wɩɩsɩ nyʋwa hʋ aa laa nala kɩ ta, ʋ rɛ ʋ sɩ kpa di ma sarɩya. 13 Ɛɛwɩya, dɩ nal lɛ bee fá nala sikii, Wɩɩsɩ mɛ bɩ sɩ fá ʋ tɩɩna sikii saŋa hʋ ʋ aa sɩ di nala sarɩya. Amɛ nal hʋ aa fá nala sikii, ʋ bɩ sɩ fá wɩɩ buloŋ sarɩya hʋ kyɛdiilii.
Á Wɩɩsɩ laadii abee á wɩyaalɩya
14 Ŋ naabalɩya, dɩ nal lɛ basɩ baa ʋ laa Wɩɩsɩ wɩya di rɛ, aŋ bee tɩŋ Wɩɩsɩ kyɛrɩ, ʋ gɛɛ hʋ kaŋ memii rɛ? Dɩ ʋ Wɩɩsɩ laadii kɔnɩ kɩɩ nyɛ, ma bɩɩna anɩɩ Wɩɩsɩ sɩ laa ʋ ta? Ʋ Wɩɩsɩ laadii iriŋ no bɩ sɩ maakyiye laa ʋ ta. 15 Ma leŋ dɩ á kpa ʋ anɩɩ á nɩmmabalɩya badɔmɔŋ nɛ we doŋ, a bɩ kaŋ galaalɩya, a bɩ kaŋ ba nyʋwa kɩdiiliye mɛ. 16 Ɛɛ rɛ ma basɩ tɩya ba baa, “Wɩɩsɩ sɩ pɛ ma tɩyaŋ, a tɩya ma kɩŋ buloŋ ma aa kyɛɛ.” Dɩ ɩ rɛ yaŋ basɩ nyɛ aŋ bɩ wuwo dɩ ɩ pɛ ba tɩyaŋ abee ba teŋbii kɩkyɛɛlɩya hʋ, ʋ tɔnɔ rɛ bee? 17 Nyɛ rɛ Wɩɩsɩ laadii mɛ yaŋ kɩɩ: Dɩ nal lɛ baa ʋ laa Wɩɩsɩ di rɛ aŋ bee yaa wɩya hʋ Wɩɩsɩ aa kyo, ʋ Wɩɩsɩ laadii hʋ bɩ kaŋ tɔnɔ buloŋ. 18 Nal kɩdɩgɩ aa wuwo basɩ baa “Ɩ kɛ laa Wɩɩsɩ di rɛ, ka ŋ mɛ kɩ yaa wɩweliye.” Ɛɛ rɛ ɩ sɩ wuwo daga anɩɩ ɩ kɔnɩ laa Wɩɩsɩ di rɛ aŋ bee yaa wɩya hʋ aa kpaa ŋmanɩɩ. Nyɛ bɩ sɩ maakyiye wuwo yaa. Ŋ kɛ, ŋ aa laa Wɩɩsɩ di rɛ tɩŋ ŋ wuwo kɩ yaa wɩweliye. 19 Ɩ laa di anɩɩ Wɩɩsɩ yaa Wɩɩdɩgɩ dʋŋ nɛ koo? Dɩ ɩ rɛ ko laa gɛɛ di, ʋ yaa wɩwelii rɛ. Amɛ yaŋ ta yeŋŋe anɩɩ gyɩŋbɔmɔ mɛ gba laa di rɛ anɩɩ Wɩɩsɩ yaa Wɩɩdɩgɩ dʋŋ nɛ, ʋ gba yaa ba baŋkyekpa, ba kɩ kyele saŋa buloŋ. 20 Ɩ yaa bambugi kɩŋkaŋ! Leŋ dɩ ŋ daga ɩ, dɩ nal lɛ baa ʋ laa Wɩɩsɩ wɩya di rɛ, aŋ bee yaa wɩweliye, ʋ tɩɩna Wɩɩsɩ laadii hʋ yaa waasʋ rɛ. 21 Ma liisi á naabaa Abɩraham wɩya na. Bee rɛ tɩŋ Wɩɩsɩ gyɩ leŋ Abɩraham yaa tɩpʋlʋŋ tɩɩna ʋ sɩya tɩyaŋ? Wɩɩ hʋ aa tɩŋ nɛ nyɛ: Abɩraham gyɩ tɩŋ Wɩɩsɩ nyʋwa rɛ. Beewɩya Wɩɩsɩ gyɩ aa basɩ tɩya ʋ anɩɩ ʋ kaŋ ʋ biye Azɩkɩ a kpʋ tɩya ʋ, Abɩraham gyɩ kɔnɩ sii kaŋ Azɩkɩ mʋ rɛ dɩ ʋ kpʋ tɩya Wɩɩsɩ. 22 Ma bɩ naa! Abɩraham Wɩɩsɩ laadii hʋ abee ʋ wɩweliye yayɩ rɛ gyɩ aa tɩŋ dɔmɔŋ. Abɩraham gyɩ laa Wɩɩsɩ di rɛ aŋ fa kɩ tɩŋ Wɩɩsɩ kyɛrɩ mɛ. Ʋ gyɩ yaa wɩweliye rɛ yʋga a pɛ ʋ laadii hʋ tɩyaŋ. Nyɛ rɛ tɩŋ ʋ laadii hʋ kɔnɩ marɩ su. 23 Ɛɛ fa yaa rɛ, dɩ wɩya hʋ ba aa saba we Wɩɩsɩ teŋ hʋ tɩyaŋ ko yaa wɩtɩɩ. Ba fa saba rɛ anɩɩ Abɩraham laa Wɩɩsɩ wɩya di rɛ. Ɛɛ rɛ tɩŋ Wɩɩsɩ leŋ ʋ yaa tɩpʋlʋŋ tɩɩna ʋ sɩya tɩyaŋ. Ɛɛ mɛ rɛ fa tɩŋ ba kaŋ Abɩraham kɩ yɩrɩ Wɩɩsɩ kyana. 24 Ɛɛ daga anɩɩ nal wɩyaalɩya rɛ aa tɩŋ Wɩɩsɩ leŋ ʋ yaa tɩpʋlʋŋ tɩɩna ʋ sɩya tɩyaŋ. Ʋ Wɩɩsɩ laadii hʋ dʋŋ daa aa wuwo leŋ ʋ yaa tɩpʋlʋŋ tɩɩna Wɩɩsɩ sɩya tɩyaŋ. 25 Ma liisi Reehabɩ mɛ wɩya na. Ʋ fa yaa sɔŋsɔnnɩ rɛ. Ɛɛ rɛ Iziral tɩmma tɩŋdaala gyɩ ko ʋ dɩya, ʋ gyɩ kaŋ ba weliŋ. Ba gyɩ bɩl aa ko kɩ kyɛ dɩ ba lɩɩ fá ba dɔmɔ nosi tɩyaŋ, ʋ rɛ daga ba ŋmanɩɩ kɩdɩgɩ ba tɩŋa dɩ ba dɔmɔ ta naa ba. Ʋ aa yaa nyɛ rɛ tɩŋ Wɩɩsɩ leŋ ʋ yaa tɩpʋlʋŋ tɩɩna ʋ sɩya tɩyaŋ. 26 Dɩ nal lɛ baa ʋ laa Wɩɩsɩ wɩya di rɛ aŋ bee yaa wɩweliye koo wɩya hʋ aa kaŋ ŋmanɩɩ, ɛɛ daga anɩɩ ʋ Wɩɩsɩ laadii hʋ bɩ kaŋ tɔnɔ buloŋ. Dɩ nal wiyese rɛ ko teŋ, á aa baa dɩ ʋ tɩɩna sʋba rɛ. Ɛɛ rɛ yaŋ Wɩɩsɩ ŋmanɩɩ mɛ kɩɩ, dɩ nal lɛ baa dɩ ʋ laa Wɩɩsɩ di rɛ aŋ bɩ yaa wɩweliye kɩ pɛ ʋ laadii hʋ tɩyaŋ, ɛɛ daga anɩɩ ʋ laadii hʋ bɩ kaŋ tɔnɔ buloŋ.
3Á nyʋwa gyɩŋ-kanɩɩ
1 Ŋ naabalɩya, ma buloŋ ta kɩ kyɛɛ dɩ ma yaa Wɩɩsɩ wɩdagɩla. Beewɩya dʋnɩya sarɩya hʋ kyɛdiilii, Wɩɩsɩ sarɩya sɩ deye tɩya á nala hʋ aa yaa dɩdagɩla a te á dɔŋtɩŋsɩ buloŋ. 2 Á buloŋ yaa wɩya kɩ kyogi nala rɛ. Amɛ dɩ nal lɛ we doŋ a bɩ basɩ wɩya kɩ kyogi nala, ɛɛ daga anɩɩ ʋ bɩ kaŋ wɩkyogii buloŋ. Ʋ gyɩŋ ʋ tɩɩ kanɩɩ rɛ abee ʋ wɩyaalɩya buloŋ tɩyaŋ. 3 Dɩ nal lɛ ko kɩ kyɛ dɩ ʋ daga gyaagʋ, ʋ aa kpa kabarɩga rɛ a we gyaagʋ hʋ nyʋwa tɩyaŋ. Kabarɩga no tɩyaŋ nɛ tɩɩna aa kana, a yaŋ wuwo kɩ daga gyaagʋ hʋ lee hʋ ʋ aa kyɛ dɩ ʋ kɩ mʋ. 4 Ma bɩl na nɩɩduworiborisi mɛ. Dɩ nɩɩduworiboro yaŋ kyo ʋ maga gɛɛ buloŋ mɛ, dɩ puwobala dʋŋ wuwo kana ʋ kɩ vala. Amɛ kuunyiŋdaabiye nyɛ rɛ boriduworil hʋ aa kaŋ kɩ daga lee hʋ ʋ aa kyɛ dɩ boro hʋ mʋ. 5 Ɛɛ rɛ nihuwobiŋ nyʋwa mɛ yaŋ kɩɩ. Ʋ bɩ maga wɩɩ buloŋ, aŋ kɩ basɩ wɩbala. Ma yaŋ gyɩma weliŋ anɩɩ diŋgel mɛ bɩ yʋga, amɛ ʋ aa wuwo kyol kaŋ ɔkʋwabal lɛ a kpa ʋ buloŋ di. 6 Nihuwobiŋ nyʋwa mɛ yaŋ kɩɩ gɛɛ rɛ anɩɩ diŋ. Wɩbɔmɔ iriŋ buloŋ nɛ we ʋ tɩyaŋ. Nyʋwa yaa nihuwobiŋ teŋ lee kɩdɩgɩ rɛ. Ɛɛ rɛ tɩŋ ʋ wɩbɔmɔ hʋ hʋwoŋ sɩ wuwo kyogi nihuwobiŋ teŋbii buloŋ. Ʋ aa kyol diŋ nɛ a dɩ deŋdeŋ nihuwobiŋ mɩɩbol buloŋ tɩyaŋ. Diŋ no buloŋ aa lɩɩ Sɩtaanɩ lee rɛ. 7 Nihuwobiŋ wuwo kaŋ pʋsɩ buloŋ dee rɛ: bagɩla abee digibiisi, abee kɩna hʋ buloŋ aa tuuri taŋha, abee nɩɩ tɩyaŋ kɩna buloŋ. 8 Amɛ nal buloŋ tuwo a kaŋ ʋ nyʋwa dee, ʋ aa sɩ wuwo kana ʋ tɔ dɩ ʋ tallɩ. Ʋ yaa kɩbɔŋ nɛ a kaŋ hʋwoŋ hʋ aa sɩ wuwo kpʋ nal. 9 Á aa wuwo kaŋ á nyʋwa rɛ a kɩ dannɩ Wɩɩsɩ, á Tɩɩna abee á kuwo, aŋ ha bɩl wuwo kaŋ nyʋwa no tɩɩ a kɩ tʋʋsɩ á dɔŋtɩŋsɩ hʋ Wɩɩsɩ aa mara ba kɩɩ ʋ. 10 Nyʋwa hʋ tɩɩtɩɩ á aa kaŋ kɩ dannɩ Wɩɩsɩ, ʋ tɩɩtɩɩ rɛ á bɩl kaŋ kɩ tʋʋsɩ nala mɛ. Ŋ naabalɩya, ʋ bɩ maga dɩ ma kɩ yaa nyɛ. 11 Buldɩgɩ bɩ sɩ wuwo kyala kɩ bulo nɩɩwelii abee nɩɩbɔŋ buloŋ. 12 Ŋ naabalɩya, tutogo mɛ bɩ sɩ wuwo nɔŋ babɩlɩya. Kyʋkyɔyɩ mɛ bɩ sɩ wuwo nɔŋ piliye. Ɛɛ rɛ buldɩgɩ mɛ bɩ sɩ wuwo kyala kɩ bulo nɩɩwelii abee nɩɩbɔŋ buloŋ.
Wɩɩsɩ wɩgyʋŋ abee dʋnɩya wɩgyʋŋ
13 Dɩ nal lɛ we ma tɩyaŋ a kaŋ wɩgyʋŋ, kɛ ʋ sɩya mɛ suri, ʋ maga dɩ ʋ tɩɩna kɩ yaa wɩweliye rɛ. Dɩ ʋ rɛ aa yaa gɛɛ, aŋ kaŋ ʋ tɩɩ kɩ hʋwɔlɩ, ɛɛ sɩ daga anɩɩ ʋ kɔnɩ kaŋ wɩgyʋŋ nɛ. 14 Amɛ dɩ ɩ rɛ kaŋ tɩbal abee ɩ dɔŋtɩŋsɩ, a kyɩl ɩ dʋŋ wɩya, ka dɩ ɩ tɩya kɩ hɔllɩ nala tɩyaŋ, ʋ bɩ maga dɩ ɩ kɩ daga ɩ tɩɩ anɩɩ ɩ kaŋ wɩgyʋŋ nɛ. Dɩ ɩ rɛ kɩɩ nyɛ, aŋ ha kɩ daga ɩ tɩɩ anɩɩ ɩ kaŋ wɩgyʋŋ nɛ, wɩtɩɩ hʋ ŋmanɩɩ rɛ ɩ kɩ vɩya gɛɛ. 15 Wɩgyʋŋ no iriŋ bɩ lɩɩ Wɩɩsɩ lee. Ʋ yaa dʋnɩya wɩɩ rɛ, a lɩɩ dʋnɩya nala bee Sɩtaanɩ tɩbɩɩŋbɔmɔ tɩyaŋ. 16 Dɩ nala rɛ kaŋ tɩbal abee dɔmɔŋ, ka dɩ ba tɩsɩ mɛ kɩ hɔllɩ dɔmɔŋ, ba sɩ kaŋ nyʋʋlɩyaba, a kɩ kaa dɔmɔŋ, aŋka ba kɩ yaa wɩbɔmɔ iriŋ buloŋ mɛ. 17 Amɛ wɩgyʋŋ hʋ kɛ aa lɩɩ Wɩɩsɩ lee, ʋ weliye rɛ kɩŋkaŋ. Beewɩya wɩbɔŋ buloŋ tuwo ʋ tɩyaŋ. Nal hʋ buloŋ a kaŋ wɩgyʋŋ no iriŋ, ʋ bee ʋ dɔŋtɩŋsɩ hɔnɩɩ aa weliye rɛ, ʋ kaŋ nala hɩna rɛ weliŋ, a gyegili kɩ nɩɩ nala nyʋʋsɩ, aŋ kɩ fá ba sikii mɛ kɩŋkaŋ, aŋ kɩ yaa wɩweliye mɛ. Nal hʋ aa kaŋ wɩgyʋŋ no iriŋ, ʋ aa bee kaŋ tɩbɩɩŋkpara abee ʋ dɔŋtɩŋsɩ. Ʋ bee mʋrɩ nala mɛ. 18 Nal hʋ bee nala hɔnɩɩ aa weliye, ʋ aa wuwo kyiyeli ʋ dɔŋtɩŋsɩ rɛ ba kaŋ teŋfɩyɛlʋʋ. Ba aa na wɩweliye yʋga ba wɩyaalɩya tɩyaŋ nɛ. Ʋ kɩɩ gɛɛ anɩɩ ba aa doho kɩna nala tɩsɩ tɩyaŋ, ba ko kaŋ tɔnɔ tɩya ba. Tɔnɔ no rɛ yaa wɩweliye hʋ nala hʋ aa yaa.
4Ma kpa ma wɩɩ buloŋ we Wɩɩsɩ nosi tɩyaŋ
1 Bee rɛ tɩŋ ma aa gʋla kɩ kaa dɔmɔŋ, a kɩ yuwo yuwo? Ma tɩbɩɩŋbɔmɔ hʋ aa we ma tɩsɩ tɩyaŋ nɛ aa kaŋ ba buloŋ kɩ ko. 2 Ma aa kɩ kyɛ kɩna rɛ, aŋka ma bee na ba. Ɛɛ wɩya ma aa yaa siri rɛ dɩ ma kpʋ sʋʋnɩ. Ma bembiye aa dɔbɔ kɩna tɩyaŋ nɛ yʋga, ka ma bee na ba. Ɛɛ wɩya ma aa kaa dɔmɔŋ, a yuwo yuwo. Ma bee na kɩna hʋ ma aa kyɛɛ beewɩya ma bee sʋla Wɩɩsɩ lee. 3 Ka dɩ ma bɩl ko sʋla Wɩɩsɩ lee mɛ, ma aa bee na kɩna hʋ, beewɩya tɩliisibɔmɔ rɛ ma aa kaŋ kɩ kyɛ kɩna hʋ. Ma aa sʋla kɩna hʋ rɛ dɩ ma kpa tɩŋ ma tɩsɩ wɩkyɛɛlɩya. 4 Ma kɩɩ gɛɛ rɛ anɩɩ nal sɔnsɔnnɔ. Ma bɩ gyɩŋ bee baa dɩ nal lɛ baa ʋ kyo dʋnɩya kɩna, gɛɛ daga anɩɩ ʋ tɩɩna bɩrɩmɩ Wɩɩsɩ dɔŋ nɛ? Nal hʋ buloŋ aa kpaa ʋ hakɩla we dʋnɩya kɩna tɩyaŋ, ʋ tɩɩna aa bɩrɩmɩ Wɩɩsɩ dɔŋ nɛ. 5 Ma bɩɩna wɩya hʋ ba aa saba biŋ Wɩɩsɩ teŋ hʋ tɩyaŋ bɩ kaŋ memii koo? Ba saba rɛ anɩɩ Wɩɩsɩ Wiyesi Welii hʋ ʋ aa kpaa we á tɩyaŋ, ʋ teŋ aa wɩɩ á tɩyaŋ nɛ kɩŋkaŋ. 6 Wɩɩsɩ dee hʋ ʋ aa kpaa we á tɩyaŋ, ʋ rɛ gba yaŋ deye te á tɩɩ teŋbii wɩkyɛɛlɩya hʋ dee. Ɛɛ rɛ tɩŋ ba sabɩ Wɩɩsɩ teŋ hʋ tɩyaŋ anɩɩ Wɩɩsɩ aa vɩya dagɩŋtɩɩ tɩmma ta rɛ, aŋ kɩ pɛ nala hʋ aa hʋwɔlɩ ba tɩɩ tɩyaŋ. 7 Ɛɛwɩya, ma kpa ma tɩɩma tɩya Wɩɩsɩ, aŋ sɩŋ pɔ dɩ Sɩtaanɩ ta wuwo ma. Dɩ mamaa rɛ ko sɩŋ pɔ ʋ, ʋ sɩ fá ma lee. 8 Ma fasɩ ko kpaga Wɩɩsɩ. Dɩ mamaa rɛ ko fasɩ ko kpaga ʋ, ʋ mɛ sɩ fasɩ ko kpaga ma. Mamaa wɩbɔŋyaala, ma lɩɩ ma nosi wɩbɔmɔ yayɩ tɩyaŋ. Ma yaa minaafigi tɩmma rɛ, a kaŋ tɩbɩɩŋkpara abee Wɩɩsɩ. Ma lɩɩ ma tɩɩ lɩɩ tɩbɩɩŋbɔmɔ no buloŋ tɩyaŋ. 9 Ma leŋ dɩ tɩkyogi gyʋʋ ma, dɩ ma kɩ kyiyesi, aŋ kɩ wɩɩ, ma wɩbɔmɔ hʋ yayɩ wɩya, aŋ leŋ dɩ ma mʋŋ mɛ bɩrɩmɩ wiile, ka dɩ ma dɩyɛsʋʋ mɛ bɩrɩmɩ tɩkyogi. 10 Ma kaŋ ma tɩɩ hʋwɔlɩ Tɩɩna hʋ sɩya tɩyaŋ. Dɩ mamaa rɛ yaa gɛɛ, ʋ mɛ sɩ kpa ma yohuŋ.
Ma ta kɩ kyogi nala fene
11 Ŋ naabalɩya, ma ta kɩ kyogi dɔmɔŋ fene. Dɩ nal buloŋ nɛ ko kɩ kyogi ʋ dɔŋtɩɩna feŋ, koo a kɩ gaa ʋ hal, ɛɛ daga anɩɩ ʋ tɩɩna mɛ basɩ wɩya kɩ kyogi Wɩɩsɩ nyʋwa hʋ aa baa dɩ ɩ kyo ɩ dɔŋtɩɩna anɩɩ ɩ aa kyo ɩ tɩɩ rɛ gɛɛ, aŋ daga anɩɩ Wɩɩsɩ nyʋwa no yaa waasʋ rɛ. Dɩ ɩ rɛ ko basɩ wɩya kɩ kyogi Wɩɩsɩ nyʋwa hʋ, ɩ bɩl bɩ yaa nal hʋ aa tɩŋ haŋ nyʋwa hʋ, ɩ mɩɩgɩ kpa ɩ tɩɩ anɩɩ ɩ tee Wɩɩsɩ nyʋwa hʋ rɛ gɛɛ, aŋ kaŋ ɩ tɩɩ yaa sarɩdiil. 12 Wɩɩsɩ dʋŋ nɛ kaŋ dee ʋ aa sɩ wuwo biŋ mɩrɩsɩ tɩya nala, aŋ bɩl wuwo di ba sarɩya mɛ dɩ ba aa rɛ ko kyogi mɩrɩsɩ hʋ. Ʋ dʋŋ nɛ kaŋ dee ʋ aa sɩ wuwo laa ma ta sʋʋ nosi tɩyaŋ, aŋ bɩl kaŋ dee mɛ ʋ aa sɩ wuwo leŋ dɩ sʋʋ kpʋ ma. Ɩ mɛ rɛ yaŋ yaa kɩbee ɩ aa sɩ di ɩ dɔŋtɩɩna sarɩya?
Ma ta kɩ daga ma tɩɩ kyiye wɩya
13 Ma gyegili daha. Ma nala hʋ aa baa: “Gyɩnaŋ koo kyiye, á sɩ mʋ tɔɔ kɩdɩgɩ, a hɔŋ doŋ bɩna, a yaa bayallɩɩ, a na molbiye yʋga. 14 Ma gba paalɩ bɩ gyɩŋ ma mɩɩbol kyiye aa sɩ kɩɩ gɛɛ. Ma kɩɩ gɛɛ rɛ anɩɩ bʋsʋŋ aa tɔɔ. Ʋ aa tɔ rɛ mʋhʋ sʋwaa, aŋ pirigi dɩɩgɩ. 15 Ma aa maga dɩ ma baa, ‘Dɩ Wɩɩsɩ rɛ laa nyʋwa dɩ á kaŋ mɩɩbol á sɩ yaa nyɛ bee nyɛ.’ 16 Amɛ ma kaŋ kalɩŋbaanɩ rɛ, aa kɩ daga ma tɩɩ. Dagɩŋtɩɩ no buloŋ bɩ kaŋ ŋmanɩɩ. 17 Ɛɛwɩya, dɩ ɩ rɛ gyɩŋ wɩweliye hʋ aa maga dɩ ɩ yaa, ka dɩ ɩ vɩya ʋ yayɩ, ɩ yaa wɩbɔŋ nɛ.”
5Kɩna tɩmma kyagɩl
1 Ma gyegili nɩɩ daha, kɩna tɩmma! Ma maga ma kɩ wɩɩ rɛ, a kɩ ŋmaa nyʋʋsɩ beewɩya tʋwarɩbal lɛ sɩ tele ma nyuu tɩyaŋ. 2 Ma dʋwa hʋ buloŋ nɛ pʋw, ka tuyi mɛ kpa ma gaweliye hʋ buloŋ di. 3 Ma salma hʋ buloŋ nɛ sʋwa, ma molbiye hʋ buloŋ mɛ pʋwa. Ma kɩna no kyogii rɛ yaŋ sɩ daga anɩɩ ma kɔnɩ yaa wɩya kyogi rɛ. Ma tɩbal hʋ aa yaŋ leŋ ma molbiye hʋ bee ma dʋwa hʋ kyogi ta gɛɛ, ɛɛ tɩɩ rɛ haŋ tɩbal hʋ sɩ kpa ma tɩɩ di anɩɩ diŋ. Dʋnɩya no tenii kpaga rɛ, ka ma kɛ ha kaŋ sɩɩ abee ma dʋwa. Ʋ tɔnɔ rɛ bee? 4 Ma bɩ naa! Ma aa kɩ mʋrɩ nala hʋ aa tʋŋ ma bagɩsɩ tʋma rɛ aŋ pɔ dɩ ma bɩ sɩ tuŋ ba. Tʋŋtʋnna hʋ buloŋ aa we ma bagɩsɩ tɩyaŋ, ba ŋmaa wulo kɩ tɩya Wɩɩsɩ rɛ. Wɩɩsɩ á Tɩɩna, dʋnɩya buloŋ Laataal, ʋ mɛ kɔnɩ yaŋ nɩɩ ba wulo hʋ rɛ. 5 Ma dʋnɩya tɩyaŋ gyʋʋyɩ buloŋ, sʋma abee laaŋfɩya dʋŋ tɩyaŋ nɛ ma we, a kɩ yaa ma wɩkyɛɛlɩya dʋŋ. Ma dɩyɛsɩ ma tɩɩ rɛ a nara anɩɩ ba aa dɩyɛsɩ nʋhʋ ʋ nara, ba ko kaŋ kpʋ gɛɛ. 6 Ma aa kpa kyogisi tɩya nala hʋ aa bɩ kaŋ wɩkyogii rɛ, a kpʋ ba abee haakye, ka ba mɛ aa bee tɔ ma ŋmanɩɩ dɩ ma ta kpʋʋ ba.
Ma kaŋ kenyiri anɩɩ pɩparɩ aa kaŋ kenyiri gɛɛ
7 Ŋ naabalɩya, nyɛ kɛ ma yaŋ aa gyɩŋ wɩɩ hʋ aa sɩ puu kɩna tɩmma nyɛ, ma kaŋ kenyiri a mʋ pele saŋa hʋ Tɩɩna hʋ aa sɩ mɩɩgɩ ko. Ma na haŋ kenyiri hʋ pɩparɩ aa kana. Ʋ aa doho ʋ kɩna rɛ aŋ wuwo gbala dɩ taŋha marɩ ʋ panyʋwa kɩna. Ʋ aa gyegili rɛ dopusiduwoŋ ko nɩɩ, ʋ doho ʋ kɩna. Aŋ ha gyegili gɛɛ yʋʋ mʋ gyʋʋ kɩna hʋ marɩ. Gbaŋkyaaŋ mɛ mʋ lɩɩ ka kɩna hʋ na yaa kʋmɩɩ, ʋ yaŋ na mʋ kʋma. 8 Ɛɛ nyuniŋ, ma mɛ kaŋ kenyiri. Ma kaŋ ma tɩɩ weliŋ aŋ leŋ dɩ ma bayɩyɛla yʋga, beewɩya, á Tɩɩna hʋ kyɛkoolii kpaga rɛ. 9 Ŋ naabalɩya, ma ta kɩ nyaŋ dɔmɔŋ, dɩ Wɩɩsɩ ta ko di ma sarɩya a kpa kyogisi tɩya ma. Nal hʋ aa sɩ di sarɩya hʋ, ʋ yaa siri rɛ, ʋ koyi mɛ kpaga. 10 Ŋ naabalɩya, na ma naa Wɩɩsɩ tɩŋdaala hʋ gyɩ aa basɩ wɩya Wɩɩsɩ feŋ tɩyaŋ nɛ? Ba gyɩ naa tʋwara rɛ aŋ ha kaŋ kenyiri abee mala. Ma mɛ gʋnnɩ ba kenyiri abee ba mala hʋ iriŋ ma tʋwara nayɩ tɩyaŋ. 11 Ba gyɩ aa kaŋ mala wɩya rɛ tɩŋ á kaŋ ba kɩ yɩrɩ teŋfɩyɛl tɩmma. Na ma nɩɩ ɛɛ hʋ Gyɔbɩ mɛ gyɩ aa kaŋ kenyiri abee mala rɛ ʋ tʋwara nayɩ tɩyaŋ. Ma naa gɛɛ Tɩɩna hʋ gyɩ aa kyiyeli ʋ rɛ ba mʋ tenii tɩyaŋ. Á Tɩɩna Wɩɩsɩ kɔnɩ kyɩl á wɩya rɛ kɩŋkaŋ, aŋ kɩ fá á sikii mɛ yʋga. 12 Ŋ naabalɩya, sɩfɩyaŋ wɩɩ rɛ nyɛ: Dɩ ma kɩdɩgɩ buloŋ nɛ ko kɩ kyɛ dɩ ʋ we nyʋwa, ʋ bɩ maga dɩ ɩ kpa ŋmɩyɛsʋʋ. Ma ta ko kɩ ŋmɩyɛsɩ wɩɩsɩnyuu koo taŋha, koo kɩŋ kɛ buloŋ. Dɩ ba ko maga dɩ ma baa “waa,” ma baa waa. Dɩ ba bɩl ko maga dɩ ma baa “aayɩ,” ma baa aayɩ. Dɩ Wɩɩsɩ ta ko di ma kɩdɩgɩ buloŋ sarɩya, dɩ ɩ tele.
Ma laa Wɩɩsɩ di ma Wɩɩsɩ kyʋwalɩɩ tɩyaŋ
13 Ma tɩyaŋ, dɩ nal lɛ ko we tʋwara tɩyaŋ, ʋ tɩɩna kɩ sʋla Wɩɩsɩ dɩ ʋ pɛ ʋ tɩyaŋ. Dɩ nal teŋ mɛ rɛ ko fɩyɛlɩ, ʋ maga dɩ ʋ tɩɩna yɩɩ yɩɩla kɩ dannɩ Wɩɩsɩ rɛ. 14 Dɩ ma kɩdɩgɩ rɛ ko kɩ wɩɩlɩ, ʋ tɩɩna tɩma dɩ ba mʋ yɩrɩ Krisitabiisi sɩlaala hʋ. Ba sɩ ko kyʋwalɩ Wɩɩsɩ tɩya ʋ aŋ tɩsɩ ʋ bee nʋʋ, á Tɩɩna Yesu Krisita feŋ tɩyaŋ. 15 Dɩ ba aa rɛ ko laa di anɩɩ Wɩɩsɩ kɔnɩ sɩ yaa wɩɩ hʋ ba aa sʋla ʋ kɩ kyɛ, ʋ sɩ leŋ dɩ wɩɩla tɩɩna hʋ na laaŋfɩya. Ka dɩ ʋ tɩɩna fa yaa wɩbɔmɔ maga gɛɛ buloŋ mɛ, Wɩɩsɩ sɩ kpa ba buloŋ kyɛ ʋ. 16 Ɛɛ nyuniŋ, ma pʋllɩ ma tɩsɩ kɩ tɩya dɔmɔŋ, aŋ kyʋwalɩ Wɩɩsɩ kɩ tɩya dɔmɔŋ. Nyɛ rɛ sɩ leŋ ma na laaŋfɩya. Tɩpʋlʋŋ tɩɩna wɩɩkyʋwalɩ kaŋ dee rɛ weliŋ. Wɩɩ buloŋ ʋ aa sʋla Wɩɩsɩ kɩ kyɛ aa wuwo yaa rɛ. 17 Ma na Ɛlaagya! Ʋ gyɩ yaa nihuwobiŋ nɛ anɩɩ á kɩdɩgɩ buloŋ. Amɛ ʋ gyɩ sʋla Wɩɩsɩ rɛ baŋbaŋ dɩ ʋ ta leŋ duwoŋ nɩɩ. Duwoŋ mɛ kɔnɩ gyɩ bɩ nɩya paalʋʋ hʋ tɩyaŋ bɩsɩ kpaŋkpaŋ boto abee kyalɩɩ. 18 Ɛɛ hal tɩyaŋ nɛ ʋ gyɩ bɩl mɩɩgɩ sʋla Wɩɩsɩ, ʋ leŋ duwoŋ kyuuri yʋga, taŋha nyuu kɩna buloŋ marɩ weliŋ. 19 Ŋ naabalɩya, dɩ ma kɩdɩgɩ rɛ ko nyʋgɩsɩ wɩtɩɩ ŋmanɩɩ hʋ tɩyaŋ, dɩ ma kɩdɩgɩ wuwo tarɩ ʋ ko, 20 ma gyɩma anɩɩ nal hʋ buloŋ aa kyiyeli wɩbɔŋyaal ʋ lɩɩ ʋ wɩbɔmɔ hal a mɩɩgɩ ko kɩ tɩŋ Wɩɩsɩ ŋmanɩɩ hʋ, ʋ tɩɩna lɩɩ wɩbɔŋyaal hʋ sʋʋ bʋwa tɩyaŋ nɛ gɛɛ, aŋ leŋ ʋ na mɩɩbol aa bɩ kaŋ tenii. Ʋ gɛɛ yayɩ mɛ sɩ leŋ dɩ Wɩɩsɩ kpa wɩbɔŋyaal hʋ wɩbɔŋgyamaa hʋ buloŋ kyɛ ʋ.