Tiiti

Sɛbɛ ŋáà Pɔli ’tórigo Tiiti mɛ́ wè

Tiiti

Sɛbɛ wi tìɛdiʔɛ gè

Pɔli wi yé Kataanna Siɛnrɛ juu dè Kirɛti tɛ́nimɛ nī bè, bà wi yé yiri Wurɔmi kàʔa kasuu nī wè tabelige nɛ̄ gè.

Tiiti wiì cé puu Zuufuwoʔ; wi ’puu Girɛki kùlo wuu (wéli baa Gal 2.3). Wi ’puu nɛ́ bàli ní pe ’puu nɛ Kàfɔli baara kúu dè nɛ́ Pɔli ní wè. Pɔli nyɛ́nì wi tun Korɛnti kàʔa mɛ́ gè nɛ́ kàaya yáà ní (wéli baa Kor2 7.6-7; 8.16; Tim2 4.10).

Kire kàduʔumɛ gè a Pɔli wi ’Tiiti yaʔa wè Kirɛti tɛ́nimɛ nī bè wiri tɛ́ngɛfɔlilɔ gboli baara kúu dè bé yiɛgininɛ tɛ́ngɛ gboli ó gboli nī. Wi ’juu nɛ̀ wi tìɛ kɛnmɛ bíì nɛ̄ yiɛgininɛ pe tánʔagɛnmɛ pi ’yɛli bè puu bè.

Sɛbɛ ŋáà nī wè, Pɔli nɛ ki nyu Tiiti mɛ́ wè wi- tɛ́ngɛfɔlilɔ gbuʔulo gbòbori gèle wi sí tɛ́ngɛfɔlilɔ tɛnmɛ bèle, kàʔa ó kàʔa nī baa pe ’puu nɛ pìye gbunʔuni bèle. Pɔli cé tɛnmɛnɛ baara séli dè nɛ̀ kúɔ; tiì sí kɛ́nì foriʔ. Tiiti wi yé yɛli bè baasɛnrɛ kúɔ dè (wéli baa 1.5).

Kirɛti tɛ́nimɛ baara ti ’puu gbɛ̀lidɛ (wéli baa 1.12-13). Zuufulo tɛnmɛfɔlilɔ pálì ’puu baa; pe ’puu nɛ jànvaa tɛnmɛnɛ kanʔa lè Fànʔa Siɛnrɛ wuʔu nɛ̄ gè; peli ’puu nɛ cìʔí tɛnmɛnɛ nɛ̄ lè nàa ni ’puu kányiʔɛ woli lè (wéli baa 1.10-15; 3.9).

Pɔli ’juu nɛ̀ tìɛ kɛnmɛ bíì nɛ̄ tɛ́ngɛfɔlilɔ pe ’yɛli bèri tári tɛ́ngɛfɔlilɔ gboli nī lè: nàguɔlɔ bèle, cɛlilɛ bèle, nɛ́ nàgapunminɔ ní bèle, nɛ́ sùkulolo ní bèle (wéli baa nyùyɔ 2). Wi ’siɛnrɛ kúɔ dè nɛ́ siɛnnɛ yɛ bèle pe ’yɛli bè puu yanyige nɛ̄ nɛ́ pìye ní, pé sí wàlimɛ yaʔa bè (wéli baa nyùyɔ 3).

Sɛbɛ wi nyùgboliyo yè

Síɛrilɛ (1.1-4)

Tiiti baara kɛnmɛ bè tɛ́ngɛfɔlilɔ gbuʔulo nī gèle (1.5-16)

Tɛ́ngɛfɔlilɔ pe tánʔagɛnmɛ bè (2.1-15)

Kacɛ̀ngbiʔiliye nyáà tɛ́ngɛfɔlilɔ pe ’yɛli de kpínʔini (3.1-10)

Siɛnsɛnrɛ dè (3.12-15)

Síɛrilɛ lè

¹Sɛbɛ ŋáà wi ’kɔ́n mi Pɔli mɛ́, mi ŋáà wī Kulocɛliɛ sùkulowo wè nɛ́ ní Zezi Kirisi tundunwɔ wè. Kulocɛliɛ wi ’mi tun mi de wi siɛnnyiɛnɛgɔnminɔ sári bèle peri waa yiʔɛmɛ tɛ́ngɛlɛ nī lè pe- kányiʔɛ cɛ́n gè. Kire kányiʔɛ kire ki ’ki yaʔa pe pe sìi tári wè bè puu puɔlɔ Kulocɛliɛ nɛ̄ wè1.1 Wéli baa Tim1 2.4; 4.7.. ²Kire bé ki yaʔa pe sɔ̀ngirɔ taʔadiʔɛ taa, bànguɔ sìi wuʔu nɛ̄ gè. Kulocɛliɛ wi wè nɛ finɛnɛʔ; wi yé nyuɔ fɛ̀ni weli mɛ́ kire sìi wi wori nɛ̄ dè nɛ̀ ki yaʔa duniya wiì cé fìɛ faanʔ. ³Nɛ̀ yɛli nɛ́ lɛ̀lɛ náà ní wire tíimɛ yé tɛ́ngɛ lè, a Kulocɛliɛ wi ’ki kpíʔile a wire siɛnrɛ ti ’cɛ́n tunduro tire kɛnmɛ nɛ̄, dàa wi ’kɛn mi mɛ́ dè, dàa Kulocɛliɛ weli Suɔfɔli wi ’juu nɛ̀ gbɛ̀ngɛ mi mɛ́ nɛ́ jo mi de ti jáari dè.

⁴Mi ’sɛbɛ ŋáà tórigo wè muɔ mɛ́, Tiiti, muɔ ŋáà wī mi jaa kányiʔɛ wuu wè, bɛ̀ weli siin we ’wúɔ tɛ́ngɛlɛ nī lè. Kpuʔɔrɔ nɛ́ yanyige- puu muɔ nɛ̄, Tuufɔli Kulocɛliɛ nɛ́ Zezi Kirisi weli Suɔfɔli wè, peli kɛnmɛ nɛ̄ bè !

Tiiti baara dè tɛ́ngɛfɔlilɔ gbuʔulo nī gèle Kirɛti kùlo nī lè

⁵Kaala náà kɛnmɛ nɛ̄ mi ’muɔ yaʔa Kirɛti tɛ́nimɛ nī bè1.5 Kirɛti tɛ́nimɛ bè, piī luʔɔ sunʔɔmɔ nī., kire yē muɔ- baara sɛnrɛ kúɔ dè baa. Má sí liɛlɛ tɛ́ngɛ bèle tɛ́ngɛfɔlilɔ gbuʔulo nī gèle kàʔa ó kàʔa nī majo bɛ̀ mi ’ki juu muɔ mɛ́ gè1.5 Wéli baa Kakpi 14.23; Tim1 1.3; Tim2 2.2.. ⁶Liɛwɛ ó liɛwɛ ’yɛli wi- puu dìgire fùn, wi sí puu cɛliwɛ nigbefɔli1.6 Bɛ̀ ti ’juu nɛ́ jo dí yiɛginiwɛ ’yɛli bè puu dìgire fùn nɛ́ cɛliwɛ nigbefɔli, kire nɛ ki tìí wi ’yɛli bèri síngi wi cuɔ mɛ́ wè., dí wi pìile pe sí puu tɛ́ngɛfɔlilɔ, kolimɔ fǎga puu pe nɛ̄ʔ, bé nɛ́ cɛ ga jo cíimɛʔ1.6 Koliyo 6-8 tiʔɛ nī gè, wéli baa Tim1 3.2-4..

⁷Nɛ́ ki cɛ́n tɛ́ngɛfɔlilɔ gboli ni yiɛginiwɛ wè, wiī Kulocɛliɛ siɛnnɛ kàrigɛfɔli. Kire nɛ̄ wi sìi wi ’yɛli wi- puu dìgire fùn. Wiì yɛli wi de wìi nyíɛnɛʔ, kire ga laa bè puu funyɛrigɛfɔliʔ. Wiì yɛli bè puu sungbuɔwɔʔ, á kire bɛ̀ʔ kàsiitunwɔʔ. Wiì yɛli bè puu ŋàa wi wali nùʔɔrɔ́ nɛ caa wèʔ.

⁸Gìi sí ki ’yɛli gè, wi- puu nabɔndirigiwe, dí kacɛ̀ngbiʔilige ki- wi dɛ́ni. Wi ’yɛli bèri wìi ciʔige, bé sí puu siɛnsinwɛ bè puu wàlidɛngɛwɛ Kulocɛliɛ mɛ́ wè, bé wìi cògɛnmɛ cɛ́n. ⁹Wi ’yɛli bè kányiʔɛ siɛnrɛ cò dè kpuʔɔ dàa ti ’yɛli nɛ́ dìi ní pe ’wi tɛnmɛ dè. Bɛ̀ wi bé gbɛ̀ jáa bèri lèbaanna nyɔ́gi bìli nī bèle nɛ̀ yɛli nɛ́ kányiʔɛ tɛnmɛnɛ ní lè, bé sí siɛnnɛ pùunnidiɛyɛ tìɛ yè pe nɛ̄, bàli piyē nɛ kàkiɛrɛ kpínʔini kire tɛnmɛnɛ nɛ̄ lè.

¹⁰Nɛ́ ki cɛ́n pe nìʔɛnɛ yē baa bàli bīɛlɛ pe ’cíi kányiʔɛ siɛnrɛ nɛ̄ dè, níɛ nyùgofun siɛnniʔɛrɛ nyu dè nɛ siɛnnɛ fáanni bèle. Peli cɛ́nì niʔɛ Zuufulo tɛ́ngɛfɔlilɔ sunʔɔmɔ nī bè1.10 Wéli baa Kakpi 11.2; Tim1 1.6... ¹¹Ma pe nyuɔyɔ tɔ́n yè, nɛ́ ki cɛ́n piyē nɛ nariyɛ sáamɛ nyaʔami bɛ̀ pe tɛnmɛnɛ kanʔa lè nàa niì yɛli lèʔ. Piyē nɛ kire kpínʔini nɛ wali nùʔɔrɔ́ wè nɛ caa. ¹²Kirɛti wuu wáà, pe kanyaajuuwo wáà wī, wi cɛ́nì ki juu nɛ́ jo:

Kirɛti siɛnnɛ pe mìɛni yē káfinɛvinɛnɛ súuri,

nɛ́ ní nyàʔayawiipiire tíɛlɛ,

nɛ́ ní sàliyɛfɔlilɔ bálì pe sɔ̀ngí bèri líi yákuɔ wè.

¹³Gàa sí wi ’juu nɛ̀ ceri gè, kiī kányiʔɛ. Kire nɛ̄ ma ti juu ma gbɛ̀ngɛ pe nɛ̄, kire ga buu pe tɛ́ngɛlɛ ni- puu cìilile, ¹⁴pe fǎga pìye kɛn bèri Zuufulo pe múʔurudo siɛnrɛ1.14 Wéli baa Tim1 1.4; 4.7; Tim2 4.4. lúru dèʔ, pe fǎga pìye kɛn bèri siɛnnɛ pe fànʔa kajuʔulo wori lúru dèʔ, bàli pe ’kàduʔu wáa kányiʔɛ mɛ́ gèʔ.

¹⁵Bàli funyɔ yi ’cìile yè, peli mɛ́ bèle, yɛrɛ ti mìɛni yē cìilide. Nɛ̀ ki yaʔa bìli pe ’núʔɔ bèle, nɛ́ cíi, piyè tɛ́ngɛ wèʔ, peli mɛ́ bèle, yɛrɛ ti mìɛni yē núʔɔrɔ. Gìi sí gī baa gè, pe sìnjilige nɛ́ pe funyɔ yiī núʔɔyɔ1.15 Wéli baa Luk 11.39-41; Wurɔ 14.20.. ¹⁶Pe ’jo peli nyɛ́nì Kulocɛliɛ cɛ́n, nɛ̀ ki yaʔa pe kakpiʔiligele gèle kiyē nɛ ki tìí pe ’cíi wi nɛ̄ʔ. Piyē laabiri wuulo, nɛ́ ní siɛnciile; piyě gbɛ̀ jáa bè kacɛ̀nnɛ láà fáala kpíʔileʔ.

Tɛ́ngɛfɔlilɔ pe tánʔagɛnmɛ bè

¹Nɛ̀ ki yaʔa muɔ wè, muɔ ’yɛli bèri tɛnmɛnɛ kanʔa lè tɛ́ngɛfɔlilɔ mɛ́ bèle mɛni pe ’yɛli bèri tári de yɛligi nɛ́ kányiʔɛ tɛnmɛnɛ ní lè2.1 Wéli baa Tim1 1.10; Tim2 1.13.. ²-Ki juu nàgaliɛlɛ mɛ́ bèle pe- pìye cògɛnmɛ cɛ́n, pe- puu bàli siɛnnɛ piyē nɛ kpóri bèle, peri pìye ciʔige, pe- nìre wáa tɛ́ngɛlɛ nī lè nɛ́ dɛ́nigɛ ní nɛ́ lèbaanna ní lè2.2 Wéli baa Tes2 1.3-4; Tim1 6.11..

³Kire kanumɔ nɛ̄ bè, kàceliɛlɛ bèle, pe ’yɛli bèri tári de yɛligi nɛ́ pe wàlidɛngɛlɛ kɛnmɛ ní bè Kulocɛliɛ mɛ́ wè. Pe fǎri siɛnnɛ sànʔáʔ, pe fǎga puu sunmɔ sùkuloloʔ. Peri tɛnmɛnɛ kanʔa kacɛ̀ngbiʔiligele woli lè2.3 Wéli baa Tim1 2.9-10; 3.8-11., ⁴bèri ceyɛlilɛ tɛnmɛ bèle pe- pe pɔlilɔ yaʔa bèle pe- pe dɛ́ni nɛ́ pe pìile ní bèle. ⁵Nɛ̀ pínɛ peri pìye ciʔige, pe tánʔagɛnmɛ pi de síngi, peri pe saaya baara sɔ́migi dè de kúu, pe sí puu funjɛ̀nyɛfɔlilɔ, peri pìye cɛ́rigi pe pɔlilɔ mɛ́ bèle, kire ga buu siɛn fǎga Kulocɛliɛ siɛnrɛ faʔa dèʔ2.5 Wéli baa 3.2; Wurɔ 2.24; 14.16; Tim1 5.14; 6.1; Piɛ1 2.12; 3.2; Piɛ2 2.2..

⁶Bɛ̀ míɛni ki yē mari nàgapunminɔ yɛrigi bèle peri pìye ciʔige. ⁷Muɔ tíimɛ wè, ma puu fìɛ muɔ kacɛ̀ngbiʔiligele ke mìɛni nī gèle, dí muɔ tɛnmɛnɛ ni sí puu cìilile, peri tɔ́ri nɛ́ ni ní2.7 Wéli baa Tim1 4.12; Piɛ1 5.3.. ⁸Muɔ siɛnrɛ ti sí puu kányiʔɛ wori, dàa siɛn sǐ gbɛ̀ kìɛ dèʔ, kire ga buu fìɛrɛ- tɔ́n weli parifɔlilɔ nɛ̄ bèle, gìi ki bé tí pe fǎga yakaa taa bè juu sìpiʔi weli kɔli mɛ́ gèʔ2.8 Wéli baa Piɛ1 2.15..

⁹Sùkulolo peri pìye cɛ́rigi kele ke mìɛni nī pe kàfɔlilɔ mɛ́ bèle, peri ki caa peli wuʔu ki- pe dɛ́ni, pe fǎga de siɛnrɛ píle dèʔ pe kàfɔlilɔ mɛ́ bèleʔ2.9 Wéli baa Efɛ 6.5; Kol 3.22; Tim1 6.1; Piɛ1 2.18.. ¹⁰Pe fǎga de pe yúuʔ. Peri ki kpínʔini tɛ́ngɛlɛ- puu peli kɔli mɛ́ gè, kire ga buu peri tɛnmɛnɛ kpóri lè kpuʔɔ, weli Suɔfɔli Kulocɛliɛ woli lè.

¹¹Nɛ́ ki cɛ́n Kulocɛliɛ nyɛ́nì wi kpuʔɔrɔ tìɛ dè, dàa kɛnmɛ nɛ̄ siɛnnɛ pe mìɛni bé gbɛ̀ suɔlɔ taa lè. ¹²Tire kpuʔɔrɔ dáà ti ’weli tɛnmɛ we- láʔa tánʔagɛnbiimɛ nɛ̄ bè bàa pi wè tɔ́ri nɛ́ Kulocɛliɛ ní wèʔ, nɛ́ duniya ŋáà wi kanɛdanʔana ní gèleʔ, kire ga buu weri wìye ciʔigi, béri tári de yɛligi nɛ́ sínmɛ ní bè, nɛ́ bè puu puɔlɔ Kulocɛliɛ nɛ̄ wè, lɛ̀lɛ náà nī lè. ¹³Weli ’yɛli bèri tári kɛnmɛ báà pire nɛ̄ bà weli nɛ lɛ̀lɛ siri lè a weli sɔ̀ngirɔ taʔadiʔɛ ki kɛ́nì fori gè nɛ́ fundaanra ní dè, lɛ̀lɛ líì nī Zezi Kirisi bé wi kpuɔmɔ nɛ́ wi cɛ̀nmɛ tìɛ bè2.13 Wéli baa Kor1 1.7; Tes2 2.8; Piɛ2 1.1; 3.12., wire ŋáà wī weli Kulocɛliɛ kpuɔwɔ wè nɛ́ ní Suɔfɔli wè. ¹⁴Wi ’wìi kɛn wire tíimɛ wè weli kɛnmɛ nɛ̄ bè bè weli suɔ kolimɔ pi mìɛni mɛ́, bè weli cìile kire ga buu weli- kò wi tíimɛ siɛnfelige bèri ŋàʔaná de kacɛ̀ngɛlɛ kpínʔini gèle.

¹⁵Ti n’dɛ dàa muɔ ’yɛli bèri sɔ́migi de tɛnmɛ dè nɛ́ fànʔa ní gè, bè lèbaanna nyɔ́gɔ siɛnnɛ nī bèle, nɛ́ bè pe pùunnidiɛyɛ tìɛ yè pe nɛ̄. Muɔ fǎga ki yaʔa siɛn wáà fáala muɔ faʔaʔ2.15 Wéli baa Tim1 4.12..

Tɛ́ngɛfɔlilɔ pe tánʔagɛnmɛ bè

¹Ma tɛ́ngɛfɔlilɔ sɔ̀ngirɔ tìrige dè ki nɛ̄ peri pìye cɛ́rigi fànʔafɔlilɔ mɛ́ bèle nɛ́ siɛnkpolilo ní bèle peri lúru pe mɛ́, pe- pìye gbòbori pe yaʔa kacɛ̀ngbiʔiliye yi mìɛni nɛ̄3.1 Wéli baa Wurɔ 13.1; Piɛ1 2.13.. ²Pe fǎga de siɛn míʔɛ córiʔ. Ki ’yɛli pe- puu yanyigefɔlilɔ, pe- puu nɛ́ funjɛ̀nyɛ ní, pe- puu funnyigefɔlilɔ siɛnnɛ pe mìɛni kɔli mɛ́ gè. ³Nɛ́ ki cɛ́n faʔa gè, weli míɛni ’puu sìnjilige fùn, nɛ́ ní sìnluʔulo, nɛ̀ pùunni, níɛ kanɛdanʔana níɛ ní tàanbiimɛ kele ke feliye yi mìɛni sùkulolo. Weli sìi wi yé nyì kapiigbiʔilide nɛ̄ dè nɛ́ nyabiɛnnɛ ní lè. Weli yé buu laabiri wuulo, nɛ́ wìye biɛn. ⁴Nɛ̀ ki yaʔa, bà weli Suɔfɔli Kulocɛliɛ wi ’wi funjɛ̀ngɛ tìɛ gè nɛ́ wi dɛ́nigɛ ní gè siɛnnɛ kɔli mɛ́ gè, ⁵a wi ’weli suɔ. Kiì nyaa majo weli cé kasingele kpíʔile wīʔ; wi ’nyinimɛ taa weli nɛ̄ wī, nɛ́ weli funyɔ jíge yè nɛ̀ mùnu nɛ̀ weli sii fɔnminɔ, a weli ’sìi fɔnwɔ taa wè wi Pìle kɛnmɛ nɛ̄ bè3.5 Wéli baa Tim2 1.9; Zan 3.5.. ⁶Kulocɛliɛ wi ’wi Pìle tìrige lè nɛ̀ le weli nī nìʔɛgɛ, weli Suɔfɔli Zezi Kirisi kɛnmɛ nɛ̄ bè, ⁷kire ga buu, bɛ̀ Kulocɛliɛ wi ’weli tɔ́ri sínminɛ wi yiʔɛ mɛ́ gè wi kpuʔɔrɔ kɛnmɛ nɛ̄ bè3.7 Wéli baa Wurɔ 3.24., weli bé gbɛ̀ kò bànguɔ sìi kɔriliile, kire gáà ki yē weli kányiʔɛ sɔ̀ngirɔ taʔadiʔɛ gè.

⁸Siɛnrɛ ti n’dɛ, kányiʔɛ wori dè. Mi sí nɛ caa muɔ- tire kányiʔɛ siɛnrɛ sɔ́migɔ dè bè juu, kire ga buu bàli pe ’tɛ́ngɛ Kulocɛliɛ nɛ̄ wè, peri pìye ŋàʔaná peri kacɛ̀ngɛlɛ kpínʔini gèle. Ti n’dɛ dàa ti ’nyuɔ nɛ́ ní tɔ̀ni ní wè, siɛnnɛ mɛ́ bèle3.8 Wéli baa Tim1 1.15-16.. ⁹Nɛ̀ ki yaʔa nyùgofun kàkiɛrɛ dè, nɛ́ tuufɔduluyo siɛnrɛ ní dè, nɛ́ kàsii wori ní dè, nɛ́ kàgbaaligɛ ní gè Fànʔa Siɛnrɛ wori nɛ̄ dè3.9 Wéli baa Tim1 1.3-7; Tiit 1.10,14., mari mìɛ ciʔige ti nɛ̄ ! Tiī tɔ̀ni fùn nɛ́ ní waʔanɛ. ¹⁰Ŋàa wi wàlimɛ nyɔ́gi tɛ́ngɛfɔlilɔ gboli sunʔɔmɔ nī bè, ma juu ma tìɛ wi nɛ̄ tɔligɔ nigbe, ma ní juu wi ní tɔliyɔ siinwuʔu nɛ̄ gè. A kiì nyuɔ gèʔ, ma kire siɛn líili wè mìɛ nɛ̄3.10 Wéli baa Mat 18.15-17.. ¹¹Ma ki cɛ́n, kire siɛn feliwe wi nyɛ́nì yiri kozinge nī gè; kapiigbiʔiliwe wī. Wire tíimɛ nyɛ́nì kàyuʔu cáan gè nɛ̀ kúɔ wìi nɛ̄.

Síɛrilɛ lè nɛ́ siɛnsɛnrɛ dè

¹²A mi kɛ́nì Aritemasi tórigo wè muɔ mɛ́ kire ga laa Tisiiki wè, ma ŋàʔana mari mi kpàlí Nikopolisi kàʔa mɛ́ gè, nɛ́ ki cɛ́n mi nyɛ́nì ki nyíɛnɛ nɛ̀ kɔ̀n bè wiire lɛ̀lɛ kúɔ lè baa kire tiʔɛ nī. ¹³Fànʔa Siɛnrɛ kacɛ́nwɛ Zenasi wè, nɛ́ Apolɔsi ní wè3.13 Wéli baa Kakpi 18.24-28., ma kɛnmɛ pi mìɛni kpíʔile ma pe sáʔa pe tánʔana nɛ̄ lè, kire ga buu yakaa fǎga sa pe laaʔ ! ¹⁴Nɛ́ míɛni, weli wuulo pe ’yɛli bèri ki tɛnmɛ bè pìye kɛn bèri kacɛ̀ngɛlɛ kpínʔini gèle, kire ga buu pe- gbɛ̀ siɛnnɛ sáʔa bèle kafuʔulo nī gèle. Bɛ̀ ki bé kpíʔile dí yasɛnrɛ sí de nyaʔa pe sìi nī wè.

¹⁵Bàli pe mìɛni bīɛlɛ náʔa nɛ́ mi ní wè, peli nɛ muɔ síɛri. Bàli weli ’dɛ́ni bèle tɛ́ngɛlɛ nī lè, ma pe síɛri.

Kulocɛliɛ kpuʔɔrɔ ti- puu ye mìɛni nɛ̄ !