Zaki

Sɛbɛ ŋáà Zaki ’sɛbɛ wè

Zaki

Sɛbɛ wi tìɛdiʔɛ gè

Sɛbɛ ŋáà wi siɛnrɛ ti sɛbɛfɔli wè pe wi ye Zaki, Kulocɛliɛ nɛ́ Zezi Kirisi baakuɔwɔ wi ’puu. Nɛ́ yɛli nɛ́ faʔa wuulo wori dáà we ’cɛ́n dè, Kàfɔli Zezi wi siinyɛni wáà wi ’puu Zaki wè (wéli baa Mat 13.55; Mar 6.3; Gal 1.19; Kor1 15.7). Zerizalɛmi kàʔa tɛ́ngɛfɔlilɔ gboli ni yiɛginiwɛ wáà wi ’puu (wéli baa Kakpi 15.13-21; Gal 2.9). Isirayɛli saaya tùluyo kiɛ nɛ́ siinwuulo peli mɛ́ wi cé wi siɛnrɛ sɛbɛ dè. Saaya tùluyo kiɛ nɛ́ siin nyíì sí mɛ́ wiī nɛ nyu náʔa gè sɛbɛ nī wè, kire sì nyaa faʔa faʔa Isirayɛli saaya tùluyo kiɛ nɛ́ siin yireʔ. Ki ’nyaa bàli bīɛlɛ Zuufulo bèle, nɛ́ bìli pe wè Zuufulo bèleʔ nɛ́ sí tɛ́ngɛ Zezi nɛ̄ wè, peli mɛ́ wi ’ti sɛbɛ nɛ̀ tórigo. Pe yé kɛ́ni tɛ́ngɛfɔlilɔ wuʔɔ bèle kpuʔɔ, a pe sí fɛ̀ nɛ̀ cɛrigɛ duniya tiɛrɛ ti mìɛni nī dè. Zaki wire mɛ́ wè tɛ́ngɛfɔlilɔ peli bīɛlɛ Kulocɛliɛ wuulo bèle kányiʔɛ wuulo bèle.

Nyakungɛngɛ Liʔɛ lɛ̀lɛ nī lè Isirayɛli siɛnnɛ peli pe ’puu Kulocɛliɛ wuulo bèle. Nɛ̀ pínɛ, wi ’siɛnnɛ sɔ̀ngi bèle nɛ̀ taa Birayima wori nɛ̄ dè, nɛ́ wuʔɔgɔ gíì ki cé Zɔbi taa wè. Wi ’juu nɛ̀ pínɛ Arayabi wori nɛ̄ dè.

Zaki wi ’ki juu wi sɛbɛ nī wè nɛ̀ tɛ́ngɛfɔlilɔ yɛri bèle pe- wuʔɔyɔ kpàri yè pe cò. Wi ’ki juu pe mɛ́ nɛ̀ pínɛ pe- puu sícilile, peri pìye cɛ́rigi pé sí de tári peri yɛligi nɛ́ tɛ́ngɛlɛ koligo ní gè. Zaki wi ’juu nɛ̀ lɔrifɔlilɔ yɛri bèle pe fǎri pìye kpóri nɛ́ pe lɔri ní dèʔ. Nɛ̀ pínɛ pe fǎri siɛnnɛ cuɔnri bèleʔ. A wi ń’nɛ̀ juu nɛ̀ lèbaanna nyɔ́gɔ fɔ̀ngɔfɔlilɔ nī bèle.

Zaki Sɛbɛ nī wè, wiī nɛ duniya kele tɔ́nminɔ gèle nɛ́ Kulocɛliɛ siɛnrɛ ní dè. Sɛbɛ wi siɛnrɛ tiī nɛ́ waa nuro nɛ́ Kàsiʔile Sɛbɛ wori ní dè.

Sɛbɛ wi nyùgboliyo yè —

Síɛrilɛ (1.1)

Tɛ́ngɛlɛ nɛ́ sícilimɛ (1.2-8)

Fɔ̀ngɔfɔlilɔ nɛ́ lɔrifɔlilɔ wori dè (1.9-11)

Kele gílì ke sî siɛn le kapiile nī lè (1.12-18)

Weri nyuʔɔ wìye nɛ̄, wéri kacɛ̀ngɛlɛ kpínʔini (1.19-27)

Tɛ́ngɛfɔli wiì yɛli bèri siɛnnɛ cuɔnri bèleʔ (2.1-13)

Tɛ́ngɛlɛ nɛ́ kacɛ̀ngɛlɛ (2.14-26)

Tɛ́ngɛfɔli wi ’yɛli wi- wi nyinɛ cò lè macɛ́n (3)

Tɛ́ngɛfɔli tánʔagɛnmɛ bè (4.1–5.6)

Funnyige nɛ́ náarigɛ (5.7-20)

Síɛrilɛ

¹Mi Zaki wè, Kulocɛliɛ nɛ́ Kàfɔli Zezi Kirisi baakuɔwɔ wè, mi nɛ yeli síɛri. Yeli mɛ́ mi nɛ sɛbɛ ŋáà tórigi wè, yeli bálì ye ’cɛrigɛ nɛ̀ màʔa duniya nī wè, Isirayɛli saaya tùluyo kiɛ nɛ́ siin yè.

Tɛ́ngɛlɛ lè nɛ́ sícilige ní gè

²Nɛ siinyɛninɛ, ye- ki yaʔa ki- puu yeli mɛ́ fundaanra kpuʔɔ a kafurɔgɔlɔ feliye ’yeli taa wè. ³Ye- ki cɛ́n a kafurɔgɔlɔ ke ’yeli tɛ́ngɛlɛ siʔɛ lè nɛ̀ wéli lè, lèbaanna bé jíin yeli nī. ⁴Ki sí yɛli yeli- lèbaanna le fúɔ bè sa nɔ̀ láʔala nɛ̄ lè, dí yeli sí nyuɔ bè fori bé sí puu tiɛlɛfun kele ke mìɛni nī; a kire ’kpíʔile gè, yakaa sǐ yeli laaʔ.

⁵A sícilimɛ ’yeli wáà laa, siɛn wi- pi náari Kulocɛliɛ mɛ́ wè; wiī nɛ siɛnnɛ pe mìɛni kanʔa nɛ́ funviige ní, wi wè siɛn cɔ̀rí kire nɛ̄ gèʔ. Siɛn wi bé ki taa. ⁶Siɛn wi sí náarigɛ kpíʔile gè wi fǎri káalaʔ, wi- ki kpíʔile nɛ́ tɛ́ngɛlɛ ní. Á kire ’laa siɛn ŋíì wi nyɛ́ni káala wè, wi kɛnmɛ piī bɛ̀ kuʔɔjii luʔɔ tíɛlɛ gáà káfaligɛ ki cî nɛ yɛ̀gí nɛ wáari gè, nɛ ki fílagi nɛ mári gè. ⁷Ki siɛn wi fǎri ki sɔ̀ngí wire bé yakaa taa Kàfɔli mɛ́ wèʔ. ⁸Kakaaliyɛfɔli wī kire siɛn wè, wiī nɛ yiʔi wi kakpiʔiligele ke mìɛni nī gèle.

Fuunmɔfɔli nɛ́ lɔrifɔli wori dè

⁹Siinyɛni ŋíì wī fuunmɔfɔli wè, wi- puu fundaanra nɛ̄, nɛ̀ taʔa gíi nɛ̄, Kulocɛliɛ nyɛ́nì wi kpúʔɔ. ¹⁰Ŋìi sí wī lɔrifɔli wè, wiri fundaanra kpínʔini bà Kulocɛliɛ wi ’wi tìrige wè. Nɛ̀ taʔa gíi nɛ̄, wi bága pa kúɔ bɛ̀ nyàʔa fiɛnrɛ tíɛlɛ. ¹¹Nɛ́ ki cɛ́n a cɛngɛ ki gbɛ́nɛ̀ yiri nɛ wáari níɛ sórigi wè, ki nɛ̂ nyàʔa sórigo gè nɛ̀ ki fiɛnrɛ fɛ́ni dè; ti nɛ̂ tuu, ki cɛ̀nrɛ ti nɛ̂ kúɔ. Bà ki yē nɛ̀ pínɛ, lɔrifɔli wi bága kúɔ bé wi kakuʔɔlɔ yaʔa gèle.

Kagbɛngɛlɛ gèle nɛ́ puuwelige ní gè

¹²Siɛn ŋíì wi ’fùrɔgɔ sori gè, wi wuʔu kiī tànʔa. Nɛ̀ taʔa gíi nɛ̄, a wi kɛ́nì fùrɔgɔ kpàri gè nɛ̀ cò nɛ̀ kúɔ wè, wi bé kpuʔɔrɔ ndɔ̀ngɔ taa gè bànguɔ sìi wuʔu gè, gàa nɛ̄ Kulocɛliɛ wi ’nyuɔ fɛ̀ni nɛ́ jo wire bága ki kɛn bìli mɛ́ wire ’pe dɛ́ni bèle.

¹³A puuwelige ’siɛn taa, siɛn wi fǎga jo Kulocɛliɛ wi nyɛ́ni wire pun nɛ wéliʔ. Kulocɛliɛ wi wè yakaa gbɛ̀ wi puu bè wéli wi- kapiile kpíʔileʔ, wi míɛni wi wè nɛ siɛn pun nɛ wéli wi- kapiile kpíʔileʔ. ¹⁴Gìi ki ’cɛ́n gè, siɛn ó siɛn wi tíimɛ kanɛdaanna lire ni sî wi puu nɛ̀ wéli bè wi le kapiile nī. Siɛn wi nɛ̂ fàan nɛ wi kanɛdaanna kúu lè, ni nɛ̂ wi pùunni. ¹⁵A kanɛdaanna ni pɛ́nì liɛ baa siɛn wi fungo nī gè, ni nɛ̂ kapiile sii. A kapiile ni pɛ́nì luʔɔri lè, ni nɛ̂ pɛn nɛ́ kùu ní.

¹⁶Mi siinyɛninɛ yeli bálì ye ’mi dɛ́ni bèle, ye fǎga tí siɛn- yeli fáanni bè yeli pùunniʔ. ¹⁷Yakɛnjɛ̀nrɛ ti mìɛni dè, nɛ́ gìi pe sî kɛn siɛn mɛ́ á ki nɛ̂ puu nɛ̀ nyuɔ nɛ̀ fori gè, tire nɛ kɔ́ngi naamɛ kpìɛnmɛcaan yɛrɛ1.17 kpìɛnmɛcaan yɛrɛ: Kire ’jo dàa dī baa nyìʔɛnɛ nī lè: cɛngɛ gè, yege gè nɛ́ ŋɔgɔlɔ ní gèle (wéli baa Sél 1.3,14-18). ti yigefɔli wi tiʔɛ nī. Wire wè, wi wè nɛ yiʔi púloʔ, wuɔmɔ fáala wè jíin wi tiʔɛ nī gèʔ. ¹⁸Wire mɛ́ ki ’yɛ̀ á wi ’weli faan nɛ̀ yige nɛ́ wi kányiʔɛ siɛnrɛ tire fànʔa ní gè, gìi ki bé tí we- puu pélile bèle wi yafaanra felide ti mìɛni nī dè.

Te siɛnrɛ lúru dè mári ti kpínʔini

¹⁹Nɛ siinyɛninɛ yeli bálì ye ’mi dɛ́ni bèle, yeli ’yɛli bè dàa cɛ́n dè: siɛn ó siɛn wi- puu sícaʔawa wiri lúru, wí sí nyígi juulo kɔli mɛ́ gè, wi- puu wi fungo ki fǎri yɛ̀gí fáari fáariʔ. ²⁰Nɛ̀ taʔa gíi nɛ̄, siɛn funyɛrigɛ ki wè kaala kúu ni- puu sínnɛ Kulocɛliɛ yiʔɛ mɛ́ gèʔ. ²¹Kire nɛ̄, ye- láʔa kanuʔɔrɔ felide ti mìɛni nɛ̄ dè, nɛ́ sìpiire felide ti mìɛni ní dè, yé sí yìye cɛ́rigɛ ye- Kulocɛliɛ siɛnrɛ cò dè dàa wi ’le yeli nī bèle, ti bé gbɛ̀ yeli sìi suɔ wè.

²²Yeri tári Kulocɛliɛ siɛnrɛ nɛ̄ dè, ye fǎga kò de ti lúru yákuɔʔ, béri yìye fáanni yeli tíimɛ bèleʔ. ²³Nɛ̀ taʔa gíi nɛ̄, a siɛn nɛ Kulocɛliɛ siɛnrɛ lúru dè nɛ́ sí kò wi wè ti tári dèʔ, kire siɛn wiī majo bɛ̀ siɛn cî wi yiʔɛ wéli gè dibale nī wè. ²⁴A wi kɛ́nì wìi wéli nɛ̀ kúɔ wè, wi nɛ̂ láʔa nɛ̀ kɛ́, cɛ̀ri ’sìʔɛrɛ níɛ̀ fìʔɛ mɛni wi yiʔɛ ki yē gè.

²⁵Siɛn ŋíì sí wi ’yiʔɛ le nɛ Fànʔa Siɛnrɛ tɛnmɛ dè, dàa ti ’nyuɔ nɛ̀ fori dè níɛ̀ siɛn kɛn wi nɛ̂ puu wìimɛ wè, a siɛn wiì fìʔɛ nɛ́ siɛnrɛ díì ní wi ’lúʔu dèʔ, a wi ’lèbaanna le nɛ ti tári dè, kire siɛn wi bé fundaanra taa wi kakpiʔiligele nī gèle.

²⁶A siɛn ŋíì nɛ sɔ̀ngí wire nɛ Kulocɛliɛ koligo gbùʔɔrɔ́ gè, nɛ̀ sí ki taa wiì jáaʔ wi nyinɛ nɛ̄ lèʔ, siɛn wiī nɛ wìi fáanni wī, kire siɛn wi Kulocɛliɛ kodanʔara ti wè yafiɛnʔ. ²⁷Kulocɛliɛ kodanʔara dáà Tuufɔli Kulocɛliɛ wiī nɛ tɔ́ri cìilide dè, ti wè núʔɔrɔ dèʔ, ti n’dɛ: mari círile nɛ́ lakicɛlilɛ sári bèle pe fùrɔgɔ lɛ̀lɛ nī lè, má sí mìɛ cò duniya kanuʔɔrɔ nɛ̄ dè.

Ye fǎri siɛnnɛ cuɔnri bèleʔ

¹Nɛ siinyɛninɛ, yeli bálì bīɛlɛ tɛ́ngɛlɛ nī lè Kàfɔli Zezi Kirisi nī wè, wire ŋáà wī kpuɔmɔ nī bè, ye fǎga tí béri siɛnnɛ cuɔnri bèleʔ. ²Ye- ki sɔ̀ngi wêli, a siɛn wáà sɛ́nì yiri baa yeli gboli mɛ́ lè nɛ́ tiɛ fìʔiwe ní kabiɛlɛ nɛ̄ lè, nɛ́ burujɛ̀nrɛ le wè, á fɔ̀ngɔfɔli míɛni sɛ́nì yiri, nɛ́ burujɛnminidɛ ní.

³Ŋàa wi ’burujɛ̀nrɛ le dè, a yeli ’wire wéli nɛ̀ kpuʔɔrɔ taʔa wi nɛ̄, nɛ́ wi yɛ: «Pa tɛ́ni náʔa tiɛcɛ̀ngɛ gáà kire nī.» Nɛ́ sí fɔ̀ngɔfɔli wire yɛ: «Muɔ wè, yéri baa mmɛ gè», á kire ’laa, «tɛ́ni dàala nɛ̄ náʔa gɛ, mi tɔliyɔ táanni yè.» ⁴A yeli ’kire kpíʔile gè, yeli wè siɛnnɛ cuɔnri bèle wī lé ? Yeli nɛ siɛnnɛ cuɔnri bèle nɛ́ sɔ̀ngirɔ táà ní dàa tiì yɛli dèʔ.

⁵Mi siinyɛninɛ yeli bálì ye ’mi dɛ́ni bèle, ye- lúʔu m’mɛ́: bàli bīɛlɛ fɔ̀ngɔfɔlilɔ bèle duniya nyaamɛ nɛ̄ bè, je Kulocɛliɛ wire wi ’pe nyíɛnɛ nɛ̀ kɔ̀n pe- puu lɔrifɔlilɔ tɛ́ngɛlɛ nī lè; pe bága Kulocɛliɛ Kùlofɔligɔ kɔrigɔ lìi gè, Kulocɛliɛ wi cé nyuɔ fɛ̀ni ki wori nɛ̄ dè bìli mɛ́ wire ’pe dɛ́ni bèle. ⁶Nɛ̀ sí ki taa, yeli ’fɔ̀ngɔfɔli máama wè. Lɔrifɔlilɔ peli sí bīɛlɛ pe nyɛ́ni yeli wuʔɔ, níɛ yeli cògí nɛ waa kàyuʔujuusaaya mɛ́ yè, bà bɛ̀ʔ lé ? ⁷Míɛcɛ̀ngɛ gáà gī yeli nɛ̄ gè, peli túʔu bɛ̀ʔ pe nyɛ́ni ki faʔa ?

⁸Kányiʔɛ gī, kùlofɔligɔ Fànʔa Siɛnrɛ dáà dī baa Kulocɛliɛ siɛnsɛbɛrɛ nī dè, ti ’jo: Muɔ siɛnnyɛni woli yaʔa lè ni- muɔ dɛ́ni kɛnmɛ bíì nɛ̄ muɔ ’mìɛ dɛ́ni wè2.8 Lev 19.18 tire ti ’juu náʔa. Wéli baa Mat 5.43; Efɛ 5.2., a yeli ’ni kpíʔile nɛ̀ fori wè, kire ki ’yɛli gè. ⁹A yeli sí nɛ siɛnnɛ cuɔnri bèle, kapiile nī kire gè, Fànʔa Siɛnrɛ ti kàyuʔu ki ’tuu yeli nɛ̄ bà ki ’nyaa yeli yē lúʔubiɛnnɛ bèle ti yiʔɛ mɛ́ gè. ¹⁰Ki ’nyaa a siɛn ’Fànʔa Siɛnrɛ ti mìɛni tánʔa nɛ̀ fori dè, nɛ́ pɛ́nì tuu kajuudiɛlɛ láà nigbe nī lè, wi ’tuu Fànʔa Siɛnrɛ ti mìɛni nī dè wī. ¹¹Nɛ́ ki cɛ́n ŋàa wi ’ki juu nɛ́ jo: Fǎga ceyuugo kpíʔileʔ2.11 Yir 20.14; Fàn 5.18 tire ti ’juu náʔa. Wéli baa Mat 5.27; 19.18; Luk 18.20; Wurɔ 13.9. wè, wi ’ki juu nɛ̀ pínɛ nɛ́ jo: Fǎga siɛn kpúuʔ2.11 Yir 20.13; Fàn 5.18 tire ti ’juu náʔa. Wéli baa Fàn 5.17; Mat 5.21; Mar 10.19; Luk 18.20; Wurɔ 13.9.. A muɔ cɛ wè ceyuugo kpínʔiniʔ, nɛ́ sí nɛ siɛnnɛ kpúu wè, muɔ yē siɛnluʔubiɛnwɛ Fànʔa Siɛnrɛ ti yiʔɛ mɛ́ gè wī.

¹²Ye- yeli juugɛnmɛ nɛ́ yeli kakpiʔiligele yaʔa gèle ke- puu ti ’yɛli nɛ́ Fànʔa Siɛnrɛ ní dè dàa ti sî siɛn kɛn wi nɛ̂ puu wìimɛ wè, ye ki cɛ́n tire ti bága yeli kàyuʔu juu gè. ¹³Á kire ’laa wè, kàyuʔujuujɛngɛ gè, siɛn ŋíì wiì puu nɛ nyinimɛ tari wèʔ, Kulocɛliɛ wiǐ ga nyinimɛ taa ki siɛn nɛ̄ wèʔ. Nɛ̀ sí ki taa nyinimɛ pi ŋɔri ti ’tóri kàyuʔu nɛ̄ gè.

Tɛ́ngɛlɛ náà nī kakpiʔiligele fùn wè niī kùulo wī

¹⁴Nɛ siinyɛninɛ, ki ’gáa kúɔ, a siɛn ’jo tɛ́ngɛlɛ yē wire mɛ́ wè, nɛ̀ sí ki taa wi kakpiʔiligele ke wè ki tìí wèʔ ? Kire tɛ́ngɛlɛ náà ni bé gbɛ̀ wi suɔ lé ? ¹⁵A ki yē burulere ti ’fɔ̀n siinyɛni wáà mɛ́ wè, nàguɔ á kire ’laa cɛliwɛ wè, nɛ̀ pínɛ siliire ti wè nɛ tari pe nɛ̄ cɛnyɛ yi mìɛni nīʔ, ¹⁶a yeli wáà ’pe yɛ: «Yeri waa yanyige nɛ̄, ye sa yɛrɛ le ye yìye fúugo, ye lìi ye tín.» Yeli sì sí yafiɛn kɛn pe mɛ́ʔ gìi ki bé pe woli nyuɔ lèʔ. Kire bé gáa nyuɔ ?

¹⁷Bɛ̀ tɛ́ngɛlɛ ni yē kire kɛnmɛ nɛ̄, a kakpiʔiligele wè ni nī lèʔ, niī kùulo wī. ¹⁸Wàa bé gbɛ̀ taa bè muɔ yɛ: «Tɛ́ngɛlɛ yē muɔ mɛ́, mi wè kakpiʔiligele sí yē m’mɛ́. Muɔ tɛ́ngɛlɛ tìɛ lè mi nɛ̄ wêli kakpiʔiligele fùn wè, mi wè, m’bé tɛ́ngɛlɛ tìɛ lè muɔ nɛ̄ mi kakpiʔiligele nī gèle.»

¹⁹Muɔ ’tɛ́ngɛ ki nɛ̄ Kulocɛliɛ wiī nigbe, kire yē cɛ̀ngɛ; gbòdolilo míɛni pe ’tɛ́ngɛ kire nɛ̄ nɛ̀ pínɛ, nɛ́ sí nɛ fún nɛ yàʔará fíɛrɛ nɛ̄ dè. ²⁰Muɔ sí nɛ caa bè ki cɛ́n lé siɛn leyiʔɛgɛ muɔ, dí tɛ́ngɛlɛ lè kakpiʔiligele fùn wè, lire yē wíra wī ?

²¹Weli tuuliʔɛ Birayima wè, kakpiʔiligele mɛ́ túʔu bɛ̀ʔ ki ’taa á Kulocɛliɛ wi ’wi tɔ́ri siɛnsinwɛ wè lé ? Ki ’nyaa wi cé wi jaa Siaga líɛ wè nɛ̀ taʔa gbùʔɔrɔdiʔɛ yafanʔa nɛ̄ gè bè wi kɔ̀n kakuɔrɔ. ²²Muɔ sì ki nyaa wè léʔ, tɛ́ngɛlɛ ni ’pínɛ nɛ̀ baara nɛ́ wi kakpiʔiligele ní gèle, a kakpiʔiligele ke sí tɛ́ngɛlɛ kɛn lè a ni ’nyuɔ nɛ̀ fori. ²³Kire nɛ̄ Kulocɛliɛ siɛnsɛbɛrɛ ti nyɛ́nì fori, dàa ti ’ki juu nɛ́ jo: Birayima wi cé tɛ́ngɛ Kulocɛliɛ nɛ̄ wè, a Kulocɛliɛ wi ’wi tɔ́ri siɛnsinwɛ2.23 Sél 15.6 tire ti ’juu náʔa. Wéli baa Wurɔ 4.3,9,22; Gal 3.6.. Nɛ̀ pínɛ a Kulocɛliɛ wi ’jo wiī wire nàgori2.23 Wéli baa Kaj2 20.7; Eza 41.8.. ²⁴Yeli sì ki nyaa wè lé, siɛn wiī nɛ tɔ́ri siɛnsinwɛ wi kakpiʔiligele keli kɛnmɛ nɛ̄, tɛ́ngɛlɛ lire yákuɔ bɛ̀ʔ.

²⁵Bɛ̀ ki ’kpíʔile nɛ̀ pínɛ nàjaacuɔ Arayabi wori dè: wi kakpiʔiligele keli bɛ̀ʔ lé ke cé tí a Kulocɛliɛ wi ’wi tɔ́ri siɛnsinwɛ wè lé bà wi cé Isirayɛli tundunminɔ tìrige bèle, nɛ́ kúɔ nɛ́ pe tìɛ a pe ’tóri koligo káà kiiyɛ nī gè2.25 Wéli baa Yes 2.4,15; 6.17; Eb 11.31. ?

²⁶Kiī cɛ́ngɛ, a pìle ni ’laa cetinnɛ nī lèʔ, cetinnɛ ni ’kùu wī. Kanugo kire gī, tɛ́ngɛlɛ lè, a kakpiʔiligele ’laa ni nī wè, niī kùulo wī.

Siɛn ’yɛli wi- wi nyinɛ cò lè macɛn

¹Nɛ siinyɛninɛ, ye fǎga puu nìʔɛnɛ bèri ki caa bè puu tɛnmɛfɔlilɔ bèleʔ. Yeli ’ki cɛ́n weli tɛnmɛfɔlilɔ bèle, weli kàyuʔu ki bága gbɛ̀n bè tóri.

²Ki ’nyaa we mìɛni bèle, wiyē nɛ tun kele nìʔɛgɛlɛ nī. A siɛn ŋíì wè tun nyasiɛnrɛ nī dèʔ, kire siɛn wi ’nyuɔ nɛ̀ fori, wi bé wìi cògɛnmɛ cɛ́n.

³Bà we sî gàrifiile le bèle suɔnyɔ mɛ́ yè nyuɔyɔ nɛ̄ yè bèri yi cɔ̀rí yi de lúru weli nɛ̄ bèle, kire nɛ̂ ki kɛn weli nàa suɔnyɔ yi cetinnɛ ni mìɛni kàrigí lè yi de waa tiʔɛ gíì nī weli nɛ caa wè. ⁴Ye- kɔ́rikpoliyo kɛnmɛ sɔ̀ngi bè: a yi cɛ yē kpoliyo kɛnmɛ ó kɛnmɛ nɛ̄, káfaligboliyo yi nàa yi ŋɔrigi. Kɔ́rifɛwɛ wi nɛ̂ kɔ́ri bìnige tíʔɛ gè nɛ yi kàrigí yi nàa waa wi nyɛ́ni tóridiɛyɛ nī yè.

⁵Bɛ̀ ki yē nɛ̀ pínɛ nɛ́ nyinɛ ní lè, céri tiʔɛ káà gī, ni wè sáaʔ, ni sí nɛ nìi tòbiló nɛ kakpoliyo nyu. Ye- nyaa, a kàsun ki cɛ yē cíʔɛ, ki nɛ̂ gbɛ̀nɛ kɔligɔ sórigo. ⁶Nyinɛ míɛni lè niī bɛ̀ kàsun tíɛlɛ, duniya kapiʔile ke mìɛni nyùgo kire gī nyinɛ lè, á ni sí ní weli céri tiʔɛ káà nɛ weli cetinnɛ ni mìɛni nɔ́ri lè. Nyinɛ ni nɛ̂ kàsun káà le, kire ki nɛ̂ siɛn sìi wi mìɛni cúʔɔ wè; ki ’nyaa lire tíimɛ lè bànguɔ kàsun kiī ni nɛ̄.

⁷Siɛn wi ’jáa nɛ nyàʔayɛrɛ ti mìɛni gbún nɛ ti kàrigí, sínjapigele gèle, yafulolido dè, luʔɔ yɛrɛ dè. A wi sí tɔ̀ni nɛ̀ jáa nɛ ti gbún nɛ ti kàrigí. ⁸Gìi sí ki ’nyinɛ lire kúɔ lè, siɛn sǐ gbɛ̀ jáa bè lire kàrigɛʔ. Niī sìpiile, niī nɛ wáa nɛ yiʔi. Suɔnrɔ díì ti nyɛ́ni siɛn kpúu wè, tire ti ’ni nyì. ⁹Nyinɛ lire ní wiyē nɛ Kàfɔli tòbiló wè, wire wī Tuufɔli wè. Nɛ̀ pínɛ lire ní we nàa siɛnnɛ dɛngi bèle, pe sí yē Kulocɛliɛ wi líɛrɛ. ¹⁰Nyuɔ nugo nī gè diba siɛnrɛ ti nàa nyu, dɛ́ngɛ siɛnrɛ míɛni ti nàa nyu. Nɛ siinyɛninɛ, bà bɛ̀ʔ ki ’yɛli bè puu kire kɛnmɛ nɛ̄ bèʔ.

¹¹Lawiinunɔ ni nàa latanʔa yigi lé nɛ́ lasorigo ní lé ? ¹²Nɛ siinyɛninɛ, kiǐ gbɛ̀ kpíʔileʔ sàanfiidiige ki- wolivi yasɛnrɛ sɛnʔ. Nɛ̀ pínɛ ɛrɛzɛn fétirige míɛni kiǐ gbɛ̀ sàanfiidiige yasɛnrɛ sɛnʔ; lawiile náà ni yasuʔɔgɔ luʔɔ yigi gè, niǐ gbɛ̀ jáa bè latanʔa yigeʔ.

Sícilimɛ kányiʔɛ wobo bè

¹³Ŋáa wī baa yeli nī bèle, ŋàa wi ’kaala yiʔɛ cɛ́n nɛ́ ní síciliwe wè ? Siɛn wi- ki tìɛ nɛ́ wi tánʔagɛnjɛ̀nmɛ ní bè wi kakpiʔiligele nī gèle; wi- ki kpíʔile nɛ́ sícilimɛ ní nɛ́ funnyige ní. ¹⁴Á kire ’laa wè, a ki yē yejaʔa piʔi nɛ́ nyabiɛnnɛ dī baa yeli funyɔ nī yè, ye fǎri nàgbuʔɔrɔ kpínʔini nɛ́ tire ní dèʔ béri finɛnɛ de kányiʔɛ tɔ́ngi gèʔ.

¹⁵Kire sícilimɛ báà felibe piì kɔ́n nyìʔɛnɛ nīʔ; náʔa duniya nī pire ’kɔ́n, Setɛni sícilimɛ bī. ¹⁶Nɛ́ ki cɛ́n tiʔɛ gíì nī yejaʔa nɛ́ nyabiɛnnɛ yē wè, kanyaʔamirɛ nɛ́ kacuʔɔrɔ felide ti mìɛni nɛ̂ puu baa ki tiʔɛ nī gè. ¹⁷Nɛ̀ sí ki taa sícilimɛ bíì pi ’kɔ́n naamɛ gè, kapelile lè, ki sícilimɛ piī cìilibe. Nɛ̀ pínɛ piī nɛ́ yanyige ní nɛ ní funnyige ní, pi nàa ki caa siɛnnɛ peri nyu peri lúru pìye mɛ́. Piī nɛ nyinimɛ tari kpuʔɔ, nɛ kacɛ̀ngɛlɛ kpínʔini. Pi wè siɛnnɛ cuɔnri bèleʔ, pi wè nɛ́ funyɔ siin níʔ.

¹⁸Bìli pe nyɛ́ni yanyige caa gè, pe nàa yanyige kakpiʔiligele kúu. Gìi pe nɛ̂ kɛ́nì taa tɔ̀ni wè, sínmɛ bī.

Siɛn fǎga wìi taʔa duniya yɛrɛ nɛ̄ dèʔ

¹Gáa ki cî pɛn nɛ́ kàsii ní wè ? Gáa ki sî pɛn nɛ́ cáanra ní dè yeli sunʔɔmɔ nī bè ? Yeli kanɛdanʔana keli nī túʔu bɛ̀ʔ ti kɔ́ngi níɛ túngu nɛ́ yeli cetinnɛ ni mìɛni ní lè ? ²Yakaa láa nɛ̂ puu yeli nɛ̄, yeli nɛ̌ sí ki taaʔ. Yeli nɛ siɛnnɛ kpúu, nyabiɛnnɛ yē yeli nī nɛ̀ pínɛ, nɛ̀ sí ki taa yeli wè gbɛ̀nɛ yakaa tariʔ. Yeli nɛ cáanri, nɛ kàsii túngu, yeli wè yakaa tariʔ, nɛ̀ taʔa gíi nɛ̄, bɛ̀ yeli wè nɛ ki náari Kulocɛliɛ mɛ́ wèʔ. ³Yeli nɛ náari, yeli sí wè yafiɛn taʔaʔ. Nɛ̀ taʔa gíi nɛ̄, yeli náarigɛnnɛ niì nyuɔʔ. Yeli cî nɛ náari, a yeli ’ki taa wè bé sí de yeli kanɛdanʔana kpínʔini gèle nɛ́ ki ní nī wī.

⁴Yeli yē bɛ̀ ceyuulo tíɛlɛ4.4 Ki ’nyaa a siɛn ’jo wire ’wìi taʔa Kulocɛliɛ nɛ̄ wè, nɛ́ sí yakaa yaʔa a ki ’wi fungo cò gè nɛ̀ tóri Kulocɛliɛ nɛ̄ wè, kire tánʔagɛnmɛ báà bè, Kulocɛliɛ siɛnsɛbɛrɛ tiī nɛ pi ye ceyuugo.. Yeli sì ki cɛ́n lé a siɛn nàgoriro cò nɛ́ duniya yɛrɛ ní dè, ki siɛn wiī Kulocɛliɛ leguuwo wī lé ? A siɛn ŋíì sí nàgoriro cò nɛ́ duniya ní wè, kire siɛn wiī leguuro nɛ̄ nɛ́ Kulocɛliɛ ní wè wī. ⁵Dùʔɔ yeli sí nɛ sɔ̀ngí Kulocɛliɛ siɛnsɛbɛrɛ ti ’ki juu nyùgo fùn wī, nɛ́ jo: Pìle náà Kulocɛliɛ wi ’le weli nī bèle, ni ’wi dɛ́ni kacɛ́nmɛ fùn4.5 Siɛnrɛ dáà dè, wiyè ti nyaa tiʔɛ káà nī baa Kulocɛliɛ siɛnsɛbɛrɛ nī dèʔ. Dùʔɔ we bé gbɛ̀ Kor1 3.16; 6.19 wori tire líɛ..

⁶Kulocɛliɛ wi sí weli kɛn nɛ́ kpuʔɔrɔ táà ní; tire ’kpúʔɔ nɛ̀ tóri. Kire nɛ̄ Kulocɛliɛ Siɛnsɛbɛrɛ ti ’ki juu nɛ́ jo: Bìli pe pìye nyíɛnɛ bèle, Kulocɛliɛ wiī nɛ túngu nɛ́ pe ní. Bìli sí pe pìye cɛ́rigi bèle, Kulocɛliɛ wi nɛ̂ wi kpuʔɔrɔ kɛn dè pe mɛ́4.6 Kàs 3.34 tire ti ’juu náʔa nɛ̀ yɛli nɛ́ girɛki siɛnliɛrɛ ní dè.. ⁷Kire nɛ̄, yeri yìye cɛ́rigi Kulocɛliɛ mɛ́ wè, yé sí yéri ye gbòdolilo kàfɔli sige wè yeri cáanri, bɛ̀ wi bé fɛ̀ bè líili yeli nɛ̄.

⁸Yeri sìʔɛrɛ́ yeri kpɔni Kulocɛliɛ nɛ̄ wè, bɛ̀ wi béri sìʔɛrɛ́ de kpɔni yeli nɛ̄. Ye- yeli kiyɛ jíge yè ye mùnu ye- yige kapiʔile nī gèle, yeli kapiigbiʔilile bèle. Yeli jànvaafɔlilɔ bèle, ye- yeli funyɔ cìile yè. ⁹Ye- yeli fuunmɔ wuʔu cɛ́n gè yéri ki yáa, yeri nyɛni. Ye- yeli kátaanra yaʔa dè ti- yiʔɛ ti- puu fuunmɔ, dí yeli fundaanra ti sí yiʔɛ bè puu funbiɛnrɛ. ¹⁰Yeri yìye cɛ́rigi Kàfɔli wi yiʔɛ mɛ́ gè, bɛ̀ wi bé yeli kpúʔɔ.

Siɛn fǎri wi siɛnnyɛni sànʔáʔ

¹¹Nɛ siinyɛninɛ, ye fǎri yìye sànʔáʔ. A siɛn ŋíì nɛ wi siɛnnyɛni sànʔá wè, á kire ’laa nɛ kàyuʔu nyu wi siɛnnyɛni nɛ̄ wè, siɛn wiī nɛ Kulocɛliɛ Fànʔa Siɛnrɛ sànʔá dè wī, nɛ̀ pínɛ wiī nɛ kàyuʔu nyu Fànʔa Siɛnrɛ nɛ̄ dè wī. A muɔ siɛn sí nɛ kàyuʔu nyu Fànʔa Siɛnrɛ nɛ̄ dè, kire ’ki tìɛ muɔ wè nɛ ti tári wīʔ; muɔ ’kò nɛ ti kàyuʔu nyu wī. ¹²Kulocɛliɛ wire nigbe wi ’fànʔa siɛnrɛ ti kɛnfɔli wè, nɛ́ ní kàyuʔujuufɔli wè. Wire wi bé gbɛ̀ siɛn suɔ, nɛ̀ pínɛ wire wi bé gbɛ̀ siɛn woli cúʔɔ. Muɔ wè do, muɔ yē ŋáa, nɛ́ kɛ́ni kàyuʔu nyu muɔ siɛnnyɛni nɛ̄ wè ?

Kiì yɛli siɛn de wìi nyíɛnɛʔ

¹³Píra ŋáà nī wè ye- dàa lúʔu dè, yeli bálì ye sî jo: «Pàngɛ gè á kire ’laa mbànʔa, weli bé kɛ́ kàʔa gáà mɛ́ gè, we bé sa yiɛlɛ nigbe kúɔ baa bè jaʔa wáa bè wali taa.» ¹⁴Yeli sì sí ki cɛ́nʔ gàa ki bága yeli taa mbànʔa gèʔ. Ki ’nyaa yeli yē bɛ̀ nàwirile tíɛlɛ: ni nɛ̂ yɛ̀ nɛ̀ lɛ̀lɛ cɛ̀ri kúɔ, náà koli nɛ̀ cɛrigɛ. ¹⁵Sɛ́ni ye ’tire juu dè, ye- jo: «A Kàfɔli wi ’fɔ̀li, a sìi yē baa wè, we bé gàa nɛ́ gàa kpíʔile.» ¹⁶Nɛ̀ sí ki taa bà ki yē ŋɔ̀ wè, yeli nɛ yìye nyíɛnɛ, nɛ nàgbuʔɔrɔ kpínʔini. Kire nìɛnyiɛnigɛ gáà gè, kiì nyuɔʔ. ¹⁷A siɛn ŋíì ’kacɛ̀ngɛ kpíʔile macɛ́n, nɛ́ sí kò wi wè ki kpínʔini gèʔ, kapiile nī lire lè.

Lɔrifɔlilɔ pe- pìye cò díɛ

¹Píra ŋáà nī wè, ye- dàa lúʔu dè, yeli bálì bīɛlɛ lɔrifɔlilɔ bèle. Yeri nyɛni yeri kòkuʔulo wáari, yawuʔɔ gáà ki bága pa tuu yeli nɛ̄ bèle. ²Yeli lɔri ti ’fúnʔɔ, a dɔnwɔ ’yeli bururo káa dè. ³Yeli tiɛ wè nɛ́ yeli walifiiwe ní wè, kpɛ̀nimɛ nyɛ́nì ti cúʔɔ. Kire kpɛ̀nimɛ báà pire pi bága yeli kolimɔ wuʔu juu gè yeli nɛ̄, bé yeli céri cúʔɔ dè bɛ̀ kàsun tíɛlɛ. Yeli sí nyɛ́nì lɔri fàa nɛ̀ gbuʔulo cɛnzɛnyɛ nyáà nī yè. ⁴Ye- nyaa, baakuɔlɔ bílì pe ’baara yeli siiye nī yè nɛ̀ yeli yaliire líɛ dè nɛ̀ nyɔ́gɔ dè, yeli ’cíi pe sàri nɛ̄ wèʔ. Kire sàri wire kɔngɔ baakuɔlɔ piyē nɛ wáari ki nɔ̀gí Nyìʔɛnɛ Kapiɛngbuɔnnɔ Kàfɔli nɛ̄ wè. ⁵Yeli nyɛ́nì yeli sìi kúɔ wè tàanma nī bè duniya nī wè nɛ̀ yeli ladaanma kele kúɔ gèle. Yeli ’lìi nɛ̀ kpólilo nɛ̀ sùnmɔ le bɛ̀ yajuuro tíɛlɛ níɛ yeli kúujɛngɛ siri gè. ⁶Siɛn ŋíì wī sínwɛ wè, a yeli ’kàyuʔu cáan wi nɛ̄ nɛ̀ wi kpúu. Wiì cáan nɛ́ yeli níʔ.

Ye- fùrɔgɔ kpàri gè ye cò

⁷Kire nɛ̄, nɛ siinyɛninɛ, ye- funyɔ nyígi yè fúɔ bè taa Kàfɔli wi ga pɛn. Ye- tàfaliwɛ kɛnmɛ sɔ̀ngi bè: wi nɛ̂ fungo nyígi náà nɛ wi siʔi yaliicɛ̀nrɛ ti líɛ lɛ̀lɛ siri lè. Wi nɛ̂ fungo nyígi ti kúrugu bága pa yaliipelide líɛ dè nɛ́ kàduʔumɛ wori5.7 yaliipelide líɛ dè nɛ́ kàduʔumɛ wori: Pàli ’siɛnrɛ dáà yiʔɛ dè nɛ̀ jo: Tàfaliwɛ wi nàa mbeligele kàsaaya siri yè nɛ́ nguʔɔlɔ kàsaaya ní yè (wéli baa Fàn 11.14; Zer 5.24; Zo 2.23). ní dè. ⁸Yeli míɛni bèle, ye funyɔ nyígi yè, yé yeli nàzɔnnɔ lìri bèle. Nɛ̀ taʔa gíi nɛ̄, Kàfɔli wi pɛnjɛngɛ ki ’kò túɔn.

⁹Nɛ siinyɛninɛ, ye fǎri kúnʔɔri yìye nɛ̄ʔ, gìi ki bé tí kàyuʔu fǎga ga sa juu yeli nɛ̄ wèʔ. Ye- nyaa, kàyuʔujuufɔli wiī yériwe wìile nɛ̄ lè. ¹⁰Nɛ siinyɛninɛ, ye- Kulocɛliɛ siɛnjuuliɛlɛ kɛnmɛ wéli bè ye- puu pe tíɛlɛ bɛ̀ pe cé wuʔɔgɔ kpàri gè nɛ̀ cò gè, peli bálì pe ’puu nɛ nyu Kàfɔli wi míʔɛ nɛ̄ gè.

¹¹Ye- ki wéli kìɛ, bìli bīɛlɛ kpàricogofɔlilɔ bèle, weli nɛ pe wori nyu dè nɛ́ jo piyē fundaanra nɛ̄. Kɛnmɛ bíì nɛ̄ Zɔbi wi cé fùrɔgɔ kpàri gè nɛ̀ cò gè, yeli ’ki wori lúʔu dè nɛ̀ pínɛ gìi Kàfɔli wi cé kɛ́nì kpíʔile wi mɛ́ kúɔmɔ mɛ́ bè yeli ’ki cɛ́n5.11 Wéli baa Zɔbi 1.20-22; 2.10; 42.10,12.. Ki ’nyaa Kàfɔli wi fungo ki ’nyuɔ kpuʔɔ, nɛ̀ pínɛ wiī nɛ nyinimɛ tari.

Siɛn fǎri kàlíʔ

¹²Gìi sí gī kapelile lè nɛ siinyɛninɛ, ye fǎri kàlíʔ. Ye fǎri kàlí nyìʔɛnɛ nɛ̄ lèʔ, ye fǎri kàlí dàala nɛ̄ lèʔ. Ye fǎri kàlí yakaa fáala nɛ̄ʔ. A yeli ’jo «ʔaan» wè, ye- ki yaʔa «ʔaan» wire nɛ̄. A yeli ’jo «ʔéʔe», ye- ki yaʔa «ʔéʔe» wire nɛ̄. Kire bé tí yeli fǎga tuu Kulocɛliɛ kàyuʔu nī gèʔ.

Siɛnsinwɛ náarigɛ kiī nɛ́ fànʔa ní

¹³Fùrɔgɔ yē wàa nɛ̄ yeli nī bèle lé ? Siɛn wi de Kulocɛliɛ náari. Wàa yē fundaanra nɛ̄ yeli nī bèle lé ? Siɛn wi de Kulocɛliɛ gbùʔɔrigɔ ŋúnuyɔ ŋú.

¹⁴Wàa yē yaawa yeli nī bèle lé ? Siɛn wi- liɛlɛ pálì yeri tɛ́ngɛfɔlilɔ gboli nī lè, pe sa wi pɔ̀li sùnmɔ ní Kàfɔli wi míʔɛ nɛ̄ gè5.14 Wéli baa Mar 6.13., pé náari wi mɛ́. ¹⁵Kire náarigɛ gáà ki ’kpíʔile nɛ́ tɛ́ngɛlɛ ní lè, ki bé yaawa puʔɔ wè, nɛ̀ pínɛ Kàfɔli wi bé wi yɛ̀gɛ. A ki ’nyaa nɛ̀ pínɛ wi ’kapiʔile kpíʔile wè, Kulocɛliɛ bé ki yaʔa wi nɛ̄. ¹⁶Kire nɛ̄ yeri yèrí yeli kapiʔile nɛ̄ gèle, yéri ki nyu de tìí yìye nɛ̄, yéri náari yìye mɛ́, gìi ki bé tí ye- puʔɔ. Siɛn sínwɛ náarigɛ kiī nɛ baara nɛ́ fànʔa ní kpuʔɔ.

¹⁷Elii wi ’puu siɛn nɛ ní bɛ̀ weli tíɛlɛ, nɛ̀ sí ki taa wi yé náari nɛ́ lèbaanna ní kàsaʔa fǎga tuuʔ. A kàsaʔa ki ’yéri, kàsapile sì kɛ́nì tuu dàala nɛ̄ lèʔ, nɛ̀ pɛ́nì taa yiʔɛlɛ taanri nɛ́ yeye kɔlini5.17 Wéli baa Kùlo1 17.1; 18.1.. ¹⁸Kire kàduʔumɛ gè, a wi ní nɛ̀ náari, a kàsaʔa ki ’tuu a dàala yaliire ti ’sɛn nɛ̀ nyuɔ5.18 Wéli baa Kùlo1 18.42,45..

Bìli pe ’pùunni bèle pe suɔgɛnmɛ bè

¹⁹Nɛ siinyɛninɛ, a ki ’nyaa yeli nī bèle wàa ’pùunni nɛ̀ líili kányiʔɛ koligo nɛ̄ gè, á siɛn wáà taa nɛ̀ wi yeri nɛ̀ pɛn wè, ²⁰ye- ki cɛ́n siɛn ŋíì wi ’kapiigbiʔiliwe yeri wè nɛ̀ yige wi kobuunnigo nī gè, ki siɛn wi bé kapiigbiʔiliwe wi sìi suɔ wè kùu mɛ́ wè. Nɛ̀ pínɛ kire bé ki kɛn kapiʔile nìʔɛgɛlɛ bé yáʔa wi nɛ̄5.20 Wéli baa Kàs 10.12..