YESU KPAMBƖSƖ HƲ TƲMA
11 Ŋ nɩhɩyawʋ Tiyofilɔsɩ, mɩyaŋ Luka rɛ bɩl sabɩ teŋ no kɩ tɩya ɩ. Teŋ hʋ ŋ aa laa sɩya sabɩ tɩya ɩ tɩyaŋ, ŋ daga wɩya hʋ buloŋ Yesu aa yaa rɛ abee wɩya hʋ ʋ aa daga, a lɩɩ saŋa hʋ ʋ aa piile kɩ tuŋ ʋ tʋma, 2 a mʋ pele kyɛɛ hʋ Wɩɩsɩ aa kpaa ʋ gyɩŋ wɩɩsɩbee. Wɩɩsɩ Wiyesi Welii hʋ dee tɩyaŋ, ʋ gyɩ daga ʋ kpambɩsɩ hʋ ʋ aa lɩya tʋma hʋ ba aa sɩ kɩ tʋma rɛ, aŋ na mʋ wɩɩsɩbee. 3 Ʋ aa sii sʋʋ tɩyaŋ mɛ, ʋ kana ʋ tɩɩ ko daga ʋ kpambɩsɩ hʋ buloŋ nɛ ʋ sʋʋ kyɛyɛ mɔllɩbalɩya paga tɩyaŋ. Ŋmaŋgyamaa rɛ ʋ gyɩ kpa, a kana ʋ tɩɩ ko daga ba, ba na ʋ, dɩ nal buloŋ ta yaa sige anɩɩ ʋ mɩɩgɩ sii sʋʋ tɩyaŋ nɛ. Ɛɛ rɛ ka ʋ gyɩ basɩ Wɩɩsɩ koro hʋ wɩya tɩya ba, aŋ na mʋ wɩɩsɩbee. 4 Yesu ha gyɩ aa we ʋ hatɩnna hʋ lee, ʋ gyɩ basɩ tɩya ba rɛ abee sɩfɩyasɩ a baa, “Ma ta ko kɩ lɩɩ Gyerusalɛm tɩyaŋ. Ma gyegili bɔnyɛ kɩŋ hʋ ŋ Kuwo aa wee nyʋwa a baa dɩ ʋ sɩ tɩya ma. Ŋ laa sɩya basɩ ʋ wɩya tɩya ma rɛ. 5 Gyɔɔŋ, Wɩɩsɩnɩɩfool hʋ kɛ, nɩɩ rɛ ʋ gyɩ kaŋ kɩ fo nala wɩɩkyʋwalnɩɩ. Amɛ ʋ bɩ sɩ pɩɩsɩ, ka dɩ Wɩɩsɩ kpa ʋ Wiyesi Welii hʋ fo ma wɩɩkyʋwalnɩɩ.”
Yesu gyɩŋ wɩɩsɩbee
Maakɩ 16.19-20;Luka 24.50-53
6 Yesu bee ʋ kpambɩsɩ hʋ aa laŋŋa gɛɛ rɛ, ba pɩyɛsɩ ʋ a baa, “Á Tɩɩna, lagɩlagɩ no kɛ, ɩ sɩ leŋ dɩ Iziral tɩmma bɩl di ba paalʋʋ koro koo?” 7 Doŋ nɛ Yesu basɩ tɩya ba a baa, “Wɩya no abee kyɛɛ hʋ ba aa sɩ yaa, ba we Ŋ kuwo lee rɛ. Ʋ kyɛrɩ tɩyaŋ nɛ ʋ biŋ ba buloŋ. Ɛɛwɩya, ʋ bɩ maga dɩ ma gyɩŋ kyɛɛ hʋ. 8 Amɛ dɩ Wɩɩsɩ ko kpa ʋ Wiyesi Welii hʋ we ma tɩyaŋ, ma sɩ kaŋ dee a yaa ŋ daŋsɩya diile a basɩ ŋ wɩya Gyerusalɛm tɩyaŋ, abee Gyudɩya paalʋʋ buloŋ tɩyaŋ abee Samaarɩya paalʋʋ buloŋ tɩyaŋ, a kaŋ kɩ mʋ dʋnɩya logiŋ kɛ buloŋ.” 9 Yesu aa basɩ gɛɛ ko teŋ, Wɩɩsɩ kpa ʋ kaŋ gyɩŋ wɩɩsɩbee, ka ʋ kpambɩsɩ hʋ sɩŋ wil nyuni kɩ deŋ wɩɩsɩnyuu. Nyɛ rɛ taal ko tɔ ʋ, ba bɩl bɩ na ʋ. 10 Ba ha aa sɩŋ wil nyuni kɩ deŋ wɩɩsɩnyuu gɛɛ, dɩ baala balɩya rɛ ko sɩŋ ba logiŋ tɩyaŋ gɛɛ, a laalɩ gapʋllɩ 11 a pɩyɛsɩ ba a baa, “Galili tɩmma, bee rɛ tɩŋ ma sɩŋ kɩ deŋ wɩɩsɩnyuu nyɛ? Ɛɛ hʋ ma aa yaŋ na Wɩɩsɩ kpaa Yesu a kaŋ kɩ gyɩŋ wɩɩsɩbee ma sɩɩ tɩyaŋ nyɛ, ɛɛ tɩɩ rɛ ʋ sɩ bɩl mɩɩgɩ lɩɩ wɩɩsɩbee ko tuu.”
Ba lɩɩ nal dɩ ʋ laa Gyudasɩ nyuu
Matiwu 27.3-10
12 Ɛɛ rɛ Yesu kpambɩsɩ hʋ lɩɩ Olivi dogimo hʋ nyuu a mɩɩgɩ mʋ Gyerusalɛm. A lɩɩ dogimo hʋ kɩ mʋ Gyerusalɛm sɩ yaa anɩɩ meeldaa-kyalɩɩ. 13 Ba ko pele Gyerusalɛm, a kpa mʋ ba dɩɩgyʋʋlɩɩ gyirambisa nyuu dɩya kɩdɩgɩ tɩyaŋ. Ba nala hʋ gyɩ aa laŋŋa kɩ gyʋʋ doŋ nɛ nyɛ: Piita, Gyɔɔŋ, Gyemsi, Aŋduru, Fɩlɩpɩ, Tɔmaasɩ, Batolomi, Matiwu, Alfiyasɩ biibaal Gyemsi, Siimɔŋ, nal hʋ aa kyɩl ʋ nala wɩya, abee Gyemsi biibaal Gyudasɩ. 14 Ba bee haana badɔmɔŋ abee Yesu nɩɩna Mɛɛrɩ abee Yesu nɩmmabalɩya buloŋ nɛ gyɩ yaa nyʋʋdɩgɩ aa kɩ laŋŋɩ doŋ saŋa buloŋ, a kɩ kyʋwalɩ Wɩɩsɩ abee sɩfɩyasɩ. 15 Nyɛ rɛ kyɛɛ kɩdɩgɩ ba ko laŋŋɩ dɔmɔŋ. Ba fa pel nala kɔɔ abee mɔlɩya. Ɛɛ rɛ Piita sii sɩŋ a baa, 16 “Ŋ naabalɩya, Wɩɩsɩ Wiyesi Welii hʋ fa leŋ Deviti daga wɩya hʋ Gyudasɩ aa sɩ yaa rɛ. Ʋ maga dɩ Wɩɩsɩ nyʋwa no Deviti aa basa kɔnɩ ko yaa wɩtɩɩ rɛ. Beewɩya Gyudasɩ rɛ yaa nal hʋ aa kaŋ nala mʋ ba kaŋ Yesu. 17 Yesu fa lɩɩ ʋ rɛ ʋ yaa á kɩdɩgɩ, a mɛ pɛ á tʋma no tɩyaŋ.” 18 (Gyudasɩ gyɩ yaa wɩbɔŋ nɛ, a na molbiye doŋ a kpa yɔbɔ taŋha kɩdɩgɩ. Haŋ taŋha hʋ tɩyaŋ nɛ ʋ tele pɔsɔ, ʋ nabolimo buloŋ lɩɩ gyaasɩ. 19 Nala hʋ aa we Gyerusalɛm tɩyaŋ buloŋ nɛ gyɩ nɩɩ ʋ wɩya. Ɛɛ rɛ tɩŋ ba kaŋ lee hʋ kɩ yɩrɩ Akɛldama, ba taal tɩyaŋ. Ʋ memii rɛ yaa taŋha hʋ tɩyaŋ kyal aa gyaasa.) 20 “Deviti saba we Wɩɩsɩ teŋ logiŋ hʋ ba aa yɩrɩ Yɩɩla tɩyaŋ nɛ a baa,
‘Wɩɩsɩ sɩ leŋ dɩ ʋ dɩya pɩŋ gyikpiye, dɩ nal buloŋ ta kɩ gyʋʋ.’
Aŋ bɩl sabɩ abaa,
‘Amɛ ʋ tʋma kɛ, see dɩ nal laa ʋ nyuu a kɩ tʋma.’
21 Ɛɛ wɩya ʋ maga dɩ nal laa ʋ nyuu rɛ a pɛ á tɩyaŋ dɩ á di daŋsɩya anɩɩ á Tɩɩna Yesu sii sʋʋ tɩyaŋ nɛ. Nal no tɩɩna maga dɩ ʋ lɩɩ á nala hʋ gyɩ aa tɩŋ á Tɩɩna Yesu hal lɛ, á beel-ʋ we doŋ saŋa buloŋ, 22 a lɩɩ saŋa hʋ Gyɔɔŋ gyɩ aa foo Yesu wɩɩkyʋwalnɩɩ a kaŋ ko pele kyɛɛ hʋ Wɩɩsɩ aa kpaa ʋ á sɩɩ tɩyaŋ, a gyɩŋ wɩɩsɩbee.” 23 Nyɛ rɛ ba daga nala balɩya. Ba kɩdɩgɩ feŋ nɛ yaa Gyosɛfʋ Basabaasɩ. (Ʋ feŋ kɩdɩgɩ mɛ rɛ fa yaa Gyusitu.) Kɩdɩgɩ hʋ mɛ feŋ nɛ fa yaa Matɩyasɩ. 24 Ba aa daga nala hʋ gɛɛ rɛ, ba kyʋwalɩ Wɩɩsɩ a baa, “Á Tɩɩna, ɩ rɛ gyɩŋ nihuwobiŋ buloŋ tɩya. Ɛɛwɩya, nala no balɩya tɩyaŋ, daga ma nal hʋ ɩ aa lɩya dɩ ʋ yaa ɩ kpambɩsɩ hʋ kɩdɩgɩ a laa Gyudasɩ nyuu, a kɩ tuŋ ʋ tʋma. Beewɩya Gyudasɩ leŋ ma rɛ aŋ mʋ ʋ bee lee hʋ aa maga.” 26 Nyɛ rɛ ba yuwo gbaŋŋa, Matɩyasɩ di, ba lɩɩ ʋ pɛ Yesu kpambɩsɩ fi abee kɩdɩgɩ hʋ tɩyaŋ.
2Wɩɩsɩ Wiyesi Welii hʋ kotuuyi
1 Nyɛ rɛ ba kyɛbal hʋ ba aa yɩrɩ Pɛŋtikosi kyɛɛ ko pele. Kyɛɛ no dɩ nala hʋ buloŋ aa laa Yesu wɩya di doŋ tɩyaŋ ko laŋŋɩ dɩɩdɩgɩ tɩyaŋ nɛ. 2 Ba ko baa dɩ ba deŋ, dɩ dɔmɔ kɩdɩgɩ lɩɩ wɩɩsɩnyuu, a kɩɩ gɛɛ anɩɩ puwobal lɛ aa dɔŋ. Dɔmɔ hʋ ko gyʋʋ tɔ dɩya hʋ buloŋ. 3 Ɛɛ rɛ ka ba na kɩna badɔmɔŋ aa kɩɩ gɛɛ anɩɩ diŋtʋlnɩ, a ko pɩsa saga ba kɩdɩgɩ kɩdɩgɩ buloŋ tɩyaŋ. 4 Nala hʋ buloŋ tɩyaŋ diŋtʋlnɩ hʋ gyɩ aa saga, Wɩɩsɩ gyɩ kpaa ʋ Wiyesi Welii hʋ we ba tɩyaŋ nɛ, ʋ gyɩ leŋ ba piili kɩ basɩ wɩya abee taanɩ ba aa bɩ gyɩma. 5 Gyuuma badɔmɔŋ mɛ fa we Gyerusalɛm tɩyaŋ, a yaa wɩɩkyʋwalla aa lɩɩ dʋnɩya logiŋ kɛ buloŋ. 6 Nɩgyamaa no buloŋ gyɩ aa nɩɩ kyagɩŋsɩ hʋ, ba buloŋ ko kyige doŋ. Ba aa kyige gɛɛ, ba kɩdɩgɩ buloŋ gyɩ nɩɩ Yesu Krisita hatɩnna wɩbasɩɩ hʋ rɛ ʋ tɩɩ taal tɩyaŋ. Ʋ gyɩ yaa ba wɩkperii. 7 Nyɛ rɛ wɩɩ hʋ marɩ yaa ba wɩkperii, ba kɩ pɩyɛsɩ dɔmɔŋ, a baa, “Ka nala no buloŋ aa basɩ wɩya hʋ yaa Galili tɩmma rɛ, ɛɛ rɛ á kɩdɩgɩ buloŋ yaŋ yaa kɩ nɩɩ ba wɩbasɩɩ hʋ á tɩɩ taanɩ tɩyaŋ nyɛ? 9 Á buloŋ lɩɩ paalʋʋ dʋŋsɩ rɛ. Á badɔmɔŋ lɩɩ Paatɩya rɛ, á badɔmɔŋ lɩɩ Midiisi, á badɔmɔŋ mɛ lɩɩ Ilam. Á badɔmɔŋ lɩɩ Mesopotemiya rɛ, á badɔmɔŋ lɩɩ Gyudɩya, á badɔmɔŋ mɛ lɩɩ Kapadoosɩya, á badɔmɔŋ mɛ lɩɩ Pɔŋtusi, á badɔmɔŋ mɛ lɩɩ Esɩya. 10 Á badɔmɔŋ lɩɩ Firigyiya rɛ, á badɔmɔŋ mɛ lɩɩ Pamfilɩya, á badɔmɔŋ lɩɩ Igyipiti, ka á badɔmɔŋ mɛ lɩɩ Libiya logiŋ kɩdɩgɩ aa kpaga tɔɔ hʋ ba aa yɩrɩ Sariini. Á badɔmɔŋ mɛ yaa nɩhʋwala rɛ, a lɩɩ Roma. Á badɔmɔŋ yaa Gyuuma, á badɔmɔŋ mɛ bɩ yaa Gyuuma, aŋ ta kɩ kyʋwalɩ Gyuuma Wɩɩsɩ, a kɩ tɩŋ ba lesiri mɛ. 11 Á badɔmɔŋ lɩɩ Kiriti rɛ, á badɔmɔŋ mɛ lɩɩ Areebɩya. Á kɩdɩgɩ buloŋ mɛ yaŋ bee ʋ taal lɛ, ka á nɩɩ dɩ ba aa basɩ Wɩɩsɩ wɩduwoni hʋ ʋ aa yaa á tɩɩ taanɩ tɩyaŋ.” 12 Nyɛ rɛ wɩɩ hʋ ha kperi ba, ba hakɩllɩ buloŋ vʋgɩmɩ, ba kɩ pɩyɛsɩ dɔmɔŋ a baa, “Wɩya no buloŋ memii rɛ yaa bee?” 13 Ɛɛ rɛ ka nala hʋ badɔmɔŋ mɛ kɩ yaa Yesu hatɩnna hʋ sɩya a baa dɩ ba nyʋwa sɩŋ bugo rɛ.
Piita basɩ Wɩɩsɩ wɩya tɩya gyamaa hʋ
14 Nyɛ rɛ Yesu kpambɩsɩ hʋ sii sɩŋ, ka Piita heeli basɩ tɩya gyamaa hʋ a baa, “Ŋ kuwobalɩya Gyuuma abee nala hʋ buloŋ aa we Gyerusalɛm tɩyaŋ, ma wuwoli ma dɩgɩna, dɩ ŋ basɩ wɩya no aa yaa memii tɩya ma. 15 Ma aa bɩɩnɩ anɩɩ nala no bugo rɛ? Amɛ, ma yaŋ gyɩma anɩɩ ba bɩ bugo. Beewɩya, ʋ ha yaa kyɩkyʋwala kerifi nibi rɛ, ɛɛ rɛ nal sɩ yaa bugo? 16 Amɛ Wɩɩsɩ tɩŋdaal Gyowɛl gyɩ basa wɩya no aa yaa wɩya rɛ anɩɩ nyɛ sɩ maakyiye yaa. Ʋ basa anɩɩ,
17 Wɩɩsɩ baa, ‘Dɩ dʋnɩya rɛ ko kpaga tenii, nyɛ rɛ ŋ sɩ yaa. Ŋ sɩ kpa ŋ Wiyesi Welii hʋ we nala iriŋ buloŋ tɩyaŋ. Ma biibaala abee ma toliye sɩ basɩ wɩya ŋ Wiyesi Welii hʋ dee tɩyaŋ. Ma bapʋwasɩya abee ma banɩhɩyasɩ buloŋ mɛ sɩ kɩ na Wɩɩsɩ wɩtɩɩ hʋ ba duwoso tɩyaŋ.
18 Haŋ saŋa hʋ, ŋ sɩ kpa ŋ Wiyesi Welii hʋ tɩya baala abee haana hʋ aa tɩŋa ŋ kyɛrɩ, dɩ ba buloŋ kɩ basɩ wɩya ŋ Wiyesi Welii hʋ dee tɩyaŋ.
19 Ŋ sɩ kɩ yaa wɩkperiye Wɩɩsɩnyuu tɩyaŋ, aŋ kɩ yaa wɩmagɩla mɛ dʋnɩya abee taŋhanyuu tɩyaŋ daha. Kyal, diŋ, abee nyʋwɔsɩ sɩ we doŋ.
20 Sɩgballɩya sɩ kɩɩ gɛɛ anɩɩ tebine. Ka dɩ pene mɛ fɩyɛsɩ gɛɛ anɩɩ kyal. Wɩya no buloŋ sɩ yaa rɛ, ka dɩ á Tɩɩna Kyɛbal hʋ yaŋ na pele.
21 Haŋ kyɛɛ hʋ, nal hʋ buloŋ aa yɩrɩ á Tɩɩna Wɩɩsɩ, ʋ sɩ laa ʋ ta.’
22 Ɛɛ hal tɩyaŋ nɛ Piita bɩl baa, ‘Iziral tɩmma, ma ha marɩ wuwoli ma dɩgɩna weliŋ a nɩɩ wɩya no ŋ aa basɩ kɩ tɩya ma: Yesu aa lɩɩ Nazarɛti, Wɩɩsɩ rɛ kɔnɩ tɩma ʋ. Wɩmagɩla hʋ abee wɩkperiye hʋ buloŋ Wɩɩsɩ aa leŋ ʋ wuwo yaa, ba aa rɛ daga gɛɛ. Ma buloŋ mɛ gyɩŋ wɩya no tɩyaŋ nɛ, beewɩya ma sɩɩ tɩyaŋ nɛ ʋ yaa ba buloŋ. 23 Wɩɩsɩ kyɛrɩ tɩyaŋ nɛ, ʋ gyɩmaa mɛ we doŋ, ka ba kaŋ Yesu Krisita we ma nosi tɩyaŋ. Ɛɛ rɛ ma kpa ʋ tɩya wɩbɔŋyaala, ba kpaasɩ ʋ mal daagarɩɩ tɩyaŋ, ʋ sʋba. 24 Amɛ Wɩɩsɩ kyisi ʋ sʋʋ tɩyaŋ nɛ, a lɩɩ tʋwara hʋ buloŋ ʋ aa naa ʋ sʋʋ saŋa ta. Beewɩya sʋʋ bɩ kaŋ dee ʋ aa sɩ wuwo kana ʋ biŋ dɩ ʋ ta siye.’ 25 Deviti fa basɩ ʋ wɩya rɛ a baa,
‘Ŋ gyɩ naa ŋ Tɩɩna rɛ dɩ ʋ laa ŋ sɩya, aŋ we ŋ lee saŋa buloŋ, dɩ nal buloŋ ta wuwo yaa ŋ wɩbɔŋ.
26 Nyɛ aa leŋ ŋ bembii pɩŋ lɩdɩgɩ rɛ, ŋ kɩ basɩ wɩya abee teŋfɩyɛlʋʋ. Ŋ yaa nihuwobiŋ nɛ, a gyɩma anɩɩ ŋ sɩ maakyiye sʋba. Amɛ ŋ bayɩyɛla buloŋ mɛ we wɩya hʋ Wɩɩsɩ aa sɩ yaa tɩya ŋ tɩyaŋ nɛ.
27 Dɩ mɩyaŋ nɛ ko sʋba, ɩ Wɩɩsɩ bɩ sɩ laa nyʋwa vɩya ŋ ta lalɩyabee tɩyaŋ. Ɩ bɩ sɩ laa nyʋwa leŋ dɩ ɩ tʋŋtʋnnɩ hʋ aa kaŋ wɩtɩɩ pɩŋ bʋwa tɩyaŋ a pʋwa.
28 Ɩ daga ŋ ŋmanɩɩ hʋ ŋ aa sɩ tɩŋa a kaŋ mɩɩbol lɛ. Ɩ aa we ŋ lee mɛ rɛ yaŋ sɩ leŋ dɩ ŋ kaŋ teŋfɩyɛlʋʋ.’
29 Nyɛ rɛ Piita bɩl basɩ baa, Ŋ kuwobalɩya, ŋ sɩ basɩ á naabaa Deviti wɩya a kaŋ polli tɩya ma. Deviti sʋba rɛ, ba kpa ʋ hogo, ʋ bil ha pɩŋ á bee tɩyaŋ daha a kaŋ kɩ ko gyɩnaŋ. 30 Ʋ fa yaa Wɩɩsɩ tɩŋdaal lɛ, a gyɩŋ wɩya hʋ buloŋ Wɩɩsɩ aa wee nyʋwa dɩ ʋ sɩ yaa tɩya ʋ. Wɩɩsɩ wee nyʋwa rɛ anɩɩ ʋ sɩ leŋ dɩ Deviti doho nal dɩ koro a kɩɩ gɛɛ anɩɩ Deviti fa aa kɩya. 31 Deviti fa aa naa wɩɩ hʋ Wɩɩsɩ fa aa kyɛ dɩ ʋ yaa, ʋ wuwo basɩ Krisita sʋʋ tɩyaŋ mɩɩgɩ siiyi wɩya rɛ a baa, ‘Wɩɩsɩ bɩ laa nyʋwa vɩya ʋ ta lalɩyabee tɩyaŋ. Ʋ bɩ laa nyʋwa leŋ ʋ teŋbii pɩŋ bʋwa tɩyaŋ a pʋwa.’ 32 Yesu no tɩɩ rɛ yaŋ Wɩɩsɩ kyisi sʋʋ tɩyaŋ gɛɛ. Á buloŋ nɛ yaa wɩɩ no daŋsɩya beewɩya á naa wɩya no buloŋ aa yaa rɛ. 33 Wɩɩsɩ kyisi ʋ sʋʋ tɩyaŋ nɛ ʋ sii gyɩŋ hɔŋ ʋ kuwo Wɩɩsɩ noduu logiŋ tɩyaŋ, ka ʋ kpa Wiyesi Welii hʋ wɩya ʋ fa aa wee nyʋwa a tɩya ʋ. Wiyesi Welii no rɛ Yesu kpa we á tɩyaŋ gyɩnaŋ, ʋ rɛ yaa wɩya hʋ ma aa na abee wɩya hʋ ma aa nɩɩ gɛɛ. 34 Deviti tɩɩ fa bɩ gyɩŋ mʋ Wɩɩsɩbee anɩɩ Yesu aa mʋwa gɛɛ, amɛ Yesu wɩya rɛ ʋ fa basɩ a baa,
‘Á Tɩɩna basɩ tɩya ŋ Tɩɩna rɛ, a baa Ko hɔŋ ŋ noduu logiŋ tɩyaŋ,’
35 Ka dɩ ŋ yuwo di ɩ dɔmɔ buloŋ teŋ.
36 Ɛɛwɩya, Iziral tɩmma, ma buloŋ yaŋ gyɩma anɩɩ ʋ yaa wɩtɩɩ rɛ anɩɩ Yesu no ma aa kaŋ kpaasɩ mal daagarɩɩ hʋ tɩyaŋ, ʋ tɩɩ rɛ Wɩɩsɩ leŋ ʋ yaa á Tɩɩna. Ʋ rɛ bɩl yaa nal hʋ Wɩɩsɩ aa lɩya dɩ ʋ laa dʋnɩya nala ta.”
37 Nala no aa nɩɩ wɩya hʋ buloŋ Piita fa aa basa, ʋ fa yaa ba dɔgɩsɩɩ rɛ kɩŋkaŋ. Ɛɛ rɛ ba mɩɩgɩ pɩyɛsɩ Piita bee Yesu kpambɩsɩ hʋ nɩkaalɩya hʋ a baa, ‘Á nɩmmabalɩya, wɩya no yaŋ aa kɩɩ nyɛ, ɛɛ rɛ maga dɩ á yaa?’ 38 Nyɛ rɛ Piita basɩ tɩya ba a baa, ‘Ma bɩrɩmɩ lɩɩ ma wɩbɔmɔ tɩyaŋ, aŋ leŋ dɩ ba fo ma wɩɩkyʋwalnɩɩ Yesu Krisita feŋ tɩyaŋ, dɩ Wɩɩsɩ kpa ma wɩbɔmɔ kyɛ ma, aŋ kpa ʋ Wiyesi Welii hʋ we ma tɩyaŋ. 39 Beewɩya, Wiyesi Welii hʋ wɩya Wɩɩsɩ aa wee nyʋwa a baa dɩ ʋ sɩ tɩya ma bee ma doho nala, abee nala hʋ buloŋ aa lɩɩ liboliye, abee nal hʋ kɛ buloŋ Wɩɩsɩ aa yɩra dɩ ʋ ko ʋ lee, ma wɩya rɛ ʋ we haŋ nyʋwa hʋ.”’ 40 Ɛɛ hal tɩyaŋ, Piita bɩl basɩ wɩya rɛ kɩŋkaŋ a kpaanɩ ba abee sɩfɩyasɩ, aŋ ha sʋl ba a baa, “Ma lɩɩ ma tɩɩma nɩbɔmɔ no tɩyaŋ, dɩ tʋwara hʋ aa sɩ ko ba nyuu tɩyaŋ ta ko daagɩ ma.” 41 Piita wɩbasɩɩ hʋ hal tɩyaŋ, nɩgyamaa gyɩ ko laa wɩya hʋ ʋ aa basa di rɛ, aŋ leŋ ba fo ba wɩɩkyʋwalnɩɩ. Nala hʋ gyɩ aa laa Yesu wɩya di haŋ kyɛɛ hʋ, ba gyɩ pele nala tusi bʋto rɛ, a pɛ nɩbɩnɩya hʋ tɩyaŋ. 42 Ba gyɩ kaŋ nyʋʋdɩgɩ rɛ, a kaŋ sɩfɩyala mɛ, aŋ kpa ba nyuni we wɩya hʋ buloŋ Yesu kpambɩsɩ hʋ aa daga ba tɩyaŋ. Ba buloŋ nɛ gyɩ aa laŋŋɩ kɩ di kɩdiiliye hʋ Yesu fa aa baa dɩ ba di a kɩ liisi ʋ wɩya, aŋ pɛ dɔmɔŋ kɩ kyʋwalɩ Wɩɩsɩ, a kɩ gʋnnɩ Wɩɩsɩ Teŋ wɩya hʋ mɛ.
Ɛɛ hʋ nala hʋ aa laa Yesu wɩya di aa laŋŋa kɩ gyʋʋ
43 Yesu kpambɩsɩ hʋ gyɩ aa yaa wɩmagɩla abee wɩkperiye rɛ yʋga, ʋ gyɩ yaa nal buloŋ nyʋʋfɩyɛlɩ. 44 Saŋa kɛ buloŋ, nala hʋ aa laa Yesu wɩya di aa ko laŋŋɩ dɔmɔŋ nɛ, a kpa ba kɩna buloŋ mɛ we lɩdɩgɩ, a kpa kɩ kpaa dɔmɔŋ. 45 Dɩ ba ko yallɩ ba kɩna mɛ, ba aa kaŋ molbiye hʋ kpaa dɔmɔŋ nɛ, a maga gɛɛ hʋ nal buloŋ aa kyɛɛ.
46 Kyɛɛ buloŋ ba aa laŋŋɩ ba dɩɩsɩ tɩyaŋ nɛ, a kɩ di kɩdiiliye abee teŋfɩyɛlʋʋ, abee tɩdɩgɩ, aŋ kɩ dannɩ Wɩɩsɩ. Aŋ ha bɩl aa kɩ laŋŋɩ Wɩɩkyʋwaldɩɩbal hʋ tɩyaŋ, a kɩ kyʋwalɩ Wɩɩsɩ aŋ kɩ bigisi ʋ. Ka nala mɛ kɩ bigisi ba abee ba wɩyaalɩya buloŋ tɩyaŋ. Kyɛɛ buloŋ nɛ á Tɩɩna aa laa nɩfalɩya ta, ba ko kɩ pɛ nala hʋ aa laa Yesu wɩya di tɩyaŋ.
3Piita bee Gyɔɔŋ tɩɩbɩ gbarɩgɩ
1 Kyɛɛ kɩdɩgɩ, Piita bee Gyɔɔŋ gyɩ sii mʋ Wɩɩkyʋwaldɩɩbal hʋ rɛ Wɩɩsɩ kyʋwalɩɩ saŋa. Saŋa no gyɩ yaa nɩɩ wɩɩhaa kerifi boto rɛ. 2 Ba aa mʋ dɩ baal kɩdɩgɩ mɛ we doŋ. Ʋ naa paalɩ kɩ lʋla ʋ dɩ ʋ gbarɩga rɛ. Kyɛɛ kɛ buloŋ ʋ nala aa kpa ʋ mʋ holli Wɩɩkyʋwaldɩɩbal hʋ paganyʋwa hʋ ba aa yɩrɩ Pagɩwelii hʋ tɩyaŋ nɛ. Doŋ tɩyaŋ nɛ ʋ gyɩ aa hɔŋ, a kɩ sʋla kɩna nala hʋ aa gyʋʋ Wɩɩkyʋwaldɩɩbal hʋ lee. 3 Ʋ gyɩ aa naa Piita bee Gyɔɔŋ dɩ ba aa ko dɩ ba gyʋʋ wɩɩkyʋwaldɩya hʋ, ʋ sʋla kɩna ba lee. 4 Nyɛ rɛ ba kɩ deŋ ʋ sɩya tɩyaŋ, aŋka Piita basɩ tɩya ʋ dɩ ʋ mɛ kɩ deŋ ba. 5 Ɛɛ rɛ ʋ kɩ deŋ ba aŋ kɩ yɩyɛlɩ anɩɩ ba sɩ tɩya ʋ kɩŋ. 6 Nyɛ rɛ Piita mɩɩgɩ basɩ tɩya ʋ, “Ŋ bɩ kaŋ molbii buloŋ ŋ aa sɩ tɩya ɩ, amɛ kɩŋ hʋ ŋ aa kana, ʋ rɛ ŋ sɩ kpa tɩya ɩ. Yesu Krisita aa lɩɩ Nazarɛti feŋ tɩyaŋ, ŋ baa ‘Sii kɩ vala.”’ 7 Ʋ aa basɩ gɛɛ rɛ, ʋ kana ʋ noduu noŋ tɩyaŋ, a kana ʋ tarɩ sii sɩŋ. Ʋ naasɩ buloŋ pirigi tannɩ, a deye deye. 8 Nyɛ rɛ ʋ sii gyaa kyigisi ʋ naasɩ tɩyaŋ, a kɩ vala. Ɛɛ rɛ ba buloŋ kpa gyʋʋ Wɩɩkyʋwaldɩɩbal hʋ. Ka baal hʋ vala aŋ sii kɩ gyaa, a kɩ dannɩ Wɩɩsɩ. 9 Nala hʋ buloŋ na ʋ, dɩ ʋ aa val aŋ kɩ dannɩ Wɩɩsɩ. 10 Ba aa na ʋ, ba wuwo gyɩma rɛ anɩɩ ʋ rɛ fa aa hɔŋ Pagɩwelii hʋ nyʋwa tɩyaŋ kɩ sʋla kɩna gɛɛ. Nyɛ rɛ ba buloŋ hirigi, beewɩya ba kɛ lee, wɩkperii rɛ ba na gɛɛ.
Piita basɩ Wɩɩsɩ wɩya Wɩɩkyʋwaldɩɩbal hʋ tɩyaŋ
11 Nyɛ rɛ Piita bee Gyɔɔŋ abee baal hʋ buloŋ sii mʋ gyʋʋ gyambarɩŋ kɩdɩgɩ ba kɩ yɩrɩ Solomɔn Gyambarɩŋ. Nala hʋ aa naa baal hʋ dɩ ʋ aa tɩŋ Piita bee Gyɔɔŋ hal gɛɛ, ba sii giri fá mʋ dɩ ba na ʋ, beewɩya wɩkperii rɛ ba kɛ na gɛɛ. 12 Piita aa naa nala hʋ aa yaa gɛɛ rɛ, ʋ pɩyɛsɩ ba a baa, “Ŋ kuwobalɩya Iziral tɩmma, bee rɛ tɩŋ wɩɩ no yaa wɩkperii ma lee, haalɩ, ma paalɩ kuwoni ma sɩyasɩ we á tɩyaŋ nyɛ? Ma ta ko liisi anɩɩ á tɩɩ dee koo á wɩweliye yayɩ rɛ tɩŋ baal no sii kɩ vala nyɛ. 13 Abɩraham abee Azɩkɩ abee Gyeekɔbɩ abee á naabaala Wɩɩsɩ hʋ rɛ kpaa feŋbal a tɩya ʋ tʋŋtʋnnɩ Yesu. Nal hʋ ma aa kaŋ tɩya ba di ʋ sarɩya. Ɛɛ rɛ ka ma bɩl tʋwa Pilato, sarɩdiil hʋ sɩya tɩyaŋ, anɩɩ ma bɩ gyɩma ʋ. Haalɩ, Pilato fa kɩ kyɛ dɩ ʋ kpa ʋ ta, ka ma bɩ laa nyʋwa dɩ ʋ ta ʋ. 14 Wɩɩsɩ Tɩpʋlʋŋ Tɩɩna, nal hʋ aa yaa wɩweliye hʋ, ʋ rɛ ma vɩya, aŋ sʋla dɩ ba kpa Barabaasɩ, nal hʋ aa kpʋ nala, a ta. 15 Aŋ leŋ ba kpʋ nal hʋ aa tɩya mɩɩbol hʋ aa bɩ kaŋ tenii. Amɛ á dii daŋsɩya rɛ anɩɩ Wɩɩsɩ kyisi baal no rɛ sʋʋ tɩyaŋ. 16 Baal no ma aa naa dɩ ʋ deye nyɛ, haŋ Yesu hʋ dee tɩyaŋ nɛ. Á laa ʋ dee hʋ wɩya di rɛ, ɛɛ rɛ tɩŋ wɩɩ no wuwo yaa nyɛ. Á aa laa ʋ wɩya di hʋ rɛ tɩŋ baal no wuwo na laaŋfɩya ma buloŋ sɩɩ tɩyaŋ nyɛ.
17 Ŋ naabalɩya, ŋ gyɩma anɩɩ ma bee ma nɩhɩyasɩ gyɩ aa bɩ gyɩma rɛ tɩŋ ma kpʋ Yesu Krisita gɛɛ. 18 Faafaa buloŋ nɛ Wɩɩsɩ leŋ ʋ tɩŋdaala basɩ anɩɩ nal hʋ ʋ aa lɩya dɩ ʋ ko laa dʋnɩya nala ta sɩ na tʋwara. Ɛɛ mɛ kɔnɩ yaŋ ko yaa wɩtɩɩ rɛ. 19 Ɛɛwɩya, ma bɩrɩmɩ lɩɩ ma wɩbɔmɔ tɩyaŋ aŋ kɩ tɩŋ Wɩɩsɩ, dɩ ʋ kpa ma wɩbɔmɔ kyɛ ma, a leŋ dɩ ma bembiye fɩyɛlɩ. 20 Ka dɩ Wɩɩsɩ bɩl tɩŋ Krisita hʋ, nal hʋ ʋ aa lɩya dɩ ʋ ko ma lee. Ʋ rɛ yaa Yesu. 21 Ʋ maga dɩ ʋ we Wɩɩsɩbee tɩyaŋ nɛ, a kaŋ kɩ mʋ saŋa hʋ Wɩɩsɩ aa sɩ leŋ dɩ dʋnɩya wɩɩ buloŋ ko bɩrɩmɩ wɩfalɩɩ. Faafaa buloŋ nɛ Wɩɩsɩ leŋ ʋ tɩŋdaala basɩ wɩya no ʋ Wiyesi Welii hʋ dee tɩyaŋ. 22 Moosi mɛ fa yaa Wɩɩsɩ tɩŋdaala no kɩdɩgɩ rɛ. Ʋ gyɩ basɩ baa,
‘Á Tɩɩna Wɩɩsɩ sɩ tɩŋ ʋ tɩŋdaal kɩdɩgɩ dɩ ʋ ko ma lee anɩɩ ʋ aa tɩma ŋ gɛɛ. Ʋ sɩ yaa ma nɩɩnabiye tɩɩ. Dɩ ʋ rɛ ko ko, ma laa ʋ nyʋwa wɩbasɩya buloŋ di, aŋ tɩŋa ʋ.
23 Nal hʋ buloŋ ko bɩ tɩŋ ʋ nyʋwa, Wɩɩsɩ sɩ lɩɩ ʋ tɩɩna ta ʋ nala tɩyaŋ.’
24 Wɩya no buloŋ á aa naa nyɛ gyɩnaŋ, Wɩɩsɩ tɩŋdaala hʋ ʋ aa taa dɩ ba ko basɩ ʋ wɩya hʋ laa sɩya basɩ wɩya no aa sɩ yaa wɩya rɛ. A piili Samuwɛl abee nala hʋ buloŋ aa tɩŋa ʋ hal ko, ba buloŋ mɛ basɩ wɩya no yayɩ wɩya rɛ. 25 Nyʋʋsɩ hʋ buloŋ Wɩɩsɩ aa bine ʋ tɩŋdaala hʋ ko basɩ gɛɛ, mamaa rɛ ʋ biŋ ba buloŋ tɩya. Ʋ biŋ tɩya á naabaala rɛ ka ba ha pɩŋ gbal ma mɛ gyɩnaŋ. Beewɩya ʋ gyɩ basɩ tɩya Abɩraham nɛ a baa,
‘I doho nala tɩyaŋ nɛ ŋ sɩ tɩŋa a leŋ dɩ dʋnɩya nala buloŋ na marɩsɩ.’
26 Ɛɛ rɛ tɩŋ Wɩɩsɩ lɩɩ ʋ tʋŋtʋnnɩ Yesu á Tɩɩna, dɩ ʋ laa sɩya ko ma lee, a pɛ ma tɩyaŋ dɩ ma buloŋ bɩrɩmɩ lɩɩ ma wɩbɔmɔ tɩyaŋ.”
4Ba kaŋ Piita bee Gyɔɔŋ mʋ dɩ ba di ba sarɩya
1 Piita bee Gyɔɔŋ ha fa aa sɩŋ basɩ wɩya kɩ tɩya nala hʋ gɛɛ, dɩ Gyuuma wɩɩkyʋwal sɩlaala hʋ badɔmɔŋ abee nala hʋ aa sɩŋ kɩ pɔ Wɩɩkyʋwaldɩɩbal nɩhɩyawʋ abee nala hʋ ba aa yɩrɩ Sadusiima badɔmɔŋ nɛ mʋ kpa ko ba lee gɛɛ. 2 Nyɛ rɛ ba ko na baaŋ Piita bee Gyɔɔŋ nyuu tɩyaŋ kɩŋkaŋ, beewɩya, ba fa aa daga nala hʋ rɛ anɩɩ Yesu sii sʋʋ tɩyaŋ nɛ. Ɛɛ daga anɩɩ dɩ nal lɛ sʋba, ʋ tɩɩna sɩ mɩɩgɩ sii sʋʋ tɩyaŋ nɛ gɛɛ. 3 Nyɛ rɛ ba kaŋ Piita bee Gyɔɔŋ mʋ tɔ dɩya tɩyaŋ sɩya gballɩ. (Ba gyɩ aa kasɩ ba saŋa hʋ dɩ wɩɩsɩ gyʋwa rɛ. Ɛɛ rɛ tɩŋ ba gyɩ kaŋ ba mʋ tɔ dɩya tɩyaŋ dɩ sɩya gballɩ). 4 Ka nala hʋ aa nɩɩ wɩya hʋ ba aa basa, ba yʋga gyɩ ko laa Yesu wɩya di rɛ. Nala hʋ gyɩ aa laa Yesu wɩya di tɩyaŋ, ba baala dʋŋ gyɩ pele nala tusi bɔnɔŋ nɛ.
5 Ʋ sɩgballɩya, Gyuuma sɩlaala abee ba nɩhɩyasɩ abee Wɩɩsɩ Tenni dɩdagɩla buloŋ nɛ gyɩ ko laŋŋɩ Gyerusalɛm tɩyaŋ. 6 Ba bee Anaasɩ, Gyuuma wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyawʋ hʋ, abee Kayifasɩ, abee Gyɔɔŋ abee Alizaŋda, abee nala hʋ kɛ buloŋ aa lɩɩ ba wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyawʋ hʋ doho nala tɩyaŋ nɛ gyɩ ko laŋŋɩ. 7 Ba aa ko laŋŋɩ teŋ, ba yɩrɩ Yesu kpambɩsɩ hʋ balɩya ba lɩɩ sɩŋ ba tʋtʋʋ tɩyaŋ, a pɩyɛsɩ ba a baa, “Degɛɛ rɛ ma kana, a wuwo leŋ baal no deye nyɛ, koo aŋnɛ feŋ nɛ ma yɩrɩ a leŋ baal no deye nyɛ?” 8 Ɛɛ rɛ Wɩɩsɩ Wiyesi Welii hʋ dee tɩyaŋ Piita basɩ tɩya ba a baa, “Mamaa aa yaa sɩlaala abee nɩhɩyasɩ, 9 ma kaŋ ma ko kɩ di á sarɩya rɛ gyɩnaŋ akuu á aa yaa wɩwelii a tɩɩbɩ gbarɩgɩ no wɩya. 10 Ʋ yaŋ maga dɩ ma nala no abee Iziral tɩmma buloŋ gyɩma rɛ anɩɩ Yesu Krisita aa lɩɩ Nazarɛti, ʋ feŋ tɩyaŋ nɛ baal no wuwo deye a sɩŋ ma sɩya tɩyaŋ nyɛ. Ʋ rɛ ma leŋ ba kaŋ kpaasɩ mal daagarɩɩ hʋ tɩyaŋ ʋ sʋba gɛɛ, ka Wɩɩsɩ kyisi ʋ sʋʋ tɩyaŋ. 11 Yesu wɩya rɛ ba basɩ Wɩɩsɩ teŋ tɩyaŋ a baa,
‘Bʋyɩ hʋ dɩɩsaala hʋ aa vɩya ta, ʋ rɛ ko yaa wara hʋ buloŋ tɩyaŋ sɩfɩyaŋ bʋyɩ.’
12 Nal buloŋ tuwo dʋnɩya no tɩyaŋ aa sɩ wuwo laa ma ta dɩ Yesu dʋŋ daa. Ʋ dʋŋ feŋ nɛ Wɩɩsɩ baa dɩ á yɩrɩ, dɩ ʋ laa ma ta.”
13 Nala hʋ buloŋ aa laŋŋa aa ko na anɩɩ Gyɔɔŋ bee Piita aa basɩ wɩya hʋ abee nyuduwo gɛɛ, ba nyʋʋsɩ gyɩ mɩɩgɩ fɩyɛlɩ rɛ, beewɩya ba gyɩma anɩɩ ba tuwo bol buloŋ tɩyaŋ, a yaa nyuguliŋ tɩmma mɛ, a bɩ mʋʋ sakuuri. Doŋ tɩyaŋ nɛ ba hakɩllɩ yaŋ ko anɩɩ ba gyɩ aa tɩŋ Yesu hal lɛ. 14 Nyɛ rɛ ba kyɛ wɩɩ lɔlɔ ba aa sɩ basɩ, beewɩya ba naa Piita bee Gyɔɔŋ abee gbarɩgɩ hʋ ba aa tɩɩba, dɩ ba buloŋ sɩŋ doŋ. 15 Nyɛ rɛ ba basɩ tɩya ba dɩ ba mʋ lɩɩ dɩya hʋ tɩyaŋ. Ɛɛ rɛ ba kpa lɩɩ, ka ba yaŋ hɔŋ kɩ pɩyɛsɩ dɔmɔŋ; “Ɛɛ rɛ á sɩ yaa baala no balɩya? 16 Á bɩ sɩ wuwo baa dɩ wɩɩ no yaa wɩnyɩyɛl lɛ, beewɩya nal buloŋ aa we Gyerusalɛm tɩyaŋ gyɩma rɛ anɩɩ ba aa rɛ yaa wɩmagɩl no. 17 Amɛ dɩ ámaa rɛ aa kyɛ dɩ wɩɩ no ta marɩ taalɩ yʋga, ma leŋ dɩ á basɩ tɩya ba abee sɩfɩyasɩ anɩɩ ba ta bɩl ko maakyiye basɩ Yesu Krisita wɩya a tɩya nal buloŋ.” 18 Nyɛ rɛ ba bɩl yɩrɩ ba ko gyʋʋ, a basɩ tɩya ba abee sɩfɩyasɩ anɩɩ ba ta bɩl ko maakyiye basɩ Yesu wɩya koo a daga nala ʋ feŋ tɩyaŋ. 19 Ɛɛ rɛ Piita bee Gyɔɔŋ pɩyɛsɩ ba a baa, “Á aa tɩŋ ma nyʋwa, abee á aa tɩŋ Wɩɩsɩ nyʋwa, kɩbee rɛ yaa ŋmanɩɩ Wɩɩsɩ sɩya tɩyaŋ? Ma basɩ wɩtɩɩ. 20 Á yaŋ bɩ sɩ wuwo tallɩ á nyʋwa, see dɩ á basɩ wɩya hʋ á aa nɩya abee wɩya hʋ á aa naa.” 21 Nyɛ rɛ nala hʋ bɩl marɩ fugisi Piita bee Gyɔɔŋ kɩŋkaŋ, aŋ na kpa ba ta. Amɛ ba gyɩ naa anɩɩ ba bɩ sɩ wuwo yaa ba wɩɩ buloŋ, beewɩya nala hʋ buloŋ gyɩ aa dannɩ Wɩɩsɩ rɛ abee wɩɩ hʋ aa yaa tɩyaŋ. 22 Gbarɩgɩ no ba gyɩ aa tɩɩba, ʋ gyɩ tee bɩsɩ mɔllɩbalɩya rɛ.
Nala hʋ aa laa Yesu wɩya di sʋla Wɩɩsɩ dɩ ʋ tɩya ba nyuduwo
23 Ba aa yaŋ kpa Piita bee Gyɔɔŋ ta, ba mɩɩgɩ mʋ nɩkaalɩya hʋ aa laa Yesu wɩya di lee rɛ, ba beel-ba laŋŋɩ. Doŋ nɛ ba kpa wɩya hʋ buloŋ Gyuuma wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyasɩ hʋ abee bee nɩhɩyasɩ hʋ aa basa, a basɩ tɩya ba. 24 Ba aa basɩ wɩya no ko teŋ, ba buloŋ piili kɩ kyʋwalɩ Wɩɩsɩ abee tɩdɩgɩ a baa, “Á Tɩɩna Wɩɩsɩ, ɩ rɛ taa wɩɩsɩnyuu abee taŋha buloŋ, abee fuwoni abee kɩna hʋ buloŋ aa we ba tɩyaŋ. 25 Ɩ Wiyesi Welii hʋ dee tɩyaŋ nɛ ɩ leŋ á naabaa Deviti, Ɩ tʋŋtʋnnɩ hʋ basɩ a baa,
‘Bee rɛ tɩŋ nala hʋ aa bɩ yaa Gyuuma kɩ na baaŋ kɩŋkaŋ nyɛ? Bee rɛ tɩŋ nala no aa vʋʋlɩ dɩ ba sɩ kyogi Wɩɩsɩ tʋma aŋ lɔlɔ?
26 Dʋnɩya nyuu kuworo laŋŋɩ dɔmɔŋ nɛ, a yaa siri, ba tɩyaŋ nɩhɩyasɩ naa dɔmɔŋ nɛ, a yaa nyʋʋdɩgɩ dɩ ba yuwo á Tɩɩna abee ʋ Krisita hʋ, laataal hʋ ʋ aa lɩya dɩ ʋ ko laa dʋnɩya nala ta.’
27 Wɩya no buloŋ yaŋ kɔnɩ ko yaa wɩtɩɩ rɛ, Beewɩya Hɛrɔtɩ bee Pɔŋtiyo Pilato abee nala hʋ aa bɩ yaa Gyuuma abee Iziral tɩmma, ba buloŋ gyɩ ko laŋŋɩ rɛ bee no tɩyaŋ dɩ ba yuwo Yesu, Ɩ tʋŋtʋnnɩ welii hʋ Ɩ aa lɩya dɩ ʋ yaa Krisita hʋ. 28 Ba gyɩ laŋŋa yaa wɩya hʋ ɩ aa paalɩ gyɩma ɩ dee tɩyaŋ abee ɩ kyɛrɩ tɩyaŋ anɩɩ ba sɩ kɔnɩ yaa rɛ. 29 Á Tɩɩna Wɩɩsɩ, yaŋ deŋ na, gyɩnaŋ kyɛɛ no ɛɛ hʋ ba aa fugisi ma anɩɩ ba sɩ dɔgɩsɩ ma. Ɛɛwɩya, pɛ ɩ tʋŋtʋnna tɩyaŋ dɩ á tenni polli, dɩ á wuwo kɩ basɩ ɩ wɩya abee nyuduwo. 30 Daga ɩ dee, a leŋ dɩ wɩɩla tɩmma abee taaga buloŋ na laaŋfɩya. Ka dɩ á mɛ wuwo kɩ yaa wɩkperiye abee wɩmagɩla, Ɩ tʋŋtʋnnɩ welii Yesu feŋ tɩyaŋ.” 31 Ba aa kyʋwalɩ Wɩɩsɩ hʋ ko teŋ, dɩ lee hʋ ba aa laŋŋa buloŋ gyigise rɛ. Wɩɩsɩ Wiyesi Welii hʋ ko gyʋʋ ba kɩdɩgɩ buloŋ tɩyaŋ. Ba piili kɩ basɩ Wɩɩsɩ wɩya abee nyuduwo.
Nala hʋ aa laa Yesu wɩya di aa kyiyeli dɔmɔŋ
32 Nala hʋ buloŋ aa laa Yesu wɩya di fa kaŋ nyʋʋdɩgɩ rɛ, a kaŋ tɩdɩgɩ mɛ. Dɩ ba kɩdɩgɩ buloŋ nɛ kaŋ kɩŋ mɛ, ʋ aa bɩ kaŋ kɩ yɩrɩ ʋ dʋŋ kɩŋ. Ʋ aa kpa ʋ nɩɩ ʋ bɩrɩmɩ ba buloŋ kɩŋ nɛ. 33 Wɩɩsɩ dee tɩyaŋ, Yesu kpambɩsɩ hʋ gyɩ wuwo kaŋ dee abee nyuduwo rɛ, a basɩ kɩ tɩya nala anɩɩ á Tɩɩna Yesu sii sʋʋ tɩyaŋ nɛ, ka Wɩɩsɩ mɛ kɩ pɛ nala hʋ buloŋ aa laa Yesu wɩya di tɩyaŋ kɩŋkaŋ. 34 Nala hʋ buloŋ fa aa kaŋ dɩɩsɩ abee bagɩsɩ, ba aa kpa ba buloŋ yallɩ rɛ, a kaŋ molbiye hʋ ba aa naa, a mʋ Yesu kpambɩsɩ hʋ lee. 35 Ba gyɩ aa kaŋ molbiye hʋ kpaa dɔmɔŋ nɛ, nal buloŋ na a maga ɛɛ hʋ ʋ aa kyɛ. Ɛɛwɩya, ba nala hʋ kɩdɩgɩ buloŋ fa bɩ kyɛɛ kɩŋ kɩ lɔlɔ. 36 Baal kɩdɩgɩ mɛ rɛ gyɩ we ba tɩyaŋ ba kɩ yɩrɩ Gyosɛfʋ. Yesu kpambɩsɩ hʋ fa kana ʋ kɩ yɩrɩ Banabaasɩ. (Banabaasɩ memii rɛ yaa nal hʋ aa basɩ wɩya kɩ polli nala tenni). Ʋ fa yaa Levi doho nal lɛ, a lɩɩ Saapʋrɔsɩ paalʋʋ. 37 Ʋ fa kaŋ baga kɩdɩgɩ rɛ. Nyɛ rɛ ʋ kpa yallɩ, a kaŋ molbiye hʋ mʋ Yesu kpambɩsɩ hʋ sɩya.
5Ananiyasɩ bee Safiira
1 Amɛ ba tɩyaŋ baal kɩdɩgɩ mɛ rɛ gyɩ we doŋ ba kɩ yɩrɩ Ananiyasɩ. Ʋ haaŋ mɛ feŋ nɛ yaa Safiira. Nyɛ rɛ ʋ bee ʋ haaŋ hʋ sii kpa ba sɩfɩyaŋ kɩna badɔmɔŋ yallɩ. Ʋ bee ʋ haaŋ hʋ buloŋ yaa nyʋʋdɩgɩ, 2 a lɩɩ molbiye hʋ badɔmɔŋ faŋa, ka Ananiyasɩ sii kaŋ molbikaalɩya hʋ mʋ Yesu kpambɩsɩ hʋ lee. 3 Nyɛ rɛ Piita pɩyɛsɩ ʋ a baa, “Ananiyasɩ, bee rɛ tɩŋ ɩ leŋ Sɩtaanɩ mʋrɩ ɩ, ɩ lɩɩ kɩna hʋ ɩ aa yalla molbiye badɔmɔŋ faŋa, aŋ nyɩya wɩya Wɩɩsɩ Wiyesi Welii hʋ sɩya tɩyaŋ nyɛ? 4 Na kɩna hʋ yaa ɩ kɩna rɛ ka ɩ na kpa yallɩ? Ɩ bɩl aa yalla mɛ, molbiye hʋ yaa ɩ molbiye rɛ. Ɛɛ rɛ ɩ yaŋ liisi ɩ tɩya tɩyaŋ, aŋ yaa wɩɩ no nyɛ? Nihuwobisi sɩya tɩyaŋ daa ɩ nyɩya wɩya no, amɛ Wɩɩsɩ sɩya tɩyaŋ nɛ ɩ nyɩya wɩya no gɛɛ.” 5 Ananiyasɩ aa nɩɩ wɩɩ no, ʋ lɩɩ tele doŋ nɛ, a sʋba haŋ lagɩlagɩbiye hʋ. Nyɛ rɛ kambɩŋ gyɩ gyʋʋ nala hʋ buloŋ aa nɩɩ wɩɩ no. 6 Nyɛ rɛ bapʋwasɩya ko gyʋʋ, a we ʋ liŋe, a kpa ʋ lɩɩ mʋ hogo.
7 Mʋhʋ sʋwaa, dɩ ʋ haaŋ hʋ mɛ ko gyʋʋ. Ʋ kɛ fa bɩ gyɩŋ wɩɩ hʋ aa yaa tɩyaŋ. 8 Nyɛ rɛ Piita pɩyɛsɩ ʋ a baa, “Ɩ bala kaŋ molbiye badɔmɔŋ ko daha rɛ. Ma aa yallɩ kɩna hʋ, molbii hʋ nyʋwa rɛ ʋ kaŋ ko gɛɛ?” Ɛɛ rɛ haaŋ hʋ baa dɩ molbii hʋ nyʋwa rɛ gɛɛ. 9 Ɛɛ rɛ Piita bɩl pɩyɛsɩ ʋ a baa, “Bee rɛ tɩŋ ɩ bee ɩ bala buloŋ vʋʋlɩ dɩ ma nyɩya wɩya Wɩɩsɩ Wiyesi Welii hʋ sɩya tɩyaŋ nyɛ, aŋ liisi anɩɩ ʋ bɩ sɩ dɔgɩsɩ ma? Deŋ na, nala hʋ aa kpaa ɩ bala mʋ hogo, ba aa rɛ ha sɩŋ dimbee hʋ nyʋwa tɩyaŋ gɛɛ. Ba yaŋ sɩ kpa ɩ mɛ mʋ.” 10 Ɛɛ rɛ ʋ mɛ pirigi lɩɩ tele ʋ sɩya tɩyaŋ doŋ, a sʋba. Bapʋwasɩya hʋ aa kpaa ʋ bala mʋ hogo ko kɩ gyʋʋ dɩ ʋ mɛ sʋba. Ɛɛ rɛ ba kpa ʋ mɛ a kaŋ lɩɩ hogo kpala ʋ bala hʋ. 11 Nala hʋ buloŋ aa laa Yesu wɩya di, aŋ aa ko kɩ laŋŋɩ, abee nala hʋ buloŋ mɛ gyɩ aa nɩɩ wɩɩ no, kambɩŋ gyɩ gyʋʋ ba rɛ kɩŋkaŋ.
Wɩkperiye bee wɩmagɩla
12 Yesu kpambɩsɩ hʋ gyɩ yaa wɩmagɩla abee wɩkperiye rɛ yʋga nala tɩyaŋ. Nala hʋ buloŋ aa laa Yesu wɩya di, ba buloŋ nɛ gyɩ aa kɩ laŋŋɩ dɔmɔŋ abee nyʋʋdɩgɩ. Wɩɩkyʋwaldɩɩbal hʋ gyambarɩŋ ba aa yɩrɩ Solomɔn Gyambarɩŋ, ʋ tɩyaŋ nɛ ba gyɩ aa kɩ laŋŋɩ. 13 Nala hʋ buloŋ gyɩ aa bɩ laa Yesu wɩya di, ba kɩdɩgɩ buloŋ gyɩ bɩ kaŋ nyuduwo ʋ aa sɩ wuwo gyʋʋ pɛ ba tɩyaŋ. Abee gɛɛ buloŋ, ka nala ha gyɩ aa kɩ bigisi ba rɛ weliŋ. 14 Amɛ kyɛɛ bee ʋ nyʋwa buloŋ, nala aa laa Yesu wɩya di rɛ, baala abee haana buloŋ, a ko kɩ pɛ nɩbɩnɩya hʋ tɩyaŋ. 15 Akuu wɩya no buloŋ Yesu kpambɩsɩ hʋ aa yaa wɩya, nala aa paa ba wɩɩla tɩmma bee ba kɩpɩnɩya rɛ, a ko lɩɩ biŋ ŋmaŋsɩ nyʋʋsɩ tɩyaŋ. Ba aa yaa gɛɛ rɛ dɩ Piita rɛ ko kɩ baŋ, dɩ ʋ daaliiŋ gyʋʋ ba tɩyaŋ. Beewɩya dɩ Piita daaliiŋ mɛ gba ko gyʋʋ ba tɩyaŋ, ba aa na laaŋfɩya rɛ. 16 Nɩgyamaa mɛ gyɩ lɩɩ tɔnɩ hʋ aa kpaga Gyerusalɛm nɛ, aa kaŋ wɩɩla tɩmma abee nala hʋ gyɩŋbɔmɔ aa kana, a kaŋ ko ba lee ba buloŋ na laaŋfɩya.
Ba dɔgɩsɩ Yesu kpambɩsɩ hʋ
17 Ɛɛ rɛ Gyuuma wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyawʋ hʋ abee ʋ hatɩnna hʋ aa we Sadusiima paati hʋ tɩyaŋ, ba sii kpa baaŋ abee tɩhɔllɩ kyeŋ Yesu kpambɩsɩ hʋ. 18 Ɛɛ tɩyaŋ nɛ ba kasɩ Yesu kpambɩsɩ hʋ a mʋ tɔ dɩyaŋ. 19 Amɛ haŋ kyɛɛ hʋ tɩɩ tebine rɛ malɩka kɩdɩgɩ ko kaŋ nɩtɔdɩya hʋ dimbee suri, aŋ leŋ ba lɩɩ. Ka ʋ basɩ tɩya ba a baa, 20 “Ma mʋ gyʋʋ sɩŋ Wɩɩkyʋwaldɩɩbal hʋ tɩyaŋ, a basɩ wɩɩkyʋwal-ŋmaŋfalɩɩ no wɩya a tɩya nala.” 21 Ɛɛ rɛ Yesu kpambɩsɩ hʋ tɩŋa ʋ nyʋwa hʋ. Ʋ sɩgballɩnyʋwa, ba sii mʋ gyʋʋ Wɩɩkyʋwaldɩɩbal hʋ a piili kɩ daga nala. Nyɛ rɛ Gyuuma wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyawʋ hʋ abee ʋ hatɩnna sii yɩrɩ Gyuuma nɩhɩyasɩ abee nala hʋ buloŋ dɩ ba ko laŋŋɩ vʋʋlɩ. Ka ba tɩma dɩ ba mʋ lɩɩ Yesu kpambɩsɩ hʋ nɩtɔdɩya hʋ tɩyaŋ a kaŋ ba ko. 22 Laalyuwolo hʋ aa mʋwa ba bɩ naa Yesu kpambɩsɩ hʋ nɩtɔdɩya hʋ tɩyaŋ. Nyɛ rɛ ba mɩɩgɩ ko ba nɩhɩyasɩ hʋ lee a baa, 23 “Á aa mʋʋ nɩtɔdɩya hʋ, nal buloŋ bɩ suro boro hʋ, ka nala hʋ aa pɔ nɩtɔdɩya hʋ mɛ sɩŋ boro hʋ nyʋwa. Amɛ á aa mʋʋ suri, á bɩ naa Yesu kpambɩsɩ hʋ.” 24 Nala hʋ aa pɔ Wɩɩkyʋwaldɩɩbal hʋ nɩhɩyawʋ abee Gyuuma wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyasɩ aa nɩɩ wɩɩ no, ʋ yaa wɩkperii rɛ kɩŋkaŋ a tɩya ba. Ba bɩ gyɩŋ wɩɩ hʋ aa puu ba. 25 Doŋ tɩyaŋ nɛ, dɩ baal kɩdɩgɩ rɛ ko gyʋʋ gɛɛ, a basɩ tɩya ba anɩɩ ba naa nala hʋ ba aa kasa tɔ dɩya hʋ tɩyaŋ nɛ, dɩ ba ko lɩɩ sɩŋ Wɩɩkyʋwaldɩɩbal hʋ tɩyaŋ a kɩ daga nala. 26 Ɛɛ rɛ Wɩɩkyʋwaldɩɩbal laalyuwolo nɩhɩyawʋ hʋ abee ʋ noŋ nala sii lɩɩ a mʋ kasɩ ba a mɩɩgɩ kaŋ ko. Amɛ ba gyɩ bɩ kpaa dee a kasɩ ba, beewɩya kambɩŋ fa kaŋ ba rɛ anɩɩ nala hʋ aa we Wɩɩkyʋwaldɩɩbal hʋ tɩyaŋ sɩ paa bʋwa yaga ba.
27 Ba aa kaŋ ba ko gyʋʋ, nyɛ rɛ ba leŋ ba sɩŋ nala hʋ aa laŋŋɩ kɩ vʋʋlɩ wɩya hʋ sɩya tɩyaŋ. Nyɛ rɛ Gyuuma wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyawʋ hʋ basɩ tɩya ba a baa, 28 “Á basɩ tɩya ma rɛ daha abee sɩfɩyasɩ anɩɩ ma ta bɩl ko maakyiye basɩ Yesu wɩya tɩya nal buloŋ, koo a yɩrɩ ʋ feŋ mɛ gba. Amɛ ma deŋ na, ma vɩya aŋ kaŋ wɩɩ hʋ gɔllɩ gyaasɩ Gyerusalɛm buloŋ nɛ, a kɩ kyɛ dɩ ma kpa baal no sʋʋ wɩya kyʋgɩ ma.” 29 Ɛɛ rɛ Piita abee Yesu kpambɩsɩ hʋ nɩkaalɩya mɩɩgɩ basɩ tɩya ba a baa, “Ʋ maga dɩ á tɩŋ Wɩɩsɩ nyʋwa rɛ, aŋ vɩya nihuwobiŋ nyʋwa. 30 Á naabaala Wɩɩsɩ hʋ rɛ kyisi Yesu sʋʋ tɩyaŋ. Nal hʋ ma aa kaŋ kpaasɩ mal daagarɩɩ hʋ nyuu tɩyaŋ ʋ sʋba hʋ. 31 Wɩɩsɩ kyisi ʋ rɛ, ʋ sii gyɩŋ hɔŋ ʋ noduu logiŋ, dɩ ʋ yaa sɩlaal abee laataal, a tɩya Iziral tɩmma ŋmanɩɩ dɩ ba bɩrɩmɩ lɩɩ ba wɩbɔmɔ yayɩ tɩyaŋ, ka dɩ Wɩɩsɩ kpa ba wɩbɔmɔ kyɛ ba. 32 Wɩya no buloŋ á aa basɩ nyɛ, á bee Wɩɩsɩ Wiyesi Welii hʋ ʋ aa kpaa we nala hʋ aa tɩŋa ʋ nyʋwa, buloŋ yaa ba daŋsɩya rɛ.” 33 Nala no aa nɩɩ wɩɩ no, nyɛ rɛ ba na baaŋ kɩŋkaŋ aŋ kɩ kyɛ dɩ ba kpʋ ba. 34 Amɛ ba kɩdɩgɩ rɛ gyɩ we doŋ, a lɩɩ Farasiima paati hʋ tɩyaŋ, ba kɩ yɩrɩ Gamaliyɛl. Ʋ fa yaa Wɩɩsɩ teŋ dɩdagɩl lɛ, nala fa kɩ tɩya gyɩrɩma weliŋ. Nyɛ rɛ ʋ sii sɩŋ aŋ baa, “Ma leŋ dɩ Yesu kpambɩsɩ hʋ lɩɩ lɩgyalɩɩ mʋhʋ.” 35 Ɛɛ rɛ ʋ yaŋ basɩ tɩya ba a baa, “Mamaa Iziral tɩmma, ma fɩyɛlɩ ma sɩya abee wɩya hʋ ma aa kyɛ dɩ ma yaa nala no. 36 Saŋa hʋ, baal kɩdɩgɩ rɛ gyɩ we doŋ, ba kɩ yɩrɩ Tiyodasɩ. Ʋ gyɩ kpaa ʋ tɩɩ anɩɩ ʋ yaa nɩbal lɛ. Nala gyɩ pele kɔɔsɩbanaa, a kɩ tɩŋa ʋ hal. Amɛ ba gyɩ aa ko kpʋ ʋ, ʋ hatɩnna hʋ buloŋ gyɩ fáá pɩsa rɛ. Doŋ tɩyaŋ nɛ ʋ ŋmanɩɩ hʋ sɩŋ dɩsɩ, ka ʋ feŋ mɛ nyʋgɩsɩ. 37 Ɛɛ hal tɩyaŋ nɛ, baal kɩdɩgɩ mɛ bɩl lɩɩ, saŋa hʋ tɩyaŋ dɩ ba gyɩ aa dɩɩsɩ á paalʋʋ nala rɛ. Ʋ mɛ feŋ nɛ gyɩ yaa Gyudasɩ, a lɩɩ Galili paalʋʋ. Ʋ mɛ gyɩ kasɩ nala yʋga rɛ ba kɩ tɩŋa ʋ hal. Ba gyɩ aa ko kpʋ ʋ mɛ, haŋ nɩgyamaa hʋ mɛ buloŋ fa aa tɩŋa ʋ hal fáá pɩsa rɛ. 38 Ɛɛwɩya, wɩɩ no tɩyaŋ, ŋ kɛ aa naa wɩɩ rɛ nyɛ, ma ta yaa nala no wɩɩ buloŋ. Ma kɛ kpa ba ta. Dɩ ba wɩyaalɩya no ko lɩɩ nihuwobiŋ dee tɩyaŋ, tʋma hʋ sɩ nyʋgɩsɩ ba tɩɩ. 39 Amɛ, dɩ ʋ ko yaa Wɩɩsɩ tʋma, ma bɩ sɩ wuwo kaŋ tʋma no kyogi. Dɩ mamaa rɛ paalɩ kɩ kyɛ ma kyogi ba mɛ, ma sɩ na anɩɩ ma bee Wɩɩsɩ sɩ mɩɩgɩ kaŋ wɩɩ.” 40 Ɛɛ rɛ ba gyegili nɩɩ baal hʋ nyʋwa hʋ. Doŋ nɛ ba yɩrɩ Yesu kpambɩsɩ hʋ ba ko gyʋʋ, ba leŋ ba vɩɩrɩ ba, aŋ basɩ tɩya ba anɩɩ ba ta bɩl ko basɩ wɩya Yesu feŋ tɩyaŋ, aŋ kpa ba ta. 41 Nyɛ rɛ Yesu kpambɩsɩ hʋ kpa lɩɩ nala hʋ tɩyaŋ, ka ba tenni buloŋ gyɩ fɩyɛlɩ akuu ba aa dɔgɩsɩ ba Yesu wɩya nyuniŋ. Beewɩya ba kɛ lee, ʋ yaa nyusʋŋ nɛ anɩɩ Wɩɩsɩ aa naa dɩ ba mɛ maga dɩ ba di tʋwara Yesu wɩya. 42 Kyɛɛ buloŋ ba aa mʋ Wɩɩkyʋwaldɩɩbal hʋ rɛ, abee nala dɩɩsɩ, a kɩ basɩ Wɩɩsɩ wɩya aŋ kɩ daga nala Wɩɩsɩ wɩweliye hʋ a mʋ kɩ tile á tɩɩna Yesu Krisita tɩyaŋ, nal hʋ Wɩɩsɩ aa lɩya dɩ ʋ laa dʋnɩya nala ta.
6Ba lɩɩ nala bapɛ dɩ ba kɩ kyiyeli Yesu kpambɩsɩ hʋ
1 Saŋa no tɩyaŋ dɩ nala hʋ aa laa Yesu wɩya di gyɩ marɩ wala kɩ pɛ rɛ. Nyɛ rɛ ba tɩyaŋ Gyuuma hʋ aa basɩ Giriki taal abee Gyuuma hʋ aa basɩ Hiiburu taal piili kɩ kaa dɔmɔŋ. Beewɩya Gyuuma hʋ aa basɩ Giriki taal gyɩ baa dɩ Hiiburu tɩmma hʋ aa vɩya ba lohaana kɩ ta rɛ ba kɩna kpayɩ tɩyaŋ kyɛɛ buloŋ. 2 Nyɛ rɛ Yesu Kpambɩsɩ hʋ fi abee balɩya yɩrɩ nala hʋ buloŋ aa laa Yesu wɩya di a ko laŋŋɩ, a basɩ tɩya ba a baa, “Ʋ bɩ maga dɩ á kɩ deŋ molbiye koo kɩdiiliye wɩkanɩya, aŋ yeŋŋi Wɩɩsɩ wɩya basɩɩ ta. 3 Ɛɛwɩya, ŋ naabalɩya, ma lɩɩ nala bapɛ ma tɩyaŋ. Ma lɩɩ nala hʋ aa kaŋ wɩgyʋŋ, nala kɩ tɩya ba gyɩrɩma, ka Wɩɩsɩ Wiyesi Welii hʋ mɛ we ba tɩyaŋ. Ma lɩɩ ba, dɩ á kpa á molbiye wɩkanɩya we ba nosi tɩyaŋ. 4 Ka dɩ á mɛ kpa á nyuu buloŋ we Wɩɩsɩ kyʋwalɩɩ abee Wɩɩsɩ wɩya basɩɩ tɩyaŋ.” 5 Ɛɛ rɛ nala hʋ buloŋ aa we doŋ tenni fɩyɛlɩ abee wɩya hʋ Yesu kpambɩsɩ hʋ aa basa. Nyɛ rɛ ba lɩɩ baal kɩdɩgɩ ba aa yɩrɩ Sɩtɩɩvɩŋ. Ʋ fa yaa nal hʋ aa laa Wɩɩsɩ di rɛ weliŋ, ka Wiyesi Welii hʋ mɛ we ʋ tɩyaŋ. Nyɛ rɛ ba bɩl lɩɩ Fɩlɩpɩ abee Purokurɔsi abee Nikaano abee Tiimɔŋ abee Paamina, a bɩl bee Nikolasɩ aa lɩɩ Aŋtiyɔki. Nikolasɩ fa bɩ yaa Gyuu, aŋ ta kɩ tɩŋ Gyuuma wɩɩkyʋwal ŋmaŋsɩ abee ba lesiri. 6 Ɛɛ rɛ ba kaŋ nala no bapɛ ba aa lɩya a mʋ Yesu kpambɩsɩ hʋ sɩya. Ba kpa ba nosi dɔbɔ ba nyuni tɩyaŋ, aŋ kyʋwalɩ Wɩɩsɩ tɩya ba. 7 Nyɛ rɛ ka Wɩɩsɩ wɩbii hʋ marɩ pɩsa mʋ lee buloŋ. Nala hʋ aa laa Yesu wɩya di marɩ yʋga kɩ pɛ weliŋ Gyerusalɛm tɩyaŋ. Gyuuma wɩɩkyʋwal sɩlaala mɛ gyɩ yʋga rɛ weliŋ, a ko laa Yesu wɩya di.
Gyuuma nɩhɩyasɩ leŋ ba kaŋ Sɩtɩɩvɩŋ
8 Wɩɩsɩ noŋ gyɩ dɔbɔ Sɩtɩɩvɩŋ tɩyaŋ nɛ, ʋ dee mɛ we ʋ tɩyaŋ yʋga, ʋ wuwo kɩ yaa wɩkperiye abee wɩmagɩla nala tɩyaŋ. 9 Nala badɔmɔŋ mɛ fa we doŋ, a fa yaa Gyuuma, aŋ lɩɩ Sariini, ka badɔmɔŋ mɛ lɩɩ Alizaŋdiriya. Ba fa yaa wɩɩkyʋwaldɩya hʋ ba aa yɩrɩ “Yosi ba aa kpaa ta wɩɩkyʋwaldɩya” nala rɛ. Ka badɔmɔŋ mɛ fa yaa Gyuuma, a mɛ lɩɩ Silisɩya abee Esɩya. Nala no buloŋ fa bɩ sɩŋ Sɩtɩɩvɩŋ kɩŋ tɩyaŋ. Ɛɛ rɛ ba beel-ʋ kaŋ nyʋʋtaaduwo abee wɩya hʋ ʋ aa basɩ tɩyaŋ. 10 Amɛ ba fa bɩ wuwo basɩ wɩya lo ʋ wɩɩ buloŋ tɩyaŋ, beewɩya Wɩɩsɩ Wiyesi Welii hʋ fa we ʋ lee rɛ, ka ʋ kaŋ wɩgyʋŋ mɛ ʋ wɩbasɩɩ buloŋ tɩyaŋ. 11 Nyɛ rɛ ba lʋwɔlɩ we nala badɔmɔŋ nyuu dɩ ba basɩ baa ba nɩɩ Sɩtɩɩvɩŋ basɩ wɩya kɩ kyogi Moosi abee Wɩɩsɩ feŋ nɛ. 12 Nala no aa basɩ wɩya no, ɛɛ rɛ bee hʋ nala abee ba nɩhɩyasɩ abee Wɩɩsɩ Teŋ dɩdagɩla hʋ buloŋ baaŋ sii Sɩtɩɩvɩŋ nyuu tɩyaŋ kɩŋkaŋ. Nyɛ rɛ ba kana ʋ mʋ hɩyarɩ sɩya. 13 Aŋ kaŋ nala mɛ ko dɩ ba ko nyɩya wɩya tɩya ʋ. Ɛɛ rɛ nala nyɩya wɩya tɩya ʋ a baa, “Saŋa buloŋ, baal no aa basɩ wɩya rɛ a kɩ kyogi Wɩɩkyʋwaldɩɩwelii hʋ á aa saa, abee Wɩɩsɩ mɩrɩsɩ hʋ buloŋ ʋ aa leŋ Moosi sabɩ biŋ dɩ á kɩ tɩŋa. 14 Á nɩya dɩ ʋ baa Yesu no aa lɩɩ Nazarɛti sɩ yige Wɩɩsɩ dɩya no lo, aŋ kaŋ wɩya hʋ Moosi fa aa daga a naabaala dɩ ba kɩ tɩŋa hʋ mɛ a bɩrɩmɩ kyige.” 15 Nala hʋ buloŋ fa aa hɔŋ doŋ kuwoni ba sɩya pɔ Sɩtɩɩvɩŋ tɩyaŋ. Doŋ tɩyaŋ nɛ ba na dɩ ʋ sɩya kɩɩ gɛɛ anɩɩ malɩka sɩya.
7Sɩtɩɩvɩŋ wɩbasɩɩ
1 Nyɛ rɛ Gyuuma wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyawʋ hʋ pɩyɛsɩ Sɩtɩɩvɩŋ a baa, “Wɩya no ba aa basa, ba yaa wɩtɩɩ rɛ koo ba nyɩya tɩya ɩ rɛ.” 2 Ɛɛ rɛ Sɩtɩɩvɩŋ baa, “Ŋ kuwoma abee ŋ naabalɩya, ma gyegili nɩɩ daha. Wɩɩbal hʋ, feŋbal hʋ tɩɩna gyɩ kaŋ ʋ tɩɩ ko daga á naabaa Abɩraham nɛ dɩ ʋ ha gyɩ hɔŋ Mesopotemiya taŋha tɩyaŋ. Haŋ saŋa hʋ dɩ ʋ ha gyɩ bɩ mʋʋ Haraŋ paalʋʋ. 3 Ɛɛ rɛ Wɩɩsɩ basɩ tɩya ʋ dɩ ʋ sii leŋ ʋ dɩya nala buloŋ, aŋ lɩɩ ʋ paalʋʋ mɛ tɩyaŋ, a mʋ paalʋʋ hʋ ʋ aa sɩ daga ʋ. 4 Nyɛ rɛ ʋ sii lɩɩ Kaldɩya paalʋʋ tɩyaŋ, a mʋ hɔŋ tɔɔ kɩdɩgɩ ba aa yɩrɩ Haraŋ tɩyaŋ. Doŋ tɩyaŋ nɛ ʋ kuwo sʋba. Ɛɛ rɛ Wɩɩsɩ bɩl leŋ ʋ sii doŋ, a ko hɔŋ paalʋʋ no tɩyaŋ ma aa hɔnɔ gyɩnaŋ. 5 Saŋa hʋ tɩyaŋ, Wɩɩsɩ fa bɩ keri taŋha hʋ mʋhʋ mɛ a tɩya Abɩraham a pel naaŋsɩɩnyʋwa kɩdɩgɩ mɛ, dɩ ʋ tɩɩ kana. Amɛ ʋ gyɩ wee nyʋwa tɩya ʋ rɛ anɩɩ ʋ sɩ kpa paalʋʋ no tɩya ʋ bee ʋ doho nala. Saŋa hʋ tɩyaŋ Wɩɩsɩ aa basɩ gɛɛ dɩ Abɩraham ha bɩ lʋla. 6 Nyɛ rɛ Wɩɩsɩ basɩ tɩya ʋ, ‘Ɩ doho nala sɩ yaa nɩhʋwala paalʋʋ kɩdɩgɩ tɩyaŋ a yaa yosi. Ba sɩ dɔgɩsɩ ba kɩŋkaŋ bɩsɩ kɔɔsɩbanaa. 7 Amɛ ŋ sɩ dɔgɩsɩ haŋ paalʋʋ hʋ nala aa kaŋ ba bɩrɩmɩ yosi ba tʋma kɩ tɩya ba hʋ. Ɛɛ hal tɩyaŋ, ba sɩ lɩɩ doŋ tɩyaŋ, a bɩl ko daha, a kɩ kyʋwalɩ mɩyaŋ Wɩɩsɩ.’
8 Ɛɛ rɛ Wɩɩsɩ kpa ʋ nyʋwa tɩya Abɩraham. Ʋ nyʋwa hʋ magɩl lɛ yaa Abɩraham bee ʋ doho nala aa keri ba pene. Nyɛ rɛ Abɩraham lʋl Azɩkɩ. Ʋ kyɛyɛ kyori kyɛɛ, Abɩraham keri ʋ peŋ. Azɩkɩ mɛ sii lʋl Gyeekɔbɩ. Gyeekɔbɩ mɛ lʋl biisi fi abee balɩya. Ba aa rɛ ko yaa á naabaala. 9 Ba tɩyaŋ kɩdɩgɩ feŋ nɛ fa yaa Gyosɛfʋ. Nyɛ rɛ nɩkaalɩya hʋ gyɩ haasɩ ʋ, ba tɩsɩ kɩ hɔllɩ ʋ. Ba kuu gɛɛ wɩya a kana ʋ mʋ yallɩ tɩya baala badɔmɔŋ. Ba mɛ kana ʋ mʋ Igyipiti, a mʋ yallɩ tɩya baal kɩdɩgɩ, ʋ yaa yoŋ. Amɛ Wɩɩsɩ ha gyɩ aa pɛ ʋ tɩyaŋ nɛ weliŋ, 10 a lɩɩ ʋ tʋwara buloŋ tɩyaŋ ʋ gyɩ aa gyʋwa. Ʋ fa aa mʋʋ Igyipiti Kuwori Faaro sɩya, Wɩɩsɩ dee tɩyaŋ, ʋ wuwo kaŋ wɩgyʋŋ nɛ abee gyogiweliye. Ɛɛ rɛ Kuwori Faaro lɩɩ ʋ, ʋ yaa ʋ paalʋʋ nɩhɩyawʋ, a kɩ deŋ ʋ paalʋʋ abee ʋ dɩya buloŋ. 11 Ɛɛ rɛ losiŋbɔŋ kɩdɩgɩ gyɩ ko gyʋʋ Igyipiti paalʋʋ abee Keenaŋ paalʋʋ buloŋ, nala kɩ na sikii kɩŋkaŋ, á naabaala hʋ gyɩ kyɛ kɩdiilii buloŋ lɔlɔ dɩ ba di. 12 Doŋ tɩyaŋ nɛ Gyeekɔbɩ nɩɩ anɩɩ kɩdiiliye we Igyipiti paalʋʋ tɩyaŋ nɛ. Ʋ tɩma ʋ balɩya dɩ ba mʋ yɔbɔ ko. Ɛɛ rɛ ba mʋ yɔbɔ ko. 13 Nyɛ rɛ Gyeekɔbɩ balɩya hʋ bɩl mɩɩgɩ mʋ Igyipiti lɩya tɩɩna dɩ ba yɔbɔ kɩdiiliye. Doŋ tɩyaŋ nɛ Gyosɛfʋ kaŋ ʋ tɩɩ dagɩ ba, aŋ kaŋ ba mʋ daga Kuwori Faaro mɛ. Ɛɛ tɩyaŋ nɛ Kuwori Faaro yaŋ gyɩŋ Gyosɛfʋ doho aa lɩɩ lee hʋ. 14 Ɛɛ rɛ ka Gyosɛfʋ tɩma dɩ ba mʋ basɩ tɩya ʋ kuwo Gyeekɔbɩ, dɩ ʋ kaŋ ʋ dɩya nala buloŋ ko Igyipiti paalʋʋ. Gyeekɔbɩ dɩya nala hʋ ʋ aa paa mʋ Igyipiti paalʋʋ, ba buloŋ gyɩ yaa nala mɔllɩboto rɛ abee fi abee bɔnɔŋ. 15 Doŋ tɩyaŋ nɛ ʋ bee ʋ balɩya buloŋ sʋba. 16 Ba mɩɩgɩ kaŋ ba mʋ Keenaŋ paalʋʋ, a hogi ba Sɛkɛm tɩyaŋ. Bʋbʋʋbal kɩdɩgɩ rɛ Abɩraham fa yɔbɔ Hamɔ nala lee. Doŋ tɩyaŋ nɛ ba hogi ba.
17 Wɩɩsɩ gyɩ wee nyʋwa rɛ dɩ ʋ sɩ yaa wɩɩ kɩdɩgɩ tɩya Abɩraham. Ʋ gyɩ ko ka mʋhʋ rɛ ka dɩ Wɩɩsɩ yaa wɩɩ no. Haŋ saŋa hʋ dɩ Gyeekɔbɩ doho nala mɛ fa wala yʋga rɛ weliŋ Igyipiti paalʋʋ tɩyaŋ. 18 Ɛɛ rɛ kuwori hʋ fa aa gyɩŋ Gyosɛfʋ Igyipiti tɩyaŋ ko sʋba aŋka nɩdɩma mɩɩgɩ di Igyipiti paalʋʋ koro. Ʋ kɛ fa bɩ gyɩŋ Gyosɛfʋ wɩya. 19 Nyɛ rɛ ʋ kɩ mʋrɩ á naabaala hʋ, a kɩ dɔgɩsɩ ba kɩŋkaŋ, aŋ fɩla ba dɩ ba paa ba biifɩllɩ lɩɩ ta dɩ ba sʋba. 20 Haŋ saŋa hʋ tɩyaŋ nɛ ba gyɩ lʋl Moosi. Ʋ fa yaa biiwelii nyɛ rɛ. Ɛɛ wɩya, ba kpa ʋ faŋa ʋ kuwo dɩya tɩyaŋ peŋsi boto, aŋ na kpa ʋ lɩɩ ta. 21 Ba aa kpa ʋ lɩɩ ta gɛɛ, Kuwori Faaro tɩɩ toluu ko kpa ʋ a dɩyɛsɩ ʋ anɩɩ ʋ biilʋlɩɩ. 22 Ba daga ʋ Igyipiti tɩmma wɩgyʋŋ buloŋ. Ʋ wɩyaalɩya abee ʋ wɩbasɩya buloŋ gyɩ daga anɩɩ ʋ yaa nɩbal lɛ.
23 Moosi gyɩ aa ko pele bɩsɩ mɔllɩbalɩya, ʋ na anɩɩ ʋ maga dɩ ʋ mʋ na ɛɛ hʋ ʋ nala Iziral tɩmma hɔnɩɩ aa kɩya rɛ. 24 Ʋ gyɩ aa mʋʋ dɩ ʋ naa Igyipiti tɩmma hʋ kɩdɩgɩ dɩ ʋ aa dɔgɩsɩ Iziral tɩmma hʋ kɩdɩgɩ. Ɛɛ rɛ ʋ mʋ laa pɛ Iziral tɩɩna hʋ tɩyaŋ, a ŋmaa Igyipiti tɩɩna hʋ kpa lo ʋ sʋba. 25 Ʋ fa liise anɩɩ ʋ nala hʋ sɩ gyɩma anɩɩ Wɩɩsɩ aa kyɛ dɩ ʋ rɛ laa ba ta, amɛ ba bɩ wuwo gyɩma. 26 Ʋ sɩgballɩya, ʋ bɩl mʋwa dɩ Iziral tɩmma balɩya aa kaa dɔmɔŋ. Ʋ mʋ dɩ ʋ laa ba ta, aŋ marɩ ba dɔmɔŋ. Nyɛ rɛ ʋ basɩ tɩya ba a baa, ‘Ma yaa nɩmmabalɩya rɛ, bee rɛ tɩŋ ma mɩɩgɩ gul kɩ kaa dɔmɔŋ?’ 27 Ɛɛ rɛ nal hʋ fa aa di dee ʋ dɔŋtɩɩna hʋ nyuu tɩyaŋ kaŋ Moosi yige ta aŋ pɩyɛsɩ ʋ a baa, ‘Aŋnɛ rɛ lɩɩ ɩ dɩ ɩ kɩ deŋ á nyuu, a laa á wɩya kɩ basɩ? 28 Koo ɩ aa kyɛ ɩ kpʋ ŋ mɛ rɛ anɩɩ ɩ dɩya aa kpʋʋ Igyipiti tɩɩna hʋ gɛɛ rɛ?’ 29 Moosi aa nɩɩ gɛɛ, ʋ lɩɩ fá Igyipiti paalʋʋ tɩyaŋ, a mʋ yaa nɩhʋwal Mɩdɩya paalʋʋ tɩyaŋ. Doŋ tɩyaŋ nɛ ʋ hɔŋ a kpa haaŋ, a lʋl boyoŋbiisi balɩya. 30 Ʋ fa hɔŋ doŋ bɩsɩ mɔllɩbalɩya rɛ. Ɛɛ rɛ kyɛɛ kɩdɩgɩ, malɩka kɩdɩgɩ ko ʋ lee ɔhɔ tʋtʋʋ tɩyaŋ, a kpaga dogimo kɩdɩgɩ ba aa yɩrɩ Saana. Ʋ ko lɩɩ a kɩɩ gɛɛ anɩɩ tɩɩbiye rɛ aa di diŋ. 31 Moosi aa naa gɛɛ, ʋ yaa ʋ wɩkperii. Ɛɛ rɛ ʋ mʋ pele dɩ ʋ marɩ na tɩɩbiye hʋ weliŋ. Doŋ tɩyaŋ nɛ ʋ nɩɩ á Tɩɩna Wɩɩsɩ taal, dɩ ʋ basɩ tɩya ʋ a baa, 32 ‘Mɩyaŋ nɛ yaa ɩ naabaala Abɩraham abee Azɩkɩ abee Gyeekɔbɩ Wɩɩsɩ’. Ʋ aa basɩ gɛɛ, Moosi sɩŋ kɩ kyele. Ʋ bɩl bɩ wuwo dɩ ʋ deŋ.
33 Sɩtɩɩvɩŋ bɩl basɩ baa, ‘Ɛɛ rɛ á Tɩɩna Wɩɩsɩ basɩ tɩya Moosi a baa, kuwoni ɩ naatɔbɔ ɩ naasɩ tɩyaŋ. Wɩɩsɩ we lee hʋ tɩyaŋ ɩ aa sɩna tɩyaŋ nɛ. 34 Ŋ naa ɛɛ hʋ ba aa dɔgɩsɩ ŋ nala rɛ Igyipiti paalʋʋ tɩyaŋ, a nɩɩ ba wiile mɛ. Ŋ ko tuu dɩ ŋ laa ba ta rɛ. Sii dɩ ŋ tɩma ɩ dɩ ɩ mɩɩgɩ mʋ Igyipiti.’ 35 Ɛɛ rɛ Sɩtɩɩvɩŋ bɩl marɩ kpa, a baa, ‘Moosi no rɛ Iziral tɩmma hʋ gyɩ vɩya aŋ pɩyɛsɩ ʋ baa, Aŋnɛ rɛ baa dɩ ɩ kɩ deŋ ma a laa á wɩya kɩ basɩ?’ Ʋ rɛ Wɩɩsɩ yaŋ tɩma dɩ ʋ yaa ba nɩhɩyawʋ abee ba laataal. Wɩɩsɩ rɛ gyɩ tɩŋ ʋ malɩka, ʋ gyɩ ko Moosi lee a gyɩ kɩɩ gɛɛ anɩɩ tɩɩbiye rɛ aa di diŋ, a ko pɛ Moosi tɩyaŋ dɩ ʋ laa ʋ nala ta. 36 Moosi gyɩ yaa wɩmagɩla abee wɩkperiye rɛ Igyipiti paalʋʋ tɩyaŋ, aŋ na kasɩ ʋ nala hʋ lɩɩ doŋ tɩyaŋ. Ba gyɩ aa mʋʋ pele fuwo kɩdɩgɩ ba aa yɩrɩ Fuwofɩyaŋ, ʋ gyɩ bɩl yaa wɩmagɩla rɛ doŋ. Ba gyɩ vala pogo mɛ dʋŋ tɩyaŋ nɛ bɩsɩ mɔllɩ balɩya, ka Moosi ha kɩ yaa wɩmagɩla abee wɩkperiye ŋmanɩɩ hʋ tɩyaŋ. 37 Moosi no tɩɩ rɛ bɩl basɩ tɩya Iziral tɩmma a baa,
‘Wɩɩsɩ sɩ tɩŋ ʋ tɩŋdaal dɩ ʋ ko ma lee anɩɩ ʋ aa tɩma ŋ gɛɛ. Ʋ sɩ yaa ma nɩɩnabiye tɩɩ.’
38 Moosi bee á naabaala gyɩ laŋŋa pogo tʋtʋʋ tɩyaŋ nɛ. Doŋ tɩyaŋ nɛ Moosi gyɩ na malɩka dogiŋbal kɩdɩgɩ ba aa yɩrɩ Saana nyuu tɩyaŋ. Ɛɛ rɛ malɩka hʋ kpa Wɩɩsɩ nyʋwa hʋ aa kaŋ mɩɩbol tɩya ʋ dɩ ʋ laa basɩ tɩya ma. 39 Ɛɛ rɛ ka á naabaala hʋ gyɩ vɩya ʋ nyʋwa, aŋ kpa ba hal yɩya ʋ, ka ba tɩliise buloŋ fa kɩ tɩya ba anɩɩ ba mɩɩgɩ mʋ Igyipiti paalʋʋ. 40 Nyɛ rɛ ba basɩ tɩya Aarɔŋ a baa, ‘Mɔ tɔdʋnnɩ tɩya ma dɩ ba kɩ deŋ ma. Moosi no aa kaŋ ma lɩɩ Igyipiti paalʋʋ ko daha, á bɩ gyɩŋ wɩɩ hʋ buloŋ aa kana ʋ.’ 41 Ɛɛ rɛ ba sii mɔ vʋgɩ kɩdɩgɩ ʋ kɩɩ gɛɛ anɩɩ nɔbiye. Nyɛ rɛ ba sii marɩ ʋ, ba tenni buloŋ fɩyɛlɩ kɩŋ hʋ ba tɩɩ aa mɔɔ tɩyaŋ. 42 Nyɛ rɛ tɩŋ Wɩɩsɩ gyɩ kpa ʋ hal yɩya ba, a vɩya ba ta ba kɩ kyʋwalɩ kyɩŋwʋlɩya abee pene abee wɩɩpɔsɩɩ. Ba saba gɛɛ rɛ Wɩɩsɩ Teŋ logiŋ hʋ Wɩɩsɩ tɩŋdaala aa saba tɩyaŋ. Ba kɩdɩgɩ saba rɛ anɩɩ dɩ Wɩɩsɩ baa,
‘Mamaa Iziral tɩmma, bɩsɩ mɔllɩbalɩya hʋ ma fa aa we pogo hʋ tɩyaŋ, ŋ daa ma fa kpa ma kɩna koo ma pʋsɩ kɩ sʋla.
43 Amɛ ma tɔdʋŋ hʋ ma aa yɩrɩ Mɔlɔkɩ, ʋ rɛ ma marɩ taŋtɩ-dɩya we gɛɛ, abee ma kyɩŋwʋlɩya tɔdʋŋ hʋ ma aa yɩrɩ Rɛfaŋ, ba aa rɛ ma gyɩ kyʋŋ kɩ vala gɛɛ. Ma tɩɩ rɛ mɔɔ ba, a kɩ marɩ ba. Ɛɛwɩya, ŋ sɩ leŋ dɩ ba kasɩ ma mʋ lee aa para Baabilɔŋ.’
44 Ɛɛ rɛ Sɩtɩɩvɩŋ bɩl basɩ baa, Á naabaala gyɩ aa we pogo hʋ tɩyaŋ, ba gyɩ marɩ taŋtɩ-dɩya rɛ doŋ a tɩya Wɩɩsɩ. Taŋtɩ-dɩya no rɛ gyɩ daga anɩɩ Wɩɩsɩ kɔnɩ we ba lee rɛ. Wɩɩsɩ tɩɩ rɛ gyɩ daga Moosi ɛɛ ʋ aa sɩ marɩ dɩya no. Ɛɛ hʋ buloŋ Wɩɩsɩ gyɩ aa kyɛ rɛ ʋ daga Moosi, ʋ mɛ leŋ ba marɩ ʋ gɛɛ. 45 Ɛɛ hal tɩyaŋ nɛ á naabaala laa taŋtɩ-dɩya no ba kuwoma lee. Saŋa hʋ Wɩɩsɩ gyɩ aa leŋ ba bee Gyoosʋwa mʋ yuwo paalʋʋ kɩdɩgɩ nala, a kil ba ta aŋ laa ba taŋha hɔŋ hʋ, dɩ ba ha kyʋŋ taŋtɩ-dɩya no rɛ. Taŋtɩ-dɩya no gyɩ we ba lee rɛ, a ko pele á naabaa Deviti saŋa. 46 Wɩɩsɩ gyɩ sɩŋ pɔ Deviti rɛ weliŋ. Ɛɛ rɛ Deviti gyɩ sʋla Wɩɩsɩ dɩ ʋ pɛ ʋ tɩyaŋ dɩ ʋ wuwo saa dɩya tɩya ʋ Wɩɩsɩ hʋ á naabaa Gyeekɔbɩ fa aa kyʋwalɩ. 47 Amɛ Deviti gyɩ bɩ wuwo saa dɩya hʋ. Ʋ biibaal Solomɔn nɛ gyɩ mɩɩgɩ ko saa ʋ, a tɩya Wɩɩsɩ. 48 Amɛ Wɩɩsɩ aa tee kɩŋ buloŋ, ʋ bee gyʋʋ dɩɩsɩ hʋ nihuwobiŋ aa saa dʋŋ. Wɩɩsɩ tɩŋdaal kɩdɩgɩ gyɩ basɩ wɩɩ no wɩya rɛ, a baa dɩ
49 Wɩɩsɩ baa, ‘Wɩɩsɩbee tɩyaŋ nɛ ŋ kuworikpasa we, taŋha daha rɛ yaa ŋ naasɩ libinii. Dɩɩgɛɛ rɛ ma sɩ wuwo saa tɩya ŋ? Lee rɛ ŋ liwiyesii we?
50 Ŋ daa marɩ kɩna no buloŋ?’
51 Ɛɛ rɛ Sɩtɩɩvɩŋ bɩl basɩ baa, ‘Ma bembiye deye rɛ kɩŋkaŋ! Ma dɩgɩna mɛ bee nɩɩ wɩya. Ma kaŋ nyuduwo rɛ anɩɩ nala hʋ aa bee tɩŋ Wɩɩsɩ. Ɛɛ rɛ tɩŋ ma mɛ aa vɩya ma aa sɩ kɩ tɩŋ Wɩɩsɩ Wiyesi Welii hʋ anɩɩ ma naabaala fa aa yaa gɛɛ. 52 Wɩɩsɩ tɩŋdaal buloŋ tuwo dɩ ma naabaala gyɩ bɩ tɩŋ ŋmanɩɩ kɩdɩgɩ a dɔgɩsɩ ʋ. Ba gyɩ kpʋʋ nala hʋ buloŋ aa laa sɩya basɩ Wɩɩsɩ tɩpʋlʋŋ tʋŋtʋnnɩ hʋ koyi wɩya rɛ. Ɛɛ rɛ ʋ ko, ma mɛ kpa ʋ yallɩ tɩya nala, ba kpʋ ʋ. 53 Wɩɩsɩ leŋ ʋ malɩkasɩ dagɩ ma ʋ mɩrɩsɩ buloŋ nɛ, amɛ ma bɩ tɩŋa ʋ nyʋwa.”’
Ba yaga Sɩtɩɩvɩŋ kpʋ abee bʋwa
54 Nala hʋ gyɩ aa laŋŋɩ kɩ vʋʋlɩ wɩya hʋ aa gyegile nɩɩ Sɩtɩɩvɩŋ wɩbasɩɩ hʋ ko mʋ maga nyɛ, dɩ ba buloŋ baaŋ marɩ sii ʋ tɩyaŋ nɛ, ba kɩ kyaŋ ba nyɩŋa lee lee buloŋ. 55 Ɛɛ rɛ Wɩɩsɩ Wiyesi Welii hʋ marɩ gyʋʋ Sɩtɩɩvɩŋ yʋga. Ʋ wil deŋ wɩɩsɩnyuu a na Wɩɩbal hʋ gaŋdarɩ, a na Yesu mɛ dɩ ʋ sɩŋ Wɩɩsɩ noduu logiŋ. 56 Ɛɛ rɛ Sɩtɩɩvɩŋ basɩ baa, “Ma deŋ na, ŋ naa wɩɩsɩbee dimbeenyʋwa rɛ dɩ ʋ suro, ka Nihuwobiŋ Biye hʋ sɩŋ Wɩɩsɩ noduu logiŋ tɩyaŋ.” 57 Doŋ tɩyaŋ nɛ nala hʋ buloŋ kyɩɩrɩ yʋga, aŋ tɔ ba dɩgɩna, ka ba buloŋ teŋ sii giri mʋ kyige ʋ, 58 a kana ʋ yige ta ʋ lɩɩ bee hʋ samanɩ. Doŋ tɩyaŋ nɛ ba yaŋ paa bʋwa tɔ kana ʋ, a kɩ yaga lee lee buloŋ. Nala hʋ aa yaga Sɩtɩɩvɩŋ buloŋ gyɩ wuri ba gannɩ rɛ a kpa tɩya bapʋwasɩbiye kɩdɩgɩ ba aa yɩrɩ Sɔɔl dɩ ʋ kɩ deŋ. 59 Ba aa yaga Sɩtɩɩvɩŋ gɛɛ rɛ, ka ʋ kɩ yɩrɩ á Tɩɩna Yesu a kɩ sʋla ʋ, “Ŋ Tɩɩna Yesu, laa ŋ dʋma mʋ ɩ lee.” 60 Ɛɛ tɩyaŋ nɛ ʋ tuu gbinni, a kyiyesi yʋga a baa, “Ŋ Tɩɩna Yesu, ŋ aa sʋla ɩ, ta tuŋ wɩbɔŋ no ba aa yaa kyɩŋ ba nyuu tɩyaŋ.” Nyɛ rɛ ʋ basɩ aŋ yaŋ keri ʋ wiyesi kateŋse. Sɔɔl mɛ gyɩ laa rɛ anɩɩ ba kpʋʋ Sɩtɩɩvɩŋ maga rɛ.
8Sɔɔl aa dɔgɩsɩ nala hʋ aa laa Yesu wɩya di
1 Haŋ kyɛɛ hʋ buloŋ nɛ ba piili kɩ dɔgɩsɩ nala hʋ aa laa Yesu wɩya di aŋ kɩ laŋŋɩ Gyerusalɛm tɩyaŋ, a kaŋ ba kɩ tɩya sikii kɩŋkaŋ. Ɛɛ rɛ ba buloŋ sii pɩsa gyʋʋ Gyudɩya abee Samaarɩya paalʋʋ buloŋ. See Yesu kpambɩsɩ hʋ dʋŋ nɛ gyɩ kaa Gyerusalɛm tɩyaŋ. 2 Nala badɔmɔŋ aa fá Wɩɩsɩ mɛ rɛ gyɩ kpaa Sɩtɩɩvɩŋ hogo, aŋ wii ʋ loho weliŋ. 3 Amɛ Sɔɔl gyɩ yaa siri rɛ dɩ ʋ yalmɩ nala hʋ aa laa Yesu wɩya di. Ʋ gyɩ aa sii gɔllɩ ba dɩɩsɩ rɛ, a tarɩ ba baala abee ba haana buloŋ ko lɩɩ, a leŋ ba kasɩ ba mʋ tɔ dɩya tɩyaŋ.
Ba basɩ Wɩɩsɩ wɩweliye hʋ Samaarɩya paalʋʋ tɩyaŋ
4 Ka Yesu hatɩnna hʋ mɛ gyɩ aa lɩɩ fá Gyerusalɛm tɩyaŋ hʋ, ba mɛ gɔllɩ mʋ lee buloŋ, a kɩ basɩ Yesu Krisita wɩweliye hʋ. 5 Nyɛ rɛ Fɩlɩpɩ sii mʋ Samaarɩya paalʋʋ tɔbal kɩdɩgɩ, a basɩ Yesu Krisita, laataal hʋ Wɩɩsɩ aa tɩma wɩya, a kɩ tɩya doŋ nala. 6 Gyamaa hʋ buloŋ gyɩ wee dɩgɩŋgyegil lɛ a kɩ nɩɩ wɩya hʋ ʋ gyɩ aa basɩ. Ba buloŋ gyɩ gyegile nɩɩ wɩya hʋ ʋ aa basa rɛ, a na wɩmagɩla hʋ buloŋ mɛ ʋ aa yaa. 7 Fɩlɩpɩ gyɩ aa basɩ wɩya hʋ tɩyaŋ, gyɩŋbɔmɔ yʋga gyɩ lɩɩ nala ba aa kana tɩyaŋ nɛ. Dɩ gyɩŋbɔŋ buloŋ nɛ fa ko kɩ lɩɩ mɛ, ʋ aa kyɩɩrɩ rɛ yʋga aŋ na lɩɩ. Ka gbarɩga abee naasʋʋnɩ abee nosʋʋnɩ tɩmma yʋga mɛ gyɩ na laaŋfɩya, ba tenni leye buloŋ mɩɩgɩ sɩŋ ba bʋʋsɩ tɩyaŋ. 8 Ɛɛwɩya, haŋ tɔɔ hʋ tɩmma buloŋ tenni gyɩ fɩyɛla rɛ kɩŋkaŋ. 9 Haŋ tɔɔ hʋ tɩyaŋ, baal kɩdɩgɩ mɛ rɛ gyɩ we doŋ, ba kɩ yɩrɩ Siimɔŋ. Ʋ gyɩ kaŋ daaluliye rɛ weliŋ, a kɩ vʋga. Ʋ wɩyaalɩya buloŋ gyɩ yaa Samaarɩya paalʋʋ nala wɩkperii rɛ. Ɛɛ rɛ tɩŋ ʋ mɛ gyɩ aa kɩ daga ʋ tɩɩ anɩɩ ʋ bɩra rɛ. 10 Nɩhɩyasɩ bee biibiisi buloŋ gyɩ kpa ba nyuu we ʋ wɩyaalɩya tɩyaŋ nɛ a kɩ basɩ a baa, “Baal no rɛ yaa Wɩɩsɩ, ʋ kaŋ dee rɛ yʋga, dee hʋ ba aa yɩrɩ Wɩɩsɩ debal hʋ, ʋ rɛ ʋ kana.” 11 Ʋ aa yaa wɩkperiye no pɩɩsɩ rɛ, ɛɛ rɛ tɩŋ nala na anɩɩ ʋ bɩra rɛ. Ɛɛ rɛ tɩŋ ba kpa ba nyuni we ʋ wɩyaalɩya tɩyaŋ gɛɛ. 12 Amɛ Fɩlɩpɩ gyɩ aa basɩ Wɩɩsɩ wɩweliye hʋ wɩya, a kɩ daga Wɩɩsɩ koro hʋ wɩya, a basɩ Yesu Krisita wɩya mɛ, nala hʋ gyɩ laa wɩya hʋ di rɛ, ba fo ba wɩɩkyʋwalnɩɩ, baala abee haana buloŋ. 13 Siimɔŋ tɩɩ mɛ gyɩ ko laa Yesu wɩya hʋ di rɛ, ba fo ʋ mɛ wɩɩkyʋwalnɩɩ. Ɛɛ hal tɩyaŋ, ʋ kɩ mal Fɩlɩpɩ kɩŋkaŋ. Ʋ aa naa wɩkperiye hʋ bee wɩmagɩla hʋ Fɩlɩpɩ aa yaa, ʋ yaa ʋ wɩkperii rɛ. 14 Yesu kpambɩsɩ hʋ aa we Gyerusalɛm tɩyaŋ nɩɩ anɩɩ Samaarɩya paalʋʋ nala laa Wɩɩsɩ wɩya di rɛ. Ɛɛ rɛ ba ta Piita bee Gyɔɔŋ dɩ ba mʋ doŋ. 15 Ɛɛ rɛ Piita bee Gyɔɔŋ mʋ kyʋwalɩ Wɩɩsɩ tɩya ba dɩ Wɩɩsɩ leŋ ʋ Wiyesi Welii hʋ ko tuu gyʋʋ ba tɩyaŋ. 16 Beewɩya haŋ saŋa hʋ dɩ Wɩɩsɩ Wiyesi Welii hʋ ha gyɩ bɩ gyʋʋ Samaarɩya paalʋʋ nal kɩdɩgɩ buloŋ tɩyaŋ. Á Tɩɩna Yesu Krisita feŋ dʋŋ tɩyaŋ nɛ ba fa fo ba wɩɩkyʋwalnɩɩ hʋ. 17 Nyɛ rɛ Piita bee Gyɔɔŋ kpa ba nosi dɔbɔ ba nyuni tɩyaŋ, a kyʋwalɩ Wɩɩsɩ tɩya ba. Ɛɛ tɩyaŋ nɛ Wɩɩsɩ Wiyesi Welii hʋ ko tuu gyʋʋ ba tɩyaŋ. 18 Siimɔŋ aa naa dɩ Yesu kpambɩsɩ hʋ kpa ba nosi dɔbɔ nala hʋ aa laa Yesu wɩya di tɩyaŋ, Wɩɩsɩ Wiyesi Welii hʋ gyʋʋ ba tɩyaŋ gɛɛ, ʋ sii kpa molbii a sʋl ba a baa, 19 “Ma laa aŋ tɩya ŋ ma dee no dɩ ŋ mɛ ko kpa nosi dɔbɔ nal buloŋ tɩyaŋ, dɩ Wɩɩsɩ Wiyesi Welii hʋ gyʋʋ ʋ tɩɩna tɩyaŋ.” Ɛɛ rɛ Piita basɩ tɩya ʋ, a baa, 20 “Ɩ liise ɩ sɩ wuwo kpa molbiye yɔbɔ Wɩɩsɩ aa kpaa kɩŋ hʋ tɩya nala ʋ bɔnyɛ tɩyaŋ nɛ koo? Wɩɩsɩ sɩ leŋ ɩ bee ɩ molbiye no buloŋ gyʋʋ diŋ. 21 Ɩ noŋ tuwo á tʋma no tɩyaŋ, beewɩya ɩ bɩ pʋllɩ ɩ tɩya tɩya Wɩɩsɩ. 22 Mɩɩgɩ bɩrɩmɩ lɩɩ ɩ wɩbɔmɔ no tɩyaŋ aŋ sʋla Wɩɩsɩ dɩ ʋ kpa ɩ tɩliisibɔmɔ no kyɛ ɩ. 23 Ŋ naa anɩɩ ɩ tɩya bile rɛ kɩŋkaŋ, ka ɩ bɩl yaa wɩbɔmɔ yoŋ mɛ.” 24 Ɛɛ rɛ Siimɔŋ sʋla Piita bee Gyɔɔŋ dɩ ba kyʋwalɩ Wɩɩsɩ tɩya ʋ dɩ wɩya no buloŋ ba aa basa ta yaa ʋ tɩyaŋ. 25 Ba aa basɩ Wɩɩsɩ wɩya hʋ ko teŋ, a daga wɩya hʋ buloŋ ba aa gyɩma Yesu lugo tɩyaŋ a tɩya ba, ba sii doŋ nɛ, a mɩɩgɩ mʋ Gyerusalɛm. Saŋa hʋ ba aa mʋ Gyerusalɛm hʋ tɩyaŋ, ba basɩ Yesu Krisita wɩweliye hʋ rɛ Samaarɩya paalʋʋ tɔnɩ yʋga tɩyaŋ.
Fɩlɩpɩ kyeŋ baal kɩdɩgɩ aa lɩɩ Itoopiya paalʋʋ
26 Ɛɛ rɛ ka malɩka kɩdɩgɩ ko basɩ tɩya Fɩlɩpɩ a baa, “Sii, a mʋ wɩɩpɔsɩɩ noduu dɩɩlaŋ, a mʋ ŋmaŋbɩnɩɩ hʋ aa lɩɩ Gyerusalɛm kɩ mʋ Gasa.” Nyɛ rɛ Fɩlɩpɩ sii kpa mʋ. 27 Ʋ aa mʋ pele ŋmanɩɩ hʋ, dɩ Itoopiya tɩmma baal kɩdɩgɩ rɛ gɛɛ. Ʋ fa yaa bafara rɛ, a tʋma kɩ tɩya Itoopiya Kuwori. Kuwori hʋ fa yaa haaŋ nɛ, ka ʋ kuwori feŋ yaa Kandesi. Baal no fa yaa ʋ tʋŋtʋnna tɩyaŋ nɩbal kɩdɩgɩ rɛ. Ʋ rɛ fa aa deŋ kuwori hʋ molbiye wɩkanɩya abee ʋ dʋwa buloŋ nyuu. Gyerusalɛm nɛ ʋ fa mʋ a kyʋwalɩ Wɩɩsɩ aŋ fa mɩɩgɩ kɩ mʋ bee abee gyaagʋ toriku. 28 Ʋ fa hɔŋ toriku hʋ tɩyaŋ gɛɛ rɛ, aŋ kɩ karɩmɩ Wɩɩsɩ Teŋ lee kɩdɩgɩ Wɩɩsɩ tɩŋdaal Azaaya aa saba. 29 Ɛɛ rɛ Wɩɩsɩ Wiyesi Welii hʋ basɩ tɩya Fɩlɩpɩ dɩ ʋ vala mʋ puu toriku hʋ. 30 Nyɛ rɛ Fɩlɩpɩ fá mʋ puu ʋ, dɩ ʋ nɩɩ baal hʋ aa karɩmɩ Wɩɩsɩ teŋ logiŋ hʋ Azaaya aa saba. Ɛɛ rɛ ʋ pɩyɛsɩ ʋ dɩ ʋ gyɩŋ wɩya hʋ ʋ aa karɩmɩ hʋ memii rɛ? 31 Nyɛ rɛ baal hʋ baa, “Ɛɛ rɛ ŋ sɩ yaa gyɩŋ ba memii dɩ nal bɩ daga tɩya ŋ.” Aŋ yɩrɩ Fɩlɩpɩ dɩ ʋ ko gyɩŋ hɔŋ pɛ ʋ tɩyaŋ. 32 Wɩɩsɩ teŋ lee hʋ ʋ fa aa karɩmɩ hʋ, wɩɩ no rɛ ba sabɩ doŋ:
“Anɩɩ ba aa kaŋ piyesi kɩ mʋ dɩ ba kpʋ ka ʋ tallɩ ʋ nyʋwa gɛɛ, anɩɩ ba aa kɩ kʋsɩ pebiye pʋna ka ʋ nyʋwa bee suri gɛɛ, ɛɛ tɩɩ rɛ ʋ mɛ bɩ suro ʋ nyʋwa.
33 Ba gyɩ yalmɩ ʋ rɛ weliŋ, ʋ kɩna gyɩ sʋma mɛ, ka ba vʋʋlɩ vɔmɔ ʋ, a kpa kyogisi tɩya ʋ. Ʋ mɩɩbol yaŋ aa tene taŋha no nyuu nyɛ, aŋnɛ rɛ sɩ wuwo tɩŋ ʋ doho nala naasɩ.”
34 Baal hʋ aa karɩma Wɩɩsɩ wɩya hʋ teŋ, ʋ pɩyɛsɩ Fɩlɩpɩ, a baa “Aŋnɛ wɩya rɛ Wɩɩsɩ tɩŋdaal hʋ kɩ basɩ nyɛ? Ʋ tɩɩ wɩya rɛ koo, nɩdɩma kɩdɩgɩ wɩya rɛ?” 35 Ɛɛ rɛ Fɩlɩpɩ yaŋ piili wɩya no ʋ aa karɩma tɩyaŋ, a basɩ Yesu Wɩweliye hʋ buloŋ a tɩya baal hʋ. 36 Nyɛ rɛ ka ba kpa ŋmanɩɩ hʋ kɩ mʋ, a mʋ pele lee kɩdɩgɩ dɩ nɩɩ pɩŋ doŋ. Ɛɛ rɛ baal hʋ basɩ tɩya Fɩlɩpɩ a baa, “Na nɩɩ rɛ nyɛ. Bee rɛ sɩ tɔ ŋ wɩɩkyʋwalnɩɩ foyi daha?” 37 Ɛɛ rɛ Fɩlɩpɩ basɩ tɩya ʋ a baa, “Dɩ ɩ rɛ laa Yesu wɩya hʋ buloŋ di abee ɩ tɩya buloŋ, ŋ sɩ fo ɩ wɩɩkyʋwalnɩɩ.” Ɛɛ rɛ baal hʋ baa, “Ŋ laa di rɛ anɩɩ Yesu Krisita rɛ yaa Wɩɩsɩ biye.” 38 Ɛɛ rɛ baal hʋ leŋ gyaagʋ hʋ fa aa tarɩ toriku hʋ sɩŋ, ka ʋ bee Fɩlɩpɩ buloŋ kpa tuu nɩɩ hʋ. Doŋ tɩyaŋ nɛ Fɩlɩpɩ fo ʋ wɩɩkyʋwalnɩɩ. 39 Ba aa ko dɩ ba lɩɩ nɩɩ hʋ tɩyaŋ, Wɩɩsɩ Wiyesi Welii hʋ ko kpa Fɩlɩpɩ dɩɩgɩ. Baal hʋ bɩrɩma dɩ ʋ bɩl bɩ naa Fɩlɩpɩ, aŋka ʋ kpa ʋ ŋmanɩɩ kɩ vala, ʋ teŋ buloŋ fɩyɛlɩ kɩŋkaŋ. 40 Fɩlɩpɩ yaa dɩ ʋ sɩŋ dɩ ʋ we tɔ kɩdɩgɩ ba aa yɩrɩ Azotu tɩyaŋ. Ɛɛ rɛ ʋ gɔllɩ tɔbiisi hʋ buloŋ mɛ aa we doŋ a kɩ basɩ Wɩɩsɩ wɩya. Ɛɛ rɛ ʋ yaa a mʋ pele tɔɔ kɩdɩgɩ ba aa yɩrɩ Sizaariya.
9Ɛɛ aa yaa Sɔɔl ko laa Yesu wɩya di
Kpambɩsɩ 22.6-16;26.12-18
1 Ɛɛ rɛ ka Sɔɔl mɛ ha lɩɩ sɩɩ pɔ Yesu hatɩnna hʋ tɩyaŋ, a kɩ fugisi ba, a kɩ basɩ anɩɩ ʋ sɩ kpʋ ba. 2 Nyɛ rɛ ʋ sii mʋ Gyuuma wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyawʋ hʋ lee a sʋla ʋ, ʋ sabɩ tenni tɩya ʋ dɩ ʋ kaŋ mʋ tɔɔ kɩdɩgɩ ba aa yɩrɩ Damaasiku. Tenni no fa daga anɩɩ dɩ Sɔɔl ko mʋ gyʋʋ Gyuuma wɩɩkyʋwaldɩya buloŋ aa we Damaasiku tɩyaŋ, dɩ ba tɩya ʋ ŋmanɩɩ dɩ ʋ kasɩ nala hʋ aa tɩŋ Yesu Krisita ŋmanɩɩ hʋ, ba baala abee ba haana buloŋ, a kaŋ ba mɩɩgɩ mʋ Gyerusalɛm. 3 Ɛɛ rɛ Sɔɔl gyɩ sii lɩɩ kpa ŋmanɩɩ a kɩ mʋ Damaasiku. Ʋ gyɩ ko mʋ kpaga Damaasiku rɛ, dɩ kyaanʋʋ kɩdɩgɩ pirige lɩɩ wɩɩsɩnyuu, a kyaanɩ we ʋ tɩyaŋ. 4 Ʋ lɩɩ tele, aŋka ʋ nɩɩ nal taal dɩ ʋ basɩ tɩya ʋ a baa, “Sɔɔl, Sɔɔl, bee rɛ tɩŋ ɩ kɩ dɔgɩsɩ ŋ nyɛ.” 5 Ɛɛ rɛ Sɔɔl pɩyɛsɩ, “Aŋnɛ rɛ yaa ɩ, ŋ Tɩɩna?” Ɛɛ rɛ taal hʋ baa, “Mɩyaŋ Yesu rɛ, nal hʋ ɩ aa dɔgɩsɩ hʋ. 6 Sii mʋ gyʋʋ tɔɔ hʋ. Doŋ tɩyaŋ nɛ ba sɩ daga ɩ wɩɩ hʋ ɩ aa sɩ yaa.” 7 Sɔɔl bee nala hʋ fa aa val hʋ buloŋ mɩɩgɩ sɩŋ tuwori kɩ deŋ. Beewɩya ba mɛ nɩɩ taal hʋ rɛ, amɛ ba bɩ naa nal buloŋ. 8 Ɛɛ rɛ Sɔɔl nyagɩ sii sɩŋ, a kaŋ ʋ sɩya suri. Ʋ sɩya gyɩ ta kyirigi waasʋ gɛɛ rɛ, ka ʋ bee na kɩŋ buloŋ. Ʋ noŋ tɩyaŋ nɛ ba gyɩ kana, a kana ʋ tarɩ mʋ pele Damaasiku. 9 Ʋ nyʋlɩma we doŋ gɛɛ rɛ ʋ kyɛyɛ boto, dɩ ʋ bɩ wuwo di kɩŋ buloŋ, a bɩ wuwo nyʋwa nɩɩ mɛ.
10 Yesu hatɩnna hʋ kɩdɩgɩ mɛ gyɩ we Damaasiku tɩyaŋ, ba kɩ yɩrɩ Ananiyasɩ. Nyɛ rɛ ʋ duwosi dɩ á Tɩɩna Yesu yɩrɩ ʋ a basɩ tɩya ʋ a baa, “Ananiyasɩ!” Ɛɛ rɛ ʋ saŋa a baa, “Mɩyaŋ nɛ nyɛ, Tɩɩna.” 11 Ɛɛ rɛ á Tɩɩna Yesu basɩ tɩya ʋ a baa, “Sii kpa ŋmanɩɩ hʋ ba yɩrɩ ŋmaŋ-deginii hʋ, a mʋ baal kɩdɩgɩ ba aa yɩrɩ Gyudasɩ dɩya. Dɩ ɩ ko mʋ, pɩyɛsɩ ʋ dɩ baal kɩdɩgɩ aa lɩɩ Taasu rɛ ɩ kɩ kyɛ. Ʋ feŋ nɛ yaa Sɔɔl. Ʋ rɛ ha yaŋ kɩ kyʋwalɩ Wɩɩsɩ gɛɛ. 12 Wɩɩsɩ hʋ kyʋwalɩɩ tɩyaŋ, ʋ naa anɩɩ ɩ Ananiyasɩ rɛ ko gyʋʋ a kpa ɩ nosi dɔbɔ ʋ tɩyaŋ ʋ sɩya bɩl suri.” 13 Ɛɛ rɛ Ananiyasɩ basɩ baa, “Ŋ Tɩɩna, nala yʋga rɛ kɩŋkaŋ a basɩ tɩya ŋ anɩɩ baal no bɔmɔ rɛ weliŋ abee ɩ nala hʋ aa we Gyerusalɛm tɩyaŋ. 14 Gyuuma wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyasɩ rɛ tɩya ʋ ŋmanɩɩ dɩ ʋ ko Damaasiku daha, a kasɩ nala hʋ buloŋ aa kyʋwalɩ ɩ.” 15 Á Tɩɩna Yesu basɩ tɩya Ananiyasɩ a baa, “Sii mʋ. Mɩyaŋ nɛ lɩɩ ʋ dɩ ʋ tuŋ ŋ tʋma. Ʋ sɩ mʋ basɩ ŋ wɩya tɩya nala hʋ aa bɩ yaa Gyuuma abee kuworo abee Iziral tɩmma mɛ. 16 Mɩyaŋ nɛ sɩ daga ʋ tʋwara maga gɛɛ ʋ aa sɩ na ŋ wɩya.” 17 Ɛɛ rɛ Ananiyasɩ sii kpa mʋ dɩya hʋ Sɔɔl aa gyʋwa. Nyɛ rɛ ʋ gyʋʋ a kpa ʋ nosi dɔbɔ Sɔɔl tɩyaŋ aŋ baa, “Ŋ naabiye Sɔɔl, á Tɩɩna Yesu hʋ ɩ aa naa ŋmanɩɩ hʋ tɩyaŋ dɩ ɩ aa ko daha, ʋ rɛ tɩma ŋ dɩ ŋ ko daha dɩ ɩ sɩya wuwo suri, ka dɩ Wɩɩsɩ Wiyesi Welii hʋ mɛ gyʋʋ ɩ tɩyaŋ.”
18 Ʋ aa basɩ gɛɛ, dɩ kɩna badɔmɔŋ aa kɩɩ gɛɛ anɩɩ fuwonamɩya para pirige lɩɩ tele ʋ sɩya tɩyaŋ, ka ʋ bɩl wuwo kɩ na. Doŋ tɩyaŋ nɛ ʋ sii, ba fo ʋ wɩɩkyʋwalnɩɩ. 19 Ka ʋ di kɩna a bɩl kaŋ dee. Ʋ gyɩ we Damaasiku tɩyaŋ nɛ kyɛyɛ baŋmana, ʋ bee Yesu hatɩnna hʋ aa we doŋ.
Sɔɔl basɩ Wɩɩsɩ wɩya a tɩya nala Damaasiku tɩyaŋ
20 Ʋ aa we doŋ gɛɛ rɛ, ʋ aa sii mʋ wɩɩkyʋwaldɩɩsɩ a piili kɩ basɩ Yesu wɩya a kɩ tɩya nala anɩɩ Yesu rɛ yaa Wɩɩsɩ biye hʋ. 21 Nala hʋ buloŋ gyɩ aa nɩɩ wɩya hʋ Sɔɔl aa basɩ, ʋ gyɩ yaa ba buloŋ wɩkperii rɛ. Ba kɩ pɩyɛsɩ dɔmɔŋ, a baa “Baal no daa fa we Gyerusalɛm tɩyaŋ a kɩ kpʋ nala hʋ aa laa Yesu wɩya di gɛɛ? Ka gɛɛ wɩya rɛ ʋ bɩl ko daha dɩ ʋ ko kasɩ ba mʋ Gyuuma wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyasɩ hʋ lee?” 22 Ɛɛ rɛ ka Sɔɔl marɩ kɩ basɩ wɩya hʋ abee nyuduwo, a te faafaa hʋ. Ʋ wuwo daga rɛ anɩɩ Yesu rɛ yaa Krisita hʋ, laataal hʋ Wɩɩsɩ aa lɩya dɩ ʋ ko laa dʋnɩya nala ta. Ʋ paalɩ basɩ gɛɛ rɛ Gyuuma hʋ buloŋ aa we Damaasiku tɩyaŋ polo buloŋ yʋwɔrɩ, ba bɩl bɩ wuwo laa wɩɩ buloŋ basɩ.
23 Ʋ gyɩ we doŋ pɩɩsɩ rɛ. Nyɛ rɛ kyɛɛ kɩdɩgɩ, Gyuuma hʋ sii vʋʋlɩ dɩ ba kpʋ ʋ. 24 Ɛɛ rɛ Sɔɔl ko nɩɩ ba aa kyɛ dɩ ba kpʋ ʋ hʋ wɩya. Wɩɩhaa bee tebine buloŋ, ba aa sɩŋ ba bee pagɩbal hʋ tɩyaŋ nɛ dɩ ba na ʋ a kpʋ. 25 Nyɛ rɛ kyɛɛ kɩdɩgɩ tebine, Sɔɔl noŋ nala hʋ kpa ʋ we simbiye tɩyaŋ, a kaŋ ŋmaŋ vʋwa, a kpa ʋ ta ʋ tuu gyee hʋ ba aa saa baarɩ bee hʋ hal sɔmmm, a sii mʋ Gyerusalɛm.
Sɔɔl we Gyerusalɛm tɩyaŋ
26 Sɔɔl aa mʋʋ Gyerusalɛm, ʋ gyɩ aa kyɛ dɩ ʋ gyʋʋ Yesu hatɩnna hʋ aa we doŋ tɩyaŋ nɛ. Amɛ ba gyɩ bɩ laa di anɩɩ ʋ mɛ laa Yesu wɩya di rɛ. Ɛɛ rɛ gyɩ tɩŋ ba gyɩ kɩ fá ʋ. 27 Yesu hatɩnna hʋ kɩdɩgɩ ba aa yɩrɩ Banabaasɩ rɛ gyɩ pɛɛ Sɔɔl tɩyaŋ, a kana ʋ mʋ Yesu kpambɩsɩ hʋ lee. Ʋ rɛ gyɩ basɩ tɩya ba ɛɛ hʋ Sɔɔl aa naa á tɩɩna Yesu ŋmanɩɩ hʋ tɩyaŋ, ʋ basɩ wɩya tɩya ʋ. Aŋ ha gyɩ bɩl basɩ tɩya ba ɛɛ hʋ Sɔɔl aa basɩ Yesu wɩya abee nyuduwo a tɩya nala Damaasiku tɩyaŋ. 28 Nyɛ rɛ ba laa ʋ we ba tɩyaŋ, ba beel-ʋ buloŋ we doŋ, a kɩ gɔllɩ Gyerusalɛm tɩyaŋ, 29 a kɩ basɩ Wɩɩsɩ wɩya abee nyuduwo á Tɩɩna Yesu feŋ tɩyaŋ. Ʋ bee Gyuuma hʋ aa basɩ Giriki taal gyɩ aa kaŋ wɩya kɩ kpa dɔmɔŋ nɛ. Ba kɩ lʋga dɩ ba kpʋ ʋ. 30 Ʋ dɔŋtɩŋsɩ hʋ aa ko nɩɩ anɩɩ dɩ ba aa lʋga dɩ ba kpʋ ʋ rɛ, ba sii kana ʋ a mʋ Sizaariya, ʋ sɩŋ doŋ kpa mʋ Taasu. 31 Ɛɛ hal tɩyaŋ nɛ, nala hʋ aa laa Yesu wɩya di Gyudɩya abee Galili abee Samaarɩya paalʋʋ tɩyaŋ, ba buloŋ yaŋ na wiyese, a marɩ laa Wɩɩsɩ wɩya di weliŋ, a kɩ tɩŋ Yesu á Tɩɩna, a kɩ fá ʋ mɛ. Wɩɩsɩ Wiyesi Welii hʋ mɛ pɛ ba tɩyaŋ, ba wala kɩ pɛ.
Piita mʋʋ Liida abee Gyoopa
32 Lee buloŋ nɛ Piita fa kɩ gɔllɩ. Kyɛɛ kɩdɩgɩ, ʋ sii kpa mʋ Liida dɩ ʋ na Wɩɩsɩ nala hʋ aa we doŋ tɩyaŋ. 33 Ʋ aa mʋ doŋ, ʋ na baal kɩdɩgɩ ba aa yɩrɩ Eniyasɩ. Ʋ fa gbarɩga rɛ, a pɩŋ dɩya tɩyaŋ bɩsɩ kyori, dɩ ʋ bɩ wuwo lɩɩ bee. 34 Ɛɛ rɛ Piita basɩ tɩya ʋ a baa, “Eniyasɩ, Yesu Krisita tɩya ɩ laaŋfɩya rɛ. Sii kpa ɩ wasa.” Doŋ tɩyaŋ nɛ Eniyasɩ pirigi nyagɩ sii sɩŋ abee dee. 35 Nala hʋ buloŋ aa lɩɩ Liida abee Saarɔŋ aa naa gɛɛ, ba bɩrɩmɩ lɩɩ ba wɩbɔmɔ tɩyaŋ nɛ aŋ kɩ tɩŋ á Tɩɩna Yesu. 36 Haaŋ kɩdɩgɩ mɛ rɛ fa we Gyoopa tɩyaŋ, a mɛ fa yaa Yesu hatɩnnɩ. Ʋ feŋ nɛ fa yaa Tabiita (Giriki tɩmma fa aa yɩrɩ ʋ Dɔɔkasɩ; Ʋ memii rɛ yaa wiyeme.) Ʋ fa kaŋ bɔnyɛ rɛ weliŋ a kɩ pɛ nyaaba abee nɩtaaga tɩyaŋ. 37 Piita ha gyɩ aa we Liida tɩyaŋ gɛɛ rɛ ka haaŋ no sʋba Gyoopa tɩyaŋ. Nyɛ rɛ ba fo ʋ nɩɩ, a kana ʋ gyɩŋ biŋ salnyuu dɩya kɩdɩgɩ tɩyaŋ. 38 Gyoopa bee Liida fa bɩ boliye. Nala hʋ aa laa Yesu wɩya di Gyoopa tɩyaŋ nɩɩ anɩɩ Piita we Liida tɩyaŋ nɛ. Nyɛ rɛ ba tɩŋ nala balɩya ʋ lee dɩ ba mʋ sʋla ʋ dɩ ʋ fa ba wulo lagɩ. Ɛɛ rɛ ba mʋ basɩ tɩya ʋ. 39 Piita sii tɩŋ ba hal a mʋ ko. Ʋ aa ko pele doŋ, ɛɛ rɛ ba kana ʋ gyɩŋ salnyuu dɩya hʋ. Ka lohaana badɔmɔŋ aa we doŋ buloŋ sɩŋ ʋ hal a kɩ wii, a paa galaalɩya abee gavʋwalɩya Dɔɔkasɩ aa mara, a ko lɩɩ kɩ daga Piita. 40 Ɛɛ rɛ Piita leŋ ba buloŋ lɩɩ dɩya hʋ tɩyaŋ. Ba aa lɩɩ dɩya hʋ tɩyaŋ ko teŋ, ɛɛ rɛ ʋ tuu gbinni a kyʋwalɩ Wɩɩsɩ. Ʋ aa kyʋwalɩ Wɩɩsɩ hʋ mʋ teŋ, ʋ mɩɩgɩ bɩrɩmɩ sʋʋ hʋ lee, a basɩ baa, “Tabiita, sii!” Nyɛ rɛ ʋ kaŋ ʋ sɩya suri. Ʋ aa naa Piita, ʋ sii hɔŋ. 41 Nyɛ rɛ Piita mʋ pele ʋ, a kaŋ ʋ noŋ tɩyaŋ, ʋ sii sɩŋ. Ɛɛ rɛ ʋ yɩrɩ Wɩɩsɩ nala hʋ abee lohaana hʋ buloŋ ko laŋŋɩ, a kpa Tabiita tɩya ba. Ba buloŋ na ʋ dɩ ʋ bɩl weye. 42 Nyɛ rɛ wɩɩ no taalɩ Gyoopa buloŋ. Nala yʋga ko laa á Tɩɩna Yesu wɩya di. 43 Piita gyɩ we Gyoopa tɩyaŋ a pɩɩsɩ mʋhʋ rɛ. Baal kɩdɩgɩ gyɩ we doŋ a kɩ tɩgɩsɩ pulo, ba kɩ yɩrɩ Siimɔŋ. Ʋ dɩya rɛ Piita gyɩ gyʋʋ.
10Piita basɩ Yesu Wɩweliye hʋ tɩya Kɔniiliyo
1 Baal kɩdɩgɩ rɛ gyɩ we Sizaariya tɩyaŋ ba kɩ yɩrɩ Kɔniiliyo. Ʋ fa yaa laalyuwolo aa lɩɩ Itali paalʋʋ tɩyaŋ nɩhɩyawʋ rɛ, a fa kɩ laa ba kɔɔ sɩya. 2 Ʋ fa aa tɩŋ Wɩɩsɩ ŋmanɩɩ rɛ weliŋ, ʋ bee ʋ dɩya nala buloŋ fa kɩ kyʋwalɩ Wɩɩsɩ. Ʋ gyɩ aa kɩ pɛ Gyuuma nɩtaaga tɩyaŋ nɛ, aŋ kɩ kyʋwalɩ Wɩɩsɩ mɛ saŋa buloŋ. 3 Kyɛɛ kɩdɩgɩ wɩɩhaa anɩɩ kerifi boto saŋa, Kɔniiliyo na ʋ duwoso tɩyaŋ dɩ malɩka kɩdɩgɩ ko gyʋʋ yɩrɩ ʋ, “Kɔniiliyo.” 4 Nyɛ rɛ ʋ kaŋ ʋ sɩya suri dɩ ʋ deŋ malɩka hʋ. Kambɩŋ kana ʋ. Ɛɛ rɛ ʋ pɩyɛsɩ a baa, “Bekiŋ nɛ, ŋ Tɩɩna?” Nyɛ rɛ malɩka hʋ basɩ tɩya ʋ a baa, “Wɩɩsɩ nɩɩ ɛɛ hʋ ɩ aa kɩ kyʋwalɩ ʋ rɛ, a bɩl na ɛɛ hʋ ɩ aa yaa wɩweliye kɩ tɩya nɩtaaga mɛ. Nyɛ wɩya Wɩɩsɩ nɩɩ ɩ kyʋwala rɛ. 5 Leŋ dɩ nala mʋ Gyoopa lagɩlagɩ no, a kyɛ yɩrɩ baal kɩdɩgɩ ba aa yɩrɩ Siimɔŋ Piita dɩ ʋ ko ɩ lee. 6 Ʋ aa gyʋʋ pul-tɩgɩsɩl kɩdɩgɩ dɩya rɛ ba kɩ yɩrɩ ʋ mɛ Siimɔŋ. Ʋ dɩya sɩŋ kpaga mpʋwɔnʋʋ nyʋwa rɛ.” 7 Malɩka hʋ aa basɩ wɩya no teŋ, ʋ mɩɩgɩ mʋ. Ɛɛ hal tɩyaŋ nɛ ka Kɔniiliyo yɩrɩ ʋ dɩya tʋŋtʋnna balɩya a pɛ ʋ laalyuwolo kɩdɩgɩ tɩyaŋ. Laalyuwol no fa yaa nala hʋ aa sɩŋ kɩ pɔ Kɔniiliyo tɩyaŋ kɩdɩgɩ rɛ, a fa kɩ fá Wɩɩsɩ mɛ kɩŋkaŋ. 8 Nyɛ rɛ Kɔniiliyo basɩ wɩya hʋ buloŋ ʋ aa naa a tɩya ba, aŋ ta ba, ba kpa mʋ Gyoopa.
9 Ʋ sɩgballɩya, wɩɩsɩ ko kɩ maga nyutʋtʋʋ gɛɛ, dɩ ba kpaga Gyoopa rɛ. Saŋa no tɩɩ tɩyaŋ nɛ Piita mɛ sii gyɩŋ salnyuu dɩ ʋ kyʋwalɩ Wɩɩsɩ. 10 Doŋ tɩyaŋ nɛ losi fa kana ʋ kɩŋkaŋ, ʋ baa dɩ ba yaa kɩdiiliye tɩya ʋ dɩ ʋ di. Nyɛ rɛ ba sii kɩ yaa kɩdiiliye dɩ ba tɩya ʋ. Ba aa yaa kɩdiiliye hʋ tɩyaŋ nɛ, ka Piita na wɩɩ anɩɩ duwoso tɩyaŋ 11 dɩ Wɩɩsɩ nyuu lɔgɔ suri. Ka kɩŋ kɩdɩgɩ kɩɩ gɛɛ anɩɩ wagyɛbal a lɩɩ wɩɩsɩnyuu, a kɩɩ gɛɛ anɩɩ nala rɛ kaŋ ganyʋʋsɩ hʋ banaa tɩyaŋ, a kaŋ ko kɩ tuu taŋha. 12 Ka pʋsɩ bee bagɩla kɛ iriŋ buloŋ abee gyaala iriŋ buloŋ, abee kɩna aa tuuri taŋha buloŋ iriŋ iriŋ we ʋ tɩyaŋ. 13 Ɛɛ rɛ ʋ nɩɩ nal taal dɩ ʋ basɩ tɩya ʋ a baa, “Piita, sii kpʋ kɩ kyaŋ.” 14 Ɛɛ rɛ Piita baa, “Aayɩ, ŋ Tɩɩna, ŋ ha bɩ maakyiye kyaŋ kɩŋ buloŋ aa yaa bisiŋ kɩŋ, koo á sɩna.” 15 Ɛɛ rɛ taal hʋ bɩl mɩɩgɩ basɩ tɩya ʋ a baa, “Kɩŋ kɛ buloŋ Wɩɩsɩ aa baa ʋ weliye, ta basɩ baa ʋ yaa bisiŋ kɩŋ nɛ.” 16 Wɩya no buloŋ yaa gɛɛ rɛ naaŋsɩɩnyʋwa bʋto, ka kɩna hʋ bɩl mɩɩgɩ gyɩŋ wɩɩsɩnyuu, aŋ bɩl bɩ ko tuu.
17 Wɩɩ hʋ yaa Piita wɩkperii. Ɛɛ rɛ ʋ hɔŋ kɩ kyɛ wɩɩ hʋ ʋ aa naa memii, dɩ nala hʋ Kɔniiliyo fa aa tɩma hʋ rɛ pɩyɛsa ko sɩŋ Siimɔŋ paganyʋwa tɩyaŋ gɛɛ. 18 Nyɛ rɛ ba na nal kɩdɩgɩ gyaŋwuwo hʋ tɩyaŋ a pɩyɛsɩ a baa, “Nɩhʋwal kɩdɩgɩ we dɩya no tɩyaŋ ba kɩ yɩrɩ Siimɔŋ Piita rɛ?” 19 Piita ha fa hɔnɔ rɛ a kaŋ wɩɩ hʋ ʋ fa aa naa hʋ kɩ bɩɩnɩ dɩ ʋ na ʋ memii. Ɛɛ rɛ Wɩɩsɩ Wiyesi Welii hʋ basɩ tɩya ʋ a baa, “Deŋ na, baala boto rɛ we daha a kɩ kyɛ ɩ. 20 Sii tuu, a ta yaa gyegye, ka dɩ ɩ tɩŋ ba tɩyaŋ mʋ. Mɩyaŋ nɛ tɩm-ba ɩ lee” 21 Nyɛ rɛ Piita sii ko tuu, a basɩ tɩya ba a baa, “Mɩyaŋ nɛ yaa nal hʋ ma aa kyɛ. Bekiŋ wɩɩ rɛ ma kaŋ kɩ kyɛ ŋ?” 22 ƐƐ rɛ ba baa, “Laalyuwolo nɩhɩyawʋ kɩdɩgɩ ba aa yɩrɩ Kɔniiliyo, ʋ rɛ tɩm-ma. Ʋ yaa tɩpʋlʋŋ tɩɩna rɛ, a kɩ fá Wɩɩsɩ mɛ kɩŋkaŋ. Gyuuma mɛ buloŋ kɩ tɩya ʋ gyɩrɩma weliŋ. Malɩka kɩdɩgɩ rɛ ko basɩ tɩya ʋ dɩ ʋ yɩrɩ ɩ, dɩ dɩ ɩ rɛ ko ʋ dɩya, dɩ ʋ sɩ nɩɩ wɩɩ hʋ ɩ aa sɩ basɩ tɩya ʋ.” 23 Ɛɛ rɛ Piita sʋl ba dɩ ba gyʋʋ pɩŋ sɩya gballɩ. Ʋ sɩya aa gballa, ʋ sii ba buloŋ kpa mʋ. Nala hʋ aa laa Yesu wɩya di Gyoopa tɩyaŋ, ba badɔmɔŋ mɛ sii tɩŋa ʋ mʋ. 24 Ba aa lɩɩ ŋmanɩɩ, ʋ kyɛlɩya kyɛɛ rɛ ba gyʋʋ Sizaariya. Bee no tɩyaŋ nɛ Kɔniiliyo fa we. Ba aa mʋ dɩ ʋ bee ʋ lʋlla abee ʋ kyaŋsɩ badɔmɔŋ ʋ aa yɩra, dɩ ba buloŋ hɔŋ kɩ gyegili ʋ. 25 Piita aa ko dɩ ʋ gyʋʋ, Kɔniiliyo sii mʋ kyem-ʋ, a tuu gbinni ʋ sɩya tɩyaŋ, a kyʋwalɩ ʋ. 26 Doŋ tɩyaŋ nɛ Piita leŋ ʋ sii sɩŋ, ka ʋ basɩ tɩya ʋ a baa, “Ta yaa gɛɛ, beewɩya, ŋ mɛ yaa nihuwobiŋ nɛ anɩɩ ɩ.” 27 Piita bee Kɔniiliyo basɩ wɩya kpa tɩŋ dɔmɔŋ kɩ gyʋʋ dɩya hʋ. Piita aa gyʋʋ dɩ nala bɩ kyalla a laŋŋɩ doŋ. 28 Nyɛ rɛ Piita basɩ tɩya ba a baa, “Ma tɩɩtɩɩ gyɩma rɛ anɩɩ Gyuuma wɩɩkyʋwal ŋmanɩɩ tɩyaŋ, ʋ yaa sɩna rɛ dɩ ba laŋŋɩ nala hʋ aa bɩ yaa Gyuuma tɩyaŋ. Ba paalɩ bee gyʋʋ ba dɩɩsɩ mɛ gba. Amɛ, ŋ kɛ, Wɩɩsɩ daga ŋ nɛ dɩ ŋ ta buloŋ kaŋ nal buloŋ kɩ yɩrɩ bisiŋ tɩɩna. 29 Ɛɛ rɛ tɩŋ ba aa ko yɩrɩ ŋ, ŋ bɩ kaŋ vɩya. Ŋ aa ko nyɛ, yaŋ basɩ wɩɩ hʋ aa tɩŋ ɩ yɩrɩ ŋ?”
30 Nyɛ rɛ Kɔniiliyo basɩ tɩya ʋ a baa, “Ʋ kyɛyɛ banaa rɛ nyɛ, anɩɩ saŋa no tɩɩ tɩyaŋ nɛ, wɩɩhaa kerifi boto saŋa, ŋ kɩ kyʋwalɩ Wɩɩsɩ ŋ dɩya tɩyaŋ. Dɩ baal kɩdɩgɩ rɛ gɛɛ, a ko sɩŋ ŋ sɩya tɩyaŋ. Ka ʋ gannɩ buloŋ kɩ tʋla. 31 Nyɛ rɛ ʋ basɩ tɩya ŋ a baa, ‘Kɔniiliyo, Wɩɩsɩ nɩɩ ɩ aa kɩ kyʋwalɩ ʋ gɛɛ rɛ, a na ɩ aa kɩ pɛ nyaaba abee nɩtaaga mɛ tɩyaŋ gɛɛ. 32 Sii tɩŋ nala dɩ ba mʋ Gyoopa, a kyɛ yɩrɩ baal kɩdɩgɩ ba aa yɩrɩ Siimɔŋ Piita dɩ ʋ ko. Ʋ aa gyʋʋ pul-tɩgɩsɩl kɩdɩgɩ dɩya rɛ, ba kɩ yɩrɩ ʋ mɛ Siimɔŋ. Ʋ dɩya sɩŋ kpaga mpʋwɔnʋʋ hʋ nyʋwa rɛ.’ 33 Kɔniiliyo bɩl basɩ baa, ‘Ɛɛ rɛ tɩŋ ŋ ta nala lagɩlagɩ dɩ ba ko yɩrɩ ɩ. Ɩ mɛ yaa kuwokeri rɛ, ɩ aa wuwo ko nyɛ. Lagɩlagɩ no, á buloŋ laŋŋa rɛ Wɩɩsɩ sɩya tɩyaŋ, a kɩ gyegili dɩ á nɩɩ wɩɩ hʋ buloŋ Wɩɩsɩ aa daga ɩ dɩ ɩ basɩ tɩya ma.”’
Piita wɩbasɩɩ
34 Nyɛ rɛ Piita yaŋ kaŋ nyʋwa suri, a baa, “Wɩtɩɩ rɛ, nyɛ kɛ ŋ gyɩma anɩɩ Wɩɩsɩ kɛ sɩya tɩyaŋ, nihuwobiŋ buloŋ yaa kɩdɩgɩ rɛ. 35 Nal kɛ buloŋ aa fá Wɩɩsɩ, aŋ kɩ yaa wɩya hʋ aa tɩŋ ŋmanɩɩ, Wɩɩsɩ aa laa ʋ rɛ. Beewɩya, Wɩɩsɩ bee lugisi nala a kuu ba aa yaa haŋ nihuwobiŋ iriŋ hʋ tɩyaŋ. 36 Na ma nɩɩ duwoso hʋ Wɩɩsɩ aa kpaa tɩya Iziral tɩmma rɛ. Ʋ basɩ tɩya ba rɛ dɩ ba tɩŋ Yesu Krisita dɩ ba bee Wɩɩsɩ mɩɩgɩ marɩ dɔmɔŋ, beewɩya, ʋ rɛ yaa nihuwobiŋ buloŋ Tɩɩna. 37 A piili saŋa hʋ Gyɔɔŋ gyɩ aa basɩ Wɩɩsɩ nɩɩfori hʋ wɩya Galili tɩyaŋ, ma buloŋ gyɩŋ wɩbal hʋ gyɩ aa yaa rɛ Iziral paalʋʋ tɩyaŋ. 38 Ma mɛ nɩɩ Yesu aa lɩɩ Nazarɛti wɩya rɛ. Wɩɩsɩ tɩya ʋ dee rɛ, aŋ kpa ʋ Wiyesi Welii hʋ we ʋ tɩyaŋ. Ɛɛ rɛ ʋ sii mʋ lee buloŋ, a yaa wɩweliye kɩ tɩya nala, ka nala hʋ buloŋ mɛ Sɩtaanɩ aa vʋwa biŋ, ʋ puri ba mɛ ta, aŋ tɩɩbɩ ba buloŋ. Wɩɩsɩ fa sɩŋ ʋ hal lɛ, ɛɛ rɛ tɩŋ ʋ fa wuwo kɩ yaa wɩya no buloŋ. 39 Wɩya hʋ buloŋ ʋ aa yaa Gyerusalɛm tɩyaŋ abee Gyuuma paalʋʋ tɩyaŋ, ba buloŋ nɛ á na, a yaa ba daŋsɩya diile mɛ. Ba kana ʋ rɛ, a kpaasɩ ʋ mal daagarɩɩ hʋ nyuu tɩyaŋ, ʋ sʋba. 40 Amɛ ʋ kyɛyɛ boto kyɛɛ, Wɩɩsɩ bɩl kyisi ʋ sʋʋ tɩyaŋ nɛ, a leŋ nala na ʋ. 41 Ka ʋ aa mɩɩgɩ sii hal tɩyaŋ, nal buloŋ daa bɩl na ʋ, see á nala hʋ Wɩɩsɩ aa lɩya dɩ á yaa ʋ daŋsɩya diile. Á dʋŋ nɛ na ʋ. Ʋ aa sii sʋʋ tɩyaŋ mɛ, á beel-ʋ buloŋ laŋŋa di kɩna rɛ. 42 Ɛɛ rɛ ka ʋ basɩ tɩya ma abee sɩfɩyasɩ dɩ á basɩ Wɩɩsɩ wɩweliye hʋ kɩ tɩya nala, a kɩ daga ba anɩɩ ʋ rɛ Wɩɩsɩ lɩɩ, dɩ ʋ yaa niweye abee sʋʋnɩ buloŋ sarɩdiil. 43 Wɩɩsɩ tɩŋdaala hʋ buloŋ mɛ fa basɩ ʋ wɩya rɛ, a baa dɩ nal buloŋ nɛ ko laa ʋ wɩya di, dɩ Wɩɩsɩ sɩ kpa ʋ wɩbɔmɔ buloŋ kyɛ ʋ Yesu Krisita feŋ tɩyaŋ.”
Wɩɩsɩ kpaa ʋ Wiyesi Welii hʋ we nala aa bɩ yaa Gyuuma tɩyaŋ
44 Piita ha aa sɩŋ kɩ basɩ wɩya hʋ gɛɛ, dɩ Wɩɩsɩ Wiyesi Welii hʋ ko tuu gyʋʋ nala hʋ buloŋ fa aa gyegile kɩ nɩɩ wɩya hʋ tɩyaŋ. 45 Gyuuma hʋ fa aa laa Yesu wɩya di, a lɩɩ Gyoopa tɩŋ Piita hal ko, ba nɩya anɩɩ ba aa basɩ wɩya abee taanɩ ba aa bɩ gyɩma, a kɩ dannɩ Wɩɩsɩ. Ʋ yaa ba wɩkperii, beewɩya, ba fa bɩ liise anɩɩ Wɩɩsɩ sɩ kpa ʋ Wiyesi Welii hʋ we nala hʋ aa bɩ yaa Gyuuma mɛ tɩyaŋ. Ɛɛ rɛ Piita basɩ baa, 47 “Ɛɛ hʋ Wɩɩsɩ aa yaŋ kpa ʋ Wiyesi Welii hʋ we á tɩyaŋ, ɛɛ tɩɩ rɛ ʋ kpa ʋ we nala no mɛ tɩyaŋ. Wɩbee rɛ yaŋ sɩ wuwo tɔ nala no dɩ ba ta foo ba wɩɩkyʋwalnɩɩ?” 48 Ɛɛ rɛ ka ʋ leŋ ba fo ba wɩɩkyʋwalnɩɩ Yesu Krisita feŋ tɩyaŋ. Ɛɛ hal tɩyaŋ nɛ ba sʋla Piita, dɩ ʋ hɔŋ ba lee kyɛyɛ baŋmana.
11Piita tɩya ʋ ŋmanɩɩ duwoso
1 Yesu kpambɩsɩ hʋ abee nala hʋ buloŋ aa laa Yesu wɩya di Gyudɩya paalʋʋ buloŋ tɩyaŋ, ba buloŋ nɩya anɩɩ nala hʋ aa bɩ yaa Gyuuma mɛ laa Wɩɩsɩ wɩya di rɛ. 2 Ɛɛ rɛ ka Piita mɛ mɩɩgɩ ko Gyerusalɛm. Doŋ tɩyaŋ nɛ Gyuuma badɔmɔŋ sii kɩ basɩ ʋ wɩya akuu wɩya hʋ ʋ aa yaa nala hʋ aa bɩ yaa Gyuuma tɩyaŋ wɩya. 3 Ɛɛ rɛ ba pɩyɛsɩ Piita a baa, “Bee rɛ tɩŋ ɩ mʋ nala hʋ aa bee keri ba pene lee, haalɩ, ɩ beel-ba gba laŋŋɩ di kɩna?” 4 Ɛɛ rɛ Piita yaŋ piili a basɩ wɩya hʋ aa vala gɛɛ buloŋ a tɩya ba. 5 Ʋ baa, “Ŋ gyɩ we Gyoopa tɩyaŋ nɛ. Ɛɛ rɛ kyɛɛ kɩdɩgɩ, ŋ hɔŋ kɩ kyʋwalɩ Wɩɩsɩ. Wɩɩsɩ hʋ kyʋwalɩɩ tɩyaŋ nɛ, ʋ kɩɩ gɛɛ anɩɩ ŋ aa duwosi, ka ŋ na kɩŋ kɩdɩgɩ dɩ ʋ kɩɩ gɛɛ anɩɩ wagyɛbal aa lɩɩ wɩɩsɩnyuu ko kɩ tuu, ka ba kaŋ ʋ nyʋʋsɩ hʋ banaa tɩyaŋ, a kaŋ ko tuu biŋ ŋ sɩya tɩyaŋ. 6 Ŋ yaa dɩ ŋ deŋ ʋ tɩyaŋ dɩ ŋ naa pʋsɩ abee bagɩla abee kɩna hʋ buloŋ aa tuuri taŋha abee gyaala iriŋ iriŋ buloŋ we ʋ tɩyaŋ. 7 Ɛɛ rɛ ka ŋ nɩɩ nal basɩ tɩya ŋ a baa, ‘Piita, sii kpʋ kɩ kyaŋ.’ 8 Ɛɛ rɛ ŋ baa, ‘Aayɩ, ŋ Tɩɩna, ŋ ha bɩ maakyiye di bisiŋ kɩŋ buloŋ.”’ 9 Nyɛ rɛ taal hʋ bɩl lɩɩ wɩɩsɩnyuu, a basɩ tɩya ŋ a baa, “Kɩŋ kɛ buloŋ Wɩɩsɩ aa baa ʋ weliye, ta baa dɩ ʋ yaa bisiŋ kɩŋ nɛ. 10 Wɩɩ no yaa gɛɛ rɛ naaŋsɩɩnyʋwa bʋto, ka kɩna hʋ bɩl mɩɩgɩ gyɩŋ wɩɩsɩnyuu.
11 Haŋ saŋa hʋ tɩɩ rɛ baala boto mɛ ba aa tɩma ŋ lee, ba lɩɩ Sizaariya, dɩ ba mɛ yaŋ ko kɩ pele dɩya hʋ tɩyaŋ ŋ fa aa gyʋʋ. 12 Ɛɛ rɛ Wɩɩsɩ Wiyesi Welii hʋ basɩ tɩya ŋ dɩ ŋ ta yaa gyegye, akuu ba aa bɩ yaa Gyuuma wɩya, ka dɩ ŋ tɩŋ ba hal mʋ. Nyɛ rɛ ŋ bee ŋ naabalɩya hʋ aa laa Yesu wɩya di Gyoopa tɩyaŋ nala badʋ sii kpa mʋ Sizaariya, a mʋ gyʋʋ Kɔniiliyo dɩya. 13 Ɛɛ rɛ ʋ basɩ tɩya ma ɛɛ hʋ ʋ aa naa malɩka dɩ ʋ sɩŋ ʋ dɩya tɩyaŋ, a basɩ tɩya ʋ dɩ ʋ tɩŋ nala dɩ ba mʋ Gyoopa a yɩrɩ baal kɩdɩgɩ ba aa yɩrɩ Siimɔŋ Piita dɩ ʋ ko. 14 Dɩ ʋ sɩ basɩ wɩya tɩya ba, aŋ daga ba wɩya hʋ aa sɩ laa ʋ bee ʋ dɩya nala buloŋ ta. 15 Ɛɛwɩya, ŋ aa piili kɩ basɩ wɩya hʋ, Wɩɩsɩ Wiyesi Welii hʋ ko tuu gyʋʋ ba tɩyaŋ nɛ anɩɩ ʋ gyɩ aa laa sɩya ko gyʋʋ á tɩyaŋ piili hʋ tɩyaŋ gɛɛ. 16 Wɩɩ no aa ko yaa tɩyaŋ nɛ, ŋ liisi wɩɩ hʋ á Tɩɩna Yesu fa aa basa. Ʋ fa baa,
‘Nɩɩ dʋŋ nɛ Gyɔɔŋ kaŋ kɩ fo nala wɩɩkyʋwalnɩɩ, amɛ ŋ kɛ sɩ kpa Wiyesi Welii hʋ fo ma wɩɩkyʋwalnɩɩ.’
17 Ɛɛ hʋ Wɩɩsɩ gyɩ aa yaŋ kpa ʋ Wiyesi Welii hʋ we á tɩyaŋ saŋa hʋ tɩyaŋ á aa laa á Tɩɩna Yesu Krisita wɩya di, ɛɛ tɩɩ rɛ ʋ kpa ʋ we ba tɩyaŋ mɛ. Mɩyaŋ nɛ yaŋ yaa aŋnɛ, ŋ aa sɩ tɔ Wɩɩsɩ ŋmanɩɩ dɩ ʋ ta yaa ʋ wɩkyɛɛlɩɩ.” 18 Ba aa nɩɩ wɩya no, ba bɩl bɩ wuwo basɩ wɩɩ buloŋ. Nyɛ rɛ ba dannɩ Wɩɩsɩ a baa, “Wɩɩsɩ tɩya nala mɛ aa bɩ yaa Gyuuma ŋmanɩɩ rɛ dɩ ba mɛ wuwo bɩrɩmɩ lɩɩ ba wɩbɔmɔ tɩyaŋ, aŋ kaŋ mɩɩbol hʋ aa bɩ kaŋ tenii.”
Nala hʋ aa laa Yesu wɩya di aŋ kɩ laŋŋɩ Aŋtiyɔki tɩyaŋ
19 Ba aa kpʋʋ Sɩtɩɩvɩŋ hal tɩyaŋ, ɛɛ hʋ ba gyɩ aa dɔgɩsɩ nala hʋ aa laa Yesu wɩya di Gyerusalɛm tɩyaŋ gyɩ leŋ ba gyeniŋ buloŋ lɩɩ fá pɩsa mʋ leye rɛ. Ba tɩyaŋ, badɔmɔŋ gyɩ mʋʋ pele Fɔniisɩya abee Saapʋrɔsɩ paalʋʋ rɛ, abee tɔɔ hʋ ba aa yɩrɩ Aŋtiyɔki. Doŋ tɩyaŋ ba basɩ Wɩɩsɩ wɩya a kɩ tɩya Gyuuma hʋ dʋŋ aa we doŋ. 20 Amɛ nala hʋ badɔmɔŋ aa laa Yesu wɩya di Saapʋrɔsɩ abee Sariini tɩyaŋ sii mʋ Aŋtiyɔki, a basɩ á Tɩɩna Yesu wɩweliye hʋ a kɩ tɩya nala hʋ mɛ aa bɩ yaa Gyuuma. 21 Wɩɩsɩ gyɩ pɛɛ ba tɩyaŋ nɛ, a sɩŋ ba hal mɛ. Ɛɛ rɛ nala yʋga gyɩ laa Yesu wɩya di a bɩrɩmɩ kɩ tɩŋa ʋ. 22 Nyɛ rɛ wɩɩ no duwoso gyɩ pele Yesu hatɩnna hʋ aa we Gyerusalɛm tɩyaŋ. Ba sii tɩŋ Banabaasɩ dɩ ʋ mʋ Aŋtiyɔki na. 23 Ʋ gyɩ aa mʋwa, ʋ naa ɛɛ hʋ Wɩɩsɩ aa pɛɛ nala hʋ tɩyaŋ nɛ. Ʋ teŋ buloŋ gyɩ fɩyɛlɩ. Ʋ basɩ wɩya kyagɩlɩ ba weliŋ aŋ baa dɩ ba sɩŋ á Tɩɩna Yesu laadii tɩyaŋ abee ba tɩsɩ buloŋ aŋ ta ko kpa kɩ ta. 24 Banabaasɩ fa yaa tɩpʋlʋŋ tɩɩna rɛ, a fa laa Wɩɩsɩ di weliŋ. Wɩɩsɩ Wiyesi Welii hʋ mɛ fa we ʋ tɩyaŋ weliŋ. Ɛɛ nyuniŋ, nala gyɩ yʋga rɛ a ko laa Yesu wɩya di. 25 Nyɛ rɛ Banabaasɩ sii mʋ Taasu, dɩ ʋ kyɛ Sɔɔl lee. 26 Ʋ aa mʋʋ na ʋ, ʋ kana ʋ, ba buloŋ mɩɩgɩ ko Aŋtiyɔki. Banabaasɩ bee Sɔɔl buloŋ gyɩ hɔŋ doŋ nɛ bɩŋpiliŋ. Ba bee nɩgyamaa hʋ aa laa Yesu wɩya di aa vala kɩ laŋŋɩ saŋa buloŋ, ba kɩ daga nala hʋ Wɩɩsɩ wɩya. Aŋtiyɔki tɩyaŋ nɛ ba gyɩ piili kaŋ Yesu hatɩnna kɩ yɩrɩ Krisitabiisi.
27 Saŋa no tɩyaŋ nɛ Wɩɩsɩ tɩŋdaala badɔmɔŋ mɛ lɩɩ Gyerusalɛm a ko Aŋtiyɔki. 28 Ba kɩdɩgɩ feŋ nɛ Agabu. Nyɛ rɛ ʋ sii sɩŋ a tɩya Wɩɩsɩ tɩŋdarɩ, a baa dɩ losiŋbɔŋ sɩ gyʋʋ dʋnɩya buloŋ. (Losi no gyɩ ko kɩ gyʋʋ dɩ Kilodiyasi rɛ fa yaa Roma paalʋʋ kuworibal.) 29 Nyɛ rɛ Yesu hatɩnna hʋ vʋʋlɩ anɩɩ ba sɩ kɩyɛsɩ molbiye, a tɩma dɩ ba kaŋ mʋ tɩya ba dɔŋtɩŋsɩ Krisitabiisi hʋ aa we Gyudɩya paalʋʋ tɩyaŋ. Ba baa dɩ nal buloŋ tɩya maga gɛɛ hʋ buloŋ ʋ aa kana. 30 Ɛɛ rɛ ba kɩyɛsɩ molbiye no ko pɛ dɔmɔŋ, a kpa tɩya Banabaasɩ bee Sɔɔl dɩ ba kaŋ mʋ tɩya Krisitabiisi nɩhɩyasɩ hʋ aa we Gyerusalɛm tɩyaŋ.
12Ba marɩ kɩ dɔgɩsɩ Yesu hatɩnna hʋ
1 Saŋa no tɩyaŋ, Gyuuma paalʋʋ kuworibal feŋ nɛ fa yaa Hɛrɔtɩ. Ɛɛ rɛ ʋ mɛ sii piili a kɩ dɔgɩsɩ Krisitabiisi hʋ badɔmɔŋ. 2 Ʋ gyɩ leŋ ba kaŋ Gyɔɔŋ maana Gyemsi rɛ, a keri ʋ nyuu abee takoobii. 3 Ʋ gyɩ aa na dɩ Gyuuma hʋ teŋ fɩyɛla abee wɩɩ hʋ ʋ aa yaa tɩyaŋ, ʋ bɩl leŋ ba kaŋ Piita mɛ tɔ dɩyaŋ. (Ba kyɛbal hʋ tɩyaŋ ba aa kyaŋ paanʋʋ ba aa bɩ wee sɩbʋl hʋ, ʋ tɩyaŋ nɛ ba gyɩ kaŋ Piita gɛɛ). 4 Ba gyɩ aa kaŋ Piita, ba gyɩ kana ʋ mʋ tɔ dɩya tɩyaŋ nɛ. Ka Kuwori Hɛrɔtɩ leŋ laalyuwolo fi abee badʋ sɩŋ kɩ pɔ ʋ. Ba nala banaa gyɩ aa deŋ ʋ mʋ maga gɛɛ rɛ ka banaa mɛ bɩl ko laa ba. Kuwori Hɛrɔtɩ fa aa kyɛ dɩ Dɩɩsɩ-parɩ-banɩɩ Kyɛbal hʋ rɛ fa baŋ, ka dɩ ʋ yaŋ lɩɩ Piita nɩtɔdɩya hʋ tɩyaŋ, a tɩya nala hʋ dɩ ba di ʋ sarɩya. 5 Piita gyɩ we nɩtɔdɩya hʋ tɩyaŋ nɛ, ka Krisitabiisi hʋ aa laŋŋɩ saŋa buloŋ, a kyʋwalɩ Wɩɩsɩ kɩ tɩya ʋ sɩfɩyaŋ abee ba tɩsɩ buloŋ.
Malɩka lɩɩ Piita nɩtɔdɩya hʋ tɩyaŋ
6 Nyɛ rɛ kyɛɛ kɩdɩgɩ tebine, Piita gyɩ pɩŋ laalyuwol hʋ aa deŋ ʋ balɩya tʋtʋʋ, ka ba kaŋ kyɔrʋmɔ balɩya vʋwa ʋ a mʋ mal ba kɩdɩgɩ buloŋ tɩyaŋ. Ka laalyuwolo mɛ ha sɩŋ pɔ nɩtɔdɩya hʋ dimbeenyʋwa. Ʋ sɩya rɛ fa sɩ sii gballɩ dɩ Hɛrɔtɩ lɩɩ ʋ nɩtɔdɩya hʋ tɩyaŋ a tɩya bee hʋ nala dɩ ba di ʋ sarɩya. 7 Nyɛ rɛ malɩka kɩdɩgɩ pirigi ko sɩŋ Piita lee. Nɩtɔdɩya hʋ buloŋ kyaanɩ. Nyɛ rɛ malɩka hʋ ko pɩyɛsɩ Piita vaaŋ tɩyaŋ, a kyisi ʋ, a basɩ tɩya ʋ dɩ ʋ sii lagɩ. Nyɛ rɛ kyɔrʋmɔ hʋ pirigi yɔrɩmɩ lɩɩ Piita nosi tɩyaŋ a tuu tele. 8 Ɛɛ rɛ malɩka hʋ basɩ tɩya ʋ a baa, “Sii paa ɩ kɩna laalɩ aŋ paa ɩ naatɔbɔ mɛ we. Doŋ nɛ Piita yaa gɛɛ. Malɩka hʋ bɩl basɩ tɩya ʋ a baa, ‘Kpa ɩ wagyɛ tɔ, a kɩ tɩŋa ŋ hal.”’ 9 Nyɛ rɛ ʋ tɩŋa ʋ hal lɩɩ nɩtɔdɩya hʋ tɩyaŋ. Ʋ aa tɩŋ malɩka hʋ hal gɛɛ, ka ʋ ha fa bɩ gyɩma dɩ wɩɩ hʋ malɩka hʋ aa yaa yaa wɩtɩɩ rɛ, koo ʋ aa duwoso rɛ. 10 Ba mʋ gallɩ laalyuwolo hʋ aa sɩŋ sɩya a kɩ deŋ nɩtɔdɩya hʋ a bɩl mʋ gallɩ laalyuwolo hʋ badɔmɔŋ mɛ aa sɩŋ hal a mɛ ha kɩ deŋ nɩtɔdɩya hʋ, a mʋ pele hɔgɩ boro hʋ aa tɔɔ pagɩbal hʋ aa gyʋʋ bee hʋ. Ɛɛ rɛ boro hʋ suri ʋ tɩɩ tɩyaŋ ba mʋ lɩɩ. Ba lɩɩ kpa ŋmanɩɩ kɩdɩgɩ a vala kɩ mʋ. Ba aa kpa vala mʋhʋ malɩka hʋ leŋ Piita ta doŋ, aŋ mʋ. 11 Doŋ tɩyaŋ nɛ Piita hakɩla yaŋ ko, ʋ gyɩma anɩɩ wɩya hʋ aa yaa hʋ yaa wɩtɩɩ rɛ. Ɛɛ rɛ ʋ baa, “Nyɛ kɛ, ŋ gyɩma anɩɩ Wɩɩsɩ rɛ tɩŋ ʋ malɩka dɩ ʋ ko laa ŋ ta Kuwori Hɛrɔtɩ nosi tɩyaŋ abee wɩbɔmɔ hʋ buloŋ Gyuuma hʋ fa aa liisi dɩ ba yaa ŋ.” 12 Piita aa ko gyɩŋ nyɛ tɩyaŋ, ʋ kpa mʋ Gyɔɔŋ Maakɩ nɩɩna Mɛɛrɩ dɩya. Ʋ mʋʋ doŋ dɩ nɩgyamaa laŋŋa a kɩ kyʋwalɩ Wɩɩsɩ. 13 Ɛɛ rɛ Piita mʋ ŋmaa pagɩbal hʋ boro. Haŋtolibiye kɩdɩgɩ aa yaa dʋŋdɔbɩɩ haŋ dɩya hʋ tɩyaŋ, ba kɩ yɩrɩ Roda, ko lɩɩ dɩ ʋ na nal hʋ aa ŋmaa boro hʋ. 14 Ʋ aa ko nɩɩ tɩɩna taal, ʋ gyɩma anɩɩ Piita rɛ. Ʋ teŋ buloŋ fɩyɛlɩ kɩŋkaŋ. Ɛɛ rɛ ʋ bɩl bɩ suro boro hʋ, aŋ mɩɩgɩ fá gyʋʋ basɩ tɩya nala hʋ aa we dɩya hʋ tɩyaŋ anɩɩ Piita rɛ sɩŋ gyaŋhala tɩyaŋ. 15 Ɛɛ rɛ ba mɩɩgɩ basɩ tɩya ʋ dɩ ʋ aa yaarɩ rɛ. Ka ʋ ha vɩya aŋ baa dɩ wɩtɩɩ rɛ ʋ kɩ basɩ. Ɛɛ rɛ ba baa dɩ gɛɛ kɛ Piita dʋma rɛ ʋ na gɛɛ. 16 Ba aa basɩ wɩya no buloŋ gɛɛ, ka Piita mɛ ha sɩŋ kɩ ŋmaa boro hʋ. Ɛɛ rɛ ba ko kaŋ boro hʋ suri dɩ ʋ rɛ sɩna gɛɛ, ba buloŋ nyʋʋsɩ fɩyɛlɩ kɩŋkaŋ. 17 Ɛɛ rɛ Piita kaŋ ʋ noŋ viri ba dɩ ba leŋ kyagɩŋsɩ, aŋ basɩ tɩya ba ɛɛ hʋ Wɩɩsɩ aa lɩɩ ʋ nɩtɔdɩya hʋ tɩyaŋ. Ʋ baa dɩ ba basɩ wɩɩ no tɩya Gyemsi abee ba nɩkaalɩya hʋ mɛ aa laa Yesu wɩya di. Ʋ aa basɩ wɩya no buloŋ ko teŋ ʋ leŋ ba aŋ mʋ lee kɩdɩgɩ. 18 Ʋ sɩya aa gballa kyɩkyʋwala ba kyɛ Piita lɔlɔ. Ɛɛ rɛ nyʋʋtaaduwo gyʋʋ ba, ba hakɩllɩ buloŋ vʋgɩmɩ, ba kɩ pɩyɛsɩ dɔmɔŋ anɩɩ lee rɛ Piita we? 19 Ɛɛ rɛ Kuwori Hɛrɔtɩ baa dɩ ba kyɛ kaŋ Piita ko. Nyɛ rɛ ba kyɛ ʋ lɔlɔ. Kuwori Hɛrɔtɩ marɩ pɩyɛsɩ laalyuwolo hʋ dɩ ʋ gyɩŋ ɛɛ hʋ wɩya hʋ aa vala, aŋ baa dɩ ba kpʋ ba. Ɛɛ hal tɩyaŋ nɛ Kuwori Hɛrɔtɩ sii Gyudɩya paalʋʋ tɩyaŋ, a kpa mʋ Sizaariya, a hɔŋ doŋ.
Ɛɛ kuwori Hɛrɔtɩ aa sʋba
20 Saŋa no tɩyaŋ, Kuwori Hɛrɔtɩ gyɩ naa baaŋ nɛ kɩŋkaŋ Taaya bee Siidɔŋ tɩmma nyuu tɩyaŋ. Ɛɛ rɛ ba sii yaa nyʋʋdɩgɩ mʋ dɩ ba na Kuwori Hɛrɔtɩ. Nyɛ rɛ ba laa sɩya mʋ na Bilasitu, nal hʋ aa deŋ Kuwori hʋ dɩya, dɩ ʋ pɛ ba tɩyaŋ. Ɛɛ rɛ ʋ laa nyʋwa dɩ ʋ sɩ pɛ ba tɩyaŋ. Nyɛ rɛ ba kpa mʋ Hɛrɔtɩ lee, a sʋla ʋ dɩ ʋ leŋ dɩ ba beel-ʋ mɩɩgɩ marɩ dɔmɔŋ. Kuwori Hɛrɔtɩ paalʋʋ rɛ Taaya bee Siidɔŋ tɩmma kɩdiiliye fa aa lɩɩ kɩ ko. Ɛɛ rɛ tɩŋ ba gyɩ ko dɩ ba beel-ʋ mɩɩgɩ marɩ dɔmɔŋ gɛɛ. 21 Nyɛ rɛ Kuwori Hɛrɔtɩ tɩya ba kyɛɛ dɩ ba ko. Kyɛɛ hʋ aa ko pele, Kuwori Hɛrɔtɩ sii laalɩ ʋ kuwori gannɩ a lɩɩ hɔŋ ʋ kuworikpasa nyuu tɩyaŋ a basɩ wɩya kɩ tɩya nala hʋ. 22 Ɛɛ rɛ nala hʋ buloŋ kyɩɩrɩ yʋga, a kɩ basɩ, “Nihuwobiŋ wɩbasɩɩ daa nyɛ, Wɩɩsɩ rɛ aa basɩ.” 23 Ba gyɩ aa basɩ gɛɛ, Kuwori Hɛrɔtɩ gyɩ bɩ basɩ tɩya ba anɩɩ ʋ bɩ yaa Wɩɩsɩ, aŋ mɩɩgɩ laa Wɩɩsɩ yohuŋ tɩya ʋ tɩɩ. Ɛɛ rɛ tɩŋ, haŋ lagɩlagɩbiye hʋ, malɩka ko tuu ŋmaa ʋ biŋ wɩɩla, kyaaŋkyʋwana gyʋʋ kpa ʋ tɩya buloŋ di ʋ sʋba. 24 Ka Wɩɩsɩ wɩya hʋ kɛ ha marɩ taalɩ gyʋʋ kɩ mʋ lee buloŋ, nɩgyamaa nɩɩ a laa di. 25 Saŋa no tɩyaŋ, dɩ Banabaasɩ bee Sɔɔl mɛ gyɩ teŋ wɩɩ hʋ ba aa ko Gyerusalɛm dɩ ba yaa rɛ. Ɛɛ rɛ ba kaŋ Gyɔɔŋ Maakɩ pɛ ba tɩyaŋ, a mɩɩgɩ mʋ Aŋtiyɔki.
13Wɩɩsɩ Wiyesi Welii hʋ lɩɩ Banabaasɩ bee Sɔɔl dɩ ba gɔllɩ basɩ Wɩɩsɩ wɩya
1 Krisitabiisi hʋ aa we Aŋtiyɔki tɩyaŋ, ba badɔmɔŋ fa yaa Wɩɩsɩ tɩŋdaala rɛ, badɔmɔŋ mɛ fa yaa nala hʋ aa daga Yesu hatɩnna hʋ. Ba fene rɛ nyɛ: Banabaasɩ abee Simiyɔŋ (Ba fa kaŋ Simiyɔŋ kɩ yɩrɩ nibiŋ nɛ), abee Lusɩya aa lɩɩ Sariini paalʋʋ, abee Sɔɔl, a yaŋ bee Meniyaŋ. (Ba paalʋʋ hʋ Kuworibal hʋ ba aa yɩrɩ Hɛrɔtɩ dɩya tɩyaŋ nɛ Meniyaŋ fa waa). 2 Nyɛ rɛ kyɛɛ kɩdɩgɩ, nala no sii vʋwa nyʋwa, a kɩ kyʋwalɩ Wɩɩsɩ. Ɛɛ tɩyaŋ nɛ Wɩɩsɩ Wiyesi Welii hʋ basɩ tɩya ba a baa, “Ma lɩɩ Banabaasɩ bee Sɔɔl tɩya ŋ. Ŋ lɩɩ ba rɛ dɩ ba tʋŋ ŋ tʋma tɩya ŋ.” 3 Nyɛ rɛ ba vʋwa nyʋwa, a kpa nosi dɔbɔ ba nyuni tɩyaŋ, a kyʋwalɩ Wɩɩsɩ tɩya ba, aŋ na ta ba ba lɩɩ ŋmanɩɩ.
Banabaasɩ bee Sɔɔl mʋʋ Saapʋrɔsɩ
4 Wɩɩsɩ Wiyesi Welii hʋ aa tɩŋ Banabaasɩ bee Sɔɔl gɛɛ, ba sii kpa tuu mʋ tɔɔ kɩdɩgɩ aa sɩŋ mpʋwɔnʋʋ nyʋwa, ba kɩ yɩrɩ Selusɩya. Doŋ tɩyaŋ nɛ ba sɩŋ kpa nɩɩduworiboribal, a mʋ Saapʋrɔsɩ paalʋʋ. Nɩɩ fa gol Saapʋrɔsɩ paalʋʋ buloŋ nɛ ko baŋ kyeme. 5 Ɛɛ rɛ ba mʋ pele Saapʋrɔsɩ paalʋʋ tɔɔ kɩdɩgɩ ba aa yɩrɩ Salami. Doŋ tɩyaŋ, ba gyɩ gyʋʋ Gyuuma wɩɩkyʋwaldɩɩsɩ rɛ, a basɩ Wɩɩsɩ wɩya kɩ tɩya nala yʋga. Ba gyɩ kaŋ Gyɔɔŋ Maakɩ mɛ tɩŋ ba tɩyaŋ nɛ, dɩ ʋ kɩ kyiyeli ba tʋma hʋ tɩyaŋ. 6 Nyɛ rɛ ba gɔllɩ Saapʋrɔsɩ paalʋʋ buloŋ, a mʋ pele tɔɔ kɩdɩgɩ ba aa yɩrɩ Paafɔsɩ. Doŋ tɩyaŋ nɛ ba gyɩ na daaluliye tɩɩna kɩdɩgɩ ba aa yɩrɩ Baa-Yesu. (Ʋ feŋ hʋ memii rɛ yaa Gyoosʋwa biibaal). Ʋ fa yaa Gyuu rɛ, a gyɩ kɩ mʋrɩ nala anɩɩ ʋ yaa Wɩɩsɩ tɩŋdaal lɛ. 7 Roma nɩhɩyawʋ hʋ fa aa deŋ doŋ paalʋʋ ba kɩ yɩrɩ Sɛɛgyiyo Pawulo dɩya tɩyaŋ nɛ ʋ fa we. Sɛɛgyiyo Pawulo fa kaŋ wɩgyʋŋ nɛ weliŋ. Nyɛ rɛ ʋ yɩrɩ Banabaasɩ bee Sɔɔl dɩ ba ko ʋ dɩya. Beewɩya ʋ fa aa kyɛ dɩ ba ko basɩ Wɩɩsɩ wɩya tɩya ʋ rɛ. 8 Ɛɛ rɛ Ɛlimasɩ, daaluliye hʋ tɩɩna, sii kpa nyʋʋtaaduwo gyʋʋ Sɔɔl ma wɩbasɩɩ hʋ tɩyaŋ, a kɩ lʋga dɩ ʋ mʋrɩ Sɛɛgyiyo Pawulo dɩ ʋ ta laa Yesu wɩya di. (Giriki taal tɩyaŋ nɛ ba fa kaŋ Baa-Yesu kɩ yɩrɩ Ɛlimasɩ). 9 Ɛɛ rɛ Wɩɩsɩ Wiyesi Welii hʋ ko gyʋʋ Sɔɔl tɩyaŋ. (Sɔɔl feŋdɩgɩ mɛ rɛ fa bɩl yaa Pɔɔl). Ɛɛ rɛ ʋ gɩyɛnɩ daaluliye hʋ tɩɩna, 10 aŋ basɩ tɩya ʋ a baa, “Ɛɛ dɔŋ Sɩtaanɩ biye, Ɩ kɛ bɩ sɩŋ pɔ dɩ wɩwelii buloŋ yaa. Ɩ yaa gyambatɩɩna rɛ, a yaa nɩbɔmɔ buloŋ kuwori. Ɩ lʋgɩ buloŋ nɛ yaa dɩ ɩ kaŋ Wɩɩsɩ wɩtɩɩ hʋ bɩrɩmɩ kyige dɩ ʋ bɩrɩmɩ wɩnyɩyɛl. 11 Yaŋ kɩ gyɩma, Wɩɩsɩ sɩ ko ɩ tɩyaŋ, dɩ ɩ nyʋlɩmɩ, a maga magɩɩ kɩdɩgɩ aŋ na na pʋlʋŋ.” Pɔɔl aa basɩ nyɛ teŋ, Ɛlimasɩ pirige baa dɩ ʋ deŋ, dɩ bilhuu kɩdɩgɩ ko tɔ ʋ sɩya, ʋ nyʋlɩmɩ. Ʋ teŋ sii gɔllɩ lannɩ kɩ kyɛ nal dɩ ʋ kaŋ ʋ noŋ tɩyaŋ. 12 Roma nɩhɩyawʋ hʋ aa naa wɩɩ hʋ aa yaa, ʋ sɩŋ doŋ laa Yesu wɩya di. Beewɩya, á Tɩɩna Yesu Krisita wɩya hʋ buloŋ ba aa basa fa yaa ʋ nyʋʋfɩyɛlɩ lɛ.
Banabaasɩ bee Pɔɔl mʋʋ Aŋtiyɔki hʋ aa we Pisidɩya paalʋʋ tɩyaŋ
13 Nyɛ rɛ Pɔɔl bee ʋ hatɩnna hʋ sii gyʋʋ nɩɩduworiboribal, a lɩɩ Paafɔsɩ tɩyaŋ, a kpa mʋ tɔɔ kɩdɩgɩ ba aa yɩrɩ Pɛɛga, a we Pamfilɩya paalʋʋ tɩyaŋ. Doŋ nɛ Gyɔɔŋ Maakɩ kɛ ta ba, aŋ mɩɩgɩ mʋ Gyerusalɛm. 14 Ba mɛ sii doŋ, a kpa mʋ Aŋtiyɔki aa we Pisidɩya paalʋʋ tɩyaŋ. Kyɛwiyesii hʋ kyɛɛ ko baŋ pele, ba sii mʋ Gyuuma wɩɩkyʋwaldɩya. 15 Ɛɛ rɛ nal kɩdɩgɩ sii karɩmɩ Wɩɩsɩ Teŋ, a lɩɩ mɩrɩsɩ hʋ Moosi fa aa saba biŋ dɩ ba kɩ tɩŋa tɩyaŋ, abee Wɩɩsɩ tɩŋdaala fa aa saba tenni hʋ tɩyaŋ. Ʋ aa karɩmɩ wɩya no ko teŋ, wɩɩkyʋwaldɩya hʋ nɩhɩyasɩ tɩma dɩ ba mʋ basɩ tɩya Pɔɔl ma a baa, “Á nɩmmabalɩya, dɩ mamaa rɛ kaŋ wɩɩ ma aa kyɛ dɩ ma basɩ tɩya nala hʋ, dɩ ba tenni marɩ polli, ma sɩ wuwo sii basɩ.”
16 Ɛɛ rɛ Pɔɔl sii sɩŋ, a kaŋ ʋ nosi viri dɩ ba leŋ kyagɩŋsɩ, aŋ yaŋ piili kɩ basɩ, “Ŋ kuwobalɩya Iziral tɩmma, abee nala hʋ aa bɩ yaa Gyuuma, aŋ we daha a yaa wɩɩkyʋwalla, ma buloŋ gyegili nɩɩ daha. 17 Wɩɩsɩ hʋ ámaa Iziral tɩmma aa kyʋwalɩ, ʋ rɛ lɩɩ á naabaala, a leŋ ba wala, a yaa paalʋʋ piliŋ nala, saŋa hʋ ba gyɩ aa yaa nɩhʋwala Igyipiti paalʋʋ tɩyaŋ. Ʋ dee tɩyaŋ nɛ ʋ kaŋ ba lɩɩ Igyipiti paalʋʋ tɩyaŋ. 18 Ʋ gyɩ deŋ ba rɛ abee kenyiri bɩsɩ mɔllɩbalɩya pogo tʋtʋʋ tɩyaŋ. 19 Ʋ gyɩ leŋ ba yuwo laa paalʋʋbala bapɛ rɛ Keenaŋ paalʋʋ tɩyaŋ, ba bɩrɩmɩ ba kɩna. Wɩya no buloŋ gyɩ yaa rɛ bɩsɩ kɔɔsɩbanaa abee mɔllɩbalɩya bee fi paga tɩyaŋ. 20 Ba gyɩ aa hɔŋ doŋ tɩyaŋ, Wɩɩsɩ gyɩ aa lɩɩ sɩlaala rɛ, ba kɩ deŋ ba abee ba paalʋʋ hʋ. Ɛɛ rɛ ʋ yaa gɛɛ, a mʋ pele saŋa hʋ Wɩɩsɩ tɩŋdaal Samuwɛl aa ko we doŋ. 21 Ɛɛ rɛ ba sʋla Wɩɩsɩ dɩ ʋ lɩɩ kuworibal tɩya ba. Nyɛ rɛ Wɩɩsɩ laa nyʋwa, a lɩɩ Sɔɔl tɩya ba dɩ ʋ yaa ba kuworibal. Sɔɔl fa yaa Kisi biibaal lɛ, a lɩɩ Bɛngyamin bekyigi nala tɩyaŋ. Ʋ gyɩ dii koro hʋ rɛ bɩsɩ mɔllɩbalɩya. 22 Ɛɛ hal tɩyaŋ nɛ Wɩɩsɩ wuri koro hʋ, aŋ mɩɩgɩ leŋ Deviti di. Nyɛ rɛ Wɩɩsɩ gyɩ basɩ Deviti wɩya. Ʋ baa, ‘Gyesi biibaal Deviti rɛ yaa ŋ teŋfɩyɛl nal. Ʋ rɛ sɩ yaa wɩɩ hʋ kɛ buloŋ ŋ aa kyɛ dɩ ʋ yaa.’ 23 Deviti doho nala tɩyaŋ nɛ Yesu mɛ lɩɩ. Wɩɩsɩ rɛ leŋ ʋ ko yaa Iziral tɩmma laataal, anɩɩ ʋ fa aa wee nyʋwa gɛɛ. 24 Ka dɩ Yesu mɛ na ko, Gyɔɔŋ fa basɩ Wɩɩsɩ wɩya tɩya Iziral tɩmma buloŋ nɛ. Ʋ basɩ tɩya ba rɛ dɩ ba bɩrɩmɩ lɩɩ ba wɩbɔmɔ tɩyaŋ ka dɩ ʋ fo ba wɩɩkyʋwalnɩɩ. 25 Gyɔɔŋ tʋma aa ko kpaga tenii, ʋ pɩyɛsɩ nala hʋ rɛ a baa, ‘Kɩbee rɛ ma bɩɩnɩ dɩ ŋ yaa? Ŋ daa yaa nal hʋ ma aa gyegili dɩ ʋ ko hʋ. Ʋ rɛ sɩ tɩŋ ŋ hal ko. Ŋ mɛ gba paalɩ bɩ maga dɩ ŋ kaŋ haŋ nal hʋ naatɔbɔ ŋmasɩ mɛ gba puri!’
26 Ŋ naabalɩya, Abɩraham doho nala abee ma nala hʋ aa bɩ yaa Gyuuma aŋ kɩ kyʋwalɩ Wɩɩsɩ, ámaa rɛ ba basɩ wɩya hʋ aa daga ɛɛ hʋ Wɩɩsɩ aa sɩ laa ma ta, a tɩya gɛɛ. 27 Yesu aa ko, nala hʋ aa we Gyerusalɛm tɩyaŋ abee ba nɩhɩyasɩ buloŋ fa bɩ gyɩma anɩɩ ʋ rɛ yaa á laataal hʋ. Ba mɛ fa bɩ gyɩŋ Wɩɩsɩ tɩŋdaala hʋ wɩbasɩɩ memii, abee wɩya hʋ ba fa aa kɩ karɩmɩ Kyɛwiyesii kyɛɛ buloŋ. Ɛɛ rɛ tɩŋ ba kpʋ Yesu, a leŋ Wɩɩsɩ tɩŋdaala wɩbasɩya hʋ ko yaa wɩtɩɩ. 28 Ba paalɩ bɩ naa wɩɩ buloŋ ʋ aa yaa kyogi, a fa maga dɩ ba kpʋ ʋ, ka ba vɩya, aŋ sʋla Pilato dɩ ʋ leŋ dɩ ba kpʋ ʋ. 29 Wɩya hʋ buloŋ ba aa saba Wɩɩsɩ teŋ tɩyaŋ anɩɩ ba sɩ yaa Yesu, ba buloŋ nɛ ba yaa ʋ. Ɛɛ hal tɩyaŋ, ba yaŋ lallɩ ʋ daagarɩɩ hʋ tɩyaŋ, a kana ʋ mʋ hogo. 30 Amɛ Wɩɩsɩ gyɩ kyisi ʋ rɛ sʋʋ tɩyaŋ. 31 Ʋ aa sii sʋʋ tɩyaŋ mɛ, ʋ kana ʋ tɩɩ ko daga nala hʋ fa aa tɩŋa ʋ tɩyaŋ a lɩɩ Galili mʋ Gyerusalɛm nɛ kyɛgyamaa. Lagɩlagɩ no, ba aa rɛ yaa ʋ daŋsɩya tɩmma, a basɩ ʋ wɩya kɩ tɩya Iziral tɩmma. 32 Á mɛ ko daha rɛ dɩ á basɩ Wɩɩsɩ wɩweliye hʋ tɩya ma. Wɩɩ hʋ Wɩɩsɩ aa wee nyʋwa tɩya á naabaala dɩ ʋ sɩ yaa, 33 nyɛ kɛ, ʋ yaa tɩya ma rɛ, á nala hʋ aa yaa ba doho nala, akuu ʋ aa kyisi Yesu sʋʋ tɩyaŋ wɩya. Ba saba gɛɛ wɩya Wɩɩsɩ Teŋ logiŋ kɩdɩgɩ ba aa yɩrɩ Yɩɩla tɩyaŋ nɛ. Yɩɩla teŋ no tɩyaŋ, ba sabɩ Yesu wɩya rɛ a baa,
‘I yaa ŋ biibaal lɛ, Mɩyaŋ nɛ yaa ɩ kuwo gyɩnaŋ.’
34 Wɩɩsɩ Teŋ lee kɩdɩgɩ tɩyaŋ, Wɩɩsɩ bɩl basɩ ɛɛ hʋ ʋ aa sɩ kyisi Yesu sʋʋ tɩyaŋ nɛ, a ta leŋ dɩ ʋ pʋw bʋwa tɩyaŋ, a baa,
‘Ŋ kɔnɩ sɩ pɛ ma weliŋ anɩɩ ŋ fa aa wee nyʋwa tɩya Deviti gɛɛ.’
35 Logiŋ dɩgɩ tɩyaŋ mɛ bɩla, ba bɩl saba rɛ, a baa,
‘I bɩ sɩ leŋ dɩ Ɩ Tɩpʋlʋŋ Tɩɩna sʋba a pʋw bʋwa tɩyaŋ.’
36 Deviti fa tɩŋ Wɩɩsɩ kyɛrɩ rɛ ʋ mɩɩbol buloŋ tɩyaŋ, aŋ ko sʋba. Ba kpa ʋ hogo pɛ ʋ naabaala tɩyaŋ, ʋ pʋwa. 37 Amɛ nal hʋ kɛ Wɩɩsɩ aa kyise sʋʋ tɩyaŋ, ʋ bɩ pʋw bʋwa tɩyaŋ. 38 Ŋ naabalɩya, á aa kyɛ dɩ ma gyɩma weliŋ nɛ anɩɩ baal no lahɔrʋmɔ tɩyaŋ nɛ á wuwo gyɩŋ ɛɛ hʋ Wɩɩsɩ aa kpa wɩbɔmɔ kɩ kyɛ nala, á mɛ wuwo basɩ kɩ tɩya ma nyɛ. 39 Nal hʋ buloŋ aa laa ʋ wɩya di, ʋ laa ʋ tɩɩna ta ʋ wɩbɔmɔ buloŋ tɩyaŋ nɛ, a leŋ ʋ yaa tɩpʋlʋŋ tɩɩna Wɩɩsɩ sɩya tɩyaŋ. Amɛ mɩrɩsɩ hʋ buloŋ Moosi fa aa saba biŋ dɩ nala kɩ tɩŋa kɛ fa bɩ wuwo laa ma kɩ ta ma wɩbɔmɔ tɩyaŋ. 40 Ma fɩyɛlɩ ma sɩya weliŋ, dɩ wɩya hʋ Wɩɩsɩ tɩŋdaala fa aa basa ta ko di ma. Ba baa,
41 ‘Ma nala hʋ aa mʋŋ Wɩɩsɩ, ma kɩ gyɩma weliŋ. Wɩɩ hʋ ŋ aa sɩ yaa ma mɩɩbol tɩyaŋ, ma bɩ sɩ laa di, haalɩ dɩ nal mɛ rɛ fa basɩ tɩya ma mɛ, ka ma bee gyɩma ʋ sɩɩ. Amɛ ʋ sɩ yaa ma wɩkperii a leŋ dɩ ma sʋba.”’
42 Pɔɔl bee Banabaasɩ aa basɩ wɩya no buloŋ teŋ, ba sii dɩ ba lɩɩ wɩɩkyʋwaldɩya hʋ tɩyaŋ. Ɛɛ rɛ nala hʋ sʋl ba dɩ ba bɩl mɩɩgɩ ko kyɛwiyesii no aa ko kyɛɛ, a bɩl marɩ basɩ wɩya no tɩya ba. 43 Nala hʋ buloŋ aa ko lɩɩ wɩɩkyʋwaldɩya hʋ tɩyaŋ, ɛɛ rɛ Gyuuma abee nala hʋ buloŋ aa bɩ yaa Gyuuma, aŋ kɩ kyʋwalɩ Gyuuma Wɩɩsɩ sii giri tɩŋ Pɔɔl bee Banabaasɩ hal. Doŋ tɩyaŋ nɛ Pɔɔl bee Banabaasɩ basɩ wɩya yʋga a tɩya ba, aŋ kpaanɩ ba dɩ ba kpa ba wɩɩ buloŋ tɩya Wɩɩsɩ aŋ yelli Wɩɩsɩ dʋŋ.
44 Ʋ hal kyɛwiyesii hʋ kyɛɛ bɩl aa pele, bee hʋ nala gyeniŋ buloŋ nɛ gyɩ sii mʋ wɩɩkyʋwaldɩya hʋ dɩ ba nɩɩ Wɩɩsɩ wɩya. 45 Amɛ Gyuuma hʋ fa aa naa nɩgyamaa hʋ laŋŋa yʋga gɛɛ, ba tɩsɩ kɩ hɔllɩ. Ɛɛ rɛ ba sii kpa nyʋʋtaaduwo kyeŋ Pɔɔl, aŋ kɩ tʋʋsɩ ʋ, a kɩ kyogi ʋ feŋ. 46 Ka Pɔɔl bee Banabaasɩ kɛ yeŋŋi ba wɩya, aŋ marɩ basɩ wɩya abee nyuduwo a baa, “Ʋ fa maga dɩ ba laa sɩya basɩ Wɩɩsɩ wɩya tɩya mamaa Gyuuma rɛ, amɛ ma bɩ laa di, aŋ baa dɩ ba yaa wɩnyɩyɛl lɛ. Nyɛ tɩyaŋ, ma daga anɩɩ ma bɩ maga dɩ ma kaŋ mɩɩbol aa bɩ kaŋ tenii rɛ gɛɛ. Ɛɛwɩya, á sɩ leŋ ma aŋ mʋ nala hʋ aa bɩ yaa Gyuuma lee. 47 Beewɩya, Wɩɩsɩ basɩ tɩya ma Wɩɩsɩ Teŋ logiŋ kɩdɩgɩ tɩyaŋ nɛ anɩɩ gɛɛ rɛ á sɩ yaa. Ʋ baa,
‘Mɩyaŋ nɛ lɩɩ ma dɩ ma yaa nala hʋ aa bɩ yaa Gyuuma kyaanʋʋ, a daga ba ŋmanɩɩ hʋ ŋ aa sɩ tɩŋa a laa dʋnɩya nala buloŋ mɩɩbol ta.”’
48 Nala hʋ aa bɩ yaa Gyuuma aa nɩɩ wɩɩ no, ba tenni buloŋ fɩyɛlɩ, ba kɩ dannɩ Wɩɩsɩ abee wɩya hʋ ba aa nɩya. Nala hʋ mɛ Wɩɩsɩ aa lɩya dɩ ba kaŋ mɩɩbol hʋ aa bɩ kaŋ tenii, ba mɛ laa wɩya no di rɛ. 49 Ɛɛ rɛ ka nɩgyamaa nɩɩ á Tɩɩna Yesu wɩya haŋ paalʋʋ hʋ tɩyaŋ buloŋ. 50 Amɛ Gyuuma hʋ sii mʋrɩ bee hʋ nɩhɩyasɩ abee habiibala hʋ aa kyʋwalɩ Wɩɩsɩ doŋ tɩyaŋ. Ba bee Gyuuma hʋ piili kɩ dɔgɩsɩ Pɔɔl abee Banabaasɩ, aŋ leŋ ba kil ba ta ba paalʋʋ hʋ tɩyaŋ. 51 Pɔɔl bee Banabaasɩ piisi ba naasɩ taŋha ta, aŋ lɩɩ kpa mʋ Ikoniya. Ba aa piisi ba naasɩ taŋha ta hʋ daga anɩɩ bee hʋ nala yaa wɩɩ kyogi ba rɛ, ɛɛ wɩya, ba beel-ba bɩl bɩ pɛɛ wɩɩ buloŋ. 52 Ka Krisitabiisi aa we Aŋtiyɔki tɩyaŋ kɛ tenni buloŋ fɩyɛlɩ. Wɩɩsɩ Wiyesi Welii hʋ mɛ we ba tɩyaŋ weliŋ.
14Banabaasɩ bee Pɔɔl mʋʋ basɩ Wɩɩsɩ wɩya Ikoniya tɩyaŋ
1 Ikoniya tɩyaŋ mɛ, Pɔɔl bee Banabaasɩ gyɩ bɩl sii mʋ gyʋʋ Gyuuma wɩɩkyʋwaldɩya rɛ, a kɩ basɩ Wɩɩsɩ wɩya. Ɛɛ hʋ ba aa basɩ Wɩɩsɩ wɩya doŋ tɩyaŋ leŋ nɩgyamaa ko laa Yesu wɩya di, Gyuuma abee Giriisi tɩmma buloŋ. 2 Amɛ Gyuuma hʋ aa bɩ laa Yesu wɩya di sii turo nala hʋ aa bɩ yaa Gyuuma we, ba baaŋ kɩ sii Yesu hatɩnna hʋ buloŋ aa we doŋ tɩyaŋ. 3 Pɔɔl bee Banabaasɩ gyɩ hɔŋ doŋ tɩyaŋ pɩɩsɩ rɛ weliŋ, a kɩ basɩ á Tɩɩna Yesu wɩya abee nyuduwo saŋa buloŋ. Ɛɛ rɛ Yesu mɛ pɛ ba tɩyaŋ, a tɩya ba dee ba wuwo kɩ yaa wɩmagɩla abee wɩkperiye. Wɩya no rɛ leŋ nala hʋ ko gyɩma anɩɩ á Tɩɩna bɔnyɛ hʋ wɩya ba aa basɩ kɔnɩ yaa wɩtɩɩ rɛ. 4 Doŋ tɩyaŋ nɛ nyʋʋtaaduwo gyʋʋ bee hʋ nala, ba porigi leye balɩya. Badɔmɔŋ sɩŋ Gyuuma hʋ hal, ka badɔmɔŋ mɛ sɩŋ Yesu kpambɩsɩ hʋ hal. 5 Ɛɛ rɛ nala hʋ aa bɩ yaa Gyuuma abee Gyuuma abee ba bee nɩhɩyasɩ sii yaa nyʋʋdɩgɩ dɩ ba dɔgɩsɩ Pɔɔl bee Banabaasɩ, aŋ yaga ba bee bʋwa. 6 Amɛ Pɔɔl bee Banabaasɩ aa ko gyɩŋ wɩɩ no tɩyaŋ, ba sii lɩɩ fá a mʋ Liisira, a lɩɩ doŋ kpa mʋ Dɛɛbi. Liisira bee Dɛɛbi buloŋ fa yaa tɔbala rɛ a we Lakooniya paalʋʋ tɩyaŋ. Ɛɛ hal tɩyaŋ ba gɔllɩ mʋ tɔnɩ hʋ buloŋ aa golo doŋ paalʋʋ, 7 a basɩ á Tɩɩna Yesu Krisita wɩya doŋ buloŋ tɩyaŋ.
Banabaasɩ bee Pɔɔl mʋʋ basɩ Wɩɩsɩ wɩya Lisitira bee Dɛɛbi tɩyaŋ
8 Ba gyɩ aa mʋʋ Lisitira gɛɛ, dɩ gbarɩgɩ kɩdɩgɩ we doŋ. Ba gyɩ lʋla ʋ bee gbarɩgɩsɩ rɛ. Ɛɛ wɩya ʋ ha bɩ maakyiye vala na. 9 Ʋ mɛ gyɩ hɔŋ gyamaa hʋ tɩyaŋ nɛ, a kɩ gyegili wɩya hʋ Pɔɔl gyɩ aa basɩ. Ɛɛ rɛ Pɔɔl deŋ ʋ gɛɛ sɩrɩtɩtɩ, a na dɩ gbarɩgɩ hʋ laa di ʋ tɩya tɩyaŋ anɩɩ Yesu rɛ sɩ wuwo tɩɩbɩ ʋ. 10 Ɛɛ rɛ ʋ faasɩ basɩ tɩya ʋ a baa, “Sii sɩŋ ɩ naasɩ tɩyaŋ.” Ʋ teŋ nyagɩ sii sɩŋ ʋ naasɩ tɩyaŋ, a kɩ vala. 11 Gyamaa hʋ buloŋ fa aa laŋŋa aa na wɩɩ hʋ Pɔɔl aa yaa, ba piili kɩ yaa kyagɩŋsɩ a kɩ basɩ bee ba taal tɩyaŋ a baa, “Á tɔdʋnnɩ hʋ rɛ bɩrɩmɩ nihuwobisi a ko á lee.” 12 Ɛɛ rɛ ba baa dɩ Banabaasɩ rɛ yaa Zeeyosi, ka Pɔɔl mɛ yaa Hɛɛmɩsɩ. (Zeeyosi rɛ fa yaa ba paalʋʋ buloŋ tɔdʋŋbal, ka Hɛɛmɩsɩ mɛ yaa tɔdʋŋbal no tɩŋdaal, aa laa ʋ wɩya buloŋ basɩ kɩ tɩya ʋ). Pɔɔl fa aa basɩ wɩya hʋ buloŋ nɛ tɩŋ ba baa dɩ ʋ rɛ yaa Hɛɛmɩsɩ gɛɛ. 13 Zeeyosi toŋo fa sɩŋ bee hʋ samanɩ tɩyaŋ nɛ, ba aa mʋ kɩ marɩ. Nyɛ rɛ toŋo hʋ tɩɩna sii kaŋ nɔbolli abee tɩɩfɩɩla a kaŋ ko Zeeyosi vʋgɩmarɩ dɩya hʋ dimbeenyʋwa. Doŋ nɛ bee hʋ nala buloŋ laŋŋɩ, a kɩ kyɛ dɩ ba marɩ vʋga no tɩya Pɔɔl bee Banabaasɩ. 14 Banabaasɩ bee Pɔɔl aa ko nɩɩ wɩɩ hʋ ba aa kyɛ dɩ ba yaa, ba kaŋ ba tɩɩ gannɩ kɩyɛsɩ, (Ba aa kaŋ ba gannɩ kɩyɛsɩ hʋ daga anɩɩ ba bɩ laa nyʋwa dɩ ba yaa wɩɩ hʋ ba aa kyɛ dɩ ba yaa), aŋ fá gyʋʋ nala hʋ tɩyaŋ a heeli kɩ basɩ, 15 “Á kyaŋsɩ, bee rɛ tɩŋ ma kɩ yaa nyɛ? Á mɛ yaa nihuwobisi rɛ anɩɩ ma kɩdɩgɩ buloŋ aa we daha, á bɩ yaa tɔdʋnnɩ. Á ko dɩ á basɩ á Tɩɩna Yesu wɩweliye hʋ rɛ tɩya ma, dɩ ma wuwo leŋ ma tɔdʋnnɩ abee ma vʋga no marɩɩ ta aŋ mɩɩgɩ tɩŋ Wɩɩsɩ hʋ aa weye, beewɩya vʋga marɩɩ bɩ kaŋ tɔnɔ buloŋ. Ʋ rɛ taa wɩɩsɩnyuu abee taŋha nyuu, fuwoni abee kɩŋ kɛ buloŋ aa we dʋnɩya tɩyaŋ daha. 16 Faafaa hʋ tɩyaŋ, Wɩɩsɩ fa leŋ á naabaala ta rɛ ba kɩ tɩŋ ba tɩɩ ŋmaŋsɩ. 17 Abee gɛɛ buloŋ, ʋ ha fa leŋ nala gyɩŋ haŋ Wɩɩsɩ hʋ iriŋ ʋ aa yaa rɛ, a kuu wɩweliye hʋ ʋ aa yaa kɩ tɩya ba tɩyaŋ. Ʋ aa leŋ duwoŋ kɩ nɩɩ rɛ, a leŋ baga kɩna marɩ ba saŋa tɩyaŋ, ma na kɩdiiliye a di kɩ vɔgɔ, aŋ leŋ ma buloŋ kaŋ teŋfɩyɛlʋʋ.” 18 Banabaasɩ bee Pɔɔl gyɩ basɩ wɩya no buloŋ nɛ, ka nala hʋ ha vɩya aŋ kɩ kyɛ dɩ ba marɩ ba vʋga hʋ tɩya ba. Ɛɛ rɛ Pɔɔl bee Banabaasɩ sʋl ba abee sɩfɩyasɩ, ka ba na ko leŋ.
19 Nyɛ rɛ dɩ Gyuuma badɔmɔŋ mɛ lɩɩ Aŋtiyɔki aa we Pisidɩya paalʋʋ tɩyaŋ a ko Lisitira, badɔmɔŋ mɛ lɩɩ Ikoniya a ko. Nyɛ rɛ ba ko mʋrɩ nɩgyamaa we, ba sii pɛ ba tɩyaŋ, ba paa bʋwa yaga Pɔɔl ʋ yiyegi. Ɛɛ rɛ ba kana ʋ tuuri lɩɩ ta ba bee hʋ samanɩ tɩyaŋ, beewɩya, ba kɛ fa liise anɩɩ ʋ sʋba rɛ. 20 Ɛɛ tɩyaŋ nɛ Yesu hatɩnna hʋ aa we doŋ sii mʋ sɩŋ gol ʋ. Doŋ nɛ ʋ sii, ba mɩɩgɩ gyʋʋ dɩya. A sii ʋ sɩgballɩya, ʋ bee Banabaasɩ kpa mʋ Dɛɛbi.
Pɔɔl bee Banabaasɩ mɩɩgɩ mʋ Aŋtiyɔki aa we Siiriya paalʋʋ tɩyaŋ
21 Pɔɔl bee Banabaasɩ gyɩ basɩ Yesu wɩweliye hʋ Dɛɛbi tɩyaŋ mɛ rɛ. Ba wɩbasɩɩ hʋ tɩyaŋ nala yʋga gyɩ ko laa Yesu wɩya di rɛ, aŋ bɩrɩmɩ ʋ hatɩnna. Doŋ tɩyaŋ nɛ ba sɩŋ, a mɩɩgɩ paa ba naabʋʋsɩ, a mʋ Lisitira, a sii doŋ a bɩl kpa mʋ Ikoniya, a bɩl lɩɩ doŋ mɛ a mɩɩgɩ mʋ Aŋtiyɔki hʋ aa we Pisidɩya paalʋʋ tɩyaŋ. 22 Leye no buloŋ nɛ ba pele, a basɩ Wɩɩsɩ wɩya tɩya nala hʋ aa laa Yesu wɩya di dɩ ba leŋ dɩ ba laadii yʋga, a leŋ dɩ ba tenni polli dɩ ba wuwo kaŋ kenyiri abee Yesu Krisita tɩŋɩɩ tɩyaŋ, aŋ ta ko kpa ta. Ba basɩ tɩya ba rɛ anɩɩ á nala hʋ aa laa Yesu wɩya di sɩ na tʋwara rɛ kɩŋkaŋ, ka dɩ á na gyʋʋ Wɩɩsɩ koro hʋ tɩyaŋ. 23 Tɔɔ hʋ kɛ buloŋ tɩyaŋ nala aa laa Yesu wɩya di aŋ aa kɩ laŋŋɩ, ba gyɩ aa lɩɩ nala rɛ ba tɩyaŋ dɩ ba yaa ba sɩlaala. Dɩ ba gyɩ ko lɩɩ sɩlaala buloŋ, ba aa vʋwa nyʋwa rɛ, a kyʋwalɩ Wɩɩsɩ tɩya ba, aŋ kpa ba we á Tɩɩna Yesu nosi tɩyaŋ. Beewɩya, á Tɩɩna Yesu rɛ ba yelli wɩɩ buloŋ tɩyaŋ. 24 Nyɛ rɛ ba gɔllɩ Pisidɩya paalʋʋ buloŋ teŋ aŋ bɩl kpa mʋ Pamfilɩya paalʋʋ mɛ. 25 Pamfilɩya paalʋʋ tɩyaŋ, Pɛɛga rɛ ba laa sɩya mʋ, a basɩ Wɩɩsɩ wɩya doŋ. A bɩl lɩɩ doŋ mɛ a kpa tuu mʋ Atalɩya. 26 Doŋ tɩyaŋ nɛ ba sɩŋ kpa nɩɩduworiboribal, a mɩɩgɩ mʋ Aŋtiyɔki. Beewɩya Aŋtiyɔki tɩyaŋ nɛ ba fa kpa ba we Wɩɩsɩ nosi tɩyaŋ dɩ ʋ pɛ ba tɩyaŋ dɩ ba wuwo tʋŋ Wɩɩsɩ tʋma hʋ. Wɩɩsɩ dee tɩyaŋ mɛ yaŋ, tʋma hʋ ba aa lɩɩ ba dɩ ba tʋma, ba wuwo na ba sɩɩ rɛ. 27 Ba aa mɩɩgɩ ko Aŋtiyɔki, ba yɩrɩ nala hʋ buloŋ aa laa Yesu wɩya di a ko laŋŋɩ, a kpa wɩweliye hʋ buloŋ Wɩɩsɩ aa leŋ ba wuwo yaa a basɩ tɩya ba, a bɩl basɩ tɩya ba ɛɛ Wɩɩsɩ aa suri ŋmanɩɩ tɩya nala hʋ aa bɩ yaa Gyuuma mɛ, ba mɛ laa Yesu wɩya di. 28 Ɛɛ rɛ ka Pɔɔl bee Banabaasɩ hɔŋ Aŋtiyɔki tɩyaŋ, ba bee nala hʋ aa laa Yesu wɩya di we doŋ peŋgyamaa.
15Yesu kpambɩsɩ hʋ bee Krisitabiisi nɩhɩyasɩ laŋŋa Gyerusalɛm tɩyaŋ
1 Baala badɔmɔŋ mɛ rɛ gyɩ lɩɩ Gyudɩya paalʋʋ ko Aŋtiyɔki, a piili kɩ daga nala hʋ aa laa Yesu wɩya di a baa, “Wɩɩsɩ bɩ sɩ wuwo laa ma ta, see dɩ ma keri ma pene anɩɩ Moosi gyɩ aa biŋ mɩra hʋ tɩya ma gɛɛ.” 2 Nyɛ rɛ wɩɩ no kaŋ nyʋʋtaaduwo ko ba bee Pɔɔl abee Banabaasɩ paga. Ba buloŋ hɔŋ kaŋ wɩɩ hʋ kɩ kpa dɔmɔŋ. Nyɛ rɛ ba vʋʋlɩ lɩɩ Pɔɔl abee Banabaasɩ abee Krisitabiisi hʋ badɔmɔŋ aa we Aŋtiyɔki tɩyaŋ, dɩ ba kaŋ wɩɩ hʋ mʋ Gyerusalɛm, a na sɩlaala hʋ abee Yesu kpambɩsɩ hʋ aa we doŋ. 3 Ɛɛ rɛ Krisitabiisi hʋ aa we Aŋtiyɔki tɩyaŋ sii ta ba, ba mʋ. Ba aa mʋʋ hʋ tɩyaŋ, ba gyɩ tɩŋ Fɔniisɩya abee Samaarɩya paalʋʋ rɛ, a basɩ tɩya Krisitabiisi hʋ aa we doŋ, ɛɛ hʋ nala hʋ aa bɩ yaa Gyuuma mɛ aa ko laa Wɩɩsɩ wɩya di, a kɩ tɩŋ Yesu Krisita. Nala hʋ gyɩ aa nɩɩ wɩya no, ba tenni buloŋ gyɩ fɩyɛla rɛ kɩŋkaŋ. 4 Ba aa mʋʋ pele Gyerusalɛm, Yesu kpambɩsɩ hʋ abee Krisitabiisi hʋ buloŋ aa we doŋ, abee ba sɩlaala buloŋ, lɔllɩ ba, aŋ kaŋ ba nɩhɔrɩ weliŋ. Ɛɛ tɩyaŋ nɛ, ka ba mɛ basɩ wɩya hʋ buloŋ Wɩɩsɩ aa leŋ ba wuwo yaa, a tɩya ba. 5 Amɛ nala badɔmɔŋ fa we doŋ, a fa yaa Farasiima aŋ na ko laa Yesu wɩya di. Nyɛ rɛ nala no mɛ sii sɩŋ a basɩ tɩya ba a baa, “Nala hʋ buloŋ aa bɩ yaa Gyuuma, aŋ laa Yesu wɩya di, ʋ maga dɩ ba keri ba pene rɛ, aŋ kɩ tɩŋ wɩya hʋ Moosi fa aa bine dɩ á kɩ tɩŋa hʋ.”
6 Yesu kpambɩsɩ hʋ bee Krisitabiisi nɩhɩyasɩ bɩl laŋŋɩ dɩ ba vʋʋlɩ kyɛ wɩɩ no sii. 7 Ba gyɩ hɔŋ kaŋ wɩɩ hʋ tarɩ pɩɩsɩ rɛ weliŋ. Ɛɛ rɛ Piita sii sɩŋ aŋ baa, “Ŋ naabalɩya, ma gyɩma anɩɩ faafaa buloŋ nɛ Wɩɩsɩ lɩɩ ŋ ma tɩyaŋ, dɩ ŋ mʋ basɩ Wɩɩsɩ wɩweliye hʋ a kɩ tɩya nala hʋ aa bɩ yaa Gyuuma dɩ ba mɛ wuwo nɩɩ, a ko laa Yesu wɩya di. 8 Wɩɩsɩ gyɩŋ nihuwobiŋ buloŋ tɩya rɛ. Ɛɛ rɛ Wɩɩsɩ kpa ʋ Wiyesi Welii hʋ we ba tɩyaŋ anɩɩ ʋ fa aa kpaa we á tɩyaŋ gɛɛ. Ɛɛ daga anɩɩ Wɩɩsɩ laa ba mɛ ta rɛ. 9 Ʋ bɩ kaŋ á nala hʋ aa yaa Gyuuma abee nala hʋ aa bɩ yaa Gyuuma kɩ porigi. Nala hʋ mɛ aa bɩ yaa Gyuuma mɛ laa Yesu wɩya di rɛ, ɛɛ rɛ tɩŋ Wɩɩsɩ kpa ba wɩbɔmɔ mɛ kyɛ ba gɛɛ. 10 Bee rɛ tɩŋ ma kpa kyʋgɩbal no a kɩ kyʋgɩ nala hʋ aa bɩ yaa Gyuuma aŋ laa Yesu wɩya di. Wɩɩsɩ daa ma kɩ magɩsɩ gɛɛ? Beewɩya, á bee á naabaala buloŋ fa bɩ wuwo kyʋŋ kyʋga no. 11 Ŋmanɩɩ tuwo dɩ ma yaa gɛɛ! Á laa di rɛ anɩɩ á Tɩɩna Yesu dʋŋ lahɔrʋmɔ tɩyaŋ nɛ Wɩɩsɩ sɩ laa á buloŋ ta anɩɩ ʋ aa laa ba ta gɛɛ.”
12 Piita aa basɩ gɛɛ ko teŋ, nala hʋ buloŋ fa aa laŋŋa doŋ yaa sɩrɩtɩtɩ, aŋ kɩ gyegili wɩya hʋ Banabaasɩ bee Pɔɔl mɛ aa basɩ. Ɛɛ rɛ ba mɛ kpa wɩmagɩla hʋ bee wɩkperiye hʋ buloŋ Wɩɩsɩ aa leŋ ba wuwo yaa nala hʋ aa bɩ yaa Gyuuma tɩyaŋ, a basɩ tɩya ba. 13 Ba aa basɩ wɩya no buloŋ ko teŋ, Gyemsi mɛ sii sɩŋ a baa, “Ŋ naabalɩya, ma gyegili nɩɩ daha. 14 Siimɔŋ Piita ha yaŋ basɩ tɩya ma rɛ ɛɛ hʋ Wɩɩsɩ aa laa sɩya kyo nala hʋ aa bɩ yaa Gyuuma, a lɩɩ nala ba tɩyaŋ dɩ ba yaa ʋ nala. 15 Wɩɩsɩ tɩŋdaala mɛ fa laa sɩya basɩ wɩɩ no rɛ Wɩɩsɩ teŋ tɩyaŋ. Ba baa dɩ Wɩɩsɩ basɩ baa,
16 ‘Nyɛ hal tɩyaŋ, ŋ sɩ mɩɩgɩ ko saa Deviti dɩya hʋ aa tele. Ŋ sɩ marɩ saa ʋ dɩ ʋ sɩŋ weliŋ.
17 Ŋ sɩ yaa gɛɛ dɩ dʋnɩya nɩkaalɩya mɛ ko kyɛ Wɩɩsɩ a kɩ tɩŋa ʋ. Nala hʋ mɛ ŋ aa lɩya, nala hʋ aa bɩ yaa Gyuuma tɩyaŋ dɩ ba yaa ŋ nala ba mɛ sɩ ko kyɛ ŋ a tɩŋa ŋ.
18 Faafaa buloŋ nɛ Wɩɩsɩ basɩ wɩɩ no dɩ nala gyɩma.’
19 Ɛɛ rɛ Gyemsi bɩl basɩ baa, Ɛɛwɩya, ŋ kɛ aa naa wɩɩ rɛ nyɛ: Ʋ bɩ maga dɩ á kɩ dɔŋ nala hʋ aa bɩ yaa Gyuuma aŋ mɩɩgɩ ko kɩ tɩŋ Wɩɩsɩ ŋmanɩɩ. 20 Amɛ ma leŋ dɩ á sabɩ teŋ tɩya ba, a basɩ tɩya ba dɩ ba ta bɩl kɩ dii vʋga kɩna, ka dɩ ba leŋ sɔŋsɔŋ, aŋ ta kɩ kyaŋ kɩŋ aa sʋba pimmiliŋ, a ta kɩ kyaŋ pʋsɩ kyal mɛ. 21 Beewɩya wɩya hʋ buloŋ Moosi fa aa bine dɩ á kɩ tɩŋa a ta kaŋ bisiŋ, ba aa rɛ ba kpa daga ma faafaa buloŋ, a kaŋ kɩ ko gyɩnaŋ. Wɩya no mɛ buloŋ nɛ ba yaŋ aa karɩmɩ wɩɩkyʋwaldɩɩsɩ tɩyaŋ kyɛwiyesii hʋ kyɛɛ kɛ buloŋ tɔɔ tɔɔ buloŋ tɩyaŋ.”
Ba sabɩ teŋ tɩya Krisitabiisi hʋ aa bɩ yaa Gyuuma
22 Nyɛ rɛ Yesu kpambɩsɩ hʋ abee nɩhɩyasɩ hʋ abee Krisitabiisi hʋ aa we Gyerusalɛm tɩyaŋ, ba buloŋ gyɩ vʋʋla rɛ a lɩɩ nala ba tɩyaŋ, a tɩŋ ba dɩ ba bee Pɔɔl abee Banabaasɩ mʋ Aŋtiyɔki. Ba gyɩ lɩɩ Gyudasɩ rɛ (ʋ feŋ dɩgɩ mɛ rɛ fa yaa Basabaasɩ) abee Silaasi. Baala no balɩya mɛ fa yaa sɩlaala rɛ Krisitabiisi hʋ tɩyaŋ. 23 Ba kpa teŋ hʋ tɩŋ ba. Nyɛ rɛ ba gyɩ sabɩ we teŋ hʋ tɩyaŋ, “Ma nɩmmabalɩya Yesu kpambɩsɩ abee Krisitabiisi nɩhɩyasɩ rɛ sabɩ teŋ no a kɩ tɩya Krisitabiisi hʋ buloŋ aa bɩ yaa Gyuuma, a we Aŋtiyɔki tɩyaŋ, abee Siiriya paalʋʋ tɩyaŋ, abee Silisɩya paalʋʋ tɩyaŋ. Á aa kyʋwalɩ ma buloŋ! 24 Á nɩya anɩɩ á nala badɔmɔŋ ko ma lee rɛ, a kɩ dɔŋ ma, a kaŋ ma hakɩllɩ kɩ vʋgɩmɩ. Ka á mɛ daa tɩya ba ɛɛ ŋmanɩɩ. 25 Ɛɛwɩya, á mɛ laŋŋa rɛ, a vʋʋlɩ. Á naa dɩ ʋ yaa wɩwelii rɛ a tɩya ma, dɩ á lɩɩ nala a tɩŋ ba ma lee. Ba bee á kyaŋsɩ Banabaasɩ bee Pɔɔl lɛ sɩ ko. 26 Baala no balɩya kpaa ba mɩɩbol yɔbɔ sʋʋ rɛ ba aa tuŋ á Tɩɩna Yesu Krisita tʋma wɩya. 27 Ɛɛwɩya, Gyudasɩ abee Silaasi rɛ á tɩma dɩ ba ko ma lee. Wɩya hʋ á aa saba kɩ tɩya ma, ba tɩɩ rɛ ba mɛ sɩ kaŋ nyʋwa basɩ tɩya ma. 28 Á bee Wɩɩsɩ Wiyesi Welii hʋ buloŋ yaa nyʋʋdɩgɩ rɛ anɩɩ á bɩ sɩ kpa kyʋgɩ yohii buloŋ kyʋgɩ ma. Amɛ ʋ maga dɩ ma tɩŋa sɩŋsɩ no baŋmana á aa daga ma rɛ. Ba aa rɛ nyɛ: 29 Ma ta kɩ dii vʋga kɩna, ma ta kɩ kyaŋ kyal, ma ta kɩ kyaŋ kɩŋ buloŋ aa sʋba pimmiliŋ, a ta bɩl kɩ sɔnnɔ mɛ. Dɩ mamaa rɛ wuwo lɩɩ ma tɩɩ wɩya no tɩyaŋ, ma hɔnɩɩ sɩ weliye. Ma hɔŋ weliŋ.”
30 Nyɛ rɛ ba ta nala hʋ ba aa lɩya, ba sii kpa mʋ Aŋtiyɔki. Ba aa mʋʋ doŋ, ba yɩrɩ Krisitabiisi hʋ buloŋ aa we doŋ ko laŋŋɩ, a kpa teŋ hʋ tɩya ba. 31 Ba aa karɩma teŋ hʋ, wɩya hʋ buloŋ ba aa saba yaa ba teŋfɩyɛlʋʋ rɛ. Ba tenni buloŋ polli. 32 Gyudasɩ bee Silaasi fa yaa Wɩɩsɩ tɩŋdaala rɛ. Ba gyɩ basɩ wɩya rɛ yʋga a tɩya nala hʋ. Ba wɩbasɩɩ hʋ leŋ nala hʋ tenni marɩ polli, ba marɩ kaŋ ba Wɩɩsɩ tɩŋɩɩ hʋ weliŋ. 33 Gyudasɩ bee Silaasi gyɩ pɩɩsa mʋhʋ rɛ Aŋtiyɔki tɩyaŋ. Nyɛ rɛ Krisitabiisi hʋ aa we Aŋtiyɔki tɩyaŋ sii ta ba, ba mɩɩgɩ mʋ Gyerusalɛm abee laaŋfɩya. 34 [Amɛ Silaasi kɛ gyɩ mɩɩgɩ hɔŋ Aŋtiyɔki tɩyaŋ nɛ.] 35 Pɔɔl bee Banabaasɩ mɛ gyɩ mɩɩgɩ ka Aŋtiyɔki tɩyaŋ nɛ, a yaa peŋsi baŋmana. Nɩgyamaa gyɩ pɛɛ ba tɩyaŋ nɛ, ba gyɩ basɩ á Tɩɩna Yesu wɩya, aŋ pɛ kɩ daga ba mɛ.
Pɔɔl bee Banabaasɩ porigi dɔmɔŋ
36 Saŋa kɩdɩgɩ aa ko pele, Pɔɔl basɩ tɩya Banabaasɩ a baa, “Leŋ dɩ á mɩɩgɩ mʋ tɔnɩ hʋ buloŋ á aa laa sɩya mʋ basɩ Wɩɩsɩ wɩya, a na Krisitabiisi hʋ aa we doŋ, ka dɩ á na ɛɛ hʋ ba hɔnɩɩ aa kɩya.” 37 Banabaasɩ gyɩ aa kyɛ dɩ ʋ kaŋ Gyɔɔŋ Maakɩ tɩŋ ba hal mʋ rɛ. 38 Ɛɛ rɛ Pɔɔl baa dɩ ʋ bɩ maga dɩ ba bɩl kana ʋ pɛ ba tɩyaŋ, dɩ beewɩya ba beel-ʋ rɛ gyɩ laa sɩya lɩɩ dɩ ba gɔllɩ basɩ Wɩɩsɩ wɩya. Dɩ ɛɛ rɛ ba mʋ pele Pamfilɩya, ʋ vɩya ba ta doŋ aŋ mɩɩgɩ fá. 39 Ɛɛ rɛ Pɔɔl bee Banabaasɩ gyɩ kaŋ wɩɩ hʋ kpa dɔmɔŋ kɩŋkaŋ, akuu gɛɛ wɩya porigi dɔmɔŋ. Nyɛ rɛ Banabaasɩ kaŋ Gyɔɔŋ Maakɩ, ba mʋ gyʋʋ nɩɩduworiboribal, a duwori mʋ Saapʋrɔsɩ. 40 Ka Pɔɔl mɛ lɩɩ Silaasi, ʋ beel-ʋ mɛ mʋ. Krisitabiisi hʋ gyɩ sʋla Wɩɩsɩ tɩya ba rɛ, a kpa ba we Wɩɩsɩ nosi tɩyaŋ dɩ ʋ kɩ deŋ ba. 41 Nyɛ rɛ ba mʋ tɩŋ Siiriya bee Silisɩya paalʋʋ, a marɩ basɩ Wɩɩsɩ wɩya tɩya Krisitabiisi hʋ aa we doŋ tɩyaŋ, dɩ ba marɩ sɩŋ ba laadii hʋ tɩyaŋ weliŋ.
16Timoti tɩŋ Pɔɔl bee Silaasi hal
1 Nyɛ rɛ Pɔɔl sii mʋ Dɛɛbi, a lɩɩ doŋ a kpa mʋ Lisitira. Lisitira tɩyaŋ, ʋ na Yesu hatɩnnɩ kɩdɩgɩ aa we doŋ ba kɩ yɩrɩ Timoti. Timoti nɩɩna fa yaa Gyuu rɛ, a mɛ fa laa Yesu wɩya di, aŋka ʋ kuwo kɛ fa yaa Giriki tɩɩna. 2 Krisitabiisi aa we Liisira abee Ikoniya buloŋ tɩyaŋ fa aa bigisi Timoti rɛ weliŋ. 3 Pɔɔl gyɩ aa kyɛ dɩ ʋ kaŋ Timoti tɩŋa ʋ hal lɛ. Ɛɛ rɛ tɩŋ ʋ gyɩ leŋ ba keri Timoti peŋ. Beewɩya Gyuuma hʋ buloŋ aa we doŋ paalʋʋ tɩyaŋ gyɩ gyɩma rɛ anɩɩ Timoti bɩ keri ʋ peŋ, beewɩya ʋ kuwo gyɩ yaa Giriki tɩɩna rɛ, ka Giriki tɩmma mɛ bee keri ba biisi pene. 4 Saŋa hʋ ba aa mʋ tɔnɩ no buloŋ, ba gyɩ basɩ wɩya tɩya Krisitabiisi hʋ aa we doŋ ma tɩyaŋ nɛ. Wɩya hʋ Yesu kpambɩsɩ hʋ abee Krisitabiisi nɩhɩyasɩ aa we Gyerusalɛm tɩyaŋ aa biŋ tɩya ba dɩ ba kɩ tɩŋa, ba aa rɛ ba basɩ tɩya ba. 5 Nyɛ rɛ Krisitabiisi hʋ buloŋ aa we doŋ marɩ laa Yesu wɩya di weliŋ, aŋ marɩ wala kɩ pɛ kyɛɛ bee ʋ nyʋwa buloŋ.
Pɔɔl naa wɩya anɩɩ ʋ aa duwosi Turowasɩ tɩyaŋ
6 Pɔɔl bee ʋ dɔŋtɩŋsɩ hʋ gyɩ gɔllɔ rɛ weliŋ, a tɩŋ Firigyiya bee Galetiya paalʋʋ, beewɩya Wɩɩsɩ Wiyesi Welii hʋ gyɩ bɩ tɩya ba ŋmanɩɩ dɩ ba basɩ Wɩɩsɩ wɩya Esɩya paalʋʋ tɩyaŋ. 7 Ɛɛ rɛ ba vala gɛɛ, a mʋ kpaga Maasɩya paalʋʋ. Doŋ tɩyaŋ nɛ ba lʋga dɩ ba fa tɩŋ Bitiiniya paalʋʋ mʋ, amɛ Yesu Wiyesi Welii hʋ gyɩ bɩ tɩya ba ŋmanɩɩ. 8 Nyɛ rɛ ba tɩŋ Maasɩya paalʋʋ a mʋ pele Turowasɩ. 9 Ʋ tebine, Pɔɔl na anɩɩ ʋ aa duwosi, a na dɩ baal kɩdɩgɩ lɩɩ Masidooniya paalʋʋ, a ko sɩŋ ʋ sɩya tɩyaŋ, a kɩ sʋla ʋ, a baa, “Ko kyiyeli ma Masidooniya paalʋʋ tɩyaŋ.” 10 Pɔɔl aa naa gɛɛ ko teŋ, á beel-ʋ yaa siri dɩ á mʋ Masidooniya paalʋʋ, beewɩya á naa anɩɩ Wɩɩsɩ rɛ kɔnɩ daga ma baa dɩ á mʋ basɩ Wɩɩsɩ wɩweliye hʋ a tɩya nala hʋ aa we doŋ tɩyaŋ.
Haaŋ kɩdɩgɩ ba aa yɩrɩ Liidiya laa Yesu wɩya di Filipi tɩyaŋ
11 Nyɛ rɛ á bɩl sii doŋ a kpa mʋ gyʋʋ nɩɩduworiboribal, a duwori kyol a kpa mʋ Samotiresi. Ʋ sɩgballɩya á bɩl sii kpa mʋ Niyapoli. 12 Á bɩl lɩɩ doŋ a vala mʋ Filipi. Doŋ fa yaa tɔbal lɛ a we Masidooniya paalʋʋ logiŋ kɩdɩgɩ tɩyaŋ. Roma kuwori rɛ fa ta tɩŋ doŋ taŋha buloŋ. Ɛɛ rɛ á gyɩ bɩl hɔŋ doŋ mɛ kyɛyɛ baŋmana. 13 Kyɛwiyesii hʋ kyɛɛ gyɩ pele ma doŋ nɛ. Ɛɛ rɛ á gyɩ lɩɩ bee hʋ tɩyaŋ, a tuu mʋ fuwo hʋ nyʋwa. Á fa bɩɩna á sɩ na Wɩɩsɩ lɩkyʋwalɩɩ rɛ doŋ. Nyɛ rɛ á mʋ hɔŋ doŋ, a basɩ Wɩɩsɩ wɩya kɩ tɩya haana hʋ fa aa laŋŋa doŋ dɩ ba kyʋwalɩ Wɩɩsɩ. 14 Haana hʋ gyɩ aa gyegili nɩɩ wɩya hʋ á aa basɩ, ba kɩdɩgɩ feŋ nɛ gyɩ yaa Liidiya. Ʋ gyɩ lɩɩ Tiyatira rɛ. Ʋ fa aa yallɩ gannɩ rɛ, aŋ fa kɩ kyʋwalɩ Wɩɩsɩ mɛ. Ɛɛ rɛ Wɩɩsɩ gyɩ suri ʋ dɩgɩna abee ʋ hakɩla, ʋ gyegili nɩɩ wɩya hʋ buloŋ Pɔɔl fa aa basɩ, a laa ba buloŋ mɛ di. 15 Doŋ tɩyaŋ nɛ ba fo ʋ bee ʋ dɩya nala buloŋ wɩɩkyʋwalnɩɩ. Ɛɛ rɛ ka haaŋ hʋ sʋl ma a baa, “Dɩ mamaa rɛ laa di anɩɩ ŋ kɔnɩ laa Yesu wɩya di rɛ, ma ko gyʋʋ ŋ dɩya.” Ʋ gyɩ sʋl ma rɛ weliŋ abee sɩfɩyasɩ ka á na mʋ gyʋʋ ʋ dɩya.
Ba kaŋ Pɔɔl bee Silaasi tɔ dɩya tɩyaŋ Filipi tɩyaŋ
16 Nyɛ rɛ kyɛɛ kɩdɩgɩ, á bɩl kɩ mʋ Wɩɩsɩ lɩkyʋwalɩɩ. Ɛɛ rɛ haŋtolibiye kɩdɩgɩ aa yaa yoŋ ko kyem-ma. Gyɩŋsɩ rɛ gyɩ kana ʋ, ʋ vʋga kɩ tɩya nala. Ʋ vʋgʋ hʋ fa leŋ ʋ tɩmma kɩ na molbiye rɛ weliŋ. 17 Nyɛ rɛ ʋ kɩ tɩŋ á bee Pɔɔl hal, aŋ kyɩɩrɩ kɩ basɩ, “Nala no yaa Wɩɩbal hʋ aa tee kɩŋ buloŋ tʋŋtʋnna rɛ. Ɛɛ hʋ ma aa sɩ yaa dɩ Wɩɩsɩ laa ma ta rɛ ba kɩ basɩ gɛɛ.” 18 Nyɛ rɛ haŋtolibiye no aa kɩ yaa kyɛɛ bee ʋ nyʋwa buloŋ. Ɛɛ rɛ Pɔɔl baaŋ ko sii, ʋ mɩɩgɩ bɩrɩmɩ kyaasɩ haŋtolibiye hʋ aŋ basɩ tɩya gyɩna hʋ a baa, “Yesu Krisita feŋ tɩyaŋ nɛ ŋ kɩ basɩ nyɛ, lɩɩ haŋtolibiye hʋ tɩyaŋ.” Ɛɛ rɛ gyɩna hʋ lɩɩ haŋtolibiye hʋ tɩyaŋ haŋ lagɩlagɩbiye hʋ. 19 Haŋtolibiye hʋ tɩmma aa na dɩ ba bɩl bee na molbiye, ba sii kaŋ Pɔɔl bee Silaasi tarɩ mʋ ba bee hɩyarɩ sɩya. 20 Nyɛ rɛ ba kaŋ ba mʋ ba Roma nɩhɩyasɩ sɩya, a basɩ tɩya ba a baa, “Nala no yaa Gyuuma rɛ aŋ ko kaŋ á bee buloŋ kɩ dɔŋ. 21 Ba aa daga ma rɛ dɩ á kɩ yaa wɩya hʋ á Roma tɩmma aa sɩŋ, ka á mɛ bɩ sɩ laa nyʋwa yaa ba, beewɩya á mɛ yaa Roma tɩmma rɛ.” 22 Haŋ nɩgyamaa hʋ buloŋ fa aa laŋŋa sii pɛ ba nɩhɩyasɩ hʋ tɩyaŋ ba kaŋ Pɔɔl bee Silaasi. Nyɛ rɛ Roma tɩmma nɩhɩyasɩ hʋ leŋ ba kaŋ Pɔɔl bee Silaasi gannɩ wuri, aŋ leŋ ba vɩɩrɩ ba kɩŋkaŋ. 23 Ba fa aa vɩɩrɩ ba ko teŋ, ba kaŋ ba tɔ dɩya tɩyaŋ, aŋ basɩ tɩya nɩtɔdɩya didenni hʋ dɩ ʋ tɔ ba weliŋ dɩ ba ta ko wuwo lɩɩ. 24 Ʋ mɛ nɩɩ ba nyʋwa hʋ, a kaŋ Pɔɔl bee Silaasi gallɩ gyʋʋ sɩya dɩya hʋ, a kaŋ ba naasɩ balɩya balɩya buloŋ we kuliye.
25 Anɩɩ ʋ tekere saŋa gɛɛ, Pɔɔl bee Silaasi sii kɩ kyʋwalɩ Wɩɩsɩ, a yɩɩ yɩɩla kɩ dannɩ Wɩɩsɩ. Nala hʋ aa we nɩtɔdɩya hʋ tɩyaŋ mɛ gyegili kɩ nɩɩ. 26 Ɛɛ rɛ taŋha buloŋ pirigi gyigili, aŋ kaŋ nɩtɔdɩya hʋ mɛ gyigisi. Borisi hʋ buloŋ suri suri. Nala buloŋ kuliye mɛ lɩɩ tele tele ba naasɩ tɩyaŋ. 27 Nal hʋ aa deŋ nɩtɔdɩya hʋ hirigi sii doo sɩya tɩyaŋ, a na dɩ nɩtɔdɩya hʋ borisi buloŋ suro. Ʋ kɛ fa liise anɩɩ nala hʋ buloŋ ba aa kaŋ tɔ dɩya hʋ tɩyaŋ lɩɩ fá mʋ rɛ gɛɛ. Ɛɛ rɛ ʋ lɩɩ ʋ takoobii dɩ ʋ kpʋ ʋ tɩɩ. 28 Ɛɛ rɛ Pɔɔl nɔsɩ ʋ a baa, “Ta kpʋ ɩ tɩɩ. Á buloŋ nɛ we doŋ.” 29 Nal hʋ aa deŋ nɩtɔdɩya hʋ leŋ ba kaŋ fɩŋtɩna ko. Ʋ laa fá gyʋʋ, a tuu tele Pɔɔl bee Silaasi naasɩ tɩyaŋ, a kɩ kyele. 30 Ʋ kaŋ ba lɩɩ pɩyɛsɩ ba a baa, “Ŋ kyaŋsɩ, ɛɛ rɛ ŋ sɩ yaa dɩ Wɩɩsɩ laa ŋ ta?” 31 Ɛɛ rɛ ba basɩ tɩya ʋ a baa, “Laa á Tɩɩna Yesu wɩya di, dɩ Wɩɩsɩ mɛ laa ɩ bee ɩ dɩya nala buloŋ ta.” 32 Ɛɛ rɛ ba basɩ á Tɩɩna Yesu wɩya tɩya ʋ bee ʋ dɩya nala buloŋ. 33 Haŋ tebine hʋ tɩɩ rɛ nal hʋ aa deŋ nɩtɔdɩya hʋ kaŋ ba a sasɩ ba teŋ dʋgʋlɩya, ka ba fo ʋ bee ʋ dɩya nala buloŋ wɩɩkyʋwalnɩɩ. 34 Nal hʋ aa deŋ nɩtɔdɩya hʋ kaŋ Pɔɔl abee Silaasi, a mʋ ʋ dɩya, a tɩya ba kɩdiiliye ba di. Ka ʋ bee ʋ dɩya nala buloŋ tenni fɩyɛlɩ abee ba aa wuwo laa Wɩɩsɩ wɩya di.
35 Ʋ sɩya aa gballa, Roma nɩhɩyasɩ hʋ tɩŋ porisi nɩhɩyasɩ dɩ ba mʋ basɩ tɩya nal hʋ aa deŋ nɩtɔdɩya hʋ dɩ ʋ lɩɩ Pɔɔl bee Silaasi ta dɩ ba kɩ mʋ. 36 Nyɛ rɛ nal hʋ aa deŋ nɩtɔdɩya hʋ basɩ tɩya Pɔɔl baa dɩ Roma nɩhɩyasɩ hʋ tɩma rɛ dɩ ba basɩ tɩya ʋ dɩ ʋ lɩɩ ʋ bee Silaasi ta. Ɛɛ wɩya dɩ ba sii kɩ mʋ abee laaŋfɩya. 37 Nyɛ rɛ Pɔɔl basɩ tɩya porisi nɩhɩyasɩ hʋ a baa, “Ba vɩɩrɩ ma rɛ nala sɩya tɩyaŋ, aŋ bɩ daga á wɩkyogii, aŋka á mɛ yaa Roma tɩmma, aŋka ba ha kaŋ ma tɔ dɩya tɩyaŋ. Ka nyɛ kɛ, ba kɩ kyɛ dɩ ba lʋwɔlɩ lɩɩ ma ta. Aayɩ, á bee laa! Ʋ maga dɩ Roma nɩhɩyasɩ hʋ tɩɩ rɛ ko daha, a lɩɩ ma.” 38 Ɛɛ rɛ porisi nɩhɩyasɩ hʋ mʋ basɩ tɩya Roma nɩhɩyasɩ hʋ anɩɩ Pɔɔl bee Silaasi mɛ yaa Roma tɩmma rɛ. Ba aa nɩɩ gɛɛ, kambɩŋ kaŋ ba. 39 Nyɛ rɛ ba sii mʋ sʋla ba anɩɩ ba kyogo rɛ, aŋ lɩɩ ba nɩtɔdɩya hʋ tɩyaŋ, aŋ basɩ tɩya ba dɩ ba lɩɩ ba bee hʋ tɩyaŋ. 40 Ba aa lɩɩ nɩtɔdɩya hʋ tɩyaŋ nɛ, ba kpa mʋ Liidiya dɩya. Doŋ nɛ ba na Krisitabiisi badɔmɔŋ. Pɔɔl bee Silaasi basɩ wɩya tɩya nala hʋ. Ba wɩbasɩɩ gyɩ leŋ nala hʋ tenni polli rɛ weliŋ. Ɛɛ hal tɩyaŋ nɛ ba lɩɩ doŋ, a bɩl kpa kɩ mʋ ba lɩmʋʋlɩya.
17Pɔɔl bee Silaasi mʋ Tesaloniika paalʋʋ
1 Ba aa mʋʋ hʋ tɩyaŋ nɛ, ba mʋ tɩŋ tɔɔ kɩdɩgɩ ba aa yɩrɩ Amfipolisi, a bɩl sii doŋ a kpa tɩŋ tɔɔ kɩdɩgɩ mɛ ba aa yɩrɩ Apolooniya, a bɩl lɩɩ doŋ a kpa mʋ tɔɔ kɩdɩgɩ mɛ ba aa yɩrɩ Tesaloniika. Gyuuma wɩɩkyʋwaldɩya gyɩ we tɔɔ no tɩyaŋ nɛ. 2 Nyɛ rɛ Pɔɔl gyɩ mʋ gyʋʋ Gyuuma wɩɩkyʋwaldɩya hʋ anɩɩ ʋ aa vala kɩ yaa gɛɛ lee buloŋ tɩyaŋ. Yɔbɩsɩ boto paga tɩyaŋ, ba bee nala hʋ kɩ vʋʋlɩ Wɩɩsɩ wɩya wɩɩkyʋwaldɩya hʋ tɩyaŋ Kyɛwiyesii hʋ kyɛɛ buloŋ. 3 Ʋ karɩmɩ Wɩɩsɩ tenni hʋ kɩ tɩya ba, a daga ba sɩya mɛ kɩ tɩya ba, aŋ pɛ daga tɩya ba ɛɛ Krisita hʋ aa maga dɩ ʋ na tʋwara, a sʋba aŋ bɩl sii sʋʋ tɩyaŋ. Aŋ bɩl basɩ tɩya ba a baa, “Yesu no wɩya ŋ aa basɩ kɩ tɩya ma nyɛ, ʋ rɛ yaa Krisita hʋ, laataal hʋ Wɩɩsɩ aa lɩya dɩ ʋ laa dʋnɩya nala ta.” 4 Gyuuma hʋ badɔmɔŋ laa wɩya hʋ dɩ aŋ mɛ pɛ Pɔɔl bee Silaasi tɩyaŋ. Giriki tɩmma mɛ aa kyʋwalɩ Wɩɩsɩ, ba bee bee hʋ habiibala badɔmɔŋ mɛ yʋga laa wɩya hʋ di, aŋ mɛ pɛ ba tɩyaŋ. 5 Nyɛ rɛ Gyuuma badɔmɔŋ gyɩ kɩ na baaŋ, akuu nala yʋga aa laa Pɔɔl wɩbasɩɩ hʋ dɩ wɩya. Ɛɛ rɛ ba mʋ kyɛ kasɩ nyuduwo tɩmma hʋ aa hɔŋ yɔbɩsɩ abee ŋmaŋsɩ tɩyaŋ a pɛ ba tɩɩ tɩyaŋ. Ba buloŋ ko laŋŋɩ a kaŋ bee hʋ buloŋ vʋgɩmɩ abee kyagɩŋsɩ dʋŋ. Doŋ tɩyaŋ nɛ ba mʋ gyʋʋ baal kɩdɩgɩ ba aa yɩrɩ Gyeesiŋ dɩya, a kɩ kyɛ Pɔɔl bee Silaasi dɩ ba kasɩ ko lɩɩ tɩya nala hʋ. 6 Amɛ ba gyɩ bɩ naa ba doŋ, aŋ mɩɩgɩ kaŋ Gyeesiŋ abee Krisitabiisi hʋ badɔmɔŋ, a tarɩ ba lɩɩ ba bee nɩhɩyasɩ sɩya, aŋ kaŋ kyagɩŋsɩ lee buloŋ a baa, “Nala no kyogi lee buloŋ nɛ aŋ yaŋ bɩl ko á bee mɛ. 7 Ka Gyeesiŋ laa ba biŋ ʋ dɩya tɩyaŋ. Ba aa kyogi mɩrɩsɩ hʋ á kuworibal hʋ aa bine rɛ. Beewɩya ba aa basɩ anɩɩ kuwori kɩdɩgɩ mɛ rɛ bɩl we doŋ ba kɩ yɩrɩ Yesu.” 8 Ba wɩbasɩɩ no ba aa basɩ hʋ nɛ gyɩ leŋ nala hʋ abee ba bee nɩhɩyasɩ buloŋ bɩ gyɩŋ wɩɩ hʋ buloŋ ba aa sɩ yaa, aŋ kɩ yaa kyagɩŋsɩ dʋŋ. 9 Nyɛ rɛ bee hʋ nɩhɩyasɩ leŋ Gyeesiŋ abee ʋ kyaŋsɩ hʋ kpa molbiye biŋ anɩɩ ba bɩl bɩ sɩ maakyiye yaa wɩɩ hʋ ba aa yaa, aŋka ba na leŋ ba, ba mʋ.
Pɔɔl bee Silaasi mʋʋ Bɛriya paalʋʋ
10 Ʋ lee aa ko bɩl, Krisitabiisi hʋ sii leŋ Pɔɔl bee Silaasi mʋ Bɛriya. Ba aa mʋʋ pele Bɛriya, ba mʋ gyʋʋ Gyuuma wɩɩkyʋwaldɩya. 11 Bɛriya tɩmma rɛ gyɩ kpɩya Tesaloniika tɩmma. Beewɩya ba kɛ kyaga laa Wɩɩsɩ wɩya hʋ rɛ abee nosi balɩya, a kɩ karɩmɩ Wɩɩsɩ teŋ hʋ abee sɩfɩyasɩ kyɛɛ kɛ buloŋ dɩ ba na dɩ wɩya hʋ Pɔɔl aa basa kɔnɩ yaa wɩtɩɩ rɛ koo wɩtɩɩ daa. 12 Gyuuma gyɩ yʋga ba tɩyaŋ nɛ a laa Yesu wɩya di. Giriki tɩmma haana aa yaa habiibala doŋ tɩyaŋ abee ba baala buloŋ mɛ gyɩ laa Yesu wɩya di rɛ.
13 Gyuuma hʋ aa we Tesaloniika tɩyaŋ aa nɩya dɩ Pɔɔl bɩl aa basɩ Wɩɩsɩ wɩya Bɛriya tɩyaŋ. Ba bɩl sii mʋ doŋ mɛ a mʋrɩ haŋ nɩgyamaa hʋ buloŋ we dɩ ba mɛ bɩl laa taawɛɛ. 14 Ɛɛ rɛ Krisitabiisi hʋ leŋ Pɔɔl lɩɩ a mʋ mpʋwɔnʋʋ nyʋwa. Ka Silaasi bee Timoti kɛ ha we Bɛriya tɩyaŋ. 15 Nala hʋ badɔmɔŋ aa lɩɩ Bɛriya kyiyeli Pɔɔl, a mʋ pele Atɛŋsi. Ka Pɔɔl mɩɩgɩ tɩŋ ba dɩ ba mʋ basɩ tɩya Silaasi bee Timoti dɩ ba ko puu ʋ lagɩ.
Pɔɔl we Atɛŋsi tɩyaŋ
16 Saŋa hʋ Pɔɔl aa hɔŋ Atɛŋsi tɩyaŋ a kɩ gyegili Silaasi bee Timoti gɛɛ, ʋ na dɩ daaluliye suu bee hʋ buloŋ. Ʋ tɩya buloŋ kyogi kɩŋkaŋ. 17 Ɛɛ rɛ Pɔɔl aa sii mʋ gyʋʋ Gyuuma wɩɩkyʋwaldɩya, ʋ bee Gyuuma abee nala hʋ aa bɩ yaa Gyuuma aŋ kɩ kyʋwalɩ Wɩɩsɩ aa kɩ vʋʋlɩ wɩya, a kaŋ wɩya kɩ kpa dɔmɔŋ. Ka kyɛɛ buloŋ mɛ, ʋ aa sii gyʋʋ gbɛ gyamaa tɩyaŋ, a basɩ Yesu Krisita wɩya a kɩ tɩya nala hʋ buloŋ kɛ aa we doŋ. 18 Kerikyisi badɔmɔŋ aa tɩŋ Ɛpikuura abee Sitɔyiki ŋmanɩɩ ko doŋ, ʋ beel-ba mɛ kaŋ wɩya kɩ kpa dɔmɔŋ. Ɛɛ rɛ ba badɔmɔŋ baa, “Bekine wɩya rɛ bambugi no mɛ sɩŋ kɩ basɩ nyɛ?” Ba badɔmɔŋ mɛ baa, “Tɔdʋŋ falɩya badɔmɔŋ wɩya rɛ ʋ kɩ basɩ.” Pɔɔl gyɩ aa basɩ Yesu wɩweliye hʋ wɩya rɛ, anɩɩ ʋ sii sʋʋ tɩyaŋ nɛ, ɛɛ rɛ tɩŋ ba gyɩ kɩ basɩ gɛɛ. 19 Nyɛ rɛ ba kana ʋ mʋ lee hʋ ba aa kɩ laŋŋɩ. Ba aa yɩrɩ doŋ Ariyopagusi. Doŋ tɩyaŋ nɛ ba basɩ tɩya ʋ a baa, “Á aa kyɛ dɩ á gyɩŋ wɩfalɩɩ no wɩya ɩ aa basɩ hʋ rɛ. 20 Wɩya hʋ badɔmɔŋ ɩ aa basɩ yaa wɩfalɩya rɛ á kɛ lee. Ɛɛ wɩya á yaŋ kyo dɩ á gyɩŋ ba memii rɛ.” 21 (Atɛŋsi tɩmma abee ʋ nɩhʋwala buloŋ gyɩ bɩ kaŋ wɩɩ buloŋ pɛ wɩfalɩya no ba aa nɩya basɩɩ tɩyaŋ, aŋ mɛ kyo dɩ ba gyegili nɩɩ wɩfalɩya nala lee tɩyaŋ. Ba mɛ wɩyaalɩɩ buloŋ nɛ gɛɛ.)
22 Ɛɛ rɛ Pɔɔl sii sɩŋ nala hʋ fa laŋŋa tʋtʋʋ tɩyaŋ, aŋ basɩ tɩya ba a baa, “Atɛŋsi tɩmma, ŋ aa ko daha, ŋ naa anɩɩ ma kyo vʋga marɩɩ rɛ kɩŋkaŋ. 23 Ŋ aa gɔllɔ ma bee hʋ tɩyaŋ, ŋ naa ma tɔdʋnnɩ rɛ. Ŋ bɩl naa kogu kɩdɩgɩ mɛ ma aa saa rɛ. Nyɛ rɛ ma sabɩ we ʋ tɩyaŋ, ‘Wɩɩsɩ hʋ á aa bɩ gyɩma lɩmarɩɩ rɛ nyɛ.’ Ɛɛ rɛ Pɔɔl bɩl basɩ baa, Wɩɩsɩ hʋ ma aa kyʋwalɩ aŋ bɩ gyɩma ʋ hʋ, ʋ wɩya rɛ ŋ basɩ kɩ tɩya ma gɛ. 24 Wɩɩsɩ hʋ aa marɩ dʋnɩya abee kɩŋ kɩŋ buloŋ aa we dʋnɩya no tɩyaŋ, ʋ rɛ yaa wɩɩsɩnyuu abee taŋha buloŋ Tɩɩna, ʋ bee pɩŋ wɩɩkyʋwaldɩɩsɩ nihuwobisi aa saa tɩyaŋ. 25 Ʋ bɩ kɩɩ nɩɩ ʋ aa kyɛ kɩŋ lɔlɔ rɛ tɩŋ ʋ kɩ kyɛ dɩ nihuwobisi tʋma tɩya ʋ. Ʋ rɛ tɩya nihuwobisi mɩɩbol abee wiyese abee kɩŋ kɛ buloŋ. 26 Piili hʋ tɩyaŋ, nɩdɩgɩ rɛ Wɩɩsɩ fa marɩ. Haŋ nɩdɩgɩ hʋ tɩyaŋ nɛ dʋnɩya nala doho buloŋ tɩŋ ko a hɔŋ dʋnɩya logiŋ kɛ buloŋ tɩyaŋ. Ka dɩ Wɩɩsɩ na marɩ ba, ʋ tɩɩ rɛ daga saŋa hʋ abee leye hʋ ba aa sɩ we duniya no tɩyaŋ. 27 Ʋ marɩ ba gɛɛ rɛ dɩ ba wuwo kyɛ ʋ lee, a kɩ lannɩ lee buloŋ dɩ ba na ʋ. Amɛ Wɩɩsɩ mɛ yaŋ bɩ boliye abee á kɩdɩgɩ buloŋ lee. 28 Nal kɩdɩgɩ rɛ basa a baa, ‘Ʋ dee tɩyaŋ nɛ á wuwo kaŋ mɩɩbol no a we doŋ aŋ wuwo kɩ vala mɛ.’ Ma haŋye-taala badɔmɔŋ mɛ fa basa gɛɛ tɩɩ rɛ dɩ á mɛ yaa ʋ biisi rɛ. 29 Á yaŋ aa yaa ʋ balɩya nyɛ, ʋ bɩ maga dɩ á kɩ bɩɩnɩ anɩɩ Wɩɩsɩ kɩɩ kɩna hʋ nihuwobisi aa kpa salma marɩ rɛ, koo kɩŋ hʋ ba aa kpa hɔgɩ koo bʋyɩ marɩ. Ʋ bɩ kɩɩ kɩna no nihuwobisi aa kpa ba wɩgyʋŋ marɩ. 30 Saŋa hʋ nihuwobisi fa aa bɩ gyɩma ʋ, Wɩɩsɩ fa yaa faasɩŋ nɛ ba nyuu tɩyaŋ. Amɛ nyɛ kɛ ʋ basɩ kɩ tɩya nala buloŋ nɛ lee kɛ buloŋ tɩyaŋ dɩ ba bɩrɩmɩ lɩɩ ba wɩbɔmɔ tɩyaŋ, 31 beewɩya ʋ biŋ kyɛɛ rɛ ʋ aa sɩ di dʋnɩya nala buloŋ sarɩya abee tɩdɩgɩ. Nal hʋ ʋ aa lɩya dɩ ʋ laa dʋnɩya nala ta tɩyaŋ nɛ ʋ sɩ tɩŋa a di sarɩya no. Nal no ʋ aa lɩya, ʋ kyisi ʋ rɛ sʋʋ tɩyaŋ, dɩ nal buloŋ gyɩma anɩɩ wɩtɩɩ rɛ.”
32 Nala hʋ aa nɩya anɩɩ Pɔɔl aa basɩ sʋʋnɩ mɩɩgɩ sii wɩya gɛɛ, ba badɔmɔŋ mɛ baa, “Á aa kyɛ dɩ ɩ bɩl kyɛ kyɛɛ rɛ, a basɩ wɩɩ no tɩya ma dɩ á marɩ nɩɩ weliŋ.” Ka ba badɔmɔŋ mɛ kɩ yaa ʋ sɩya. 33 Ɛɛ rɛ Pɔɔl sii lɩɩ lee hʋ ba aa laŋŋa tɩyaŋ, a kpa mʋ. 34 Nala hʋ badɔmɔŋ mɛ gyɩ laa Wɩɩsɩ wɩya hʋ dɩ rɛ, aŋ kɩ tɩŋ Pɔɔl hal. Ba kɩdɩgɩ feŋ nɛ Dayonisiyo. Ʋ mɛ fa we nala hʋ aa kɩ laŋŋɩ Ariyopagusi hʋ tɩyaŋ nɛ. Haaŋ kɩdɩgɩ mɛ rɛ ba fa kɩ yɩrɩ Damaarɩsɩ, ʋ bee nala badɔmɔŋ mɛ gyɩ laa wɩya hʋ dɩ rɛ.
18Pɔɔl mʋʋ Koriŋti
1 Ɛɛ rɛ Pɔɔl sii Atɛŋsi tɩyaŋ, a kpa mʋ tɔɔ kɩdɩgɩ ba aa yɩrɩ Koriŋti. 2 Doŋ tɩyaŋ nɛ ʋ na Gyuu baal kɩdɩgɩ aa lɩɩ Pɔŋtusi, ba kɩ yɩrɩ Akula. Ʋ bee ʋ haaŋ Pirisila gyɩ aa lɩɩ Roma ko, ba ha gyɩ bɩ pɩɩsa. Roma tɩmma kuworibal hʋ ba aa yɩrɩ Kilodiyasi fa basɩ tɩya Gyuuma buloŋ nɛ dɩ ba lɩɩ Roma tɩyaŋ. Ɛɛ rɛ tɩŋ ba lɩɩ ko Koriŋti gɛɛ. Nyɛ rɛ Pɔɔl mʋ ba dɩya dɩ ʋ kyʋwalɩ ba. 3 Ʋ mʋ we ba dɩya tɩyaŋ, beewɩya ʋ beel-ba buloŋ tʋma fa yaa kɩdɩgɩ rɛ. Taŋtɩsɩ rɛ ba fa aa ala kɩ yallɩ. 4 Kyɛwiyesii hʋ kyɛɛ kɛ buloŋ, ʋ aa mʋ ba wɩɩkyʋwaldɩya rɛ. Ʋ bee Gyuuma abee Giriki tɩmma buloŋ kaŋ Wɩɩsɩ wɩya hʋ kɩ kpa dɔmɔŋ. Ʋ aa kɩ lʋga dɩ ba laa Wɩɩsɩ wɩya hʋ di.
5 Ɛɛ rɛ Silaasi bee Timoti lɩɩ Masidooniya paalʋʋ ko. Saŋa hʋ ba aa ko tɩyaŋ, Pɔɔl kpa ʋ nyuu buloŋ we Wɩɩsɩ wɩya basɩɩ tɩyaŋ nɛ, a daga Gyuuma weliŋ anɩɩ Yesu rɛ yaa Krisita hʋ, laataal hʋ Wɩɩsɩ aa lɩya dɩ ʋ laa dʋnɩya nala ta. 6 Nyɛ rɛ Gyuuma hʋ lɩɩ ʋ hal aŋ kɩ tʋʋsɩ ʋ. Ba aa yaa gɛɛ hʋ tɩyaŋ nɛ, Pɔɔl pigisi ʋ gannɩ kʋŋkɔyɩ we ba tɩyaŋ (Nyɛ daga anɩɩ ʋ noŋ bɩl tuwo ba wɩkanɩya tɩyaŋ), aŋ basɩ tɩya ba a baa, “Dɩ ma kɩdɩgɩ buloŋ nɛ ko nyʋgɩsɩ Wɩɩsɩ ŋmanɩɩ hʋ tɩyaŋ, ʋ tɩɩna haakye maga ʋ rɛ. Ŋ kɛ wɩɩ bɩl daa. A yaŋ lɩɩ gyɩnaŋ kɩ mʋ, ŋ sɩ mʋ basɩ Wɩɩsɩ wɩweliye hʋ a tɩya nala hʋ aa bɩ yaa Gyuuma.” 7 Ʋ aa basɩ wɩya no hal tɩyaŋ nɛ, ʋ sii mʋ gyʋʋ baal kɩdɩgɩ aa bɩ yaa Gyuu aŋ kɩ kyʋwalɩ Wɩɩsɩ dɩya, ba kɩ yɩrɩ Titiyo Gyusitu. Ʋ dɩya mɛ fa sɩŋ kpaga Gyuuma wɩɩkyʋwaldɩya hʋ rɛ. 8 Baal kɩdɩgɩ ba aa yɩrɩ Kirisipu rɛ fa yaa wɩɩkyʋwaldɩya no sɩlaal. Ʋ bee ʋ dɩya nala kɛ buloŋ nɛ fa laa á Tɩɩna Yesu wɩya di. Nala yʋga mɛ fa nɩɩ Wɩɩsɩ wɩya hʋ rɛ Koriŋti tɩyaŋ, a mɛ laa di. Ba fo ba buloŋ wɩɩkyʋwalnɩɩ. 9 Nyɛ rɛ kyɛɛ kɩdɩgɩ tebine, Pɔɔl duwoso tɩyaŋ, ʋ na dɩ Wɩɩsɩ basɩ tɩya ʋ baa, “Ta kɩ fá kambɩŋ. Ɩ kɛ ha basɩ wɩya kɩ tɩya nala hʋ, aŋ ta kpaa ta. 10 Beewɩya, ŋ sɩŋ ɩ hal lɛ. Nal buloŋ bɩ sɩ wuwo kana ɩ yaa wɩbɔŋ buloŋ, beewɩya ŋ nala yʋga rɛ bee no tɩyaŋ.” 11 Pɔɔl hɔŋ doŋ nɛ bɩna abee kyalɩɩ, a kɩ daga nala Wɩɩsɩ wɩya.
12 Haŋ saŋa hʋ tɩyaŋ Galiyo rɛ fa yaa Roma nɩhɩyawʋ hʋ aa deŋ Akaaya paalʋʋ. Ɛɛ rɛ Gyuuma hʋ sii laŋŋɩ dɔmɔŋ a kaŋ Pɔɔl mʋ ba sarɩya lidiilii. 13 Ba baa, “Baal no aa lʋgɩ rɛ dɩ nala laa ʋ nyʋwa hʋ di, a kɩ tɩŋ Wɩɩsɩ abee ŋmanɩɩ hʋ aa sɩ kyogi á sɩŋsɩ.” 14 Pɔɔl aa yaa dɩ ʋ basɩ wɩya, ɛɛ rɛ Galiyo basɩ tɩya Gyuuma hʋ a baa, “Gyuuma, dɩ baal no rɛ fa yaa wɩɩ kyogi, ʋ fa kaŋ ŋmanɩɩ rɛ dɩ ŋ di kenyiri, aŋ gyegili nɩɩ ma wɩbasɩɩ. 15 Amɛ ʋ aa yaa wɩbasɩɩ abee ma fene yɩrɩɩ wɩya, abee ma tɩɩ sɩŋsɩ wɩya nyɛ, ʋ maga dɩ ma tɩɩ kaŋ mʋ dɩya rɛ a basɩ we dɔmɔŋ. Ŋ bɩ sɩ wuwo laa wɩɩ no gyɩma tɩya ma.” 16 Ɛɛ rɛ ʋ kil ba ta ba lɩɩ sarɩya hʋ lidiilii tɩyaŋ. 17 Ba buloŋ lɩɩ gol kaŋ Sɔsɩtɩnɛɛsɩ, nal hʋ fa aa yaa Gyuuma wɩɩkyʋwaldɩya hʋ sɩlaal, a ŋmaa ʋ weliŋ sarɩya hʋ lidiilii dimbeenyʋwa tɩyaŋ. Abee gɛɛ buloŋ, ka Galiyo paalɩ bɩ tɔgɩmɔ ba.
Pɔɔl mɩɩgɩ mʋ Aŋtiyɔki
18 Pɔɔl fa pɩɩsa rɛ weliŋ Koriŋti tɩyaŋ. Ɛɛ rɛ ʋ sii a kyʋwalɩ Krisitabiisi hʋ aa we Koriŋti tɩyaŋ, aŋ lɩɩ doŋ. Ʋ bee Pirisila abee Akula buloŋ sii mʋ a gyʋʋ nɩɩduworiboribal dɩ ba mʋ Siiriya paalʋʋ. Ka dɩ ba na lɩɩ Keŋkiriya tɩyaŋ, Pɔɔl fa fʋma ʋ nyuu rɛ, beewɩya ʋ fa dii nyʋwa rɛ Wɩɩsɩ lee. 19 Ba mʋ pele tɔɔ kɩdɩgɩ ba aa yɩrɩ Ɛfiso. Doŋ tɩyaŋ nɛ Pɔɔl leŋ Pirisila abee Akula, aŋ mʋ gyʋʋ wɩɩkyʋwaldɩya. Ʋ bee Gyuuma kaŋ wɩya kɩ kpa dɔmɔŋ. 20 Nala hʋ badɔmɔŋ basɩ baa, dɩ ʋ fa hɔŋ ba lee pɩɩsɩ mʋhʋ, ka ʋ mɛ bɩ laa nyʋwa dɩ ʋ hɔŋ. 21 Ʋ aa ko sii doŋ, ɛɛ rɛ ʋ basɩ tɩya ba a baa, “Dɩ Wɩɩsɩ rɛ ko tɩya ŋ ŋmanɩɩ, ŋ sɩ mɩɩgɩ ko ma lee.”
Ɛɛ rɛ ʋ sii mʋ gyʋʋ nɩɩduworiboribal a kpa lɩɩ Ɛfiso tɩyaŋ. 22 Nyɛ rɛ ʋ mʋ pele tɔɔ kɩdɩgɩ nyʋwa ba kɩ yɩrɩ Sizaariya. Doŋ nɛ ʋ sɩŋ a kpa mʋ Gyerusalɛm, a mʋ kyʋwalɩ Krisitabiisi hʋ aa we doŋ. Ʋ bɩl sii doŋ a kpa mʋ Aŋtiyɔki. 23 Ʋ hɔŋ doŋ mɛ pɩɩsɩ mʋhʋ rɛ aŋ bɩl sii tɩŋ Galetiya bee Firigyiya paalʋʋ, a basɩ wɩya kɩ tɩya Krisitabiisi hʋ aa we doŋ, dɩ ba marɩ laa Yesu wɩya di weliŋ.
Apolo mʋʋ Ɛfiso abee Koriŋti
24 Gyuu kɩdɩgɩ aa lɩɩ Alizaŋdiriya mɛ rɛ fa we doŋ, ba kɩ yɩrɩ Apolo. Ʋ mɛ sii ko Ɛfiso. Ʋ fa gyɩŋ wɩya basɩɩ rɛ weliŋ, a bɩl gyɩŋ Wɩɩsɩ teŋ hʋ mɛ weliŋ. 25 Ba fa daga ʋ á Tɩɩna Yesu ŋmanɩɩ hʋ tɩŋɩɩ rɛ weliŋ. Ʋ aa kɩ daga Yesu wɩya weliŋ abee sɩfɩyasɩ. Ka wɩya hʋ buloŋ ʋ aa basɩ a mʋ kɩ tile Yesu tɩyaŋ mɛ yaa wɩtɩɩ. Abee gɛɛ buloŋ, dɩ ʋ rɛ ko kɩ basɩ wɩɩkyʋwalnɩɩ foyi wɩya, Gyɔɔŋ Wɩɩsɩ nɩɩfool hʋ aa fo nala wɩɩkyʋwalnɩɩ hʋ dʋŋ wɩya rɛ ʋ gyɩma. 26 Ʋ aa we Ɛfiso tɩyaŋ, ʋ basɩ Wɩɩsɩ wɩya rɛ abee nyuduwo wɩɩkyʋwaldɩya hʋ tɩyaŋ. Pirisila bee Akula mɛ we doŋ a nɩɩ wɩya hʋ ʋ aa basɩ. Nyɛ rɛ ba kana ʋ mʋ ba dɩya a marɩ daga ʋ Wɩɩsɩ ŋmanɩɩ hʋ weliŋ. 27 Ɛɛ rɛ Apolo sii kɩ kyɛ dɩ ʋ mʋ Akaaya paalʋʋ. Krisitabiisi hʋ aa we Ɛfiso tɩyaŋ sabɩ teŋ tɩya Krisitabiisi hʋ aa we Giriisi tɩyaŋ, a kpaanɩ ba weliŋ dɩ Apolo kɩ ko doŋ, dɩ ba kana ʋ weliŋ. Ʋ aa mʋʋ doŋ, ʋ pɛɛ nala hʋ aa laa Yesu wɩya di rɛ Wɩɩsɩ lahɔrʋmɔ tɩyaŋ, 28 amarɩkpatɩya dɩ ʋ bee Gyuuma rɛ ko kaŋ wɩya kɩ kpa dɔmɔŋ nala tɩyaŋ, ʋ aa kpa Wɩɩsɩ teŋ wɩya rɛ a basɩ wɩya lo ba, a daga anɩɩ Yesu rɛ yaa Krisita hʋ.
19Pɔɔl mʋʋ Ɛfiso
1 Apolo fa aa we Koriŋti tɩyaŋ gɛɛ rɛ, Pɔɔl bɩl gɔllɩ gɛɛ a ko pele Ɛfiso. Doŋ tɩyaŋ nɛ ʋ na nala badɔmɔŋ aa laa Yesu wɩya di. 2 Ɛɛ rɛ Pɔɔl pɩyɛsɩ ba a baa, “Saŋa hʋ ma aa laa Yesu wɩya di, Wɩɩsɩ kpa ʋ Wiyesi Welii hʋ we ma tɩyaŋ nɛ?” Nyɛ rɛ ba baa, “Aayɩ, á kɛ ha bɩ maakyiye nɩɩ Wɩɩsɩ Wiyesi Welii no wɩya gba.” 3 Ɛɛ rɛ Pɔɔl bɩl pɩyɛsɩ ba, “Nyʋʋbee rɛ ma tɩŋa, ka ba na fo ma wɩɩkyʋwalnɩɩ hʋ?” Ɛɛ rɛ ba basɩ baa, “Á tɩŋ wɩya hʋ buloŋ Gyɔɔŋ Wɩɩsɩ nɩɩfool hʋ aa daga ma rɛ.” 4 Ɛɛ rɛ Pɔɔl bɩl baa, “Nala hʋ aa mɩɩgɩ lɩɩ ba wɩbɔmɔ tɩyaŋ nɛ Gyɔɔŋ gyɩ kɩ fo wɩɩkyʋwalnɩɩ. Amɛ ʋ fa basɩ tɩya Iziral tɩmma rɛ anɩɩ ʋ koyi no hal tɩyaŋ, nal sɩ ko dɩ ba kɩ yɩrɩ ʋ tɩɩna Yesu, aŋ bɩl baa dɩ ʋ rɛ ko ko, dɩ ba laa ʋ wɩya di.” 5 Ba aa nɩɩ wɩɩ no Pɔɔl aa basa, ba leŋ ʋ fo ba wɩɩkyʋwalnɩɩ á Tɩɩna Yesu feŋ tɩyaŋ. 6 Ɛɛ rɛ Pɔɔl kpa ʋ nosi dɔbɔ ba tɩyaŋ. Ʋ aa yaa gɛɛ rɛ, Wɩɩsɩ Wiyesi Welii hʋ ko tuu gyʋʋ ba tɩyaŋ. Ba piili kɩ basɩ taanɩ hʋ ba kɩdɩgɩ buloŋ aa bɩ gyɩma, aŋ bɩl basɩ wɩya hʋ mɛ Wɩɩsɩ aa kpaa tɩya ba a baa dɩ ba laa basɩ. 7 Nala no buloŋ gyɩ yaa anɩɩ baala fi abee balɩya rɛ.
8 Pɔɔl aa we Ɛfiso tɩyaŋ, ʋ vala kɩ gyʋʋ wɩɩkyʋwaldɩya gɛɛ rɛ deŋdeŋ ʋ peŋsi boto, aa paalɩ kɩ basɩ Wɩɩsɩ koro hʋ wɩya abee nyuduwo. Ʋ bee nala hʋ aa kaŋ wɩya no kɩ kpa dɔmɔŋ nɛ ʋ kɩ lʋga dɩ ba laa wɩɩ hʋ ʋ aa basɩ di. 9 Amɛ nala hʋ badɔmɔŋ gyɩ kaŋ nyuduwo rɛ kɩŋkaŋ. Akuu ba nyuduwo no wɩya, ba gyɩ bɩ laa Wɩɩsɩ wɩya hʋ di, aŋ ha hɔŋ gyamaa hʋ tɩyaŋ, a basɩ wɩbɔmɔ a mʋ kɩ tile á Tɩɩna Yesu ŋmanɩɩ hʋ tɩŋɩɩ tɩyaŋ. Ɛɛ rɛ Pɔɔl sii leŋ nyuduwo tɩmma hʋ ta doŋ, ka ʋ bee nala hʋ aa laa Yesu wɩya di sii kpa mʋ Tiraanusi dɩɩbal hʋ. Dɩya no tɩyaŋ nɛ Pɔɔl bee nala hʋ fa aa sɩŋ kaŋ wɩya kɩ kpa dɔmɔŋ kyɛɛ bee ʋ nyʋwa buloŋ. 10 Ʋ val yaa gɛɛ rɛ a mʋ pele bɩsɩ balɩya. Gyuuma abee Giriki tɩmma hʋ buloŋ aa we Esɩya paalʋʋ tɩyaŋ wuwo nɩɩ á Tɩɩna Yesu wɩya.
Siiva balɩya gɔllɔ kɩ kile gyɩŋbɔmɔ
11 Wɩɩsɩ gyɩ leŋ Pɔɔl wuwo kɩ yaa wɩmagɩla rɛ kɩŋkaŋ. 12 Haalɩ, ba aa paa gannɩ bee gakɔsʋŋsɩ hʋ Pɔɔl aa dige rɛ a kaŋ mʋ tɩya wɩɩla tɩmma, ba dige, a na laaŋfɩya. Dɩ gyɩŋbɔmɔ rɛ fa kaŋ nal mɛ, ba aa lɩɩ ʋ tɩɩna tɩyaŋ nɛ ka ʋ na laaŋfɩya. 13 Gyuuma badɔmɔŋ mɛ fa we doŋ a gɔllɩ kɩ kile gyɩŋbɔmɔ nala tɩyaŋ. Ba mɛ kɩ lʋga dɩ ba yaa gɛɛ á Tɩɩna Yesu feŋ tɩyaŋ. Dɩ ba ko kɩ kyɛ dɩ ba kile gyɩŋbɔmɔ, ba aa basɩ baa, “Ŋ baa ma lɩɩ Yesu feŋ tɩyaŋ, nal hʋ wɩya Pɔɔl aa basɩ.” 14 Baala bapɛ rɛ fa aa yaa gɛɛ. Ba kuwo feŋ nɛ Siiva. Ʋ fa yaa Gyuuma wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyawʋ rɛ. 15 Ɛɛ rɛ kyɛɛ kɩdɩgɩ gyɩŋbɔŋ kɩdɩgɩ basɩ tɩya ba a baa, “Ŋ gyɩŋ Yesu rɛ, a gyɩŋ Pɔɔl mɛ, aŋka ma mɛ yaa kɩbeema rɛ?” 16 Nyɛ rɛ gyɩŋsɩ hʋ aa kaŋ baal hʋ sii kaŋ ba, a ŋmaa ba weliŋ, aŋ pɩrɩ ba pɛ. Ka ba gannɩ mɛ buloŋ kɩyɛsɩ, ba buloŋ lɩɩ fá dɩya hʋ tɩyaŋ abee teŋkpelli. 17 Gyuuma hʋ bee Giriki tɩmma hʋ abee nala hʋ buloŋ aa we Ɛfiso tɩyaŋ aa nɩɩ wɩɩ no, kambɩŋ gyɩ gyʋʋ ba buloŋ nɛ. Doŋ tɩyaŋ nɛ ba marɩ kɩ kpa á Tɩɩna Yesu yohuŋ weliŋ. 18 Nala hʋ aa laa Yesu wɩya di yʋga ko, a basɩ ba wɩbɔmɔ hʋ buloŋ ba aa yaa a tɩya Pɔɔl, haŋ nɩgyamaa hʋ sɩya tɩyaŋ. 19 Ba tɩyaŋ nala fa yʋga a yaa daaluliye tɩmma. Ɛɛ rɛ ba buloŋ paa tenni hʋ ba fa aa karɩmɩ a kɩ yaa daaluliye hʋ ko we diŋ nala hʋ sɩya tɩyaŋ. Dɩ ba kaŋ tenni hʋ buloŋ yalɩɩ ko pɛ dɔmɔŋ, ʋ sɩ yaa mogyamaa. 20 Wɩmagɩla no buloŋ leŋ á Tɩɩna nyʋwa hʋ taalɩ lee buloŋ, aŋ kaŋ dee mɛ weliŋ.
Taawɛɛ siye Ɛfiso tɩyaŋ
21 Wɩya no hal tɩyaŋ nɛ Pɔɔl na anɩɩ ʋ sɩ tɩŋ Masidooniya paalʋʋ abee Akaaya paalʋʋ a mʋ Gyerusalɛm. Ɛɛ rɛ ʋ baa, “Dɩ mɩyaŋ nɛ mʋ doŋ, ʋ maga dɩ ŋ mʋ Roma mɛ rɛ.” 22 Nyɛ rɛ Pɔɔl tɩŋ nala hʋ fa aa kɩ pɛ ʋ tɩyaŋ ba tɩyaŋ nala balɩya dɩ ba mʋ Masidooniya. Timoti bee Irasitu rɛ ʋ tɩma. Aŋka ʋ tɩɩ kɛ ha hɔŋ Ɛfiso tɩyaŋ.
23 Saŋa no tɩyaŋ nɛ nyʋʋtaaduwo gyɩ gyʋʋ Ɛfiso nala abee sɩfɩyasɩ a mʋ kɩ tile á Tɩɩna Yesu ŋmanɩɩ hʋ tɩŋɩɩ tɩyaŋ. 24 Lugil kɩdɩgɩ rɛ fa we doŋ ba kɩ yɩrɩ Dɛmitiriyo. Salma rɛ ʋ fa aa kpa kɩ lugo kɩna aa kɩɩ Atɛmɩsɩ, ba vʋgɩbal hʋ dɩya. Tʋma no tɩyaŋ nɛ ʋ bee ʋ tʋŋtʋnna buloŋ ko yaa kɩna tɩmma. 25 Nyɛ rɛ kyɛɛ kɩdɩgɩ ʋ yɩrɩ ʋ tʋŋtʋnna abee ʋ tʋŋtʋnnɩ dɔŋtɩŋsɩ a ko laŋŋɩ, a basɩ tɩya ba a baa, “Ŋ kyaŋsɩ, ma gyɩma anɩɩ tʋma no tɩyaŋ nɛ á dʋwa buloŋ lɩɩ. Beewɩya tʋma no rɛ aa tɩya ma molbiye. 26 Ma tɩɩ mɛ nɩya rɛ, a kɩ na mɛ wɩya hʋ Pɔɔl aa yaa. Ʋ baa dɩ vʋga hʋ nihuwobiŋ aa lugo bɩ yaa Wɩɩsɩ. Ɛfiso abee Esɩya paalʋʋ gyeniŋ buloŋ nɛ ʋ wuwo kaŋ nɩgyamaa hakɩllɩ bɩrɩmɩ ba ko laa wɩɩ no di. 27 Wɩɩ hʋ ŋ aa fá rɛ nyɛ: Nala sɩ kyogi á tʋma no feŋ, a bɩl kɩ fá mɛ anɩɩ á vʋgɩbal hʋ Atɛmɩsɩ sɩ ko yaa kɩtɔɔ. Nala bɩl bɩ sɩ kɩ tɩya ʋ gyɩrɩma, koo a kɩ bigisi ʋ. Beewɩya, lagɩlagɩ no, Esɩya nala abee dʋnɩya nal kɛ buloŋ nɛ nɩɩ ʋ wɩya a kɩ tɩya ʋ gyɩrɩma.”
28 Nala hʋ aa nɩɩ wɩɩ no, ba buloŋ baaŋ sii. Ba kɩ yaa kyagɩŋsɩ a baa, “Á vʋgɩbal hʋ Atɛmɩsɩ aa we Ɛfiso tɩyaŋ nɛ kaŋ dee.” 29 Ɛɛ rɛ ba kaŋ bee hʋ buloŋ vʋgɩmɩ. Haŋ nɩgyamaa hʋ buloŋ kaŋ Geyosi abee Arisitaakusi aa lɩɩ Masidooniya a kɩ tɩŋa Pɔɔl hal. Nyɛ rɛ ba tarɩ ba kaŋ mʋ lee hʋ bee hʋ nala aa kɩ laŋŋɩ. 30 Ba aa kaŋ ba mʋ doŋ gɛɛ, Pɔɔl tɩɩ fa aa kyɛ dɩ ʋ mʋ gyʋʋ nala hʋ tɩyaŋ nɛ, amɛ nala hʋ aa laa Yesu wɩya di hʋ bɩ laa nyʋwa. 31 Esɩya paalʋʋ nɩhɩyasɩ badɔmɔŋ bee Pɔɔl aa yaa kyaŋsɩ, tɩma dɩ ba mʋ basɩ tɩya Pɔɔl dɩ ʋ ta ko gyʋʋ nala hʋ tɩyaŋ. 32 Nala hʋ buloŋ aa laŋŋa doŋ fa bɩ gyɩŋ wɩɩ hʋ aa yaa. Ba badɔmɔŋ aa yaa kyagɩŋsɩ baa nyɛ rɛ, ka ba badɔmɔŋ mɛ baa dɩ ɛɛ daa, dɩ wɩɩ no rɛ. Ba gyeniŋ buloŋ fa paalɩ bɩ gyɩŋ wɩɩ hʋ aa tɩŋ ba ko laŋŋɩ doŋ tɩyaŋ. 33 Gyuu kɩdɩgɩ rɛ fa we nala hʋ tɩyaŋ ba kɩ yɩrɩ Alizaŋda. Ʋ rɛ Gyuuma hʋ gyɩ leŋ ʋ lɩɩ sɩŋ ba sɩya tɩyaŋ. Ɛɛ rɛ tɩŋ nala hʋ badɔmɔŋ gyɩ liisi anɩɩ ʋ rɛ yaa wɩɩ hʋ tɩyaŋ nɩbal. Ɛɛ rɛ Alizaŋda kaŋ nosi viri dɩ ba leŋ kyagɩŋsɩ, aŋ kɩ lʋga dɩ ʋ basɩ tɩya nala hʋ anɩɩ wɩɩ buloŋ tuwo ba beel-ʋ paga tɩyaŋ. 34 Ʋ aa yaa gɛɛ, ba na nɩɩ ʋ yaa Gyuu rɛ. Ɛɛ rɛ ba buloŋ bɩl yaa kyagɩŋsɩ we dɔmɔŋ a mʋ maga gɛɛ aŋ kɩ basɩ, “Á vʋgɩbal hʋ Atɛmɩsɩ aa we Ɛfiso tɩyaŋ nɛ kaŋ dee.” 35 Nyɛ rɛ ba bee kerikyi-hɩyawʋ kɩdɩgɩ ko lɩɩ a wuwo leŋ ba leŋ kyagɩŋsɩ hʋ, ka ʋ basɩ tɩya ba a baa, “Ɛfiso nala, nal buloŋ gyɩma rɛ anɩɩ ámaa rɛ tɩŋ á Atɛmɩsɩ, á vʋgɩbal hʋ, abee ʋ toŋo hʋ aa yaa bʋyɩ a lɩɩ wɩɩsɩ nyuu ko tuu buloŋ. 36 Nal buloŋ bɩ sɩ wuwo kaŋ wɩɩ no kyɩɩsɩ. Ɛɛwɩya, ma leŋ kyagɩŋsɩ aŋ ta kɩ yaa wɩɩ hʋ aa bɩ kaŋ memii. 37 Nala no bɩ gaa kpa kɩŋ buloŋ á vʋgɩbal hʋ lɩmarɩɩ tɩyaŋ, ba bɩl bɩ basɩ wɩɩ mɛ kyogi á vʋgɩbal hʋ feŋ, ka ma kasɩ ba kaŋ ko daha nyɛ. 38 Dɩ Dɛmitiriyo bee ʋ tʋŋtʋnna rɛ kaŋ wɩɩ bee nal buloŋ mɛ, ka sarɩya mɛ kaŋ ʋ kyɛdiilii rɛ, ma bee hɩyarɩ mɛ we doŋ ba aa sɩ di sarɩya hʋ. Ma leŋ dɩ ba mʋ doŋ kɩ nyaŋ dɔmɔŋ. 39 Amɛ dɩ wɩɩ kɩdɩgɩ mɛ dɔŋ nɛ we doŋ ma kɩ kyɛ dɩ ma basɩ, ma kaŋ mʋ lee hʋ bee hʋ nala aa laŋŋɩ a kɩ vʋʋlɩ wɩya. 40 Dɩ ba aa rɛ pɩyɛsɩ ma, á bɩ sɩ wuwo basɩ wɩɩ buloŋ a mʋ kɩ tile taawɛɛ no aa siye gyɩnaŋ. Wɩɩ hʋ ŋ aa faa rɛ nyɛ, ba sɩ baa dɩ ámaa rɛ we taawɛɛ hʋ.” 41 Ʋ aa basɩ gɛɛ ko teŋ, ʋ leŋ nala hʋ buloŋ fa aa laŋŋa sii mʋ ba dɩɩsɩ.
20Pɔɔl mʋʋ Masidooniya abee Giriisi paalʋʋ
1 Ɛɛ rɛ taawɛɛ hʋ ko teŋ, ka Pɔɔl yɩrɩ Krisitabiisi hʋ aa we Ɛfiso tɩyaŋ a basɩ nyunyaasɩ wɩya tɩya ba. Ʋ aa basɩ wɩya hʋ ko teŋ, ɛɛ rɛ ʋ ta ba, aŋ sii kpa mʋ Masidooniya paalʋʋ. 2 Masidooniya paalʋʋ buloŋ nɛ ʋ gɔllɩ a basɩ nyunyaasɩ wɩya yʋga a kɩ tɩya Krisitabiisi hʋ aa we doŋ. Ɛɛ rɛ ka ʋ bɩl lɩɩ doŋ a kpa mʋ Giriisi paalʋʋ. 3 Ʋ we Giriisi paalʋʋ tɩyaŋ nɛ ʋ peŋsi boto. Ɛɛ rɛ ʋ sii yaa ʋ siri dɩ ʋ gyʋʋ nɩɩduworiboro a mʋ Siiriya paalʋʋ. Ʋ aa yaa siri gɛɛ, ʋ nɩɩ anɩɩ Gyuuma aa vʋʋlɩ rɛ dɩ ba kpʋ ʋ. Nyɛ rɛ ʋ bɩrɩmɩ ʋ hakɩla, a mɩɩgɩ sii tɩŋ Masidooniya dɩɩlaŋ mʋ. 4 Nala no rɛ gyɩ aa tɩŋ Pɔɔl hal: Faarusi biibaal Sopata aa lɩɩ Bɛriya, abee Arisitaakusi bee Sɛkundu aa lɩɩ Tesaloniika; abee Geyosi aa lɩɩ Dɛɛbi, a yaŋ bee Takikusi bee Turofimɔsɩ mɛ aa lɩɩ Esɩya paalʋʋ. Nala no bee Timoti rɛ fa aa tɩŋ Pɔɔl hal. 5 Ba aa rɛ laa sɩya a mʋ gyegili ma Turowasɩ tɩyaŋ. 6 Gbɩyalbal hʋ tɩyaŋ ba aa dɩ paanʋʋ hʋ aa bɩ kaŋ sɩbʋl gyɩ ko parɩ rɛ, ka á na sii Filipi tɩyaŋ a gyʋʋ nɩɩduworiboro, a vala kyɛyɛ bɔnɔŋ, aŋ na mʋ puu ba Turowasɩ tɩyaŋ, a we doŋ kyɛyɛ bapɛ.
Pɔɔl mʋʋ Turowasɩ ʋ mʋ kateŋse
7 Asibiti kyɛɛ dɩdaana, á buloŋ sii laŋŋɩ dɔmɔŋ dɩ a dɩ kɩdiiliye hʋ Krisita fa aa baa dɩ á kɩ di aŋ kɩ liisi ʋ wɩya hʋ. Ʋ sɩya rɛ sɩ gballɩ dɩ Pɔɔl sii mɩɩgɩ mʋ. Ɛɛ rɛ ʋ basɩ wɩya gɛɛ deŋdeŋ lee mʋ kerisi. 8 Salnyuu dɩya tɩyaŋ nɛ á fa hɔŋ aŋ nyɔgɔ fɩŋtɩŋsɩ yʋga. 9 Bapʋwasɩbiye kɩdɩgɩ mɛ rɛ fa we doŋ ba kɩ yɩrɩ Yutikusi. Tokoro tɩyaŋ nɛ ʋ fa hɔŋ. Pɔɔl aa basɩ wɩya hʋ kɩ pɩɩsɩ gɛɛ, ʋ hɔŋ kɩ dɩyɛgɩ doo, a ko kpa doo pɩŋ. Doo hʋ pɩnɩɩ tɩyaŋ nɛ, ʋ fori lɩɩ salnyuu dɩya hʋ tɩyaŋ, a tuu tele taŋha. Ba tuu kɩ kpa ʋ dɩ ʋ sʋba. 10 Ɛɛ rɛ Pɔɔl mɛ sii tuu a luŋ guwori ʋ aŋ basɩ tɩya nala hʋ a baa, “Ma ta leŋ dɩ ʋ yaa wɩɩ buloŋ, ʋ ha weye rɛ.” 11 Ɛɛ rɛ ka Pɔɔl bɩl mɩɩgɩ gyɩŋ salnyuu dɩya hʋ, ba kɩ di kɩdiiliye hʋ Krisita fa aa baa dɩ ba kɩ di á kɩ liisi ʋ wɩya. Ʋ aa dii kɩna hʋ ko teŋ, ba bɩl kaŋ ba wɩbasɩɩ gɛɛ sɩya mʋ gballɩ. Ɛɛ rɛ ka Pɔɔl sii mʋ. 12 Bapʋwasɩbiye hʋ weye rɛ ba kana ʋ mʋ dɩya abee teŋfɩyɛlʋʋ.
Pɔɔl sii Turowasɩ tɩyaŋ a mʋ Miletu
13 Nyɛ rɛ á sii mʋ gyʋʋ nɩɩduworiboribal a duwori mʋ Asɔɔsɩ. Pɔɔl fa basɩ tɩya ma rɛ anɩɩ á gyʋʋ nɩɩduworiboribal hʋ duwori kɩ mʋ Asɔɔsɩ, ka dɩ ʋ kɛ vala naasɩ ko gyʋʋ nɩɩduworiboribal hʋ Asɔɔsɩ tɩyaŋ. Nyɛ rɛ á gyʋʋ nɩɩduworiboribal hʋ a mʋ Asɔɔsɩ dɩ á fa kpa Pɔɔl. 14 Pɔɔl aa ko puu ma Asɔɔsɩ tɩyaŋ, ɛɛ rɛ á kpa ʋ abee nɩɩduworiboribal hʋ a mʋ tɩŋ Mitilini. 15 Ʋ sɩgballɩya, á kpa ko Kiyɔsi. Ʋ sɩya bɩl gballɩ, á kpa mʋ Samɔsi. Doŋ nɛ á bɩl sii ʋ sɩgballɩya a kpa ko pele Miletu. 16 Á bɩl aa sii Miletu mɛ tɩyaŋ, Pɔɔl baa dɩ ʋ bɩ sɩ sɩŋ Ɛfiso tɩyaŋ. Beewɩya dɩ ʋ bee kyɛ dɩ ʋ pɩɩsɩ Esɩya paalʋʋ tɩyaŋ. Ʋ fa aa kyɛ dɩ ʋ mʋ Gyerusalɛm lagɩ rɛ a puu Pɛŋtikosi kyɛbal hʋ doŋ tɩyaŋ.
Pɔɔl basɩ wɩya tɩya Krisitabiisi nɩhɩyasɩ Ɛfiso tɩyaŋ
17 Ɛɛ rɛ á kpa gallɩ ko Miletu. Nyɛ rɛ Pɔɔl tɩma yɩrɩ Krisitabiisi nɩhɩyasɩ hʋ aa we Ɛfiso tɩyaŋ dɩ ba ko. 18 Ba aa ko, ʋ basɩ tɩya ba a baa, “Ma tɩɩ gyɩŋ ɛɛ hʋ ŋ aa kɩya rɛ saŋa hʋ ŋ beel-ma fa aa we doŋ, a lɩɩ saŋa hʋ tɩyaŋ ŋ aa piile ko Esɩya paalʋʋ a kaŋ kɩ ko gyɩnaŋ. 19 Akuu Gyuuma aa vʋʋlɩ dɩ ba kpʋ ŋ wɩya, ŋ naa tʋwara rɛ kɩŋkaŋ, a wɩɩ sɩnɩɩl mɛ weliŋ. Amɛ abee gɛɛ buloŋ, ŋ ha kaŋ ŋ tɩɩ bɩrɩmɩ biibiye rɛ, dɩ ŋ wuwo tuŋ á Tɩɩna Wɩɩsɩ tʋma hʋ anɩɩ Wɩɩsɩ tʋŋtʋnnɩ. 20 Ŋ daga ma Wɩɩsɩ wɩya rɛ nala tɩyaŋ abee ma dɩɩsɩ tɩyaŋ buloŋ. Wɩɩ kɛ buloŋ aa sɩ pɛ ma tɩyaŋ nɛ ŋ kpa daga ma. Ŋ bɩ laa nyʋwa kaŋ wɩɩ buloŋ faŋa ma. 21 Gyuuma abee Giriki tɩmma buloŋ nɛ ŋ basɩ tɩya abee sɩfɩyasɩ anɩɩ ba bɩrɩmɩ lɩɩ ba wɩbɔmɔ yayɩ tɩyaŋ aŋ ko kɩ tɩŋa Wɩɩsɩ aŋ laa á Tɩɩna Yesu wɩya di. 22 Wɩɩsɩ Wiyesi Welii hʋ rɛ daga ŋ dɩ ŋ mʋ Gyerusalɛm. Ʋ nyʋwa hʋ rɛ ŋ tɩŋa a kɩ mʋ nyɛ. Ŋ bɩ gyɩŋ wɩɩ hʋ buloŋ aa sɩ puu ŋ doŋ tɩyaŋ. 23 Ŋ ta gyɩma rɛ anɩɩ tɔɔ kɛ buloŋ ŋ aa mʋwa, Wɩɩsɩ Wiyesi Welii hʋ aa basɩ tɩya ŋ nɛ abee sɩfɩyasɩ anɩɩ wɩya sɩ gyʋʋ ŋ, ka dɩ ba ha kana ŋ tɔ dɩya tɩyaŋ. 24 Amɛ ŋ aa deŋ dɩ ŋ mɩɩbol bɩ yaa kɩŋ buloŋ ŋ kɛ lee. Ŋ kɛ sɩya tuwo dɩ ŋ sʋba koo dɩ ŋ weye. Ŋ Tɩɩna Yesu aa tɩya ŋ tʋma hʋ rɛ ŋ kɩ kyɛ dɩ ŋ tʋma teŋ. Tʋma hʋ ʋ aa kpaa tɩya ŋ nɛ yaa dɩ ŋ basɩ Wɩɩsɩ wɩweliye hʋ tɩya nala, a basɩ tɩya ba ɛɛ hʋ Wɩɩsɩ aa sɩ fa ba sikii. 25 Nyɛ kɛ, ŋ gyɩma rɛ anɩɩ ma nala no ŋ aa yaŋ gɔllɩ basɩ Wɩɩsɩbee koro hʋ wɩya kɩ tɩya nyɛ, ma bɩl bɩ sɩ maakyiye na ŋ. 26 Wɩɩsɩ wɩya hʋ buloŋ ŋ aa basɩ tɩya ma, ŋ bɩ kaŋ wɩɩ buloŋ faŋa ma. Ŋ yaŋ basɩ kɩ tɩya ma rɛ abee sɩfɩyasɩ gyɩnaŋ sɩgballɩya no anɩɩ dɩ ma kɩŋ hʋ buloŋ nɛ ko yaa dɩ ʋ nyʋgɩsa, ŋ wɩɩ kɛ bɩl daa. Ʋ tɩɩna haakye maga ʋ rɛ. 28 Ɛɛwɩya, ma kɩ deŋ ma tɩɩ nyuu weliŋ, aŋ pɛ kɩ deŋ nala hʋ mɛ ʋ Wiyesi Welii hʋ aa kpaa we ma nosi tɩyaŋ. Ma kɩ deŋ Krisitabiisi mɛ nyuu weliŋ anɩɩ pedaal aa kɩ deŋ ʋ piyese nyuu tɩyaŋ gɛɛ. Wɩɩsɩ rɛ kpaa ʋ tɩɩ biye kyal yɔbɔ ma. 29 Ŋ gyɩma rɛ anɩɩ dɩ mɩyaŋ nɛ leŋ ma, nɩbɔmɔ sɩ ko gyʋʋ ma tɩyaŋ anɩɩ gboni aa gyʋʋ pʋsɩ tɩyaŋ gɛɛ. Nɩbɔmɔ hʋ bɩ sɩ leŋ ma, ba sɩ kɩ dɔŋ ma kɩŋkaŋ. 30 Haalɩ, nala sɩ lɩɩ ma tɩɩ tɩyaŋ a yaa wɩnyɩyɛla a kaŋ wɩya hʋ ŋ aa daga ma bɩrɩmɩ kyige, aŋ mʋrɩ Krisitabiisi dɩ ba mɩɩgɩ hal a ko kɩ tɩŋ ba. 31 Ɛɛ rɛ tɩŋ ŋ basɩ baa ma kɩ deŋ ma tɩɩ ma nyuu tɩyaŋ gɛɛ. Ma gyɩma anɩɩ ŋ bɩsɩ boto rɛ nyɛ ŋ aa daga ma kɩdɩgɩ kɩdɩgɩ buloŋ wɩɩhaa abee tebine buloŋ, a wɩɩ sɩnɩɩl mɛ weliŋ ma wɩya. 32 Nyɛ kɛ, ŋ kpaa ma we Wɩɩsɩ nosi tɩyaŋ nɛ. Duwoso hʋ aa daga bɔnyɛ hʋ Wɩɩsɩ aa kana abeel-ma, ʋ rɛ sɩ pɛ ma tɩyaŋ dɩ ma kaŋ dee a wuwo sɩŋ ma laadii tɩyaŋ. Ʋ sɩ leŋ dɩ ma na wɩweliye hʋ buloŋ Wɩɩsɩ aa yaa biŋ a gbala ʋ nala buloŋ. 33 Ŋ ha bɩ maakyiye laa ma kɩdɩgɩ buloŋ molbii koo gannɩ koo salma a yaa ŋ kɩna. 34 Ma tɩɩ gyɩma rɛ anɩɩ ŋ tʋma rɛ weliŋ abee ŋ nosi no, aŋ na na ŋ bee ŋ kyaŋsɩ kɩkyɛɛlɩya buloŋ. 35 Ŋ yaa gɛɛ rɛ dɩ ŋ daga ma dɩ ma mɛ kɩ tʋŋ tʋma gɛɛ. Dɩ ámaa rɛ aa tʋŋ tʋma abee sɩfɩyasɩ gɛɛ, ɛɛ rɛ á sɩ wuwo pɛ taaga tɩyaŋ, aŋ kɩ liisi wɩɩ hʋ á Tɩɩna Yesu fa aa basa. Ʋ baa,
‘Ɩ aa kpaa kɩŋ tɩya nal, ʋ rɛ kaŋ teŋfɩyɛlʋʋ a te ɩ aa laa kɩŋ nal lee.”’
36 Pɔɔl aa basɩ wɩya no buloŋ ko teŋ, ʋ beel-ba buloŋ tuu gbinni, ʋ kyʋwalɩ Wɩɩsɩ tɩya ba buloŋ. 37 Ɛɛ rɛ ba buloŋ ko guwori ʋ, aŋ kɩ wɩɩ sɩnɩɩl. 38 Ba tɩsɩ buloŋ gyɩ kyogo rɛ weliŋ, beewɩya ʋ fa basɩ tɩya ba rɛ anɩɩ ba bɩl bɩ sɩ maakyiye na ʋ. Nyɛ rɛ ka ba buloŋ kpa tɩŋa ʋ tɩyaŋ a mʋ nɩɩduworiboro hʋ lee.
21Pɔɔl mʋʋ Gyerusalɛm
1 Nyɛ rɛ á ta dɔmɔŋ aŋ gyʋʋ nɩɩduworiboribal hʋ, a vala sɩdeŋ a mʋ lɩɩ tɔɔ kɩdɩgɩ ba aa yɩrɩ Kɔsɩ. Ʋ sɩgballɩya á bɩl sii doŋ a kpa mʋ Rodisi, a bɩl lɩɩ doŋ mɛ a kpa mʋ Patara. 2 Doŋ tɩyaŋ nɛ á na nɩɩduworiboribal dɩ ʋ aa mʋ Fɔniisɩya paalʋʋ. Ɛɛ rɛ á gyʋʋ ʋ mʋ. 3 Á aa mʋʋ hʋ tɩyaŋ nɛ, a na tɔɔ kɩdɩgɩ ba kɩ yɩrɩ Saapʋrɔsɩ. Nyɛ rɛ á gallɩ doŋ a kpa tɩŋ wɩɩpɔsɩɩ noduu dɩɩlaŋ, a mʋ pele Siiriya paalʋʋ, a mʋ sɩŋ tɔɔ kɩdɩgɩ ba aa yɩrɩ Taaya. Doŋ nɛ nɩɩduworiboribal hʋ gyɩ maga dɩ ʋ sɩŋ dɩ ba kuwoni kyʋgɩsɩ hʋ aa we ʋ tɩyaŋ. 4 Nyɛ rɛ á kyɛ mʋ na Krisitabiisi hʋ aa we doŋ tɩyaŋ, a gyɩ hɔŋ ba lee kyɛyɛ bapɛ. Wɩɩsɩ Wiyesi Welii hʋ dee tɩyaŋ, ba gyɩ basɩ tɩya Pɔɔl lɛ dɩ ʋ ta mʋ Gyerusalɛm. 5 Kyɛyɛ bapɛ no hal tɩyaŋ nɛ, á bɩl lɩɩ doŋ a kpa á ŋmanɩɩ. Baala abee ba haana abee ba biisi kaŋ ma ko lɩɩ dɩ ba we ŋmanɩɩ tɩyaŋ. Ɛɛ rɛ á buloŋ tuu gbinni nɩɩ hʋ nyʋwa tɩyaŋ a kyʋwalɩ Wɩɩsɩ. 6 Doŋ nɛ á ta dɔmɔŋ aŋ gyʋʋ nɩɩduworiboribal hʋ ka ba mɛ mɩɩgɩ mʋ dɩya.
7 Á bɩl lɩɩ Taaya tɩyaŋ mɛ a kpa á ŋmanɩɩ a mʋ tɔɔ kɩdɩgɩ ba aa yɩrɩ Pitolimiiyasɩ. Ɛɛ rɛ á mʋ kyʋwalɩ Krisitabiisi hʋ aa we doŋ aŋ pɩŋ ba lee. 8 Ʋ sɩya aa gballa, á sii kpa mʋ Sizaariya, a mʋ gyʋʋ baal kɩdɩgɩ ba aa yɩrɩ Fɩlɩpɩ dɩya. Ʋ mɛ fa gɔllɔ basɩ Wɩɩsɩ wɩya kɩ tɩya nala rɛ. Ʋ fa yaa nala hʋ bapɛ ba aa lɩya Gyerusalɛm tɩyaŋ dɩ ba kɩ kyiyeli Yesu kpambɩsɩ hʋ kɩdɩgɩ rɛ. 9 Ʋ fa kaŋ toliye banaa rɛ, ka ba kɩdɩgɩ buloŋ fa bɩ yal bala aŋ yaa Wɩɩsɩ tɩŋdaala. 10 Doŋ nɛ á we kyɛyɛ baŋmana, dɩ baal kɩdɩgɩ ba aa yɩrɩ Agabu mɛ lɩɩ Gyudɩya paalʋʋ ko. Ʋ mɛ fa yaa Wɩɩsɩ tɩŋdaal lɛ. 11 Ɛɛ rɛ ʋ ko á lee, a laa Pɔɔl tɛpɩɩŋbii a vʋwa ʋ tɩɩ naasɩ abee ʋ nosi buloŋ aŋ basɩ baa, Nyɛ rɛ Wɩɩsɩ Wiyesi Welii hʋ basɩ, “Gyuuma sɩ kaŋ tɛpɩɩŋbii no tɩɩna a vʋwa ʋ nyɛ Gyerusalɛm tɩyaŋ aŋ kpa ʋ we nala hʋ aa bɩ yaa Gyuuma nosi tɩyaŋ.”
12 Á aa nɩɩ wɩɩ no, á bee nala hʋ buloŋ fa aa we doŋ sʋla Pɔɔl dɩ ʋ ta mʋ Gyerusalɛm. 13 Ɛɛ rɛ Pɔɔl basɩ tɩya ma a baa, “Bee rɛ tɩŋ ma kɩ wii, a leŋ ŋ tɩya buloŋ kyogi nyɛ? Dɩ ba aa rɛ sɩ kana ŋ vʋwa, koo dɩ ba aa rɛ kpʋ ŋ Gyerusalɛm tɩyaŋ mɛ, akuu ŋ Tɩɩna Yesu wɩya, ŋ kɛ laa rɛ.” 14 Ʋ aa basɩ gɛɛ ko teŋ, á na anɩɩ á bɩ sɩ wuwo tɔ ʋ ŋmanɩɩ. Ɛɛ rɛ á mɛ leŋ aŋ basɩ tɩya ʋ dɩ Wɩɩsɩ sɩ leŋ dɩ wɩɩ kɛ buloŋ ʋ aa kyɛ ʋ yaa, kɔnɩ yaa.
15 Ɛɛ rɛ ka á mɛ yaa siri a sii mʋ Gyerusalɛm. 16 Nala hʋ badɔmɔŋ aa laa Yesu wɩya di a lɩɩ Sizaariya mɛ tɩŋ á hal mʋ, a kaŋ ma mʋ gyʋʋ baal kɩdɩgɩ ba aa yɩrɩ Mineesiŋ a lɩɩ Saapʋrɔsɩ dɩya. Saŋa hʋ ba fa aa piile kɩ basɩ Yesu wɩya kɩ tɩya nala hʋ tɩyaŋ nɛ ʋ gyɩ laa Yesu wɩya di.
Pɔɔl mʋʋ dɩ ʋ na Gyemsi
17 Á gyɩ aa ko pele Gyerusalɛm, Krisitabiisi hʋ gyɩ kaŋ ma weliŋ nɛ. 18 Ʋ sɩgballɩya, á bee Pɔɔl sii mʋ dɩ á na Gyemsi. Á mʋwa dɩ Krisitabiisi nɩhɩyasɩ hʋ buloŋ laŋŋa doŋ. 19 Nyɛ rɛ Pɔɔl kyʋwalɩ ba aŋ basɩ tɩya ba ɛɛ hʋ buloŋ Wɩɩsɩ aa pɛɛ ʋ tɩyaŋ ʋ wuwo tʋŋ tʋma nala hʋ aa bɩ yaa Gyuuma tɩyaŋ.
20 Ba aa nɩɩ wɩɩ no ko teŋ, ba dannɩ Wɩɩsɩ aŋ basɩ tɩya Pɔɔl a baa, “Á nihiyabiye Pɔɔl, ɩ kɛ deŋ na Gyuuma aa maga gɛɛ a laa Yesu wɩya di. Ba pele nala tusi tusi, ka ba buloŋ wuwo kɩ tɩŋ mɩrɩsɩ hʋ buloŋ Moosi fa aa saba biŋ dɩ nala kɩ tɩŋa. 21 Ba nɩɩ ɩ wɩya rɛ. Ba baa dɩ ɩ aa kɩ daga Gyuuma hʋ buloŋ aa we nala hʋ aa bɩ yaa Gyuuma tɩyaŋ nɛ, aŋ baa dɩ ba vɩya mɩrɩsɩ hʋ buloŋ Moosi fa aa saba biŋ dɩ nala kɩ tɩŋa hʋ mɛ. Aŋ bɩl baa dɩ ɩ baa ba ta kɩ keri ba biisi pene, aŋ ta bɩl kɩ tɩŋ Gyuuma naabaala lesiri hʋ mɛ. 22 Ba sɩ nɩɩ anɩɩ ɩ ko daha rɛ. Wɩbee rɛ á yaŋ sɩ yaa? 23 Wɩɩ kɛ buloŋ á aa sɩ baa ɩ yaa, tɩŋa á nyʋwa. Baala banaa rɛ we daha. Ba dii nyʋwa rɛ Wɩɩsɩ lee aŋ kɩ kyɛ dɩ ba lɩɩ nyʋwa hʋ. 24 Kaŋ ba dɩ ma buloŋ mʋ dɩ ɩ pɩɩsɩ ɩ bisiŋ ta, aŋ tuŋ molbiye dɩ ba mɛ pɩɩsɩ ba bisiŋ ta aŋ fʋŋ ba nyuni mɛ. Dɩ ɩ rɛ yaa gɛɛ, nal buloŋ sɩ tɩŋ gɛɛ tɩyaŋ a gyɩma anɩɩ wɩya hʋ buloŋ ba aa basɩ a mʋ kɩ tile ɩ tɩyaŋ bɩ yaa wɩtɩɩ. Ba sɩ na anɩɩ ɩ tɩɩ mɛ gba aa tɩŋ mɩrɩsɩ hʋ Moosi fa aa saba biŋ dɩ nala kɩ tɩŋa rɛ. 25 Amɛ Krisitabiisi hʋ aa bɩ yaa Gyuuma, á laa sɩya sabɩ teŋ a basɩ tɩya ba rɛ, dɩ ba laa nyʋwa anɩɩ ba bɩl bɩ sɩ kɩ di vʋga kɩna, a ta bɩl kɩ kyaŋ pʋsɩ kyal mɛ, a ta kɩ kyaŋ kɩna aa sʋba pimmiliŋ mɛ, aŋ lɩɩ ba tɩɩ mɛ sɔŋsɔŋ tɩyaŋ.” 26 Pɔɔl kyaŋsɩ hʋ aa basɩ gɛɛ, ʋ sɩya gballɩ, Pɔɔl kaŋ baala hʋ banaa mʋ, ba buloŋ pɩɩsɩ ba bisiŋ ta aŋ gyʋʋ Wɩɩkyʋwaldɩɩbal hʋ. Ka ʋ daga Gyuuma wɩɩkyʋwal sɩlaala kyɛyɛ mɔɔgɛɛ ba aa sɩ pɩɩsɩ ba bisiŋ ta, ka dɩ ba kɩdɩgɩ buloŋ na kpa kɩna sʋla Wɩɩsɩ. Kyɛyɛ bapɛ rɛ ʋ daga ba.
Ba kaŋ Pɔɔl Wɩɩkyʋwaldɩɩbal hʋ tɩyaŋ
27 Kyɛyɛ bapɛ hʋ aa ko dɩ ʋ pele, Gyuuma badɔmɔŋ aa lɩɩ Esɩya paalʋʋ na Pɔɔl dɩ ʋ we Wɩɩkyʋwaldɩɩbal hʋ tɩyaŋ. Ba mʋrɩ nɩgyamaa we ba mʋ kaŋ Pɔɔl. 28 Nyɛ rɛ ba kyiyesi yʋga a baa, “Iziral tɩmma, ma ko pɛ á tɩyaŋ. Baal no aa gɔllɩ kɩ kyogi Iziral tɩmma ŋmanɩɩ hʋ rɛ, abee mɩrɩsɩ hʋ Moosi aa saba biŋ dɩ á kɩ tɩŋa, aŋ ha bɩl basɩ wɩbɔmɔ mɛ a mʋ kɩ tile Wɩɩkyʋwaldɩɩbal no tɩyaŋ. Ʋ baa dɩ ba kɩdɩgɩ buloŋ bɩ kaŋ tɔnɔ. Ma na ʋ rɛ nyɛ. Giriki tɩmma hʋ aa bɩ maga dɩ ba gyʋʋ á Wɩɩkyʋwaldɩɩbal hʋ, ba aa rɛ ʋ kaŋ ko gyʋʋ gɛɛ. Nyɛ yaa bisiŋ nɛ á lesiri tɩyaŋ.” 29 Wɩɩ hʋ aa tɩŋ ba basɩ gɛɛ rɛ nyɛ: Ba fa naa Ɛfiso tɩmma baal kɩdɩgɩ ba aa yɩrɩ Turofimɔsɩ rɛ dɩ ʋ aa tɩŋ Pɔɔl hal bee hʋ tɩyaŋ. Ba kɛ fa liise anɩɩ Pɔɔl kana ʋ gyʋʋ Wɩɩkyʋwaldɩɩbal hʋ rɛ. 30 Ɛɛ rɛ bee hʋ nala buloŋ laa taawɛɛ, nala hʋ buloŋ sii tɩŋ dɔmɔŋ a kaŋ Pɔɔl tarɩ lɩɩ Wɩɩkyʋwaldɩɩbal hʋ tɩyaŋ, aŋ kaŋ dimbeye hʋ tɔ haŋ lagɩlagɩbiye hʋ. 31 Ba aa lʋga dɩ ba kpʋ ʋ gɛɛ rɛ, Roma laalyuwolo nɩhɩyawʋ hʋ nɩɩ anɩɩ taawɛɛ rɛ sii Gyerusalɛm buloŋ tɩyaŋ. 32 Ɛɛ rɛ ʋ sii lɩɩ laalyuwolo hʋ badɔmɔŋ abee ba nɩhɩyasɩ haŋ lagɩlagɩbiye hʋ a pɛ ʋ tɩyaŋ, ba fá mʋ lee hʋ ba aa yaa taawɛɛ hʋ. Nala hʋ aa naa dɩ ʋ bee laalyuwolo hʋ aa ko gɛɛ, ba bɩl bɩ ŋmaa Pɔɔl. 33 Laalyuwolo nɩhɩyawʋ hʋ mʋ kaŋ Pɔɔl, a leŋ ba kaŋ kyɔrʋmɔ balɩya vʋwa ʋ. Ɛɛ rɛ ʋ pɩyɛsɩ nala hʋ a baa, “Kɩbee rɛ yaa nal no tɩɩna? Bekiŋ wɩɩ rɛ ʋ yaa kyogi?” 34 Ɛɛ rɛ ba buloŋ kɩ yaa kyagɩŋsɩ, ba badɔmɔŋ baa nyɛ rɛ, badɔmɔŋ mɛ baa dɩ ɛɛ daa, dɩ nyɛ rɛ. Nala hʋ fa aa yaa kyagɩŋsɩ gɛɛ, laalyuwolo nɩhɩyawʋ hʋ bɩ gyɩŋ wɩɩ hʋ buloŋ aa paalɩ tɩŋ ba kɩ yaa gɛɛ. Ɛɛ rɛ ʋ leŋ ʋ nala hʋ kaŋ Pɔɔl mʋ we laalyuwolo dɩɩduwo hʋ tɩyaŋ. 35 Ba aa mʋ pele dɩya hʋ lɩtɩŋgyɩnɩɩ, nala hʋ kaŋ Pɔɔl kɩ tarɩ a kɩ lʋga dɩ ba kpʋ ʋ. Ɛɛ rɛ laalyuwolo hʋ kpa ʋ kyʋŋ. 36 Nala hʋ buloŋ tɩŋa ʋ hal aŋ yaa kyagɩŋsɩ kɩ basɩ, “Ma kpʋ ʋ.”
Pɔɔl basɩ wɩya dɩ ʋ laa ʋ tɩɩ
37 Saŋa hʋ ba aa gyɩŋ sal hʋ a kɩ kyɛ dɩ ba gyʋʋ dɩya hʋ, Pɔɔl sʋl laalyuwolo nɩhɩyawʋ hʋ a baa dɩ ʋ leŋ dɩ ʋ basɩ wɩɩ tɩya ʋ. Nyɛ rɛ laalyuwolo nɩhɩyawʋ hʋ pɩyɛsɩ Pɔɔl a baa, “Ɛɛ kɛ ɩ aa nɩɩ Giriki taal lɛ? 38 Ɩ daa yaa Igyipiti tɩmma baal hʋ gyɩ aa piile kɩ laa taawɛɛ aŋ kaŋ nala tusibʋnaa hʋ aa kpʋ nala a kaŋ mʋ pogo tʋtʋʋ tɩyaŋ gɛɛ?” 39 Pɔɔl baa, “Aayɩ, ŋ yaa gyuu rɛ a lɩɩ Taasu, Silisɩya paalʋʋ tɔbal hʋ. Ŋ aa sʋla ɩ rɛ dɩ ɩ leŋ dɩ ŋ basɩ wɩya tɩya nala no.” 40 Ɛɛ rɛ laalyuwolo nɩhɩyawʋ hʋ tɩya ʋ ŋmanɩɩ. Pɔɔl sɩŋ dɩya hʋ saŋgyɩŋ hʋ tɩyaŋ, aŋ kaŋ ʋ nosi viri dɩ nala hʋ buloŋ leŋ kyagɩŋsɩ. Ɛɛ rɛ ba buloŋ yaa fʋɩɩ, ka Pɔɔl piili kɩ basɩ wɩya Gyuuma taal tɩyaŋ.
221 Doŋ nɛ ʋ basɩ tɩya ba a baa, “Ŋ kuwoma abee ŋ naabalɩya, ma gyegili nɩɩ wɩɩ hʋ ŋ aa kana dɩ ŋ basɩ laa ŋ tɩɩ.” 2 Ba aa nɩɩ dɩ Pɔɔl basɩ wɩya ba tɩɩ taal tɩyaŋ gɛɛ, ba buloŋ yaa fʋɩɩ. Ɛɛ rɛ Pɔɔl basɩ tɩya ba a baa, 3 “Ŋ yaa gyuu rɛ. Taasu aa we Silisɩya paalʋʋ tɩyaŋ nɛ ba lʋla ŋ. Ŋ gyɩ yaa haŋbiye rɛ ka ba kana ŋ ko Gyerusalɛm daha, ŋ waa daha tɩyaŋ. Gamaliyɛl rɛ dɩyɛsɩ ŋ. Ʋ gyɩ daga ŋ á naabaala lesiri abee ba ŋmaŋsɩ buloŋ nɛ abee sɩfɩyasɩ. Wɩya hʋ ʋ aa daga ŋ, ŋ mɛ gyɩ kpaa ba tɩŋ Wɩɩsɩ rɛ abee ŋ tɩya buloŋ, anɩɩ ma kɩdɩgɩ buloŋ aa we daha gyɩnaŋ. 4 Ŋ fa tɩŋ naasɩ dɔgɩsɩ nala hʋ aa tɩŋ Yesu ŋmanɩɩ hʋ rɛ kɩŋkaŋ, a gba kpʋ ba badɔmɔŋ. Ba baala abee haana buloŋ nɛ ŋ leŋ ba kasɩ vʋwa, aŋ kasɩ ba tɔ dɩɩsɩ tɩyaŋ mɛ. 5 Gyuuma wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyawʋ hʋ abee nɩhɩyasɩ hʋ buloŋ aa laŋŋa daha sɩ wuwo basɩ tɩya ma anɩɩ wɩɩ no ŋ aa basɩ yaa wɩtɩɩ rɛ. Ba gyɩ sabɩ teŋ tɩya ŋ nɛ dɩ ŋ kaŋ mʋ Damaasiku a tɩya Gyuuma hʋ aa we doŋ. Ba gyɩ yaa gɛɛ rɛ dɩ ŋ wuwo kasɩ nala hʋ buloŋ aa laa Yesu wɩya di Damaasiku tɩyaŋ, a vʋwa ba a kaŋ ko Gyerusalɛm daha, dɩ ba dɔgɩsɩ ba.”
Pɔɔl daga ɛɛ aa yaa, ʋ ko bɩrɩmɩ Yesu hatɩnnɩ
Kpambɩsɩ 9.1-19;26.12-18
6 Ɛɛ rɛ Pɔɔl bɩl baa, “Ŋ aa lɩɩ kpa Damaasiku ŋmanɩɩ kɩ mʋ, a ko kpaga bee hʋ anɩɩ wɩɩhaa saŋa gɛɛ sek, pʋlʋŋbal kɩdɩgɩ pirigi lɩɩ wɩɩsɩnyuu a kyaanɩ we ŋ tɩyaŋ. 7 Ŋ tuu tele taŋha aŋ nɩɩ nal taal dɩ ʋ aa basɩ wɩya ŋ lee a baa, ‘Sɔɔl, Sɔɔl! Bee rɛ tɩŋ ɩ kɩ dɔgɩsɩ ŋ nyɛ?”’ 8 Ɛɛ rɛ ŋ mɛ pɩyɛsɩ, “Kɩbee rɛ yaa ɩ, ŋ Tɩɩna?” Taal hʋ basɩ baa, “Mɩyaŋ nɛ yaa Yesu aa lɩɩ Nazarɛti, nal hʋ ɩ aa dɔgɩsɩ hʋ.” 9 Ŋ bee nala hʋ fa aa val hʋ, ba gyɩ naa kyaanʋʋ hʋ rɛ aŋ fa bɩ nɩɩ nal hʋ aa basɩ wɩya ŋ lee taal. 10 Ɛɛ rɛ ŋ pɩyɛsɩ, “Ŋ Tɩɩna, ŋ yaa bee?” Ŋ Tɩɩna bɩl basɩ baa, “Sii mʋ Damaasiku. Doŋ tɩyaŋ nɛ ba sɩ daga ɩ wɩɩ hʋ Wɩɩsɩ aa lɩɩ ɩ dɩ ɩ yaa.” 11 Pʋlʋŋ hʋ aa kyʋʋlɩ ŋ sɩya gɛɛ, ŋ bɩl bɩ wuwo dɩ ŋ na. Ɛɛ rɛ ŋ bee nala hʋ fa aa val hʋ kaŋ ŋ noŋ tɩyaŋ a tarɩ ŋ mʋ Damaasiku.
12 Baal kɩdɩgɩ rɛ fa we doŋ ba kɩ yɩrɩ Ananiyasɩ. Ʋ fa aa fá Wɩɩsɩ rɛ kɩŋkaŋ aŋ fa kɩ tɩŋ mɩrɩsɩ hʋ Moosi fa aa saba biŋ dɩ nala kɩ tɩŋa mɛ. Gyuuma hʋ buloŋ aa we Damaasiku tɩyaŋ fa aa tɩya ʋ gyɩrɩma rɛ weliŋ. 13 Ɛɛ rɛ ʋ ko sɩŋ ŋ logiŋ tɩyaŋ a basɩ tɩya ŋ a baa, “Ŋ naabiye Sɔɔl, kaŋ ɩ sɩya suri! Haŋ lagɩlagɩbiye hʋ ŋ sɩya pirigi suri, ŋ wuwo na ʋ.” 14 Ɛɛ rɛ Ananiyasɩ basɩ tɩya ŋ a baa, “Wɩɩsɩ hʋ á bee á naabaala aa tɩŋ, ʋ rɛ lɩɩ ɩ dɩ ɩ gyɩŋ wɩɩ hʋ ʋ aa kyɛ dɩ ɩ yaa. Ʋ leŋ ɩ na Wɩɩsɩ Tɩpʋlʋŋ tɩɩna hʋ rɛ a nɩɩ ʋ taal mɛ ʋ aa basɩ wɩya tɩya ɩ. 15 Ɩ sɩ yaa ʋ daŋsɩya tɩɩna, a basɩ tɩya nala wɩɩ hʋ ɩ aa nɩya aŋ pɛ na mɛ. 16 Bee rɛ yaŋ tɩŋ ɩ ha hɔŋ kɩ pɩɩsɩ? Sii mʋ leŋ dɩ ba fo ɩ wɩɩkyʋwalnɩɩ, a sasɩ ɩ wɩbɔmɔ buloŋ ta Yesu feŋ tɩyaŋ.”
Wɩɩsɩ yɩrɩ Pɔɔl dɩ ʋ basɩ Wɩɩsɩ wɩya tɩya nala hʋ aa bɩ yaa Gyuuma
17 Ɛɛ rɛ ŋ mɩɩgɩ mʋ Gyerusalɛm a gyʋʋ wɩɩkyʋwaldɩya a kɩ kyʋwalɩ Wɩɩsɩ. Saŋa hʋ ŋ aa kyʋwalɩ Wɩɩsɩ hʋ tɩyaŋ nɛ, 18 ŋ na á Tɩɩna Yesu anɩɩ duwoso tɩyaŋ gɛɛ. Ʋ basɩ tɩya ŋ a baa, “Sii lɩɩ Gyerusalɛm tɩyaŋ lagɩ, beewɩya nala hʋ aa we daha bɩ sɩ laa nyʋwa laa ŋ wɩya hʋ ɩ aa sɩ basɩ tɩya ba di.” 19 Nyɛ rɛ ŋ mɛ basɩ tɩya ʋ a baa, “Ŋ Tɩɩna, ba tɩɩ gyɩŋ bee baa lee hʋ kɛ buloŋ ŋ aa mʋwa, ŋ aa gyʋʋ wɩɩkyʋwaldɩɩsɩ rɛ a kasɩ nala hʋ aa laa ɩ wɩya dɩ doŋ tɩyaŋ, a ŋmaa ba aŋ kasɩ ba mʋ tɔ dɩɩsɩ tɩyaŋ. 20 Saŋa hʋ tɩyaŋ ba aa kpʋ Sɩtɩɩvɩŋ, nal hʋ fa aa yaa ɩ daŋsɩya tɩɩna a basɩ ɩ wɩya kɩ tɩya nala, mɩyaŋ Pɔɔl tɩɩ mɛ fa we doŋ, a laa nyʋwa baa dɩ ba kpʋ ʋ. Ba gyɩ aa kpʋ ʋ hʋ tɩyaŋ mɛ, mɩyaŋ nɛ fa sɩŋ pɔ nala no gannɩ ba fa aa wire biŋ, aŋka ba kpʋ ʋ.” 21 Nyɛ rɛ ŋ Tɩɩna basɩ tɩyaŋ a baa, “Sii daha, ŋ sɩ tɩma ɩ dɩ ɩ mʋ libolii, nala hʋ aa bɩ yaa Gyuuma lee.”
22 Pɔɔl fa aa basɩ wɩya hʋ gɛɛ, nala hʋ buloŋ nɛ fa gyegile kɩ nɩɩ. Amɛ ʋ aa ko basɩ wɩɩ no, ba bɩl piili kɩ yaa kyagɩŋsɩ a baa, “Ma kpʋ nɩtɔɔ no, ʋ bɩ maga dɩ ʋ we dʋnɩya no tɩyaŋ.” 23 Ka ba kɩ yaa kyagɩŋsɩ, aŋ kaŋ ba gannɩ kɩ pigisi aŋ yaa taŋha kɩ yuwo. 24 Nyɛ rɛ Roma laalyuwolo nɩhɩyawʋ basɩ baa dɩ laalyuwolo hʋ kaŋ Pɔɔl gyʋʋ laalyuwolo dɩɩduwo hʋ. Ʋ baa dɩ ba vɩɩrɩ ʋ aŋ pɩyɛsɩ na wɩɩ hʋ aa tɩŋ nala no buloŋ lɩɩ ʋ hal aŋ kɩ yaa kyagɩŋsɩ nyɛ. 25 Nyɛ rɛ ba vʋwa ʋ dɩ ba vɩɩrɩ. Saŋa hʋ ba aa yaa siri dɩ ba vɩɩrɩ Pɔɔl hʋ rɛ ʋ pɩyɛsɩ laalyuwolo nɩhɩyawʋ hʋ fa aa sɩŋ doŋ a baa, “Ʋ yaa ŋmanɩɩ rɛ dɩ ba vɩɩrɩ nal hʋ aa yaa Roma tɩɩna rɛ, dɩ ba bɩ dii ʋ sarɩya a daga ʋ wɩkyogii koo?” 26 Ʋ aa nɩɩ wɩɩ hʋ Pɔɔl aa basa, ɛɛ rɛ ʋ mɛ mɩɩgɩ mʋ ʋ nɩhɩyawʋ hʋ lee a basɩ tɩya ʋ baa, “Deŋ na wɩɩ hʋ ɩ aa kyɛ dɩ ɩ yaa, baal hʋ yaa Roma tɩɩna rɛ.” 27 Nyɛ rɛ laalyuwolo nɩhɩyawʋ hʋ tɩɩ sii kpa mʋ Pɔɔl lee a pɩyɛsɩ ʋ, “Ɩ yaa Roma tɩɩna rɛ? Basɩ tɩya ŋ.” Ɛɛ rɛ Pɔɔl baa dɩ waa. 28 Laalyuwolo nɩhɩyawʋ hʋ mɛ basɩ baa, “Ŋ mɛ yaa kɩdɩgɩ rɛ. Ŋ kɛ ta tuŋ molbiye rɛ yʋga aŋ na ko yaa Roma tɩɩna.” Ɛɛ rɛ Pɔɔl baa, “Ba paalɩ lʋla ŋ ŋ yaa Roma tɩɩna rɛ.” 29 Nyɛ rɛ nala hʋ fa aa kyɛ dɩ ba vɩɩrɩ Pɔɔl aŋ pɩyɛsɩ ʋ wɩya hʋ buloŋ mɩɩgɩ fasɩ kɩ lɩɩ hal mʋhʋ mʋhʋ. Laalyuwolo nɩhɩyawʋ hʋ aa ko gyɩma anɩɩ Pɔɔl yaa Roma tɩɩna rɛ, ka ʋ leŋ ba kaŋ kyɔrʋmɔ vʋwa ʋ gɛɛ, kambɩŋ mɩɩgɩ kana ʋ mɛ tɩɩ rɛ.
Ba kaŋ Pɔɔl mʋ bee hɩyarɩ sɩya
30 Ɛɛ rɛ laalyuwolo nɩhɩyawʋ hʋ kɩ kyɛ dɩ ʋ kɔnɩ gyɩŋ wɩɩ hʋ aa tɩŋ Gyuuma hʋ kɩ basɩ Pɔɔl wɩya. Ʋ sɩya aa gballa, ʋ leŋ ba kana ʋ puri, a leŋ Gyuuma wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyasɩ abee nɩhɩyasɩ hʋ aa laŋŋɩ kɩ vʋʋlɩ wɩya hʋ buloŋ ko laŋŋɩ. Ba aa laŋŋa ko teŋ, ʋ kaŋ Pɔɔl lɩɩ sɩgɩ ba sɩya tɩyaŋ.
231 Pɔɔl fa aa sɩŋ ba sɩya tɩyaŋ gɛɛ rɛ, ka ʋ sɩya buloŋ fa pɔ nɩhɩyasɩ hʋ aa laŋŋɩ kɩ vʋʋlɩ wɩya hʋ tɩyaŋ. Ɛɛ rɛ ʋ basɩ tɩya ba a baa, “Ŋ kuwobalɩya, ŋ tɩŋ Wɩɩsɩ rɛ ŋ mɩɩbol buloŋ tɩyaŋ. Ɛɛwɩya, a kaŋ kɩ ko gyɩnaŋ sɩgballɩya no, ŋ hakɩla bɩ daga ŋ anɩɩ ŋ yaa wɩɩ kɩdɩgɩ buloŋ kyogi rɛ.” 2 Ɛɛ rɛ Gyuuma wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyawʋ hʋ ba aa yɩrɩ Ananiyasɩ basɩ tɩya nala hʋ aa sɩŋ kpaga Pɔɔl, a baa dɩ ba ŋmaa ʋ kyaŋkpaŋ tɩyaŋ. 3 Ba aa ŋmaa ʋ gɛɛ, Pɔɔl mɛ tʋʋsɩ ʋ a baa, “Na ʋ aa kɩɩ gɛɛ anɩɩ gyee ba aa yaa tʋwɔl bʋgɩ! Ɩ aa yaŋ leŋ ba ŋmaa ŋ nyɛ, ɛɛ tɩɩ rɛ Wɩɩsɩ mɛ sɩ ŋmaa ɩ. Na ɩ hɔnɔ dɩ ɩ kpa mɩrɩsɩ hʋ Moosi aa saba biŋ dɩ á kɩ tɩŋa rɛ, a di ŋ sarɩya, aŋka ɩ baa dɩ ba ŋmaa ŋ. Wɩya no tɩɩ daa ɩ kɩ kyogi gɛɛ?” 4 Nala hʋ aa sɩŋ kpaga Pɔɔl pɩyɛsɩ ʋ a baa, “Wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyawʋ hʋ daa ɩ kɩ tʋʋsɩ gɛɛ?” 5 Nyɛ rɛ Pɔɔl bɩl baa, “Ŋ naabalɩya, ma kɩna sʋma rɛ. Ba saba Wɩɩsɩ tenni tɩyaŋ nɛ anɩɩ ʋ bɩ maga dɩ á basɩ wɩbɔmɔ a kɩ tɩya nal hʋ aa deŋ nala. Ŋ bɩ gyɩma anɩɩ ʋ rɛ yaa á wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyawʋ hʋ.”
6 Pɔɔl aa deŋ nala hʋ aa laŋŋɩ kɩ vʋʋlɩ wɩya hʋ tɩyaŋ, ʋ na anɩɩ ba badɔmɔŋ yaa nala hʋ ba aa yɩrɩ Sadusiima rɛ. Ba badɔmɔŋ mɛ yaa Farasiima. Nyɛ rɛ ʋ faasɩ basɩ tɩya nɩhɩyasɩ hʋ aa laŋŋɩ kɩ vʋʋlɩ wɩya hʋ a baa, “Ŋ naabalɩya, ŋ yaa Farasii rɛ, ŋ kuwo mɛ yaa Farasii. Ŋ laa di rɛ anɩɩ nala hʋ aa sʋba sɩ mɩɩgɩ sii sʋʋ tɩyaŋ a kaŋ mɩɩbol. Ɛɛ rɛ tɩŋ ba kɩ di ŋ sarɩya gɛɛ.” 7 Ʋ aa basɩ wɩɩ no, nyʋʋtaaduwo gyʋʋ Farasiima hʋ abee Sadusiima hʋ, ba porigi dɔmɔŋ. 8 Sadusiima baa dɩ dɩ nal lɛ sʋba, ʋ bɩl bɩ sɩ wuwo sii sʋʋ tɩyaŋ a kaŋ mɩɩbol, aŋ bɩl basɩ baa dɩ malɩkasɩ mɛ tuwo, dɩ nɩdʋŋsɩ mɛ tuwo. Amɛ Farasiima hʋ kɛ baa dɩ wɩya no buloŋ we doŋ nɛ. 9 Nyɛ rɛ nala hʋ buloŋ sii a faasɩ kɩ yaa kyagɩŋsɩ. Wɩɩsɩ Teŋ dɩdagɩla hʋ badɔmɔŋ aa we Farasiima paati hʋ tɩyaŋ sii a faasɩ kaŋ wɩya hʋ kɩ tarɩ a baa, “Á kɛ bɩ naa wɩɩ hʋ baal no aa yaa kyogi. Dɩ nɩdɩma koo malɩka rɛ kɔnɩ basɩ wɩya hʋ tɩya ʋ, á bɩ sɩ wuwo gyɩma.” 10 Nyɛ rɛ ba marɩ kaŋ wɩɩ hʋ kɩ kpa dɔmɔŋ, lee hʋ buloŋ nɩma. Kambɩŋ kaŋ laalyuwolo nɩhɩyawʋ hʋ anɩɩ ba sɩ kaŋ Pɔɔl tarɩ pʋ̃ʋ̃. Ɛɛ rɛ ʋ leŋ ʋ laalyuwolo hʋ gyʋʋ nala hʋ tɩyaŋ a lorigi laa Pɔɔl, a kana ʋ kaŋ mʋ laalyuwolo dɩɩduwo hʋ.
11 Lee aa ko bɩl, haŋ tebine hʋ tɩɩ á Tɩɩna Yesu ko Pɔɔl lee, a sɩŋ ʋ logiŋ, aŋ basɩ tɩya ʋ a baa, “Kana ɩ tɩɩ. Ʋ maga dɩ ɩ di ŋ daŋsɩya rɛ a basɩ ŋ wɩya Roma tɩyaŋ anɩɩ ɩ aa basɩ ŋ wɩya Gyerusalɛm tɩyaŋ gɛɛ.”
Gyuuma aa vʋʋlɩ dɩ ba kpʋ Pɔɔl
12 Ʋ sɩya aa gballa, Gyuuma badɔmɔŋ laŋŋɩ dɔmɔŋ a kɩ vʋʋlɩ dɩ ba kpʋ Pɔɔl. Ba ŋmɩyɛsa rɛ anɩɩ dɩ ba aa rɛ ko bɩ kpʋ ʋ, ba bɩ sɩ di kɩna, a bɩ sɩ nyʋwa nɩɩ mɛ. 13 Nala hʋ fa aa hɔŋ vʋʋlɩ wɩɩ no fa tee nala mɔllɩbalɩya. 14 Ɛɛ rɛ ba sii mʋ Gyuuma wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyasɩ hʋ abee bee hʋ nɩhɩyasɩ lee a basɩ tɩya ba a baa, “Á ŋmɩyɛsa rɛ anɩɩ dɩ ámaa rɛ ko bɩ kpʋʋ Pɔɔl, á bɩ sɩ di kɩna koo a nyʋwa nɩɩ mɛ. 15 Ɛɛwɩya, ma bee nala hʋ aa laŋŋɩ kɩ vʋʋlɩ wɩya nɩhɩyasɩ, ma tɩma dɩ ba mʋ basɩ tɩya Roma laalyuwolo nɩhɩyawʋ hʋ dɩ ʋ leŋ dɩ Pɔɔl ko ma lee. Ma fugo baa dɩ ma aa kyɛ dɩ ma marɩ pɩyɛsɩ ʋ weliŋ nɛ, a gyɩŋ wɩɩ hʋ ʋ kɔnɩ aa yaa. Á sɩ yaa siri, dɩ ʋ rɛ leŋ dɩ ʋ kɩ ko, ʋ bɩ sɩ pele ma lee, ka dɩ á kpʋ ʋ ŋmanɩɩ tɩyaŋ.”
16 Ɛɛ rɛ Pɔɔl dɩya toluu biibaal mɛ nɩɩ ba aa vʋʋlɩ wɩɩ hʋ. Ɛɛ rɛ ʋ sii mʋ gyʋʋ laalyuwolo dɩɩduwo hʋ, a basɩ wɩɩ hʋ tɩya Pɔɔl. 17 Nyɛ rɛ Pɔɔl yɩrɩ laalyuwolo nɩhɩyasɩ hʋ kɩdɩgɩ a basɩ tɩya ʋ a baa, “Kaŋ bapʋwasɩbiye no mʋ ma nɩhɩyawʋ hʋ lee, ʋ kaŋ wɩɩ rɛ dɩ ʋ basɩ tɩya ʋ.” 18 Ɛɛ rɛ ʋ kana ʋ mʋ ba nɩhɩyawʋ hʋ lee a basɩ tɩya ʋ a baa, “Pɔɔl, nal hʋ ba aa kaŋ tɔ dɩya hʋ tɩyaŋ nɛ yɩrɩ ŋ a basɩ tɩya ŋ baa dɩ ŋ kaŋ bapʋwasɩbiye no ko ɩ lee, dɩ ʋ kaŋ wɩɩ rɛ dɩ ʋ basɩ tɩya ɩ.” 19 Ɛɛ rɛ nɩhɩyawʋ hʋ kaŋ biye hʋ noŋ tɩyaŋ, ba fasɩ lɩɩ mʋhʋ, ʋ fɩyɛlɩ pɩyɛsɩ ʋ dɩ wɩbee rɛ ʋ kana dɩ ʋ basɩ tɩya ʋ? 20 Ɛɛ rɛ ʋ baa, “Gyuuma nɩhɩyasɩ vʋʋla rɛ dɩ ba basɩ tɩya ɩ dɩ ɩ kyiye leŋ dɩ Pɔɔl ko nɩhɩyasɩ hʋ aa laŋŋɩ kɩ vʋʋlɩ wɩya lee. Ba sɩ fugo baa dɩ ba aa kyɛ dɩ ba marɩ pɩyɛsɩ ʋ weliŋ nɛ a gyɩŋ wɩɩ hʋ ʋ kɔnɩ aa yaa. 21 Amɛ ta laa nyʋwa, beewɩya nala hʋ badɔmɔŋ sɩ faŋa ŋmanɩɩ tɩyaŋ a kɩ pɔ ʋ. Ba tee baala mɔllɩ balɩya. Ba ŋmɩyɛsa rɛ anɩɩ dɩ ba aa rɛ ko bɩ kpʋ Pɔɔl, ba bɩ sɩ di kɩna a bɩ sɩ nyʋwa nɩɩ mɛ. Ba kɛ yaa ba siri rɛ dɩ ɩ rɛ ko tɩya ʋ ŋmanɩɩ dɩ ʋ ko.” 22 Ʋ aa basɩ gɛɛ ko teŋ, nɩhɩyawʋ hʋ basɩ tɩya bapʋwasɩbiye hʋ baa, “Ta ko basɩ wɩɩ no ɩ aa basɩ tɩya ŋ, a tɩya nal buloŋ.” Ɛɛ rɛ ka ʋ ta biye hʋ, ʋ mʋ.
Ba kaŋ Pɔɔl mʋ Roma nɩhɩyawʋ Fɛlisi sɩya
23 Nyɛ rɛ laalyuwolo nɩhɩyawʋ hʋ yɩrɩ ʋ laalyuwolo nɩhɩyasɩ balɩya a basɩ tɩya ba a baa, “Ma lɩɩ laalyuwolo kɔɔsɩbalɩya dɩ ba yaa siri dɩ ba bee Pɔɔl mʋ Sizaariya, a pɛ gyagyɩnna mɔllɩboto bee fi tɩyaŋ, abee tiŋ-yuwolo kɔɔsɩbalɩya. Ma leŋ dɩ ba yaa siri, a lɩɩ tebine no kerifi nibi saŋa. 24 Ma kyɛ gyaagʋ tɩya Pɔɔl dɩ ʋ mɛ gyɩŋ, a kana ʋ weliŋ a kaŋ mʋ Sizaariya, a kana ʋ mʋ we Roma nɩhɩyawʋ hʋ aa deŋ paalʋʋ hʋ ba kɩ yɩrɩ Fɛlisi nosi tɩyaŋ.” 25 Ɛɛ rɛ ka laalyuwolo nɩhɩyawʋ hʋ sabɩ teŋ a tɩya ba dɩ ba kaŋ mʋ tɩya Fɛlisi wɩɩ no wɩya. Nyɛ rɛ ʋ basɩ we teŋ hʋ tɩyaŋ:
26 “Mɩyaŋ Kilodiyasi Lisiyasɩ rɛ sabɩ teŋ no kɩ tɩya ɩ, ŋ nɩhɩyawʋ kuwori Fɛlisi. Ŋ aa kyʋwalɩ ɩ weliŋ. 27 Baal no ŋ aa leŋ ba kaŋ kɩ ko ɩ lee nyɛ, Gyuuma rɛ fa kana ʋ dɩ ba kpʋ. Ba aa kyɛ dɩ ba yaa ɛɛ hʋ tɩyaŋ nɛ, ŋ nɩɩ anɩɩ ʋ yaa Roma tɩɩna rɛ. Nyɛ rɛ ŋ kaŋ ŋ laalyuwolo mʋ, á lorigi laa ʋ ba nosi tɩyaŋ. 28 Ŋ fa aa kyɛ dɩ ŋ gyɩŋ wɩɩ hʋ ʋ aa yaa kyogi rɛ. Nyɛ rɛ ŋ kana ʋ mʋ ba nɩhɩyasɩ hʋ aa hɔŋ kɩ vʋʋlɩ wɩya lee. 29 Ba aa pɩyɛsɩ ʋ wɩya hʋ tɩyaŋ, ŋ na anɩɩ ʋ bɩ kyogo wɩɩ buloŋ a maga dɩ ba kpʋ ʋ, koo dɩ ba kana ʋ tɔ dɩya tɩyaŋ. Wɩɩ hʋ ba aa baa dɩ ʋ yaa kyogi mɩɩgɩ mʋ kɩ tile ba tɩɩ sɩŋsɩ tɩyaŋ nɛ. 30 Ba basɩ tɩya ŋ anɩɩ Gyuuma badɔmɔŋ vʋʋla rɛ dɩ ba kpʋ ʋ. Ɛɛ rɛ tɩŋ ŋ baa dɩ ba kana ʋ ko tɩya ɩ lagɩ. Ka ŋ yaŋ basɩ tɩya ba anɩɩ ba ko ɩ lee, a daga wɩɩ hʋ ʋ aa yaa kyogi ba, a tɩya ɩ.” 31 Ʋ aa sabɩ teŋ hʋ ko teŋ, laalyuwolo hʋ kɔnɩ yaa gɛɛ hʋ ʋ aa basɩ tɩya ba dɩ ba yaa rɛ. Haŋ tebine hʋ buloŋ, ba kaŋ Pɔɔl mʋ pele tɔɔ kɩdɩgɩ ba kɩ yɩrɩ Aŋtipaatirisi. 32 Ʋ sɩya aa gballa, laalyuwolo hʋ aa val naasɩ hʋ, mɩɩgɩ ko ba dɩɩduwo hʋ, aŋka gyagyɩnna hʋ kana ʋ mʋ Sizaariya. 33 Ba aa mʋʋ pele doŋ, ba kpa Pɔɔl tɩya ba paalʋʋ hʋ didenni hʋ aŋ kpa teŋ hʋ mɛ pɛ tɩya ʋ. 34 Nyɛ rɛ Fɛlisi karɩmɩ teŋ hʋ ko teŋ, aŋ mɩɩgɩ pɩyɛsɩ Pɔɔl lee hʋ ʋ aa lɩya. Ɛɛ rɛ ʋ baa dɩ ʋ lɩɩ Silisɩya paalʋʋ rɛ. Ʋ aa nɩɩ gɛɛ, 35 ʋ basɩ tɩya ʋ a baa, “Dɩ ɩ nala hʋ rɛ ko ko, ŋ sɩ nɩɩ wɩɩ hʋ ɩ aa kana dɩ ɩ basɩ, aŋka dɩ ŋ na di ɩ sarɩya.” Ɛɛ rɛ ka ʋ leŋ ba kaŋ Pɔɔl mʋ we kuwori Hɛrɔtɩ aa saa ʋ dɩya hʋ tɩyaŋ, a leŋ laalyuwolo kɩ pɔ ʋ doŋ tɩyaŋ.
24Ba dii Pɔɔl sarɩya Roma nɩhɩyawʋ Fɛlisi sɩya tɩyaŋ
1 Ʋ kyɛyɛ bɔnɔŋ hal tɩyaŋ nɛ Gyuuma wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyawʋ ba aa yɩrɩ Ananiyasɩ abee bee hʋ nɩhɩyasɩ badɔmɔŋ abee sarɩdiil kɩdɩgɩ ba aa yɩrɩ Tɛɛtulusi, sii kpa mʋ Sizaariya, dɩ ba na Roma nɩhɩyawʋ Fɛlisi. Ba mʋ kpa wɩya hʋ ba aa baa dɩ Pɔɔl kyogo, a biŋ Fɛlisi sɩya tɩyaŋ. 2 Tɛɛtulusi rɛ ba gyɩ laa sɩya yɩrɩ dɩ ʋ ko lɩɩ daga wɩɩ hʋ Pɔɔl aa kyogo. Nyɛ rɛ ʋ piili a baa, “Ŋ nɩhɩyawʋ, ɩ wɩgyʋŋ nyuniŋ, ɩ wuwo kɩ deŋ á paalʋʋ no weliŋ nɛ, a leŋ á hɔŋ abee laaŋfɩya. Ɩ bɩl marɩ wɩya mɛ rɛ yʋga á paalʋʋ no tɩyaŋ, ba yaa wɩweliye tɩya ma. 3 Wɩya no buloŋ nyuniŋ, nal nal buloŋ teŋ fɩyɛla rɛ weliŋ paalʋʋ no logiŋ buloŋ tɩyaŋ. Ɛɛwɩya, á aa kyʋwalɩ ɩ rɛ kɩŋkaŋ. 4 Ŋ bee kyɛ dɩ ŋ basɩ wɩgyamaa. Ŋ yaŋ aa sʋla ɩ rɛ dɩ ɩ di kenyiri aŋ gyegili nɩɩ wɩɩ hʋ á aa kana dɩ á basɩ. Wɩɩ hʋ á aa kyɛ dɩ á basɩ hʋ mɛ, á sɩ kaŋ keri kɩkuu. 5 Á naa dɩ baal no yaa wɩweel lɛ. Gyuuma aa we dʋnɩya logiŋ buloŋ tɩyaŋ, ʋ aa mʋ doŋ nɛ, a kaŋ ba we ba kɩ kaa kaasɩ. Ʋ mɛ rɛ yaa Nazarɛti tɩmma paati hʋ sɩlaal. 6 Ʋ fa aa kyɛ dɩ ʋ yaa bisiŋ wɩya rɛ Wɩɩkyʋwaldɩya hʋ tɩyaŋ. Ɛɛ rɛ á kana ʋ, a fa kɩ kyɛ dɩ á di ʋ sarɩya á naabaala lesiri tɩyaŋ. 7 Ɛɛ rɛ laalyuwolo nɩhɩyawʋ hʋ ba aa yɩrɩ Lisiyasɩ ko nyasa, a kana ʋ lorigi laa á nosi tɩyaŋ. 8 Ʋ rɛ basɩ tɩya á nala hʋ buloŋ aa basɩ Pɔɔl wɩya dɩ á ko ɩ lee a basɩ tɩya ɩ wɩɩ hʋ aa tɩŋ á kɩ basɩ ʋ wɩya. Dɩ ɩ rɛ pɩyɛsɩ baal no, ɩ tɩɩtɩɩ mɛ sɩ gyɩma anɩɩ wɩya hʋ buloŋ á aa basa a mʋ kɩ tile ʋ tɩyaŋ yaa wɩtɩɩ rɛ.” 9 Nyɛ rɛ Gyuuma hʋ buloŋ sii sɩŋ pɛ, a basɩ baa dɩ wɩya hʋ buloŋ Tɛɛtulusi aa basa kɔnɩ yaa wɩtɩɩ rɛ.
Pɔɔl basɩ wɩya dɩ ʋ laa ʋ tɩɩ Fɛlisi sɩya tɩyaŋ
10 Ɛɛ rɛ paalʋʋ hʋ didenni hʋ tɩya Pɔɔl mɛ ŋmanɩɩ dɩ ʋ mɛ ko lɩɩ basɩ wɩɩ hʋ ʋ aa kana. Ɛɛ rɛ Pɔɔl baa, “Ŋ tɩɩ gyɩma rɛ anɩɩ ɩ aa di sarɩya taŋha no tɩyaŋ ʋ bɩsɩ bɩ kpaga daha. Ŋ teŋ yaŋ fɩyɛla rɛ abee ŋ aa sɩ basɩ wɩya a laa ŋ tɩɩ ɩ sɩya tɩyaŋ. 11 Ɩ tɩɩ sɩ wuwo pɩyɛsɩ na, anɩɩ saŋa hʋ ŋ aa ko mʋ Gyerusalɛm dɩ ŋ kyʋwalɩ Wɩɩsɩ, ʋ ha bɩ para kyɛyɛ fi abee balɩya. 12 Gyuuma bɩ naa dɩ ŋ bee ba bee nal buloŋ kaŋ wɩya kɩ kpa dɔmɔŋ Wɩɩkyʋwaldɩɩbal hʋ tɩyaŋ. Ba mɛ bɩl bɩ naa dɩ ŋ we kaasɩ wɩɩkyʋwaldɩɩsɩ tɩyaŋ mɛ koo lee kɩdɩgɩ buloŋ tɩyaŋ. 13 Wɩɩ buloŋ tuwo ba aa sɩ wuwo kpa daga anɩɩ wɩya hʋ ba aa baa dɩ ŋ yaa kyogi mɛ kɔnɩ yaa wɩtɩɩ rɛ. 14 Wɩɩ hʋ ŋ aa sɩ basɩ tɩya ɩ anɩɩ ʋ yaa wɩtɩɩ rɛ nyɛ: Ŋ kɛ gyɩma anɩɩ ŋmanɩɩ no ŋ aa tɩŋ nyɛ, á naabaala Wɩɩsɩ hʋ rɛ ŋ kɩ kyʋwalɩ gɛɛ. Beewɩya, mɩrɩsɩ hʋ buloŋ Moosi aa biŋ tɩya ma, abee wɩya hʋ buloŋ Wɩɩsɩ tɩŋdaala aa saba, ŋ mɛ laa ba buloŋ dɩ rɛ. Amɛ ba kɛ baa dɩ ŋmanɩɩ hʋ ŋ aa tɩŋ hʋ yaa wɩnyɩyɛl lɛ. 15 Ŋ mɛ laa di rɛ anɩɩ Wɩɩsɩ sɩ kyisi niweliye abee nɩbɔmɔ buloŋ sʋʋ tɩyaŋ anɩɩ nala no buloŋ aa sɩŋ daha mɛ aa laa di gɛɛ. 16 Ŋ aa lʋgɩ rɛ saŋa buloŋ dɩ ŋ gyɩma ŋ hakɩla tɩyaŋ anɩɩ ŋ bɩ kaŋ wɩkyogii buloŋ Wɩɩsɩ abee nihuwobiŋ sɩya tɩyaŋ. 17 Ŋ lɩɩ Gyerusalɛm tɩyaŋ pɩɩsɩ rɛ, a pel bɩŋgyamaa, aŋ na mɩɩgɩ mʋ doŋ, dɩ ŋ kaŋ kɩna mʋ tɩya ŋ nala ka dɩ ŋ pɛ kpʋ pʋsɩ tɩya Wɩɩsɩ mɛ. 18 Ɛɛ tɩyaŋ nɛ ba na ŋ Wɩɩkyʋwaldɩɩbal hʋ tɩyaŋ. Saŋa hʋ tɩyaŋ ba aa naa ŋ dɩ ŋ pɩɩsɩ ŋ bisiŋ teŋ nɛ. Nɩgyamaa mɛ daa ŋ kaŋ gyʋʋ doŋ. Ŋ bɩ wee kaasɩ buloŋ mɛ. 19 Gyuuma badɔmɔŋ mɛ aa lɩɩ Esɩya paalʋʋ mɛ rɛ fa we doŋ. Dɩ ba aa rɛ fa kaŋ wɩɩ buloŋ abeel-ŋ, ʋ fa maga dɩ ba tɩɩ ko basɩ rɛ daha tɩyaŋ. 20 Dɩ ɛɛ mɛ ko daa, leŋ dɩ nala no aa we daha basɩ wɩɩ hʋ ba mɛ aa naa dɩ ŋ yaa kyogi, saŋa hʋ ba aa kana ŋ mʋ nɩhɩyasɩ hʋ aa laŋŋɩ kɩ vʋʋlɩ wɩya sɩya. 21 Wɩɩ hʋ buloŋ ŋ aa yaa rɛ nyɛ: Ba sɩya tɩyaŋ, ŋ fa nɔsɔ basɩ tɩya ba rɛ a baa, ‘Gyɩnaŋ ma aa di ŋ sarɩya rɛ, dɩ ma kpa kyogisi tɩya ŋ, akuu ŋ aa laa di anɩɩ sʋʋnɩ sɩ mɩɩgɩ sii sʋʋ tɩyaŋ a kaŋ mɩɩbol wɩya.”’
22 Fɛlisi aa nɩɩ gɛɛ, ʋ basɩ tɩya ba a baa, “Ma sii. See dɩ ŋ leŋ dɩ Lisiyasɩ, laalyuwolo nɩhɩyawʋ hʋ ko, ka dɩ ŋ na dɩ wɩɩ no sarɩya.” Fɛlisi fa gyɩŋ ŋmanɩɩ hʋ Pɔɔl aa tɩŋ wɩya rɛ weliŋ, ɛɛ rɛ tɩŋ ʋ basɩ gɛɛ. 23 Ʋ leŋ laalyuwolo hʋ kɩdɩgɩ kɩ deŋ Pɔɔl, aŋ basɩ tɩya ʋ dɩ ʋ kana ʋ tɔ aŋ leŋ dɩ ʋ kɩ na wiyese, dɩ ʋ tɩya ʋ kyaŋsɩ ŋmanɩɩ dɩ ba ko kɩ na ʋ. Dɩ ʋ rɛ aa kyɛ kɩŋ mɛ, dɩ ba wuwo pɛ ʋ tɩyaŋ abee haŋ kɩbalɩɩ hʋ.
Pɔɔl sɩŋ Fɛlisi bee Durusila sɩya tɩyaŋ
24 Ʋ gyɩ bɩ pɩɩsa ka Fɛlisi bee ʋ haaŋ Durusila mɛ ko doŋ. Durusila fa yaa Gyuu rɛ. Nyɛ rɛ Fɛlisi tɩma yɩrɩ Pɔɔl dɩ ʋ ko. Pɔɔl aa ko, ʋ leŋ ʋ basɩ Yesu Krisita laadii memii a tɩya ʋ. 25 Pɔɔl gyɩ basɩ wɩya mɛ rɛ a mʋ kɩ tile wɩweliye yayɩ tɩyaŋ, a bee ɛɛ ɩ aa sɩ wuwo kaŋ ɩ tɩɩ, a bɩl basɩ kyɛɛ hʋ Wɩɩsɩ aa sɩ di dʋnɩya nala sarɩya wɩya mɛ. Ʋ aa basɩ wɩya no, kambɩŋ buloŋ kaŋ Fɛlisi. Ɛɛ rɛ ʋ baa dɩ ʋ leŋ mɔɔgɛɛ aŋ kɩ mʋ, dɩ amɛ dɩ ʋ rɛ ko na sɩnɩɩ, dɩ ʋ sɩ bɩl yɩrɩ ʋ. 26 Ʋ kɛ fa bɩɩna anɩɩ Pɔɔl sɩ kaŋ molbiye ko kpala ʋ rɛ. Ɛɛwɩya, ʋ gyɩ aa kɩ yɩrɩ ʋ bʋlɩya bʋlɩya, dɩ ba kɩ basɩ wɩya. 27 Ʋ bɩsɩ balɩya hal tɩyaŋ, baal kɩdɩgɩ ba aa yɩrɩ Pɔɔkɩyɔsɩ Fɛsitusi rɛ fa mɩɩgɩ ko laa Fɛlisi nyuu, a kɩ deŋ paalʋʋ hʋ. Fɛlisi fa aa kyɛ dɩ Gyuuma hʋ kyo ʋ rɛ. Ɛɛ rɛ tɩŋ ʋ gyɩ leŋ ba ha leŋ Pɔɔl nɩtɔdɩya hʋ tɩyaŋ gɛɛ.
25Pɔɔl sʋla dɩ ba kana ʋ mʋ Roma paalʋʋ buloŋ kuworibal hʋ sɩya
1 Fɛsitusi aa ko laa paalʋʋ hʋ, ʋ hɔŋ Sizaariya tɩyaŋ kyɛyɛ boto rɛ aŋ sii kpa mʋ Gyerusalɛm. 2 Ʋ aa mʋ Gyerusalɛm gɛɛ, Gyuuma wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyasɩ hʋ abee Gyuuma nɩhɩyasɩ buloŋ ko basɩ wɩɩ hʋ Pɔɔl aa yaa kyogi ba, a tɩya ʋ, aŋ sʋla ʋ dɩ ʋ pɛ ba tɩyaŋ, a leŋ dɩ Pɔɔl ko Gyerusalɛm. 3 Ba gyɩ vʋʋla rɛ dɩ ba kyeŋ kpʋ Pɔɔl ŋmanɩɩ tɩyaŋ. Ɛɛ rɛ tɩŋ ba gyɩ kɩ sʋla Fɛsitusi dɩ ʋ leŋ dɩ Pɔɔl ko Gyerusalɛm gɛɛ. 4 Ɛɛ rɛ Fɛsitusi mɩɩgɩ basɩ tɩya ba a baa, “Sizaariya tɩyaŋ nɛ ba kaŋ Pɔɔl tɔ dɩya tɩyaŋ. Ŋ mɛ sɩ mɩɩgɩ mʋ doŋ kyɛɛ no buloŋ. 5 Ɛɛwɩya, ma leŋ dɩ ma nɩhɩyasɩ tɩŋ ŋ hal dɩ á buloŋ mʋ Sizaariya. Wɩɩ hʋ ma aa liise anɩɩ baal hʋ yaa kyogi, dɩ ba basɩ tɩya ŋ doŋ, dɩ ŋ nɩɩ.”
6 Fɛsitusi gyɩ we Gyerusalɛm tɩyaŋ kyɛyɛ kyori koo fi rɛ aŋ na mɩɩgɩ mʋ Sizaariya. Ʋ sɩgballɩya, ʋ mʋ hɔŋ sarɩya hʋ lidiilii tɩyaŋ aŋ leŋ ba kaŋ Pɔɔl ko. 7 Pɔɔl aa ko, Gyuuma hʋ aa lɩɩ Gyerusalɛm ko buloŋ ko sɩŋ gol ʋ kyige aŋ baa dɩ wɩya hʋ Pɔɔl aa kyogo yʋga rɛ kɩŋkaŋ. Amɛ ba gyɩ bɩ wuwo daga anɩɩ wɩya hʋ ba aa baa dɩ ʋ kyogo yaa wɩtɩɩ rɛ. 8 Ɛɛ rɛ Pɔɔl mɛ basɩ wɩya dɩ ʋ laa ʋ tɩɩ, a baa, “Ŋ bɩ kyogi wɩɩ kɩdɩgɩ buloŋ Gyuuma naabaala ŋmanɩɩ hʋ tɩyaŋ. Ŋ bɩ kyogi Wɩɩkyʋwaldɩɩbal hʋ sɩna buloŋ mɛ. Ŋ bɩl bɩ yaa wɩɩ buloŋ mɛ kyogi Roma paalʋʋ buloŋ kuworibal hʋ.” 9 Amɛ Fɛsitusi mɛ fa aa kyɛ dɩ ʋ yaa wɩya dɩ Gyuuma hʋ tenni fɩyɛlɩ rɛ. Ɛɛ rɛ ʋ pɩyɛsɩ Pɔɔl a baa, “Ɩ sɩ kɩ kyɛ dɩ ɩ mʋ Gyerusalɛm, dɩ ŋ mʋ dɩ wɩɩ no sarɩya doŋ tɩyaŋ, akuu wɩya no ba aa baa dɩ yaa kyogi wɩya koo?” 10 Ɛɛ rɛ Pɔɔl baa, “Aayɩ, paalʋʋ hʋ buloŋ kuworibal sarɩya lidiilii tɩyaŋ nɛ ŋ sɩŋ nyɛ. Ɛɛwɩya, daha rɛ maga dɩ ma di ŋ sarɩya. Ɩ tɩɩtɩɩ gyɩma rɛ weliŋ anɩɩ ŋ bɩ yaa wɩɩ buloŋ kyogi Gyuuma. 11 Dɩ mɩyaŋ nɛ fa yaa wɩɩ kyogi, a maga dɩ ba kpʋ ŋ, ŋ fa aa laa rɛ, amɛ dɩ wɩya hʋ buloŋ ba aa basa yaa wɩnyɩyɛl kɛ, nal buloŋ bɩ kaŋ ŋmanɩɩ dɩ ʋ kpa ŋ we ba nosi tɩyaŋ dɩ ba kpʋ ŋ. Ŋ aa sʋl lɛ, dɩ ɩ leŋ dɩ ŋ mʋ kuworibal hʋ lee dɩ ʋ di ŋ sarɩya.” 12 Ɛɛ rɛ Fɛsitusi bee ʋ nɩhɩyasɩ na dɔmɔŋ. Ka ʋ basɩ tɩya Pɔɔl a baa, “Na ɩ baa ɩ sɩ mʋ kuworibal hʋ lee dɩ ʋ di ɩ sarɩya. Ŋ mɛ kɔnɩ yaŋ sɩ leŋ dɩ ɩ mʋ.”
Fɛsitusi basɩ Pɔɔl wɩya tɩya Kuwori Agɩrɩpa abee Bɛɛnisi
13 Kyɛyɛ baŋmana hal tɩyaŋ, kuwori kɩdɩgɩ ba aa yɩrɩ Agɩrɩpa bee ʋ dɩya toluu kɩdɩgɩ ba aa yɩrɩ Bɛɛnisi ko dɩ ba kyʋwalɩ Fɛsitusi Sizaariya tɩyaŋ. 14 Ba aa we doŋ kyɛyɛ baŋmana, Fɛsitusi basɩ Pɔɔl wɩya buloŋ tɩya ba a baa, “Baal kɩdɩgɩ rɛ we daha. Fɛlisi rɛ fa leŋ ba kana ʋ tɔ dɩya tɩyaŋ. Ʋ ha we doŋ. 15 Ŋ aa mʋ Gyerusalɛm, Gyuuma wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyasɩ abee Gyuuma nɩhɩyasɩ ko basɩ wɩya hʋ ba aa baa dɩ ʋ yaa kyogi ba rɛ, a tɩya ŋ, aŋ baa dɩ ŋ di ʋ sarɩya a kpa kyogisi tɩya ʋ. 16 Nyɛ rɛ ŋ basɩ tɩya ba anɩɩ á Roma tɩmma bɩ sɩ laa nyʋwa kpa kyogisi tɩya nal, aŋ kpa tɩɩna we ʋ dɔmɔ nosi tɩyaŋ, see dɩ á buloŋ hɔnɔ, dɩ kɩdɩgɩ buloŋ basɩ ʋ nyʋwa. 17 Ɛɛ rɛ ba sii kpa ko daha. Ba aa ko, ŋ bɩ kaŋ wɩɩ hʋ pɩɩsɩ. Ʋ sɩgballɩya buloŋ nɛ, ŋ sii mʋ sarɩya hʋ lidiilii aŋ leŋ ba kaŋ baal hʋ ko lɩɩ. 18 Nala hʋ bee Pɔɔl fa aa kaŋ wɩya kɩ kpa dɔmɔŋ hʋ, sii sɩŋ dɩ ba daga wɩya hʋ ba aa baa dɩ Pɔɔl yaa kyogi. Wɩbɔmɔ hʋ ŋ kɛ fa aa bɩɩna anɩɩ ba sɩ baa dɩ ʋ yaa, ba bɩ basa ba kɩdɩgɩ buloŋ. 19 Amɛ wɩɩ hʋ ba aa basa yaa wɩkaŋtarɩya rɛ, ba sɩŋ kaŋ kɩ tarɩ a mʋ kɩ tile ba wɩɩkyʋwalɩ lugo tɩyaŋ abee baal kɩdɩgɩ aa sʋba ba kɩ yɩrɩ Yesu tɩyaŋ. Akuu Pɔɔl aa kɩ basɩ anɩɩ Yesu sii sʋʋ tɩyaŋ nɛ, a we ʋ mɩɩbol tɩyaŋ wɩya. 20 Ŋ fa bɩ gyɩŋ ɛɛ hʋ buloŋ ŋ aa sɩ yaa, a gyɩŋ wɩɩ no naasɩ. Nyɛ rɛ ŋ pɩyɛsɩ Pɔɔl anɩɩ ʋ sɩ laa nyʋwa a mʋ Gyerusalɛm dɩ ba di ʋ sarɩya doŋ tɩyaŋ? 21 Amɛ Pɔɔl bɩ laa nyʋwa, aŋ sʋla ŋ dɩ ŋ leŋ dɩ ba deŋ ʋ a kana ʋ mʋ kuworibal hʋ lee, dɩ ʋ di ʋ sarɩya. Ɛɛ rɛ ŋ leŋ ba kɩ deŋ ʋ. Dɩ mɩyaŋ nɛ ko na ŋmanɩɩ ŋ sɩ leŋ dɩ ba kana ʋ mʋ kuworibal hʋ lee dɩ ʋ di ʋ sarɩya.” 22 Ɛɛ rɛ kuwori Agɩrɩpa basɩ tɩya Fɛsitusi anɩɩ ʋ tɩɩ kyo dɩ ʋ mɛ nɩɩ baal hʋ nyʋwa rɛ. Nyɛ rɛ Fɛsitusi basɩ tɩya ʋ anɩɩ ʋ kyiye sɩ nɩɩ ʋ wɩbasɩɩ.
Ba kaŋ Pɔɔl mʋ Kuwori Agɩrɩpa bee Bɛɛnisi sɩya
23 Ʋ sɩya aa gballa, Kuwori Agɩrɩpa bee Bɛɛnisi sii mʋ sarɩya hʋ lidiilii. Ba gyɩ laalɩ ba kuwori gannɩ rɛ, ba sii ŋmaa kuwori kɩna tɩŋ ba hal, ba mʋ gyʋʋ dɩɩbal hʋ. Ba bee laalyuwolo nɩhɩyasɩ abee bee hʋ nɩhɩyasɩ buloŋ ko gyʋʋ hɔŋ dɩya hʋ tɩyaŋ. Ba buloŋ aa hɔnɔ ko teŋ, Fɛsitusi leŋ ba kaŋ Pɔɔl ko gyʋʋ. 24 Ɛɛ rɛ Fɛsitusi baa, “Kuwori Agɩrɩpa, ɩ bee nala hʋ buloŋ aa we daha, ma na baal no. Ʋ wɩya rɛ tɩŋ Gyuuma hʋ aa we daha abee Gyuuma hʋ buloŋ aa lɩɩ Gyerusalɛm, ko kana ŋ bagɩna tɩyaŋ, a kɩ yaa kyagɩŋsɩ a baa dɩ ʋ bɩ maga dɩ ʋ we ʋ mɩɩbol tɩyaŋ. 25 Ŋ kɛ bɩ naa wɩɩ hʋ ʋ aa yaa kyogi, a maga dɩ ba kpʋ ʋ. Amɛ ʋ tɩɩ rɛ sʋla ŋ anɩɩ ʋ sɩ mʋ kuworibal hʋ lee dɩ ʋ di ʋ sarɩya. Ŋ mɛ yaŋ sɩ leŋ dɩ ʋ mʋ. 26 Amɛ ŋ paalɩ bɩ kyaasɩ gyɩŋ wɩɩ hʋ buloŋ ŋ aa sɩ sabɩ tɩya kuworibal hʋ baal no wɩya. Ɛɛ rɛ tɩŋ ŋ kana ʋ ko ma lee dɩ ma mɛ nɩɩ ʋ nyʋwa. Ɩ kuwori Agɩrɩpa lee rɛ ŋ yaŋ paalɩ kana ʋ ko. Ŋ bɩɩna anɩɩ dɩ ɩ mɛ gyʋʋ wɩɩ no tɩyaŋ, ɩ sɩ wuwo na wɩɩ dɩ ŋ wuwo sabɩ teŋ tɩya kuworibal hʋ. 27 Ŋ kɛ lee, ʋ bɩ yaa ŋmanɩɩ abee ŋ aa sɩ leŋ dɩ ba kaŋ nal a lɩɩ nɩtɔdɩya tɩyaŋ a mʋ kuworibal hʋ lee, ka dɩ ŋ bɩ wuwo daga wɩɩ buloŋ ʋ aa yaa kyogi.”
26Pɔɔl basɩ wɩya dɩ ʋ laa ʋ tɩɩ Kuwori Agɩrɩpa sɩya tɩyaŋ
1 Nyɛ rɛ Kuwori Agɩrɩpa basɩ tɩya Pɔɔl a baa, “Ŋmanɩɩ we doŋ nɛ anɩɩ ɩ aa sɩ wuwo basɩ wɩya a laa ɩ tɩɩ.” Ɛɛ rɛ Pɔɔl kaŋ ʋ noŋ gye, aŋ baa, 2 “Kuwori Agɩrɩpa, wɩya hʋ ŋ aa bɩ yaa, ba aa rɛ Gyuuma baa dɩ ŋ yaa rɛ. Ɛɛwɩya, ŋ sɩ baa dɩ ŋ nyuu sʋma rɛ gyɩnaŋ, ŋ aa sɩ wuwo basɩ wɩya ɩ sɩya tɩyaŋ a laa ŋ tɩɩ, 3 beewɩya ɩ kɛ paalɩ gyɩŋ Gyuuma lesiri buloŋ nɛ abee ba wɩkaŋtarɩya buloŋ. Ŋ yaŋ aa sʋla ɩ rɛ dɩ ɩ di kenyiri aŋ gyegili nɩɩ ŋ nyʋwa.
4 Gyuuma buloŋ gyɩŋ ɛɛ hʋ ŋ aa kɩya rɛ a lɩɩ ŋ haŋbiri tɩyaŋ buloŋ. Ba gyɩŋ ɛɛ ŋ gyogo aa kɩya rɛ, a lɩɩ saŋa hʋ ŋ aa yaa biibiye ŋ bee tɩyaŋ, abee saŋa hʋ buloŋ ŋ aa we Gyerusalɛm tɩyaŋ. 5 Dɩ ba aa rɛ fa sɩ laa nyʋwa basɩ wɩtɩɩ, ba tɩɩ gyɩma rɛ anɩɩ piilii hʋ tɩyaŋ buloŋ, Farasiima paati hʋ tɩyaŋ nɛ ŋ we. Paati no nala rɛ fa aa tɩŋ á wɩɩkyʋwal ŋmanɩɩ hʋ abee wɩtɩɩ a te nɩkaalɩya hʋ buloŋ. 6 Ka lagɩlagɩ no, ba leŋ ŋ sɩŋ daha rɛ dɩ ba di ŋ sarɩya akuu ŋ aa kaŋ bayɩyɛla abee wɩɩ hʋ Wɩɩsɩ aa wee nyʋwa dɩ ʋ sɩ yaa tɩya á naabaala wɩya. 7 Ŋ kuwo kpɩyana, á Iziral tɩmma dimbeye fi abee balɩya hʋ buloŋ laa di rɛ anɩɩ Wɩɩsɩ sɩ yaa wɩɩ no tɩya ma. Ɛɛ rɛ tɩŋ á yaa sɩfɩyaŋ a kɩ kyʋwalɩ Wɩɩsɩ wɩɩhaa bee tebine buloŋ. Ŋ mɛ aa laa wɩya no dɩ wɩya rɛ tɩŋ, Gyuuma baa dɩ ŋ kyogo rɛ, aŋ kɩ basɩ ŋ wɩya gɛɛ. 8 Bee rɛ tɩŋ ma kɩdɩgɩ buloŋ bɩ sɩ wuwo laa di anɩɩ Wɩɩsɩ sɩ kyisi nala hʋ aa sʋba dɩ ba sii sʋʋ tɩyaŋ?
9 Ŋ mɛ tɩɩ fa laa di rɛ anɩɩ ʋ maga dɩ ŋ yaa wɩɩ hʋ buloŋ ŋ aa sɩ wuwo yaa rɛ a kyogi Yesu aa lɩɩ Nazarɛti feŋ. 10 Ɛɛ rɛ ŋ yaa Gyerusalɛm tɩyaŋ. Gyuuma wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyasɩ fa tɩya ŋ ŋmanɩɩ rɛ, ŋ kasɩ Wɩɩsɩ nala yʋga a tɔ dɩya tɩyaŋ. Dɩ ba aa rɛ fa ko kɩ kyɛ dɩ ba kpʋ ba mɛ, ŋ aa laa nyʋwa rɛ ba kpʋ ba. 11 Ŋ vala dɔgɩsɩ ba rɛ yʋga Gyuuma wɩɩkyʋwaldɩɩsɩ buloŋ tɩyaŋ, a kɩ lʋga dɩ ba basɩ baa ba bɩl bɩ laa Yesu Krisita wɩya di. Ŋ baaŋ gyɩ siye rɛ kɩŋkaŋ ba nyuu tɩyaŋ. Ŋ paalɩ kile ba lugo mʋ tɔnɩ hʋ badɔmɔŋ aa tuwo Gyuuma paalʋʋ tɩyaŋ, a dɔgɩsɩ ba doŋ tɩyaŋ mɛ.”
Pɔɔl daga ɛɛ aa yaa ʋ ko laa Yesu wɩya di
Kpambɩsɩ 9.1-19;22.6-16
12 “Wɩɩ no tɩɩ wɩya, ŋ gyɩ sii mʋ Gyuuma wɩɩkyʋwal sɩlaala nɩhɩyasɩ lee rɛ, ba tɩya ŋ ŋmanɩɩ dɩ ŋ mʋ Damaasiku. 13 Ŋ kuwo kpɩyana, ŋ aa mʋ ŋmanɩɩ hʋ tɩyaŋ nɛ, anɩɩ wɩɩhaa keserige saŋa gɛɛ, ŋ na pʋlʋŋ dɩ ʋ lɩɩ wɩɩsɩnyuu a kyaanɩ we ŋ bee nala hʋ fa aa val tɩyaŋ. Ʋ gyɩ kyaana te wɩɩpɔsɩɩ. 14 Ɛɛ rɛ á buloŋ tuu tele taŋha. Ka ŋ nɩɩ nal taal dɩ ʋ basɩ kɩ tɩya ŋ Hiiburu taal tɩyaŋ a baa, ‘Sɔɔl, Sɔɔl! Bee rɛ tɩŋ ɩ kɩ dɔgɩsɩ ŋ nyɛ? Ɩ tɩɩ rɛ ɩ kɩ lɔlɔ. Ɩ kɩɩ gɛɛ rɛ anɩɩ gbuŋgbogo ba aa kaŋ we ŋmaŋ, ka ʋ bɩ laa nyʋwa dɩ ʋ vala, aŋ kɩ lɔlɔ ʋ tɩɩ gɛɛ.’ 15 Ɛɛ rɛ ŋ pɩyɛsɩ, ‘Aŋnɛ rɛ, Tɩɩna?’ Ɛɛ rɛ Tɩɩna hʋ baa, ‘Mɩyaŋ Yesu rɛ, nal hʋ ɩ aa tɩŋ naasɩ kɩ dɔgɩsɩ hʋ. 16 Amɛ sii sɩŋ. Ŋ kaŋ ŋ tɩɩ ko daga ɩ rɛ, dɩ ŋ lɩɩ ɩ, dɩ ɩ tʋŋ tʋma kɩ tɩya ŋ, a yaa ŋ daŋsɩya tɩɩna, a basɩ kɩ tɩya nala, ɩ aa naa ŋ nyɛ gyɩnaŋ, abee wɩya hʋ ŋ aa sɩ maakyiye kpa daga ɩ. 17 Ŋ sɩ tɩma ɩ, dɩ ɩ mʋ Iziral tɩmma lee abee nala hʋ aa bɩ yaa Gyuuma buloŋ lee. Dɩ ba aa rɛ ko kɩ dɔgɩsɩ ɩ, ŋ sɩ laa ɩ ta ba nosi tɩyaŋ. 18 Ŋ sɩ tɩma ɩ dɩ ɩ mʋ leŋ dɩ ba sɩya suri, a kaŋ ba dɩ ba bɩrɩmɩ lɩɩ bilhuu tɩyaŋ a ko gyʋʋ pʋlʋŋ tɩyaŋ, a leŋ dɩ ba lɩɩ Sɩtaanɩ nosi tɩyaŋ a ko Wɩɩsɩ lee. Dɩ ba aa rɛ yaa gɛɛ, aŋ laa ŋ wɩya di, Wɩɩsɩ sɩ kpa ba wɩbɔmɔ buloŋ kyɛ ba, ka dɩ ba wuwo na lee nala hʋ Wɩɩsɩ aa lɩya tɩyaŋ.”’
Pɔɔl basɩ ʋ tʋma wɩya
19 “Ɛɛ wɩya kuwori, ŋ bɩ vɩya taal hʋ aa lɩɩ wɩɩsɩnyuu. 20 Doŋ nɛ ŋ piili basɩ Wɩɩsɩ wɩya Damaasiku tɩyaŋ abee Gyerusalɛm tɩyaŋ abee Gyudɩya paalʋʋ buloŋ tɩyaŋ, abee nala hʋ aa bɩ yaa Gyuuma tɩyaŋ mɛ. Ŋ basɩ tɩya ba rɛ dɩ ba bɩrɩmɩ lɩɩ ba wɩbɔmɔ tɩyaŋ aŋ tɩŋ Wɩɩsɩ, aŋ kɩ yaa wɩya hʋ aa daga anɩɩ ba kɔnɩ bɩrɩma lɩɩ ba wɩbɔmɔ tɩyaŋ nɛ. 21 Wɩɩ no wɩya rɛ tɩŋ Gyuuma kana ŋ Wɩɩkyʋwaldɩya hʋ tɩyaŋ a kɩ kyɛ dɩ ba kpʋ ŋ gɛɛ. 22 Amɛ abee gyɩnaŋ buloŋ Wɩɩsɩ ha aa pɛ ŋ tɩyaŋ nɛ. Ɛɛ rɛ tɩŋ ŋ wuwo sɩŋ daha a kɩ basɩ wɩya no buloŋ ŋ aa yaa daŋsɩya, a kɩ tɩya ma, ma nɩbala abee ma nɩbiisi buloŋ. Wɩɩ no ŋ aa basɩ nyɛ, ʋ tɩɩtɩɩ rɛ Wɩɩsɩ tɩŋdaala abee Moosi buloŋ fa basɩ anɩɩ ʋ kɔnɩ sɩ yaa. 23 Nala no fa basa rɛ anɩɩ Krisita hʋ sɩ na tʋwara, a sʋba, aŋ laa sɩya sii sʋʋ tɩyaŋ nala hʋ buloŋ aa sʋba tɩyaŋ. A bɩl baa dɩ Krisita no tɩyaŋ nɛ Gyuuma abee nala hʋ aa bɩ yaa Gyuuma buloŋ sɩ tɩŋa a na Wɩɩsɩ kyaanʋʋ hʋ aa sɩ laa ba ta.”
24 Pɔɔl aa basɩ wɩya dɩ laa ʋ tɩɩ gɛɛ, Fɛsitusi nɔsɩ ʋ, aŋ basɩ tɩya ʋ baa, “Pɔɔl, ɩ aa yaarɩ rɛ dʋ? Ɩ wɩgyʋŋ kɩŋkaŋ hʋ rɛ leŋ ɩ kɩ yaarɩ gɛɛ.” 25 Nyɛ rɛ Pɔɔl baa, “Ŋ kuwo kpɩyana, ŋ kɛ paalɩ bee yaarɩ. Wɩtɩɩ rɛ ŋ kɩ basɩ. 26 Kuwori Agɩrɩpa, ɩ gyɩŋ wɩya no buloŋ tɩyaŋ nɛ. Ɛɛ rɛ tɩŋ ŋ wuwo kɩ basɩ ba abee nyuduwo gɛɛ. Ŋ gyɩma rɛ anɩɩ wɩya no buloŋ tɩyaŋ wɩɩ buloŋ tuwo ɩ aa bɩ gyɩma, beewɩya wɩya no aa yaa kɩdɩgɩ buloŋ bɩ yaa wɩfaŋɩɩ. 27 Kuwori Agɩrɩpa, ɩ laa Wɩɩsɩ tɩŋdaala hʋ wɩbasɩya dɩ rɛ? Ŋ gyɩma anɩɩ ɩ laa di rɛ.” 28 Ɛɛ rɛ kuwori Agɩrɩpa pɩyɛsɩ Pɔɔl a baa, “Ɩ liise anɩɩ lagɩlagɩbiye no ɩ teŋ sɩ wuwo leŋ dɩ ŋ laa Yesu wɩya di a kɩ tɩŋa ʋ koo?” 29 Ɛɛ rɛ Pɔɔl baa, “Dɩ lagɩlagɩbiye no rɛ, koo dɩ lagɩlagɩbiye no daa, ŋ kɛ wɩɩsʋlɩɩ rɛ yaa dɩ ɩ bee nɩkaalɩya hʋ buloŋ aa gyegile kɩ nɩɩ ŋ taal no gyɩnaŋ, dɩ ma ko laa Yesu wɩya di anɩɩ ŋ aa laa ʋ wɩya di gɛɛ. Amɛ ŋ bee sʋla Wɩɩsɩ dɩ ba kaŋ ma kɛ we kyɔrʋmɔ tɩyaŋ anɩɩ mɩyaŋ nyɛ.” 30 Pɔɔl aa basɩ wɩya no ko teŋ, ɛɛ rɛ ba paalʋʋ Kuwori hʋ abee Roma nɩhɩyawʋ hʋ aa deŋ paalʋʋ hʋ abee Bɛɛnisi abee nala hʋ buloŋ fa aa hɔnɔ sii dɩ ba mʋ. 31 Ba aa lɩɩ lɩgyalɩɩ ko teŋ, ba basɩ kɩ tɩya dɔmɔŋ a baa, “Baal no bɩ kyogo wɩɩ buloŋ a maga dɩ ba kpʋ ʋ koo dɩ ba kana ʋ tɔ dɩya tɩyaŋ.” 32 Ɛɛ rɛ Kuwori Agɩrɩpa basɩ tɩya Fɛsitusi a baa, “Dɩ baal no fa bɩ sʋla ŋmanɩɩ anɩɩ ʋ sɩ mʋ kuworibal hʋ lee dɩ ʋ di ʋ sarɩya rɛ, ŋ kɛ fa aa baa ɩ kpa ʋ ta rɛ.”
27Ba kaŋ Pɔɔl mʋʋ Roma
1 Nyɛ rɛ ba vʋʋlɩ dɩ á gyʋʋ nɩɩduworiboro a mʋ Itali paalʋʋ. Ɛɛ rɛ ba kpa Pɔɔl bee nɩtɔdɩya nala hʋ badɔmɔŋ a we laalyuwolo nɩhɩyawʋ kɩdɩgɩ ba aa yɩrɩ Gyulɩyɔsɩ noŋ tɩyaŋ. Gyulɩyɔsɩ fa yaa nɩhɩyawʋ rɛ Roma paalʋʋ kuworibal hʋ laalyuwolo tɩyaŋ. 2 Á mʋ gyʋʋ nɩɩduworiboribal kɩdɩgɩ aa lɩɩ Adɩramɩtɩyam, dɩ ʋ mɛ yaŋ kɩ yaa siri dɩ ʋ mʋ tɔnɩ hʋ aa we mpʋwɔnʋʋ hʋ nyʋwa Esɩya paalʋʋ tɩyaŋ. Baal kɩdɩgɩ mɛ rɛ fa we á tɩyaŋ ba kɩ yɩrɩ Arisitaakusi. Ʋ fa lɩɩ Tesaloniika aa we Masidooniya paalʋʋ tɩyaŋ nɛ. 3 Ʋ sɩgballɩya rɛ á mʋ pele tɔɔ kɩdɩgɩ ba kɩ yɩrɩ Siidɔŋ. Gyulɩyɔsɩ fa kaŋ bɔnyɛ bee Pɔɔl lɛ weliŋ, a tɩya ʋ ŋmanɩɩ ʋ mʋ kɩ na ʋ kyaŋsɩ, dɩ ʋ rɛ aa kyɛ kɩŋ, dɩ ʋ kyaŋsɩ hʋ wuwo pɛ ʋ tɩyaŋ abee haŋ kɩŋ hʋ. 4 Doŋ nɛ á bɩl sii, a kpa á ŋmanɩɩ kɩ mʋ. Á aa mʋʋ hʋ tɩyaŋ nɛ, dɩ puwo luro lɩɩ lee hʋ á sɩya fa aa kyaasa. Ɛɛ rɛ á mɩɩgɩ mʋ tɩŋ tɔɔ kɩdɩgɩ nɩɩ aa golo baŋ kyeme, ba kɩ yɩrɩ Saapʋrɔsɩ, a tɩŋ logiŋ hʋ puwo aa tuwo a ko baŋ. 5 Nyɛ rɛ á kpala tɩŋ Silisɩya abee Pamfilɩya paalʋʋ nyʋwa, a mʋ pele lee kɩdɩgɩ ba aa yɩrɩ Maara, a we Liisɩya paalʋʋ tɩyaŋ. 6 Doŋ tɩyaŋ nɛ laalyuwolo nɩhɩyawʋ hʋ na nɩɩduworiboribal kɩdɩgɩ mɛ dɩ ʋ lɩɩ Alizaŋdiriya a kɩ mʋ Itali. Ʋ leŋ á gyʋʋ ʋ. 7 Á fɩyɛlɩ sɩya duwori gɛɛ rɛ deŋdeŋ kyɛgyamaa, a na tʋwara kɩŋkaŋ, aŋ yaŋ na ko kpaga tɔɔ kɩdɩgɩ ba kɩ yɩrɩ Kinidusi. Puwo hʋ gyɩ bɩ laa di á tɩŋ doŋ. Nyɛ rɛ á bɩl kpala tɩŋ tɔɔ kɩdɩgɩ nɩɩ aa golo baŋ kyeme, ba kɩ yɩrɩ Kireti, a ko pele lee kɩdɩgɩ ba kɩ yɩrɩ Salmooni, a kpala tɩŋ tɔɔ hʋ logiŋ puwo aa tuwo. 8 Á aa kpala tɩŋ nɩɩ hʋ nyʋwa gɛɛ, a naa tʋwara rɛ weliŋ aŋ na ko sɩŋ lee kɩdɩgɩ ba kɩ yɩrɩ Nɩɩduworiborisi Lɩsɩŋwelii. Doŋ fa kpaga tɔɔ kɩdɩgɩ ba aa yɩrɩ Laasɩya rɛ.
9 Á hɔŋ doŋ nɛ a pɩɩsɩ mʋhʋ, Gyuuma kyɛbal hʋ ba aa kpa pʋsɩ lɩɩ wɩɩsʋlɩɩ tɩya Wɩɩsɩ dɩ ʋ kpa ba wɩbɔmɔ kyɛ ba hʋ ko parɩ baŋ. Haŋ saŋa hʋ mɛ nɩɩ duworii aa hayɛ rɛ weliŋ. Ɛɛ rɛ Pɔɔl basɩ wɩya kyagɩlɩ ba a baa, 10 “Ŋ naabalɩya, ŋ naa anɩɩ á ŋmanɩɩ hʋ valɩɩ sɩ kperi ma. Ma leŋ dɩ á hɔŋ daha. Dɩ ámaa rɛ baa á sɩ mʋ, á nɩɩduworiboro hʋ bee á kyʋgɩsɩ hʋ buloŋ sɩ kyogi, ka dɩ á badɔmɔŋ mɛ sʋba.” 11 Amɛ laalyuwolo nɩhɩyawʋ hʋ fa bɩ gyegile nɩɩ Pɔɔl nyʋwa hʋ, aŋ gyegili nɩɩ nɩɩduworiboro hʋ nɩhɩyawʋ abee nɩɩduworiboro hʋ tɩɩna nyʋwa. 12 Nyɛ rɛ ba baa dɩ lee hʋ bɩ weliye abee ba aa sɩ we doŋ yʋʋ no tɩyaŋ. Ba gyeniŋ buloŋ fa kyo dɩ ba gyʋʋ nɩɩduworiboro hʋ rɛ, a ta kɩ lʋga dɩ ba wuwo mʋ pele tɔɔ kɩdɩgɩ ba aa yɩrɩ Finiisi a we doŋ yʋʋ hʋ tɩyaŋ. Finiisi fa yaa nɩɩduworiborisi lɩsɩnɩɩ rɛ a we Kiriti paalʋʋ tɩyaŋ. Nɩɩduworiborisi lɩsɩnɩɩ no fa yaa fuwobal goloŋ nɛ a kyaasɩ wɩɩpɔsɩɩ noduu dɩɩlaŋ abee wɩɩgyʋʋyɩ nogɔbɔ dɩɩlaŋ.
Puwo luro fuwobal hʋ tɩyaŋ
13 Nyɛ rɛ puwo fʋʋfʋʋbiye kɩdɩgɩ luri a lɩɩ wɩɩpɔsɩɩ noduu dɩɩlaŋ. Nala hʋ kɛ fa bɩɩna anɩɩ ba sɩ na ŋmanɩɩ a vala anɩɩ gɛɛ ba fa aa liisi ba tɩsɩ tɩyaŋ nɛ. Nyɛ rɛ ba kaŋ hɔgɩbal hʋ ba aa kaŋ kyaga nɩɩduworiboro hʋ sɩgɩ, a lɩɩ we nɩɩduworiboro hʋ tɩyaŋ aŋ duwori kpala ko tɩŋ Kiriti bee nyʋwa gɛɛ baŋ. 14 Ʋ gyɩ bɩ pɩɩsa ka puwoduwo kɩdɩgɩ marɩ luri, a lɩɩ wɩɩpɔsɩɩ abee wɩɩpɔsɩɩ nogɔbɔ dɩɩlaŋ paga. Taŋha hʋ nɩɩ aa golo baŋ kyeme hʋ dɩɩlaŋ nɛ ʋ lɩɩ kɩ ko. 15 Ʋ ko ŋmaa nɩɩduworiboro hʋ, amɛ á fa bɩ wuwo dɩ á kyaasɩ lee hʋ dɩɩlaŋ puwo hʋ aa lɩɩ kɩ ko. Á mɛ bɩl bɩ wuwo dɩ á yaa wɩɩ buloŋ, ɛɛ rɛ á leŋ puwo hʋ kaŋ nɩɩduworiboro hʋ kɩ mʋ lee hʋ ʋ aa dɔŋ kɩ mʋ. 16 Ɛɛ rɛ á tɩŋ bee kɩdɩgɩ ba aa yɩrɩ Kawʋda, doŋ mɛ buloŋ nɛ nɩɩ fa gol a ko baŋ kyeme. Doŋ puwo kɛ fa siyese mʋhʋ rɛ. Doŋ tɩyaŋ mɛ, á gyɩ naa tʋwara rɛ kɩŋkaŋ aŋ na wuwo kaŋ nɩɩduworiboribiye hʋ á fa aa kpaa vʋwa nɩɩduworiboribal hʋ hal. 17 Ɛɛ rɛ ba tarɩ nɩɩduworiboribiye hʋ ko gyʋʋ nɩɩduworiboribal hʋ tɩyaŋ a kaŋ ŋmasɩ vʋwa ʋ mal nɩɩduworiboribal hʋ tɩyaŋ kpaŋkpaŋ, aŋ vʋwa nɩɩduworiboribal hʋ mɛ dɩ ʋ ta ko yɔrɩmɩ. Kambɩŋ fa kaŋ ba rɛ, beewɩya ba kɛ fa bɩɩna anɩɩ nɩɩduworiboro hʋ sɩ yɩ taŋha Libiya mpʋwɔnʋʋ hʋ nyʋwa tɩyaŋ nɛ, beewɩya doŋ nɩɩ bɩ luŋiye. Nyɛ rɛ ba kaŋ gannɩ hʋ ba fa aa kaŋ vʋwa nɩɩduworiboro hʋ nyuu puri ta ba tuu, aŋ leŋ puwo hʋ kaŋ nɩɩduworiboro hʋ kɩ vala. 18 Puwo hʋ gyɩ faasɩ dɔŋ nɛ weliŋ. Ɛɛ rɛ ʋ sɩgballɩya ba piili kuwoni kyʋgɩsɩ hʋ aa we nɩɩduworiboro hʋ tɩyaŋ a yuwo kɩ ta. 19 Ʋ sɩya bɩl aa gballa, ba kuwoni nɩɩduworiboro hʋ tɩɩ kɩna badɔmɔŋ mɛ a yuwo ta. 20 Á gyɩ naa kyɛgyamaa rɛ dɩ wɩɩsɩ bɩ pɔsɔ, kyɩŋwʋlɩya mɛ bɩ lɩya. Ka puwo hʋ mɛ ha marɩ kɩ dɔŋ kɩŋkaŋ. Ɛɛ hʋ puwo hʋ gyɩ aa marɩ kɩ dɔŋ hʋ, á gyɩ bɩl bɩ liise anɩɩ á sɩ waa.
21 Nala hʋ gyɩ pɩɩsa dɩ ba bɩ dii kɩna. Ɛɛ rɛ Pɔɔl basɩ tɩya ba a baa, “Ŋ naabalɩya, ʋ fa maga dɩ ma gyegili nɩɩ ŋ nyʋwa hʋ rɛ. Dɩ mamaa rɛ fa gyegile nɩɩ ŋ nyʋwa, dɩ á fa hɔŋ Kiriti tɩyaŋ, á kɩna no buloŋ aa kyogo nyɛ, ba fa bɩ sɩ kyogi. Kɩna hʋ mɛ buloŋ aa nyʋgɩsa mɛ fa bɩ sɩ nyʋgɩsɩ. 22 Amɛ ŋ aa sʋl ma, ma kaŋ ma tɩɩ aŋ kaŋ bembii mɛ. Á nɩɩduworiboro hʋ dʋŋ nɛ sɩ kyogi, amɛ ma kɛ kɩdɩgɩ buloŋ bɩ sɩ sʋba. 23 Wɩɩsɩ hʋ aa tɩŋa ŋ, ŋ mɛ kɩ kyʋwalɩ ʋ, ʋ malɩka dɩya ko ŋ lee rɛ tebine, 24 a basɩ tɩya ŋ a baa, ‘Pɔɔl, ta leŋ dɩ kambɩŋ kana ɩ. Ɩ sɩ mʋ sɩŋ kuworibal hʋ sɩya tɩyaŋ. Wɩɩsɩ sɩ kuu ɩ wɩya a leŋ ɩ bee nala hʋ buloŋ aa we nɩɩduworiboro hʋ tɩyaŋ buloŋ kaŋ mɩɩbol.’ 25 Ɛɛwɩya, ŋ naabalɩya, ma kaŋ ma tɩɩ aŋ leŋ dɩ ma bembiye deye. Ŋ laa Wɩɩsɩ di rɛ anɩɩ ʋ sɩ yaa wɩɩ hʋ buloŋ ʋ aa baa ʋ sɩ yaa. 26 Amɛ puwo no sɩ yigi ma mʋ ta taŋha biye kɩdɩgɩ nɩɩ aa golo ko baŋ tɩyaŋ.”
27 Puwo hʋ kaŋ ma vala gɛɛ rɛ á kyɛyɛ fi abee banaa Adiriya mpʋwɔnʋʋ hʋ tɩyaŋ. Kyɛɛ fi bee banaa hʋ kyɛɛ tebine, anɩɩ tekere gɛɛ, nala hʋ aa duwori boro hʋ kɛ fa liise anɩɩ á aa mʋ dogimo nyʋwa rɛ. 28 Ɛɛ rɛ ba kpa kɩŋ we nɩɩ hʋ tɩyaŋ dɩ ba magɩsɩ na nɩɩ hʋ luŋiŋ. Ba na dɩ ʋ luŋiye a maga naaŋsɩɩnyʋwa kɔɔ abee mɔlɩya. Mʋhʋ pɛ, ba bɩl magɩsɩ, a na dɩ ʋ yaa naaŋsɩɩnyʋwa mɔllɩ banaa abee fi. 29 Kambɩŋ fa kaŋ ba rɛ anɩɩ ba aa sɩ mʋ ŋmaa bʋyɩ wɩya. Ɛɛ rɛ ba kuwoni hɔgɩnɩ hʋ ba aa kaŋ kyaga nɩɩduworiboro hʋ sɩgɩ. Ba banaa rɛ ba kuwoni nɩɩduworiboro hʋ hal a kyaga ʋ sɩgɩ, aŋ kɩ sʋla Wɩɩsɩ dɩ sɩya gballɩ dɩ ba na pʋlʋŋ. 30 Ɛɛ rɛ nala hʋ fa aa duwori boro hʋ lɩɩ kɩ kyɛ dɩ ba fá, aŋ vɩya nɩkaalɩya hʋ bee boro hʋ ta. Ba lɩɩ nɩɩduworiboribiye hʋ a we nɩɩ hʋ tɩyaŋ, a fugo kɩ yaa gɛɛ anɩɩ ba aa kyɛ dɩ ba lɩɩ hɔgɩnɩ hʋ ba aa kaŋ kyaga nɩɩduworiboribal hʋ sɩya rɛ. 31 Ɛɛ rɛ Pɔɔl basɩ tɩya laalyuwolo nɩhɩyawʋ hʋ abee laalyuwolo hʋ a baa, “Dɩ nala hʋ aa duwori boro hʋ ko lɩɩ nɩɩduworiboro hʋ tɩyaŋ, ma kɩdɩgɩ buloŋ mɛ bɩ sɩ waa.” 32 Pɔɔl aa basɩ gɛɛ, laalyuwolo hʋ keri ŋmasɩ hʋ ba fa aa kaŋ vʋwa nɩɩduworiboribiye hʋ a leŋ nɩɩ hʋ kpa ʋ kɩ mʋ.
33 Sɩya aa ko kpaga gballɩɩ, Pɔɔl sʋla nala hʋ buloŋ aa we boro hʋ tɩyaŋ dɩ ba di kɩna, aŋ baa, “Ma kyɛyɛ fi abee banaa rɛ nyɛ dɩ ma bɩ dii kɩŋ buloŋ, aŋ kyɩla hɔŋ. 34 Ɛɛwɩya, ŋ aa sʋla ma rɛ dɩ ma di kɩna. Dɩ mamaa rɛ dii kɩna, ma sɩ kaŋ dee a wuwo laa ma tɩɩ a kaŋ mɩɩbol. Wɩɩ buloŋ bɩ sɩ yaa ma kɩdɩgɩ buloŋ.” 35 Pɔɔl aa basɩ gɛɛ ko teŋ, ʋ kpa paanʋʋ, a kyʋwalɩ Wɩɩsɩ ba buloŋ sɩya tɩyaŋ aŋ lɔgɔ kɩ kyaŋ. 36 Nyɛ rɛ ba buloŋ kaŋ ba tɩɩ aŋ di kɩdiiliye hʋ. 37 Á nala hʋ buloŋ fa aa we boro hʋ tɩyaŋ fa yaa kɔɔsɩbalɩya abee mɔllɩboto abee fi abee badʋ rɛ (276). 38 Ba buloŋ aa dii kɩna hʋ vɔgɔ, ba kuwoni mɩya hʋ fa aa we nɩɩduworiboro hʋ tɩyaŋ a ta, ka dɩ boro hʋ fʋŋɩsɩ.
Nɩɩduworiboribal hʋ wara
39 Ʋ sɩgballɩya, á ko pele dogimo ka nala hʋ aa duwori boro hʋ bɩ gyɩŋ lee hʋ buloŋ ba aa wee. Ba na nɩɩ-goloŋ kɩdɩgɩ, ka nɩɩ hʋ mɛ aa we doŋ bɩ gyalɩya, ka nɩɩ hʋ mɛ buloŋ bɩ luŋiye. Ba fa bɩɩna ba sɩ wuwo kaŋ nɩɩduworiboro hʋ lɩɩ nɩɩ hʋ nyʋwa rɛ. 40 Nyɛ rɛ ba keri hɔgɩbala hʋ buloŋ ba fa aa kaŋ kyaga boro hʋ a lo we nɩɩ hʋ tɩyaŋ. Ba kaŋ ŋmasɩ hʋ mɛ ba fa aa kaŋ kɩ vʋwa kuunyiŋdaabiisi hʋ ba aa kaŋ kɩ kuwosi boro hʋ mɛ puri. Ba bɩl marɩ kaŋ gannɩ hʋ mɛ ba aa kaŋ vʋwa boro hʋ sɩya tɩyaŋ ta ba gyɩŋ vʋwa, dɩ puwo wuwo kaŋ nɩɩduworiboro hʋ vala mʋ nɩɩ hʋ nyʋwa. 41 Amɛ boro hʋ fa fáá mʋ gyʋʋ bumbugulo badɔmɔŋ nɩɩ aa kulo biŋ tɩyaŋ nɛ ʋ sɩya mʋʋrɩ gyʋʋ, ʋ bɩ wuwo dɩ ʋ vala, aŋ ka puwobal hʋ leŋ nɩɩyigil ko ŋmaa boro hʋ hal warɩ tala tala. 42 Nyɛ rɛ laalyuwolo hʋ vʋʋlɩ dɩ ba kpʋ nɩtɔdɩya nala hʋ buloŋ, dɩ ba kɩdɩgɩ buloŋ ta ko duwori kyol fá nyʋgɩsɩ. 43 Amɛ laalyuwolo nɩhɩyawʋ hʋ fa bee kyɛ dɩ ba kpʋ Pɔɔl. Ɛɛ rɛ ʋ basɩ tɩya ba baa dɩ ba ta yaa gɛɛ. Aŋ baa dɩ nala hʋ buloŋ aa we boro hʋ tɩyaŋ a gyɩŋ nɩɩ duworii, dɩ ba laa sɩya gyaa tuu duwori mʋ nɩɩ hʋ nyʋwa, 44 aŋka dɩ nɩkaalɩya hʋ mɛ tuu paa daaboriye hʋ bee daawarɩya hʋ, dɩ a mɛ kaŋ duwori kyol. Nyɛ rɛ á buloŋ yaa a lɩɩ nɩɩ hʋ nyʋwa abee laaŋfɩya.
28Wɩɩ hʋ aa puu Pɔɔl Mɔlta tɩyaŋ
1 Á aa wuwo lɩɩ nɩɩ hʋ nyʋwa abee laaŋfɩya gɛɛ, nala hʋ aa we doŋ basɩ tɩya ma anɩɩ paalʋʋ hʋ feŋ nɛ yaa Mɔlta. Nɩɩ fa gol taŋha hʋ buloŋ nɛ ko baŋ kyeme. 2 Nala hʋ gyɩ kaŋ ma weliŋ nɛ doŋ tɩyaŋ, a pɛ á tɩyaŋ kɩŋkaŋ. Á gyɩ aa we doŋ tɩyaŋ gɛɛ rɛ, duwoŋ gyɩ piili kɩ nɩɩ. Lee buloŋ gyɩ fɩyɛlɩ kɩŋkaŋ. Ɛɛ rɛ ba gyɩ we diŋ tɩya ma, á kɩ wiyeni. 3 Pɔɔl mʋ paa daasɩ a ko we diŋ hʋ tɩyaŋ, dɩ dʋŋ we daasɩ hʋ tɩyaŋ. Ɛɛ rɛ nʋŋ kaŋ dʋŋ hʋ, ʋ ko lɩɩ a dʋŋ-pɔ Pɔɔl noŋ tɩyaŋ. 4 Nala hʋ aa we doŋ na dɩ dʋŋ hʋ dʋŋ-pɔ Pɔɔl noŋ tɩyaŋ gɛɛ, ba basɩ kɩ tɩya dɔmɔŋ a baa, “Ʋ kɩɩ nɩɩ baal no yaa nɩkpʋʋl lɛ. Ʋ wuwo lɩɩ nɩɩ hʋ tɩyaŋ nɛ aŋ ha kaŋ mɩɩbol, amɛ ʋ wɩbɔmɔ rɛ ha aa dɩ ʋ gɛɛ.” 5 Ɛɛ rɛ Pɔɔl kaŋ dʋŋ hʋ pigisi ta, ʋ tele diŋ hʋ tɩyaŋ, amɛ dʋŋ hʋ aa dʋma ʋ gɛɛ, ʋ bɩ yaa ʋ wɩɩ buloŋ. 6 Ba gyɩ aa gyegile rɛ dɩ ba na, dʋŋ hʋ aa dʋŋ Pɔɔl gɛɛ dɩ doŋ fa sɩ ŋmala, koo dɩ Pɔɔl fa sɩ lɩɩ tele a sʋba ba sii tɩyaŋ. Ba gyegili lɔlɔ, aŋ mɩɩgɩ baa dɩ Pɔɔl yaa tɔdʋŋ nɛ.
7 Bee hʋ kuwori feŋ nɛ fa yaa Pubiliyɔsɩ. Ʋ bagɩsɩ mɛ fa kpaga doŋ nɛ. Ʋ mɛ gyɩ kaŋ ma nɩhɔrɩ weliŋ kyɛyɛ boto, ʋ dɩya tɩyaŋ. 8 Dɩ Kuwori hʋ kuwo mɛ fa aa wɩɩlɩ, a pɩŋ dɩya tɩyaŋ. Fɩyɛlʋʋ abee hamɔlʋŋ nɛ fa kana ʋ. Ɛɛ rɛ Pɔɔl gyʋʋ na ʋ dɩya tɩyaŋ a kpa ʋ nosi dɔbɔ ʋ tɩyaŋ a kyʋwalɩ Wɩɩsɩ tɩya ʋ, ʋ na laaŋfɩya. 9 Pɔɔl fa aa yaa gɛɛ, wɩɩla tɩmma hʋ buloŋ fa aa we doŋ ko Pɔɔl lee rɛ ʋ tɩɩbɩ ba buloŋ, ba na laaŋfɩya. 10 Ba gyɩ tɩya ma bɔnyɛ kɩna rɛ yʋga. Saŋa hʋ tɩyaŋ á aa kyɛ dɩ á sii gyʋʋ nɩɩduworiboro a duwori kyol mʋ, ba kpa kɩna hʋ buloŋ á aa kyɛ a we boro hʋ tɩyaŋ dɩ á kaŋ vala ŋmanɩɩ hʋ.
Pɔɔl lɩɩ Mɔlta tɩyaŋ a mʋ Roma
11 Á gyɩ we doŋ nɛ peŋsi boto aŋ na sii lɩɩ gyʋʋ nɩɩduworiboro kɩdɩgɩ aa lɩɩ Alizaŋdiriya. Nɩɩduworiboro no feŋ nɛ fa yaa Tɔdʋŋ-daalɩyanɩ. Boro no gyɩ sɩŋ Mɔlta fuwo hʋ nyʋwa tɩyaŋ nɛ, a lɩɩ yʋʋ saŋa a mʋ pele puwo saŋa. 12 Á aa mʋʋ hʋ tɩyaŋ nɛ, á mʋ pele tɔɔ kɩdɩgɩ ba kɩ yɩrɩ Siraakusi, a hɔŋ doŋ kyɛyɛ boto. 13 Á bɩl sii lɩɩ doŋ a mʋ gyʋʋ nɩɩduworiboro, a duwori mʋ tɔɔ kɩdɩgɩ ba kɩ yɩrɩ Riigyiyɔm. Ʋ sɩya aa gballa, puwo bɩl piili kɩ dɔŋ, a lɩɩ wɩɩpɔsɩɩ noduu dɩɩlaŋ. Ʋ kyɛyɛ balɩya kyɛɛ rɛ á ko pele tɔɔ kɩdɩgɩ ba kɩ yɩrɩ Putiyoli. 14 Á gyɩ na Krisitabiisi badɔmɔŋ nɛ doŋ. Ba baa dɩ á hɔŋ ba lee kyɛyɛ bapɛ. Ɛɛ rɛ á hɔŋ. Nyɛ rɛ á vala pɩŋ ŋmanɩɩ tɩyaŋ gɛɛ, a mʋ pele Roma. 15 Á nɩmmabalɩya hʋ aa laa Yesu wɩya di Roma tɩyaŋ nɩɩ á wɩya anɩɩ á aa ko rɛ. Ba ko kyeŋ ma libolii tɩyaŋ. Ba badɔmɔŋ gyɩ kyeŋ ma Apiya Yɔbɔ hʋ tɩyaŋ nɛ. Ka ba badɔmɔŋ mɛ kyeŋ ma lee hʋ ba aa yɩrɩ Dɩɩsɩ boto nɩhʋwala aa pɩŋ doŋ. Pɔɔl aa naa ba, ʋ teŋ buloŋ gyɩ pollo rɛ, ʋ kyʋwalɩ Wɩɩsɩ aŋgyʋwasʋ.
Pɔɔl we Roma tɩyaŋ
16 Á aa mʋʋ pele Roma, ba tɩya Pɔɔl ŋmanɩɩ rɛ dɩ ʋ kɩ gyʋʋ ʋ dʋŋ dɩya, ka ba leŋ laalyuwolo hʋ kɩdɩgɩ kɩ deŋ ʋ. 17 Ʋ kyɛyɛ boto kyɛɛ, Pɔɔl yɩrɩ Gyuuma nɩhɩyasɩ aa we bee hʋ tɩyaŋ ba ko laŋŋɩ. Ba aa laŋŋa gɛɛ rɛ ʋ basɩ tɩya ba a baa, “Ŋ naabalɩya Iziral tɩmma, ŋ bɩ yaa wɩɩ buloŋ kyogi á nala. Ŋ bɩ kyogo á naabaala sɩŋsɩ mɛ. Ka ba kana ŋ tɔ dɩya tɩyaŋ Gyerusalɛm tɩyaŋ, a bɩl kpa ŋ we Roma tɩmma mɛ nosi tɩyaŋ. 18 Nyɛ rɛ Roma tɩmma di ŋ sarɩya, a na dɩ ŋ bɩ kyogo wɩɩ buloŋ a maga dɩ ba kpʋ ŋ. Ɛɛwɩya, ba fa kɩ kyɛ dɩ ba kpa ŋ ta. 19 Amɛ Gyuuma hʋ gyɩ bɩ laa dɩ ba kpa ŋ ta. Ɛɛ rɛ ŋ bɩl wɩɩ lɔlɔ aŋ sʋla ŋmanɩɩ dɩ ba kana ŋ ko kuworibal hʋ lee dɩ ʋ di ŋ sarɩya. Amɛ ŋ kɛ bɩ kaŋ wɩbɔŋ buloŋ dɩ ŋ basɩ a mʋ kɩ tile ŋ tɩɩ nala tɩyaŋ. 20 Nyɛ rɛ tɩŋ ŋ baa ŋ sɩ na ma dɩ á basɩ wɩya gɛɛ. Nal hʋ wɩya Iziral tɩmma aa kaŋ bayɩyɛla anɩɩ ʋ sɩ ko, ʋ wɩya rɛ tɩŋ ba kaŋ kyɔrʋmɔ no vʋwa ŋ nyɛ.” 21 Pɔɔl aa basɩ gɛɛ, ba basɩ tɩya ʋ a baa, “Á bɩ laa teŋ buloŋ a lɩɩ Gyudɩya paalʋʋ a mʋ kɩ tile ɩ tɩyaŋ. Á nɩmmabalɩya kɩdɩgɩ mɛ bɩ lɩɩ doŋ ko a basɩ ɩ wɩbɔŋ. 22 Amɛ á gyɩma anɩɩ lee kɛ buloŋ nala aa kɩ basɩ wɩbɔmɔ rɛ a mʋ kɩ tile paati hʋ tɩyaŋ ɩ aa wee. Ɛɛ rɛ tɩŋ á kɩ kyɛ dɩ á gyɩŋ wɩɩ hʋ ɩ aa kana.”
23 Ɛɛ rɛ ba tɩya Pɔɔl kyɛɛ. Kyɛɛ hʋ aa ko pele, nala yʋga sii ko lee hʋ Pɔɔl aa gyʋʋ. A yaŋ piili ʋ kyɩkyʋwala buloŋ a kaŋ kɩ mʋ ʋ dɩdaana, Pɔɔl basɩ Wɩɩsɩ koro hʋ wɩya gɛɛ rɛ a tɩya nala abee sɩfɩyasɩ. Ʋ gyɩ kpaa wɩya hʋ Moosi aa bine abee wɩya hʋ Wɩɩsɩ tɩŋdaala aa saba Wɩɩsɩ teŋ tɩyaŋ nɛ, a daga nala hʋ anɩɩ Yesu Krisita wɩya hʋ ʋ aa basɩ yaa wɩtɩɩ rɛ. Aŋ kɩ lʋga dɩ ba laa wɩya hʋ di. 24 Nala hʋ aa nɩɩ wɩya hʋ ʋ aa basɩ, ba badɔmɔŋ laa di, ka ba badɔmɔŋ mɛ bɩ laa di. 25 Amɛ wɩdɩgɩ rɛ Pɔɔl gyɩ ko basɩ, nyʋʋtaaduwo gyʋʋ ba, ba sii pɩsa. Wɩɩ hʋ ʋ gyɩ aa basa rɛ nyɛ. Ʋ baa, “Wɩya hʋ Wɩɩsɩ Wiyese Welii hʋ aa tɩŋ Wɩɩsɩ tɩŋdaal Azaaya tɩyaŋ a basɩ tɩya ma naabaala hʋ yaa wɩtɩɩ rɛ. 26 Ʋ fa basɩ baa,
‘Mʋ nala no lee a basɩ tɩya ba baa, Ma sɩ gyegili nɩɩ wɩya abee sɩfɩyasɩ, aŋ bɩ sɩ gyɩŋ ba memiye. Ma sɩ kyirigi ma sɩya aŋ bɩ sɩ na kɩŋ buloŋ mɛ,
27 beewɩya nala no nyuni deye rɛ kɩŋkaŋ, ka ba tɔ ba dɩgɩna mɛ dɩ ba ta nɩɩ wɩɩ buloŋ. Ba kaŋ ba sɩya mɛ tɔ rɛ dɩ ba ta na kɩŋ buloŋ. Wɩɩsɩ baa dɩ gɛɛ fa daa, ba sɩya fa sɩ kɩ na, dɩ ba dɩgɩna mɛ fa kɩ nɩɩ wɩya. Ba hakɩllɩ mɛ fa sɩ kɩ gyɩŋ wɩya memiye. Ɛɛ rɛ fa sɩ leŋ dɩ ba mɩɩgɩ ko tɩŋa ŋ, dɩ ŋ leŋ dɩ ba na laaŋfɩya.”’
28 Nyɛ rɛ Pɔɔl bɩl basɩ tɩya ba a baa, “Ma yaŋ gyɩma anɩɩ Wɩɩsɩ tɩŋ ʋ tɩŋdaala rɛ dɩ ba mʋ basɩ wɩya hʋ aa daga gɛɛ hʋ Wɩɩsɩ aa laa nala kɩ ta, a tɩya nala hʋ aa bɩ yaa Gyuuma mɛ. Ba kɛ sɩ gyegili nɩɩ.” 29 (Ʋ aa basɩ wɩɩ no, Gyuuma hʋ kpa mʋ, a kaŋ wɩɩ hʋ kɩ kpa dɔmɔŋ.)
30 Pɔɔl gyɩ hɔŋ Roma tɩyaŋ nɛ bɩsɩ balɩya, a laa dɩya kɩ gyʋʋ, aŋ kɩ tuŋ. Nal buloŋ aa ko ko dɩ ʋ na ʋ, ʋ aa kaŋ ʋ tɩɩna weliŋ nɛ. 31 Ʋ gyɩ basɩ Wɩɩsɩ koro hʋ wɩya kɩ tɩya nala rɛ, a kɩ daga á Tɩɩna Yesu Krisita wɩya mɛ abee nyuduwo. Ka nal buloŋ mɛ bɩ tɔɔ ʋ ŋmanɩɩ dɩ ʋ ta basɩ Yesu wɩya doŋ.