TEŊ HƲ BA AA SABA TƖYA
HIIBURU TƖMMA
1Wɩɩsɩ tɩŋa ʋ Biye tɩyaŋ a basɩ wɩya tɩya ma
1 Faafaa hʋ tɩyaŋ, Wɩɩsɩ gyɩ leŋ ʋ tɩŋdaala tɩŋ ŋmaŋgyamaa rɛ a villi basɩ wɩya a tɩya á naabaala. 2 Amɛ gyɩnaŋ sɩgballɩya no kɛ, ʋ Biye tɩyaŋ nɛ ʋ tɩŋa, a basɩ wɩya tɩya ma. Wɩɩsɩ Biye no tɩyaŋ nɛ ʋ tɩŋa a marɩ dʋnɩya kɩŋ kɩŋ buloŋ a bɩl lɩɩ ʋ mɛ a kpa dʋnɩya kɩŋ kɩŋ buloŋ tɩya ʋ. 3 Biye hʋ tɩyaŋ nɛ á kɩ na Wɩɩsɩ gaŋdarɩ aa maga gɛɛ. Ɛɛ Wɩɩsɩ aa kɩya, ɛɛ tɩɩ rɛ biye hʋ mɛ kɩɩ, ka ʋ kaŋ ʋ wɩbii hʋ aa kaŋ dee a kɩ deŋ dʋnɩya kɩna buloŋ. Ʋ aa sasɩ á wɩbɔmɔ ta hal tɩyaŋ, ʋ hɔŋ Bakɔɔ noduu logiŋ tɩyaŋ nɛ wɩɩsɩbee tɩyaŋ.
Wɩɩsɩ Biye hʋ rɛ tee Wɩɩsɩ Malɩkasɩ
4 Ɛɛ wɩya Wɩɩsɩ Biye hʋ rɛ tee malɩkasɩ buloŋ. Feŋ hʋ mɛ Wɩɩsɩ aa kpaa tɩya ʋ, ʋ rɛ tee feŋ hʋ malɩkasɩ hʋ aa kana.
5 Beewɩya, Wɩɩsɩ ha bɩ maakyiye basɩ tɩya malɩka buloŋ a baa:
“Ɩ yaa ŋ Biibaal lɛ,
mɩyaŋ nɛ yaa ɩ kuwo gyɩnaŋ.” Ʋ bɩl bɩ basɩ tɩya malɩka kɩdɩgɩ buloŋ mɛ a baa:
“Ŋ sɩ yaa ɩ Kuwo,
dɩ ɩ mɛ yaa ŋ Biye.”
6 Amɛ saŋa hʋ ʋ aa kyɛ dɩ ʋ ta ʋ Biihɩyawʋ hʋ dɩ ʋ ko tuu dʋnɩya, ʋ basa rɛ a baa,
“Malɩkasɩ buloŋ maga dɩ ba kɩ kyʋwalɩ ʋ rɛ.”
7 Wɩya hʋ Wɩɩsɩ aa basa a mʋ tile ʋ malɩkasɩ tɩyaŋ nɛ nyɛ: Ʋ baa,
“Ŋ leŋ ŋ malɩkasɩ kɩɩ gɛɛ anɩɩ puwo
a leŋ ŋ tʋŋtʋnna mɛ kɩɩ gɛɛ anɩɩ diŋgel.”
8 Amɛ wɩɩ hʋ ʋ aa basa a tile ʋ Biye hʋ tɩyaŋ nɛ nyɛ: Ʋ baa,
“Wɩɩsɩ, ɩ koro sɩ we doŋ a kaŋ kɩ mʋ deŋdeŋ.
Tɩpʋlʋŋ nɛ sɩ yaa ɩ kuworidaatɩgɩɩ dɩ ɩ kaŋ kɩ deŋ ɩ nala.”
9 “Ɩ kyo wɩweliye rɛ aŋ haasɩ wɩbɔmɔ.
Ɛɛ rɛ tɩŋ mɩyaŋ ɩ Wɩɩsɩ kpa ɩ yohuŋ a te ɩ dɔŋtɩŋsɩ buloŋ, a leŋ ɩ teŋ fɩyɛlɩ.
10 Ʋ bɩl baa,
“Ɩ á Tɩɩna, ɩ rɛ taa taŋha buŋbuŋ hʋ tɩyaŋ,
a ta wɩɩsɩnyuu mɛ.
11 Wɩɩsɩnyuu abee taŋha buloŋ sɩ nyʋgɩsɩ, amɛ ɩ kɛ ha sɩ we doŋ.
Ba buloŋ sɩ bɩrɩmɩ kɩbɩnɩya, a kɔsɩ anɩɩ gannɩ aa kɔsɩ gɛɛ.
12 Ɩ sɩ kaŋ ba kpeme anɩɩ gal.
Ba sɩ bɩrɩmɩ kɩbɩnɩya anɩɩ gannɩ.
Amɛ ɩ kɛ bee bɩrɩmɩ. Ɩ mɩɩbol mɛ bɩ sɩ maakyiye teŋ.”
13 Wɩya hʋ Wɩɩsɩ bɩl aa basa tɩya ʋ rɛ nyɛ: Ʋ baa,
“Ko hɔŋ ŋ noduu logiŋ,
ka dɩ ŋ yuwo di ɩ dɔmɔ buloŋ teŋ.”
Malɩka bee rɛ Wɩɩsɩ ha maakyiye basɩ wɩɩ no tɩya?
14 Bekine rɛ yaŋ yaa malɩkasɩ? Ba yaa dʋŋsɩ rɛ, a tʋma kɩ tɩya Wɩɩsɩ. Wɩɩsɩ aa tɩŋ ba rɛ ba mʋ kɩ pɛ nala hʋ ʋ aa sɩ laa ta tɩyaŋ.
2Wɩɩsɩ yaa wɩbal lɛ ʋ aa laa ma ta
1 Akuu wɩɩ no wɩya, ʋ maga dɩ á kaŋ wɩweliye hʋ á aa nɩya weliŋ nɛ, dɩ wɩɩ buloŋ ta ko viisi ma mʋ gama. 2 Wɩya hʋ malɩkasɩ gyɩ aa basɩ tɩya á naabaala gyɩ yaa wɩtɩɩ rɛ. Dɩ nal lɛ gyɩ vɩya ba tɩŋɩɩ, koo dɩ nal lɛ gyɩ kyogi ba kɩdɩgɩ buloŋ, Wɩɩsɩ aa dɔgɩsɩ ʋ gɛɛ aa maga rɛ. 3 Dɩ nyɛ rɛ yaŋ we doŋ, wɩbee rɛ sɩ laa ma dɩ ámaa rɛ kpaa á hal yɩya wɩbal hʋ Wɩɩsɩ aa yaa a laa ma ta. Á Tɩɩna Yesu rɛ laa sɩya basɩ laatayɩ no wɩya, ka nala hʋ a nɩɩ wɩɩ hʋ mɛ kyosi basɩ tɩya ma anɩɩ ʋ yaa wɩtɩɩ rɛ. 4 Wɩɩsɩ tɩɩ mɛ daga anɩɩ wɩɩ hʋ ba aa basa yaa wɩtɩɩ rɛ, beewɩya ʋ kuu wɩɩ hʋ wɩya rɛ a yaa wɩkperiye abee wɩmagɩla aŋ kpa ʋ Wiyesi Welii bɔnyɛ kɩna mɛ tɩya nala ʋ kyɛrɩ tɩyaŋ.
Nal hʋ tɩyaŋ á aa sɩ tɩŋa a na laatayɩ
5 Malɩkasɩ nosi tɩyaŋ daa Wɩɩsɩ kpa taŋhafalɩɩ hʋ aa sɩ ko we. Taŋhafalɩɩ no wɩya rɛ á basɩ kɩ tɩya ma nyɛ. 6 Wɩɩsɩ teŋ logiŋ kɩdɩgɩ tɩyaŋ ba baa,
“Bekiŋ nɛ yaa nihuwobiŋ, ɩ kɩ bɩɩnɩ ʋ wɩya, bekiŋ nɛ yaa nihuwobiŋ biye mɛ ɩ kɩ deŋ ʋ nyuu tɩyaŋ?
7 Ɩ aa taa nihuwobiŋ, ɩ leŋ malɩkasɩ te ʋ mʋhʋ rɛ kyɛyɛ baŋmana,
a leŋ nihuwobiŋ kaŋ feŋ abee yohuŋ.
8 Ka ɩ kpa kɩna buloŋ mɛ a we ʋ nosi tɩyaŋ.
Ɩ aa kpaa kɩna buloŋ we nihuwobiŋ nosi tɩyaŋ gɛɛ, ɛɛ daga anɩɩ kɩŋ buloŋ bɩl tuwo ʋ aa bɩ kaŋ ʋ dee. Amɛ lagɩlagɩ no, á bɩ naa dɩ nihuwobiŋ kaŋ dee kɩna buloŋ nyuu tɩyaŋ.
9 Wɩɩsɩ fa leŋ ʋ malɩkasɩ rɛ te Yesu mʋhʋ. Amɛ lagɩlagɩ no, á naa anɩɩ Wɩɩsɩ kpaa Yesu yohuŋ nɛ, a leŋ ʋ kaŋ feŋ mɛ, beewɩya ʋ naa tʋwara rɛ a sʋba. Wɩɩsɩ bɔnyɛ tɩyaŋ nɛ ʋ fa yaa gɛɛ, dɩ ʋ wuwo laa nihuwobisi buloŋ nyuu a sʋba.
10 Wɩɩsɩ rɛ taa dʋnɩya kɩna buloŋ a kɩ deŋ ba mɛ. Ɛɛ rɛ tɩŋ ʋ maga dɩ ʋ leŋ dɩ ʋ biigyamaa ko ʋ lee, a mɛ yaa gaŋdaala. Ɛɛ wɩya rɛ tɩŋ ʋ leŋ Krisita, laataal hʋ tɩyaŋ ba aa sɩ tɩŋa a na laatayɩ sɩŋ lee hʋ aa maga beel-ʋ a na tʋwara, a sʋba, dɩ ʋ wuwo laa ba ta. 11 Yesu rɛ aa pɩɩsɩ nala bisiŋ ta, ba yaa tɩpʋlʋŋ tɩmma. Nal hʋ aa pɩɩsɩ nala bisiŋ ta, abee nala hʋ bisiŋ ʋ aa pɩɩsa ta, ba buloŋ kuwo rɛ yaa Wɩɩsɩ. Ɛɛ rɛ tɩŋ ʋ fa bɩ yaa Yesu hɩɩsɩ abee ʋ aa sɩ yɩrɩ ba ʋ naabalɩya. 12 Wɩya hʋ Yesu aa basɩ tɩya Wɩɩsɩ rɛ nyɛ:
“Ŋ sɩ basɩ wɩya hʋ ɩ aa yaa a tɩya ŋ naabalɩya.
“Ŋ sɩ dannɩ ɩ nala hʋ aa laŋŋa kɩ kyʋwalɩ ɩ tɩyaŋ
13 Ʋ bɩl baa,
“Ŋ sɩ laa ɩ di wɩɩ buloŋ tɩyaŋ.” A bɩl baa,
“Na ŋ bee nala hʋ buloŋ ɩ aa kpaa tɩya ŋ.”
14 Nala hʋ Wɩɩsɩ aa kpaa tɩya Krisita hʋ yaa nihuwobisi rɛ a kaŋ kyal abee teŋbiye. Ɛɛ rɛ tɩŋ Krisita mɛ kaŋ ʋ tɩɩ bɩrɩmɩ nihuwobiŋ a kɩɩ ba, dɩ ʋ wuwo tɩŋ ʋ sʋʋ tɩyaŋ a yuwo di Sɩtaanɩ, nal hʋ aa kaŋ sʋʋ dee. 15 Ʋ yaa gɛɛ rɛ dɩ ʋ wuwo laa nala ta, nala hʋ aa fá sʋʋ, ɛɛ leŋ ba yaa sʋʋ yosi ba mɩɩbol buloŋ tɩyaŋ. 16 Ɛɛwɩya, ʋ bɩ kɩɩ nɩɩ malɩkasɩ tɩyaŋ nɛ ʋ ko dɩ ʋ pɛ amɛ ʋ ko dɩ ʋ pɛ Abɩraham doho nala tɩyaŋ nɛ. 17 Ɛɛ rɛ tɩŋ ʋ bɩrɩmɩ nihuwobiŋ a mɛ kɩɩ ʋ naabiisi hʋ ba wɩɩ buloŋ tɩyaŋ. Ʋ yaa gɛɛ rɛ dɩ ʋ wuwo ko yaa wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyawʋ hʋ aa kaŋ wɩtɩɩ ʋ naabiisi tɩyaŋ, a fá ba sikii ʋ tʋma tɩyaŋ, dɩ gɛɛ leŋ dɩ Wɩɩsɩ kpa ba wɩbɔmɔ kyɛ ba. 18 Sɩtaanɩ magɩsɩ ʋ rɛ, ʋ na tʋwara weliŋ, ɛɛ wɩya, ʋ aa wuwo ʋ pɛ nala hʋ Sɩtaanɩ aa magɩsɩ tɩyaŋ nɛ.
3Yesu rɛ tee Moosi
1 Ɛɛwɩya, ŋ naabalɩya Krisitabiisi mɛ aa nɩɩ Wɩɩsɩ yɩra hʋ, ma kpa ma hakɩllɩ buloŋ we Yesu tɩyaŋ. Ʋ rɛ yaa nal hʋ Wɩɩsɩ aa tɩma dɩ ʋ ko yaa á wɩɩkyʋwal-naaŋ no sɩlaala buloŋ nɩhɩyawʋ. 2 Ʋ tɩŋ nal hʋ aa lɩɩ ʋ nyʋwa rɛ abee wɩtɩɩ ʋ tʋma tɩyaŋ, anɩɩ Moosi mɛ gyɩ aa tɩŋ Wɩɩsɩ nyʋwa gɛɛ tʋma hʋ Wɩɩsɩ gyɩ aa tɩya ʋ dɩ ʋ deŋ ʋ nala. 3 Á gyɩma anɩɩ nal hʋ aa saa dɩya rɛ maga dɩ ʋ laa feŋ a te dɩya hʋ ʋ aa saa. Ɛɛ tɩɩ rɛ feŋ hʋ Yesu aa laa mɛ yʋga te feŋ hʋ Moosi aa laa. 4 Dɩya kɛ buloŋ aa we doŋ, nal lɛ saa. Amɛ Wɩɩsɩ rɛ taa kɩŋ kɩŋ buloŋ. 5 Moosi fa yaa tʋŋtʋnnɩtɩɩ rɛ Wɩɩsɩ nala tɩyaŋ, a tʋma kɩ tɩya Wɩɩsɩ a fa laa sɩya basɩ wɩya hʋ Wɩɩsɩ aa sɩ maakyiye basɩ. 6 Amɛ Krisita kɛ yaa Wɩɩsɩ Biye rɛ a kaŋ wɩtɩɩ, a kɩ deŋ Wɩɩsɩ nala nyuu. Dɩ ámaa rɛ kaŋ bembiduwo, ka dɩ á bayɩyɛla mɛ deye, ɛɛ rɛ á sɩ wuwo yaa ʋ nala.
Wiyese hʋ Wɩɩsɩ nala aa sɩ na
7 Ɛɛwɩya, Wɩɩsɩ Wiyesi Welii hʋ basɩ tɩya ma rɛ a baa,
“Gyɩnaŋ, dɩ mamaa rɛ ko nɩɩ Wɩɩsɩ taal,
8 ma ta yaa faasɩŋ, anɩɩ ma naabaala gyɩ aa yaa faasɩŋ a lɩɩ Wɩɩsɩ hal pogo hʋ tɩyaŋ gɛɛ.
Haŋ saŋa hʋ tɩyaŋ ba gyɩ magɩsɩ ʋ rɛ.
9 Doŋ tɩyaŋ, ma naabaala gyɩ magɩsɩ ʋ rɛ weliŋ, abee ba
aa naa ʋ wɩyaalɩya bɩsɩ mɔllɩ balɩya buloŋ.
10 Ɛɛ rɛ tɩŋ ʋ baaŋ gyɩ sii nala no buloŋ nyuu tɩyaŋ, ʋ baa,
‘Ba aa yaa ŋ dawarɩ rɛ,
a bee tɩŋa ŋ nyʋwa mɛ.’
11 Ɛɛ rɛ ŋ na baaŋ a ŋmɩyɛsɩ a baa,
‘Ba bɩ sɩ maakyiye gyʋʋ lee hʋ ŋ fa aa sɩ leŋ ba na wiyese”’
12 Ŋ naabalɩya, ma pɔ ma tɩɩ weliŋ dɩ ma kɩdɩgɩ buloŋ ta ko kaŋ hakɩlbɔŋ koo hakɩlduwo aa sɩ leŋ dɩ ʋ lɩɩ Wɩɩsɩ hʋ aa weye hal. 13 Amɛ ma kɩ pɛ dɔmɔŋ ma aa we gyɩnaŋ sɩgballɩya no tɩyaŋ dɩ wɩbɔmɔ ta wuwo mʋrɩ ma kɩdɩgɩ buloŋ, a leŋ dɩ ʋ yaa faasɩŋ Wɩɩsɩ sɩya tɩyaŋ. 14 Wɩya hʋ á aa laa di buŋbuŋ hʋ tɩyaŋ, dɩ ámaa rɛ kaŋ ba weliŋ a kaŋ kɩ mʋ á kyɛsʋʋ, ɛɛ daga anɩɩ á bee Krisita kɩŋ yaa kɩdɩgɩ rɛ. 15 Wɩya hʋ ba aa basa Wɩɩsɩ teŋ tɩyaŋ nɛ nyɛ:
“Gyɩnaŋ, dɩ mamaa rɛ ko nɩɩ Wɩɩsɩ taal ma ta yaa faasɩŋ anɩɩ ma naabaala gyɩ aa yaa faasɩŋ a lɩɩ Wɩɩsɩ hal gɛɛ.
16 Kɩbeema rɛ gyɩ nɩɩ Wɩɩsɩ taal aŋ lɩɩ ʋ hal gɛɛ? Ba daa yaa nala hʋ Moosi gyɩ aa kaŋ lɩɩ Igyipiti paalʋʋ tɩyaŋ hʋ? 17 Kɩbeema nyuu tɩyaŋ nɛ Wɩɩsɩ baaŋ gyɩ sii bɩsɩ mɔllɩ balɩya gɛɛ? Ba aa rɛ yaa nala hʋ gyɩ aa bɩ tɩŋa ʋ nyʋwa, ʋ leŋ ba sʋba pogo hʋ tɩyaŋ. 18 Kɩbeema rɛ Wɩɩsɩ gyɩ ŋmɩyɛsɩ tɩya anɩɩ ba bɩ sɩ gyʋʋ lee hʋ ʋ fa aa sɩ leŋ dɩ ba gyʋʋ a na wiyese? Ba aa rɛ yaa nala hʋ gyɩ aa bɩ tɩŋa ʋ nyʋwa. 19 Á naa anɩɩ ba aa bɩ laa Wɩɩsɩ wɩya di rɛ tɩŋ ba bɩ wuwo gyʋʋ lee hʋ Wɩɩsɩ fa aa kyɛ dɩ ba gyʋʋ.
41 Wɩɩsɩ nyʋwa hʋ ʋ aa wee anɩɩ ʋ sɩ leŋ dɩ á ko ʋ lee á na wiyese hʋ, ʋ ha we doŋ nɛ. Ɛɛwɩya, ma leŋ dɩ á gyɩŋ tɩya á tɩɩ weliŋ, dɩ wiyese no ta ko buwo á kɩdɩgɩ buloŋ. 2 Beewɩya Wɩɩsɩ wɩweliye hʋ ba aa basɩ tɩya ma, ba gyɩ laa sɩya basɩ ba tɩya á naabaala mɛ rɛ, amɛ ba gyɩ aa bɩ laa di wɩya, wɩya hʋ gyɩ bɩ kaŋ tɔnɔ buloŋ tɩya ba. 3 Amɛ á nala hʋ aa laa wɩya hʋ di, ámaa rɛ naa Wɩɩsɩ wiyese hʋ anɩɩ Wɩɩsɩ aa basɩ gɛɛ. Ʋ baa,
“Ŋ gyɩ naa baaŋ nɛ, ɛɛ rɛ tɩŋ ŋ gyɩ ŋmɩyɛsɩ anɩɩ
ba bɩ sɩ maakyiye gyʋʋ lee hʋ ŋ fa aa sɩ leŋ dɩ ba na wiyese.”
Abee ʋ aa basɩ nyɛ buloŋ, ka á gyɩma anɩɩ ʋ yaa wɩɩ buloŋ teŋ nɛ a lɩɩ saŋa hʋ ʋ taa dʋnɩya buloŋ. 4 Wɩya hʋ ba aa basa Wɩɩsɩ teŋ tɩyaŋ a tile kyɛpɛɛ hʋ kyɛɛ rɛ nyɛ: Ba baa,
“Wɩɩsɩ kpaa kyɛyɛ badʋ rɛ a marɩ dʋnɩya teŋ, aŋ wiyesi kyɛpɛɛ hʋ kyɛɛ.”
5 Ʋ bɩl basɩ wiyese no tɩɩ wɩya rɛ Wɩɩsɩ teŋ logiŋ kɩdɩgɩ tɩyaŋ a baa,
“Ba bɩ sɩ maakyiye gyʋʋ lee hʋ ŋ fa aa sɩ leŋ dɩ ba na wiyese.”
6 Ɛɛ daga anɩɩ nala badɔmɔŋ nɛ sɩ na haŋ wiyese hʋ. Amɛ nala hʋ gyɩ aa laa sɩya nɩɩ Wɩɩsɩ wɩweliye hʋ, ba bɩ naa wiyese no beewɩya ba gyɩ bɩ tɩŋ wɩya hʋ ba aa nɩya. 7 Ɛɛ rɛ tɩŋ Wɩɩsɩ bɩl lɩɩ kyɛɛ kɩdɩgɩ a kɩ yɩrɩ ʋ Gyɩnaŋ. Ɛɛ hal tɩyaŋ ʋ gyɩ pɩɩsa rɛ weliŋ ka ʋ bɩl tɩŋ á naabaa Deviti tɩyaŋ a bɩl basɩ kyɛɛ no wɩya anɩɩ ba gyɩ aa laa sɩya basɩ Wɩɩsɩ Teŋ logiŋ kɩdɩgɩ tɩyaŋ gɛɛ a baa,
“Gyɩnaŋ, dɩ mamaa rɛ ko nɩɩ Wɩɩsɩ taal, ma ta yaa faasɩŋ”
8 Saŋa hʋ tɩyaŋ Gyoosʋwa gyɩ aa yaa Iziral tɩmma sɩlaal, ʋ gyɩ bɩ wuwo tɩya haŋ wiyese hʋ. Dɩ ʋ rɛ fa wuwo tɩya ba haŋ wiyese hʋ, Wɩɩsɩ fa bɩl bɩ sɩ basɩ wiyese kyɛɛ kɩdɩgɩ wɩya gɛɛ hal tɩyaŋ. 9 Nyɛ daga anɩɩ kyɛɛ kɩdɩgɩ rɛ we doŋ, Wɩɩsɩ nala aa sɩ wiyesi anɩɩ Wɩɩsɩ aa wiyese kyɛpɛɛ hʋ kyɛɛ gɛɛ. 10 Nal hʋ buloŋ Wɩɩsɩ aa sɩ leŋ ʋ na wiyese, dɩ ʋ tɩɩna ko tʋŋ tʋma teŋ ʋ sɩ wiyesi anɩɩ Wɩɩsɩ mɛ aa tʋŋ ʋ tʋma teŋ aŋ wiyesi gɛɛ.
11 Faafaa nala hʋ gyɩ aa bɩ tɩŋ ʋ nyʋwa wɩya, ba gyɩ bɩ naa wiyese no. Ɛɛwɩya, ma leŋ dɩ á kɛ we dee a kɩ tɩŋ ʋ nyʋwa dɩ wiyese no ta ko buwo ma mɛ. 12 Wɩɩsɩ wɩbii hʋ aa tɩya mɩɩbol lɛ. Ʋ kɩɩ gɛɛ anɩɩ kɩweyi, a kaŋ dee mɛ, a di kɩ te takoobii aa di nyʋʋkpara. Ʋ aa wuwo tɔbɔ gyʋʋ nihuwobiŋ nɛ anɩɩ takoobii a tuu mʋ pele ʋ tɩya liluŋii buloŋ, a wuwo gyɩŋ ʋ hakɩla wɩɩ buloŋ abee ʋ tɩbɩɩna buloŋ. 13 Dʋnɩya wɩɩ koo kɩŋ buloŋ tuwo a faŋa Wɩɩsɩ lee. Ʋ aa na ba buloŋ nɛ anɩɩ ba aa pɩŋ lɩgyalɩɩ tɩyaŋ penteeŋ. Ʋ rɛ á sɩ maakyiye daga á wɩyaalɩya buloŋ tɩya.
Yesu rɛ yaa á wɩɩkyʋwal-sɩlaala buloŋ nɩhɩyawʋ
14 Akuu á wɩɩkyʋwal sɩlaal Yesu aa yaa Wɩɩsɩ Biye, a bɩl yaa wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyasɩ buloŋ nɩhɩyawʋ wɩya, abee ʋ aa we Wɩɩsɩbee tɩyaŋ wɩya, ma leŋ dɩ á kaŋ wɩya hʋ á aa laa di weliŋ. 15 Á wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyawʋ hʋ kɛ yaa nal aa gyɩŋ wɩya hʋ buloŋ aa yaa á gyomo rɛ, a ŋmaŋ kɩ tɩya ma mɛ, beewɩya Sɩtaanɩ gyɩ kpaa wɩya no buloŋ magɩsɩ ʋ mɛ rɛ dɩ ʋ fa yaa wɩbɔŋ anɩɩ gɛɛ tɩɩ ʋ aa kɩ magɩsɩ ma, amɛ ʋ kɛ gyɩ bɩ maakyiye yaa wɩbɔŋ buloŋ. 16 Ɛɛ wɩya ma leŋ dɩ á tarɩ pele Wɩɩsɩ abee tɩdɩgɩ, beewɩya á gyɩma anɩɩ ʋ sɩ fá á sikii, aŋ leŋ dɩ á na ʋ kyiyeli saŋa hʋ buloŋ aa maga.
51 Wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyawʋ buloŋ, ba aa lɩɩ ʋ, ʋ nala tɩyaŋ nɛ, ʋ laa nala hʋ naasɩ sɩŋ Wɩɩsɩ wɩkanɩya tɩyaŋ a laa ba kɩna abee ba pʋsɩ kɩ sʋla Wɩɩsɩ, dɩ ʋ kpa ba wɩbɔmɔ kyɛ ba. 2 Ʋ aa gyɩŋ kaŋ nala hʋ aa bɩ gyɩma aŋ yaa wɩbɔmɔ a kɩ nyʋgɩsɩ Wɩɩsɩ ŋmanɩɩ tɩyaŋ nɛ, beewɩya ʋ tɩɩ mɛ kaŋ gyomo rɛ. 3 Ɛɛ rɛ tɩŋ ʋ aa yaa fɩlɩɩ dɩ ʋ lɩɩ wɩɩsʋlɩɩ ʋ tɩɩ wɩbɔmɔ wɩya, dɩ Wɩɩsɩ kpa ʋ wɩbɔmɔ kyɛ ʋ, a bɩl lɩɩ wɩɩsʋlɩɩ nala hʋ mɛ wɩbɔmɔ wɩya dɩ Wɩɩsɩ kpa ba wɩbɔmɔ mɛ kyɛ ba. 4 Nal buloŋ bɩ sɩ wuwo lɩɩ ʋ tɩɩ a yaa wɩɩkyʋwal sɩlaal. Wɩɩsɩ rɛ aa lɩɩ tɩɩna anɩɩ ʋ gyɩ aa lɩɩ Aarɔŋ gɛɛ. 5 Ɛɛ tɩɩ rɛ Krisita mɛ daa lɩɩ ʋ tɩɩ a yaa wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyawʋ. Amɛ Wɩɩsɩ rɛ lɩɩ ʋ a basɩ nyɛ tɩya ʋ: Ʋ baa,
“Ŋ biibaal lɛ yaa ɩ
mɩyaŋ nɛ yaa ɩ kuwo gyɩnaŋ”
6 Wɩɩsɩ teŋ logiŋ kɩdɩgɩ tɩyaŋ mɛ ʋ baa,
“Ɩ yaa wɩɩkyʋwal-sɩlaal lɛ a kaŋ kɩ mʋ deŋdeŋ anɩɩ
Mɛlkisedɛki fa aa yaa wɩɩkyʋwal sɩlaal gɛɛ.”
7 Saŋa hʋ Yesu gyɩ aa we ʋ mɩɩbol tɩyaŋ dʋnɩya no tɩyaŋ, ʋ gyɩ suri nyʋwa rɛ a kyʋwalɩ Wɩɩsɩ abee sɩnɩɩl a kpa ʋ wɩkyɛɛlɩya buloŋ biŋ ʋ sɩya, beewɩya Wɩɩsɩ rɛ yaa nal hʋ aa sɩ wuwo laa ʋ ta sʋʋ nosi tɩyaŋ. Yesu gyɩ tɩŋ Wɩɩsɩ rɛ abee sɩfɩyala ʋ wɩɩ buloŋ tɩyaŋ, ɛɛ rɛ tɩŋ Wɩɩsɩ gyɩ laa ʋ wɩɩsʋlɩɩ. 8 Yesu fa yaa Wɩɩsɩ Biye mɛ rɛ, amɛ abee gɛɛ buloŋ ʋ gyɩ naa tʋwara rɛ weliŋ, a tɩŋ tʋwara no tɩyaŋ a gʋnnɩ Wɩɩsɩ nyʋwa tɩŋɩɩ weliŋ. 9 Ʋ aa tɩŋ Wɩɩsɩ nyʋwa abee wɩtɩɩ a mʋ teŋ, ʋ rɛ mɩɩgɩ yaa ŋmanɩɩ hʋ nala hʋ buloŋ mɛ aa tɩŋ ʋ nyʋwa, aa sɩ tɩŋa a na laatayɩ hʋ aa bɩ kaŋ tenii. 10 Ɛɛ rɛ Wɩɩsɩ lɩɩ ʋ dɩ ʋ yaa wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyawʋ anɩɩ Mɛlkisedɛki gɛɛ.
Ma ta ko bɩla hal ma Wɩɩsɩ ŋmanɩɩ tɩŋɩɩ tɩyaŋ.
11 Á kaŋ wɩya yʋga rɛ á aa basɩ wɩɩ no lugo tɩyaŋ. Amɛ á bɩ gyɩŋ gɛɛ á aa sɩ basɩ wɩya hʋ dɩ ma wuwo nɩɩ ba memii, beewɩya ma wɩya memii gyɩmɩɩ hayɛ rɛ. 12 Ma aa nɩɩ Wɩɩsɩ wɩweliye hʋ, ʋ saŋa pɩɩsa rɛ a fa maga dɩ ma mɛ kɩ daga nala, amɛ ma ha hɔŋ kɩ kyɛ nal lɛ dɩ ʋ bɩl marɩ daga ma Wɩɩsɩ wɩya lipiilii wɩgʋnnɩya. Ʋ kɩɩ gɛɛ rɛ anɩɩ ma aa maga dɩ ma kɩ di kɩdiyoho ka ma ha hɔŋ kɩ kyɛ ɩl dɩ ma ɔsɩ. 13 Nal hʋ buloŋ aa ɔsɩ ɩl dʋŋ ha yaa biifɩla rɛ, a ha bɩ gyɩŋ wɩɩ hʋ aa yaa wɩwelii ko wɩbɔŋ Wɩɩsɩ sɩya tɩyaŋ. 14 Amɛ kɩdiyoho kɛ, nɩhɩyasɩ rɛ wuwo kɩ di ba beewɩya, akuu ba aa gyʋʋ wɩgyamaa tɩyaŋ saŋa buloŋ wɩya, ba wuwo gyɩŋ wɩɩ hʋ aa yaa wɩwelii koo wɩbɔŋ nɛ.
61 Ɛɛwɩya, ma leŋ dɩ á leŋ wɩya hʋ á aa gʋnna á Krisita laadii falɩŋ tɩyaŋ, ka dɩ á gyʋʋ wɩya hʋ nala hʋ laadii aa bɩra Krisita tɩyaŋ aa maga dɩ ba gyɩma. Ma ta leŋ dɩ á bɩl piili kɩ basɩ sʋʋkpʋŋ wɩbɔmɔ tɩyaŋ bɩrɩmɩ lɩɩ wɩya abee Wɩɩsɩ laadii wɩya. 2 Ma leŋ dɩ á leŋ wɩya hʋ á aa gʋnna wɩɩkyʋwalnɩɩ foyi lugo tɩyaŋ, abee gɛɛ ba aa kpa nosi dɔbɔ nala tɩyaŋ wɩya, abee sʋʋ tɩyaŋ mɩɩgɩ-siyi wɩya, abee Wɩɩsɩ aa sɩ di nihuwobisi sarɩya a kpa kyogisi tɩya badɔmɔŋ a kaŋ kɩ mʋ maakyiye buloŋ, aŋ kpa mɩɩbol aa bɩ kaŋ tenii mɛ a tɩya badɔmɔŋ. 3 Dɩ Wɩɩsɩ rɛ laa nyʋwa, á sɩ leŋ buŋbuŋ wɩya hʋ aŋ kɩ mʋ sɩya. 4 Dɩ Wɩɩsɩ rɛ suri nala sɩya ba wuwo gyɩma ʋ wɩya, a leŋ ba na ʋ bɔnyɛ mɛ, a bɩl leŋ ba kaŋ ʋ Wiyesi Welii hʋ mɛ, 5 a leŋ ba nɩɩ Wɩɩsɩ wɩya a gyɩŋ ʋ wɩya hʋ aa weliye maga gɛɛ a leŋ ba bɩl na Wɩɩsɩ Koro hʋ (aa sɩ ko) dee aa maga gɛɛ ba mɩɩbol tɩyaŋ lagɩlagɩ no, 6 dɩ nala no rɛ yaŋ gyɩŋ wɩya no buloŋ aŋ ko mɩɩgɩ kpa hal yɩya Wɩɩsɩ wɩweliye hʋ, wɩɩ buloŋ tuwo nal bɩl aa sɩ yaa dɩ ba bɩl mɩɩgɩ ko Wɩɩsɩ lee. Ba bɩl bɩ sɩ wuwo bɩrɩmɩ lɩɩ ba wɩbɔmɔ tɩyaŋ a mɩɩgɩ ko Wɩɩsɩ lee. Ʋ kɩɩ gɛɛ rɛ anɩɩ ba bɩl aa marɩ kpaasɩ Wɩɩsɩ Biye hʋ mal daagarɩɩ tɩyaŋ, a leŋ ʋ bɩl di hɩɩsɩ nala sɩya tɩyaŋ. 7 Wɩɩsɩ aa leŋ taŋha hʋ tɩyaŋ duwoŋ aa nɩɩ kɩ we weliye rɛ. Taŋha no aa lɩɩ kɩweliye aa kaŋ tɔnɔ rɛ a tɩya nala hʋ aa pala ʋ. 8 Amɛ dɩ ɔhɔ abee sɔsɩ dʋŋ nɛ ko mɩɩgɩ nyʋ taŋha hʋ tɩyaŋ, ɛɛ daga anɩɩ taŋha hʋ bɩl bɩ kaŋ tɔnɔ buloŋ. Amɛ dɩ ɩ ko bɩ gyɩma Wɩɩsɩ sɩ ŋmɩyɛsɩ we taŋha hʋ tɩyaŋ, a leŋ dɩ diŋ kpa ʋ di.
9 Á kyaŋkpɩyanama, abee á aa basɩ wɩya no buloŋ mɛ, ka á gyɩma anɩɩ ma we ŋmaŋwelii hʋ tɩyaŋ nɛ. Ma sɩ na kɩweliye hʋ buloŋ aa we laatayɩ ŋmanɩɩ no tɩyaŋ. 10 Wɩɩsɩ kaŋ wɩtɩɩ rɛ. Ʋ bɩ sɩ yeŋŋi tʋma hʋ ma aa tʋma tɩya ʋ abee kyori hʋ ma aa daga beel-ʋ, beewɩya ma kyiyele ma dɔŋtɩŋsɩ hʋ aa laa Yesu wɩya di rɛ aŋ ha kɩ kyiyeli ba abee gyɩnaŋ. 11 Á yaŋ kyo dɩ ma kɩdɩgɩ buloŋ kaŋ sɩfɩyasɩ no rɛ, a mʋ teŋ. Ɛɛ rɛ ma sɩ gyɩma weliŋ anɩɩ kɩna hʋ wɩya ma aa yɩyɛlɩ, ma kɔnɩ sɩ na ba. 12 Á bee kyɛ dɩ ma kɩdɩgɩ buloŋ ko mɩɩgɩ kaŋ teŋwɩɩ. Á aa kyɛ dɩ ma kɩ tɩŋ nala hʋ aa kaŋ mala ba Wɩɩsɩ laadii tɩyaŋ naabʋʋsɩ rɛ. Nala no aa sɩŋ wɩya hʋ ba aa laa di tɩyaŋ nɛ abee kenyiri, a ko mʋ na kɩna hʋ Wɩɩsɩ aa wee nyʋwa dɩ ʋ sɩ tɩya ba.
Wɩya hʋ Wɩɩsɩ aa wee nyʋwa dɩ ʋ sɩ yaa, ʋ kɔnɩ aa yaa ba rɛ
13 Saŋa hʋ Wɩɩsɩ gyɩ aa wee nyʋwa tɩya Abɩraham, ʋ gyɩ ŋmɩyɛsa rɛ anɩɩ ʋ sɩ yaa wɩya hʋ buloŋ ʋ baa dɩ ʋ sɩ yaa. Nal buloŋ tuwo a te Wɩɩsɩ, ɛɛ rɛ tɩŋ ʋ gyɩ kpa ʋ tɩɩ feŋ a ŋmɩyɛsɩ. 14 Ʋ gyɩ ŋmɩyɛsa rɛ a baa, “Wɩtɩɩ, ŋ sɩ pɛ ɩ tɩyaŋ a leŋ dɩ ɩ doho nala wala yʋga.” 15 Ɛɛ rɛ Abɩraham gyɩ gyegili bee kenyiri a ko mʋ na wɩɩ hʋ Wɩɩsɩ fa aa wee nyʋwa dɩ ʋ sɩ yaa tɩya ʋ. 16 Dɩ nihuwobiŋ nɛ aa kyɛ dɩ ʋ daga anɩɩ wɩtɩɩ rɛ ʋ kɩ basɩ ʋ aa ŋmɩyɛsɩ nal aa te ʋ rɛ. Dɩ ʋ rɛ ko ŋmɩyɛsɩ gɛɛ, nyʋʋtaaduwo buloŋ aa teŋ doŋ nɛ. 17 Wɩɩsɩ fa aa kyɛ dɩ nala hʋ aa sɩ na kɩna hʋ wɩya ʋ aa wee nyʋwa tɩya ba kyaasɩ gyɩma rɛ anɩɩ wɩɩ hʋ ʋ aa basa, ʋ bɩ sɩ maakyiye mɩɩgɩ hal. Ɛɛ rɛ tɩŋ ʋ we nyʋwa hʋ tɩya ba, aŋ ha ŋmɩyɛsɩ dɔbɔ. 18 Wɩɩsɩ aa wee nyʋwa aŋ bɩl ŋmɩyɛsɩ pɛ, ʋ bɩ sɩ maakyiye kaŋ wɩya no balɩya kɩdɩgɩ buloŋ bɩrɩmɩ, beewɩya Wɩɩsɩ bee nyɩya wɩya. Ɛɛwɩya, á nala hʋ aa fáá gyʋʋ Wɩɩsɩ ʋ kɩ deŋ á nyuu, nyɛ leŋ á tenni polli rɛ á marɩ kaŋ bayɩyɛla hʋ Wɩɩsɩ aa kpaa tɩya ma weliŋ. 19 Bayɩyɛla no á aa kana rɛ kaŋ á mɩɩbolo sɩgɩ weliŋ. Ʋ rɛ leŋ á wuwo gyʋʋ Wɩɩsɩ liweelii, lee hʋ patɩɩsɩbal hʋ fa aa boro, nɩwaasɩma bee gyʋʋ doŋ hʋ. 20 Yesu ko yaa wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyawʋ rɛ a kaŋ kɩ mʋ deŋdeŋ, anɩɩ Mɛlkisedɛki fa aa yaa wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyawʋ a kaŋ kɩ mʋ deŋdeŋ gɛɛ. Yesu laa sɩya gyʋʋ Wɩɩsɩ liweelii hʋ rɛ á wɩya, dɩ á mɛ wuwo tɩŋa ʋ hal a gyʋʋ doŋ.
7Wɩɩkyʋwal sɩlaal hʋ ba aa yɩrɩ Mɛlkisedɛki
1 Mɛlkisedɛki no gyɩ yaa tɔɔ kɩdɩgɩ ba aa yɩrɩ Salɛm kuwori rɛ, aŋ fa pɛ yaa Gyoribaŋa Bakɔɔ Wɩɩsɩ nala wɩɩkyʋwal sɩlaal mɛ. Saŋa kɩdɩgɩ, Mɛlkisedɛki gyɩ kyeŋ Abɩraham nɛ dɩ ʋ mʋʋ yuwo yuwo di taŋhasɩ badɔmɔŋ kuworo aŋ mɩɩgɩ kɩ ko. Ɛɛ rɛ ʋ sʋla Wɩɩsɩ tɩya Abɩraham. 2 Doŋ nɛ Abɩraham kaŋ kɩna hʋ buloŋ ʋ aa yuwo laa yuwo hʋ tɩyaŋ kpaa leye fi, a kpa lɩdɩgɩ tɩya ʋ. Mɛlkisedɛki feŋ hʋ memii rɛ yaa kuwori hʋ aa kaŋ tɩpʋlʋŋ Wɩɩsɩ sɩya tɩyaŋ. Ʋ bɩl aa yaa Salɛm kuwori hʋ mɛ, ʋ feŋ hʋ memii rɛ yaa kuwori hʋ aa leŋ fɩyɛlʋʋ we ʋ paalʋʋ tɩyaŋ. 3 Nal buloŋ fa bɩ gyɩŋ Mɛlkisedɛki kuwo koo ʋ naa. Nal buloŋ mɛ fa bɩ gyɩŋ ʋ doho aa lɩɩ doŋ. Nal buloŋ bɩ gyɩŋ saŋa hʋ ba aa lʋla ʋ, koo saŋa hʋ ʋ aa sʋba. Ʋ kɩɩ Wɩɩsɩ Biye hʋ rɛ, beewɩya ʋ mɛ yaa wɩɩkyʋwal sɩlaal lɛ a kaŋ kɩ mʋ deŋdeŋ.
4 Ma bɩ naa anɩɩ ʋ fa yaa nɩbal lɛ koo? Á naabaa Abɩraham tɩɩ aa yaa nɩbal á lee gyɩ aa lɩɩ yuwo hʋ ko kyeme ʋ, ʋ gyɩ kaŋ ʋ kɩna buloŋ kpaa leye fi rɛ, a kpa lɩdɩgɩ tɩya ʋ. 5 Levi doho nala hʋ aa yaa Iziral tɩmma wɩɩkyʋwal sɩlaala, Wɩɩsɩ mɩra daga anɩɩ Iziral tɩɩna kɩdɩgɩ buloŋ kaŋ ʋ kɩna kpaa leye fi rɛ, a kpa lɩdɩgɩ tɩya ba. Amɛ á gyɩma anɩɩ Levi doho nala hʋ abee Iziral tɩmma nɩkaalɩya hʋ buloŋ yaa Abɩraham doho nala rɛ, ka Wɩɩsɩ ha basɩ gɛɛ. 6 Mɛlkisedɛki fa bɩ yaa Levi doho nal, aŋ laa kpaal hʋ Abɩraham, nal hʋ Wɩɩsɩ fa aa wee nyʋwa tɩya lee, aŋ sʋla Wɩɩsɩ tɩya ʋ. 7 Nal buloŋ gyɩma rɛ anɩɩ nɩbal lɛ aa sʋla Wɩɩsɩ tɩya nɩbiye. 8 Levi doho nala hʋ aa laa kpaal leye fi lɩdɩgɩ no, ba kɛ yaa nala aa sʋʋ rɛ. Amɛ Mɛlkisedɛki aa laa kpaal hʋ Abɩraham lee, ʋ kɛ bɩ yaa nal hʋ aa sʋʋ. Ba basɩ gɛɛ Wɩɩsɩ teŋ tɩyaŋ nɛ anɩɩ ʋ ha we ʋ mɩɩbol tɩyaŋ nɛ abee gyɩnaŋ. 9 Saŋa hʋ Levi naabaa Abɩraham gyɩ aa kyeŋ Mɛlkisedɛki a kaŋ ʋ kɩna kpaa leye fi a lɩɩ lɩdɩgɩ tɩya ʋ gɛɛ, dɩ ba ha gyɩ bɩ lʋl Levi, ʋ kɩɩ nɩɩ ʋ ha gyɩ we Abɩraham teŋ tɩyaŋ nɛ gɛɛ. Lagɩlagɩ no, ʋ doho nala rɛ aa laa kpaal leye fi lɩdɩgɩ hʋ ba nala lee. Amɛ Abɩraham gyɩ aa lɩɩ kɩna hʋ tɩya Mɛlkisedɛki gɛɛ, á sɩ wuwo baa dɩ Levi mɛ gyɩ lɩɩ kɩna tɩya Mɛlkisedɛki rɛ gɛɛ, beewɩya Levi yaa Abɩraham doho nal lɛ.
11 Saŋa hʋ Wɩɩsɩ gyɩ aa kpaa ʋ mɩrɩsɩ hʋ tɩya Moosi, ʋ gyɩ lɩɩ Levi doho nala rɛ dɩ ba yaa Iziral tɩmma wɩɩkyʋwal sɩlaala a laa ba wɩɩsʋllɩ-kɩna sʋla Wɩɩsɩ kɩ tɩya ba anɩɩ mɩrɩsɩ hʋ fa aa daga gɛɛ. Dɩ Levi doho nala hʋ rɛ fa wuwo tʋŋ ba tʋma dɩ ba su anɩɩ Wɩɩsɩ aa kyɛ gɛɛ, ɛɛ kɛ ʋ fa bɩl bɩ maga dɩ nɩdɩma aa kɩɩ Mɛlkisedɛki ko a yaa Iziral tɩmma wɩɩkyʋwal sɩlaal. Amɛ Wɩɩsɩ baa dɩ nal kɩdɩgɩ aa bɩ lɩɩ Aarɔŋ doho tɩyaŋ sɩ ko a yaa ʋ nala wɩɩkyʋwal sɩlaal. 12 Dɩ nɩdɩma aa bɩ lɩɩ Levi doho nala tɩyaŋ nɛ mɩɩgɩ ko yaa wɩɩkyʋwal sɩlaal, ɛɛ daga anɩɩ mɩrɩsɩ hʋ aa daga anɩɩ Levi doho nala dʋŋ nɛ sɩ wuwo yaa wɩɩkyʋwal sɩlaala hʋ mɛ maga ba bɩrɩmɩ rɛ. 13 Wɩya no buloŋ, á Tɩɩna Krisita wɩya rɛ ba kɩ basɩ gɛɛ, beewɩya ʋ bɩ lɩɩ Levi doho nala tɩyaŋ. Ʋ doho nala mɛ we ba dʋŋ nɛ, ba kɩdɩgɩ buloŋ ha gyɩ bɩ maakyiye yaa Iziral tɩmma wɩɩkyʋwal sɩlaal aŋka. 14 Nal buloŋ gyɩma anɩɩ ʋ lɩɩ Gyuda doho nala tɩyaŋ nɛ. Moosi gyɩ aa daga nala hʋ aa sɩ yaa Iziral tɩmma wɩɩkyʋwal sɩlaala, ʋ gyɩ bɩ daga Gyuda doho nala pɛ.
Yesu yaa Gyuuma wɩɩkyʋwal sɩlaal lɛ anɩɩ Mɛlkisedɛki
15 Nyɛ kɛ wɩya hʋ á aa basɩ marɩ kyaanɩ tɩya ma rɛ, beewɩya nɩdɩma rɛ ko, a yaa wɩɩkyʋwal sɩlaal anɩɩ Mɛlkisedɛki aa yaa gɛɛ. 16 Ɛɛ tɩɩna aa ko yaa wɩɩkyʋwal sɩlaal, ʋ bɩ kɩɩ nɩɩ ʋ doho wɩɩ rɛ. Amɛ ɛɛ dee lɩɩ ʋ mɩɩbol aa bɩ kaŋ tenii dee tɩyaŋ nɛ. 17 Wɩɩsɩ Teŋ tɩyaŋ, Wɩɩsɩ basɩ tɩya ʋ rɛ a baa, “Ɩ sɩ yaa wɩɩkyʋwal sɩlaal a kaŋ kɩ mʋ deŋdeŋ anɩɩ Mɛlkisedɛki gɛɛ.” 18 Lagɩlagɩ no, á kpaa mɩrɩbɩnɩya hʋ Moosi aa bine ta rɛ, beewɩya ba bɩl bɩ kaŋ tɔnɔ koo yohuŋ buloŋ. 19 Beewɩya mɩrɩsɩ hʋ Moosi fa aa bine bɩ wuwo leŋ nal buloŋ bɩl yaa tɩpʋlʋŋ tɩɩna anɩɩ Wɩɩsɩ gyɩ aa buŋ marɩ ʋ, ʋ kɩɩ gɛɛ. Amɛ lagɩlagɩ no, Wɩɩsɩ tɩya ma bayɩyɛl-falɩɩ aa kpɩya rɛ, bayɩyɛla no leŋ á kpaga Wɩɩsɩ.
20 Wɩɩsɩ aa lɩɩ Yesu Krisita ʋ yaa wɩɩkyʋwal sɩlaal, ʋ ŋmɩyɛsa pɛ rɛ. Amɛ dɩ ba fa ko lɩɩ Iziral tɩmma wɩɩkyʋwal sɩlaala, Wɩɩsɩ aa bɩ ŋmɩyɛsa kɩ pɛ. 21 Á Tɩɩna Wɩɩsɩ aa lɩɩ Yesu dɩ ʋ yaa wɩɩkyʋwal sɩlaal, ʋ ŋmɩyɛsa rɛ a basɩ tɩya ʋ a baa, “Ŋ ŋmɩyɛsa rɛ, ŋ bɩ sɩ maakyiye bɩrɩmɩ ŋ hakɩla, ‘Ɩ sɩ yaa wɩɩkyʋwal sɩlaal a kaŋ kɩ mʋ deŋdeŋ.”’ 22 Ŋmɩyɛsʋʋ no Wɩɩsɩ aa ŋmɩyɛsɩ pɛ nyʋwa hʋ ʋ aa tɩŋ Yesu tɩyaŋ we wɩya ɛɛ daga anɩɩ nyʋwa no rɛ kpɩya nyʋwa hʋ ʋ gyɩ aa tɩŋ Moosi tɩyaŋ a we. Yesu tɩyaŋ nɛ nyʋʋfalɩɩ no wɩɩ buloŋ sɩ na yayɩ.
23 Faafaa wɩɩkyʋwal sɩlaala hʋ gyɩ yaa nɩgyamaa rɛ, beewɩya ba gyɩ aa sʋʋ rɛ. Ba gyɩ aa sʋʋ hʋ wɩya, ba kɩdɩgɩ buloŋ gyɩ bɩ wuwo tʋŋ tʋma hʋ kɩ mʋ deŋdeŋ. 24 Amɛ Yesu kɛ aa yaa nal aa we doŋ kɩ mʋ deŋdeŋ wɩya, ʋ yaa wɩɩkyʋwal sɩlaal mɛ rɛ a kaŋ kɩ mʋ deŋdeŋ. 25 Ɛɛwɩya, nala hʋ aa tɩŋa ʋ tɩyaŋ a ko Wɩɩsɩ lee, ʋ aa wuwo laa ba ta rɛ lagɩlagɩ no abee maakyiye buloŋ, beewɩya ʋ we doŋ nɛ saŋa buloŋ, a sʋla Wɩɩsɩ kɩ tɩya ba.
26 Yesu aa yaa á wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyawʋ wɩya, ʋ wuwo yaa á wɩkyɛɛlɩya buloŋ kɩ tɩya ma rɛ. Yesu yaa tɩpʋlʋŋ tɩɩna rɛ, a bɩ kaŋ wɩkyogii koo wɩbɔŋ buloŋ. Wɩɩsɩ kana ʋ porigi wɩbɔŋyaala tɩyaŋ nɛ, a kana ʋ gyɩŋ Wɩɩsɩbee, a leŋ ʋ yaa nɩbal doŋ. 27 Yesu bɩ kɩɩ Gyuuma wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyasɩ hʋ. Nala no gyɩ aa kpʋ pʋsɩ kɩ sʋla Wɩɩsɩ rɛ kyɛɛ kɛ buloŋ. Ʋ gyɩ yaa fɩlɩɩ rɛ dɩ ba kpʋ pʋsɩ sʋla Wɩɩsɩ ba tɩɩ wɩbɔmɔ wɩya aŋ bɩl kpʋ badɔmɔŋ mɛ nala hʋ wɩbɔmɔ wɩya kyɛɛ bee ʋ nyʋwa buloŋ. Amɛ ʋ bɩ yaa falɩɩ dɩ Yesu kɛ yaa gɛɛ. Ʋ kɛ gyɩ kpaa ʋ tɩɩ rɛ a sʋla Wɩɩsɩ dɩgɩ dʋŋ ʋ nala wɩya. 28 Nala hʋ ba gyɩ aa tɩŋ Moosi mɩrɩsɩ hʋ tɩyaŋ a lɩɩ ba yaa wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyasɩ, ba gyɩ kaŋ ba gyomo rɛ. Amɛ Moosi mɩrɩsɩ hʋ binii hal tɩyaŋ, Wɩɩsɩ bɩl mɩɩgɩ we nyʋwa rɛ, a ŋmɩyɛsɩ pɛ mɛ, a lɩɩ ʋ Biye dɩ ʋ yaa wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyawʋ. Wɩɩsɩ leŋ ʋ biye no kɛ yaa nal aa bɩ kaŋ wɩbɔŋ koo gyoŋ buloŋ nɛ, a kaŋ kɩ mʋ maakyiye buloŋ.
8Yesu rɛ yaa á wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyawʋ
1 Wɩya hʋ buloŋ á aa basɩ ba wɩnyuu rɛ nyɛ. Á kaŋ wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyawʋ rɛ, ʋ we wɩɩsɩbee tɩyaŋ, a hɔŋ Gyoribaŋa Bakɔɔ Wɩɩsɩ kuworikpasa hʋ noduu logiŋ. 2 Ʋ yaa wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyawʋ rɛ Wɩɩsɩ Liwelii hʋ tɩyaŋ. Doŋ nɛ yaa wɩɩkyʋwaldɩya tɩɩ, beewɩya nihuwobiŋ daa saa ʋ. Á Tɩɩna Wɩɩsɩ tɩɩ rɛ saa ʋ. 3 Ba aa lɩɩ wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyawʋ buloŋ dɩ ʋ laa nala kɩna abee ba pʋsɩ sʋla Wɩɩsɩ kɩ tɩya ba rɛ. Ɛɛwɩya, ʋ maga dɩ á wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyawʋ no mɛ kpa kɩŋ nɛ a sʋla Wɩɩsɩ. 4 Dɩ ʋ rɛ fa we dʋnɩya tɩyaŋ, ʋ fa bɩ sɩ yaa wɩɩkyʋwal sɩlaal, beewɩya nala we dʋnɩya tɩyaŋ a yaa wɩɩkyʋwal sɩlaala, a laa nala kɩna kɩ sʋla Wɩɩsɩ anɩɩ Wɩɩsɩ mɩrɩsɩ hʋ Moosi aa bine aa daga gɛɛ. 5 Wɩɩkyʋwal sɩlaala tʋma hʋ ba aa tʋŋ dʋnɩya no tɩyaŋ, wɩya hʋ aa yaa wɩɩsɩbee tɩyaŋ nɛ ba kyesi kɩ yaa, amɛ wɩya hʋ tɩɩ daa, ɛɛ tɩɩ rɛ ba gyɩ kɩɩ Moosi mɛ tɩyaŋ. Saŋa hʋ ʋ gyɩ aa kyɛ dɩ ʋ saa Wɩɩsɩ dɩya hʋ, Wɩɩsɩ gyɩ basɩ tɩya ʋ rɛ a baa, “Fɩyɛlɩ sɩya weliŋ aŋ saa dɩya hʋ dɩ ʋ kɩɩ kɩŋ hʋ ŋ aa daga ɩ dogimo hʋ nyuu tɩyaŋ.” 6 Tʋma hʋ Krisita aa tʋŋ nɛ kaŋ yohuŋ a te tʋma hʋ faafaa wɩɩkyʋwal sɩlaala hʋ gyɩ aa tʋŋ, anɩɩ nyʋʋfalɩɩ hʋ Wɩɩsɩ aa tɩŋa ʋ tɩyaŋ we tɩya ʋ nala mɛ aa kpɩya faafaa nyʋwa hʋ gɛɛ. Beewɩya, wɩya hʋ Wɩɩsɩ aa wee nyʋʋfalɩɩ no tɩyaŋ a baa ʋ sɩ yaa, ba aa rɛ kpɩya wɩya hʋ ʋ gyɩ aa baa dɩ ʋ sɩ yaa nyʋʋbɩnɩɩ hʋ tɩyaŋ. 7 Dɩ laasɩya nyʋwa hʋ Wɩɩsɩ aa wee tɩya ʋ nala hʋ fa bɩ kaŋ gyoŋ buloŋ, ʋ fa bɩl bɩ sɩ we nyʋʋfalɩɩ tɩya ba.
8 Amɛ ʋ naa anɩɩ laasɩya nyʋwa hʋ bɩ leŋ ʋ nala wuwo yaa niweliye hʋ ʋ aa kyɛ, ɛɛ rɛ tɩŋ ʋ basɩ ba wɩya aŋ baa,
“Saŋa kɩdɩgɩ sɩ pele dɩ ŋ bɩl we nyʋʋfalɩɩ tɩya ŋ nala Iziral tɩmma abee Gyuda doho nala.
9 Nyʋʋfalɩɩ no bɩ sɩ kɩɩ laasɩya nyʋwa hʋ ŋ gyɩ aa wee tɩya ba naabaala
saŋa hʋ ŋ gyɩ aa kaŋ ba lɩɩ Igyipiti paalʋʋ tɩyaŋ.
Ba gyɩ bɩ tɩŋ wɩya hʋ ŋ aa biŋ tɩya ba ŋ beel-ba nyʋwa hʋ tɩyaŋ,
ɛɛ rɛ tɩŋ ŋ gyɩ kpa hal yɩya ba.
10 Nyɛ kɛ, nyʋʋfalɩɩ hʋ ŋ aa sɩ maakyiye we tɩya Iziral tɩmma, nyɛ rɛ ʋ sɩ kɩɩ:
Ŋ sɩ leŋ dɩ ba gyɩŋ ŋ nyʋwa wɩya weliŋ, a kpa we ba nyuni
abee ba tɩsɩ buloŋ tɩyaŋ.
Ɛɛ rɛ ŋ sɩ yaa ba Wɩɩsɩ,
dɩ ba mɛ yaa ŋ nala.
11 Saŋa no tɩyaŋ, nal buloŋ bɩl bɩ sɩ daga ʋ dɔŋtɩɩna
koo ʋ naabiye gɛɛ ʋ aa sɩ yaa a gyɩma ŋ.
Beewɩya, nal nal buloŋ nɛ sɩ gyɩma ŋ,
biibiisi abee nɩhɩyasɩ buloŋ.
12 Ŋ sɩ kpa ba wɩbɔmɔ kyɛ ba.
Ŋ bɩl bɩ sɩ kɩ liisi wɩya hʋ ba aa yaa kyogi ŋ.”
13 Wɩɩsɩ aa basɩ nyʋʋfalɩɩ hʋ wɩya gɛɛ, ʋ daga anɩɩ laasɩya nyʋwa hʋ kɛ bɩrɩmɩ kɩbɩnɩɩ rɛ gɛɛ. Kɩŋ buloŋ yaŋ aa bɩnɩya, a kyogi, ʋ kpatayɩ rɛ kpaga.
9Yesu rɛ yaa á wɩɩkyʋwal sɩlaal wɩɩsɩbee tɩyaŋ
1 Faafaa nyʋwa hʋ Wɩɩsɩ gyɩ aa wee tɩya ʋ nala tɩyaŋ, ʋ gyɩ daga ŋmaŋsɩ hʋ ba aa sɩ tɩŋa a kɩ kyʋwalɩ ʋ rɛ, abee lee hʋ mɛ ba aa sɩ kɩ kyʋwalɩ ʋ taŋha nyuu tɩyaŋ daha. 2 Ba gyɩ saa wɩɩkyʋwaldɩya rɛ a kaŋ bori dɩɩsɩ balɩya. Ba gyɩ aa yɩrɩ laasɩya lee hʋ ɩ aa mʋ gyʋʋ Dɩɩwelii rɛ. Doŋ nɛ fɩŋtɩŋdaaŋ hʋ abee teebʋl hʋ abee paanʋʋ hʋ ba aa kpa kɩ tɩya Wɩɩsɩ gyɩ we. 3 Dɩɩsɩya hʋ mɛ ba gyɩ aa kaŋ patɩɩsa bori hʋ mɛ gyɩ feŋ nɛ Dɩɩweliye buloŋ Dɩɩwelii. 4 Dɩɩsɩya no tɩyaŋ nɛ salma kogu hʋ tɩyaŋ ba gyɩ aa nyɔgɔ wɩsɩnaaŋ sʋwala aa sʋma a kɩ tɩya Wɩɩsɩ hʋ gyɩ sɩŋ. Daga hʋ aa yaa Wɩɩsɩ bee ʋ nala nyʋʋfalɩɩ hʋ magɩl mɛ gyɩ sɩŋ doŋ nɛ. Ba gyɩ kpaa salma rɛ a waalɩ tɔ daga no buloŋ. Salma viibiye hʋ gyɩ we daga no tɩyaŋ. Viibiye no tɩyaŋ nɛ ba gyɩ kpa paanʋʋ hʋ gyɩ aa lɩɩ wɩɩsɩbee ko tuu a we. Aarɔŋ daatɩgɩɩ hʋ gyɩ aa tɔsɔ mɛ fa we daga hʋ tɩyaŋ. Bʋtala hʋ balɩya tɩyaŋ Wɩɩsɩ fa aa sabɩ ʋ mɩrɩsɩ we mɛ fa we daga hʋ tɩyaŋ nɛ. 5 Daga hʋ nyuu tɩyaŋ, ba gyɩ mɔɔ kɩna balɩya aa kɩɩ malɩkasɩ rɛ a sɩgɩ doŋ. Kɩna no rɛ gyɩ daga anɩɩ Wɩɩsɩ we lee hʋ tɩyaŋ nɛ. Ba gyɩ kaŋ ba kɩŋkanɩya rɛ a gyarɩ tɔ lee hʋ Wɩɩsɩ gyɩ aa kpa nala hʋ wɩbɔmɔ kɩ kyɛ ba. (Doŋ nɛ yaa lee hʋ aa we kɩmɔɔlɩya hʋ ba aa mɔɔ tʋtʋʋ). Amɛ lagɩlagɩ no, á bɩ sɩ wuwo basɩ wɩya no mʋ sɩya yʋga.
6 Nyɛ rɛ ba gyɩ sɩgɩ wɩɩkyʋwaldɩya hʋ tɩya kɩna buloŋ. Wɩɩkyʋwal sɩlaala hʋ aa villi Laasɩya dɩya hʋ rɛ a kɩ tʋŋ ba tʋma. 7 Amɛ wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyawʋ hʋ dʋŋ nɛ gyɩ maga dɩ ʋ gyʋʋ sɩya dɩya hʋ. Ʋ mɛ gba, dɩgɩ dʋŋ nɛ ʋ aa gyʋʋ doŋ bɩna buloŋ. Ʋ aa kaŋ kyal lɛ gyʋʋ sʋla Wɩɩsɩ, ʋ tɩɩ wɩbɔmɔ abee nala hʋ buloŋ wɩbɔmɔ ba aa yaa aŋ bɩ gyɩma wɩya. 8 Wɩya no buloŋ tɩyaŋ, Wɩɩsɩ Wiyesi Welii hʋ kyaasa daga anɩɩ ŋmanɩɩ hʋ ba aa tɩŋ kɩ gyʋʋ Dɩɩweliye buloŋ Dɩɩweliye hʋ ha bɩ suro, beewɩya laasɩya wɩɩkyʋwaldɩya hʋ ha we doŋ nɛ. 9 Wɩya no buloŋ yaa wɩya á aa sɩ wuwo kpa á gyɩnaŋ dʋnɩya no mʋ magɩsɩ rɛ. Ba daga anɩɩ kɩna hʋ abee pʋsɩ hʋ nala aa kpa kɩ sʋla Wɩɩsɩ, ba bɩ sɩ wuwo leŋ dɩ nala hʋ aa lɩɩ wɩɩsʋlɩɩ hʋ tɩsɩ pʋllɩ, dɩ ba bɩ kaŋ wɩbɔŋ buloŋ Wɩɩsɩ sɩya tɩyaŋ. 10 Beewɩya, kɩdiiliye abee kɩnyʋwalɩya abee bisiŋ pɩɩsɩɩ ŋmaŋsɩ dʋŋ nɛ wɩya no kɩ daga. Wɩya no buloŋ yaa wɩya hʋ á aa kaŋ á nosi abee á sɩya dʋŋ kɩ yaa rɛ. Ba sɩ we doŋ a mʋ pele saŋa hʋ Wɩɩsɩ bɩl aa sɩ biŋ wɩfalɩya.
11 Amɛ lagɩlagɩ no, Krisita yaa wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyawʋ rɛ. Wɩɩ hʋ ʋ aa kaŋ ko, ʋ rɛ weliye a te faafaa wɩya hʋ. Wɩɩkyʋwaldɩya hʋ tɩyaŋ mɛ ʋ aa tʋŋ ʋ tʋma, doŋ nɛ yaa lɩbal, a bɩ kaŋ bisiŋ, a weliye mɛ a te laa sɩya kɩŋ hʋ. Ʋ bɩ yaa wɩɩkyʋwaldɩya nihuwobisi aa saa. Ɛɛ daga anɩɩ ʋ paalɩ bɩ yaa dʋnɩya no kɩŋ. 12 Saŋa hʋ Krisita aa gyʋʋ wɩɩkyʋwaldɩya hʋ, ʋ gyɩ mʋʋ gyʋʋ dɩɩsɩya hʋ rɛ dɩgɩ dʋŋ. Bʋʋna koo nɔbolli kyal daa ʋ gyɩ kaŋ gyʋʋ sʋla Wɩɩsɩ. Amɛ ʋ tɩɩ kyal lɛ ʋ gyɩ kaŋ gyʋʋ tuŋ á wɩbɔmɔ kyɩŋ, a laa ma ta a kaŋ kɩ mʋ maakyiye buloŋ. 13 Faafaa hʋ tɩyaŋ, dɩ nal lɛ fa ko yaa wɩbɔŋ koo bisiŋ wɩɩ, ba aa kpa bʋʋŋ abee nɔboliye kyal lɛ a pɛ nɔpɛbiye ba aa fise tʋwɔl tɩyaŋ a mɩsɩ tɩɩna, a pɩɩsɩ ʋ wɩbɔmɔ koo ʋ bisiŋ ta. 14 Dɩ wɩya no yayɩ rɛ wuwo pɩɩsɩ nala bisiŋ kɩ ta, ɛɛ daga anɩɩ Krisita kyal kɛ rɛ yaŋ sɩ wuwo pɩɩsɩ nala bisiŋ ta a te bʋʋna koo nʋsɩ kyal. Beewɩya Krisita fa bɩ kaŋ bisiŋ buloŋ. Wɩɩsɩ Wiyesi Welii hʋ aa we doŋ maakyiye buloŋ dee tɩyaŋ, ʋ kpaa ʋ tɩɩ mɩɩbol lɛ a sʋla Wɩɩsɩ á wɩya. Ʋ kyal hʋ rɛ sɩ wuwo sasɩ ŋmaŋtɔɔnɩ tɩŋɩɩ ta á hakɩllɩ tɩyaŋ, aŋ leŋ dɩ á wuwo kɩ tɩŋ Wɩɩsɩ hʋ aa weye.
15 Wɩɩ no wɩya, Krisita tɩyaŋ nɛ Wɩɩsɩ tɩŋa a we nyʋʋfalɩɩ a tɩya ʋ nala. Wɩɩsɩ yaa gɛɛ rɛ dɩ nala hʋ buloŋ ʋ aa yɩra wuwo na kɩna hʋ ʋ aa baa ʋ sɩ kpa tɩya ba Wɩɩsɩbee tɩyaŋ. Kɩna no sɩ we doŋ a kaŋ kɩ mʋ maakyiye buloŋ. Wɩya no buloŋ aa wuwo ba yaa rɛ, beewɩya lagɩlagɩ no, Krisita sʋba rɛ a laa nihuwobisi wɩbɔmɔ ta, wɩbɔmɔ ba aa yaa saŋa hʋ ba fa aa tɩŋ laasɩya nyʋwa hʋ Wɩɩsɩ aa wee tɩya ʋ nala tɩyaŋ. 16 Dɩ ɩ ko baa dɩ nal kyaŋ nɛ ɩ di, ɛɛ daga anɩɩ tɩɩna sʋba rɛ, beewɩya dɩ nal bɩ sʋba, ɩ bɩ sɩ wuwo di ʋ kyaŋ. 17 Dɩ kɩŋ tɩɩna rɛ weye, nal hʋ ʋ aa baa ʋ sɩ di ʋ kyaŋ bɩ sɩ wuwo di kyaŋ hʋ, see dɩ kɩŋ hʋ tɩɩna sʋba. 18 Ɛɛ rɛ tɩŋ Wɩɩsɩ gyɩ kpa kyal a we laasɩya nyʋwa hʋ mɛ. 19 Wɩya hʋ buloŋ Wɩɩsɩ aa kyɛ dɩ ʋ nala kɩ tɩŋa, ba aa rɛ Moosi gyɩ laa sɩya heeli basɩ tɩya nala hʋ Mɩrɩsɩ hʋ ʋ aa saba tɩyaŋ. Ɛɛ hal tɩyaŋ ʋ yaŋ kpa nʋsɩ abee bʋʋna kyal, a guwosi nɩɩ tɩyaŋ, aŋ kpa paaponni bee pʋŋfɩyɛsɩ ba aa kaŋ vʋwa pɛ dɔmɔŋ, a yuu kyal hʋ, a mɩsɩ nala hʋ buloŋ abee teŋ hʋ tɩyaŋ ʋ aa sabɩ mɩrɩsɩ hʋ we. 20 Aŋ basɩ tɩya nala hʋ a baa, “Kyal no rɛ Wɩɩsɩ kpa we nyʋwa hʋ ʋ aa biŋ tɩya ma dɩ ma kɩ tɩŋa.” 21 Ɛɛ rɛ ka Moosi bɩl yaa kyal hʋ a mɩsɩ wɩɩkyʋwaldɩya hʋ abee kɩna hʋ buloŋ ba aa kaŋ kɩ tʋŋ Wɩɩsɩ tʋma wɩɩkyʋwaldɩya hʋ tɩyaŋ mɛ. 22 Wɩtɩɩ, Wɩɩsɩ mɩrɩsɩ hʋ buloŋ Moosi aa saba biŋ dɩ nala kɩ tɩŋa, ba daga anɩɩ kyal lɛ sɩ wuwo sasɩ wɩbɔŋ koo bisiŋ wɩɩ buloŋ ta. Dɩ kyal lɛ bɩ lɩya, wɩbɔmɔ kpakyɛyɩ mɛ bee we doŋ.
23 Ɛɛwɩya, kɩna hʋ buloŋ ba aa kyesi Wɩɩsɩbee kɩna a marɩ, ʋ maga dɩ ba kpa pʋsɩ kyal lɛ a sasɩ ba bisiŋ ta. Amɛ kɩtɩɩma hʋ aa we Wɩɩsɩbee tɩyaŋ kɛ, ʋ maga dɩ ba kpa kɩŋ aa weliye te pʋsɩ kyal lɛ a lɩɩ wɩɩsʋlɩɩ a sasɩ ba bisiŋ ta. 24 Beewɩya Krisita gyɩ bɩ gyʋʋ Wɩɩsɩ Liwelii hʋ nihuwobisi aa saa. Wɩɩsɩbee wɩɩkyʋwaldɩya rɛ ba gyɩ kyesi a saa dʋnɩya kɩŋ hʋ. Amɛ Wɩɩsɩbee tɩɩ rɛ Krisita gyʋʋ, a sɩŋ Wɩɩsɩ sɩya á wɩya, a sʋla ʋ kɩ tɩya ma. 25 Bɩna buloŋ Gyuuma wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyawʋ hʋ gyɩ aa kpa pʋna kyal lɛ gyʋʋ wɩɩkyʋwaldɩya hʋ dɩɩsɩya, a sʋla Wɩɩsɩ. Amɛ Krisita kɛ gyɩ bɩ ville kɩ gyʋʋ doŋ bɩna buloŋ, a kpa ʋ tɩɩ kɩ sʋla Wɩɩsɩ. 26 Dɩ ʋ rɛ fa yaa gɛɛ, ʋ fa sɩ na tʋwara bɩna kɛ buloŋ a lɩɩ dʋnɩya lipiilii a kaŋ kɩ ko bee gyɩnaŋ. Amɛ ba aa sɩŋ maga nyɛ, dʋnɩya buloŋ tenii kpaga rɛ. Ɛɛ rɛ ʋ ko dɩgɩ dʋŋ, a kpa ʋ tɩɩ mɩɩbol a sʋla Wɩɩsɩ, a laa nala wɩbɔmɔ ta. 27 Dɩgɩ dʋŋ nɛ nal buloŋ sɩ sʋba, ka dɩ gɛɛ hal tɩyaŋ Wɩɩsɩ di ʋ tɩɩna sarɩya. 28 Ɛɛ tɩɩ rɛ ba kpʋ Krisita mɛ dɩgɩ dʋŋ dɩ ʋ wuwo laa nɩgyamaa wɩbɔmɔ ta. Ʋ sɩ bɩl mɩɩgɩ ko. Dɩ ʋ rɛ ko ko, ʋ bɩl bɩ sɩ laa nala wɩbɔmɔ amɛ nala hʋ aa yaa siri a gbala ʋ rɛ ʋ sɩ laa ta.
101 Wɩɩsɩ mɩrɩsɩ hʋ Moosi fa aa saba biŋ yaa wɩweliye hʋ aa sɩ ko daaliiŋ nɛ, ba bɩ yaa wɩweliye hʋ tɩɩ. Ɛɛwɩya, ɛɛ hʋ nala aa kaŋ pʋsɩ bee kɩna ko kɩ sʋla Wɩɩsɩ bɩna bɩna buloŋ bɩ sɩ wuwo leŋ dɩ ba yaa tɩpʋlʋŋ tɩmma a bɩ kaŋ bisiŋ buloŋ. 2 Dɩ wɩɩsʋlɩɩ no fa sɩ wuwo leŋ nala hʋ aa lɩɩ ba yaa tɩpʋlʋŋ tɩmma, ɛɛ kɛ, ba fa bɩl bɩ sɩ kpa kɩna kɩ sʋla Wɩɩsɩ bɩna buloŋ. Dɩ wɩɩsʋlɩɩ no fa wuwo pɩɩsɩ nala wɩbɔmɔ kɩ ta, ɛɛ kɛ, haŋ wɩbɔmɔ hʋ wɩya ha bɩl bɩ sɩ we ba hakɩllɩ tɩyaŋ a kɩ dɔŋ ba. 3 Amɛ ba aa kpa kɩna kɩ sʋla Wɩɩsɩ bɩna buloŋ gɛɛ, ʋ daga anɩɩ ba ha aa kɩ liisi ba wɩbɔmɔ wɩya rɛ, 4 beewɩya nʋsɩ abee bʋʋna kyal bɩ sɩ wuwo maakyiye sasɩ nal wɩbɔmɔ ta.
5 Ɛɛ rɛ tɩŋ Krisita gyɩ basɩ tɩya Wɩɩsɩ saŋa hʋ ʋ gyɩ aa kyɛ dɩ ʋ ko tuu dʋnɩya, a baa,
“Ɩ bee kyɛ kɩna bee pʋsɩ ba aa kpaa kɩ sʋla ɩ. Ɩ bee kyɛ pʋsɩ mɛ ba aa kpʋ a fisi tɩya ɩ.
Amɛ ɩ marɩ ŋ teŋbii rɛ ɛɛ wɩya.
6 Ba aa kpʋ pʋsɩ rɛ a fisi kɩ tɩya ɩ, aŋ kpʋ badɔmɔŋ mɛ kɩ sʋla ɩ dɩ ɩ kpa ba wɩbɔmɔ kyɛ ba, ɩ teŋ bɩ fɩyɛlɩ ba buloŋ tɩyaŋ.
7 Ɛɛ rɛ ŋ baa, ‘Ŋ Tɩɩna Wɩɩsɩ, na mɩyaŋ, ŋ ko rɛ
dɩ ŋ yaa wɩya hʋ aa fɩyɛlɩ ɩ teŋ,
anɩɩ ba aa saba gɛɛ biŋ ɩ teŋ tɩyaŋ a tile ŋ tɩyaŋ.”’
8 Ʋ laa sɩya baa dɩ Wɩɩsɩ bee kyɛ pʋsɩ koo kɩna ba aa kpaa kɩ sʋla ʋ, a bɩl baa dɩ ʋ bee kyɛ pʋsɩ ba aa kpʋʋ fisi sʋla ʋ dɩ ʋ kpa ba wɩbɔmɔ kyɛ ba. Amɛ wɩɩsʋllɩ-ŋmaŋsɩ no buloŋ lɩɩ Wɩɩsɩ mɩrɩsɩ hʋ Moosi fa aa saba biŋ dɩ nala kɩ tɩŋa tɩyaŋ nɛ, ka Krisita ha baa dɩ Wɩɩsɩ teŋ bɩ fɩyɛla ba tɩyaŋ. 9 Ɛɛ rɛ ka ʋ bɩl baa, “Na mɩyaŋ! Ŋ ko rɛ dɩ ŋ yaa wɩya hʋ aa fɩyɛlɩ ɩ teŋ.” Ɛɛ daga anɩɩ Wɩɩsɩ paa faafaa wɩɩsʋllɩ-ŋmaŋsɩ hʋ buloŋ ta rɛ, aŋ mɩɩgɩ kpa Krisita wɩɩsʋlɩɩ hʋ we ba bol tɩyaŋ. 10 Akuu Krisita aa yaa Wɩɩsɩ kyɛrɩ wɩya, ʋ aa kpaa ʋ tɩɩ sʋla Wɩɩsɩ dɩgɩ hʋ dʋŋ wuwo sasɩ á buloŋ wɩbɔmɔ ta rɛ.
11 Gyuuma wɩɩkyʋwal sɩlaala hʋ aa kɩ tʋŋ ba tʋma rɛ kyɛɛ bee ʋ nyʋwa buloŋ. Ba gyɩ aa we wɩɩsʋlɩ-dɩgɩ dʋŋ tɩyaŋ nɛ a villi kɩ sʋla Wɩɩsɩ, amɛ wɩɩsʋlɩɩ no bɩ sɩ wuwo sasɩ nala wɩbɔmɔ ta. 12 Amɛ Krisita kɛ kpa ʋ tɩɩ mɩɩbol lɛ a sʋla Wɩɩsɩ dɩgɩ dʋŋ, a sasɩ nala wɩbɔmɔ ta. Ʋ aa yaa gɛɛ teŋ, ʋ mɩɩgɩ gyɩŋ wɩɩsɩbee rɛ, a hɔŋ Wɩɩsɩ noduu logiŋ tɩyaŋ. 13 Ʋ hɔŋ doŋ nɛ a kɩ gyegili Wɩɩsɩ dɩ ʋ kpa ʋ dɔmɔ buloŋ we ʋ nosi tɩyaŋ. 14 Ʋ aa kpaa ʋ tɩɩ sʋla Wɩɩsɩ dɩgɩ gɛɛ, ʋ leŋ nala hʋ bisiŋ ʋ aa sasa ta yaa tɩpʋlʋŋ tɩmma rɛ Wɩɩsɩ sɩya tɩyaŋ, a kaŋ kɩ mʋ maakyiye buloŋ. 15 Wɩɩsɩ Wiyesi Welii hʋ mɛ dii wɩɩ no daŋsɩya rɛ. Beewɩya, 16 ʋ baa dɩ Wɩɩsɩ basɩ baa,
“Saŋa kɩdɩgɩ sɩ pele, dɩ ŋ kpa ŋ nyʋwa tɩya ŋ nala.
Ŋ sɩ leŋ dɩ ba gyɩŋ ŋ nyʋwa wɩya,
a kpa ba we ba hakɩllɩ abee ba nyuni buloŋ tɩyaŋ.”
17 Aŋ bɩl baa,
“Ŋ bɩl bɩ sɩ kɩ liisi ba wɩbɔmɔ abee ba wɩyaakyogiye buloŋ.”
18 Dɩ Wɩɩsɩ rɛ kpaa á wɩbɔmɔ buloŋ kyɛ ma, ʋ bɩl bɩ maga dɩ á kpa kɩna kɩ sʋla Wɩɩsɩ á wɩbɔmɔ wɩya.
Ma leŋ dɩ á ko kpaga Wɩɩsɩ
19 Ɛɛwɩya, ŋ naabalɩya, á kaŋ ŋmanɩɩ rɛ á aa sɩ wuwo gyʋʋ Wɩɩsɩ Dɩɩweliye buloŋ Dɩɩwelii hʋ, beewɩya Yesu sʋba á wɩya rɛ, 20 a suri ŋmaŋfalɩɩ á aa sɩ tɩŋa a na mɩɩbol a tɩya ma. Yesu aa kpaa ʋ tɩɩ lɩɩ wɩɩsʋlɩɩ á wɩya hʋ, ɛɛ daga nɩɩ ʋ kaŋ patɩɩsa hʋ fa aa bori Wɩɩsɩ Dɩɩweliye buloŋ Dɩɩwelii hʋ suri rɛ aŋ gyʋʋ doŋ ɛɛ yaŋ suri doŋ ŋmanɩɩ tɩya ma mɛ. 21 Á paalɩ kaŋ wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyabal lɛ, ʋ kɩ deŋ ámaa Wɩɩsɩ nala nyuu tɩyaŋ. 22 Ɛɛwɩya, ma leŋ dɩ á mʋ Wɩɩsɩ lee abee tɩdɩgɩ aŋ leŋ dɩ á bembiye mɛ sɩŋ lɩdɩgɩ abee wɩɩ hʋ á aa laa di tɩyaŋ. Ma leŋ dɩ á yaa nala hʋ wɩbɔmɔ ba aa sasa ta ba tɩsɩ tɩyaŋ, ba bɩl bee liisi ba wɩya, a leŋ dɩ á yaa nala ba aa kpaa nɩɩwelii fo ba bisiŋ buloŋ ta. 23 Bayɩyɛla hʋ á aa kana wɩya hʋ á aa laa di tɩyaŋ, ma leŋ dɩ á marɩ kana ʋ weliŋ, beewɩya á laa Wɩɩsɩ di rɛ anɩɩ wɩya hʋ ʋ aa baa dɩ ʋ sɩ yaa tɩya ma, ʋ kɔnɩ sɩ yaa ba tɩya ma, ʋ wɩtɩɩ nyuniŋ. 24 Ɛɛwɩya, ma leŋ dɩ á kyɩl dɔmɔŋ wɩya, a kɩ pɛ dɔmɔŋ tɩyaŋ abee kyori, a yaa wɩweliye kɩ tɩya dɔmɔŋ. 25 Ma ta leŋ dɩ á kɩ vɩya dɔmɔŋ laŋŋɩɩ anɩɩ nala badɔmɔŋ aa yaa gɛɛ. Amɛ ma leŋ dɩ á ha kɩ laŋŋɩ, a marɩ basɩ wɩya kɩ pɛ dɔmɔŋ tɩyaŋ weliŋ, amarɩkpatɩya ma aa naa anɩɩ á Tɩɩna Yesu mɩɩgɩ koyi aa kpaga nyɛ.
26 Dɩ ámaa rɛ ko gyɩŋ wɩtɩɩ hʋ aŋ vɩya ʋ tɩŋɩɩ, aŋ kɩ yaa wɩbɔmɔ, wɩɩsʋlɩɩ buloŋ bɩl tuwo aa sɩ leŋ dɩ Wɩɩsɩ kpa á wɩbɔmɔ kyɛ ma. 27 Amɛ wɩɩ hʋ aa kaa rɛ yaa, see dɩ á leŋ kambɩŋ kaŋ ma, dɩ á kɩ gyegili kyɛɛ hʋ Wɩɩsɩ aa sɩ di á sarɩya, a leŋ nala hʋ buloŋ aa vɩya ʋ nyʋwa gyʋʋ diŋbal. 28 Dɩ nal buloŋ nɛ gyɩ ko kyogi Mɩrɩsɩ hʋ Moosi gyɩ aa bine, dɩ nala balɩya koo boto ko yaa daŋsɩya anɩɩ ʋ kɔnɩ kyogo ba rɛ, ba aa kpa ʋ nɩɩ ʋ tele rɛ, aŋ kpʋ ʋ. Ba aa paalɩ bee fá tɩɩna sikii mɛ. 29 Dɩ ba aa rɛ fa aa yaa nyɛ, ɛɛ rɛ ba yaŋ sɩ yaa nala hʋ aa deŋ Wɩɩsɩ Biye hʋ waasʋ, koo nala hʋ aa baa dɩ Yesu kyal hʋ Wɩɩsɩ aa kpa we nyʋwa hʋ tɩya ʋ nala yaa kɩtɔɔ rɛ? Beewɩya kyal no rɛ Wɩɩsɩ fa kaŋ sasɩ nala wɩbɔmɔ buloŋ ta, ba ko yaa tɩpʋlʋŋ tɩmma ʋ sɩya tɩyaŋ. Ɛɛ rɛ ba yaŋ sɩ yaa nala hʋ aa tʋʋsɩ Wɩɩsɩ Wiyesi Welii hʋ aa kaŋ bɔnyɛ abeel-ma? Nala no rɛ yaŋ maga dɩ ba dɔgɩsɩ ba a te nala hʋ gyɩ aa kyogi mɩrɩsɩ hʋ Moosi gyɩ aa bine. 30 Á gyɩma rɛ anɩɩ Wɩɩsɩ rɛ baa,
“Wɩbɔmɔ hʋ nala aa yaa ŋ, ŋ sɩ yaa tuŋ ba kyɩŋ.” Ba bɩl baa,
“Tɩɩna hʋ sɩ di ʋ nala sarɩya.”
31 Dɩ ɩ rɛ ko gyʋʋ Wɩɩsɩ hʋ aa weye noŋ, ba sɩ lɔrɩ tɩya ɩ.
32 Ma liisi mʋ pele saŋa hʋ tɩyaŋ Wɩɩsɩ kyaanʋʋ aa yɩɩ ma tɩyaŋ, ma ko laa Yesu wɩya di. Saŋa hʋ tɩyaŋ, ma gyɩ naa tʋwara rɛ kɩŋkaŋ, aŋka ma bɩ kpaa ta. 33 Saŋa kɩdɩgɩ, ba gyɩ aa tʋʋsɩ ma rɛ, a yalmɩ ma gyamaa tɩyaŋ. Aŋka saŋa kɩdɩgɩ mɛ, ma tɩɩ aa yaa siri rɛ dɩ ba kaŋ ma pɛ nala hʋ ba fa aa dɔgɩsɩ tɩyaŋ a dɔgɩsɩ ma mɛ. 34 Ma fáá nala hʋ ba aa kaŋ tɔ dɩya tɩyaŋ wulo rɛ. Ka abee ba aa kaŋ ma kɩna fasɩ buloŋ, ma leŋ ma tenni fɩyɛlɩ rɛ, beewɩya ma gyɩma anɩɩ ma kaŋ kɩna aa weliye te dʋnɩya no kɩna rɛ, ba bɩl yaa kɩna aa sɩ we doŋ kɩ mʋ deŋdeŋ mɛ. 35 Ɛɛwɩya, ma ta leŋ dɩ ma tenni kɩ yʋwɔrɩ ma Wɩɩsɩ tɩŋɩɩ tɩyaŋ, beewɩya dɩ mamaa rɛ sɩŋ ma laadii tɩyaŋ aŋ bɩ kpaa ta, ma tuno bɩ sɩ kyallɩ Wɩɩsɩ lee. 36 Ʋ maga dɩ ma kaŋ kenyiri rɛ, a wuwo yaa wɩya hʋ Wɩɩsɩ aa kyɛ dɩ ma kɩ yaa. Ɛɛ rɛ ma sɩ na kɩna hʋ ʋ aa baa dɩ ʋ sɩ kpa tɩya ma. 37 Wɩɩsɩ teŋ tɩyaŋ ba saba baa,
“Mʋhʋ sʋwaa nal hʋ aa sɩ ko sɩ ko.
Ʋ bɩ sɩ pɩɩsɩ.
38 Amɛ nala hʋ buloŋ aa yaa tɩpʋlʋŋ tɩmma mɩyaŋ Wɩɩsɩ sɩya tɩyaŋ,
ba sɩ laa ŋ di, a kaŋ mɩɩbol.
Amɛ dɩ ba kɩdɩgɩ buloŋ nɛ ko mɩɩgɩ hal,
ŋ teŋ bɩ sɩ fɩyɛlɩ ʋ nyuu tɩyaŋ.”
39 Á bɩ yaa nala aa mɩɩga hal, a sʋba ta waasʋ. Amɛ á yaa nala aa laa Wɩɩsɩ di rɛ, ʋ laa ma ta.
11Wɩɩsɩ laadii
1 Dɩ ɩ laa Wɩɩsɩ di rɛ yaa ɩ aa bee yaa sige anɩɩ ɩ sɩ na kɩna hʋ wɩya ɩ aa yɩyɛlɩ. Wɩɩsɩ laadii rɛ yaa ɩ aa laa di anɩɩ kɩna hʋ ɩ sɩɩ aa bee na kɔnɩ we doŋ nɛ. 2 Faafaa nala hʋ fa aa laa Wɩɩsɩ di rɛ tɩŋ Wɩɩsɩ teŋ gyɩ fɩyɛlɩ ba nyuu tɩyaŋ. 3 Á aa laa Wɩɩsɩ di rɛ tɩŋ á gyɩma anɩɩ Wɩɩsɩ kaŋ ʋ nyʋwa dʋŋ nɛ a basɩ wɩya dʋnɩya kɩŋ kɩŋ buloŋ we doŋ. Ɛɛwɩya, kɩna á sɩɩ aa bee na rɛ Wɩɩsɩ kaŋ marɩ dʋnɩya kɩna hʋ buloŋ á sɩɩ aa naa.
4 Abɛl gyɩ aa laa Wɩɩsɩ di rɛ tɩŋ ʋ gyɩ kpa kɩŋ aa weliye te Keeŋ kɩŋ a sʋla Wɩɩsɩ. Ɛɛ mɛ rɛ tɩŋ Wɩɩsɩ teŋ gyɩ fɩyɛlɩ ʋ wɩɩsʋllɩ-kɩŋ hʋ tɩyaŋ, ka ʋ leŋ ʋ yaa tɩpʋlʋŋ tɩɩna ʋ sɩya tɩyaŋ. Abɛl sʋba rɛ, amɛ ʋ aa laa Wɩɩsɩ di nyubaanɩŋ, wɩɩ hʋ ʋ aa yaa ha pɩna rɛ.
5 Ɛnɔkɩ mɛ gyɩ aa laa Wɩɩsɩ di wɩya ʋ gyɩ bɩ sʋba, aŋka Wɩɩsɩ gyɩ kpa ʋ, a kaŋ gyɩŋ Wɩɩsɩbee, nal buloŋ bɩl bɩ na ʋ. Wɩɩsɩ teŋ gyɩ fɩyɛla ʋ nyuu tɩyaŋ nɛ, ka ʋ na kpa ʋ a kaŋ gyɩŋ Wɩɩsɩbee. 6 Dɩ nal lɛ bɩ laa Wɩɩsɩ di ʋ bɩ sɩ wuwo tɩŋ Wɩɩsɩ kyɛrɩ, beewɩya dɩ nal buloŋ nɛ aa kyɛ dɩ ʋ tɩŋ Wɩɩsɩ ʋ maga dɩ ʋ laa di rɛ anɩɩ Wɩɩsɩ we doŋ nɛ, a bɩl laa di mɛ anɩɩ Wɩɩsɩ aa pɛ nala hʋ aa pɩya kɩ kyɛ ʋ abee ba tɩsɩ buloŋ tɩyaŋ nɛ.
7 Nowa gyɩ aa laa Wɩɩsɩ di rɛ tɩŋ Wɩɩsɩ gyɩ basɩ wɩya hʋ aa sɩ maakyiye yaa a tɩya ʋ, ʋ nɩɩ Wɩɩsɩ nyʋwa abee ʋ aa bɩ wuwo gyɩŋ ba buloŋ. Ʋ gyɩ nɩɩ Wɩɩsɩ nyʋwa rɛ a marɩ nɩɩduworiboro, ʋ bee ʋ dɩya nala gyʋʋ, nɩɩ bɩ kpʋʋ ba, beewɩya Wɩɩsɩ gyɩ leŋ nɩɩ tɔ dʋnɩya buloŋ nɛ dʋnɩya nal nal buloŋ sʋba. Wɩɩ no ʋ gyɩ aa yaa daga anɩɩ dʋnɩya nɩkaalɩya buloŋ yaa nɩbɔmɔ rɛ. Nowa gyɩ aa laa Wɩɩsɩ di rɛ tɩŋ Wɩɩsɩ gyɩ basɩ baa ʋ yaa tɩpʋlʋŋ tɩɩna rɛ ʋ sɩya tɩyaŋ.
8 Abɩraham mɛ gyɩ laa Wɩɩsɩ di rɛ. Ɛɛ rɛ tɩŋ Wɩɩsɩ gyɩ aa yɩrɩ ʋ a basɩ tɩya ʋ dɩ ʋ lɩɩ mʋ paalʋʋ kɩdɩgɩ ʋ aa wee nyʋwa dɩ ʋ sɩ kpa tɩya ʋ. Ʋ gyɩ sii lɩɩ ʋ bee tɩyaŋ nɛ a kɩ mʋ paalʋʋ hʋ, aŋ bɩ gyɩŋ lee hʋ ʋ aa mʋʋ. 9 Ʋ gyɩ aa laa Wɩɩsɩ di wɩya, ʋ gyɩ mʋʋ hɔŋ paalʋʋ hʋ Wɩɩsɩ aa wee nyʋwa dɩ ʋ sɩ kpa tɩya ʋ hʋ tɩyaŋ nɛ, a we gyama a kɩ gyʋʋ anɩɩ nɩhʋwal. Ɛɛ tɩɩ rɛ ʋ biibaal Azɩkɩ abee ʋ nihii Gyeekɔbɩ mɛ gyɩ hɔŋ taŋha hʋ tɩyaŋ, a we gyama a kɩ gyʋʋ anɩɩ nɩhʋwala. Ba bee Abɩraham buloŋ nɛ Wɩɩsɩ gyɩ we nyʋwa hʋ a baa dɩ ʋ sɩ kpa taŋha hʋ tɩya ba. 10 Beewɩya Abɩraham fa aa gyegili dɩ ʋ maakyiye gyʋʋ bee hʋ Wɩɩsɩ tɩɩ aa tii naaŋ a saa rɛ. Bee no sɩ we doŋ a kaŋ kɩ mʋ maakyiye buloŋ. 11 Abɩraham gyɩ aa laa Wɩɩsɩ di rɛ tɩŋ ʋ gyɩ wuwo lʋl biye, abee ʋ gyɩ aa hɩyasa kɩŋkaŋ, ka ʋ haaŋ Saara mɛ bɩl yaa hapɩrɩ buloŋ. Ʋ gyɩ laa di anɩɩ Wɩɩsɩ kaŋ wɩtɩɩ rɛ aa sɩ yaa wɩɩ hʋ ʋ aa wee nyʋwa anɩɩ ʋ sɩ yaa. 12 Abɩraham gyɩ hɩyasa rɛ a mʋ kpaga sʋʋ, amɛ abee gɛɛ buloŋ, nala aa lɩɩ badɩgɩ no dʋŋ doho tɩyaŋ wala rɛ a bɩ kaŋ dɩɩsɩɩ anɩɩ wɩɩsɩnyuu kyɩŋwʋlɩya koo fuwobal nyʋwa bumbugulo.
13 Nala no buloŋ gyɩ laa Wɩɩsɩ wɩya di rɛ aŋ na sʋba. Kɩna hʋ Wɩɩsɩ gyɩ aa wee nyʋwa baa dɩ ʋ sɩ kpa tɩya ba, ba gyɩ bɩ naa ba aŋ sʋba. Ba gyɩ naa ba rɛ dɩ ba we libolii tɩyaŋ, ba tenni gyɩ fɩyɛlɩ kɩŋkaŋ, aŋ gyɩ leŋ nal buloŋ gyɩma anɩɩ ba yaa nɩhʋwala abee gyʋgyʋʋlɩya rɛ dʋnɩya no tɩyaŋ. 14 Nala hʋ aa baa ba yaa nɩhʋwala bee gyʋgyʋʋlɩya hʋ daga anɩɩ ba aa kyɛ ba tɩɩ taŋha rɛ dɩ ba hɔŋ. 15 Ba bɩl bee bɩɩnɩ taŋha hʋ tɩyaŋ ba aa lɩya wɩya. Dɩ ba aa rɛ fa aa bɩɩnɩ ʋ wɩya, ba fa kaŋ ŋmanɩɩ rɛ dɩ ba mɩɩgɩ mʋ doŋ. 16 Amɛ ba fa aa kyɛ dɩ ba hɔŋ taŋha hʋ aa weliye te taŋhasɩ buloŋ tɩyaŋ nɛ, doŋ nɛ yaa Wɩɩsɩbee. Ɛɛwɩya, ʋ bɩ yaa Wɩɩsɩ hɩɩsɩ abee ba aa yɩrɩ ʋ ba Wɩɩsɩ, beewɩya ʋ tɩɩ marɩ bee biŋ ba rɛ.
17 Abɩraham gyɩ aa laa Wɩɩsɩ di wɩya, ʋ gyɩ yaa siri rɛ dɩ ʋ kpa ʋ biibaal Azɩkɩ lɩɩ wɩɩsʋlɩɩ tɩya Wɩɩsɩ. Wɩɩsɩ gyɩ wee nyʋwa tɩya Abɩraham nɛ anɩɩ Azɩkɩ tɩyaŋ nɛ ʋ doho nala buloŋ sɩ lɩɩ, aŋ gyɩ yaŋ kɩ kyɛ dɩ ʋ magɩsɩ ʋ na gɛɛ ʋ aa sɩ yaa. Amɛ Abɩraham gyɩ yaa siri rɛ dɩ ʋ kaŋ ʋ biidɩgɩ hʋ dʋŋ a kpʋ lɩɩ wɩɩsʋlɩɩ tɩya Wɩɩsɩ. 19 Abɩraham fa gyɩma anɩɩ Wɩɩsɩ sɩ wuwo kyisi ʋ biye hʋ sʋʋ tɩyaŋ nɛ. Ɛɛ rɛ tɩŋ ʋ gyɩ yaa siri dɩ ʋ kpʋ biye hʋ a tɩya Wɩɩsɩ gɛɛ. Ʋ aa yaa siri gɛɛ mɛ, ka ʋ gyɩ kɩɩ gɛɛ anɩɩ ʋ kpʋʋ ʋ rɛ, ka Wɩɩsɩ mɛ kyisi ʋ sʋʋ tɩyaŋ a kpa ʋ tɩya Abɩraham. 20 Azɩkɩ mɛ gyɩ aa laa Wɩɩsɩ di rɛ tɩŋ ʋ gyɩ sʋla Wɩɩsɩ tɩya ʋ biisi Gyeekɔbɩ abee Isawʋ, dɩ Wɩɩsɩ pɛ ba tɩyaŋ maakyiye. 21 Gyeekɔbɩ mɛ gyɩ aa laa Wɩɩsɩ di rɛ tɩŋ, ʋ sʋʋ gyɩ aa ko kpaga, ʋ mɛ gyɩ tɩga ʋ daatɩgɩɩ sɩŋ, aŋ kyʋwalɩ Wɩɩsɩ, a sʋla ʋ dɩ ʋ pɛ ʋ nihiye Gyosɛfʋ biisi tɩyaŋ. 22 Gyosɛfʋ mɛ gyɩ aa laa Wɩɩsɩ di wɩya, ʋ sʋʋ gyɩ aa ko kpaga, ʋ gyɩ basɩ Iziral tɩmma aa sɩ maakyiye lɩɩ Igyipiti paalʋʋ tɩyaŋ wɩya rɛ, aŋ daga ba gɛɛ mɛ ba aa sɩ yaa ʋ hogo. 23 Moosi nɩɩna abee ʋ kuwo mɛ gyɩ laa Wɩɩsɩ di rɛ. Ɛɛ rɛ tɩŋ ba gyɩ kpa ʋ faŋa peŋsi boto ba aa lʋla ʋ hal tɩyaŋ. Ba gyɩ naa anɩɩ ʋ yaa Biiwelii rɛ, ɛɛ wɩya ba gyɩ bɩ fáá Igyipiti tɩmma kuwori aŋ vɩya ʋ nyʋwa hʋ ʋ aa bine dɩ Iziral tɩmma kpʋ ba biifɩllɩ buloŋ aa yaa boyoŋbiisi. 24 Moosi gyɩ aa ko waa teŋ, ʋ mɛ gyɩ laa Wɩɩsɩ wɩya di rɛ. Ɛɛ rɛ tɩŋ ʋ gyɩ bɩ laa nyʋwa dɩ ba kana ʋ yɩrɩ kuwori Faaro toluu biye. 25 Ʋ gyɩ kpaa nɩɩ ʋ aa naa tʋwara hʋ Wɩɩsɩ nala aa naa, ʋ rɛ kpɩya ʋ aa we Faaro dɩya tɩyaŋ a kɩ nɩɩ sʋma hʋ aa bɩ sɩ pɩɩsɩ aŋ ha bɩl leŋ dɩ ʋ yaa wɩbɔmɔ mɛ. 26 Moosi gyɩ naa anɩɩ dɩ ʋ rɛ pɛɛ na tʋwara hʋ Wɩɩsɩ nala aa naa, akuu Nal hʋ Wɩɩsɩ aa lɩya wɩya, ʋ rɛ kaŋ tɔnɔ yʋga a te kɩweliye hʋ buloŋ ʋ fa aa sɩ na Igyipiti tɩyaŋ. Ʋ gyɩ kpaa ʋ hakɩla buloŋ we tuno hʋ ʋ aa sɩ maakyiye na tɩyaŋ nɛ. 27 Moosi gyɩ aa laa Wɩɩsɩ wɩya di rɛ tɩŋ ʋ gyɩ lɩɩ Igyipiti paalʋʋ tɩyaŋ. Ʋ gyɩ gyɩma anɩɩ Igyipiti kuwori sɩ na baaŋ ʋ nyuu tɩyaŋ nɛ, amɛ ɛɛ gyɩ bɩ leŋ kambɩŋ kana ʋ. Ʋ gyɩ aa lɩɩ Igyipiti tɩyaŋ mɛ, ʋ gyɩ bɩl bɩ mɩɩgɩ hal, beewɩya ʋ gyɩ kɩɩ gɛɛ anɩɩ ʋ aa naa Wɩɩsɩ, abee á aa bee na Wɩɩsɩ buloŋ. 28 Moosi gyɩ aa laa Wɩɩsɩ di mɛ rɛ tɩŋ ʋ gyɩ leŋ Iziral tɩmma di Dɩɩsɩ-parɩ-banɩɩ Kyɛbal hʋ. Ʋ gyɩ leŋ ba kpʋ pʋsɩ rɛ, a yaa kyal hʋ taa ba dimbeenyʋʋsɩ buloŋ. Ba gyɩ aa yaa gɛɛ, malɩka hʋ Wɩɩsɩ gyɩ aa tɩma dɩ ʋ ko tuu a kpʋ Igyipiti tɩmma biibumo buloŋ Igyipiti paalʋʋ tɩyaŋ gyɩ ko parɩ Iziral tɩmma biibumo ta rɛ.
29 Iziral tɩmma mɛ gyɩ aa laa Wɩɩsɩ di rɛ tɩŋ ba gyɩ vala kyol fuwofɩyaŋ hʋ anɩɩ ʋ aa yaa taŋha hɩlɩɩ. Amɛ Igyipiti tɩmma hʋ kɛ gyɩ aa kile ba lugo ko pele fuwo hʋ, a kɩ lʋga dɩ ba kyol, nɩɩ hʋ gyɩ mɩɩgɩ ko tɔ ba rɛ ba buloŋ sʋba. 30 Iziral tɩmma hʋ gyɩ bɩl aa laa Wɩɩsɩ di rɛ tɩŋ ba gyɩ vala baarɩ tɔɔ kɩdɩgɩ ba aa yɩrɩ Gyɛriko kyɛyɛ bapɛ, gyebii hʋ ba aa saa baarɩ bee hʋ buloŋ tele. 31 Hasɔŋsɔnnɩ kɩdɩgɩ mɛ rɛ gyɩ we Gyɛriko tɩyaŋ ba kɩ yɩrɩ Reehabɩ. Ʋ mɛ gyɩ laa Wɩɩsɩ di rɛ. Ɛɛwɩya, ba gyɩ bɩ kpʋʋ ʋ anɩɩ ba aa kpʋʋ Gyɛriko nɩkaalɩya hʋ aa bɩ laa Wɩɩsɩ di gɛɛ, beewɩya Iziral tɩmma gyɩ aa laa sɩya tɩŋ nala badɔmɔŋ dɩ ba ko lʋwɔlɩ deŋ Gyɛriko na, ʋ gyɩ kaŋ ba weliŋ nɛ. 32 Ŋ fa sɩ wuwo dɩɩsɩ wɩya no kɩ mʋ, amɛ ŋ bɩ kaŋ sɩnɩɩ ŋ aa sɩ basɩ Gidiyɔŋ, abee Baraki, abee Samsɩŋ, abee Gyefita, abee Deviti, abee Samuwɛl abee Wɩɩsɩ tɩŋdaala hʋ buloŋ wɩya lagɩlagɩ no. 33 Nala no buloŋ gyɩ laa Wɩɩsɩ di rɛ. Ɛɛ rɛ tɩŋ ba badɔmɔŋ gyɩ yuwo di taŋhasɩ badɔmɔŋ nala aŋ laa ba kɩna. Ba gyɩ tɩŋ wɩtɩɩ hʋ Wɩɩsɩ aa kyɛ rɛ, aŋ na kɩna hʋ Wɩɩsɩ aa wee nyʋwa dɩ ʋ sɩ kpa tɩya ba. Ba badɔmɔŋ gyɩ kyaga naakyige nyʋʋsɩ tɔ rɛ, ba suri lɔlɔ. 34 Ba badɔmɔŋ dɩsɩ diŋbala rɛ. Wɩɩsɩ lɩɩ ba nala hʋ fa aa kyɛ dɩ ba kpʋ ba bee takoobiye nosi tɩyaŋ. Ba gyɩ bɩ kaŋ dee, amɛ Wɩɩsɩ rɛ gyɩ tɩya ba dee ba gyɩ ko yaa bembiduwoni tɩmma, a yuwo yuwoni a di taŋhasɩ badɔmɔŋ nala, ba laalyuwolo fá nyʋgɩsɩ. 35 Haana badɔmɔŋ gyɩ aa laa Wɩɩsɩ di wɩya, Wɩɩsɩ gyɩ leŋ ba lʋlla sii sʋʋ tɩyaŋ nɛ. Nala badɔmɔŋ mɛ gyɩ aa laa Wɩɩsɩ di wɩya, ba gyɩ naa ŋmanɩɩ rɛ ba aa sɩ lɩɩ tʋwara tɩyaŋ, ka ba vɩya aŋ leŋ ba dɔgɩsɩ ba kpʋ, dɩ Wɩɩsɩ kyisi ba a kpa mɩɩbol aa weliye te dʋnɩya no mɩɩbol a tɩya ba. 36 Dʋnɩya nala gyɩ mʋŋ badɔmɔŋ nɛ. Ba gyɩ vɩɩrɩ badɔmɔŋ mɛ a vʋwa badɔmɔŋ mɛ abee kyɔrʋmɔ aŋ kaŋ ba tɔ dɩya tɩyaŋ. 37 Ba gyɩ yaga badɔmɔŋ nɛ abee bʋwa, a kaŋ badɔmɔŋ keri balɩya balɩya, aŋ kpʋ badɔmɔŋ mɛ abee takoobiye. Ba badɔmɔŋ gyɩ laalɩ piyese abee bʋʋna tenni rɛ, beewɩya ba gyɩ yaa nyaaba rɛ, ba kɩ dɔgɩsɩ ba, ba kɩ na tʋwara. 38 Dʋnɩya no gyɩ bɩ weliye maga ba weyi. Ba gyɩ kɩɩ gɛɛ anɩɩ gyʋgyʋʋlɩya a kɩ gɔllɩ taŋhahɩlɩya tɩyaŋ abee dogiŋsi nyuni tɩyaŋ, a gyɩ kɩ gyʋʋ bʋbʋʋsɩ abee taŋha bʋʋsɩ. 39 Wɩɩsɩ teŋ tɩyaŋ ba basa anɩɩ Wɩɩsɩ teŋ fɩyɛla nala no buloŋ aa laa ʋ di nyuu tɩyaŋ nɛ. Amɛ ba kɩdɩgɩ buloŋ gyɩ bɩ na kɩŋ hʋ Wɩɩsɩ aa wee nyʋwa dɩ ʋ sɩ kpa tɩya ba. 40 Beewɩya Wɩɩsɩ mɩɩgɩ kyɛ kɩŋ aa weliye te faafaa kɩŋ hʋ rɛ a biŋ gbala á buloŋ. Wɩɩsɩ wɩkyɛɛlɩɩ rɛ yaa dɩ á beel-ba buloŋ laŋŋɩ yaa niweliye aa bɩ kaŋ wɩbɔŋ anɩɩ gɛɛ hʋ ʋ aa kyɛ dɩ á kɩɩ.
12Á kuwo Wɩɩsɩ
1 Nɩgyamaa no buloŋ gyɩ aa laa Wɩɩsɩ di yaa daŋsɩya tɩmma rɛ a tɩya ma anɩɩ Wɩɩsɩ kaŋ wɩtɩɩ rɛ. Ɛɛwɩya, á Wɩɩsɩ ŋmanɩɩ tɩŋɩɩ tɩyaŋ ma leŋ dɩ á paa wɩya hʋ buloŋ aa tɔ á ŋmanɩɩ ta, a leŋ wɩbɔmɔ hʋ buloŋ aa vʋwa ma mɛ yayɩ. Ma leŋ dɩ á kɩ mʋ sɩya a kɩ yaa wɩya hʋ Wɩɩsɩ aa baa dɩ á kɩ yaa abee mala. 2 Á ŋmanɩɩ no tɩŋɩɩ tɩyaŋ ma leŋ dɩ á kpa á hakɩllɩ we Yesu dʋŋ tɩyaŋ, beewɩya ʋ rɛ yaa nal hʋ tɩyaŋ á Wɩɩsɩ laadii aa piile, ʋ rɛ bɩl yaa nal hʋ mɛ aa sɩ kaŋ á laadii no sɩgɩ dɩ ʋ ko mʋ su. Ba gyɩ kpaasɩ ʋ daagarɩɩ tɩyaŋ nɛ, ʋ na tʋwara weliŋ. Amɛ ʋ gyɩ dii kenyiri rɛ, a bɩ leŋ ba aa kpaasɩ ʋ daagarɩɩ hʋ tɩyaŋ yaa ʋ hɩɩsɩ, beewɩya ʋ gyɩ gyɩma anɩɩ ba buloŋ hal tɩyaŋ, Wɩɩsɩ sɩ leŋ dɩ ʋ teŋ fɩyɛlɩ. Lagɩlagɩ no ʋ hɔŋ Wɩɩsɩ noduu logiŋ tɩyaŋ nɛ Wɩɩsɩbee tɩyaŋ. 3 Ma liisi na tʋwɔra hʋ Yesu gyɩ aa naa. Ma sʋnnɩ na ɛɛ hʋ wɩbɔŋyaala gyɩ aa kpaa haasʋʋ kyeme ʋ, ka ʋ ha gyɩ kaŋ kenyiri abee mala. Ɛɛwɩya, ma mɛ ta leŋ dɩ ma tenni kɩ yʋwɔrɩ, dɩ ma ko mɩɩgɩ Wɩɩsɩ hal. 4 Ma aa laa Yesu di wɩya ma bee wɩbɔmɔ aa lʋgɩ rɛ. Amɛ ma kɩdɩgɩ buloŋ ha bɩ lʋga a mʋ maga ba kpʋ ɩ. 5 Teŋpolli wɩya hʋ Wɩɩsɩ aa basɩ tɩya ʋ biisi, ma yeŋŋi ba rɛ? Wɩɩsɩ baa,
“Ŋ biye, dɩ Tɩɩna hʋ rɛ ko kɩ kyagɩlɩ ɩ gyegili nɩɩ weliŋ.
Dɩ ʋ rɛ ko na baaŋ ɩ nyuu tɩyaŋ a basɩ ɩ sɩya wɩya tɩya ɩ, ta leŋ dɩ ɩ teŋ kɩ yʋwɔrɩ, dɩ ɩ kpa laadii hʋ ta.
6 Beewɩya, nala hʋ buloŋ Tɩɩna hʋ aa kyo, ba aa rɛ ʋ kɩ daga.
Nal hʋ buloŋ mɛ ʋ aa kpaa ʋ yaa ʋ biye, ʋ rɛ ʋ kɩ dɔgɩsɩ.”
7 Dɩ Wɩɩsɩ rɛ ko kɩ dɔgɩsɩ ɩ, kaŋ kenyiri aŋ kpa ʋ nɩɩ ʋ aa dagɩɩ rɛ. Beewɩya, ʋ kpa ɩ nɩɩ ɩ yaa ʋ biye rɛ, ɛɛ rɛ tɩŋ ʋ kɩ dɔgɩsɩ ɩ. Bii bee rɛ we doŋ ʋ kuwo bee dɔgɩsɩ ʋ? 8 Wɩɩsɩ aa kɩ dɔgɩsɩ ʋ biisi buloŋ nɛ. Ɛɛwɩya, dɩ ʋ ko bee dɔgɩsɩ ma, ɛɛ daga anɩɩ ma bɩ yaa ʋ biisi tɩɩ. 9 Á buloŋ kaŋ kuwoma rɛ dʋnɩya no tɩyaŋ ba kɩ dɔgɩsɩ ma, á kɩ tɩya ba gyɩrɩma ɛɛ wɩya. Ɛɛ daga anɩɩ á kuwo Wɩɩsɩ aa we Wɩɩsɩbee tɩyaŋ kɛ rɛ yaŋ maga dɩ á kpa á tɩɩma buloŋ tɩya ʋ, a kaŋ mɩɩbol. 10 Á dʋnɩya kuwoma mɛ gba aa lʋl ma, ba aa dɔgɩsɩ ma kyɛyɛ baŋmana dʋŋ nɛ ba kyɛrɩ tɩyaŋ. Amɛ á tɩɩ weliŋ wɩya rɛ Wɩɩsɩ kɩ dɔgɩsɩ ma, beewɩya ʋ aa kyɛ dɩ á mɛ ko yaa nɩtɩɩma rɛ, a bɩ kaŋ bisiŋ buloŋ anɩɩ ʋ tɩɩ aa kɩɩ gɛɛ. 11 Dɩ ba aa rɛ aa dɔgɩsɩ nal, ʋ tɩya aa kyogi rɛ, beewɩya, dɔgɩsɩɩ hʋ aa hayɛ tɩya ʋ rɛ. Amɛ dɩ ʋ rɛ laa dɔgɩsɩɩ hʋ, a kɩ tɩŋ ba abee kenyiri ba sɩ ko leŋ dɩ ʋ wɩyaalɩya degini, dɩ ʋ hɔŋ bee laaŋfɩya.
Ma pɔ ma tɩɩ dɩ wɩbɔŋ buloŋ ta ko gyʋʋ ma paga
12 Ɛɛwɩya, ma sii sɩŋ bɩŋbaŋ aŋ leŋ dɩ ma tenni polli. 13 Wɩtɩɩ hʋ ma aa nɩya, ma kana ʋ kɩ tʋŋ tʋma a kɩ mʋ sɩya. Dɩ ma wuwo pɛ nala hʋ aa we ma tɩyaŋ a laa Wɩɩsɩ wɩya di aŋ ha bɩ sɩŋ weliŋ wɩya hʋ tɩyaŋ. Ma pɛ ba tɩyaŋ dɩ ba marɩ laa Wɩɩsɩ di weliŋ, a ta kɩ biyege. 14 Ma yaa sɩfɩyaŋ dɩ ma bee nal buloŋ wɩya weliye, a yaa nɩtɩɩma. Beewɩya nal hʋ buloŋ aa bɩ yaa nɩtɩɩ ʋ bɩ sɩ wuwo na Wɩɩsɩ. 15 Ma pɔ ma tɩɩ dɩ Wɩɩsɩ bɔnyɛ hʋ ta ko buwo ma kɩdɩgɩ buloŋ. Aŋ bɩl pɔ ma tɩɩ dɩ nɩbɔŋ buloŋ ta ko we ma tɩyaŋ a kɩ dɔŋ ma, a mʋrɩ ma gyeniŋ buloŋ we wɩbɔmɔ tɩyaŋ. 16 Ma pɔ ma tɩɩ dɩ ma tɩyaŋ kɩdɩgɩ buloŋ ta ko yaa nɩlaaŋ, a bɩl pɔ dɩ ma tɩyaŋ kɩdɩgɩ buloŋ ta ko yaa nal aa bee fá Wɩɩsɩ anɩɩ Isawʋ gɛɛ. Isawʋ gyɩ bɩ fáá Wɩɩsɩ aŋ kpa ʋ hɩyarɩ lenni kɩdiiliye ʋ katɩyal lee. 17 Ʋ gɛɛ hal tɩyaŋ, ma gyɩma anɩɩ ba gyɩ aa ko pele dɩ ʋ kuwo sʋla Wɩɩsɩ tɩya ʋ, akuu ʋ aa yaa ʋ biihɩyawʋ wɩya, ʋ kuwo gyɩ vɩya rɛ. Ɛɛ rɛ ʋ gyɩ wii weliŋ, a fa kɩ kyɛ dɩ ʋ kuwo sʋla Wɩɩsɩ tɩya ʋ amɛ wɩɩ buloŋ gyɩ tuwo ʋ aa sɩ wuwo yaa a kaŋ wɩɩ hʋ ʋ kuwo aa yaa bɩrɩmɩ.
18 Ma ko Wɩɩsɩ lee rɛ. Amɛ ma bɩ ko ʋ lee dogimo hʋ tɩyaŋ ma aa sɩ wuwo dige anɩɩ Iziral tɩmma hʋ gyɩ aa ko ʋ lee Saana dogimo hʋ naasɩ tɩyaŋ gɛɛ. Ba gyɩ aa ko doŋ ba gyɩ na diŋ aa di diŋgel lɛ, a na dɩ lee buloŋ bile gɛɛ timm, ka ba nɩɩ puwobal mɛ dɔmɔ. 19 Ba gyɩ nɩya dɩ ba mʋʋ kabɩl lɛ, a nɩɩ taal mɛ. Ba gyɩ aa nɩɩ taal hʋ, ɛɛ rɛ kambɩŋ gyɩ gyʋʋ ba, ba sʋla dɩ taal hʋ ta bɩl basɩ wɩya tɩya ba. 20 Beewɩya wɩɩ hʋ ʋ gyɩ aa basɩ tɩya nala hʋ gyɩ yaa wɩduwo rɛ tɩya ba. Ʋ gyɩ baa: “Dɩ pʋna koo dɩ kɩŋ kɛ buloŋ nɛ ko dige dogimo hʋ, ʋ maga dɩ ba yaga ʋ kpʋ rɛ.” 21 Wɩya hʋ ba gyɩ aa naa gyɩ leŋ kambɩŋ gyʋʋ ba buloŋ nɛ. Ɛɛ rɛ tɩŋ Moosi tɩɩ gyɩ baa, “Kambɩŋ kana ŋ nɛ ŋ kɩ kyele.” 22 Amɛ ma nala hʋ aa laa Yesu wɩya di, ma ko pele dogimo hʋ ba aa yɩrɩ Zaayɔŋ nɛ. Ma ko pele tɔɔ hʋ ba aa yɩrɩ Gyerusalɛm aa we Wɩɩsɩbee tɩyaŋ nɛ. Wɩɩsɩ hʋ aa weye sɩya rɛ gɛɛ. Malɩkasɩ tusi tusi tusi mɛ laŋŋa doŋ nɛ abee teŋfɩyɛlʋʋ. 23 Ma ko lee hʋ Wɩɩsɩ-biihɩyasɩ aa ko laŋŋɩ abee teŋ fɩyɛlʋʋ rɛ. Ba sabɩ ba fene rɛ a biŋ wɩɩsɩbee tɩyaŋ. Ma ko Wɩɩsɩ lee rɛ, nal hʋ aa sɩ di dʋnɩya nal buloŋ sarɩya. Lee no tɩyaŋ nɛ tɩpʋlʋŋ tɩmma hʋ aa tɩŋ Wɩɩsɩ bee wɩtɩɩ a mʋ teŋ mɛ we. 24 Ma ko Yesu lee rɛ, nal hʋ tɩyaŋ Wɩɩsɩ aa tɩŋa a we nyʋʋfalɩɩ tɩya nihuwobisi. Ʋ sʋba rɛ ʋ kyal gyaasɩ nal buloŋ wɩya. Ʋ kyal hʋ aa gyaasa tɩyaŋ nɛ wɩweliye sɩ tɩŋa a ko, a te Abɛl kyal hʋ gyɩ aa gyaasa.
25 Ma kɩ gyɩma dɩ ma ta ko vɩya nal hʋ aa basɩ wɩya hʋ nyʋwa. Beewɩya nala hʋ gyɩ aa vɩya ʋ nyʋwa taŋha nyuu daha gyɩ bɩ wuwo fá lɩɩ dɔgɩsɩɩ tɩyaŋ. Ɛɛwɩya, dɩ ámaa rɛ yaŋ vɩya nal hʋ aa we Wɩɩsɩbee tɩyaŋ taal, á bɩŋ bɩ sɩ kyaŋlɩ. 26 Haŋ saŋa hʋ, Wɩɩsɩ taal hʋ gyɩ leŋ taŋha buloŋ gyigili rɛ. Lagɩlagɩ no, Wɩɩsɩ wee nyʋwa rɛ anɩɩ ʋ sɩ leŋ dɩ taŋha bɩl gyigili, amɛ taŋha dʋŋ daa sɩ gyigili. Wɩɩsɩnyuu abee taŋha buloŋ nɛ sɩ gyigili. 27 Ʋ aa baa dɩ ʋ sɩ bɩl leŋ dɩ taŋha gyigili hʋ, ʋ kaŋ memii rɛ. Ɛɛ daga anɩɩ Wɩɩsɩ sɩ kaŋ dʋnɩya no kɩna hʋ ʋ aa mara buloŋ gyigisi a paa ba ta, ka dɩ kɩna hʋ aa bee gyigisi dʋŋ we doŋ. 28 Wɩɩsɩ leŋ á we ʋ koro hʋ aa bee gyigisi tɩyaŋ nɛ. Ɛɛwɩya, ma leŋ dɩ á kɩ fá ʋ, a kɩ kyʋwalɩ ʋ aŋgyʋwasʋ, aŋ pɛ kɩ kyʋwalɩ ʋ gɛɛ ʋ aa kyɛ. 29 Beewɩya Wɩɩsɩ kɩɩ gɛɛ rɛ anɩɩ diŋ aa dii.
13Ɛɛ á aa sɩ yaa dɩ Wɩɩsɩ teŋ fɩyɛlɩ
1 Ma kyo dɔmɔŋ kɩ mʋ deŋdeŋ akuu ma aa yaa nɩmmabalɩya Krisita tɩyaŋ wɩya. 2 Ma yaa kuwokeri a kɩ deŋ nɩhʋwala weliŋ beewɩya, nala gyɩ aa yaa gɛɛ rɛ, a laa malɩkasɩ biŋ ba dɩɩsɩ tɩyaŋ aŋ bɩ gyɩma. 3 Ma kpa nala hʋ ba aa kaŋ tɔ dɩya tɩyaŋ wɩya anɩɩ ma beel-ba buloŋ nɛ ba kaŋ tɔ dɩya tɩyaŋ gɛɛ. Nala hʋ ba aa dɔgɩsɩ mɛ, ma kpa ʋ anɩɩ ma beel-ba buloŋ nɛ ba kɩ dɔgɩsɩ gɛɛ. 4 Ʋ maga dɩ nal buloŋ gyɩma anɩɩ haaŋ kpayɩ yaa wɩwelii rɛ. Ɛɛwɩya, baal bee ʋ haaŋ buloŋ maga dɩ ba kaŋ wɩtɩɩ rɛ abee dɔmɔŋ. Ʋ bɩ maga dɩ baal hʋ bɩl lɩɩ kyɛ hadɩma, koo dɩ haaŋ hʋ mɛ bɩl lɩɩ kyɛ badɩma, beewɩya nal hʋ buloŋ aa sɔnnɩ, Wɩɩsɩ sɩ di ʋ sarɩya a kpa kyogisi tɩya ʋ. 5 Ma ta kyo molbiye kɩŋkaŋ a mʋ parɩ. Ma leŋ dɩ kɩna hʋ ma aa kana su ma sɩɩ. Beewɩya Wɩɩsɩ basa ʋ teŋ tɩyaŋ nɛ a baa, “Ŋ bɩ sɩ maakyiye vɩya ma ta. Ŋ bɩ sɩ maakyiye lɩɩ ma hal.” 6 Ɛɛwɩya, á sɩ wuwo ŋmaa á bembiye a baa,
“Á tɩɩna Wɩɩsɩ rɛ yaa nal hʋ aa pɛ ŋ tɩyaŋ,
Ɛɛ nyuniŋ, ŋ bɩ sɩ fá kambɩŋ wɩɩ buloŋ tɩyaŋ.
Nihuwobiŋ bɩ sɩ wuwo yaa ŋ wɩɩ buloŋ.”
7 Ma liisi ma sɩlaala hʋ gyɩ aa basɩ Wɩɩsɩ wɩya kɩ tɩya ma wɩya. Ma liisi mʋ pele gɛɛ ba gyɩ aa tɩŋ Wɩɩsɩ ba mɩɩbol buloŋ tɩyaŋ, a ko mʋ sʋba. Ma kɩ tɩŋ ba naabʋʋsɩ ma Wɩɩsɩ tɩŋɩɩ tɩyaŋ. 8 Yesu Krisita aa kɩɩ gɛɛ dɩya, ɛɛ rɛ ʋ ha kɩɩ gyɩnaŋ, ɛɛ tɩɩ mɛ rɛ ʋ sɩ kɩɩ a kaŋ kɩ mʋ maakyiye buloŋ. 9 Ma ta leŋ dɩ wɩdʋŋsɩ hʋ nala badɔmɔŋ aa daga ma ko leŋ dɩ ma vɩya Wɩɩsɩ ŋmaŋtɩɩ hʋ ta. Dee hʋ aa sɩ wuwo leŋ dɩ á tɩŋ Wɩɩsɩ kyɛrɩ, ʋ lɩɩ Wɩɩsɩ tɩɩ bɔnyɛ tɩyaŋ nɛ. Ʋ bɩ lɩɩ á aa tɩŋ kɩdiiliye sɩŋsɩ tɩyaŋ, beewɩya, nal hʋ aa tɩŋ sɩŋsɩ no, ʋ bɩ sɩ na tɔnɔ buloŋ a lɩɩ ba tɩyaŋ. 10 Gyuuma wɩɩkyʋwal sɩlaala hʋ gyɩ aa tʋma kɩ tɩya Wɩɩsɩ taŋtɩ-dɩya hʋ tɩyaŋ, ba kɩdɩgɩ buloŋ gyɩ bɩ kaŋ ŋmanɩɩ ʋ aa sɩ di wɩɩsʋllɩ-kɩna hʋ á aa kpa sʋla Wɩɩsɩ a kɩ kyʋwalɩ ʋ aŋgyʋwasʋ. 11 Bɩna buloŋ, Gyuuma wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyawʋ hʋ gyɩ aa kaŋ pʋsɩ kyal lɛ, a gyʋʋ Wɩɩsɩ Dɩɩweliye buloŋ Dɩɩwelii hʋ, a kpa sʋla Wɩɩsɩ dɩ ʋ kpa ba wɩbɔmɔ kyɛ ba. Amɛ ba gyɩ aa kaŋ pʋsɩ hʋ kɛ tɩɩ rɛ a lɩɩ nyɔgɔ ta bee hʋ samanɩ tɩyaŋ. 12 Ɛɛ rɛ tɩŋ ba kaŋ Yesu mɛ lɩɩ kpʋ Gyerusalɛm samanɩ tɩyaŋ, dɩ ʋ kpa ʋ tɩɩ kyal a pɩɩsɩ nala bisiŋ ta, dɩ ba yaa niweliye Wɩɩsɩ sɩya tɩyaŋ. 13 Yesu gyɩ dii hɩɩsɩ rɛ weliŋ bee hʋ samanɩ tɩyaŋ. Ɛɛwɩya, ma leŋ dɩ á lɩɩ mʋ doŋ, dɩ á beel-ʋ buloŋ di haŋ hɩɩsɩ hʋ. 14 Beewɩya, á bɩ kaŋ bee aa sɩ we doŋ kɩ mʋ deŋdeŋ dʋnɩya no tɩyaŋ. Amɛ á aa yɩyɛlɩ á bee hʋ tɩyaŋ á aa sɩ maakyiye we a kaŋ kɩ mʋ deŋdeŋ wɩya rɛ. 15 Ɛɛwɩya, á nala hʋ aa wuwo suri á nyʋwa a basɩ baa Wɩɩsɩ rɛ yaa Á Tɩɩna, á wɩɩsʋlɩɩ á aa sɩ kpa tɩya Wɩɩsɩ rɛ yaa á aa tɩŋ Yesu Krisita tɩyaŋ, a kɩ dannɩ ʋ saŋa kɛ buloŋ. 16 Saŋa kɛ buloŋ, ma yaa kuwokeri aŋ yaa wɩweliye kɩ tɩya ma dɔŋtɩŋsɩ, a kɩ kyiyeli dɔmɔŋ mɛ. Wɩɩsʋlɩɩ no rɛ aa fɩyɛlɩ Wɩɩsɩ teŋ.
17 Ʋ maga dɩ ma kɩ tɩŋ ma sɩlaala nyʋwa rɛ, a kɩ yaa wɩya hʋ ba aa baa dɩ ma yaa. Beewɩya ba aa rɛ aa deŋ ma nyuu tɩyaŋ. Maakyiye kɩdɩgɩ ba sɩ daga gɛɛ ba aa deŋ ma nyuu a tɩya Wɩɩsɩ. Dɩ mamaa rɛ aa tɩŋ ba nyʋwa, ba sɩ tʋŋ ba tʋma weliŋ abee teŋfɩyɛlʋʋ. Amɛ dɩ mamaa rɛ bee tɩŋ ba nyʋwa, ba tɩsɩ sɩ kyogi ma tɩyaŋ. Ʋ gɛɛ bɩ sɩ kaŋ tɔnɔ buloŋ a tɩya ma.
18 Ma kyʋwalɩ Wɩɩsɩ kɩ tɩya ma. Á gyɩma á hakɩllɩ tɩyaŋ, á bɩ kaŋ wɩkyogii buloŋ Wɩɩsɩ sɩya tɩyaŋ, á kyɛrɩ mɛ rɛ yaa dɩ á wɩtɩɩ su wɩɩ buloŋ tɩyaŋ. 19 Ŋ aa sʋla ma rɛ abee ŋ hakɩla buloŋ dɩ ma kyʋwalɩ Wɩɩsɩ dɩ ŋ mɩɩgɩ ko ma lee lagɩ.
Wɩkateŋse
20 Wɩɩsɩ kyisi á Tɩɩna Yesu sʋʋ tɩyaŋ nɛ. Yesu kɩɩ gɛɛ rɛ anɩɩ pedaal aa kɩ deŋ ʋ piyese nyuu tɩyaŋ weliŋ, beewɩya ʋ kpaa ʋ tɩɩ mɩɩbol lɛ a lɩɩ wɩɩsʋlɩɩ ʋ nala wɩya. Ʋ kyal lɛ Wɩɩsɩ kpa we nyʋʋfalɩɩ hʋ aa bɩ kaŋ dɩsɩɩ a tɩya ma. Wɩɩsɩ hʋ aa tɩya fɩyɛlʋʋ sɩ leŋ dɩ ma na wɩwelii hʋ ma aa kyɛ dɩ ma wuwo kaŋ tɩŋ ʋ kyɛrɩ. Yesu lahɔrʋmɔ tɩyaŋ, Wɩɩsɩ sɩ leŋ dɩ ma wuwo yaa wɩɩ hʋ buloŋ aa fɩyɛlɩ ʋ teŋ. Ma leŋ dɩ a kɩ dannɩ Krisita, a leŋ dɩ ʋ feŋ yɩrɩ a kaŋ kɩ mʋ maakyiye buloŋ. Amɩ.
22 Ŋ naabalɩya, ŋ teŋ no ŋ aa saba tɩya ma kɛ bɩ doliye. Ɛɛ wɩya, ŋ aa sʋl ma dɩ ma di kenyiri aŋ gyegili nɩɩ wɩya hʋ ŋ aa saba tɩya ma dɩ ma kɩ tɩŋa. 23 Ŋ aa kyɛ dɩ ma gyɩma anɩɩ á nɩɩnabiye Timoti ba fa aa kaŋ tɔ dɩya tɩyaŋ, ba lɩɩ ʋ rɛ. Dɩ ʋ rɛ ko ŋ lee lagɩ, ŋ beel-ʋ buloŋ sɩ ko ma lee. 24 Ma kyʋwalɩ ma nɩhɩyasɩ abee Wɩɩsɩ nala hʋ buloŋ tɩya ma. Á tɩyaŋ nala hʋ aa lɩɩ Itali paalʋʋ mɛ aa kyʋwalɩ ma. 25 Wɩɩsɩ bɔnyɛ sɩ we ma lee a leŋ dɩ ma hɔŋ bee laaŋfɩya.