Duniya Sélimɛ

Duniya Sélimɛ Sɛbɛ wè

Sélimɛ

Sɛbɛ wi tìɛdiʔɛ gè

Duniya Sélimɛ Sɛbɛ wè, pe wi ye tuɔbuuro nī dè Zenɛzi. Sɛbɛ ŋáà wiī nɛ ki nyu kɛnmɛ bíì nɛ̄ Kulocɛliɛ ’duniya nɛ́ wi yɛrɛ ti mìɛni faan dè, nɛ míɛni kɛnmɛ bíì nɛ̄ kapiile ni ’jíin nɛ̀ síɛ duniya nī wè nɛ̀ wi cúʔɔ wè. A Kulocɛliɛ wi ’baakpuɔrɔ kúɔ nɛ́ siɛnnɛ ní bèle, kire ga buu siɛnnɛ pe ní gbɛ̀ Kulocɛliɛ cɛ́n wè, bé wi koligo líɛ gè.

Kulocɛliɛ wi ’duniya yige wè cɛnyɛ kɔlini sunʔɔmɔ nī bè, a wi ’ŋɔ́ nɛ̀ taa cɛnyɛ kɔlisiinwuʔu nɛ̄ gè. Wi ’siɛnnɛ siin faan, Adama nɛ́ Awa wè, nɛ̀ pe tɛ́ngɛ kákpuɔ tiɛcɛ̀ngɛ nī gè (wéli baa nyùyɔ 1–2). A pe ’cíi wi nyasiɛnrɛ nɛ̄ dè á kapiile ni ’jíin duniya nī wè, nɛ́ kùu ní wè (wéli baa nyùgo 3). A pe jaapeliwe Kayɛn wè, wi ’wi cɔni Abɛli kpúu wè (wéli baa nyùgo 4). Bà lɛ̀lɛ láà kɛ́nì kúɔ lè, a Kulocɛliɛ ’ki nyaa siɛnnɛ kakpiʔiligele kiyē nɛ piʔi nɛ waa, a wi ’ki kɔ̀rirɔ bè duniya cúʔɔ wè. Nɛ̀ ki yaʔa wi ’Nɔwe nɛ́ wi narigɛ suɔ gè kàsakpiile mɛ́ lè náà ni ’tuu nɛ̀ dàala tɔ́n lè (wéli baa nyùyɔ 6–9). Kire kàduʔumɛ a wi ’siɛnnɛ cɛrigɛ bèle dàala nɛ̄ lè (wéli baa nyùgo 11).

Bà lɛ̀lɛ láà pɛ́nì kúɔ wè, a Kulocɛliɛ wi ’Birayima nyíɛnɛ wè nɛ̀ kɔ̀n nɛ́ nyakungɛngɛ kpíʔile gè nɛ́ wi ní, nɛ́ jo wire bé kùlo láà kɛn wi mɛ́ bé wi siimɛ kpíʔile bè kùkpuɔlɔ (wéli baa nyùyɔ 12–17). Wire nɛ́ wi cuɔ Sarayi ní wè, pe liɛguɔrɔ laara dè, a Kulocɛliɛ wi ’kakpuʔɔ kpíʔile nɛ̀ pùɔ kɛn pe mɛ́, Siaga wè (wéli baa nyùgo 21). Siaga nɛ́ wi cuɔ Erebɛka, a pe ’pìŋɔrɔ sii, Ezawu nɛ́ Yakuba. Yakuba wè, wire míʔɛ ki yé kɛ́nì yiʔɛ nɛ̀ kò «Isirayɛli» (wéli baa 32.29).

Jaafɔlilɔ kiɛ nɛ́ siin ’puu Yakuba mɛ́ wè. Yusufu wire wi yé wi tuu dɛ́ni wè nɛ̀ tóri wi jaafɔsɛnminɛ nɛ̄ bèle. A Yusufu wi lɔbilɔ pe ’wi pári wè, a wi ’kò sùkulowo Ezipiti kùlo nī lè (wéli baa nyùgo 39). Nɛ̀ ki yaʔa Kulocɛliɛ ’ki kpíʔile a wi ’kò Ezipiti kùlo ni nyùgo nɛ̄ (wéli baa nyùgo 41), a kire ’ki kɛn a Yusufu wi ’Yakuba nɛ́ wi narigɛ ki mìɛni suɔ fungo mɛ́ gè, baa Ezipiti kùlo mɛ́ lè (wéli baa nyùyɔ 42–46).

Sɛbɛ wi nyùgboliyo yè

Duniya wi sélimɛ siɛnrɛ dī (1.1–11.26)

Birayima siɛnrɛ dī (11.27–25.18)

Yakuba siɛnrɛ dī (25.19–36.43)

Yusufu nɛ́ wi lɔbilɔ siɛnrɛ dī (37.1–50.26)

DUNIYA WI SELIMƐ SIƐNRƐ DI

(1.1–11.26)

Kulocɛliɛ wi ’duniya yige wè

¹Duniya wi sélimɛ nɛ̄ bè, a Kulocɛliɛ wi ’nyìʔɛnɛ nɛ́ dàala yige lè, ²á dàala ní lè nyaʔaminɛ nìi nī, niì cé fìɛ gbòboriʔ, á wuɔmɔ ní bè nɛ̀ lakpuʔɔ sícuugo tɔ́n gè. Kulocɛliɛ Pìle ní lè nɛ fíigi luʔɔ naamɛ gè.

³A Kulocɛliɛ wi ’jo: «Kpìɛnmɛ pi‑ yiri.» A kpìɛnmɛ pi ’fali nɛ̀ yiri. ⁴A Kulocɛliɛ wi ’kpìɛnmɛ nyaa bè a pi ’nyuɔ. A Kulocɛliɛ wi ’kpìɛnmɛ nɛ́ wuɔmɔ wàli bè nɛ̀ láʔa pìi nɛ̄. ⁵A Kulocɛliɛ wi ’kpìɛnmɛ yeri bè «cɛngɛ» nɛ́ wuɔmɔ yeri bè «pìlige». A ki ’kò cɛnguʔɔ, nɛ́ pɛ́nì kò sínbinimɛ. Kire ’kpíʔile cɛnbelige nɛ̄ gè.

⁶A Kulocɛliɛ wi ń’nɛ̀ jo: «Láʔala‑ puu baa bè luɔrɔ wáligi dè bè láʔa tìi nɛ̄.» ⁷A Kulocɛliɛ wi ’táanmɛ luɔyɔ nɛ́ naamɛ luɔyɔ wàli yè nɛ̀ láʔala yìi nɛ̄. A ki ’fali nɛ̀ kpíʔile bɛ̀. ⁸A Kulocɛliɛ wi ’láʔala yeri lè nyìʔɛnɛ. A ki ’kò cɛnguʔɔ, nɛ́ pɛ́nì kò sínbinimɛ. Kire ’kpíʔile cɛnziinwuʔu nɛ̄ gè.

⁹A Kulocɛliɛ wi ń’nɛ̀ jo: «Luɔrɔ dáà dī nyìʔɛnɛ táanmɛ gè, ti‑ tìi pínɛ tiɛnugo nī, kire ga puu tiɛwaaya yi‑ yiri.» A ki ’fali nɛ̀ kpíʔile bɛ̀. ¹⁰A Kulocɛliɛ wi ’tiɛwaaya yeri yè dàala, nɛ́ luɔyɔ nyáà yi ’pínɛ yìi nī yè, a Kulocɛliɛ wi ’yi yeri kuʔɔjii. A Kulocɛliɛ wi ’ki nyaa a ki ’nyuɔ. ¹¹A Kulocɛliɛ wi ń’nɛ̀ jo: «Yɛrɛ ti mìɛni ti‑ fìin dàala nɛ̄ lè: nyàʔa gè yo, yaliire yo ti mìɛni dè nɛ̀ yɛli nɛ́ ti pígele ní gèle; nɛ́ tiire ní dè dàa ti sɛngi dè nɛ̀ yɛli nɛ́ ti feliye ní yè, dí pígele sí puu ti yasɛnrɛ nī dè.» A ki ’fali nɛ̀ kpíʔile bɛ̀. ¹²A yɛrɛ ti mìɛni ’fìin dàala nɛ̄ lè: nyàʔa gè yo, nɛ́ yaliire yo ti mìɛni feliye ní, nɛ́ ti pígele ní gèle; nɛ́ tiire ní dè dàa ti sɛngi dè nɛ̀ yɛli nɛ́ ti feliye ní yè. A Kulocɛliɛ wi ’ki nyaa a ki ’nyuɔ. ¹³A ki ’kò cɛnguʔɔ, nɛ́ pɛ́nì kò sínbinimɛ. Kire ’kpíʔile cɛndaanriwuʔu nɛ̄ gè.

¹⁴A Kulocɛliɛ wi ń’nɛ̀ jo: «Kpìɛnmɛcaan yɛrɛ ti‑ puu nyìʔɛnɛ nī lè bèri cɛngɛ nɛ́ pìlige láʔala gè yìi nɛ̄, ti‑ puu fìɛlɛ bèri lɛ̀gɛlɛ ke tɔ́rigɛnmɛ tìí bè, nɛ́ cɛnyɛ nɛ́ yiʔɛlɛ ke tɔ́rigɛnmɛ ní bè, ¹⁵ti‑ puu nyìʔɛnɛ nī lè, ti de kpìɛnmɛ cáanri bè dàala nɛ̄ lè.» A ki ’fali nɛ̀ kpíʔile bɛ̀.

¹⁶Bà ki ’kpíʔile, a Kulocɛliɛ wi ’kpìɛnmɛcaan yakpoliyo siin yige yè, nɛ̀ kàa faan gàa ki ’kpúʔɔ gè, kire ki cɛngɛ kàrigí gè, nɛ́ cíʔɛ faan gè ki pìlige kàrigí gè, nɛ́ fali nɛ̀ ŋɔgɔlɔ faan gèle. ¹⁷A Kulocɛliɛ wi ’ti mìɛni tùɔn tùɔn nyìʔɛnɛ nī lè ti de kpìɛnmɛ cáanri bè dàala nɛ̄ lè, ¹⁸kire ga buu kàa sí puu cɛngɛ ki kàrigɛfɔli, gìi ki sí puu pìlige ki kàrigɛfɔli, bè kpìɛnmɛ nɛ́ yebilige wàli gè bè láʔala yìi nɛ̄. A Kulocɛliɛ wi ’ki nyaa a ki ’nyuɔ. ¹⁹A ki ’kò cɛnguʔɔ, nɛ́ pɛ́nì kò sínbinimɛ. Kire ’kpíʔile cɛnyɛ sicɛriwuʔu nɛ̄ gè.

²⁰A Kulocɛliɛ wi ń’nɛ̀ jo: «Yawiiniʔɛrɛ‑ puu luɔyɔ nī yè, nɛ́ yɛrɛ ti de fini de tòrí nyìʔɛnɛ nī lè nɛ́ dàala naamɛ gè.» ²¹A Kulocɛliɛ wi ’luɔyɔ yawiire ti mìɛni faan: yawiikpolido dè, nɛ́ yawiire ní dè dàa dī nìʔɛrɛ dè, ti de nyaari de mári luɔyɔ nī yè nɛ̀ yɛli nɛ́ ti feliye ní yè, nɛ́ yafinide ní dè nɛ̀ yɛli nɛ́ ti feliye ní yè. A Kulocɛliɛ wi ’ki nyaa a ki ’nyuɔ. ²²A Kulocɛliɛ wi ’diba taʔa wè ti nɛ̄, nɛ̀ juu nɛ́ jo ti de sii bè niʔɛ, kire ga buu yawiire dáà dī luɔyɔ nī yè ti‑ sii bè niʔɛ luɔyɔ nī yè, yafinide míɛni ti‑ sii bè niʔɛ dàala nɛ̄ lè. ²³A ki ’kò cɛnguʔɔ, nɛ́ pɛ́nì kò sínbinimɛ. Kire ’kpíʔile cɛnyɛ kogunɔwuʔu nɛ̄ gè.

²⁴A Kulocɛliɛ wi ń’nɛ̀ jo: «Yawiire ti mìɛni ti‑ yiri dàala nɛ̄ lè nɛ̀ yɛli nɛ́ ti feliye ní yè: yajuuro yo, yafulolido yo, nɛ́ nyàʔayɛrɛ yo, ti mìɛni nɛ̀ yɛli nɛ́ ti feliye ní yè.» A ki ’fali nɛ̀ kpíʔile bɛ̀. ²⁵Bà ki ’kpíʔile, a Kulocɛliɛ wi ’nyàʔa yawiire ti mìɛni faan nɛ̀ yɛli nɛ́ ti feliye ní yè, nɛ́ míɛni yajuuro ti mìɛni faan nɛ̀ yɛli nɛ́ ti feliye ní yè, nɛ̀ fàri yafulolido ti mìɛni nɛ̄ nɛ̀ yɛli nɛ́ ti feliye ní yè. A Kulocɛliɛ wi ’ki nyaa a ki ’nyuɔ.

²⁶A Kulocɛliɛ wi sí ń’nɛ̀ jo: «We‑ siɛn faan wi‑ puu weli líɛrɛ, wi‑ puu bɛ̀ weli tíɛlɛ. Siɛn wi‑ puu yawiire ti mìɛni nyùgo nɛ̄: fúɔlɔ bèle nɛ́ yafinide ní dè, nɛ́ yajuuro ti mìɛni ní, nɛ̀ fàri yafulolido ti mìɛni nɛ̄ dàala nɛ̄ lè, wi‑ puu dàala ni mìɛni kàfɔli.»

²⁷A Kulocɛliɛ wi ’siɛn faan wi‑ puu wire líɛrɛ, wi ’wi faan a wi ’Kulocɛliɛ líɛ, wi ’pe faan nàguɔ nɛ́ cɛliwɛ. ²⁸A Kulocɛliɛ wi ’diba taʔa wè pe nɛ̄ nɛ́ jo: «Yeri sii ye niʔɛ, ye‑ dàala le lè ni‑ nyì, ye‑ puu dàala ni kàfɔlilɔ yeri ni kàrigí. Ye‑ puu fúɔlɔ pe nyùgo nɛ̄, nɛ́ yafinide ti mìɛni ní nɛ́ yawiire dáà ti nyaari dàala nɛ̄ lè.»

²⁹A Kulocɛliɛ wi ń’nɛ̀ jo: «Ye‑ wéli ! Mi nyɛ́nì dàala yaliire ti mìɛni kɛn yeli mɛ́, nɛ́ tiire yasɛnrɛ ti mìɛni ní dè; tire ti bé kò yeli yaliire dè. ³⁰Gàa ki ’yawiire ti mìɛni kúɔ dè, nɛ́ yafinide ní dè naamɛ gè, nɛ́ yafulolido ní dè dàala nɛ̄ lè nɛ̀ fàri dàa ti mìɛni dī sìi nɛ̄ wè, mi nyɛ́nì nyàʔa nɛ́ wɛrɛ kɛn dè ti mɛ́ ti‑ puu ti mìɛni yaliire.» A ki ’fali nɛ̀ kpíʔile bɛ̀.

³¹A Kulocɛliɛ wi ’ki nyaa a wi yafaanra ti mìɛni ti tɔ̀ni nɛ̀ sɔ́migɔ nɛ̀ nyuɔ. A ki ’kò cɛnguʔɔ, nɛ́ pɛ́nì kò sínbinimɛ. Kire ’kpíʔile cɛnyɛ kɔliniwuʔu nɛ̄ gè.

¹Bà sí ki ’kpíʔile a nyìʔɛnɛ nɛ́ dàala nɛ́ ni yɛrɛ ti mìɛni ’faan nɛ̀ kúɔ.

²Sɛ́ni cɛnyɛ kɔliniwuʔu ki ’nɔ̀ gè, a Kulocɛliɛ wi ’kúɔ wi baara ti mìɛni nɛ̄ dè, a wi ’ŋɔ́ nɛ́ taa wi baara ti mìɛni nɛ̄ dè cɛnyɛ kɔlisiinwuʔu nɛ̄ gè. ³A Kulocɛliɛ ’diba taʔa wè cɛnyɛ kɔlisiinwuʔu nɛ̄ gè, nɛ́ ki wàli nɛ̀ tɛ́ngɛ kiiyɛ nɛ́ ki wuʔu kpúʔɔ gè, nɛ́ ki cɛ́n kire cɛngɛ gī Kulocɛliɛ ’ŋɔ́ nɛ̀ taa duniya wi faanna ni mìɛni baara nɛ̄ dè.

Kulocɛliɛ wi ’kákpuɔ tiɛcɛ̀ngɛ gbòbori Edɛni kùlo nī lè

⁴Nyìʔɛnɛ nɛ́ dàala yige siɛnrɛ tire dī dàa dè, lɛ̀lɛ níì nī Yewe Kulocɛliɛ2.4 Yewe míʔɛ gè, Kulocɛliɛ míʔɛ káà gī. Kire míʔɛ kire nɛ̄ pe ’puu nɛ wi yeri wè eburu siɛnrɛ nī dè. wi ’dàala nɛ́ nyìʔɛnɛ yige lè. ⁵Ki yé puu yaliire yafiɛn sì yé fìɛ fìinʔ, nɛ́ ki cɛ́n Yewe Kulocɛliɛ wiì yé fìɛ kàsaʔa cáan dàala nɛ̄ lèʔ, nɛ́ ki cɛ́n siɛn sì yé fìɛ puu dàala nɛ̄ lè bèri ni fáliʔ. ⁶Nɛ̀ ki yaʔa nyumɔ pi ’puu nɛ yɛ̀gí dàala nī lè nɛ dàala ni mìɛni fuɔnri.

⁷A Yewe Kulocɛliɛ wi ’dàala tárigɛ líɛ gè nɛ̀ siɛn faan, a wi ’siɛn fiɛ wè wi fínawiʔile nī gèle, a wi ’fali nɛ̀ kò sìi nɛ̄. ⁸A Yewe Kulocɛliɛ wi ’fali nɛ̀ kákpuɔ tiɛcɛ̀ngɛ káà gbòbori Edɛni kùlo nī lè, cɛngɛnyɛnifoligɔli mɛ́ gè. A wi ’fali nɛ̀ siɛn líɛ wè nɛ̀ tɛ́ngɛ baa kire tiʔɛ nī gè. ⁹Tiige ó tiige gī wélidanʔa gè, nɛ́ tiiye nyíì yasɛnrɛ dī káadaanra dè, a Yewe Kulocɛliɛ wi ’ti mìɛni felide fìin dè baa kire tiʔɛ nī gè. Tiiye siin ’puu baa kákpuɔ sunʔɔmɔ nī bè, kàa ’puu sìi tiige, gìi ní gè kacɛ̀ngɛ nɛ́ kapiile cɛ́n tiige.

¹⁰Cáʔa káà puu nɛ kɔ́ngi Edɛni kùlo nī lè nɛ báan nɛ kákpuɔ tiɛcɛ̀ngɛ fuɔnri gè; kire tiʔɛ nī gè ki nɛ̂ pɛ́nì wáligi lakoliyo sicɛri. ¹¹Lakolibelige ki míʔɛ kire ki ’puu Pisɔn, kire ki ’Avila kùlo màʔa lè nɛ̀ kpàri. Kire kùlo lire nī tiɛ wi yē. ¹²Kire tiɛ ŋáà wè, wi tɔ̀ni yē cɛ̀nwɛ. Nùdaanna yɛgɛ káà yē baa gàa pe ’yeri bidɛliyɔmi wè, nɛ̀ fàri ɔnikisi kàdɛnigɛ nɛ̄ gè. ¹³Siinwuʔu gè ki míʔɛ kire ki ’puu Giyɔn, kire ki nyɛ́ni Kusi kùlo mári lè. ¹⁴Taanriwuʔu gè, ki míʔɛ kire ki ’puu Tiigiri, kire ki nìɛ fúu Asiri kùlo cɛngɛnyɛnifoligɔli mɛ́ gè. Sicɛriwuʔu gè, kire ki ’puu Efirati cáʔa gè.

¹⁵A Yewe Kulocɛliɛ wi ’siɛn líɛ wè nɛ̀ wi tɛ́ngɛ Edɛni kákpuɔ tiɛcɛ̀ngɛ nī gè wiri ki fáli béri ki wéli. ¹⁶A Yewe Kulocɛliɛ wi ’ki juu nɛ̀ gbɛ̀ngɛ siɛn mɛ́ wè nɛ́ jo: «Muɔ bé gbɛ̀ri kákpuɔ yasɛnrɛ ti mìɛni káa, ¹⁷nɛ̀ yiri tiige gáà gī baa gè, gàa gī kacɛ̀ngɛ nɛ́ kapiile cɛ́n tiige gè, muɔ sì yɛli bàga ki yasɛngɛ káà káaʔ, nɛ́ ki cɛ́n cɛngɛ gíì muɔ bé kàa káa gè, muɔ bé kùu wī.»

¹⁸A Yewe Kulocɛliɛ wi ’jo: «Kiì yɛli nàguɔ wi‑ kò wìi nigbeʔ; m’bé sáʔafɔli faan bè kɛn wi mɛ́, ŋàa wi bé yɛli nɛ́ wi ní wè.»

¹⁹Bà Yewe Kulocɛliɛ wi cé tárigɛ líɛ nɛ̀ nyàʔa yawiire ti mìɛni faan nɛ́ yafinide ní dè, a wi ’ti mìɛni tórigo nàguɔ mɛ́ wè, bè ki wéli kɛnmɛ bíì nɛ̄ wi bé ti míɛyɛ le yè. Míʔɛ ó míʔɛ nàguɔ wi yé le yawiʔi ó yawiʔi nɛ̄, a kire ’kò ti mìɛni míɛyɛ yè. ²⁰A nàguɔ wi ’yajuuro nɛ́ yafinide nɛ́ nyàʔayɛrɛ ti mìɛni míɛyɛ le yè ti nɛ̄. Nɛ̀ sí ki taa, wiì kàa nyaaʔ gàa ki bé gbɛ̀ puu wire sáʔafɔli wè bè yɛli nɛ́ wire ní wèʔ.

²¹A Yewe Kulocɛliɛ wi sí ŋɔ́nigbuɔmɔ cáan nàguɔ nɛ̄ wè a wi ’ŋɔ́ni, nɛ́ wi gèdiige káà kɔ̀n nɛ́ koli nɛ̀ ki tiʔɛ tɔ́n gè. ²²A Yewe Kulocɛliɛ wi ’kire gèdiige líɛ gè nɛ̀ cɛliwɛ faan nɛ́ ki ní, nɛ́ wi kɔ́ri nɛ̀ pɛn nàguɔ mɛ́ wè.

²³A nàguɔ wi ’jo: «ʔá ! píra ŋáà nī wè, ŋàa wire wè wi ’yiri mi kácere nī, wi ’yiri mi céri nī; kire nɛ̄ pe béri wi yeri cɛliwɛ nɛ́ ki cɛ́n wi nyɛ́nì yiri nàguɔ nī2.23 Eburu siɛnrɛ nī dè, nàguɔ míʔɛ ki ’puu «is», cɛliwɛ míʔɛ ní gè, «isa». Pe ’puu nɛ ki tìí pe siɛnrɛ ti juugɛnmɛ nī bè, míɛyɛ nyáà yi yerigɛnmɛ yi ’yìi líɛ..»

²⁴Kire nɛ̄ a nàguɔ ’cɛliwɛ líɛ wè, wi bága laʔa wi tuu nɛ́ wi yàa nɛ̄ wè bè wìi puɔ wi cuɔ nɛ̄ wè, pe sí kò cetinnɛ nigbe.

²⁵Nàguɔ nɛ́ wi cuɔ ní wè, pe siin pe ’puu náborilo; piyè cé fìɛrɛ cɛ́nʔ.

Nàguɔ nɛ́ wi cuɔ piyè lúʔu Kulocɛliɛ mɛ́ʔ

¹Nyàʔayɛrɛ dáà ti mìɛni Yewe Kulocɛliɛ wi cé faan dè, wɔ̀bugɔ kire ki yé cìlige nɛ̀ tóri ti mìɛni nɛ̄.

Cɛngɛ káà, a ki pɛ́nì cɛliwɛ yúgo wè nɛ́ jo: «Kányiʔɛ gī lé, Kulocɛliɛ wi ’jo yeli fǎa ga kákpuɔ yasɛngɛ káà káa lé ?»

²A cɛliwɛ wi ’wɔ̀bugɔ yɛ gè: «Weli bé gbɛ̀ri kákpuɔ yasɛnrɛ ti mìɛni káa, ³nɛ̀ yiri tiige gáà gī kákpuɔ sunʔɔmɔ ní bè, Kulocɛliɛ wi ’jo weli fǎa ga ki yasɛngɛ káà káaʔ, weli sì cɛ́nì yɛli bè cò ki nɛ̄ʔ, kire ga laa weli bé kùu wī.»

⁴A wɔ̀bugɔ ki ’fali nɛ̀ cɛliwɛ yɛ wè: «Kányiʔɛ bɛ̀ʔ ! Yeli sǐ ga tíi kùuʔ ! ⁵Kulocɛliɛ wi ’kire juu nɛ́ ki cɛ́n, Kulocɛliɛ ’ki cɛ́n cɛngɛ gíì yeli bé tiige yasɛngɛ gáà káa gè, yeli yiɛyɛ yi bé múgu, yeli bé puu bɛ̀ Kulocɛliɛ tíɛlɛ wè bè kacɛ̀ngɛ nɛ́ kapiile cɛ́n lè.»

⁶A cɛliwɛ wi sí ki nyaa, kányiʔɛ nɛ̄ tiige yasɛngɛ gáà ki bé gbɛ̀ puu káadanʔa nɛ́ ki ’nyaa kiī cɛ̀ngɛ, ki míɛni bé gbɛ̀ sícilige kɛn. A cɛliwɛ wi ’kàa cuɔ nɛ̀ káa nɛ́ sɛ́nì kàa kɛn wi pɔli mɛ́ wè wire ŋáà wi ’puu nɛ́ wi ní wè, a wi ’ki káa. ⁷Bà pe ’ki káa gè, a pe siɛnnɛ siin pe yiɛyɛ yi ’fali nɛ̀ múgulo, a pe ’ki nyaa peli yē náborilo. A pe ’sàanfiidiige káà wɛrɛ caa nɛ̀ ti to nɛ̀ puɔ pìye nɛ̄.

⁸Cɛngɛnyɛnijiin lɛ̀lɛ nī lè, káfalinyinɛ lɛ̀lɛ nī lè, a pe ’Yewe Kulocɛliɛ wi tùnmɔ lúʔu bè, bà wi ’puu nɛ nyaari kákpuɔ nī gè. A nàguɔ nɛ́ wi cuɔ ní wè, a pe ’fɛ̀ nɛ̀ sɛ́nì làri Yewe Kulocɛliɛ nɛ̄ wè, kákpuɔ tiʔɛ káà nī.

⁹A Yewe Kulocɛliɛ wi ’nàguɔ yeri wè nɛ́ jo: «Sé muɔ yē ?»

¹⁰A nàguɔ wi ’wi yɛ: «Bà mi ’muɔ tùnmɔ lúʔu bè baa kákpuɔ nī gè, a fíɛrɛ ’mi cò nɛ́ ki cɛ́n mi ’nìɛ nyaa nábori wī, kire kɛnmɛ nɛ̄ mi ’fɛ̀ nɛ̀ pɛ́nì làri.»

¹¹A Yewe Kulocɛliɛ wi sí wi yɛ: «Ŋáasiɛn wi ’ki juu muɔ mɛ́ nɛ́ jo muɔ yē nábori ? Tiige yasɛngɛ gáà mi yé jo muɔ fǎa ga káa gè, kire káà gī lé muɔ kɛ́nì káa ?»

¹²A nàguɔ wi ’jo: «Cɛliwɛ ŋáà muɔ ’kɛn m’mɛ́ wè wi‑ puu nɛ́ mi ní wè, wire wi ’kàa kɛn m’mɛ́, a mi ’ki káa.»

¹³A Yewe Kulocɛliɛ wi ’cɛliwɛ yúgo wè nɛ́ jo: «Gáa muɔ ’kpíʔile mmɛ gè ?»

A cɛliwɛ wi ’jo: «Wɔ̀bugɔ kire ki ’mi fáanni nɛ́ jo mi‑ kàa cuɔ mi káa.»

¹⁴A Yewe Kulocɛliɛ wi sí wɔ̀bugɔ yɛ gè:

«Bɛ̀ muɔ ’kire kpíʔile gè,

m’bé dɛ́ngɛ taʔa wè muɔ nɛ̄ bè tóri yajuuro

nɛ́ nyàʔayɛrɛ ti mìɛni nɛ̄.

Muɔ béri fulolo muɔ liyɛ

nɛ̄ yè dàala nɛ̄ lè,

tárigɛ ki béri jíin muɔ nyuɔ nī gè muɔ sìi cɛnyɛ

yi mìɛni nī.

¹⁵M’bé leguuro nyɔ́gɔ muɔ nɛ́ cɛliwɛ sunʔɔmɔ ní bè,

nɛ́ muɔ siimɛ nɛ́ cɛliwɛ

wi siimɛ nī bè.

Cɛliwɛ wi siimɛ pi bé ba

muɔ nyùgo muʔɔrɔ gè;

muɔ wè, muɔ bé ba wi nɔ̀

yedagbiɛnnɛ nɛ̄ lè.»

¹⁶A Yewe Kulocɛliɛ wi ’cɛliwɛ yɛ wè, nɛ́ jo:

«M’bé muɔ cesiʔi gbɛ̀ngɛ gè;

a muɔ je pùɔ sii, muɔ bé

wuʔɔ kpuʔɔ bè nɛ sii.

Muɔ sɔ̀ngirɔ ti béri muɔ píle de waa muɔ pɔli

wi kɔli mɛ́ gè;

wire wè, wi bé puu

muɔ kàfɔli.»

¹⁷A Yewe Kulocɛliɛ wi ’nàguɔ yɛ wè, nɛ́ jo:

«Tiige gáà mi yé jo muɔ fǎa ga ki yasɛngɛ káà káa gè,

a muɔ pɛ́nì muɔ cuɔ wi siɛnrɛ lúʔu dè nɛ́ ki káa gè,

kire nɛ̄ dàala ni bé cúʔɔ muɔ kɛnmɛ nɛ̄,

muɔ béri wuʔɔ kpuʔɔ bé

nɛ́ de muɔ yaliire taʔa dè

muɔ sìi cɛnyɛ yi mìɛni nī.

¹⁸Wíire nɛ́ nyàpiʔi ki béri fíin dàala nɛ̄ lè muɔ mɛ́,

muɔ yaliire ti béri kɔ́ngi siʔi mɛ́.

¹⁹Muɔ gbɛlɛ káfugo nɛ̄

muɔ béri taʔa de líi,

fúɔ bè taa muɔ ba koli baa dàala nī lè.

Nɛ́ ki cɛ́n tárigɛ nī muɔ ’yiri,

kire nɛ̄, muɔ bé ní koli tárigɛ nī gè.»

²⁰A nàguɔ wi ’wi cuɔ wi míʔɛ le gè nɛ wi yeri Awa, (ki kɔri wire wī: lewiiwe) nɛ́ ki cɛ́n wire wī siɛnnɛ pe mìɛni yàa wè.

²¹A Yewe Kulocɛliɛ wi ’sɛ̀ngɛ buruyo kpíʔile nɛ̀ le nàguɔ nɛ́ wi cuɔ nɛ̄ wè.

²²A Yewe Kulocɛliɛ wi ’juu nɛ́ jo: «Bɛ̀ siɛn wi ’yiʔɛ nɛ̀ kò bɛ̀ weli tíɛlɛ wè, nɛ́ kacɛ̀ngɛ nɛ́ kapiile cɛ́n lè, ki ’yɛli we‑ wi yérige wi fǎga wi kɔli sáʔa gè bè sìi tiige yasɛngɛ káà cuɔ bè káa bé sí kò sìi nɛ̄ súuri.» ²³A Yewe Kulocɛliɛ ’fali nɛ̀ pe cìra kákpuɔ nī gè, kire ga buu pe sari dàala fáli lè nàa nī wi cé pe yige wè.

²⁴Bà wi ’siɛnnɛ cìra bèle nɛ̀ yige nɛ̀ kúɔ kákpuɔ nī gè, a wi ’seribɛnnɛ3.24 Seribɛnnɛ bèle, pe ’puu nyìʔɛnɛ nī, pe ’puu Kulocɛliɛ baakuɔlɔ pálì felige. yérige bèle baa kákpuɔ ki cɛngɛnyɛnifoligɔli mɛ́ gè, nɛ̀ fàri juuŋɔnɔ nɛ̄ nàa ni ’puu nɛ nyí kàsun gè níɛ nyíʔɛnɛ níɛ yiʔi nɛ mári lè, kire ga buu peri sìi tiige koligo wéli gè.

Kayɛn ’wi cɔni Abɛli kpúu wè

¹A nàguɔ wi ’wi cuɔ Awa cɛ́n wè cɛliwɛ, a wi ’laala taa nɛ̀ Kayɛn sii. A Awa ’jo: «Mi nyɛ́nì nàgabile taa4.1 Míʔɛ gáà Awa le wi jaa nɛ̄ nɛ wi yeri Kayɛn wè, ki yerigɛnmɛ pi ’pìi líɛ nɛ́ «kana» ní, eburu siɛnrɛ nī dè; ki kɔri wire wī: taa. Wi ’puu nɛ caa bè ki tìɛ wi nyɛ́nì nàgabile taa Yewe barigɛ nī.Yewe barigɛ nī.» ²A wi ń’nɛ̀ laala láà taa nɛ́ Kayɛn cɔni Abɛli sii wè.

A Abɛli pɛ́nì kò sìnbanaʔawa, á Kayɛn ’kò tàfaliwɛ.

³A lɛ̀lɛ láà ga pɛ́nì kúɔ wè, a Kayɛn wi ’siʔi yaliire táà kɔ̀n nɛ̀ sɛ́nì Yewe gbùʔɔrɔ nɛ́ ki yakɛnrɛ ní dè. ⁴Á Abɛli wire wè, a wi ’wi sìnbaduʔu sìnbapeliziile pálì cò nɛ̀ kɔni, nɛ́ sùnmɔ tiɛyɛ celile yè nɛ̀ sɛ́nì Yewe gbùʔɔrɔ wè. A Yewe ’fɔ̀li Abɛli nɛ́ wi kpuʔɔrɔ nɛ̄ dè, ⁵nɛ̀ ki yaʔa wiì fɔ̀li Kayɛn nɛ́ wi kpuʔɔrɔ nɛ̄ dèʔ.

A Kayɛn fungo ki sí tɔ̀ni nɛ̀ yɛ̀ kpuʔɔ a wi yiʔɛ ’núʔɔrɔ gè. ⁶A Yewe ’wi yúgo nɛ́ jo: «Gáa nɛ̄ muɔ fungo ki ’yɛ̀ mmɛ gè ? Gáa nɛ̄ muɔ yiʔɛ ’núʔɔrɔ gè mmɛ gè ? ⁷A muɔ nɛ kasingele kpínʔini m’bé fɔ̀li muɔ nɛ̄. A muɔ sí wè kasingele kpínʔini wèʔ, kapiile niī bile sínɛnɛ muɔ wìile nɛ̄ lè nɛ muɔ palilɛ. Muɔ wè, muɔ sí yɛli bè fànʔa taa ni nɛ̄.»

⁸A Kayɛn kɛ́nì juu nɛ́ wi cɔni Abɛli ní wè nɛ́ jo pe‑ kɛ́ nyàʔa nī. A pe ga sɛ́nì jíin nyàʔa nī gè, a Kayɛn ’fali nɛ̀ tuu wi cɔni Abɛli nɛ̄ wè nɛ̀ wi kpúu.

⁹Bà kire ’kpíʔile gè, a Yewe ’Kayɛn yúgo wè nɛ́ jo: «Sé muɔ cɔni Abɛli wi yē ?»

A Kayɛn ’jo: «Mi sì cɛ́nʔ. Mi wī lé mi cɔni wi wélifɔli wè ?»

¹⁰A Yewe ’jo: «Gáa muɔ ’kpíʔile mmɛ gè ? Muɔ cɔni sìsiɛn yékpoli ni ’nyɛni dàala nɛ̄ lè nɛ́ tùn nɛ̀ nɔ̀ mi nɛ̄ nɛ́ jo mi‑ ki fuʔɔ tɔ́n gè. ¹¹Bà sí muɔ ’muɔ cɔni kpúu wè, a sìsiɛn ki ’wo dàala nɛ̄ lè a dàala ni sí sìsiɛn gbuɔ gè, píra ŋáà nī wè mi bé dɛ́ngɛ taʔa wè muɔ nɛ̄ bè muɔ cìra bè líili dàala nɛ̄ lè. ¹²A muɔ ’dàala fáli lè, niǐ ní de yaliire kanʔa dè muɔ mɛ́ʔ. Muɔ béri fáala de mári dàala nɛ̄ lè.»

¹³A Kayɛn ’ki juu Yewe mɛ́ nɛ́ jo: «Mi kolimɔ tugoro ti ’lúbugo nɛ̀ tóri mi nɛ̄, ¹⁴bɛ̀ muɔ ’mi cìra nɛ̀ líili dàala nɛ̄ lè, m’bé sa làri liilige muɔ nɛ̄, mi béri fáala de mári dàala nɛ̄ lè. Kire ga buu, a siɛn ’mi nyaa wè, wi bé mi kpúu.»

¹⁵A Yewe ’wi yɛ: «Bɛ̀ sí ki yē mmɛ gè, a siɛn wáà ’Kayɛn kpúu wè, Kayɛn fuʔɔ ki bé tɔ́n ki siɛn mɛ́ wè fúɔ bè taa tɔliyɔ kɔlisiin.»

A Yewe ’fìɛ tɛ́ngɛ Kayɛn nɛ̄ wè kire ga buu a siɛn wáà ’wi nyaa wè, wi fǎga wi kpúuʔ. ¹⁶A Kayɛn ’yɛ̀ nɛ̀ núgo Yewe táanni wè, nɛ̀ sɛ́nì tɛ́ni Nɔdi kùlo nī lè (ki míʔɛ kɔri wire wī: fáala de mári), Edɛni kùlo cɛngɛnyɛnifoligɔli mɛ́ gè.

Kayɛn pìile siɛnrɛ dī

¹⁷A Kayɛn ’wi cuɔ cɛ́n wè cɛliwɛ, a wi ’laala taa nɛ̀ Enɔki sii. A Kayɛn sɛ́nì kàʔa káà faan nɛ̀ wi jaa míʔɛ le gè ki nɛ̄ nɛ́ ki yeri Enɔki. ¹⁸A Enɔki ’Iradi sii, a Iradi ’Mɛkuyayɛli sii, a Mɛkuyayɛli ’Mɛtusayɛli sii, a Mɛtusayɛli ’Lemɛki sii.

¹⁹A Lemɛki ’cɛlilɛ siin líɛ, pe ’puu nɛ cepeliwe yeri wè Ada, níɛ siinwuu yeri wè Zila. ²⁰A Ada ’Yabali sii. Siɛnnɛ bálì bīɛlɛ pe nìɛ sùɔ́n fɛ̀ni saaya nī yè nɛ́ ní yajuunaʔana bèle, Yabali wire wi ’puu pe tuuliʔɛ gè. ²¹Pe ’puu nɛ wi cɔni míʔɛ yeri gè Yobali. Siɛnnɛ bálì bīɛlɛ pe ’puu gɔrikpuɔnnɔ bèle níɛ maʔana wíi gèle, Yobali wire wi ’puu pe tuuliʔɛ gè. ²²Á Zila ’Tubali Kayɛn sii. Tubali Kayɛn wè, wire ’puu fɔ̀niwɔ, nɛ kányiɛrɛ nɛ́ timɔri kpúɔn dè. Pe ’puu nɛ wi juɔ míʔɛ yeri gè Naama.

²³A Lemɛki ’ki juu wi cɛlilɛ mɛ́ bèle, nɛ́ jo:

«Ada nɛ́ Zila, ye‑ lúʔu m’mɛ́ !

Lemɛki cɛlilɛ, ye‑ líiye cáan

ye mi siɛnrɛ lúʔu dè !

Mi nyɛ́nì nàguɔ kpúu, ŋàa wi

’mi kpúɔn nɛ̀ luɔ wè,

nàgapunwɔ ŋáà wi

’mi kpúɔn nɛ̀ taa wè.

²⁴Kányiʔɛ nɛ̄, a Kayɛn fuʔɔ

ki je tɔ́n gè,

ki bé tɔ́n tɔliyɔ kɔlisiin.

Á Lemɛki fuʔɔ ki je tɔ́n gè,

ki bé tɔ́n tɔliyɔ togotaanri

nɛ́ kpɔrigɔ nɛ́ kɔlisiin.»

Awa ’Sɛti sii

²⁵A Adama ń’nɛ̀ wi cuɔ cɛ́n wè cɛliwɛ, a wi ’nàgabile sii. A Awa ’wi míʔɛ le gè nɛ wi yeri Sɛti, ki kɔri wire wī: «Kulocɛliɛ ń’nɛ̀ siimɛ páà kɛn m’mɛ́ Abɛli sìndiʔɛ nī gè, ŋàa Kayɛn cé kpúu wè.»

²⁶A Sɛti míɛni ’nàgabile láà sii nɛ̀ ni míʔɛ le gè nɛ wi yeri Enɔsi. Kire lɛ̀lɛ lire nī, siɛnnɛ pe séli nɛ Yewe míʔɛ yeri gè níɛ wi gbùʔɔrɔ́.

Adama nɛ́ Awa pìile tùlugo

¹Adama siimɛ tùlugo siɛnrɛ sɛbɛ wī ŋàa wè:

Cɛngɛ gíì Kulocɛliɛ ’siɛn faan wè, a wi ’wi faan bɛ̀ wìi tíɛlɛ, ²a wi ’pe faan nàguɔ nɛ́ cɛliwɛ. Cɛngɛ gíì wi yé pe faan bèle, a wi ’diba taʔa wè pe nɛ̄ nɛ́ pe míɛyɛ le yè nɛ pe yeri siɛnnɛ.

³Bà Adama wi ’yiʔɛlɛ tekɔlini nɛ́ kpɔrigɔ (130) taa wè, a wi ’nàgabile sii bɛ̀ wìi tíɛlɛ nɛ̀ yɛli nɛ́ wi líɛrɛ ní dè. A wi ’wi míʔɛ le gè nɛ wi yeri Sɛti. ⁴Sɛti siile kàduʔumɛ gè, a Adama wi ń’nɛ yiʔɛlɛ sirasicɛri (800) taa, nɛ́ nɛ́ nàgabigele nɛ́ pìcapigele sii. ⁵Adama yiʔɛlɛ ke mìɛni bìnɛ wi ’puu yiʔɛlɛ sirasicɛri tekɔlini nɛ́ kpɔrigɔ (930), nɛ́ kùu. ⁶A Sɛti ga yiʔɛlɛ dabataan nɛ́ kogunɔ (105) taa gèle, a wi ’Enɔsi sii. ⁷Enɔsi siile kàduʔumɛ gè, a Sɛti wi ń’nɛ yiʔɛlɛ sirasicɛri nɛ́ kɔlisiin (807) taa, nɛ́ nɛ́ nàgabigele nɛ́ pìcapigele sii. ⁸Sɛti yiʔɛlɛ ke mìɛni bìnɛ wi ’puu yiʔɛlɛ sirasicɛri dabataan nɛ́ kpɔrigɔ nɛ́ siin (912), nɛ́ kùu.

⁹A Enɔsi ga yiʔɛlɛ togosicɛri nɛ́ kpɔrigɔ taa wè, a wi ’Kenan sii. ¹⁰Kenan siile kàduʔumɛ gè, a Enɔsi wi ń’nɛ yiʔɛlɛ sirasicɛri nɛ́ kpɔrigɔ nɛ́ kogunɔ (815) taa, nɛ́ nɛ́ nàgabigele nɛ́ pìcapigele sii. ¹¹Enɔsi yiʔɛlɛ ke mìɛni bìnɛ wi ’puu yiʔɛlɛ sirasicɛri dabataan nɛ́ kogunɔ (905), nɛ́ kùu.

¹²A Kenan ga yiʔɛlɛ togotaanri nɛ́ kpɔrigɔ taa wè, a wi ’Maʔalalɛli sii. ¹³Maʔalalɛli siile kàduʔumɛ gè, a Kenan wi ń’nɛ yiʔɛlɛ sirasicɛri nɛ́ togosiin (840) taa, nɛ́ nɛ́ nàgabigele nɛ́ pìcapigele sii. ¹⁴Kenan yiʔɛlɛ ke mìɛni bìnɛ wi ’puu yiʔɛlɛ sirasicɛri dabataan nɛ́ kpɔrigɔ (910), nɛ́ kùu.

¹⁵A Maʔalalɛli ga yiʔɛlɛ togotaanri nɛ́ kogunɔ taa gèle, a wi ’Yɛrɛdi sii. ¹⁶Yɛrɛdi siile kàduʔumɛ gè, a Maʔalalɛli wi ń’nɛ yiʔɛlɛ sirasicɛri togo nɛ́ kpɔrigɔ (830) taa, nɛ́ nɛ́ nàgabigele nɛ́ pìcapigele sii. ¹⁷Maʔalalɛli yiʔɛlɛ ke mìɛni bìnɛ wi ’puu yiʔɛlɛ sirasicɛri togosicɛri nɛ́ kpɔrigɔ nɛ́ kogunɔ (895), nɛ́ kùu.

¹⁸A Yɛrɛdi ga yiʔɛlɛ tekataanri nɛ́ siin (162) taa wè, a wi ’Enɔki sii. ¹⁹Enɔki siile kàduʔumɛ gè, a Yɛrɛdi wi ń’nɛ yiʔɛlɛ sirasicɛri (800) taa, nɛ́ nɛ́ nàgabigele nɛ́ pìcapigele sii. ²⁰Yɛrɛdi yiʔɛlɛ ke mìɛni bìnɛ wi ’puu yiʔɛlɛ sirasicɛri tekataanri nɛ́ siin (962), nɛ́ kùu.

²¹A Enɔki ga yiʔɛlɛ togotaanri nɛ́ kogunɔ taa wè, a wi ’Mɛtusalɛmi sii. ²²Mɛtusalɛmi siile kàduʔumɛ gè, a Enɔki ’tánʔa nɛ́ Kulocɛliɛ ní fúɔ nɛ̀ taa yiʔɛlɛ sirakeli dabataan (300), a wi ń’nɛ̀ nàgabigele nɛ́ pìcapigele sii. ²³Enɔki yiʔɛlɛ ke mìɛni bìnɛ wi ’puu yiʔɛlɛ sirakeli tekataanri nɛ́ kogunɔ (365). ²⁴Bɛ̀ Enɔki ’puu nɛ tári nɛ́ Kulocɛliɛ ní wè, kire kàduʔumɛ gè, a pe kɛ́nì laa wi nī, nɛ́ ki cɛ́n Kulocɛliɛ wi cé wi líɛ.

²⁵A Mɛtusalɛmi ga yiʔɛlɛ tekacɛri nɛ́ kɔlisiin (187) taa gèle, a wi ’Lemɛki sii. ²⁶Lemɛki siile kàduʔumɛ gè, a Mɛtusalɛmi wi ń’nɛ yiʔɛlɛ sirataanri tekacɛri nɛ́ siin (782) taa, nɛ́ nɛ́ nàgabigele nɛ́ pìcapigele sii. ²⁷Mɛtusalɛmi yiʔɛlɛ ke mìɛni bìnɛ wi ’puu yiʔɛlɛ sirasicɛri tekataanri nɛ́ kacɛri (969), nɛ́ kùu.

²⁸A Lemɛki ga yiʔɛlɛ tekacɛri nɛ́ siin (182) taa gèle, a wi ’nàgabile sii, ²⁹nɛ́ ni míʔɛ le gè nɛ wi yeri Nɔwe5.29 Eburu siɛnrɛ nī dè, Nɔwe míʔɛ ki nyɛ́nì siɛnrɛ táà líɛ dàa ti kɔri wi ’jo: ŋɔ́daala., ki kɔri wire wī: ŋàa wire wi bé we kɛn ŋɔ́daala ní weli baagbɛnrɛ nɛ̄ dè nɛ́ weli wuʔɔyɔ ní yè, nyàa yī weli nɛ̄ yè, nyàa weli ’taa yè, bɛ̀ Yewe cé dàala cúʔɔ lè. ³⁰Nɔwe wi siile kàduʔumɛ gè, a Lemɛki wi ń’nɛ yiʔɛlɛ sirasiin tekacɛri nɛ́ kpɔrigɔ nɛ́ kogunɔ (595) taa, nɛ́ nɛ́ nàgabigele nɛ́ pìcapigele sii. ³¹Lemɛki yiʔɛlɛ ke mìɛni bìnɛ wi ’puu yiʔɛlɛ sirataanri tekataanri nɛ́ kpɔrigɔ nɛ́ kɔlisiin (777), nɛ́ kùu.

³²A Nɔwe ga yiʔɛlɛ sirasiin dabataan (500) taa wè, a wi ’Sɛmi, nɛ́ Kami, nɛ́ Jafɛti sii.

Siɛnnɛ kapiʔile ke ’Kulocɛliɛ biɛn

¹Bà siɛnnɛ pe séli nɛ̀ sii nɛ niʔɛgi dàala nɛ̄ lè, a pe ’pìcapigele sii, ²a Kulocɛliɛ pìile pe ’siɛnnɛ pe pórilo nyaa bèle cɛ̀nminɛ, a pe ’fali nɛ pe líi nɛ waa cɛlilɛ a ŋìi cé pe dɛ́ni wè.

³A Yewe ’jo: «Mi Pìle niǐ ga tíi kò siɛn nī lɛ̀lɛ ó lɛ̀lɛ nīʔ; nɛ́ ki cɛ́n, siɛn muɔ nɛ nyaʔa wè, wi bé ba kùu wī. Siɛn wi sìi yiʔɛlɛ kiyě tóri yiʔɛlɛ tekɔlini (120) nɛ̄ʔ.»

⁴Kire lɛ̀lɛ lire nī, siɛnkpaʔajɛnminɛ pe ’puu nɛ tíin bile dàala nɛ̄ lè, nɛ́ míɛni kire kàduʔumɛ gè yi ’puu bile. A Kulocɛliɛ pìile pe pɛ́nì sínɛ nɛ́ siɛnnɛ pórilo ní bèle a pe ’pìile sii pe nɛ̄. Peli pe ’puu nàgaliriye yè nyàa yi ’puu nɛ́ ŋɔri ní dè faʔa gè, nɛ́ ní míʔɛfɔlilɔ bèle.

⁵A Yewe pɛ́nì ki nyaa siɛnnɛ pe kakpiʔiligele kiyē nɛ piʔi nɛ waa dàala nɛ̄ lè, á pe funzɔngirɔ ní dè nɛ waa cɛngɛ ó cɛngɛ kapiʔile kɔli mɛ́ gè. ⁶Á ki tɔ̀ni nɛ̀ Yewe biɛn a wi ’ki nyaa wire sì yé yɛli bè siɛn faanʔ, a ki ’wi fungo cúʔɔ gè. ⁷A Yewe ’jo: «Siɛnnɛ bálì mi ’faan bèle, m’bé pe cúʔɔ bè yige dàala nɛ̄ lè péwu, peli nɛ́ nyàʔayɛrɛ nɛ́ yajuuro ní dè, nɛ́ yafulolido ní dè, nɛ́ yafinide ní dè, nɛ́ ki cɛ́n ki tɔ̀ni nɛ̀ mi biɛn bɛ̀ mi ’siɛnnɛ nɛ́ yɛrɛ dáà ti mìɛni faan dè.»

⁸Nɛ̀ ki yaʔa Nɔwe cé kpuʔɔrɔ taa Yewe mɛ́.

Kulocɛliɛ wi ’ki yɛ̀gɛ bè duniya cúʔɔ wè

⁹Nɔwe nɛ́ wi pìile siɛnrɛ dī dàa dè: Nɔwe ’puu siɛnsinwɛ nɛ́ ní dìgire fùn wi lɛ̀lɛ siɛnnɛ nī bèle; wi ’puu nɛ tári nɛ́ Kulocɛliɛ ní wī. ¹⁰Nɔwe ’nàgabigele taanri sii, peli pe ’puu bàli bèle: Sɛmi, nɛ́ Kami, nɛ́ Jafɛti.

¹¹Nɛ́ ki yaʔa duniya wi yé tɔ̀ni nɛ̀ cúʔɔ Kulocɛliɛ yiʔɛ mɛ́, nɛ́ ki cɛ́n siɛnnɛ pe mìɛni ’puu fungbɛnyɛfɔlilɔ.

Nɔwe ’kɔ́rikpuʔɔ kpíʔile

¹²A Kulocɛliɛ ’duniya wéli wè nɛ́ ki nyaa duniya wiī cúʔɔwɔ; siɛnnɛ pe mìɛni tánʔagɛnmɛ yé pii nɛ̀ pɛ́nì tóri dàala nɛ̄ lè.

¹³A Kulocɛliɛ sí fali nɛ̀ juu Nɔwe ní nɛ́ jo: «Mi nyɛ́nì ki kɔ̀rirɔ bè siɛnnɛ pe mìɛni sìi yérige wè, nɛ́ ki cɛ́n siɛnnɛ pe fungbɛnyɛ yi nyɛ́nì dàala nyì lè. Kire nɛ̄ mi je pe cúʔɔ nɛ́ dàala ní lè. ¹⁴Muɔ wè, ma kɔ́rikpuʔɔ káà kpíʔile nɛ́ gofɛri6.14 gofɛri: Tiige káà felige ki ’puu gàa pe puu nɛ líi nɛ kɔ́riyɔ kpínʔini yè nɛ́ ki tiire ní dè. Wiyè ki felige cɛ́nʔ. tiire ní, má saapigele kɔ̀n kɔ̀n ki laamɛ nī bè, má tiire kùro tíʔɛ ma ki tiin ki laamɛ nī bè nɛ́ kpànʔanɛ gè. ¹⁵Kɛnmɛ báà pire nɛ̄ muɔ ’yɛli bè ki kpíʔile: kɔ́rikpuʔɔ ki tɔnigɛnmɛ pi ’yɛli pi‑ puu kabuunyiʔɛnɛ sirakeli dabataan (300), ki píɛlɛgɛnmɛ pi ’yɛli pi‑ puu kabuunyiʔɛnɛ togosiin nɛ́ kpɔrigɔ, ki kpàʔalagɛnmɛ pi ’yɛli pi‑ puu kabuunyiʔɛnɛ togo nɛ́ kpɔrigɔ. ¹⁶Muɔ bé yatɔngɔ kpíʔile kɔ́rikpuʔɔ ki naamɛ gè, gàa ki kpàʔalagɛnmɛ pi bé puu kabuunyɛni nigbe. Muɔ bé wìile kɔ̀n kɔ́rikpuʔɔ ki kayɔbigɔ káà nɛ̄. Muɔ bé ki faan ki‑ puu saataʔaliyɛ taanri: kàa‑ puu táanmɛ, kàa‑ puu sunʔɔmɔ ní, kàa‑ sí puu naamɛ gè. ¹⁷Mi wè, mi je kàsakpiile cáan bè dàala tɔ́n lè, bè siɛnnɛ nɛ́ yawiire ti mìɛni cúʔɔ dàala nɛ̄ lè; yɛgɛ ó yɛgɛ gī dàala nɛ̄ lè6.17 Eburu siɛnrɛ nī dè, ki ’jo: nyìʔɛnɛ láara; ki bé gbɛ̀ jo: dàala nɛ̄ lè. sìi yɛgɛ gè, ti mìɛni bé kùu. ¹⁸Muɔ wè, m’bé sí mi nyuɔ kún gè kɛn muɔ mɛ́.

«Muɔ wè, muɔ bé jíin kɔ́rikpuʔɔ nī gè, muɔ nɛ́ muɔ cuɔ ní wè, nɛ́ muɔ jaala ní bèle, nɛ́ muɔ jaala pe cɛlilɛ ní bèle. ¹⁹Muɔ bé yawiire ti mìɛni feliye nyɔ́gɔ kɔ́rikpuʔɔ nī gè, siin siin, nàguɔ nɛ́ cɛliwɛ, kire ga buu ti‑ kòri sìi nɛ̄ nɛ́ muɔ ní. ²⁰Nyàʔayɛrɛ nɛ́ yajuuro ti mìɛni feliye, nɛ́ yafulolido ní dè ti mìɛni feliye, nɛ́ yafinide ní dè ti mìɛni feliye, siin siin, nàguɔ nɛ́ cɛliwɛ, ti bé pɛn muɔ mɛ́ bè ba kòri sìi nɛ̄. ²¹Muɔ wè, muɔ bé yaliire ti mìɛni feliye líɛ bè tɛ́ngɛ mìɛ táanni, dàa dī siɛnnɛ wori dè nɛ́ yawiire wori dè.» ²²A Nɔwe ’ki kpíʔile. Gàa ki mìɛni Kulocɛliɛ cé juu nɛ̀ gbɛ̀ngɛ wi mɛ́ wè, a wi ’ki mìɛni kpíʔile bɛ̀.

Nɔwe ’jíin kɔ́rikpuʔɔ nī gè

¹A Yewe ’ki juu Nɔwe mɛ́ nɛ́ jo: «Te jíin kɔ́rikpuʔɔ nī gè, muɔ nɛ́ muɔ saʔa wuulo ní bèle, nɛ́ ki cɛ́n muɔ nigbe mi ’nyaa siɛnsinwɛ mi yiʔɛ mɛ́ gè muɔ lɛ̀lɛ siɛnnɛ nī bèle. ²Nyàʔayɛrɛ nɛ́ yajuuro dáà dī cìilide mi yiʔɛ mɛ́ gè7.2 dáà dī cìilide: Yewe yé fɔ̀li yawiire táà nɛ̄ pe- ti káa; nɛ̀ sí ki yaʔa tàa yé puu baa dàa nɛ̄ wiì yé fɔ̀li dèʔ. Wéli baa Lev 11., ma ti cò nàguɔ nɛ́ cɛliwɛ, ti siin siin tiɛyɛ kɔlisiin; nyàʔayɛrɛ nɛ́ yajuuro dáà ti ’núʔɔ mi yiʔɛ mɛ́ gè, ma ti cò nàguɔ nɛ́ cɛliwɛ; ³nɛ́ míɛni yafinide dáà ti fini naamɛ gè, ma ti cò nàguɔ nɛ́ cɛliwɛ, ti siin siin tiɛyɛ kɔlisiin, kire ga buu ti mìɛni feliye ti‑ kòri sìi nɛ̄ dàala nɛ̄ lè. ⁴Nɛ́ ki cɛ́n, cɛnyɛ kɔlisiin kàduʔumɛ, m’bé kàsaʔa cáan dàala nɛ̄ lè fúɔ bè taa cɛnyɛ togosiin, cɛnvugo nɛ́ pìlige. Bà m’bé siɛnnɛ nɛ́ yawiire ti mìɛni cúʔɔ bè yige dàala nī lè.» ⁵Gàa ki mìɛni Yewe cé juu nɛ̀ gbɛ̀ngɛ Nɔwe mɛ́ wè, a wi ’ki mìɛni kpíʔile bɛ̀.

⁶Nɔwe cé liɛ nɛ̀ yiʔɛlɛ sirataanri taa lɛ̀lɛ líì nī kàsakpiile ni ’tuu dàala nɛ̄ lè.

⁷A Nɔwe ’jíin kɔ́rikpuʔɔ nī gè, nɛ́ wi cuɔ, nɛ́ wi jaala, nɛ́ wi jaala pe cɛlilɛ ní bèle, bè suɔ kàsakpiile mɛ́ lè. ⁸Nyàʔayɛrɛ nɛ́ yajuuro dáà dī cìilide nɛ́ dìi ti ’núʔɔ Yewe yiʔɛ mɛ́ gè, nɛ́ yafinide ní dè, nɛ́ yafulolido ní dè, ⁹a tire ti mìɛni siin siin sɛ́nì jíin kɔ́rikpuʔɔ nī gè Nɔwe ní, nàguɔ nɛ́ cɛliwɛ, nɛ̀ yɛli nɛ́ ki ní gàa Kulocɛliɛ yé juu nɛ̀ gbɛ̀ngɛ Nɔwe mɛ́ wè.

¹⁰Cɛnyɛ kɔlisiin kàduʔumɛ gè, a kàsakpiile ni ’tuu nɛ̀ dàala tɔ́n lè. ¹¹Nɔwe sìi yiʔɛlɛ sirataanriwoli nɛ̄ lè, ki yeziinwuʔu ki cɛnyɛ kiɛ nɛ́ kɔlisiinwuʔu nɛ̄ gè, kire cɛngɛ gè a dàala ni ’foli nɛ̀ jabari á lakpuʔɔ sícuugo lawiʔile ke mìɛni ’foli nɛ̀ múgulo, á nyìʔɛnɛ kàliile pe ’foli nɛ̀ múgulo. ¹²A kàsaala ni ’tuu dàala nɛ̄ lè fúɔ nɛ̀ taa cɛnyɛ togosiin, cɛnvugo nɛ́ pìlige.

¹³Kire cɛngɛ gáà Yewe ’jo wi‑ jíin kɔ́rikpuʔɔ nī gè, a Nɔwe ’jíin kɔ́rikpuʔɔ nī gè, wire nɛ́ wi cuɔ, nɛ́ wi jaala, Sɛmi nɛ́ Kami nɛ́ Jafɛti, nɛ́ pe cɛlilɛ ní bèle; ¹⁴nɛ́ nyàʔayɛrɛ ní dè nɛ̀ yɛli nɛ́ ti feliye ní yè, nɛ́ yajuuro ní dè nɛ̀ yɛli nɛ́ ti feliye ní yè, nɛ́ yafulolido ní dè nɛ̀ yɛli nɛ́ ti feliye ní yè, nɛ́ yafinide ní dè nɛ̀ yɛli nɛ́ ti feliye ní yè. ¹⁵Yawiire dáà ti mìɛni dī sìiyɛrɛ dè, a ti mìɛni pɛ́nì jíin Nɔwe kúrugu kɔ́rikpuʔɔ nī gè, siin siin. ¹⁶A yawiire ti mìɛni feliye ’jíin, nàguɔ nɛ́ cɛliwɛ, nɛ̀ yɛli nɛ́ dàa ní Kulocɛliɛ cé juu nɛ̀ gbɛ̀ngɛ Nɔwe mɛ́ wè. Kire kàduʔumɛ a Yewe kɔ́riwiile tɔ́n lè Nɔwe nɛ̄.

¹⁷A kàsakpiile ni ’tuu dàala nɛ̄ lè nɛ̀ taa cɛnyɛ togosiin. A luʔɔ ki ’nyì nɛ̀ kpàʔala, a kɔ́rikpuʔɔ ki ’yɛ̀ nɛ lali luʔɔ naamɛ gè. ¹⁸A luʔɔ ki ’nyì nɛ̀ dàala tɔ́n lè, a kɔ́rikpuʔɔ ki ’kò nɛ nyaari nɛ mári luʔɔ naamɛ gè. ¹⁹Luʔɔ ki ’puu nɛ nyìgí nɛ kpàʔalá nɛ waa fúɔ nɛ̀ sɛ́nì nyagurukpaʔaliyɛ yi mìɛni tɔ́n duniya nī wè. ²⁰A luʔɔ ki ’nyì nɛ̀ taʔa nɛ̀ nyagurukpaʔaliyɛ yi mìɛni tɔ́n kabuunyiʔɛnɛ kiɛ nɛ́ kogunɔ. ²¹Yɛlɛ ó yɛlɛ ni ’puu sìi nɛ̄ níɛ fíigi wè, a ti mìɛni sìi wi ’kúɔʔ, kire ’jo: yafinide ti mìɛni yo, nyàʔayɛrɛ ti mìɛni yo, yajuuro ti mìɛni yo, yafulolido ti mìɛni yo, nɛ́ siɛnnɛ pe mìɛni ní. ²²Yɛlɛ ó yɛlɛ ni ’puu nɛ ŋɔ́gi ni fínawiʔile nī gèle, a ti mìɛni ’kùu, kire ’jo dàa tiì yé puu luɔrɔ nī dèʔ7.22 Eburu siɛnrɛ nī dè, ki ’jo náʔa gè: dàa ti ’puu tiɛwaaya nɛ̄ yè, nɛ̀ ki yaʔa nyaʔafolido nī dè, kiǐ gbɛ̀ juu kire feligeʔ, a we sí jo: dàa tiì yé puu luɔrɔ nī dèʔ..

²³Bà ki ’kpíʔile sìiyɛrɛ dáà ti mìɛni ti ’puu dàala nɛ̄ lè, a ti mìɛni ’cúʔɔ nɛ̀ kúɔ péwu, kire ’jo: siɛnnɛ bèle, nɛ́ nyàʔayɛrɛ dè, nɛ́ yajuuro dè, nɛ́ yafulolido dè, nɛ́ yafinide dè, fúɔ Nɔwe wire wi yé kò sìi nɛ̄ nɛ́ siɛnnɛ bálì pe yé puu nɛ́ wi ní wè, nɛ́ yawiire ní dè.

²⁴A luʔɔ ki ’nyì nɛ̀ dàala tɔ́n lè nɛ̀ mɔgɔ fúɔ cɛnyɛ tekɔlisiin nɛ́ kpɔrigɔ (150).

Nɔwe nɛ́ wi siɛnnɛ pe ’yiri kɔ́rikpuʔɔ nī gè

¹A Kulocɛliɛ ’sɔ̀ngi nɛ̀ taa Nɔwe kaala nɛ̄ lè, nɛ́ yawiire ti mìɛni nɛ́ yajuuro ní dè dàa ti ’puu nɛ́ Nɔwe ní wè kɔ́rikpuʔɔ nī gè. A Kulocɛliɛ ’káfaligɛ káà yɛ̀gɛ ki‑ luʔɔ fii gè a luʔɔ ki ’koli nɛ tíri. ²A lakpuʔɔ sícuugo lawiʔile nɛ́ nyìʔɛnɛ kàliile ke mìɛni ’tɔ́n, a kàsaala ni ’ceri. ³Á luʔɔ ki ’koli nɛ tíri nɛ waa ki kòridiɛyɛ mɛ́ yè. Cɛnyɛ tekɔlisiin nɛ́ kpɔrigɔ (150) kúɔmɔ mɛ́ bè, a luʔɔ ki ’tìgi nɛ̀ yɛli. ⁴Yeye kɔlisiinwuʔu nɛ̄ gè, cɛnyɛ kiɛ nɛ́ kɔlisiinwuʔu nɛ̄ gè, a kɔ́rikpuʔɔ ki sɛ́nì tɛ́ni Arara kùlo nyagurugo káà nɛ̄. ⁵Á luʔɔ ní gè nɛ tíri nɛ waa súuri fúɔ nɛ̀ sɛ́nì nɔ̀ yeye kiɛwuʔu nɛ̄ gè, kire yege ki cɛnbelige nɛ̄ gè, a nyaguruyo yi mijuʔulo ke ’yiri.

⁶Bà cɛnyɛ togosiin ’tóri yè, a Nɔwe ’kɔ́rikpuʔɔ kàlii múgu wè, ŋàa wi yé kpíʔile wè, ⁷nɛ́ dìbawuɔlɔ láà yige a lire sɛ́ni fini nɛ mári fúɔ nɛ̀ taa a luʔɔ ki pɛ́nì lìri nɛ̀ kúɔ dàala nɛ̄ lè. ⁸A wi ń’nɛ̀ gòtolo láà yige bè ki wéli a ki yē luʔɔ ki nyɛ́nì tìgi nɛ̀ kúɔ dàala nɛ̄ lè. ⁹A ki sɛ́nì nyaa gòtolo niì tɔligɔ tɛ́ngɛdiʔɛ taaʔ, nɛ́ ki cɛ́n luʔɔ ki ’puu nɛ tíin dàala nɛ̄ lè, a ni ’koli nɛ̀ pɛn Nɔwe kúrugu baa kɔ́rikpuʔɔ nī gè. A Nɔwe ’kɔli yige gè nɛ́ ni cò nɛ̀ nyɔ́gɔ kɔ́rikpuʔɔ nī gè. ¹⁰A Nɔwe ’cɛnyɛ kɔlisiin sige cígini nɛ́ ń’nɛ̀ koli nɛ̀ ni yige kɔ́rikpuʔɔ nī gè. ¹¹Cɛnguʔɔ kɔli mɛ́ gè, a gòtolo ni sí koli nɛ̀ pɛn nɛ́ wolivi8.11 Wolivi tiige gè, tiige káà felige gī ki wè náʔa weli mɛ́ʔ, kire nɛ́ ki mìɛni we bé gbɛ̀ ki tɔ́nminɔ nɛ́ letiige ní. Nɛ́ ki cɛ́n pe ’puu nɛ ki yasɛnrɛ káa dè níɛ sùnmɔ yigi nɛ́ ki pígele ní gèle. tiige wabunyɔ yáà ní. A Nɔwe ’fali nɛ̀ ki cɛ́n luʔɔ ki nyɛ́nì tìgi nɛ̀ líili dàala nɛ̄ lè. ¹²A wi ń’nɛ̀ cɛnyɛ kɔlisiin yáà sige nɛ́ ń’nɛ̀ gòtolo yige lè; gòtolo niì ń’nɛ̀ koli nɛ̀ pɛn wi mɛ́ cíginiʔ.

¹³Nɔwe sìi yiʔɛlɛ ke sirataanri nɛ́ nigbe nɛ̄ wè, ki cɛnbelige gè, a luʔɔ ki ’tìgi nɛ̀ kò fàrigɛ dàala nɛ̄ lè. A Nɔwe ’kɔ́rikpuʔɔ ki yatɔngɔ múgu gè nɛ́ wéli nɛ̀ màʔa, nɛ́ sí ki mìɛni nyaa fàrigɛ púrɔ. ¹⁴Yeziinwuʔu ki cɛnyɛ togo nɛ́ kɔlisiinwuʔu nɛ̄ gè, a dàala ni ’waʔa péwu !

¹⁵A Kulocɛliɛ sí fali nɛ̀ juu Nɔwe ní nɛ́ jo: ¹⁶«Yiri kɔ́rikpuʔɔ nī gè, muɔ wè, nɛ́ muɔ cuɔ ní wè, nɛ́ muɔ jaala ní bèle, nɛ́ muɔ jaala cɛlilɛ ní bèle. ¹⁷Yawiire dáà ti mìɛni felide dī nɛ́ muɔ ní wè, ma ti mìɛni yige nɛ́ muɔ ní, kire ’jo yafinide dè, nɛ́ yafulolido ní dè dàa ti fulolo dàala nɛ̄ lè, nɛ́ yajuuro ní dè. Ti de sii bè niʔɛ dàala nɛ̄ lè.»

¹⁸A Nɔwe ’yiri kɔ́rikpuʔɔ nī gè, wire nɛ́ wi cuɔ ní wè, nɛ́ wi jaala ní bèle, nɛ́ wi jaala pe cɛlilɛ ní bèle; ¹⁹a nyàʔayɛrɛ ti mìɛni ’yiri, nɛ́ yafulolido ní dè nɛ́ yafinide ní dè nɛ́ yawiire dáà ti nyaari dàala nɛ̄ lè, ti mìɛni nɛ̀ yɛli nɛ́ ti felide ní dè.

²⁰A Nɔwe ’fali nɛ̀ Yewe gbùʔɔrɔdiʔɛ8.20 Kire lɛ̀lɛ nī lè, a siɛnnɛ pe yé je Yewe gbùʔɔrɔ wè, pe nɛ̂ cé yakaa faan bɛ̀ dìbige tíɛlɛ, níɛ̀ yajuʔu káà kɔni nɛ̀ taʔa ki naamɛ gè, nɛ̀ Yewe gbùʔɔrɔ wè. Ki nɛ̂ gbɛ̀ nɛ puu kpuʔɔ, kàa nɛ̂ puu cíʔɛ míɛni. Pàli nɛ̂ ki faan puuro ní, pàli nɛ̂ ki faan kàdɛniyɛ ní. káà faan, nɛ́ yajuuro dáà dī cìilide dè, nɛ́ yafinide dáà dī cìilide dè, a wi ’tire táà cò nɛ̀ sɛ́nì ti kɔ̀n kakuɔrɔ kaasuʔuro8.20 Kakuɔrɔ kaasuʔuro dáà dè, ti yé puu a pe ’yajuʔu kɔni gè, pe nɛ̂ ki taʔa gbùʔɔrɔdiʔɛ yafanʔa nɛ̄ gè, níɛ̀ ki sórigo ki mìɛni gè, nɛ̀ kɛn Yewe mɛ́, bè kapiʔile láʔa gèle., gbùʔɔrɔdiʔɛ nɛ̄ gè.

²¹A Yewe ’ti nùdaanna suɔ lè a wi fungo ki ’nyígi, a wi ’ki kɔ̀rirɔ nɛ̀ ki yɛ̀gɛ wi fungo nī gè nɛ́ jo: «Mi sì ní ga tíi dàala cúʔɔ lè siɛn kɛnmɛ nɛ̄ʔ, nɛ́ ki cɛ́n siɛn wi funzɔngirɔ tiī sìpiire nɛ̀ líɛ wi pìimɛ lɛ̀lɛ nī lè. Mi sì ní ga tíi yawiire nɛ́ siɛnnɛ kpúu bèle kɛnmɛ báà nɛ̄ mi ’ki kpíʔile gèʔ.

²²Lɛ̀lɛ ó lɛ̀lɛ nī dàala

ni bé puu bile lè,

yaliire tánʔa lɛ̀lɛ

nɛ́ yaliire líɛ lɛ̀lɛ,

wiire lɛ̀lɛ nɛ́ káfugo lɛ̀lɛ,

ŋùʔɔ lɛ̀lɛ nɛ́ gbìnʔɛ lɛ̀lɛ,

cɛnvugo lɛ̀lɛ nɛ́ pìlige lɛ̀lɛ,

lɛ̀gɛlɛ gálì ke mìɛni

sǐ ga tíi kúɔʔ.»

Kulocɛliɛ ’nyakungɛngɛ kpíʔile nɛ́ Nɔwe ní

¹A Kulocɛliɛ wi ’diba taʔa wè Nɔwe nɛ́ wi jaala nɛ̄ bèle, nɛ́ jo: «Yeri sii ye niʔɛ, ye‑ dàala le lè ni‑ nyì. ²Gàa ki ’yawiire ti mìɛni kúɔ dè, nɛ́ yafinide ní dè, nɛ́ yafulolido ní dè, nɛ̄ fàri fúɔlɔ nɛ̄ bèle, ti béri fìʔɛ́ kpuʔɔ yeli kɛnmɛ nɛ̄; mi ’ti mìɛni kɛn yeli mɛ́ yeli ye bé puu ti kàfɔlilɔ bèle.

³«Kɛnmɛ bíì nɛ̄ mi yé dàala yaliire nɛ́ tiire yasɛnrɛ ti mìɛni kɛn yeli mɛ́ wè, kire kɛnmɛ nɛ̄ míɛni m’bé yawiire ti mìɛni kɛn yeli mɛ́. Yɛlɛ ó yɛlɛ nī sìi nɛ̄ níɛ nyaari wè, ti‑ puu kaara yeli mɛ́. ⁴Nɛ̀ sí ki yaʔa kaara dáà nī sìsiɛn ki ’tíin gè, yeli sì yɛli bè ti káaʔ, nɛ́ ki cɛ́n sìi wiī sìsiɛn nī gè.

⁵«Nɛ̀ taʔa ki nɛ̄, ye míɛni ye‑ ki cɛ́n m’bé yeli yúgo siɛnnɛ pe sìsiɛn ki kaala nɛ̄ lè, nɛ́ ki cɛ́n sìi wiī siɛnnɛ sìsiɛn nī gè. A ki yē yawiʔi káà ki ’siɛn kpúu wè, m’bé ki yúgo siɛn wi sìsiɛn ní gè. Á ki yē siɛn wáà ’wi siɛnnyɛni kpúu wè, m’bé wi yúgo nɛ̄ ki siɛn wi sìi ní wè. ⁶Siɛn ó siɛn wi ’siɛn kpúu wè, kire siɛn míɛni wè siɛnnɛ pe ’yɛli bè wi kpúu wī. Nɛ́ ki cɛ́n Kulocɛliɛ wi nyɛ́nì siɛnnɛ faan bèle wi líɛrɛ.

⁷«Yeli bèle, ye‑ sii ye niʔɛ, ye‑ sii ye kàa fàri nìʔɛgɛ yìye nɛ̄ dàala nɛ̄ lè.»

⁸A Kulocɛliɛ ń’nɛ̀ ki juu Nɔwe nɛ́ wi jaala mɛ́ bèle, nɛ́ jo: ⁹«Ye‑ wéli, mi wè, mi je ní koli mi nyakungɛngɛ siɛnrɛ nɛ̄ dè bè ti sɔ́migɔ juu yeli mɛ́, yeli nɛ́ yeli siimɛ wuulo ní bèle, ¹⁰nɛ́ yawiire ti mìɛni ní dàa dī nɛ́ yeli ní dè, tire dī yafinide nɛ́ yajuuro nɛ́ nyàʔayɛrɛ ti mìɛni, dàa ti ’yiri nɛ́ yeli ní kɔ́rikpuʔɔ nī gè nɛ́ dàa ti bága ba puu náʔa dàala nɛ̄ lè.

¹¹«M’bé koli mi nyakungɛngɛ siɛnrɛ nɛ̄ dè bè ti sɔ́migɔ juu yeli mɛ́, tire dī dàa dè: kàsakpiile sì ní ga tíi siɛnnɛ nɛ́ yawiire ti mìɛni cúʔɔ cígini duniya nī wèʔ; kàsakpiile sì ní ga tíi bè tuu dàala nɛ̄ lè bè ní dàala cúʔɔ lèʔ.»

¹²A Kulocɛliɛ ń’nɛ̀ jo: «Mi nyakungɛngɛ ki fìɛ n’ŋɛ ŋàa wī mi nɛ́ yeli sunʔɔmɔ ní bè, mi nɛ́ yawiire ti mìɛni ní dàa dī nɛ́ yeli ní wè; ki fìɛ ŋáà wi bé puu yeli nɛ́ kɛ̀ngɛlɛ ke mìɛni siɛnnɛ ní bèle súuri. ¹³Mi kàsaŋɔnɔ ń’nɛ̀; mi nyɛ́nì ni tɛ́ngɛ kàsadibarɛ nī dè, kire ga buu ni‑ puu mi nyakungɛngɛ ki fìɛ, gàa mi ’kpíʔile nɛ́ duniya ní wè. ¹⁴Lɛ̀lɛ ó lɛ̀lɛ nī a nyìʔɛnɛ ni ’wúɔ, a kàsaŋɔnɔ ni ’yiri lè kàsadibarɛ nɛ̄ dè, ¹⁵m’bé sɔ̀ngi bè taa mi nyakungɛngɛ ní gè gàa mi ’kpíʔile mi nɛ́ yeli sunʔɔmɔ ní bè, yeli nɛ́ yawiire ti mìɛni feliye ní yè: lakpuʔɔ sícuugo lawiʔile nɛ́ nyìʔɛnɛ kàliile luɔrɔ sì ní ga tíi pínɛ tìi nī bè kò kàsakpiile bè siɛnnɛ nɛ́ yawiire ti mìɛni cúʔɔ cígini duniya nī wèʔ. ¹⁶A ki pɛ́nì puu lɛ̀lɛ ó lɛ̀lɛ nī kàsaŋɔnɔ ni ’yiri kàsadibarɛ nɛ̄ dè, m’bé ni wéli bè sɔ̀ngi bè taa nɛ́ bànguɔ nyakungɛngɛ siɛnrɛ ní dè, dàa dī mi Kulocɛliɛ nɛ́ duniya yawiire nɛ́ siɛnnɛ pe mìɛni sunʔɔmɔ ní bè.»

¹⁷A Kulocɛliɛ ’ki juu Nɔwe mɛ́ nɛ́ jo: «Gàa kire gī mi nyakungɛngɛ fìɛ wè, gàa gī mi nyɛ́nì kún nɛ̀ kɛn duniya yawiire nɛ́ siɛnnɛ pe mìɛni mɛ́ bèle.»

Nɔwe jaala bèle Sɛmi nɛ́ Kami nɛ́ Jafɛti

¹⁸Nɔwe jaala bálì pe ’yiri kɔ́rikpuʔɔ nī gè, peli pe ’puu Sɛmi, Kami, nɛ́ Jafɛti; Kami wire wi ’puu Kanaa tuu wè. ¹⁹Nɔwe jaala peli taanri bīɛlɛ, peli pìile pe ’niʔɛ nɛ́ cɛrigɛ duniya nī wè.

²⁰Nɔwe ’puu tàfaliwɛ; wire wi séli nɛ̀ ɛrɛzɛn siʔi fáli gè. ²¹Cɛngɛ káà a Nɔwe kɛ́nì diviɛn gbuɔ nɛ̀ tín, a wi ’buruyo fòri yè, nɛ́ sínɛ nábori wi fɛ̀ni saʔa nī gè. ²²Kami wè, Kanaa tuu wè, a wi sɛ́nì wi tuu nyaa wè nábori, a wi pɛ́nì ki juu wi lɔbilɔ mɛ́ bèle kpànʔanɛ gè. ²³A Sɛmi nɛ́ Jafɛti a pe ’fɛ̀ni líɛ nɛ̀ taʔa pe fíkɛnnyuyɔ nɛ̄ yè, níɛ waa nɛ́ kàduʔu ní, nɛ̀ sɛ́nì pe tuu tɔ́n wè bɛ̀ wi ’puu nábori wè; pe yé pe yiɛyɛ wáa yè kɔli káà mɛ́ kire ga buu pe fǎga pe tuu wi náborimɛ nyaa bèʔ.

²⁴Bà diviɛn wi kɛ́nì yiri Nɔwe nī wè, á Nɔwe ’ti lúʔu gàa wi jaa sɛnwɛ wi ’kpíʔile wi nɛ̄ wè, ²⁵a Nɔwe ’fali nɛ́ jo: «Mi ’dɛ́ngɛ taʔa wè Kanaa nɛ̄ wè, wi‑ puu sùkulowo wi siinyɛninɛ mɛ́ bèle, ŋàa wi ’wi siinyɛninɛ sùkulolo kàduʔu tɔ́n gè.»

²⁶A wi ń’nɛ̀ jo: «Sɛmi Kulocɛliɛ, Yewe wè, wi‑ kpuʔɔrɔ taʔa wi nɛ̄; Kanaa‑ sí puu sùkulowo Sɛmi mɛ́. ²⁷Kulocɛliɛ‑ sí de kàa fàrí Jafɛti nɛ̄, Jafɛti‑ sí de sùɔ́n Sɛmi wi fɛ̀ni saaya nī yè, Kanaa‑ sí puu wi sùkulowo.»

²⁸Kàsakpiile tuulo kàduʔumɛ gè, a Nɔwe ’yiʔɛlɛ sirakeli tekɔlisiin nɛ́ kpɔrigɔ (350) taa. ²⁹Nɔwe yiʔɛlɛ ke mìɛni bìnɛ wi ’puu yiʔɛlɛ sirasicɛri tekɔlisiin nɛ́ kpɔrigɔ (950), á wi ’kùu.

Nɔwe pìile tùlugo gī gàa gè

¹Kàsakpiile tuulo kàduʔumɛ gè, a Nɔwe jaala bèle, Sɛmi, Kami nɛ́ Jafɛti, a pe ’pìile sii. Pe tùlugo kire gī gàa gè:

²Jafɛti jaala peli bīɛlɛ bàli bèle: Gomɛri, nɛ́ Magɔgi, nɛ́ Madayi, nɛ́ Yavan, nɛ́ Tubali, nɛ́ Mɛsɛki, nɛ́ Tirasi. ³Gomɛri jaala peli bīɛlɛ bàli bèle: Asikenazi, nɛ́ Irifati, nɛ́ Togarima. ⁴Yavan jaala peli bīɛlɛ bàli bèle: Elisiya, nɛ́ Tarisisi, nɛ́ Kitimi, nɛ́ Dodanimi10.4 Dodanimi míʔɛ gè, pàli nɛ̂ ki sɛbɛ míɛni nɛ̀ jo Worodanimi.. ⁵Peli bīɛlɛ pe ’cɛrigɛ nɛ̀ sɛ́nì tɛ́ni kuʔɔjii gògoyo nɛ̄ yè, nɛ̀ yɛli nɛ́ pe nariyɛ ní yè, pe mìɛni nɛ́ pe siɛnrɛ, nɛ́ pe tɛ́nidiɛyɛ, nɛ́ pe kùlogolo.

⁶Kami jaala peli bīɛlɛ bàli bèle: Kusi, Misirayimi10.6 Misirayimi míʔɛ gè, Ezipiti míʔɛ kire gī eburu siɛnrɛ nī dè. Wéli baa Sél 50.11. Kusi siimɛ pi kùlo ni ’puu Siɛnnɛwuɔlɔ kùlo nī. Wéli baa Yir 12.1 kaliwɛgɛ ki táanmɛ gè., nɛ́ Puti, nɛ́ Kanaa. ⁷Kusi jaala peli bīɛlɛ bàli bèle: Saba, Avila, Sabita, Arayema, Sabiteka. Arayema siimɛ pire bī bàa bè: Saba, nɛ́ Dedan.

⁸Kusi míɛni wè, wire wi yé Nimurɔdi sii. Nimurɔdi wire wi ’puu siɛnpeliwe wè nɛ ní fànʔafɔli wè. ⁹Wire wi ’puu kaakpuunayeliwe wi lɛ̀lɛ nī lè Yewe yiʔɛ mɛ́ gè. A pe ’kò nɛ ni wáari kàsiile nɛ́ jo: «Wiī kaakpuunayeliwe bɛ̀ Nimurɔdi tíɛlɛ.» ¹⁰Wire wi ’tɛ́ni fànʔa nɛ̄ gè Babɛli kàʔa nī gè, nɛ́ Erɛki kàʔa nī gè, nɛ́ Akadi kàʔa nī gè, nɛ́ Kalini kàʔa nī gè, kàaya nyáà yi ’puu Sinɛyari kùlo nī. ¹¹Nɛ̀ líɛ kire tiʔɛ nɛ̄ gè, a wi ’kɛ́ fúɔ nɛ̀ sɛ́nì nɔ̀ Asiri kùlo nɛ̄ lè, baa wi ’kàaya nyáà faan yè: Niniivi, nɛ́ Ereyɔbɔti Iri10.11 Ereyɔbɔti Iri, ki kɔri wire wī eburu siɛnrɛ nī dè: kàʔa kayɔbigboliyo., nɛ́ Kala, ¹²nɛ́ Ɛrɛsɛn kàkpuʔɔ; kire ki ’puu Niniivi nɛ́ Kala kàaya sunʔɔmɔ nī bè.

¹³Misirayimi siimɛ pire bī bàa bè: Ludiyé, nɛ́ Anamiyé, nɛ́ Leyabiyé, nɛ́ Nafituyé, ¹⁴nɛ́ Paturɔsiyé, nɛ́ Kasiluwiyé, nɛ́ Kafitɔriyé. Kasiluwiyé, peli nī Filisiti siɛnnɛ pe ’yiri. ¹⁵Kanaa jaala peli bīɛlɛ bàli bèle: Siidɔn, wire wī pìpeliwe wè, nɛ́ Eti. ¹⁶A Kanaa siimɛ pi pɛ́nì niʔɛ. Peli pe ’puu: Jebusiyé, nɛ́ Amɔriyé, nɛ́ Girigasiyé, ¹⁷nɛ́ Eviyé, nɛ́ Arikiyé, nɛ́ Siniyé, ¹⁸nɛ́ Arivadiyé, nɛ́ Semariyé, nɛ́ Amatiyé.

A Kanaayé nariyɛ yi kɛ́nì cɛrigɛ nɛ̀ tɛ́ni; ¹⁹pe kùlogolo ke láʔala lire ni ’puu: nɛ̀ láʔa Siidɔn kàʔa nɛ̄ gè fúɔ nɛ̀ sɛ́nì nɔ̀ Gerari kàʔa kɔli mɛ́ gè nɛ́ líɛ kire tiʔɛ nɛ̄ gè nɛ̀ sɛ́nì nɔ̀ Gaza kàʔa nɛ̄, nɛ̀ tóri Sodɔmi kàʔa táanni, nɛ́ Gomɔri kàʔa ní, nɛ́ Adima kàʔa ní, nɛ́ Seboyimi tiʔɛ ní, fúɔ nɛ̀ sɛ́nì nɔ̀ Lɛsa kàʔa nɛ̄.

²⁰Peli bīɛlɛ Kami jaala bèle nɛ̀ yɛli nɛ́ pe nariyɛ ní yè, pe mìɛni nɛ́ pe siɛnrɛ, nɛ́ pe tɛ́nidiɛyɛ, nɛ́ pe kùlogolo.

²¹Sɛmi ŋáà wī Jafɛti luɔ wè, a wire míɛni ’pìile sii; pìile bálì pe wàa wi pɛ́nì kò Ebɛriyé tuuliʔɛ gè.

²²Sɛmi jaala peli bīɛlɛ bàli bèle: Elami, nɛ́ Asuri, nɛ́ Aripakisadi, nɛ́ Ludi, nɛ́ Arami. ²³Arami jaala peli bīɛlɛ bàli bèle: Usi, nɛ́ Uli, nɛ́ Gɛtɛri, nɛ́ Masi. ²⁴Aripakisadi wire wi ’puu Sela tuu wè, a Sela ’Ebɛri sii. ²⁵A Ebɛri ’jaafɔlilɔ siin sii. Péliwe wi míʔɛ kire ki ’puu Pelɛgi (ki kɔri wire wī: tílala), nɛ́ ki cɛ́n wi lɛ̀lɛ nī lè siɛnnɛ pe yé tíla dàala nɛ̄ lè. Wi cɔni míʔɛ kire ki ’puu Yokitani.

²⁶Yokitani siimɛ pire bī bàa bè: Alimodadiyé, nɛ́ Sɛlɛfiyé, nɛ́ Azarimavɛtiyé, nɛ́ Yɛrayé, ²⁷nɛ́ fàri Adoramiyé, nɛ́ Uzaliyé, nɛ́ Dikilayé, ²⁸nɛ́ Wobaliyé, nɛ́ Abimayɛliyé, nɛ́ Sabayé, ²⁹nɛ́ Wofiriyé, nɛ́ Avilayé, nɛ́ míɛni Yobabiyé. Siɛnfeliye nyáà yi mìɛni yè yi ’yiri Yokitani nī. ³⁰Pe tɛ́nidiɛyɛ yire yi yé láʔa Mɛsa nɛ̄ nɛ̀ sɛ́nì nɔ̀ Sefari nyaguruyo nɛ̄ yè cɛngɛnyɛnifoligɔli mɛ́ gè.

³¹Peli bīɛlɛ Sɛmi siimɛ bè nɛ̀ yɛli nɛ́ pe nariyɛ ní yè, pe mìɛni nɛ́ pe siɛnrɛ, nɛ́ pe tɛ́nidiɛyɛ, nɛ́ pe kùlogolo.

³²Siɛnfeliye nyáà yi mìɛni ’yiri Nɔwe jaala nī, nɛ́ yi nariyɛ yi mìɛni ní nɛ̀ yɛli nɛ́ pe mìɛni siimɛ ní bè. Kàsakpiile tuulo kàduʔumɛ gè, a siɛnfeliye nyáà yi mìɛni ’cɛrigɛ nɛ̀ tɛ́ni nɛ̀ màʔa duniya tiɛyɛ yi mìɛni nī yè.

Yewe ’duniya siɛnnɛ cɛrigɛ bèle

¹Ki ’nyaa duniya siɛnnɛ pe mìɛni ’puu nɛ siɛnrɛ táà nyu; siɛnnuro dáà pe mìɛni ’puu nɛ lúru dè. ²Bɛ̀ ki ’nyaa pe ’puu nɛ tári nɛ mári cɛngɛnyɛnifoligɔli mɛ́ gè, a pe sɛ́nì kpàanjali wáà nyaa Sinɛyari kùlo nī lè a pe ’tɛ́ni baa.

³A pe ’juu nɛ́ pìye ní, nɛ́ jo: «Yeri báan we‑ jìfaa kpúɔn, we‑ wi fúɔ wi lìri.»

A jìfaa wi sí kò pe mɛ́ kàdari, a gidurɔ kùro tire ’kò pe mɛ́ puuro pe jìfaa wi sɔriyɔ nī yè11.3 Eburu siɛnnɛ mɛ́ bèle, kàdari ní pe ’puu nɛ saaya faanri yè, kire nɛ̄, bàli pe ’puu nɛ faanri nɛ́ jìfaa ní wè, piyè puu nɛ pe tɔ́riʔ.. ⁴A pe ń’nɛ̀ jo: «Yeri báan, we‑ kàʔa káà faan nɛ́ saakpaʔaligɛ ní, gàa ki bé kpàʔala fúɔ bè sa nɔ̀ nyìʔɛnɛ nɛ̄ lè. Ye‑ tí we‑ weli míʔɛ kpúʔɔ gè, a kire ’laa, weli bága cɛrigɛ duniya tiɛyɛ yi mìɛni nī.»

⁵A Yewe sí fali nɛ̀ tìgi nɛ̀ pɛ́nì kàʔa wéli gè nɛ́ saakpaʔaligɛ ní gè, gàa siɛnpiile pe ’puu nɛ faanri gè. ⁶A Yewe sí ki juu nɛ́ jo: «Bɛ̀ pe mìɛni yē siɛnnuminɔ níɛ siɛnnuro nyu dè, ki n’gɛ gàa pe séli nɛ kpínʔini gè. A ki ’kò mmɛ gè, yɛgɛ ó yɛgɛ pe ’sɔ̀ngi bè kpíʔile gè, kiǐ pe jáaʔ. ⁷Yeri báan, we‑ tìgi we pe siɛnrɛ nyaʔami dè tìi nī, kire ga buu pe fǎga ní de pìye siɛnrɛ lúru dèʔ.»

⁸A Yewe ’fali nɛ̀ pe mìɛni cɛrigɛ duniya tiɛyɛ yi mìɛni nī, a kàʔa ki faanna ni mìɛni ’yéri bile. ⁹Kire nɛ̄ a pe ’kò nɛ kàʔa ki míʔɛ yeri gè Babɛli, nɛ́ ki cɛ́n kire tiʔɛ nī Yewe nyɛ́nì duniya siɛnnɛ pe mìɛni siɛnrɛ nyaʔami dè tìi nī11.9 Nimurɔdi wi yé puu tɛ́niwɛ Babɛli kàʔa nī gè ki sélimɛ nɛ̄ bè (wéli baa 10.10). Bà̀ Yewe yé kɛ́nì siɛnnɛ cɛrigɛ bèle, Babɛli míʔɛ ki kɔri wi siɛnkaanna láà líɛ Eburu siɛnrɛ nī dè dàa ti ’jo: «nyaʔami.», nɛ́ ki cɛ́n kire tiʔɛ kire nī Yewe ’siɛnnɛ pe mìɛni cɛrigɛ duniya tiɛyɛ yi mìɛni nī.

Sɛmi pìile tùlugo siɛnrɛ dè

¹⁰Sɛmi tùlugo siɛnrɛ dī dàa dè:

Kàsakpiile tuulo kàduʔumɛ gè, a yiʔɛlɛ siin ga tóri, a Sɛmi ga yiʔɛlɛ dabataan (100) taa wè, a wi ’Aripakisadi sii. ¹¹Aripakisadi siile kàduʔumɛ gè, a Sɛmi wi ń’nɛ yiʔɛlɛ sirasiin dabataan (500) taa, nɛ́ nɛ́ nàgabigele nɛ́ pìcapigele sii.

¹²A Aripakisadi ga yiʔɛlɛ togo nɛ́ kpɔrigɔ nɛ́ kogunɔ taa wè, a wi ’Sela sii. ¹³Sela siile kàduʔumɛ gè, a Aripakisadi wi ń’nɛ yiʔɛlɛ sirasiin nɛ́ taanri (403) taa, nɛ́ nɛ́ nàgabigele nɛ́ pìcapigele sii.

¹⁴A Sela ga yiʔɛlɛ togo nɛ́ kpɔrigɔ taa wè, a wi ’Ebɛri sii. ¹⁵Ebɛri siile kàduʔumɛ gè, a Sela wi ń’nɛ yiʔɛlɛ sirasiin nɛ́ taanri (403) taa, nɛ́ nɛ́ nàgabigele nɛ́ pìcapigele sii.

¹⁶A Ebɛri ga yiʔɛlɛ togo nɛ́ kpɔrigɔ nɛ́ sicɛri taa wè, a wi ’Pelɛgi sii. ¹⁷Pelɛgi siile kàduʔumɛ gè, a Ebɛri wi ń’nɛ yiʔɛlɛ sirasiin togo nɛ́ kpɔrigɔ (430) taa, nɛ́ nɛ́ nàgabigele nɛ́ pìcapigele sii.

¹⁸A Pelɛgi ga yiʔɛlɛ togo nɛ́ kpɔrigɔ taa wè, a wi ’Erewu sii. ¹⁹Erewu siile kàduʔumɛ gè, a Pelɛgi wi ń’nɛ yiʔɛlɛ sirakeli nɛ́ kacɛri (209) taa, nɛ́ nɛ́ nàgabigele nɛ́ pìcapigele sii.

²⁰A Erewu ga yiʔɛlɛ togo nɛ́ kpɔrigɔ nɛ́ siin taa wè, a wi ’Serugu sii. ²¹Serugu siile kàduʔumɛ gè, a Erewu wi ń’nɛ yiʔɛlɛ sirakeli nɛ́ kɔlisiin (207) taa, nɛ́ nɛ́ nàgabigele nɛ́ pìcapigele sii.

²²A Serugu ga yiʔɛlɛ togo nɛ́ kpɔrigɔ taa wè, a wi ’Nakɔri sii. ²³Nakɔri siile kàduʔumɛ gè, a Serugu wi ń’nɛ yiʔɛlɛ sirakeli (200) taa, nɛ́ nɛ́ nàgabigele nɛ́ pìcapigele sii.

²⁴A Nakɔri ga yiʔɛlɛ togo nɛ́ kacɛri taa wè, a wi ’Tera sii. ²⁵Tera siile kàduʔumɛ gè, a Nakɔri wi ń’nɛ yiʔɛlɛ dabataan nɛ́ kpɔrigɔ nɛ́ kacɛri (119) taa, nɛ́ nɛ́ nàgabigele nɛ́ pìcapigele sii.

²⁶A Tera ga yiʔɛlɛ togotaanri nɛ́ kpɔrigɔ taa wè, a wi ’Birama, nɛ́ Nakɔri, nɛ́ Aran sii.

BIRAYIMA SIƐNRƐ DI

(11.27–25.18)

Tera pìile siɛnrɛ dī dàa dè

²⁷Tera pìile siɛnrɛ dī dàa dè: a Tera ’Birama, nɛ́ Nakɔri, nɛ́ Aran sii. A Aran ’Lɔti sii, ²⁸a Aran sí kɛ́nì kùu wi tuu Tera nyɛni nɛ̄, kàʔa gáà nī pe ’wi sii gè, pe tobilo kàʔa nī gè. Ki míʔɛ kire ki ’puu Uri, Kalideyé kùlo nī lè. ²⁹A Birama nɛ́ Nakɔri pe ’cɛlilɛ líɛ. Birama cuɔ wi míʔɛ kire ki ’puu Sarayi. Pórifɔlilɔ siin pe ’puu Aran mɛ́. Pe ’puu nɛ wàa yeri Milika níɛ ŋìi yeri wè Yisika. A Nakɔri ’Milika líɛ wi cuɔ. ³⁰Nɛ̀ ki yaʔa Sarayi wè, Birama cuɔ wè, wi yé puu sìndigicuɔ; pùɔ sì puu wi mɛ́ʔ.

³¹A Tera ’wi jaa kɔ́ri wè, Birama wè, nɛ́ wi pínɛnyɛninɛ ní bèle; nɛ́ Lɔti ní, Aran jaa wè; nɛ́ Sarayi, Birama cuɔ wè. A pe ’pínɛ nɛ̀ yiri Uri kàʔa nī gè, Kalideyé tɛ́nimɛ nī bè, nɛ̀ kɛ́ Kanaa kùlo kɔli mɛ́ gè. A pe ’kɛ́ fúɔ nɛ̀ sɛ́nì nɔ̀ Karan kàʔa nɛ̄ gè a pe ’tɛ́ni baa kire tiʔɛ nī gè. ³²Tera yiʔɛlɛ ke ’puu yiʔɛlɛ sirakeli nɛ́ kogunɔ, a Tera wi ’kùu Karan kàʔa nī gè.

Yewe wi ’Birama yeri wè

¹Cɛngɛ káà Yewe cé ki juu Birama mɛ́ wè nɛ́ wi yɛ: «Yɛ̀ ma yiri muɔ kùlo nī lè nɛ́ muɔ narigɛ sunʔɔmɔ nī bè, nɛ́ muɔ tuu kpáa nī gè, mari waa kùlo náà mɛ́ m’bé tìɛ muɔ nɛ̄ wè. ²M’bé muɔ kpíʔile siɛnmɛfɔli, pi bé kò kùpolo láà. M’bé diba taʔa wè muɔ nɛ̄, bè muɔ míʔɛ kpúʔɔ gè, bè ki yaʔa siɛnnɛ pe béri diba siɛnrɛ nyu dè de tari siɛnnɛ nɛ̄ bèle muɔ kɛnmɛ nɛ̄. ³A siɛnnɛ bílì ’diba kpíʔile wè muɔ mɛ́, mi míɛni bé diba taʔa wè pe nɛ̄. Á siɛn ŋíì ’dɛ́ngɛ taʔa wè muɔ nɛ̄, mi míɛni bè dɛ́ngɛ taʔa wè ki siɛn nɛ̄ wè. M’bé ki yaʔa duniya nariyɛ yi mìɛni béri diba kpínʔini wè siɛnnɛ mɛ́ bèle muɔ kɛnmɛ nɛ̄.»

⁴A Birama ’kɛ́ nɛ̀ yɛli nɛ́ Yewe siɛnrɛ ní dè, a Lɔti míɛni ’kɛ́ nɛ́ wi ní. Lɛ̀lɛ líì nī Birama ’yiri Karan kàʔa nī gè, wi yiʔɛlɛ ke ’puu yiʔɛlɛ togotaanri nɛ́ kpɔrigɔ nɛ́ kogunɔ. ⁵A Birama ’wi cuɔ Sarayi kɔ́ri wè, nɛ̀ fàri wi cɔni jaa Lɔti nɛ̄ wè, a pe ’kɛ́ nɛ́ wi sùkulolo pe mìɛni ní, bàli wi yé taa baa níɛ tíin Karan kàʔa nī gè, nɛ̀ fàri wi lɔri ti mìɛni nɛ̄. A pe ’yiri nɛ waa Kanaa kùlo mɛ́ lè, nɛ̀ sɛ́nì jíin baa.

⁶A Birama ’sùuri Kanaa kùlo nī lè, fúɔ nɛ̀ sɛ́nì nɔ̀ tiɛliʔɛ káà nɛ̄ gàa pe ’yeri gè Sikɛmi wè. A pe ’sìʔɛrɛ nɛ̀ sɛ́nì nɔ̀ Mɔre tiikpuʔɔ tiɛliʔɛ nɛ̄ gè.

Kire lɛ̀lɛ nī lè, Kanaa siɛnnɛ pe ’puu kùlo nī lè. ⁷A Yewe ’wìi tìɛ Birama nɛ̄, nɛ́ wi yɛ: «Muɔ siimɛ mɛ́ m’bé kùlo náà kɛn lè.» Tiʔɛ gíì nī Yewe ’wìi tìɛ Birama nɛ̄ wè, a Birama wi ’Yewe gbùʔɔrɔdiʔɛ káà faan nɛ́ yajuʔu káà kɔni nɛ̀ taʔa ki nɛ̄ nɛ̀ Yewe gbùʔɔrɔ wè baa, wire ŋáà wi yé wìi tìɛ wi nɛ̄ wè.

⁸Bà tire ’tóri dè, a Birama ń’nɛ̀ yiri nɛ̀ kɛ́ nyaguruyo kɔli mɛ́ gè, nyàa yi ’puu cɛngɛnyɛnifoligɔli mɛ́ gè Betɛli kàʔa táanni gè, a wi ’fɛ̀ni saaya kóri yè Betɛli kàʔa nɛ́ Ayi kàʔa sunʔɔmɔ ní bè. Betɛli wi yé kò cɛngɛnyɛnijiingɔli mɛ́, a Ayi ’kò cɛngɛnyɛnifoligɔli mɛ́. A wi ń’nɛ̀ Kulocɛliɛ gbùʔɔrɔdiʔɛ káà faan Yewe mɛ́ nɛ́ yajuʔu káà kɔni nɛ̀ taʔa ki nɛ̄, nɛ́ wi míʔɛ yeri gè, nɛ̀ wi gbùʔɔrɔ baa kire tiʔɛ nī gè. ⁹A Birama wi ’yɛ̀ nɛ̀ yiri nɛ sìʔɛrɛ́ nɛ waa cɛ̀cɛ nɛ̀ sɛ́nì nɔ̀ waama kùlo láà nɛ̄, nàa pe ’puu nɛ yeri Nɛgɛvi wè.

Yewe wi ’Birama nɛ́ wi cuɔ suɔ kapiile mɛ́

¹⁰A ki ’nyaa fungo pɛ́nì tuu kùlo nɛ̄ lè. Bà fungo ki yé kpúʔɔ nɛ̀ tóri gè, a Birama wi ’wi siɛnnɛ pe mìɛni kɔ́ri nɛ̀ kɛ́ Ezipiti kùlo mɛ́, bàa lɛ̀lɛ láà kúɔ baa.

¹¹Bà pe sɛ́nì nɔ̀ Ezipiti kùlo nɛ̄ lè, a wi ’ki juu wi cuɔ Sarayi mɛ́ wè nɛ́ jo: «Nyaa kìɛ, mi ’ki cɛ́n muɔ yē cecɛ̀nwɛ. ¹²Kire nɛ̄, a Ezipiti siɛnnɛ pe sɛ́nì muɔ nyaa wè, pe bé jo muɔ yē mi cuɔ; pe bé mi kpúu bé sí muɔ yaʔa sìi nɛ̄. ¹³Kire nɛ̄ mi nɛ muɔ náari, a pe sɛ́nì muɔ yúgo wè, ma jo muɔ yē mi cɔni, kire ga puu mi kele ke‑ nyuɔ muɔ kɛnmɛ nɛ̄, mi sí kò sìi nɛ̄ muɔ kɛnmɛ nɛ̄.»

¹⁴A ki sɛ́nì kpíʔile nɛ̀ yɛli nɛ́ Birama siɛnrɛ ní dè. Bà pe sɛ́nì jíin Ezipiti kùlo nī lè, a Ezipiti siɛnnɛ pe ’ki nyaa Birama cuɔ wi tɔ̀ni yē cɛ̀nwɛ. ¹⁵A Ezipiti kùlo siɛnkpolilo pe ’Birama cuɔ nyaa wè, a pe ’wi cɛ̀nmɛ wori juu dè Ezipiti kùlofɔli Farawɔn12.15 Farawɔn míʔɛ ki yé puu kɔrigɔ kùlofɔlilɔ mɛ́ bèle, Ezipiti kùlo nī lè. A kùlofɔli ŋíì gbɛ́nɛ tɛ́ni fànʔa nɛ̄ gè, pe nɛ̂ ki le wi nɛ̄. mɛ́ wè. A pe ’wi kɔ́ri nɛ̀ kɛ́ Farawɔn kpáa mɛ́ gè nɛ̀ sɛ́nì wi pínɛ Farawɔn wi cɛlilɛ nī bèle. ¹⁶A Birama kele ke mìɛni ’nyuɔ Sarayi kɛnmɛ nɛ̄, a Farawɔn wi ’kacɛ̀ngɛ kpíʔile Birama mɛ́, nɛ̀ yajuuro kɛn wi mɛ́: a wi ’nìɛyɛ kɛn, nɛ̀ sìnbaara nɛ́ síkaala kɛn nɛ́ nyuʔɔmɔnɔ ní, nɛ́ sèfɛnjɛlilɛ nɛ́ sèfɛnbɔlilɔ, nɛ́ baakuɔlɔ kɛn wi mɛ́, nàguɔlɔ nɛ́ cɛlilɛ.

¹⁷A Yewe sí wuʔɔgboliyo cáan Farawɔn nɛ́ wi kpáa wuulo nɛ̄ bèle, Birama cuɔ Sarayi kɛnmɛ nɛ̄ bè. ¹⁸A Farawɔn wi ’Birama yeri nɛ́ wi yɛ: «Gáa muɔ ’kpíʔile mi nɛ̄ mmɛ gè ? Gáa nɛ̄ muɔ sì ki juu m’mɛ́ nɛ́ jo muɔ cuɔ wīʔ ? ¹⁹Gáa nɛ̄ muɔ ’mi yɛ muɔ cɔni wī, á mi kɛ́nì jo m’bé wi pɔri wi‑ kò mi cuɔ ? Bɛ̀ sí ki ’nyaa mmɛ gè, muɔ cuɔ wi n’ŋɛ, ‑wi líɛ mari waa nɛ́ wi ní.» ²⁰Á Farawɔn wi ’fali nɛ̀ ki juu wi baakuɔlɔ mɛ́ bèle, nɛ̀ ki juu nɛ̀ gbɛ̀ngɛ pe mɛ́ nɛ́ jo pe‑ Birama tórigo wè, nɛ́ wi cuɔ ní wè, nɛ́ wi kɔliyɛrɛ ti mìɛni ní.

Birama nɛ́ Lɔti pe ’láʔala pìye nɛ̄

¹Bà pe ’Birama cìra nɛ̀ yige Ezipiti kùlo nī lè, a wi ’koli nɛ waa wi kɔ́ndiʔɛ kɔli mɛ́ gè gàa gī Nɛgɛvi waama kùlo lè, cɛngɛnyɛnifoligɔli mɛ́ gè, wire nɛ́ wi cuɔ ní wè, nɛ́ Lɔti ní, nɛ́ wi kɔliyɛrɛ ti mìɛni ní. ²Birama wi lɔri ti tɔ̀ni nɛ̀ puu nìʔɛrɛ kányiʔɛ ní: yajuuro ’puu wi mɛ́, tiɛ ’puu baa nɛ́ walifiiwe ní. ³A wi ga sɛ́nì nɔ̀ Nɛgɛvi waama kùlo nɛ̄ lè, nɛ sìʔɛrɛ́ nɛ waa cɛ̀cɛ fúɔ nɛ̀ sɛ́nì nɔ̀ Betɛli kàʔa nɛ̄ gè, baa wi yé kíni nɛ̀ tɛ́ni wè nɛ́ fɛ̀ni saaya kóri yè Betɛli nɛ́ Ayi kàaya sunʔɔmɔ ní bè.

⁴A Birama sɛ́nì nɔ̀ Kulocɛliɛ gbùʔɔrɔdiʔɛ nɛ̄ gè gàa wi yé kíni nɛ̀ faan gè nɛ́ yajuʔu kɔni nɛ̀ taʔa ki nɛ̄. A wi ’Yewe míʔɛ yeri gè nɛ́ wi síɛri nɛ́ wi gbùʔɔrɔ baa kire tiʔɛ nī gè.

⁵Lɔti ŋáà wi ’puu nɛ́ Birama ní wè, siɛnmɛfɔli wi yé puu míɛni, yajuuro ’puu wi mɛ́ nìʔɛrɛ: nìɛyɛ, sìnbaara, nɛ́ síkaala ní. ⁶A ki ga nyaa mmɛ gè, bɛ̀ pe siɛnmɛ nɛ́ pe yajuuro ti yé niʔɛ nɛ̀ tóri dè, kire tiʔɛ nyàʔa kiì puu nɛ pe yɛligi cíginiʔ. Piyè cî ní gbɛ̀ kún tiɛnugo nīʔ. ⁷A kàsii ’kò nɛ yɛ̀gí túɔntuɔn Birama yajuunaʔana bèle nɛ́ Lɔti yajuunaʔana ní pe sunʔɔmɔ ní bè. Nɛ̀ ki cɛ́n kire lɛ̀lɛ nī lè, Kanaa kùlo siɛnnɛ bèle, nɛ́ Perezi siɛnnɛ ní bèle, pe ’puu tɛ́ninɛ kùlo nī lè.

⁸A Birama ’fali nɛ̀ ki juu Lɔti mɛ́, nɛ́ jo: «Mi nɛ muɔ náari, kiì yɛli kàsii de yɛ̀gí mi nɛ́ muɔ sunʔɔmɔ ní bèʔ, nɛ́ míɛni mi yajuunaʔana nɛ́ muɔ yajuunaʔana ní bèleʔ, nɛ́ ki cɛ́n m’bé muɔ ye mi jaa. ⁹Kùlo niì kpúʔɔ nɛ̀ caanri lé, gàa ki mìɛni wè nɛ waa tiʔɛ lé ? Kire nɛ̄ mi nɛ muɔ náari, we‑ wáligi wìye nɛ̄; a muɔ nɛ waa kàmɛgɛ mɛ́, m’béri waa kàliige mɛ́; a muɔ nɛ waa kàliige mɛ́, m’béri waa kàmɛgɛ mɛ́.»

¹⁰A Lɔti ’yɛ̀ nɛ̀ yéri nɛ́ yiʔɛ yɛ̀gɛ gè, nɛ̀ Zurudɛn cáʔa kpàanjali wi mìɛni wéli fúɔ nɛ̀ sɛ́nì nɔ̀ Zowari kàʔa nɛ̄ gè. A wi ’ki nyaa a nyàʔa ki ’fùn nɛ̀ nyuɔ bɛ̀ Yewe kákpuɔ tiɛcɛ̀ngɛ tíɛlɛ gè, gàa wi yé kpíʔile nɛ̀ kɛn Adama nɛ́ Awa mɛ́ wè, bɛ̀ Ezipiti kùlo lakoligo kpàanjali tíɛlɛ wè. Wi yé ki nyaa nɛ̀ ki yaʔa Yewe sì yé fìɛ Sodɔmi nɛ́Gomɔri kàaya cúʔɔ yèʔ.

¹¹A Lɔti ’fali nɛ̀ Zurudɛn cáʔa kpàanjali tiʔɛ ki mìɛni nyíɛnɛ nɛ̀ kɔ̀n ki‑ puu wire wuʔu, nɛ́ fali nɛ̀ kɛ́ nɛ̀ sɛ́nì tɛ́ni cɛngɛnyɛnifoligɔli mɛ́ gè. Bà ki ’kpíʔile a pe ’láʔala pìye nɛ̄.

¹²A Birama ’tɛ́ni Kanaa kùlo nī lè, á Lɔti wire wè, a wire sɛ́nì tɛ́ni Zurudɛn cáʔa kpàanjali nɛ̄ wè kàaya táanni yè, nɛ̀ wi fɛ̀ni saaya kóri yè fúɔ nɛ̀ sɛ́nì nɔ̀ Sodɔmi kàʔa nɛ̄. ¹³Nɛ̀ ki yaʔa Sodɔmi siɛnnɛ pe yé tɔ̀ni nɛ̀ pii; pe ’puu nɛ kapiʔile kpínʔini Yewe nɛ̄.

¹⁴Bà Lɔti ’láʔa Birama nɛ̄ wè, cɛngɛ káà a Yewe ki ’juu Birama mɛ́ nɛ́ jo: «‑Muɔ yiʔɛ yɛ̀gɛ gè naamɛ tiʔɛ gíì nī muɔ yē yériwe wè, ma wéli cɛngɛnyɛnifoligɔli mɛ́ gè, nɛ́ cɛngɛnyɛnijiingɔli mɛ́ gè, nɛ́ muɔ kàliige kɔli mɛ́ gè, nɛ́ muɔ kàmɛgɛ kɔli mɛ́ gè. ¹⁵Nɛ́ ki cɛ́n kùlo náà muɔ nɛ nyaʔa nàa lè, m’bé ni mìɛni kɛn muɔ mɛ́ nɛ́ muɔ siimɛ ní bè lɛ̀lɛ ó lɛ̀lɛ. ¹⁶M’bé muɔ siimɛ niʔɛ bè bɛ̀ dàrimiʔɛ tíɛlɛ. A ki ’nyaa siɛn bé gbɛ̀ jáa bè dàrimiʔɛ tɔ́ri gè, ki siɛn wi bé gbɛ̀ jáa bè muɔ siimɛ tɔ́ri bè míɛni. ¹⁷Yɛ̀ maa kùlo tánʔana lè, ma ni nyaari ma wéli, ma ni kpúʔɔgɛnmɛ wéli bè, nɛ́ ki cɛ́n m’bé ni kɛn muɔ mɛ́.»

¹⁸A Birama wi ’fɛ̀ni saaya kɔ́ligi yè, nɛ́ kɛ́ nɛ̀ sɛ́nì nɔ̀ Eburɔn kàʔa nɛ̄ gè. A wi ’tɛ́ni baa tiikpoliyo tiɛliʔɛ káà táanni gàa ki ’puu Mambire wuʔu gè. A wi ń’nɛ̀ Kulocɛliɛ gbùʔɔrɔdiʔɛ káà faan baa nɛ́ yajuʔu káà kɔni nɛ̀ taʔa ki nɛ̄ nɛ̀ Yewe gbùʔɔrɔ wè baa kire tiʔɛ nī gè.

Kapiɛnnɛ ’yɛ̀ kùlo nī lè a pe ’Lɔti cò wè

¹Kire lɛ̀lɛ nī lè, a kùlofɔlilɔ sicɛri pálì ’pìye nyaa nɛ̀ juu nɛ̀ bìɛ. Peli pe ’puu:

Amirafɛli, Sinɛyari kùlofɔli wè,

nɛ́ Ariyɔki, Elazari kùlofɔli wè,

nɛ́ Kedɔrilawomɛri, Elami kùlofɔli wè,

nɛ́ Tidɛli ní, Goyimi kùlofɔli wè.

²A pe sɛ́nì kapiɛnnɛ cáan kàʔafɔlilɔ pálì nɛ̄. Peli pe ’puu:

Bera, Sodɔmi kàʔafɔli wè,

nɛ́ Birisa, Gomɔri kàʔafɔli wè,

nɛ́ Sinɛyabi, Adima kàʔafɔli wè,

nɛ́ Sɛmɛberi, Seboyimi kàʔafɔli wè,

nɛ́ kàʔa gíì ní pe ’ye Bɛla wè, ki kàʔafɔli wè,

gàa pe ’yiʔɛ nɛ ye píra ŋáà ni wè Zowari wè.

³Pe kogunɔ bálì bèle, a pe ’pìye pínɛ nɛ̀ sɛ́nì yéri Sidimi jùlɔgɔ nɛ̄ gè. (Kire tiʔɛ kire gī Yasuʔɔniʔɛgɛ kuʔɔjii wè.) ⁴Pe kàʔafɔlilɔ bálì pe kogunɔ bèle, pe yé puu nɛ màama kúu Kedɔrilawomɛri mɛ́ fúɔ nɛ̀ taa yiʔɛlɛ kiɛ nɛ́ siin. A yiʔɛlɛ kiɛ nɛ́ taanriwoli ni ga yɛ̀ lè, a pe ’cíi péwu ! nɛ́ jo peli sì ní kúɔ màama nɛ̄ʔ.

⁵Yiʔɛlɛ kiɛ nɛ́ sicɛriwoli nɛ̄ lè, a Kedɔrilawomɛri nɛ́ wi kùlofɔnyɛninɛ ní bèle, a pe ’pìye kɔ́ri nɛ̀ pɛ́nì kapiɛnnɛ cáan siɛnnɛ bálì nɛ̄ bèle: Erefa siɛnnɛ bèle baa Asitarɔti Karinayimi kàʔa nī gè, nɛ́ Zuzimi siɛnnɛ ní bèle baa Ami kàʔa nī gè, nɛ́ Emii siɛnnɛ ní bèle baa Sawe Kiriyatayimi kàʔa nī gè, ⁶nɛ́ Wori siɛnnɛ bálì pe ’kòri Seyiiri nyaguruyo nɛ̄ yè. A pe ’pe mìɛni jáa fúɔ nɛ̀ kɛ́ nɛ̀ sɛ́nì nɔ̀ Eli Paran tiʔɛ nɛ̄ gè. Ki ’puu waama kùlo táanni lè. ⁷A pe ’koli baa kire tiʔɛ nī gè nɛ̀ pɛ́nì nɔ̀ kàʔa káà nɛ̄ gàa pe ’puu nɛ yeri faʔa gè Ɛni Misipati wè níɛ ki yeri píra ŋáà nī wè Kadɛsi wè. A pe ’Amalɛki kùlo siɛnnɛ jáa bèle, nɛ́ míɛni Amɔri siɛnnɛ ní bèle bàli pe ’puu Azazɔn Tamari kàʔa wuulo bèle.

⁸Bà kàʔafɔlilɔ bálì pe kogunɔ pe ’kire nyaa gè,

a Sodɔmi kàʔafɔli wè,

nɛ́ Gomɔri kàʔafɔli wè,

nɛ́ Adima kàʔafɔli wè,

nɛ́ Seboyimi kàʔafɔli wè,

nɛ́ Bɛla kàʔafɔli wè

(kire kàʔa kire gī Zowari wè),

a pe ’yiri nɛ̀ sɛ́nì pìye pínɛ Sidimi jùlɔgɔ nī gè,

nɛ̀ pìye gbòbori bè kapiɛnnɛ kpúɔn lè.

⁹Pe kogunɔ bálì bèle, a pe ’tuu kùlofɔlilɔ bálì pe sicɛri nɛ̄ bèle:

Kedɔrilawomɛri wè,

Elami kùlofɔli wè,

nɛ́ Tidɛli, Goyimi kùlofɔli wè,

nɛ́ Amirafɛli, Sinɛyari kùlofɔli wè,

nɛ́ Ariyɔki ní, Elazari kùlofɔli wè.

¹⁰A ki ’nyaa baa Sidimi jùlɔgɔ nī gè, kàwiiniʔɛrɛ ’puu baa, gidurɔ kùro ní baa yi nī. A Sodɔmi kàʔafɔli nɛ́ Gomɔri kàʔafɔli ní wè, bà kapiɛnnɛ ni kɛ́nì wári lè, a peli ’yɛ̀ nɛ fé nɛ́ pe kapiɛngbuɔnnɔ ní bèle, a pe sɛ́nì tuu kàwiiye nī yè. A pe kapiɛngbuɔnsɛnminɛ peli ’fɛ̀ nɛ̀ tánʔa nyaguruyo nɛ̄ yè nɛ̀ sɛ́nì làri baa.

¹¹Fànʔafɔlilɔ bálì pe ’puu nɛ́ Kedɔrilawomɛri ní wè, a peli ’Sodɔmi nɛ́ Gomɔri fànʔafɔlilɔ jáa bèle, a pe ’jíin pe kàaya nī yè, nɛ̀ pe siɛnnɛ pe yɛrɛ ti mìɛni ’koli nɛ́ pe yaliire ní dè, nɛ̀ kɛ́ nɛ́ ti ní. ¹²A pe ’Birama cɔni jaa Lɔti míɛni cò wè nɛ̀ kɛ́ nɛ́ wi ní, nɛ́ wi kɔliyɛrɛ ti mìɛni ní. Nɛ́ ki cɛ́n wire ’puu tɛ́niwɛ Sodɔmi kàʔa nī gè.

Birama wi ’Lɔti suɔ wè

¹³Bàli pe yé fɛ̀ nɛ̀ suɔ kapiɛnnɛ mɛ́ lè, a kire siɛn wáà ’kɔ́n baa kapiɛnnɛ tiʔɛ nī gè, nɛ̀ pɛ́nì ki juu Birama mɛ́, Eburu nàguɔ wè. Birama wi ’puu tɛ́niwɛ tiikpoliyo tiɛliʔɛ nī gè, gàa gī Mambire wuʔu gè. Mambire ŋáà wire wi ’puu Amɔriyé wuu; Mambire wi cɔninɔ pe ’puu Ɛsikɔli nɛ́ Anɛri ní wè. Pe mìɛni taanri pe yé puu Birama nàgorilo nɛ́ bìɛ nigbe nɛ̄.

¹⁴A Birama ga ti lúʔu pe ’wire cɔni pùɔ Lɔti cò wè nɛ̀ kɛ́ nɛ́ wi ní wè, a wi ’wi baakuɔlɔ pálì yeri, bàli wi sùkulolo pe yé sii wi mɛ́ bèle á wi ’pe gbòbori nɛ̀ yaʔa wè nɛ́ pe tɛnmɛ kapiɛnnɛ kpúɔngɛnmɛ nɛ̄ bè. Pe ’puu siɛnnɛ sirakeli dabataan nɛ́ kpɔrigɔ nɛ́ kataanri (318). A pe ’yiri nɛ̀ taʔa kùlofɔlilɔ bálì nɛ̄ bèle fúɔ nɛ̀ sɛ́nì nɔ̀ Dan kàʔa nɛ̄. ¹⁵A pìlige ki ga wúɔ gè, a Birama wi ’wi kapiɛngbuɔnnɔ tíla bèle gbuʔulo gbuʔulo a pe sɛ́nì tuu kùlofɔlilɔ bálì nɛ̄ bèle, nɛ̀ pe jáa nɛ̀ pe cìra fúɔ nɛ̀ sɛ́nì nɔ̀ Woba kàʔa nɛ̄ gè, gàa gī Damasi kàʔa kàduʔu mɛ́ gè. ¹⁶A Birama wi ’wi cɔni pùɔ Lɔti suɔ wè pe mɛ́ nɛ́ wi kɔliyɛrɛ ti mìɛni ní, nɛ́ cɛlilɛ ní bèle nɛ́ siɛnnɛ ní bèle bàli pe yé cò Sodɔmi nɛ́ Gomɔri kàaya nī yè, nɛ́ pe kɔliyɛrɛ ti mìɛni ní dè.

¹⁷Bà Birama wi ’koli nɛ báan wè nɛ́ kɔ́n kapiɛnnɛ kpúɔndiʔɛ nī gè, bà wi yé sɛ́nì Kedɔrilawomɛri nɛ́ wi kùlofɔnyɛninɛ jáa bèle, a Sodɔmi kàʔafɔli wi ’yiri nɛ̀ kɛ́ nɛ̀ sɛ́nì wi kpàli Sawe jùlɔgɔ nɛ̄ gè (gàa pe ’ye míɛni Kùlofɔlilɔ jùlɔgɔ gè).

¹⁸Mɛlikisedɛki ŋáà wi ’puu Salɛmi kàʔafɔli wè14.18 Zerizalɛmi míʔɛ ki sélidiʔɛ kire gī náʔa gè. Wéli baa Ŋún 76.3 kaliwɛgɛ ki táanmɛ gè, nɛ́ Eb 7.2., a wire míɛni ’suro nɛ́ diviɛn líɛ nɛ̀ sɛ́nì Birama kpàli wè nɛ́ ti ní. Wire wi ’puu kacuɔnriwɔ wè Kulocɛliɛ mɛ́, wire ŋáà wī Duniya wi Mìɛni Nyùgo nɛ̄ gè.

¹⁹A wi ’diba kpíʔile Birama mɛ́ wè nɛ́ jo:

«Kulocɛliɛ ŋáà wī Duniya

wi Mìɛni Nyùgo nɛ̄ gè,

ŋàa wi yē nyìʔɛnɛ nɛ́ dàala

Faanfɔli wè,

wi‑ diba taʔa wè Birama nɛ̄ wè !

²⁰Nɛ́ míɛni Kulocɛliɛ ŋáà wī

Duniya wi Mìɛni

Nyùgo nɛ̄ gè,

‑wi míʔɛ kiri kpóri,

wire ŋáà wi ’muɔ leguulo

le bèle muɔ kɔli nī gè !»

A Birama sí kiɛkiɛwuʔulo láʔala gèle wi kɔli yataara ti mìɛni nɛ̄ nɛ̀ kɛn Mɛlikisedɛki mɛ́ wè.

²¹A Sodɔmi kàʔafɔli wi ’Birama yɛ: «‑Mi siɛnnɛ kɛn bèle m’mɛ́, má lɔri líɛ dè muɔ wori.»

²²A Birama wi sí jo: «Mi ’mi kɔli yɛ̀gɛ gè naamɛ Yewe mɛ́, Kulocɛliɛ ŋáà wī Duniya wi Mìɛni Nyùgo nɛ̄ gè, wire ŋáà wi yē nyìʔɛnɛ nɛ́ dàala Faanfɔli wè, nɛ́ kàli nɛ́ jo, ²³miǐ ga tíi yafiɛn líɛʔ gàa gī muɔ wuʔu gè, a ki cɛni yē jèsii bé nɛ́ ga jo màʔanaʔ kire ga laa yafiɛn, gàa gī muɔ wuʔu gèʔ, kire ga buu muɔ fǎa ga jo muɔ ma nyɛ́nì Birama kpíʔile yakaa fɔ́liʔ. ²⁴Miǐ yafiɛn líɛ muɔ yɛrɛ nī dèʔ fúɔ gàa nàgapunminɔ pe ’lìi gè, kire yákuɔ. Bàli pe ’kɛ́ nɛ́ mi ní bèle, Anɛri wè, nɛ́ Ɛsikɔli ní wè, nɛ́ Mambire wè, peli bèle, pe‑ pe liʔɛlɛ suɔ gèle.»

Yewe ’nyakungɛngɛ kpíʔile nɛ́ Birama ní wè

¹Kele gálì ke mìɛni kàduʔumɛ gè, a Yewe ’juu nɛ́ wìi tìɛ Birama nɛ̄ wè, nɛ́ jo: «Birama, muɔ fǎga de fìʔɛ́ yafiɛn nɛ̄ʔ, mi wī muɔ timɔzigege gè; muɔ tɔ̀ni wi bé ba puu nìʔɛwɛ.»

²A Birama sí jo: «Mi Kàfɔli Yewe, gáa sí tɔ̀ni ŋáà wi bé nyuɔ mi nɛ̄ʔ, nɛ́ ki cɛ́n pùɔ wè m’mɛ́ʔ, nɛ̀ ki yaʔa ŋàa wī mi kɔriliiwe wè, wire wī Eliyezeri, Damasi kàʔa wuu wè.» ³Nɛ́ fali nɛ̀ ń’nɛ̀ jo: «ʔá ! Bɛ̀ muɔ sì sí pùɔ kɛn m’mɛ́ wèʔ, a ki ’nyaa ŋàa wi bé mi kɔrigɔ lìi gè wire wī Eliyezeri, baakuɔwɔ ŋáà wi ’sii mi saʔa nī gè.»

⁴Kire tiʔɛ gáà nī gè, a Yewe sí wi yɛ: «Wire bɛ̀ʔ wi bé puu muɔ kɔriliiwe wèʔ, fúɔ ŋàa tíimɛ muɔ bé sii wè, wire wi bé muɔ kɔrigɔ lìi gè.» ⁵A Yewe wi ’Birama kɔ́ri wè nɛ̀ yiri kpànʔanɛ, nɛ́ wi yɛ: «‑Muɔ yiʔɛ yɛ̀gɛ gè, ma ŋɔgɔlɔ wéli gèle, a ki yē muɔ bé gbɛ̀ jáa bè ke tɔ́ri.» Nɛ́ fali nɛ̀ wi yɛ: «Muɔ siimɛ pi bé ba niʔɛ bɛ̀ ŋɔgɔlɔ tíɛlɛ gèle.»

⁶A Birama ’tɛ́ngɛ Yewe nɛ̄, a Yewe sí wi tɔ́ri siɛnsinwɛ.

⁷A wi ń’nɛ̀ jo: «Mi wī Yewe wè, ŋàa wi ’muɔ yige Uri kàʔa nī gè, Kalideyé kùlo nī lè, bè kùlo náà kɛn lè muɔ mɛ́ kire ga puu ni‑ kò muɔ woli.»

⁸A Birama ’jo: «Mi Kàfɔli Yewe, fìɛ ŋíi wi bé ki tìɛ mi nɛ̄ m’bé ba ki kùlo náà taa lè ?»

⁹A Yewe ’jo: «Ki ’yɛli ma yiʔɛlɛ taanri nɛ̀pori cò, nɛ́ yiʔɛlɛ taanri síkacuɔ, nɛ́ yiʔɛlɛ taanri sìnbapɔli, nɛ́ gòtolo, nɛ́ gòriwuʔɔpile.»

¹⁰A Birama ’ti mìɛni caa nɛ̀ kɛn Yewe mɛ́ nɛ́ pɛ́nì ti kpúu nɛ̀ ti jabari nɛ́ ti tɛ́ngɛ tùluyo tùluyo nɛ́ ti yiɛyɛ wáa yè tìi mɛ́. Nɛ̀ ki yaʔa wiì cé gòtolo nɛ́ gòriwuʔɔ pùɔ kaara tire jabariʔ. ¹¹A dìbarɛ ti pɛ́ni tíri kaara nɛ̄ dè, a Birama sɛ́nì ti cìra.

¹²Cɛngɛnyɛnijíinlɛ̀lɛ nī lè, a ŋɔ́nigbuɔmɔ ’tuu Birama nɛ̄ wè, a fíɛgbuɔrɔ ’wi cò, ¹³a Yewe ’wi yɛ: «Ki ’yɛli muɔ‑ ki cɛ́n bè tɛ́ngɛ ki nɛ̄, muɔ siimɛ bè pi bé ba puu nabɔnminɔ kùlo láà niiyɛ nī, nàa ni wè pe woli lèʔ, pe bé puu sùkulolo, pe béri pe wuʔɔ bè ba taa yiʔɛlɛ sirasiin. ¹⁴Nɛ́ ki cɛ́n m’bé ba kàyuʔu juu kùlo náà ni siɛnnɛ nɛ̄ bèle nàa nī pe bé puu sùkulolo bèle; kire kàduʔumɛ pe bé yiri kire kùlo nī lè nɛ́ lɔri nìʔɛrɛ ní.

¹⁵«Muɔ wè, muɔ bé liɛ bè sìi taa, bè ba kùu yanyige nɛ̄; pe bé muɔ tɔ́n, muɔ bé kɛ́ muɔ tuuliɛlɛ kúrugu bèle. ¹⁶Muɔ siimɛ wuulo bèle pe bé ba puu kire kùlo nī lè bé mɔgɔ bè taa yiʔɛlɛ dabataandaan tiɛyɛ sicɛri. Kire kàduʔumɛ pe bé ba koli pɛn náʔa gè cígini kùlo náà nī lè, nɛ́ ki cɛ́n Amɔri siɛnnɛ bèle pe kolimɔ pi fìɛ niʔɛ nɛ̀ nɔ̀ mi‑ kàyuʔu juu pe nɛ̄ʔ.»

¹⁷Bà cɛngɛnyɛni ni ’jíin, a pìlige ki ’wúɔ dɛ́ndɛn gè, a ki ’nyaa a kàsunkpuʔɔ gáà ni wírige ki yigi gè, nɛ́ kàsunnɛjogo, ti pɛ́nì sùuri kaara ti tùluyo yi siin sunʔɔmɔ ní bè. ¹⁸Kire cɛngɛ gè a Yewe ’nyakungɛngɛ kpíʔile Birama mɛ́, nɛ́ jo: «Mi ’kùlo náà kɛn lè muɔ siimɛ mɛ́ bè, nɛ̀ láʔa Ezipiti lakoligo nɛ̄ gè fúɔ nɛ̀ sɛ́nì nɔ̀ lakoligbuʔɔ nɛ̄ gè, cáʔa gáà pe yeri Efirati gè. ¹⁹Ki kùlo náà lè lire nī Kenii siɛnnɛ woli lè, nɛ́ Kenizi siɛnnɛ woli lè, nɛ́ Kadimɔni siɛnnɛ woli lè, ²⁰nɛ́ fàri Eti siɛnnɛ woli nɛ̄ lè, nɛ́ Perezi siɛnnɛ woli lè, nɛ́ Erefa siɛnnɛ woli lè, ²¹nɛ́ Amɔri siɛnnɛ woli lè, nɛ́ Kanaa siɛnnɛ woli lè, nɛ́ Girigasi siɛnnɛ woli lè, nɛ́ Jebusi siɛnnɛ pe woli ní lè míɛni.»

Agari ’Simayira sii Birama mɛ́

¹Nɛ̀ ki yaʔa Sarayi wè, Birama cuɔ wè, wiì cé pùɔ sii Birama mɛ́ʔ. Sùkulocuɔ wáà ’puu wi mɛ́, pe ’wi ye Agari; Ezipiti kùlo wuu wi ’puu.

²A Sarayi ’ki juu Birama mɛ́ nɛ́ jo: «Muɔ ’ki cɛ́n, bɛ̀ Yewe sì pùɔ kɛn m’mɛ́ wèʔ, kire nɛ̄ mari waa mi sùkulocuɔ Agari kúrugu wè; dùʔɔ m’bé pùɔ taa nɛ́ wi ní16.2 Peli mɛ́ bèle, bà ki yé puu a cɛliwɛ wi yé wi sùkulocuɔ kɛn wè wi pɔli mɛ́ wè, a wi ’pùɔ sii wè, pùɔ wi nɛ̂ puu sùkulocuɔ wi kàfɔli wire wuu..»

A Birama ’Sarayi siɛnrɛ lúʔu dè.

³Sarayi, Birama cuɔ wè, a wi ’wi sùkulocuɔ Agari líɛ wè, Ezipiti kùlo wuu wè, nɛ̀ kɛn Birama mɛ́ wi‑ kò wi cuɔ. Kire lɛ̀lɛ nī lè Birama yé tɛ́ni Kanaa kùlo nī lè nɛ̀ yiʔɛlɛ kiɛ taa nɛ̀ kúɔ. ⁴A Birama ’kɛ́ Agari kúrugu wè, a wi ’laala taa. Bà wi kɛ́nì ki nyaa wire yē laala ní lè, wiì puu nɛ tɔ́ri nɛ́ wi kàfɔli Sarayi ní wèʔ.

⁵A Sarayi sí ki juu Birama mɛ́ wè nɛ́ jo: «Yawuʔɔ gáà ki ’tuu mi nɛ̄ gè, ki míɛni ’yɛli ki‑ tuu muɔ nɛ̄. Kányiʔɛ gī, mi mi nyɛ́nì mi sùkulocuɔ líɛ wè nɛ́ kɛn muɔ mɛ́. Bà wi kɛ́nì ki nyaa wire ’laala taa wè, wi ní wè tɔ́ri nɛ́ mi ní. Yewe wi‑ ki cuɔnri mi nɛ́ muɔ sunʔɔmɔ ní bè.»

⁶A Birama sí Sarayi yɛ wè: «Muɔ sùkulocuɔ wi n’ŋɛ muɔ kɔli nī. A gìi ’muɔ dɛ́ni, ma ki kpíʔile wi nɛ̄.»

A Sarayi ’fali nɛ̀ wuʔɔyɔ taʔa wi nɛ̄, a wi ’yiri nɛ fé bè suɔ Sarayi mɛ́.

⁷A Yewe tundunwɔ wáà sɛ́nì wi nyaa pìndiɛlɛ láà táanni waama kùlo nī lè, nàa ni ’puu Suri koligo nɛ̄ gè. ⁸A wi ’jo: «Agari yo, Sarayi sùkulocuɔ, sé muɔ ’kɔ́n, sé muɔ nɛ waa ?»

A Agari ’jo: «Mi nɛ fé mi kàfɔli Sarayi nɛ̄.»

⁹A Yewe tundunwɔ wi ’jo: «Koli mari waa muɔ kàfɔli kúrugu wè; ma sari mìɛ cɛ́rigi wi mɛ́.»

¹⁰A Yewe tundunwɔ wi ń’nɛ̀ jo: «Kányiʔɛ nɛ̄, m’bé muɔ siimɛ niʔɛ bè fúɔ siɛn sǐ gbɛ̀ jáa bè pi tɔ́riʔ16.10 Wéli baa 13.16; 17.20; 21.13..»

¹¹A Yewe tundunwɔ wi sí ń’nɛ̀ jo:

«‑Ki wéli, muɔ yē nɛ́ laala ní,

muɔ bé nàgabile sii

bè ni míʔɛ le gè

béri ni yeri Simayira

(ki kɔri wire wī:

Kulocɛliɛ nɛ lúru),

nɛ́ ki cɛ́n, Yewe nyɛ́nì muɔ

wuʔɔgɔ yékpoli lúʔu lè.

¹²Wi bé puu nyàʔasefɛnnɛ tíɛlɛ.

Wi kɔli ki bé puu de túngu

nɛ́ siɛnnɛ pe mìɛni ní,

nɛ́ míɛni siɛnnɛ pe mìɛni

kiyɛ bé puu de túngu

nɛ́ wi ní.

Wire wī, wi bé ba wàli

bè láʔa wi siinyɛninɛ

pe mìɛni nɛ̄

bè tɛ́ni wìi nigbe.»

¹³A Agari wi ’Yewe míʔɛ yeri gè, wire ŋáà wi yé juu nɛ́ wi ní wè, nɛ́ jo: «Muɔ yē Kulocɛliɛ ŋáà wi ’mi Nyaʔa wè.» Nɛ́ ki cɛ́n gàa wi yé je juu gè, kire gī: «Kányiʔɛ nɛ̄ mi ’wi nyaa ŋàa wī wi mi wéli wè.» ¹⁴Kire nɛ̄, a pe ’kò nɛ ki kɔ̀lɔ yeri wè Laʔayi Woroyi (ki kɔri wire wī: Lewiiwe ŋáà wī mi nyaʔa wè); ki kɔ̀lɔ ŋáà wi yē Kadɛsi kàʔa nɛ́ Bɛrɛdi kàʔa sunʔɔmɔ ní bè.

¹⁵A Agari pɛ́nì nàgabile sii Birama mɛ́. Nàgabile náà Agari wi ’sii wè, a Birama wi ’ni míʔɛ le gè nɛ wi yeri Simayira. ¹⁶Lɛ̀lɛ líì nī Agari ’Simayira sii Birama mɛ́ wè, Birama yiʔɛlɛ ke ’puu togosicɛri nɛ́ kɔlini.

Kulocɛliɛ wi ’nyakungɛngɛ fìɛ tìɛ wè Birayima nɛ̄

¹Lɛ̀lɛ líì nī Birama yiʔɛlɛ togosicɛri nɛ́ kpɔrigɔ nɛ́ kacɛri taa wè, a Yewe ’wìi tìɛ wi nɛ̄ nɛ́ jo: «Mi wī Ŋɔri Ti Mìɛni Kulocɛliɛ wè. Te síngi mi yiʔɛ mɛ́, ma puu dìgire fùn, ²bà m’bé ní mi nyuɔ kún gè gɛn muɔ mɛ́, gàa mi yé juu muɔ mɛ́ gè, gàa mi yé juu muɔ nɛ́ mi sunʔɔmɔ ní bè. M’bé sí tɔ̀ni muɔ kpíʔile siɛnniʔɛmɛfɔli.»

³A Birama ’fali nɛ̀ tuu nɛ̀ yiʔɛ cúbulo gè dàala nɛ̄ lè.

A Kulocɛliɛ ń’nɛ̀ juu nɛ́ wi ní, nɛ́ jo: ⁴«Mi wè, mi nyɛ́nì mi nyakungɛngɛ kpíʔile gè nɛ́ muɔ ní: muɔ bé tɔ̀ni bé ba puu siɛnfeliniʔɛyɛ tuuliʔɛ. ⁵Piyě ní de muɔ yeri Biramaʔ (ki kɔri wire wī: tuufɔli ŋáà pe ’kpóri wè), nɛ̀ ki cɛ́n muɔ míʔɛ ki bé puu Birayima (ki míʔɛ kɔri wire wī: tuufɔli ŋáà wī siɛnniʔɛmɛfɔli), nɛ́ ki cɛ́n mi nyɛ́nì muɔ kpíʔile kùlogolo siɛnniʔɛnɛ tuuliʔɛ. ⁶Kányiʔɛ nɛ̄, m’bé tɔ̀ni pìsiʔi tɛ́ni gè muɔ nɛ̄, m’bé ki yaʔa kùlogolo bé yiri muɔ nī, kùlofɔlilɔ bé yiri muɔ pìile nī bèle.

⁷«M’bé ’koli mi nyakungɛngɛ siɛnrɛ nɛ̄ dè dìi mi yé juu mi nɛ́ muɔ sunʔɔmɔ ní bè, bé ní koli ti sɔ́migɔ juu nɛ́ muɔ kɛ̀ngɛlɛ ke mìɛni siimɛ ní bè; ki bé puu bànguɔ nyakungɛngɛ. M’bé kò muɔ Kulocɛliɛ, bé ní puu muɔ siimɛ wuulo pe Kulocɛliɛ, muɔ kàduʔumɛ gè. ⁸Kanaa kùlo náà nī muɔ tɛ́ni lè, lire náà nī muɔ ’puu nabɔnwɔ wè, m’bé ni mìɛni kɛn muɔ mɛ́, muɔ nɛ́ muɔ siimɛ wuulo ní bèle muɔ kàduʔumɛ gè; ni bé puu yeli woli lɛ̀lɛ ó lɛ̀lɛ nī. M’bé kò pe Kulocɛliɛ.»

⁹A Kulocɛliɛ ń’nɛ̀ ki juu Birayima mɛ́ nɛ́ jo: «Muɔ wè, muɔ bé mi nyakungɛngɛ siɛnrɛ cò dè, muɔ nɛ́ muɔ siimɛ wuulo ní bèle muɔ kàduʔumɛ gè, kɛ̀ngɛlɛ ke mìɛni nī. ¹⁰Dàa tire dī mi nyakungɛngɛ siɛnrɛ dè, dàa dī mi nɛ́ yeli sunʔɔmɔ ní bè nɛ́ muɔ siimɛ wuulo ní bèle bàli pe báan muɔ kàduʔumɛ gè, dàa yeli bé cò dè: nàguɔlɔ pe mìɛni ’yɛli bè kɛnɛkɛnɛ kpíʔile wè.

¹¹«Kɛnɛkɛnɛ wè, wire wi bé puu nyakungɛngɛ ki fìɛ wè, mi nɛ́ yeli sunʔɔmɔ ní bè. ¹²A nàgabile ni ’cɛnyɛ kataanri taa wè, yeli ’yɛli bè wi kɛnɛkɛnɛ kpíʔile wè. Bà ki béri kpínʔini kɛ̀ngɛlɛ ke mìɛni nàgabigele mɛ́, nɛ́ nàguɔlɔ bálì bīɛlɛ pe wè muɔ wésiile bèleʔ, kire ’jo sùkulolo bálì pe ’sii muɔ kpáa nī gè, nɛ́ sùkulolo bálì pe ’suɔ nabɔnminɔ mɛ́ bèle nɛ́ wali ní wè. ¹³Sùkulolo bálì pe ’sii muɔ kpáa nī gè nɛ́ bàli pe ’suɔ nɛ́ wali ní wè, pe mìɛni ’yɛli pe‑ pe kɛnɛkɛnɛ. Bà ki bé kpíʔile mi nyakungɛngɛ ki fìɛ wi bé puu yeli céri nɛ̄ dè, ki bé puu nyakungɛngɛ gáà kiǐ ga kúɔ gèʔ. ¹⁴A nàguɔ ŋíì cíi nɛ́ jo wiǐ kɛnɛkɛnɛ kpíʔile wè bè ki fìɛ taʔa wè wìi nɛ̄ wèʔ, kire nàguɔ wi bé yige péwu wi tuu siɛnnɛ nī bèle; kire nàguɔ wi nyɛ́nì mi nyakungɛngɛ siɛnrɛ cíi dè.»

¹⁵A Kulocɛliɛ wi ń’nɛ̀ ki juu Birayima mɛ́ nɛ́ jo: «Sarayi wè, muɔ cuɔ wè, muɔ sì ń’de wi yeri Sarayi cíginiʔ; nɛ̀ láʔa pàngɛ nɛ̄ gè, pe béri wi yeri Sara (ki kɔri wire wī: kùlofɔli póri). ¹⁶M’bé diba taʔa wè Sara nɛ̄ wè, bé sí jaafɔli kɛn muɔ mɛ́ Sara wire kɛnmɛ nɛ̄. Mi diba wi bé puu wi nɛ̄ fúɔ bè taa kùlogolo ke ba yiri wi nī; siɛnfeliye yi kùlofɔlilɔ bé ba yiri wi nī.»

¹⁷A Birayima ’tuu nɛ̀ yiʔɛ cúbulo gè dàala nɛ̄ lè, nɛ́ tíʔɛ nɛ́ ki sɔ̀ngi wi fungo nī gè nɛ́ jo: «Yiʔɛlɛ dabataan (100) nàguɔ bé ní gbɛ̀ pùɔ sii í ? Yiʔɛlɛ togosicɛri nɛ́ kpɔrigɔ cuɔ bé ní gbɛ̀ sii í ?»

¹⁸A Birayima ’ki juu Kulocɛliɛ mɛ́ nɛ́ jo: «Cí ! A muɔ ’taa nɛ̀ diba taʔa wè Simayira wire nɛ̄ wè, nɛ́ wi yaʔa a wi ’kò sìi nɛ̄ muɔ yiʔɛ mɛ́ gè o !»

¹⁹A Kulocɛliɛ ’jo: «ʔúnʔun: muɔ cuɔ Sara wire wī bé jaafɔli sii muɔ mɛ́. Muɔ bé wi míʔɛ le gè bèri wi yeri Siaga (ki kɔri wire wī: kátaanra pùɔ). M’bé ní koli mi nyakungɛngɛ siɛnrɛ nɛ̄ dè bè ti sɔ́migɔ juu nɛ́ wi ní, wire nɛ́ wi siimɛ wuulo ní bèle, gàa ki bé puu bànguɔ nyakungɛngɛ gè. ²⁰Gàa ki ’Simayira wuʔu kúɔ gè, mi nyɛ́nì muɔ náarigɛ lúʔu gè. M’bé diba taʔa wè wi nɛ̄, bé pìsiʔi tɛ́ni gè wi nɛ̄, bé wi siimɛ niʔɛ bè. Kàfɔlilɔ kiɛ nɛ́ siin bé yiri wi siimɛ nī bè; m’bé wi siimɛ kpíʔile bè kùpolo láà. ²¹Nɛ̀ ki yaʔa m’bé ní koli mi nyakungɛngɛ siɛnrɛ nɛ̄ dè, bè ti sɔ́migɔ juu nɛ́ Siaga ní wè, ŋàa Sara bé sii wè yiɛlɛ láà bìinɛ ŋáà nī wè.»

²²Bà Kulocɛliɛ ’juu nɛ̀ kúɔ nɛ́ Birayima ní wè, a wi ’núgo Birayima táanni nɛ̀ kɛ́ naamɛ.

²³A Birayima ’fali nɛ̀ wi jaa Simayira cò wè nɛ́ wi kɛnɛkɛnɛ nɛ́ nàguɔlɔ bálì pe mìɛni pe yé puu wi kpáa nī gè, nɛ́ bàli pe yé sii baa bèle nɛ́ bàli pe yé suɔ nɛ́ wali ní wè. A Birayima ’pe mìɛni kɛnɛkɛnɛ kpíʔile wè kire cɛnnugo gè, nɛ̀ yɛli nɛ́ dàa ní Kulocɛliɛ yé juu wi mɛ́ wè. ²⁴Birayima yé yiʔɛlɛ togosicɛri nɛ́ kpɔrigɔ nɛ́ kacɛri taa lɛ̀lɛ líì nī pe ’wi kɛnɛkɛnɛ wè. ²⁵Wi jaa Simayira wè, wire yé yiʔɛlɛ kiɛ nɛ́ taanri taa lɛ̀lɛ líì nī pe ’wi kɛnɛkɛnɛ wè. ²⁶Kire cɛnnugo gè, Birayima nɛ́ wi jaa Simayira ní wè, a pe mìɛni siin ’kɛnɛkɛnɛ kpíʔile wè, ²⁷nɛ́ wi kpáa nàguɔlɔ ní bèle, bàli pe yé sii baa wi kpáa nī gè nɛ́ bàli pe yé suɔ nabɔnminɔ mɛ́ bèle nɛ́ wali ní wè, a pe mìɛni ’wúɔ nɛ̀ kɛnɛkɛnɛ kpíʔile wè nɛ́ wi ní.

Yewe wi ’jaafɔli sii wori juu dè Sara mɛ́ wè

¹Bà tire ’tóri dè, a Yewe ’wìi tìɛ Birayima nɛ̄ tiikpoliyo tiɛliʔɛ táanni gàa gī Mambire wuʔu gè. Birayima ’puu tɛ́niwɛ cɛnvunyiɛnɛ nɛ̄ kélikeli, wi fɛ̀ni saʔa wìile yiʔɛ mɛ́ gè, ²a wi ’yiʔɛ yɛ̀gɛ gè nɛ siɛnnɛ taanri18.2 Nabɔnminɔ bálì taanri Birayima ’nyaa wè, wi puu nɛ ki sɔ̀ngí nɛ̀ jo dùʔɔ siɛnwarilɛ bīɛlɛ, kire nɛ̄ wi ’pe kpàli nɛ̀ yɛli nɛ́ kire tiʔɛ siɛnnɛ pe nabɔnminɔ kpàligɛnmɛ ní bè. Bà sí pe kɛ́nì pɛ́ni nyu nɛ́ Birayima ní wè, a kire ki ’tìɛ weli nɛ̄ pàli siin yé puu nyìʔɛnɛ tundunminɔ (wéli baa Sél 19.1,13,21). Taanriwuu wè, siɛnrɛ dáà ti ’juu náʔa gè, kire ki ’tìɛ weli nɛ̄ Yewe wire tíimɛ wi yé puu siɛn taanriwuu wè (wéli baa Sél 16.7-10; 18.1,13,17,20,22,26,33.). nyaa yérile wi yiʔɛ mɛ́. Bà wi ’pe nyaa bèle a wi ’fali nɛ̀ fɛ̀ nɛ̀ láʔa wìile táanni lè nɛ̀ sɛ́nì pe kpàli nɛ́ tuu nɛ̀ cúbulo bè pe gbùʔɔrɔ. ³A wi ’ki juu wàa nigbe mɛ́ nɛ́ jo: «Mi kàfɔli, a ki yē mi ’kpuʔɔrɔ taa muɔ mɛ́, ma fǎga tóri mi tiʔɛ táanni gè, mi ŋáà wī muɔ baakuɔwɔ wè. ⁴Ye‑ ki yaʔa m’bé tí pe‑ luʔɔ kɛn yeli mɛ́ ye‑ tɔliyɔ jíge yè18.4 Kire tiʔɛ siɛnnɛ kaliʔɛlɛ nī gèle, a nabɔnwɔ yé tánʔa nɛ̀ pɛn siɛn mɛ́ wè, pe nɛ̂ cé luʔɔ kúu nɛ̀ tɔliyɔ jíge yè wi nɛ̄., yé ŋɔ́ ye taa tiige láara gè. ⁵Bɛ̀ yeli nɛ tóri mi tiʔɛ táanni gè, mi ŋáà wī yeli baakuɔwɔ wè, ye‑ ki yaʔa mi‑ pɛn nɛ́ yaliire táà cɛ̀ri míɛni ní, ye‑ pa lìi yé sí ŋɔri taa béri waa yeli koligo nī gè.»

A pe ’jo: «Sa ki kpíʔile, gàa muɔ ’juu gè.»

⁶A Birayima ’fìɛlɛ nɛ̀ kɛ́ fáari fɛ̀ni saʔa mɛ́ gè, a wi sɛ́nì ki juu wi cuɔ Sara mɛ́ wè nɛ́ jo: «Te waa maa míivɔnmɔ gbɔngbonyiɛyɛ taanri kíri fáari, ma pi píri, ma ki káli ŋɔ̀mi.» ⁷A Birayima ’fɛ̀ nɛ̀ kɛ́ nɛ̀ sɛ́nì wi nɛ̀duʔu nɛ̀piɛyɛlilɛ láà cò nàa nī sùnmɔ ní bè, nɛ̀ pɛ́nì kɛn wi baakuɔwɔ nàgapunwɔ wáà mɛ́ a wire ’fìʔɛlɛ nɛ̀ wi kpúu a pe ’suʔɔ. ⁸A Birayima wi ’nɛ̀yirimɛ líɛ bàa pi ’tanʔana bè, nɛ́ nɛ̀yirimɛ páà ní bàa piì tanʔana bèʔ, nɛ́ nɛ̀piɛyɛlilɛ kaara ní dè dàa pe ’suʔɔ dè, nɛ̀ ti kɛn nabɔnminɔ mɛ́ bèle, nɛ́ yéri pe táanni tiige láara gè á pe nɛ líi.

⁹A pe ’wi yúgo, «Sé muɔ cuɔ Sara wi yē ?»

A wi ’jo, «Wiī baa fɛ̀ni saʔa nī gè.»

¹⁰A pe wàa nigbe kɛ́nì jo: «Kányiʔɛ nɛ̄, yiɛlɛ láà bìinɛ ŋáà nī wè, m’bé ní koli bɛn muɔ mɛ́; wéli, muɔ cuɔ Sara wi bé jaafɔli taa.»

Sara wire sí puu fɛ̀ni saʔa wìile táanni lè wi kàduʔu mɛ́ gè níɛ lúru. ¹¹Nɛ̀ ki yaʔa Birayima wire nɛ́ Sara ní wè, pe yé tɔ̀ni nɛ̀ liɛ; Sara wiì puu nɛ yege nyaʔa gè cíginiʔ. ¹²A Sara ’tíʔɛ wi fungo nī gè nɛ́ jo: «Mi ŋáà mi ’liɛ nɛ̀ kúɔ mmɛ gè o, m’bé ní gbɛ̀ laala taa lé ? Mi saʔafɔli wi sí liɛ nɛ̀ kúɔ.»

¹³A Yewe ’ki juu Birayima mɛ́ nɛ́ jo: «Gáa nɛ̄ Sara wi ’mi siɛnrɛ tíʔɛ dè, dàa mi ’juu dè ? Gáa nɛ̄ wiī nɛ káala nɛ́ jo wire bé ní gbɛ̀ pùɔ taa lé bà wire liɛ nɛ̀ kúɔ wè ? ¹⁴Yakaa yē baa lé gàa ki ’Yewe jáa wè ? Yiɛlɛ láà bìinɛ ŋáà nī wè, m’bé ní koli bɛn muɔ mɛ́; Sara wi bé jaafɔli taa.»

¹⁵A Sara wi ’fíɛ, a wi ’finɛ nɛ́ jo: «Mi sì tíʔɛʔ.»

A Yewe ’jo: «ʔúnʔun, muɔ nyɛ́nì tíʔɛ wī.»

Birayima wi ’Yewe náari wi fǎga Sodɔmi kàʔa cúʔɔ gèʔ

¹⁶A nabɔnminɔ pe ’yɛ̀ nɛ waa, a Birayima ’pe tórigo, a pe sɛ́nì yéri nɛ̀ wéli baa táanmɛ gè, Sodɔmi kàʔa kɔli mɛ́ gè.

¹⁷A Yewe sí ki sɔ̀ngi nɛ́ jo: «Mi ’yɛli lé bè ki làrigɛ Birayima nɛ̄ gàa mi je kpíʔile gè ? ¹⁸Nɛ́ ki cɛ́n Birayima siimɛ pi bé ba kò kùpolo láà, nàa ni bé puu nɛ́ fànʔa ní gè. Duniya siɛnfeliye yi mìɛni béri diba kpínʔini wè bìli mɛ́ bèle wire kɛnmɛ nɛ̄. ¹⁹Nɛ́ ki cɛ́n wire mi nyɛ́nì nyíɛnɛ nɛ̀ kɔ̀n, wi de wi pìile nɛ́ wi kpáa wuulo kàrigí bèle bàli pe báan wi kàduʔumɛ gè, pe‑ taʔa Yewe koligo nɛ̄ gè bèri kasingele kpínʔini béri siɛnnɛ kele sɔ́migi gèle de cuɔnri, kire ga buu nyasiɛnrɛ dáà mi Yewe ’juu Birayima mɛ́ wè mi‑ ti kpíʔile bè fori.»

²⁰A Yewe ’jo: «Mi nyɛ́nì dìgire yékpuʔulo lúʔu gèle gàli pe ’wáari Sodɔmi nɛ́ Gomɔri kàaya nī yè, nɛ́ ki cɛ́n pe kapiʔile ke nyɛ́nì niʔɛ nɛ̀ lúbugo nɛ̀ tóri. ²¹M’bé tìgi bè ki wéli a ki yē kányiʔɛ gī gàa pe kɔnwaara ti ’nyu dè; á kire bɛ̀ʔ gè, m’bé ki cɛ́n.»

²²A nàguɔlɔ bílì siin pe ’yiʔɛ nɛ waa Sodɔmi kɔli mɛ́ gè, á Yewe ’yéri bile Birayima táanni. ²³A Birayima ’sìʔɛrɛ nɛ̀ kpɔni Yewe nɛ̄ wè nɛ́ jo: «Miì tɛ́ngɛ ki nɛ̄ʔ muɔ‑ fɔ̀li bè siɛnsinminɛ kpúu bèle nɛ́ siɛnpiile ní bèle ! ²⁴A ki ’nyaa siɛnnɛ togosiin nɛ́ kpɔrigɔ bé nyaa baa kàʔa nī gè siɛnsinminɛ bèle o, muɔ bé pe mìɛni pínɛ bè kpúu lé ? Muɔ̌ fɔ̀li bè ki yaʔa léʔ kàʔa nɛ̄ gè siɛnsinminɛ togosiin nɛ́ kpɔrigɔ bàli peli kɛnmɛ nɛ̄ lé ? ²⁵Kiǐ gbɛ̀ kpíʔileʔ, muɔ‑ siɛnsinwɛ kpúu wè nɛ́ siɛnpiiwe ní wè, muɔ‑ pe mìɛni cò sìnjaa mmɛ gè ! Duniya wi mìɛni kàyuʔujuufɔli wiǐ fɔ̀li léʔ bè siɛnnɛ kàyuʔu juu gè bè sín ?»

²⁶A Yewe ’jo: «A mi ’siɛnsinminɛ togosiin nɛ́ kpɔrigɔ nyaa baa Sodɔmi kàʔa nī gè, m’bé kàʔa ki mìɛni yaʔa peli kɛnmɛ nɛ̄.»

²⁷A Birayima ń’nɛ̀ jo: «Mi ŋáà wī tárigɛ gè o nɛ̀ ní cúnʔɔ gè o, bɛ̀ mi ’fɔ̀li nɛ̀ nìɛ lìri nɛ́ sìʔɛrɛ nɛ̀ kpɔni mi Kàfɔli nɛ̄ wè o, níɛ náari wi mɛ́ wè o, ²⁸dùʔɔ ki bé sa nyaa siɛnsinminɛ togosiin nɛ́ kpɔrigɔ sǐ sa taa baa kàʔa nī gèʔ. A ki sí nyaa kogunɔ nyɛ́nì fɔ̀n baa pe nī wè o, muɔ bé fɔ̀li lé bè kàʔa ki mìɛni cúʔɔ nɛ́ ki cɛ́n siɛnsinminɛ kogunɔ nyɛ́nì fɔ̀n baa pe nī ?»

A wi ’jo: «Mi sǐ fɔ̀li bé kàʔa ki mìɛni cúʔɔʔ a ki ’nyaa siɛnsinminɛ togosiin nɛ́ kogunɔ yákuɔ bé taa baa wè.»

²⁹A Birayima ń’nɛ̀ juu nɛ́ wi ní nɛ́ jo: «Dùʔɔ ki bé sí nyaa siɛnsinminɛ togosiin bé taa baa ?»

A Yewe ’jo: «Mi sǐ ki kpíʔileʔ a siɛnsinminɛ togosiin ’taa baa wè.»

³⁰A Birayima ń’nɛ̀ jo: «Mi nɛ muɔ fiɛn wī, mi Kàfɔli, fǎga muɔ fungo yɛ̀gɛ gè mi kúruguʔ, ‑ki yaʔa mi ní juu nɛ́ muɔ ní: a ki yē siɛnsinminɛ togo nɛ́ kpɔrigɔ bé taa baa wè do ?»

A wi ’jo: «Mi sǐ ki kpíʔileʔ a siɛnsinminɛ togo nɛ́ kpɔrigɔ ’taa baa wè.»

³¹A Birayima ń’nɛ̀ jo: «Bɛ̀ mi ’fɔ̀li nɛ̀ nìɛ lìri nɛ́ sìʔɛrɛ nɛ̀ kpɔni mi Kàfɔli nɛ̄ wè níɛ náari wi mɛ́ wè, a ki sí nyaa majo siɛnsinminɛ togo bīɛlɛ baa wè do ?»

A Yewe ’jo: «Miǐ ga tíi ki cúʔɔʔ, siɛnsinminɛ togo peli kɛnmɛ nɛ̄.»

³²A Birayima ’jo: «Mi nɛ muɔ fiɛn wī, mi kàfɔli, fǎga muɔ fungo yɛ̀gɛ gè mi kúruguʔ, ‑ki yaʔa mi ní náarizɛngɛ kpíʔile gè muɔ mɛ́: a ki yē siɛnsinminɛ kiɛ bé taa baa wè do ?»

A wi ’jo: «Miǐ ga tíi ki cúʔɔʔ, siɛnsinminɛ kiɛ peli kɛnmɛ nɛ̄.»

³³Bà Yewe ’juu nɛ̀ kúɔ nɛ́ Birayima ní wè, a Yewe ’yɛ̀ nɛ̀ kɛ́. A Birayima ’koli nɛ̀ pɛn wi kpáa mɛ́ gè.

Kulocɛliɛ ’Sodɔmi nɛ́ Gomɔri kàaya cúʔɔ yè

¹Cɛngɛnyɛnijiin lɛ̀lɛ nī lè, a nyìʔɛnɛ tundunminɔ pe siin pe sɛ́nì nɔ̀ Sodɔmi kàʔa nɛ̄ gè. Lɔti ’puu tɛ́niwɛ nàkpanʔa wìile nī lè. Bà wi ’pe nyaa bèle, a wi ’fali nɛ̀ yɛ̀ nɛ̀ sɛ́nì pe kpàli nɛ́ tuu nɛ̀ yiʔɛ cúbulo gè dàala nɛ̄ lè, ²nɛ́ jo: «Mi kàfɔlilɔ, mi nɛ yeli náari wī, ye‑ wàli yeri báan mi saʔa mɛ́ gè ye pa yeli tɔliyɔ jíge yè, yé súɔn mi saʔa nī gè; mi yē yeli baakuɔwɔ. A kpìɛnmɛ pi ’tuu bè, yeli bé yɛ̀ bèri waa.»

A pe ’cíi nɛ́ jo: «ʔúnʔun, weli bé súɔn kpànʔanɛ gè bile.»

³A wi sí pe ŋàʔana a pe ’jíin wi saʔa nī gè. A wi ’sɔ́migɔ nɛ̀ suʔɔ pe mɛ́, nɛ́ sìnvarifun búru fúɔ wè nɛ̀ kɛn pe mɛ́, a pe ’káa.

⁴Sínɛ lɛ̀lɛ niì yé fìɛ cɛ́nì nɔ̀ʔ, a Sodɔmi kàʔa nàguɔlɔ pe mìɛni ’pìye pínɛ, nàgapunminɔ yo, nɛ́ nàgaliʔɛlɛ yo, a pe mìɛni ’gbuʔulo, wàa sì yé yiri wàa níʔ, nɛ́ pɛ́nì gbuʔulo nɛ̀ saʔa màʔa gè nɛ̀ suʔu, ⁵níɛ yékpuʔulo wáari gèle nɛ́ Lɔti yeri nɛ́ jo: «Sé nàguɔlɔ pe yē, bàli pe ’jíin náʔa muɔ saʔa nī gè pìlige nī gè ? ‑Pe yige náʔa weli mɛ́, weli ba sínɛ nɛ́ pe ní.»

⁶A Lɔti ’yiri saʔa nī gè nɛ́ saʔa tɔ́n gè nɛ̀ wáa pe nɛ̄, ⁷nɛ́ jo: «Mi nɛ yeli fiɛn, mi wuulo, ye fǎga kapiigbuʔɔ gáà kpíʔile gèʔ ! ⁸Ye‑ wéli, mi sinborilo piyē náʔa piyè fìɛ nàguɔlɔ cɛ́nʔ, ye‑ ki yaʔa mi‑ pe kɛn yeli mɛ́. A gìi ’yeli dɛ́ni gè, ye‑ ki kpíʔile nɛ́ pe ní. Gàa ki ’nàguɔlɔ bálì kúɔ bèle, ye fǎga yafiɛn kpíʔile pe nɛ̄ʔ, nɛ́ ki cɛ́n mi nabɔnminɔ bīɛlɛ, mi nɛ̄ pe pɛ́nì tìrige. Mi ’yɛli bèri pe wéli.»

⁹A Sodɔmi nàguɔlɔ pe ’jo: «Núgo baa díɛʔ !» A pe ń’nɛ̀ jo: «Ŋàa wire yē nabɔnwɔ wī, á wi ń’nɛ sɔ̀ngí wi béri tɛnmɛnɛ kanʔa weli mɛ́ !» A pe ’fali nɛ̀ Lɔti yɛ: «Gàa weli bé kpíʔile muɔ nɛ̄ wè, ki bé cɛ pii bè tóri peli wuʔu nɛ̄ gè !» A pe ’fali nɛ Lɔti ŋɔrigi nɛ waa saʔa wìile mɛ́ lè nɛ caa bè kɔ̀ri kaa gè.

¹⁰A nabɔnminɔ siin pe ’kiyɛ sáʔala yè nɛ̀ Lɔti cò wè nɛ̀ nyɔ́gɔ saʔa nī gè nɛ́ kɔ̀ri tɔ́n gè, ¹¹á pe ’fúɔnrɔ wáa siɛnnɛ nɛ̄ bèle bàli pe ’puu saʔa yiʔɛ mɛ́ gè, a pe ’kò fúɔnnɔ nɛ̀ séli nàgapunminɔ nɛ̄ fúɔ nɛ̀ sɛ́nì nɔ̀ liɛlɛ nɛ̄, a pe ’kò nɛ saʔa wìile caa lè nɛ fùrɔ́.

¹²A nabɔnminɔ pe ’Lɔti yɛ wè: «Gáa gī bile muɔ wuʔu gè cígini ? Muɔ jaala lé ? Muɔ pórilo lé ? Muɔ pórilo pe pɔlilɔ lé ? Muɔ wuulo bàli pe mìɛni bīɛlɛ kàʔa nī gè, ‑pe yige peri waa. ¹³Weli je kàʔa cúʔɔ gè wī, nɛ́ ki cɛ́n Yewe nyɛ́nì kàʔa gáà ki dìgire yékpuʔulo lúʔu gèle, gàli pe wáari ki nī gè, a Yewe sí weli tun weli‑ bàa kàʔa cúʔɔ gè.»

¹⁴A Lɔti ’yɛ̀ nɛ̀ kɛ́ nɛ̀ sɛ́nì juu nɛ́ wi pórilo kɔninɔ ní bèle, nɛ́ jo: «Ye‑ yɛ̀, weri yigi kàʔa nī gè, nɛ́ ki cɛ́n Yewe bé kàʔa cúʔɔ gè.» Nɛ̀ ki yaʔa piyè cé tɛ́ngɛ wi siɛnrɛ nɛ̄ dèʔ, a pe ’ki nyaa pùrɔrɔ siɛnrɛ wiī nɛ nyu.

¹⁵Sínbiniwuuro nī dè, a nyìʔɛnɛ tundunminɔ pe ’wári Lɔti nɛ̄ nɛ́ jo wi‑ yiri kàʔa nī gè, nɛ́ jo: «Yɛ̀ ! Ma muɔ cuɔ nɛ́ muɔ pórilo pe siin líɛ bèle, bàli bīɛlɛ náʔa nɛ́ muɔ ní bèle, kire ga buu yeli fǎga pínɛ cúʔɔ nɛ́ kàʔa ní gèʔ.» ¹⁶A Lɔti ’kò nɛ sùnʔɔsunʔɔ, a nabɔnminɔ pe ’wi cò kɔli nɛ̄, wire nɛ́ wi cuɔ nɛ́ wi pórilo siin ní bèle, nɛ̀ wi píle nɛ̀ yige kàʔa kàduʔu mɛ́ gè, nɛ́ ki cɛ́n Yewe ’nyinimɛ taa wi nɛ̄.

¹⁷Bà pe ’pe yige nɛ̀ kúɔ kpànʔanɛ gè, a nabɔnwɔ wáà ’jo: «Te fé ma muɔ sìi suɔ wè ! Fǎga yiʔɛ bè wéli kàduʔu mɛ́ʔ ! Ma fǎga yéri kpàanjali wi tiʔɛ káà nīʔ ! Te fé súuri mari waa nyaguruyo mɛ́ yè, á kire bɛ̀ʔ yeli bé kùu wī !»

¹⁸A Lɔti ’pe yɛ: «ʔéʔe, mi kàfɔlilɔ, ¹⁹bɛ̀ mi ’kpuʔɔrɔ taa yeli mɛ́ wè, a yeli ’nyuɔ mi nɛ̄ nɛ́ kacɛ̀ngbuʔɔ gáà kpíʔile gè m’mɛ́ wè, nɛ́ mi suɔ kùu mɛ́ wè, miǐ gbɛ̀ fɛ̀ bè nɔ̀ nyaguruyo nɛ̄ yèʔ sɛ́ni kagbɛnnɛ náà ni ’pɛn lè. Ni bé mi cò koligo nɛ̄ gè; m’bé sí kùu wī. ²⁰Ye‑ wéli, vògo gáà ki wè kpuʔɔʔ. Ye‑ mi yaʔa mi‑ sa jíin kire nī, mi nɛ yeli náari wī. Ki wè cíʔɛ lé ? A kire ’kpíʔile m’bé kò sìi nɛ̄.»

²¹A nabɔnwɔ wi ’wi yɛ: «Mi ’ki lúʔu, gàa muɔ nɛ náari gè m’bé ní ki kɛn muɔ mɛ́, miǐ ga tíi vògo gáà cúʔɔ gèʔ. ²²Te fìʔɛlɛ ! Te fé fáari ! Nɛ́ ki cɛ́n miǐ gbɛ̀ yafiɛn kpíʔile fúɔ bè taa muɔ sa nɔ̀ baaʔ.» Kire kɛnmɛ nɛ̄ pe ’vòbiige gáà ki míʔɛ le gè nɛ ki yeri Zowari (ki kɔri wire wī: cíʔɛ).

²³Lɛ̀lɛ líì nī cɛngɛnyɛni ni ’foli lè, Lɔti yé nɔ̀ nɛ̀ kúɔ Zowari vògo nɛ̄ gè.

²⁴A Yewe ’siʔɛ19.24 siʔɛ: Ti nɛ̂ puu bɛ̀ sìndɛnigɛ tíɛlɛ náà puu namiige céri. Ki ’muʔɔrɔ madɛni, nɛ̀ pínɛ ki ’cò madɛni kàsun nī. Siʔɛ kàsunnyige ki nɛ̂ puu wuʔɔ bulɔ céri, ki nùgo ki nàa nyíʔɛri fínawiʔile nī gèle náà nɛ ŋɔ́nɔ celile siɛn nɛ̄. Siʔɛ wi nyɛ́gɛ madɛni a ti gbɛ́nɛ̀ yē kàsun táanni gè. Wéli baa Fàn 29.22;; Zɔbi 18.15; Eza 30.33; Ezek 38.22; Ŋún 11.6; Tìɛ 9.17; 14.10. kàsunsindari tìrige nyìʔɛnɛ nī nɛ̀ wo Sodɔmi nɛ́ Gomɔri kàaya nɛ̄ yè bɛ̀ kàsaʔa tíɛlɛ. Yewe wire tíimɛ wi yé ki tìrige pe nɛ̄, ²⁵nɛ́ kàaya nyáà yi mìɛni cúʔɔ nɛ́ kpàanjali wi mìɛni ní, nɛ́ yɛrɛ dáà ti ’puu nɛ fíin dè, nɛ́ kàʔa siɛnnɛ ní bèle bàli pe ’puu baa bèle. ²⁶A Lɔti cuɔ wi sí kɛ́nì yiʔɛ nɛ̀ wéli, a wi ’fali nɛ̀ waʔa nɛ̀ yéri nɛ́ kò yasuʔɔgɔ.

²⁷A Birayima ’yɛ̀ faʔa sínbinimɛ táanni bè nɛ kári tiʔɛ gíì nī wi cé yéri nɛ́ Yewe ní wè, ²⁸a wi ’wéli baa táanmɛ gè nɛ̀ Sodɔmi nɛ́ Gomɔri kàaya wéli yè, nɛ nyaa nɛ́ kpàanjali wi mìɛni ní, a wi ’ki nyaa kàsunkpuʔɔ wírile ni yɛ̀gí dàala nɛ̄ lè tígi tígitigi.

²⁹Bà ki ’kpíʔile a Kulocɛliɛ kpàanjali ŋáà wi kàaya yi mìɛni sórigo nɛ̀ yi cúʔɔ, a Kulocɛliɛ ’sɔ̀ngi nɛ̀ taa Birayima kaala nɛ̄ lè, a wi ’Lɔti suɔ wè kagbɛnnɛ náà mɛ́ lè lɛ̀lɛ líì nī wi ’puu nɛ kàaya nyáà córi yè nyàa nī Lɔti ’puu wè.

Lɔti nɛ́ wi pórilo siɛnrɛ dè

³⁰Bà tire ’tóri dè, a Lɔti nɛ́ wi pórilo siin ní bèle, a pe ’yiri Zowari vògo nī gè nɛ́ kɛ́ nyaguruyo mɛ́ yè, nɛ́ ki cɛ́n Lɔti puu nɛ fìʔɛ́ bè kò Zowari vògo nī gè. Wire nɛ́ wi pórilo ní bèle, a pe sɛ́nì kò nɛ sùɔ́n nyagurugo kàwiʔi nī gè.

³¹Cɛngɛ káà, a juɔfɔli wi kɛ́nì ki juu cɔnifɔli mɛ́ wè nɛ́ jo: «Wéli, weli tuu wi nyɛ́nì liɛ, nàguɔlɔ sí wè bile bè ba weli líɛʔ majo bɛ̀ ki kpínʔini tiɛsɛnyɛ nī yè. ³²Te báan, we‑ pa diviɛn kɛn weli tuu mɛ́ wè, wi‑ gbuɔ bè tín, wé sí sínɛ nɛ́ wi ní bè siimɛ taa weli tuu mɛ́ wè.» ³³Kire pìlige nī gè, a pe ’diviɛn kɛn wè pe tuu mɛ́ wè, a wi ’gbuɔ nɛ̀ tín, a juɔfɔli wi sɛ́nì sínɛ nɛ́ wi tuu ní wè. Lɔti wire sì cɛ́nì ki cɛ́nʔ lɛ̀lɛ líì nī wi ’sínɛ wè, nɛ́ lɛ̀lɛ líì nī wi ’yɛ̀ wè.

³⁴Ki kpìɛnduu gè, a juɔfɔli wi ’ki juu cɔnifɔli mɛ́ wè nɛ́ jo: «Pìlige nī gè, mi nyɛ́nì sínɛ nɛ́ mi tuu ní wè. We‑ ní diviɛn wáà kɛn wi mɛ́ pìlige gáà nī gè wi‑ gbuɔ, dí muɔ sí sa sínɛ nɛ́ wi ní kire ga buu weli bè siimɛ taa weli tuu mɛ́ wè.» ³⁵Kire pìlige nī gè, a pe ń’nɛ̀ diviɛn wáà kɛn pe tuu mɛ́ wè, a wi ’gbuɔ nɛ̀ tín, a cɔnifɔli wi sɛ́nì sínɛ nɛ́ wi tuu ní wè. Lɔti wire sì cɛ́nì ki cɛ́nʔ lɛ̀lɛ líì nī wi ’sínɛ nɛ́ wire ní wè, nɛ́ lɛ̀lɛ líì nī wi ’yɛ̀ wè.

³⁶A Lɔti pórilo siin pe mìɛni ’láʔala taa pe tuu mɛ́ wè. ³⁷A juɔfɔli wi ’nàgabile sii nɛ̀ ni míʔɛ le gè Mowabi (ki kɔri wire wī: mi tuu). Siɛnnɛ bálì pe tíi nɛ yeri Mowabiyé19.37 Mowabi siɛnnɛ, pe pɛ́nì kò Isirayɛli leguulo. Pe tɛ́nidiʔɛ ki yé puu cɛngɛnyɛnifoligɔli mɛ́ gè, Yasuʔɔniʔɛgɛ kuʔɔjii kúrugu wè. bèle, wire wī pe tuuliʔɛ gè. ³⁸A cɔnifɔli wire míɛni ’nàgabile láà sii, nɛ̀ ni míʔɛ yeri gè Bɛn Ami (ki kɔri wire wī: mi saʔa jaa). Siɛnnɛ bálì pe tíi nɛ yeri Amɔyé19.38 Amɔ siɛnnɛ, peli míɛni pe yé puu Isirayɛli leguulo. Pe tɛ́nidiʔɛ ki yé puu Zurudɛn cáʔa kúrugu gè, cɛngɛnyɛnifoligɔli mɛ́ gè. bèle, wire wī pe tuuliʔɛ gè.

Birayima nɛ́ Abimɛlɛki wori dè

¹Bà tire ’tóri dè, a Birayima kɛ́nì yɛ̀ nɛ̀ kɛ́ cɛngɛnyɛnifoligɔli mɛ́ gè, Nɛgɛvi waama kùlo nī lè, nɛ̀ sɛ́nì tɛ́ni Kadɛsi kàʔa nɛ́ Suri kàʔa sunʔɔmɔ ní bè; kire kàduʔumɛ a wi ń’nɛ̀ yɛ̀ nɛ̀ sɛ́nì tɛ́ni nɛ̀ lɛ̀lɛ láà kúɔ baa Gerari kàʔa nī gè. ²Birayima ’puu nɛ ki nyu siɛnnɛ mɛ́ bèle nɛ́ jo, wire cuɔ Sara wè, wiī wire cɔni wī. Abimɛlɛki wè, Gerari tɛ́nimɛ kùlofɔli wè, a wire ’siɛnnɛ tun a pe sɛ́nì Sara kɔ́ri wè.

³Cɛngɛ káà pìlige nī, a Kulocɛliɛ pɛ́nì juu nɛ́ Abimɛlɛki ní wè ŋɔ́nigɔ nɛ̄, nɛ́ jo: «Muɔ bé kùu wī, cɛliwɛ ŋáà wire kɛnmɛ nɛ̄ ŋàa muɔ ’líɛ wè, nɛ́ ki cɛ́n, nàguɔ cuɔ wī.»

⁴Nɛ̀ ki yaʔa Abimɛlɛki sì cé fìɛ cò cɛliwɛ nɛ̄ wèʔ.

A wi ’jo: «ʔá, mi Kàfɔli, muɔ bé mi nɛ́ mi siɛnnɛ kpúu bèle lé nɛ̀ ki yaʔa weli sì kapiile kpíʔileʔ ? ⁵Birayima wire tíimɛ bɛ̀ lé wi ’mi yɛ wire cɔni wī; cɛliwɛ wire tíimɛ sì ki juu lé nɛ́ jo wire luɔ wī lè ? Mi nyɛ́nì ki kpíʔile nɛ́ funviige ní. Mi kiyɛ yiì núʔɔʔ.»

⁶A Kulocɛliɛ ’ki juu wi mɛ́ ŋɔ́nigɔ nī gè nɛ́ jo: «Mi ’ki cɛ́n muɔ nyɛ́nì ki kpíʔile nɛ́ funviige ní. Mi tíimɛ mi nyɛ́nì ki yaʔa muɔ sì kapiile kpíʔile mi nɛ̄ʔ. Ma ki cɛ́n, mi míɛni mi nyɛ́nì muɔ yérige muɔ sì cò cɛliwɛ nɛ̄ wèʔ. ⁷Píra ŋáà nī wè, sa nàguɔ wi cuɔ kɛn wè wi mɛ́, nɛ́ ki cɛ́n Kulocɛliɛ siɛnjuuwo wī. Wi bé Kulocɛliɛ náari muɔ mɛ́ kire ga buu muɔ fǎga kùuʔ. A muɔ sí cíi wè, ma ki cɛ́n muɔ bé kùu wī, muɔ nɛ́ muɔ siɛnnɛ pe mìɛni ní.»

⁸A Abimɛlɛki ’yɛ̀ sínbiniwuuro nī dè nɛ̀ wi baakuɔlɔ pe mìɛni yeri nɛ̀ tɛ́ngɛ, nɛ̀ ti mìɛni juu nɛ̀ tìɛ pe nɛ̄. A pe ’fíɛ kpuʔɔ. ⁹A Abimɛlɛki wi ’Birayima yeri wè, nɛ́ wi yɛ: «Gáa muɔ ’kpíʔile weli nɛ̄ mmɛ gè ? Kapiile níi mi ’kpíʔile muɔ nɛ̄ á muɔ ’ki yaʔa kapiigbuʔɔ gáà felige ki ’nɔ̀ mi nɛ̄, nɛ́ mi kùlo ní lé ? Gàa muɔ ’kpíʔile mi nɛ̄ mmɛ gè, kiì cé yɛli ki‑ kpíʔileʔ.» ¹⁰A Abimɛlɛki ’ki juu Birayima mɛ́ wè nɛ́ jo: «Gáa ki ’jíin muɔ nī á muɔ ’ki kpíʔile mmɛ gè ?»

¹¹A Birayima ’ki juu Abimɛlɛki mɛ́ wè nɛ́ jo: «Mi ’puu nɛ sɔ̀ngí nɛ́ jo, siɛn wè náʔa ŋàa wi fìʔɛ́ Kulocɛliɛ nɛ̄ wèʔ; pe bága mi kpúu, bé mi cuɔ líɛ wè. ¹²Nɛ̀ taʔa ki nɛ̄, kányiʔɛ gī, wiī mi cɔni, nɛ́ ki cɛ́n wire nɛ́ mi ní wè, wiyē tuufɔnuwɔ nɛ̄ wī, we wè nuufɔnuwɔ nɛ̄ʔ. Á mi pɛ́nì wi líɛ mi cuɔ. ¹³Kire nɛ̄ lɛ̀lɛ líì nī Kulocɛliɛ ’mi yige mi tuu kpáa nī gè mi de nyaari de mári wè, a mi ’ki juu mi cuɔ Sara mɛ́ wè nɛ́ jo: ‹Kacɛ̀ngɛ gáà kire muɔ béri kpínʔini mi nɛ̄: a we ’kɛ́ tiʔɛ ó tiʔɛ nī gè, a siɛn ’muɔ yúgo wè, ma wi yɛ mi yē muɔ luɔ wī.› »

¹⁴Bà Birayima ’juu nɛ̀ kúɔ wè, a Abimɛlɛki ’yajuuro cò nɛ̀ kɛn wi mɛ́, nìɛyɛ, nɛ́ sìnbaara, nɛ́ síkaala, nɛ́ sùkulolo kɛn wi mɛ́, cɛlilɛ nɛ́ nàguɔlɔ, a wi ’ti mìɛni pínɛ nɛ̀ kɛn Birayima mɛ́ wè, nɛ́ wi cuɔ Sara kɛn wè wi mɛ́ nɛ̀ taʔa baa. ¹⁵A Abimɛlɛki ’Birayima yɛ wè: «Mi kùlo n’nɛ muɔ yiʔɛ mɛ́ gè, sa tɛ́ni a tiʔɛ gíì ’muɔ dɛ́ni wè.»

¹⁶A wi ’ki juu Sara mɛ́ wè nɛ́ jo: «N’gɛ, gàa m’bé kpíʔile gè, m’bé walifiiwe walikpegele sirakogunɔ (1 000) kɛn muɔ luɔ mɛ́ wè. Kire ki bé fìɛrɛ láʔa dè muɔ nɛ̄, bé ki tìɛ siɛnnɛ nɛ̄ bèle bàli bīɛlɛ nɛ́ muɔ ní wè, muɔ sì tàa cɛ́n ti nīʔ.»

¹⁷A Birayima ’Kulocɛliɛ náari wè, a Kulocɛliɛ ’Abimɛlɛki puʔɔ, wire nɛ́ wi cuɔ ní wè, nɛ́ wi sùkulocɛlilɛ ní bèle, a pe nɛ́ gbɛ́nɛ pìile sii. ¹⁸Nɛ́ ki cɛ́n Yewe cé Abimɛlɛki kpáa cɛlilɛ pe mìɛni kpíʔile sìndigicɛlilɛ, Sara kɛnmɛ nɛ̄ bè, Birayima cuɔ wè.

Sara nyɛ́nì Siaga sii wè

¹A Yewe ’sɔ̀ngi nɛ̀ taa nɛ́ wi nyasiɛnrɛ ní dè, dàa wi yé juu Sara mɛ́ wè, a wi ’ki kpíʔile nɛ̀ yɛli nɛ́ ti ní. ²A Sara ’laala taa nɛ̀ nàgabile sii Birayima mɛ́ wè, nɛ̀ ki yaʔa wi cé liɛ nɛ̀ kúɔ. A ti mìɛni ’kpíʔile nɛ̀ yɛli nɛ́ lɛ̀lɛ náà ní Kulocɛliɛ cé tìɛ wè.

³A Birayima wi ’jaa wi míʔɛ le gè, ŋàa Sara cé sii wè, nɛ wi ye Siaga (ki kɔri wire wī: kátaanra pùɔ). ⁴Bà cɛnyɛ kataanri yi ’nyì yè, a Birayima wi ’wi jaa Siaga kɛnɛkɛnɛ wè nɛ̀ yɛli nɛ́ Kulocɛliɛ siɛnrɛ ní dè, dàa wi yé juu nɛ̀ gbɛ̀ngɛ dè. ⁵Bà Birayima ’liɛ nɛ̀ yiʔɛlɛ dabataan taa wè, a wi jaa Siaga wi ’sii.

⁶A Sara ’jo:

«Kulocɛliɛ ’fundaanra kaala

kpíʔile m’mɛ́ !

A siɛn ó siɛn ’ti lúʔu,

wi béri tíʔɛ nɛ́ mi ní.»

⁷A wi ń’nɛ̀ jo:

«Ŋáa wi cî ki juu

Birayima mɛ́ bé jo

mi Sara wè, m’bé pùɔ kɛn

wi‑ ŋɔri ?

Nɛ̀ sí ki yaʔa mi nyɛ́nì nàgabile sii wi mɛ́

wi liɛguɔrɔ nī dè.»

Birayima ’Agari nɛ́ Simayira cìra bèle

⁸A Siaga ga liɛ nɛ̀ láʔa yírimɛ nɛ̄ bè, a Birayima ’pùrɔgbuɔrɔ kpíʔile dè wi mɛ́ ki cɛngɛ gè. ⁹A Sara’Agari jaa nyaa wè, wi ’wìi nyíɛnɛ Siaga nɛ̄ wè. Agari wire yé puu sùkulocuɔ, Ezipiti kùlo wuu wi ’puu, nɛ́ pùɔ sii Birayima mɛ́ wè.

¹⁰A Sara ’ki juu Birayima mɛ́ nɛ́ jo: «‑Sùkulocuɔ ŋáà cìra wè nɛ́ wi jaa ní wè, nɛ́ ki cɛ́n sùkulocuɔ ŋáà wi jaa wiǐ gbɛ̀ kɔrigɔ lìi gè nɛ́ mi jaa Siaga ní wèʔ.»

¹¹A siɛnrɛ dáà ti ’Birayima fungo cúʔɔ gè, nɛ́ ki cɛ́n wire jaa míɛni wi ’puu Simayira wè. ¹²A Kulocɛliɛ wi ’ki juu Birayima mɛ́ nɛ́ jo: «Fǎga sùkulocuɔ ŋáà nɛ́ wi pùɔ kaala yaʔa lè ni‑ muɔ fungo cúʔɔ gèʔ. Ma Sara siɛnrɛ ti mìɛni lúʔu, nɛ́ ki cɛ́n Siaga wire wi bé muɔ míʔɛ yige gè, wire ní muɔ bé siimɛ taa bè. ¹³Gàa ki sùkulocuɔ wire jaa ’kúɔ wè, m’bé ’ki kpíʔile wi‑ kò kùpolo láà, nɛ́ ki cɛ́n Simayira wire míɛni yē muɔ pùɔ wáà.»

¹⁴A Birayima ’yɛ̀ faʔa sínbiniwuuro nī dè, nɛ̀ yaliire líɛ nɛ́ luʔɔ le gè sɛ̀ngɛ forigo nī, nɛ̀ ti tùɔn Agari nɛ̄ wè, nɛ́ pùɔ kɛn wè wi mɛ́, nɛ́ wi yɛ wiri waa. A wi sɛ́nì nyaari nɛ mári Bɛri Seba kpàanjali nɛ̄ wè, kàdɛnigbɛri tiʔɛ nī gè. ¹⁵Luʔɔ gáà ki ’puu sɛ̀ngɛ forigo nī gè, bà ki kɛ́nì kúɔ gè, a wi sɛ́nì pùɔ yaʔa wè tiipile láà láara, ¹⁶nɛ́ kɛ́ nɛ̀ sɛ́nì tɛ́ni liilige sandali ŋaʔa ŋɔgɛnmɛ21.16 Sandali ŋaʔa ŋɔgɛnmɛ bè, ki bé gbɛ̀ nyaa ki ’líili nɛ̀ mɛtirile 100 félige kúɔ. baa yiʔɛ mɛ́ gè, nɛ́ ki cɛ́n wi ’puu nɛ ki nyu nɛ́ jo, wire wè caa bè wire pùɔ nyaa wè kùudiʔɛ nīʔ. A wi ’tɛ́ni baa kire tiʔɛ nī gè nɛ nyɛni nɛ yékpoli wáari lè.

¹⁷A Kulocɛliɛ ’nàgabile ni kɔngɔ lúʔu gè, a Kulocɛliɛ tundunwɔ ’kò baa nyìʔɛnɛ nī lè nɛ̀ Agari yeri nɛ́ jo: «Gáa gī baa, Agari ? Muɔ fǎga de fìʔɛ́ʔ ! Kulocɛliɛ nyɛ́nì nàgabile ni kɔngɔ lúʔu gè tiʔɛ gíì nī muɔ ’wi sínge wè. ¹⁸Yɛ̀, ma sa pùɔ yɛ̀gɛ wè, ma wi cò kɔli nɛ̄, nɛ́ ki cɛ́n m’bé wi kpíʔile wi‑ kò kùpolo láà.» ¹⁹A Kulocɛliɛ ’Agari yiʔɛ múgu gè, a wi ’kɔ̀lɔ wáà nyaa, a wi sɛ́nì luʔɔ kúu wi nī nɛ̀ le sɛ̀ngɛ forigo nī gè nɛ́ kàa kɛn nàgabile mɛ́ lè á ni‑ gbuɔ.

^20,21A ki ’nyaa bɛ̀ Kulocɛliɛ ’puu nɛ́ pùɔ ní wè, a pùɔ wi pɛ́nì liɛ, a wi ’tɛ́ni baa waama kùlo nī lè, Paran kpàanjali nɛ̄ wè, nɛ̀ pɛ́nì kò siɛn wáà ŋàa wī sandali ŋɔgi gè. A wi yàa wi ’Ezipiti kùlo cuɔ wáà líɛ nɛ̀ kɛn wi mɛ́.

Birayima nɛ́ Abimɛlɛki pe ’bìɛ nigbe nɛ̄

²²Kire lɛ̀lɛ nī lè, a Abimɛlɛki nɛ́ wi kapiɛngbuɔnnɔ kàfɔli ní wè, ŋàa pe ’ye Pikɔli wè, a wi pɛ́nì juu nɛ́ Birayima ní wè nɛ́ jo: «Weli ’ki nyaa Kulocɛliɛ yē nɛ́ muɔ ní muɔ kakpiʔiligele ke mìɛni nī. ²³Píra ŋáà nī wè, ma kàli m’mɛ́ Kulocɛliɛ míʔɛ nɛ̄ gè náʔa gè, ma jo muɔ sì ga mi fáanniʔ, mi nɛ́ mi pìile ní bèle nɛ́ mi kàduʔumɛ pìile ní bèle, muɔ bága kacɛ̀ngɛ kpíʔile mi nɛ̄, bé ní kacɛ̀ngɛ kpíʔile kùlo mɛ́ lè nàa nī muɔ yē náʔa tɛ́niwɛ wè nɛ́ ní nabɔnwɔ wè, bɛ̀ mi nyɛ́nì kacɛ̀ngɛ kpíʔile muɔ nɛ̄ kɛnmɛ báà nɛ̄ bè.»

²⁴A Birayima ’jo: «Mi ’kàli m’bé ki kpíʔile.» ²⁵A Birayima ’tìgi Abimɛlɛki nɛ̄ kɔ̀lɔ siɛnrɛ nɛ̄, kɔ̀lɔ ŋáà Abimɛlɛki baakuɔlɔ pe cé suɔ Birayima mɛ́ wè fànʔa nɛ̄ gè.

²⁶A Abimɛlɛki ’jo: «Mi sì ki cɛ́nʔ siɛn ŋáà wi ’kire kpíʔile gè, nɛ́ ki cɛ́n muɔ tíimɛ wè, muɔ sì yakaa juu m’mɛ́ʔ kire kɔli mɛ́ gè. A pàngɛ bɛ̀ʔ wè, mi fìɛ cɛ́nì ti lúʔu nɛ̀ nyaaʔ.»

²⁷A Birayima ’sìnbaala cò, nɛ́ síkaala, nɛ́ nìɛyɛ, nɛ́ ti kɛn Abimɛlɛki mɛ́ wè, a pe siin pe ’kàli nɛ̀ kɛn pìye mɛ́. ²⁸A Birayima ’sìnbaporipigele kɔlisiin cò nɛ̀ tɛ́ngɛ kiyeyɛ.

²⁹A Abimɛlɛki ’ki juu Birayima mɛ́ wè, nɛ́ jo: «Gáa nɛ̄ muɔ sìnbaporipigele kɔlisiin gálì cò gèle nɛ̀ tɛ́ngɛ kiyeyɛ ?»

³⁰A Birayima ’jo: «Muɔ ’yɛli bè sìnbaporipigele kɔlisiin gálì suɔ gèle, mi tíimɛ kɔli nī, kire bé puu fìɛ bè ki tìɛ mi mi nyɛ́nì kɔ̀lɔ ŋáà túgu wè.» ³¹Kire nɛ̄ a pe ’kò nɛ kire tiʔɛ yeri gè Bɛri Seba (ki kɔri wire wī: pe ’kàli)21.31 Eburu siɛnrɛ nī dè, Bɛri Seba míʔɛ ki kɔri wire wī: sìnbapigele kɔlisiin kɔ̀lɔ; kire ga laa, we bé gbɛ̀ jo: kɔ̀lɔ ŋáà nɛ̄ pe ’kàli wè., nɛ́ ki cɛ́n kire tiʔɛ nī pe yé kàli nɛ̀ kɛn pìye mɛ́.

³²Bà ki ’kpíʔile a pe ’kàli nɛ̀ kɛn pìye mɛ́ Bɛri Seba kɔ̀lɔ táanni wè. A Abimɛlɛki nɛ́ wi kapiɛngbuɔnnɔ kàfɔli ní wè, Pikɔli wè, a pe ’koli nɛ̀ kɛ́ Filisitiyé kùlo mɛ́ lè. ³³A Birayima ’tiige káà cɔ́ri Bɛri Seba tiʔɛ nī gè; pe ’puu nɛ ki tiige gáà yeri gè tamarisi. A wi ’Yewe míʔɛ yeri gè baa kire tiʔɛ nī gè, nɛ̀ wi síɛri nɛ̀ wi gbùʔɔrɔ nɛ́ jo wire wī Lɛ̀gɛlɛ Ke Mìɛni Kulocɛliɛ wè. ³⁴A Birayima wi ’tɛ́ni nɛ̀ mɔgɔ baa Filisitiyé kùlo nī lè.

Kulocɛliɛ wi ’Birayima puu nɛ̀ wéli

¹Kele gálì ke mìɛni ’kpíʔiligele kàduʔumɛ gè, a Kulocɛliɛ ’Birayima puu nɛ̀ wéli, nɛ́ wi yeri nɛ́ jo: «Birayima yo !»

A Birayima ’suɔ nɛ́ jo: «Coo‑i !»

²A Kulocɛliɛ ’wi yɛ: «‑Muɔ jaa kɔ́ri wè, muɔ jaa ŋáà nigbe wè, ŋàa wi ’muɔ dɛ́ni wè, Siaga wè, mari waa nɛ́ wi ní Mɔriya tɛ́nimɛ nī bè, kire tiʔɛ nī gè ma sa wi kpíʔile kakuɔrɔ kaasuʔuro22.2 Kakuɔrɔ kaasuʔuro: Ti yé puu a pe nɛ̂ yajuʔu kɔni gè nɛ̀ ki taʔa gbùʔɔrɔdiʔɛ yafanʔa nɛ̄ gè, níɛ̀ ki sórigo ki mìɛni gè, nɛ̀ kɛn Yewe mɛ́, bè kapiʔile láʔa gèle., nyagurugo káà nɛ̄ gàa m’bé tìɛ muɔ nɛ̄ gè.»

³A Birayima ’yɛ̀ sínbiniwuuro nī dè, nɛ̀ kásiin wáligi yè, nyàa ní wi báa kàsun le gè, kakuɔrɔ kaasuʔuro wuʔu gè. Nɛ́ wi sèfɛnnɛ gbòbori lè nɛ́ tugoro puɔ dè ni nɛ̀, nɛ́ wi baakuɔlɔ nàgapunminɔ siin kɔ́ri nɛ́ fàri wi jaa Siaga nɛ̄ wè. A wi ’yɛ̀ nɛ̀ kɛ́ tiʔɛ mɛ́ gè gàa Kulocɛliɛ cé tìɛ wi nɛ̄ gè.

⁴A pe ’tánʔa cɛnyɛ taanri, a Birayima kɛ́nì yiʔɛ yɛ̀gɛ gè nɛ̀ wéli nɛ́ tiʔɛ nyaa gè baa liilige gàa Kulocɛliɛ yé tìɛ wi nɛ̄ gè. ⁵A Birayima ’ki juu wi baakuɔlɔ mɛ́ bèle nɛ́ jo: «Ye‑ mi sige náʔa gè nɛ́ sèfɛnnɛ ní lè; mi nɛ́ mi jaa ní wè, weli bé kɛ́ baa, bè sa Kulocɛliɛ gbùʔɔrɔ wè, bé koli de báan yeli kúrugu.»

⁶A Birayima ’kásiin líɛ yè nyàa ní wi báa kàsun le gè, kakuɔrɔ kaasuʔuro wuʔu gè, nɛ̀ yi tugo wi jaa Siaga nɛ̄ wè, nɛ́ kàsunnɛganʔana kálì kɔ̀n, nɛ́ ŋɔnɔ líɛ lè, a pe mìɛni siin ’pínɛ nɛ waa.

⁷A Siaga kɛ́nì wi tuu Birayima yúgo wè nɛ́ jo: «Aba yo !»

A wi ’suɔ nɛ́ jo: «Mi nɛ lúru muɔ mɛ́, nɛ jaa.»

A jaafɔli wi sí jo: «ʔá ! Kàsun n’gɛ, nɛ́ kásiin ní yè, ʔá ! Sé sí kakuɔrɔ sìnbuɔ wi yē ?»

⁸A Birayima wi ’jo: «Nɛ jaa, Kulocɛliɛ tíimɛ wi báa kakuɔrɔ sìnbuɔ kɛn wè.»

A pe mìɛni siin ’pínɛ nɛ waa.

⁹A pe sɛ́nì nɔ̀ tiʔɛ nɛ̄ gè gàa Kulocɛliɛ cé tìɛ wi nɛ̄ gè. Kire tiʔɛ nī gè, a Birayima ’gbùʔɔrɔdiʔɛ káà faan, nɛ́ kásiin líɛ yè nɛ̀ taʔa baa, nɛ́ wi jaa Siaga tɔliyɔ puɔ yè nɛ́ wi kiyɛ puɔ yè, nɛ́ wi líɛ nɛ̀ taʔa kásiin naamɛ gè, gbùʔɔrɔdiʔɛ nɛ̄ gè. ¹⁰A Birayima ’kɔli sáʔa gè nɛ̀ ŋɔnɔ líɛ lè bè wi jaa kɔni wè.

¹¹Nɛ̀ ki yaʔa a Yewe tundunwɔ wi ’yékpoli wáa lè nyìʔɛnɛ nī lè, nɛ́ jo: «Birayima ! Birayima !»

A wi ’suɔ: «Coo‑i !»

¹²A Yewe tundunwɔ wi ń’nɛ̀ jo: «Fǎga muɔ kɔli taʔa gè nàgabile nɛ̄ lè, fǎga kapiʔi kpíʔile wi nɛ̄ʔ. Mi nyɛ́nì ki cɛ́n muɔ nɛ fìʔɛ́ Kulocɛliɛ nɛ̄, kire nɛ̄ muɔ sì cíi bè muɔ jaa kɛn wè m’mɛ́ʔ, muɔ jaa nigbe wèʔ.»

¹³A Birayima ’yiʔɛ yɛ̀gɛ gè nɛ́ sìnbapɔli wáà nyaa nyɛgɛlɛ ní gèle nyárigɛlɛ kákpobile nī. A Birayima sɛ́nì sìnbapɔli cò wè nɛ̀ pɛ́nì wi kpúu kakuɔrɔ kaasuʔuro wi jaa sìndiʔɛ nī gè. ¹⁴A Birayima ’tiʔɛ gáà ki míʔɛ le gè nɛ ki yeri: Yewe bága we kɛn. Kire nɛ̄ a pe ’kò nɛ ni wáari kàsiile, nɛ́ jo: Yewe nyagurugo naamɛ gè, wi bé we kɛn.

¹⁵A Yewe tundunwɔ wi ń’nɛ̀ Birayima yeri wè taziinwuʔu nɛ̄ gè nyìʔɛnɛ nī lè ¹⁶nɛ́ jo: «Ti n’dɛ dàa Yewe ’juu dè: Mi ’kàli nìɛ nɛ̄, bɛ̀ muɔ ’fɔ̀li nɛ̀ gàa kpíʔile gè, bɛ̀ muɔ sì cíi bè muɔ jaa kɛn wè m’mɛ́ wèʔ, muɔ jaa nigbe wèʔ, ¹⁷kányiʔɛ nɛ̄ m’bé mi kajɛ̀ngɛ taʔa gè muɔ nɛ̄ bè muɔ siimɛ niʔɛ bè. M’bé pi kpíʔile nìʔɛmɛ bɛ̀ ŋɔgɔlɔ tíɛlɛ gèle, nɛ́ bɛ̀ kuʔɔjii gògoyo dàrimiʔɛ tíɛlɛ gè. Muɔ siimɛ pi bé pe leguulo jáa bèle bè fànʔa taa pe kàaya nɛ̄ yè. ¹⁸Muɔ siimɛ bè, pire duniya siɛnnɛ pe mìɛni bé bari wéli, béri diba tari wè pìye nɛ̄, nɛ́ ki cɛ́n muɔ nyɛ́nì lúʔu m’mɛ́.»

¹⁹A Birayima ’tìgi nyagurugo nɛ̄ gè nɛ̀ pɛn wi baakuɔlɔ kúrugu bèle, a pe ’yɛ̀ nɛ̀ pínɛ nɛ̀ kɛ́ Bɛri Seba mɛ́ wè. A Birayima ’kò baa Bɛri Seba tiʔɛ nī gè.

Nakɔri siimɛ bī bàa bè

²⁰Kele gálì ke mìɛni kàduʔumɛ gè, a pe pɛ́nì ki juu Birayima mɛ́ wè nɛ́ jo Milika míɛni nyɛ́nì nàgabigele sii Nakɔri mɛ́, Birayima cɔni wè. ²¹Peli bīɛlɛ bàli bèle: Usi wī pìpeliwe wè, nɛ́ wi cɔni Busi wè, nɛ́ Kemiɛli ŋáà wi ’puu Arami tuu wè, ²²nɛ́ Kɛsɛdi, nɛ́ Azo, nɛ́ Pilidasi, nɛ́ Yidilafi, nɛ́ Betuwɛli wè. ²³Betuwɛli wire wī yé Erebɛka sii wè. Pìile bálì peli kataanri bīɛlɛ, Milika ’sii Nakɔri mɛ́ wè, Birayima cɔni wè.

²⁴Cɛliwɛ wáà ’puu Nakɔri mɛ́ ŋàa wiì cé pɔri wèʔ22.24 Faʔa gè, Isirayɛli siɛnnɛ mɛ́ bèle, nàguɔ nɛ̂ cé gbɛ̀nɛ cɛliwɛ wáà líɛ ŋàa pɔrigɛnmɛ piì cé puu nubo nɛ́ wi celiɛdɛngɛwɛ ní wèʔ. Kire cuɔ ŋáà míɛni wi nɛ̂ puu baa kpáa nī gè. A wi yé pìile taa nɛ́ kire cuɔ ní wè, pìile pe liɛlɛ ni nɛ̂ puu baa pe tuu wi kɔrigɔ nī gè.. Pe ’puu nɛ wi ye Erewuma. A wire míɛni ’pìile sii Nakɔri mɛ́, peli pe ’puu: Teba wè, nɛ́ Gaʔama, nɛ́ Taʔasi, nɛ́ Maʔaka wè.

Sara wi ’kùu

¹A Sara ’liɛ nɛ̀ yiʔɛlɛ tekɔlini nɛ́ kɔlisiin (127) taa; keli ke ’puu Sara sìi yiʔɛlɛ gèle. ²A Sara ’kùu Kiriyati Ariba kàʔa nī. Piyē nɛ ki yeri míɛni Eburɔn kàʔa; kiī baa Kanaa kùlo nī lè.

A Birayima cuɔ wi ga kùu wè, a wi pɛ́ni kùugo kpínʔini gè níɛ nyɛni wi nɛ̄. ³A wi ’yɛ̀ nɛ̀ núgo kpúu táanni wè, nɛ̀ sɛ́nì juu nɛ́ Eti siɛnnɛ ní bèle nɛ́ jo: ⁴«Mi yē nabɔnwɔ wī, nɛ́ pɛ́nì tɛ́ni yeli sunʔɔmɔ ní bè. Ye‑ tɔ́ndiʔɛ kɛn m’mɛ́ mi‑ mi cuɔ tɔ́n wè.»

⁵A Eti siɛnnɛ pe ’siɛnnugoro kɛn dè Birayima mɛ́ wè nɛ́ jo: ⁶«Lúʔu weli mɛ́, weli kàfɔli. Kulocɛliɛ nyɛ́nì muɔ kpíʔile siɛnkpuɔwɔ weli sunʔɔmɔ nī bè. Sa muɔ cuɔ tɔ́n wè weli nyɛgɛ káà nī gìi ki ’muɔ dɛ́ni gè. Weli wàa sǐ gbɛ̀ cíi nyɛgɛ nɛ̄ muɔ mɛ́ bè muɔ cuɔ tɔ́n wèʔ.»

⁷A Birayima ’yɛ̀ nɛ̀ tuu nɛ̀ cúbulo kùlo ni siɛnnɛ yiʔɛ mɛ́ gè, Eti siɛnnɛ bèle, ⁸nɛ́ juu pe ní nɛ́ jo: «Mi nɛ yeli náari wī, a ki yē yeli ’yéri ki nɛ̄ mi‑ mi kpúu tɔ́n wè, ye‑ lúʔu m’mɛ́, yé Efurɔn náari mi kɛn, Zokari jaa wè, ⁹wi‑ nyaguruwiʔi kɛn gè m’mɛ́ gàa gī baa Makpela tiʔɛ nī gè, wire wuʔu gè, kiī baa wi siʔi kanyuɔ nɛ̄ gè; wi‑ ki lɔri juu dè m’mɛ́. M’bé ki suɔ yeli nyaamɛ nɛ̄ ki‑ puu mi cuɔ wi tɔ́ndiʔɛ.»

¹⁰Nɛ̀ ki cɛ́n Efurɔn wire ’puu tɛ́niwɛ Eti siɛnnɛ sunʔɔmɔ nī bè, wire tíimɛ ’puu Eti wuu. A wi ’siɛnnugoro kɛn dè Birayima mɛ́ wè nɛ́ yékpogbuɔlɔ ní a Eti siɛnnɛ pe ’ti lúʔu, bàli pe mìɛni pe ’puu nɛ jíin nàkpanʔa wìile nī lè, a wi ’jo: ¹¹«ʔúnʔun, mi kàfɔli, lúʔu m’mɛ́, m’bé mi siʔi kɛn gè muɔ mɛ́ nɛ́ nyaguruwiʔi ní gè. Mi siɛnnɛ pe nyaamɛ nɛ̄, m’bé ki kɛn muɔ mɛ́. Ma sa muɔ kpúu tɔ́n wè.»

¹²A Birayima ’tuu nɛ̀ cúbulo kùlo ni siɛnnɛ yiʔɛ mɛ́ gè, ¹³nɛ̀ juu nɛ́ Efurɔn ní nɛ́ yékpogbuɔlɔ ní a kùlo ni siɛnnɛ pe ’ti lúʔu, nɛ́ jo:

«A ki yē muɔ ’fɔ̀li bè lúʔu m’mɛ́ wè, m’bé siʔi ki lɔri kɛn dè muɔ mɛ́. Ma fɔ̀li ki nɛ̄, ma ki lɔri suɔ dè m’mɛ́, bà m’bé sa mi cuɔ tɔ́n wè baa.»

¹⁴A Efurɔn ń’nɛ̀ juu nɛ́ Birayima ní wè nɛ́ jo: ¹⁵«Mi kàfɔli, lúʔu m’mɛ́, dàala náà lɔri dī walifiiwe walikpegele sirasiin (400) gèle o, kire yē gbɛ̀ligɛ lé mi nɛ́ muɔ sunʔɔmɔ ní bè ? Sa muɔ kpúu tɔ́n wè.»

¹⁶A Birayima ’fali nɛ̀ ki cɛ́n wali nyuɔ gáà Efurɔn ’puu nɛ caa gè, a wi ’fali nɛ̀ wali nyuɔ sàri gè Efurɔn mɛ́ wè, gàa wi yé juu gè á Eti siɛnnɛ pe ’ki lúʔu gè, walifiiwe walikpegele sirasiin (400) gèle, nɛ̀ yɛli nɛ́ yasuɔbarilɛ pe tɔ́rigɛnmɛ ní bè, kire lɛ̀lɛ nī lè.

¹⁷Bà ki ’kpíʔile a Birayima ’siʔi suɔ gè Efurɔn mɛ́ wè, Makpela tiʔɛ nī gè, gàa gī Mambire tiʔɛ táanni gè, siʔi gè nɛ́ nyaguruwiʔi ní gè, nɛ́ tiire ti míɛni ní dàa ti ’puu baa siʔi nī gè, nɛ́ dàa ti ’puu siʔi ki láʔagɛlɛ nɛ̄ gèle. ¹⁸A ki mìɛni ’kò Birayima wuʔu, Eti siɛnnɛ pe mìɛni nyaamɛ nɛ̄, bàli pe mìɛni pe ’puu nɛ báan nɛ jíin nàkpanʔa wìile nī lè.

¹⁹Bà tire ’tóri dè, a Birayima wi cuɔ ’Sara tɔ́n wè Makpela siʔi nyaguruwiʔi nī gè, gàa gī Mambire táanni wè, gàa piyē nɛ yeri Eburɔn kàʔa gè, kiī Kanaa kùlo nī lè. ²⁰Bà sí ki ’kpíʔile a siʔi nɛ́ nyaguruwiʔi ní gè, á Eti siɛnnɛ pe ’ki pári Birayima mɛ́ wè, a ki ’kò Birayima siɛnnɛ tɔ́ndiʔɛ.

Siaga nɛ́ Erebɛka cepɔrigɔ siɛnrɛ

¹Birayima yé tɔ̀ni nɛ̀ liɛ nɛ̀ sìi taa, a Yewe ’diba taʔa wè wi nɛ̄, nɛ́ wi kele ke mìɛni ní ! ²Cɛngɛ káà, a Birayima kɛ́nì ki juu wi baakuɔwɔ mɛ́ wè, ŋàa wi yē taʔa wi nɛ̄ wè, wire wi ’puu nɛ wi kɔliyɛrɛ ti mìɛni kàrigí, nɛ́ jo: «Mi nɛ muɔ náari, ‑muɔ kɔli le gè mi cekpuʔɔlɔ sunʔɔmɔ nī bè24.2 Kàligɛnmɛ báà pire yé puu bè ki tìɛ baakuɔwɔ wi nyɛ́nì yéri ki nɛ̄ bè nyasiɛnrɛ dàa fori dè, dàa Birayima wi ’juu dè, kire ga buu siimɛ- taa wi mɛ́.. ³Mi nɛ caa muɔ‑ kàli m’mɛ́ Yewe nɛ̄, wire ŋáà wī nyìʔɛnɛ Kulocɛliɛ wè nɛ́ dàala Kulocɛliɛ wè, ma sí jo muɔ̌ cɛliwɛ líɛ mi jaa mɛ́ wè Kanaa kùlo sinborilo nī bèle, bàli ní mi yē tɛ́niwɛ wèʔ. ⁴Muɔ bé kɛ́ mi kùlo mɛ́ lè, mi wuulo tiʔɛ nī gè, bè sa cɛliwɛ líɛ baa mi jaa Siaga mɛ́ wè.»

⁵A baakuɔwɔ wi ’jo: «Á cɛliwɛ wi sí jo wiǐ bɛn nɛ́ mi ní kùlo náà mɛ́ lè doʔ. Mi ’yɛli lé bè muɔ jaa kɔ́ri wè bé koli kɛ́ baa muɔ kùlo mɛ́ lè, baa muɔ ’kɔ́n wè ?»

⁶A Birayima wi ’yɛ: «ʔéʔe, te mìɛ ciʔige, fǎa ga mi jaa kɔ́ri wè bè kɛ́ nɛ́ wi ní baaʔ ! ⁷Yewe, wire ŋáà wī nyìʔɛnɛ Kulocɛliɛ wè, wire ŋáà wi ’mi yige mi tuu kpáa nī gè nɛ́ mi wuulo kùlo nī lè, nɛ́ wi nyuɔ kún nɛ̀ kɛn m’mɛ́ gè nɛ́ jo mi siimɛ mɛ́ wire bé kùlo náà kɛn lè, wire tíimɛ wi bé nyìʔɛnɛ tundunwɔ tórigo wè muɔ yiʔɛ mɛ́; muɔ bé sa cɛliwɛ líɛ wè baa mi jaa mɛ́ wè. ⁸A cɛliwɛ wi ’jo wiǐ bɛnʔ nɛ́ muɔ ní wèʔ, muɔ bé suɔ kàlilɛ mɛ́ lè, a kire ga laa wè, fǎa ga mi jaa kɔ́ri wè bè kɛ́ baaʔ !»

⁹A baakuɔwɔ wi ’wi kɔli le gè wi kàfɔli Birayima cekpuʔɔlɔ sunʔɔmɔ nī bè, nɛ́ kàli nɛ́ jo wire bé ki mìɛni kpíʔile gàa wi ’juu gè.

¹⁰A baakuɔwɔ wi ’nyuʔɔmɔnɔ kiɛ cò nɛ̀ yige wi kàfɔli nyuʔɔmɔnɔ nī bèle, nɛ́ wi kàfɔli yacɛ̀nrɛ táà yori yori nɛ̀ kɔ̀n nɛ̀ kɛ́ nɛ́ ti ní. A wi ’yɛ̀ nɛ̀ kɛ́ Mɛsopotamii kùlo mɛ́ lè nɛ̀ sɛ́nì nɔ̀ Nakɔri kàʔa nɛ̄ gè. ¹¹A wi ’nyuʔɔmɔnɔ sínge bèle káguro nɛ̄ dè kɔ̀lɔ táanni wè ŋàa wi ’puu kàʔa táanni gè. Ki yé puu cɛnguʔɔ táanni, lɛ̀lɛ líì nī cɛlilɛ pe nìɛ yigi nɛ̂ luʔɔ kóri gè.

¹²A wi ’náari nɛ́ jo: «Mi nɛ muɔ náari, Yewe, muɔ ŋáà wī mi kàfɔli Birayima Kulocɛliɛ wè, ma mi koligo tɛ́ni gè, ma muɔ kacɛ̀ngbuʔɔ tìɛ gè mi nɛ̄ gàa muɔ bága kpíʔile mi kàfɔli Birayima mɛ́ wè. ¹³‑Ki wéli: m’bé yéri kɔ̀lɔ táanni wè; a kàʔa gáà sinborilo pe kɛ́ni yigi bè ba luʔɔ kúu gè, ¹⁴a mi ’ŋìi yɛ: ‹Mi nɛ muɔ náari, ‑muɔ kàjuʔɔ cɛ̀li gè ma luʔɔ káà kɛn m’mɛ́ mi‑ gbuɔ wè,› á wi ’mi yɛ: ‹Suɔ ma gbuɔ, nɛ́ míɛni m’bé kàa kɛn muɔ nyuʔɔmɔnɔ mɛ́ bèle,› ma ki yaʔa wi‑ puu wire muɔ ’nyíɛnɛ nɛ̀ kɔ̀n wi‑ puu muɔ baakuɔwɔ Siaga cuɔ wè. Bà m’bé ki cɛ́n muɔ ’kacɛ̀ngɛ kpíʔile mi kàfɔli mɛ́ wè.»

¹⁵Wiì cé fìɛ cɛ́nì náari nɛ̀ kúɔʔ, a Erebɛka ’fali nɛ̀ yiri baa kàʔa nī gè nɛ báan kɔ̀lɔ mɛ́ wè nɛ́ kàjuʔɔ ní gè fíkɛnnyugo nɛ̄ gè. Erebɛka wire wi ’puu Betuwɛli póri wè, Betuwɛli wire wi ’puu Milika jaa wè, Milika wire sí wi ’puu Nakɔri cuɔ wè, Nakɔri wire ’puu Birayima cɔni. ¹⁶Sinboriwo wi sí tɔ̀ni nɛ̀ puu cɛ̀nwɛ. Wiì cé sí fìɛ nàguɔ kaala cɛ́nʔ; nàguɔ míɛni sì cé fìɛ cò wi nɛ̄ʔ. A wi pɛ́nì luʔɔ kúu kɔ̀lɔ nī wè nɛ̀ kàjuʔɔ nyì gè, nɛ́ koli nɛ waa.

¹⁷A baakuɔwɔ wi ’fɛ̀ nɛ̀ sɛ́nì wi kpàli nɛ́ jo: «Mi nɛ muɔ náari, ma muɔ kàjuʔɔ luʔɔ káà cɛ̀ri kɛn m’mɛ́ mi‑ gbuɔ.»

¹⁸A sinboriwo wi ’jo: «Suɔ ma gbuɔ, mi kàfɔli,» nɛ̀ ’fali nɛ̀ ŋàʔana nɛ̀ kàjuʔɔ tìrige gè wi fíkɛnnyugo nɛ̄ gè nɛ́ wi kɛn á wi ’gbuɔ. ¹⁹Bà wi ’wi kɛn á wi ’gbuɔ nɛ̀ kúɔ wè, a wi ’jo: «M’bé luʔɔ káà kúu bè kɛn nyuʔɔmɔnɔ mɛ́ bèle, pe‑ gbuɔ pe tín.» ²⁰A sinboriwo wi ’fali nɛ̀ ŋàʔana nɛ̀ kàjuʔɔ luʔɔ sùʔu gè pàngogo nī gè, nɛ̀ ’fali nɛ̀ sɛ́nì kóri kɔ̀lɔ nī wè nɛ̀ pɛ́ni nii nyuʔɔmɔnɔ pe mìɛni mɛ́ !

²¹A nàguɔ wire ’yéri nɛ́ pìiri níɛ wi wéli, bé ki wéli a ki yē Yewe nyɛ́nì wire koligo tɛ́ni gè. ²²Bà nyuʔɔmɔnɔ pe ’gbuɔ nɛ̀ kúɔ bèle, a nàguɔ wi tiɛ fínaana fìʔiwe kɔ̀n ŋàa wi yē lúbugo nɛ́ culoganʔana kɔlini félige taa gèle, nɛ́ kɔli kájingele siin kɔ̀n gàli ke yé puu tiɛ wè nɛ́ sí lúbugo nɛ̀ tóri culoganʔana dabataan nɛ̄ gèle, ²³nɛ́ kɛn wi mɛ́ nɛ́ jo: «Mi nɛ muɔ fiɛn wī, ŋáa póri wī muɔ ? Súɔndiʔɛ bé taa baa lé yeli kpáa mɛ́ gè weli mɛ́ ?»

²⁴A wi ’wi yɛ: «Betuwɛli póri wī mi wè. Milika wi ’mi tuu Betuwɛli sii wè Nakɔri mɛ́ wè.» ²⁵A wi ń’nɛ̀ jo: «Nyàsige yē baa nìʔɛgɛ weli mɛ́ nɛ́ súɔndiʔɛ ní.»

²⁶A nàguɔ wi ’tuu nɛ̀ cúbulo Yewe yiʔɛ mɛ́ nɛ̀ Yewe gbùʔɔrɔ ²⁷nɛ́ jo: «Kpuʔɔrɔ ’yɛli ti de tari Yewe nɛ̄, wire ŋáà wī mi kàfɔli Birayima Kulocɛliɛ wè, wire ŋáà wiì fìʔɛ nɛ́ wi nyakungɛngɛ siɛnrɛ ní dèʔ, nɛ́ kacɛ̀ngɛ nɛ́ funviire kele kpíʔile gèle mi kàfɔli mɛ́ wè. Bè mi ’yaʔa tánʔana náà nɛ̄ lè, a wi ’mi kɔ́ri nɛ̀ pɛ́nì nyɔ́gɔ mi kàfɔli wi wuulo saʔa nī gè.»

²⁸A sinboriwo wi ’fɛ̀ nɛ̀ sɛ́nì ti juu wi yàa saʔa wuulo mɛ́ bèle, gàa ki yé kpíʔile gè. ²⁹Erebɛka luɔ wáà ’puu baa, pe ’wi ye Laban. A wire ’fɛ̀ nɛ̀ yiri nɛ̀ kɛ́ nabɔnwɔ kúrugu wè baa kɔ̀lɔ táanni wè.

³⁰Nɛ́ ki cɛ́n bà wi yé tiɛ fínaana fìʔiwe nyaa wè, nɛ́ kɔli kájingele siin ní gèle wi cɔni kiyɛ nɛ̄ yè, nɛ́ wi cɔni Erebɛka siɛnrɛ lúʔu dè, dàa wi yé juu nɛ́ jo, «Dàa tire nàguɔ ŋáà wi ’juu m’mɛ́ wè,» a wi ’pɛn nabɔnwɔ kúrugu wè, ŋàa wi yé puu yériwe nɛ́ nyuʔɔmɔnɔ ní bèle baa kɔ̀lɔ táanni wè.

³¹A wi pɛ́nì jo: «Te báan, muɔ ŋáà nɛ̄ Yewe nyɛ́nì diba taʔa wè ! Gáa nɛ̄ muɔ pɛ́nì yéri náʔa kpànʔanɛ gè ? Nɛ́ ki cɛ́n mi nyɛ́nì saʔa gbòbori gè nɛ̀ kúɔ nɛ́ sínɛdiʔɛ kpíʔile muɔ nyuʔɔmɔnɔ mɛ́ bèle.»

³²A nabɔnwɔ wi ’pɛn kpáa mɛ́ gè. A pe pɛ́nì tugoro tìrige dè nɛ́ suɔnkogolo sáʔala gèle nyuʔɔmɔnɔ nɛ̄ bèle nɛ̀ tɛ́ngɛ, a pe ’nyàsige kɛn nyuʔɔmɔnɔ mɛ́ bèle a pe ’káa, nɛ́ luʔɔ kɛn nabɔnwɔ mɛ́ wè nɛ́ bàli pe ’puu nɛ́ wi ní wè a pe ’tɔliyɔ jíge yè24.32 Wéli baa 18.4 kaliwɛgɛ ki táanmɛ gè..

³³A pe ’suro kɛn wi mɛ́ nɛ́ jo wi‑ lìi, a wi ’jo: «ʔéʔe, miǐ ga tíi lìiʔ, ka laa mi sì mi kapɛnnɛ juu lèʔ.»

A Laban sí jo: «Ao ! Te nyu sî !»

³⁴A wi ’fali nɛ́ jo: «Mi yē Birayima baakuɔwɔ. ³⁵Yewe nyɛ́nì diba taʔa wè mi kàfɔli nɛ̄ wè nɛ̀ lɔri kɛn wi mɛ́ nìʔɛrɛ, a wi ’kò siɛnkpuɔwɔ. Wi nyɛ́nì wi kɛn nɛ́ síkaala ní, nɛ́ sìnbaara ní, nɛ́ nìɛyɛ, nɛ́ wali ní nɛ́ tiɛ, nɛ́ sùkulonaguɔlɔ nɛ́ sùkulocɛlilɛ ní, nɛ́ nyuʔɔmɔnɔ nɛ́ sèfɛngɛlɛ ní. ³⁶Sara wè, mi kàfɔli cuɔ wè, wi kɛ́nì pùɔ sii wi mɛ́ wi liɛguɔrɔ láara dè, a mi kàfɔli wi ’wi lɔri ti mìɛni pínɛ nɛ̀ kɛn wi jaa mɛ́ wè.

³⁷«A wi sí mi yɛ mi‑ kàli, mi‑ jo: miǐ ga cɛliwɛ wáà líɛ Kanaa kùlo siɛnnɛ sunʔɔmɔ nī bè, bàli nī mi kàfɔli wi yē tɛ́niwɛ wè, bè kɛn wire jaa mɛ́ wè. ³⁸Kire nɛ̄ mi ’yɛli bè kɛ́ wire narigɛ tiʔɛ nī gè, wire tuu kpáa nī gè, baa m’bé sa cɛliwɛ líɛ bè kɛn wire jaa mɛ́ wè.

³⁹«A mi sí ki juu mi kàfɔli mɛ́ wè nɛ́ jo: ‹Á cɛliwɛ wi sí cíi nɛ́ jo wiǐ bɛn nɛ́ mi ní wè doʔ ?›

⁴⁰«A mi kàfɔli wi ’mi yɛ: ‹Yewe, ŋàa ní mi nɛ tári wè, wire tíimɛ wi bé wi nyìʔɛnɛ tundunwɔ tórigo wè muɔ yiʔɛ mɛ́ bè muɔ koligo tɛ́ni gè muɔ nɛ̄, dí muɔ‑ cɛliwɛ líɛ mi jaa mɛ́ wè, baa mi narigɛ wuulo sunʔɔmɔ nī bè, mi tuu kpáa nī gè. ⁴¹Kire ki bé ki yaʔa dí muɔ sí suɔ kàlilɛ mɛ́ lè: a muɔ kɛ́nì kɛ́ mi wuulo sunʔɔmɔ nī bè, a pe ’cíi piyè cɛliwɛ kɛn wè muɔ mɛ́ wèʔ, kire bé ki yaʔa muɔ‑ suɔ kàlilɛ mɛ́ lè.›

⁴²«Pàngɛ gè, a mi sí pɛ́nì nɔ̀ kɔ̀lɔ nɛ̄ wè, a mi ’náari nɛ́ jo: ‹Yewe, muɔ ŋáà wī mi kàfɔli Birayima Kulocɛliɛ wè, mi nɛ muɔ náari a ki yē muɔ nɛ caa mi koligo ki‑ tɛ́ni mi nɛ̄ wè, ⁴³mi n’ŋɛ, mi ’yéri kɔ̀lɔ táanni wè, sinboriwo ŋáà wi bé ba luʔɔ kúu gè, dí mi sí wi yɛ: ‑Muɔ kàjuʔɔ luʔɔ káà kɛn m’mɛ́ mi‑ gbuɔ gè, ⁴⁴a wi ’mi yɛ: Ma gbuɔ, m’bé kàa kúu bè kɛn nyuʔɔmɔnɔ mɛ́ bèle pe‑ gbuɔ wè, ki ’yɛli wi‑ puu cɛliwɛ ŋáà Yewe ’nyíɛnɛ nɛ̀ kɔ̀n wi‑ puu mi kàfɔli wi jaa cuɔ wè.›

⁴⁵«Miì cé fìɛ cɛ́nì náari nɛ̀ kúɔ mi fungo nī gè, a mi ’fali nɛ̀ Erebɛka nyaa a wi ’yiri nɛ báan nɛ́ kàjuʔɔ ní gè fíkɛnnyugo nɛ̄ gè. A wi pɛ́nì luʔɔ kúu gè kɔ̀lɔ nī wè, a mi ’wi yɛ: ‹Mi nɛ muɔ náari, ‑luʔɔ káà kɛn m’mɛ́ mi‑ gbuɔ.›

⁴⁶«A wi ’fali nɛ̀ ŋàʔana nɛ̀ wi kàjuʔɔ tìrige gè wi fíkɛnnyugo nɛ̄ gè nɛ́ jo: ‹Suɔ ma gbuɔ, m’bé kàa kúu míɛni bè kɛn nyuʔɔmɔnɔ mɛ́ bèle.›

«A mi ’gbuɔ, a wi míɛni ’kàa kúu nɛ̀ kɛn nyuʔɔmɔnɔ mɛ́ bèle a pe‑ gbuɔ. ⁴⁷A mi sí wi yúgo nɛ́ jo: ‹Ŋáa póri wī muɔ ?› A wi ’mi yɛ: ‹Betuwɛli póri wī mi wè. Milika wi ’mi tuu Betuwɛli sii wè Nakɔri mɛ́ wè.›

«A mi sí fínaana fìʔiwe le wè wi nɛ̄ nɛ́ kɔli kájingele ní gèle wi kiyɛ nɛ̄ yè. ⁴⁸A mi ’fali nɛ̀ tuu nɛ̀ cúbulo Yewe yiʔɛ mɛ́ nɛ́ Yewe síɛri nɛ́ wi kpuʔɔ, wire ŋáà wī mi kàfɔli Birayima wi Kulocɛliɛ wè, wire ŋáà wī mi yiʔɛ kíni gè nɛ́ sínmɛ ní mi koligo nī gè fúɔ a mi pɛ́nì mi kàfɔli wi cɔni póri líɛ cɛliwɛ wi jaa mɛ́ wè. ⁴⁹Píra ŋáà nī wè, a ki yē yeli nɛ caa bé kacɛ̀ngɛ kpíʔile nɛ́ funviige ní mi kàfɔli mɛ́ wè, ye‑ ki juu m’mɛ́. Á kire bɛ̀ʔ wè, ye- ki juu míɛni bà m’béri waa kàliige mɛ́, kire ga laa kàmɛgɛ mɛ́.»

⁵⁰A Laban nɛ́ Betuwɛli ’fali nɛ́ jo: «Yewe tíimɛ mɛ́ kaala náà ni ’yɛ̀; weli sǐ gbɛ̀ kàa juu sìpinʔɛ kire ga laa tànʔaʔ. ⁵¹Erebɛka wi n’ŋɛ muɔ yiʔɛ mɛ́, ‑wi líɛ mari waa, wi‑ sa puu muɔ kàfɔli wi jaa cuɔ, bà Yewe ki ’juu kɛnmɛ bíì nɛ̄ bè.»

⁵²Bà Birayima baakuɔwɔ wi ’siɛnrɛ dáà lúʔu dè, a wi ’fali nɛ̀ tuu nɛ̀ cúbulo Yewe yiʔɛ mɛ́ nɛ̀ wi síɛri. ⁵³A baakuɔwɔ wi ’fali nɛ̀ yɛrɛ yige dàa pe ’kpíʔile nɛ́ walifiiwe ní wè, nɛ́ tàa ní dàa pe ’kpíʔile nɛ́ tiɛ ní wè, nɛ́ fàri bururo nɛ̄, nɛ̀ ti kɛn Erebɛka mɛ́ wè, nɛ́ ’fali nɛ̀ lagbɛnrɛ kpuʔɔrɔ kɛn Erebɛka yàa mɛ́ wè nɛ́ wi luɔ ní wè. ⁵⁴Wire nɛ́ siɛnnɛ bálì ní pe ’puu nɛ́ wi ní wè, a pe ’fali nɛ̀ lìi nɛ́ gbuɔ nɛ̀ súɔn baa.

Bà kpìɛnmɛ pi ’tuu bè, a pe ’yɛ̀ sínbinimɛ táanni bè, a baakuɔwɔ wi ’jo: «Ye‑ mi yaʔa m’bé koli gɛ́ mi kàfɔli kúrugu wè.»

⁵⁵A Erebɛka yàa nɛ́ wi luɔ ní wè, a pe ’jo: «‑Sinboriwo yaʔa wè wi‑ cɛnyɛ kiɛ félige kúɔ nɛ́ weli ní, kire kàduʔumɛ wi bága de waa muɔ kúrugu.»

⁵⁶A wi sí pe yɛ: «Ye‑ fǎga mi cò yérigeʔ. Yewe nyɛ́nì mi koligo tɛ́ni gè nɛ̀ kúɔ. Ye‑ mi yaʔa m’bé koli gɛ́ mi kàfɔli kúrugu wè.»

⁵⁷A pe sí ń’nɛ̀ jo: «Ye‑ tí we‑ sinboriwo yeri wè, we‑ wi yúgo.» ⁵⁸A pe ’Erebɛka yeri wè nɛ̀ wi yúgo nɛ́ jo: «Muɔ nɛ caa lé bè kɛ́ nɛ́ nàguɔ ŋáà ní wè ?»

A wi ’jo: «ʔaan, m’bé kɛ́.»

⁵⁹A pe ’pe cɔni yaʔa wè a wi ’kɛ́ nɛ́ wi baakuɔwɔ ní wè, ŋàa wi yé wi cò á wi ’liɛ wè, nɛ́ Birayima baakuɔwɔ ní wè nɛ́ bàli ní pe yé pínɛ nɛ̀ pɛn nɛ́ wi ní wè. ⁶⁰A pe ’diba kpíʔile wè Erebɛka mɛ́ nɛ́ jo:

«Muɔ ŋáà wī weli póri wè,

Kulocɛliɛ‑ sa pìniʔɛrɛ kɛn muɔ mɛ́

bè muɔ kpíʔile siɛnniʔɛmɛ siramuʔɔyɔ

siramuʔɔyɔ yàa,

dí muɔ siimɛ pi sí fànʔa taa pe leguulo nɛ̄ bèle.»

⁶¹A Erebɛka ’yɛ̀ nɛ́ wi baakuɔcɛlilɛ ní bèle, a pe sɛ́nì tánʔa nyuʔɔmɔnɔ nɛ̄ bèle nɛ̀ taʔa nàguɔ nɛ̄ wè. A Birayima baakuɔwɔ wi ’Erebɛka kɔ́ri wè a pe ’kɛ́.

⁶²Siaga wire yé puu tɛ́niwɛ Nɛgɛvi waama kùlo nī lè, wi yé péli nɛ̀ kɔ́n tánʔana nɛ̄ Laʔayi Woroyi kɔ̀lɔ tiʔɛ nī gè.

⁶³Cɛngɛ káà cɛnguʔɔ táanni, a Siaga kɛ́nì yiri bè tánʔana màʔa kágoriyo nī yè, bà wi kɛ́nì yiʔɛ yɛ̀gɛ gè, nɛ̀ wéli wè, nɛ̀ fali nɛ̀ nyuʔɔmɔnɔ nyaa bèle pe báan.

⁶⁴A Erebɛka míɛni kɛ́nì yiʔɛ yɛ̀gɛ gè a wi ’Siaga nyaa wè. A wi ’yo nɛ̀ tìgi nyuʔɔmɔ nɛ̄ wè.

⁶⁵A wi ’fali nɛ̀ Birayima baakuɔwɔ yúgo wè nɛ́ jo: «Nàguɔ ŋíi wi ’weli kpàli ŋàa wè kágoriyo nī yè ?»

A baakuɔwɔ wi ’jo: «Mi kàfɔli wire wī.»

A wi ’fali nɛ̀ fɛ̀ni fiɛlifiɛliwɛ wáà tíʔɛ nɛ̀ nyùgo tɔ́n gè.

⁶⁶A Birayima baakuɔwɔ wi ’kele ke mìɛni juu nɛ̀ tìɛ Siaga nɛ̄ wè, gàli wi yé kpíʔile tánʔana nɛ̄ lè. ⁶⁷A Siaga ’fali nɛ̀ Erebɛka kɔ́ri wè nɛ̀ sɛ́nì nyɔ́gɔ wi yàa Sara fɛ̀ni saʔa nī gè, nɛ̀ wi líɛ a wi ’kò wi cuɔ. A wi ’Siaga dɛ́ni, a Siaga fungo ki ’nyígi wi yàa kùumɔ kàduʔumɛ gè.

Birayima ’liɛ nɛ́ kùu

¹A Birayima wi ń’nɛ̀ cɛliwɛ wáà líɛ, pe ’wi míʔɛ yeri gè Ketura. ²A wi ’pìile sii wi mɛ́; peli pe ’puu Zimiran, nɛ́ Yokisan, nɛ́ Mɛdan, Madiyan, nɛ́ Yisibaki, nɛ́ Suwa. ³A Yokisan wi ’Saba nɛ́ Dedan sii. Dedan pìile peli pe ’puu Asuriyé bèle, nɛ́ fàri Letusiyé bèle, nɛ́ Lewumiyé bèle. ⁴Madiyan jaala peli pe ’puu Efa, nɛ́ Efɛri, nɛ́ Enɔki, nɛ́ Avida, nɛ́ Ɛlidaa. Peli bálì pe mìɛni ’puu Ketura pìile.

⁵A Birayima wi ’wi kɔrigɔ ki mìɛni kɛn Siaga mɛ́ wè. ⁶Bà Birayima ’puu nɛ tíin sìi nɛ̄ wè, a wi ’kpuʔɔrɔ kɛn wi cesɛnminɛ jaala mɛ́ bèle nɛ́ pe tórigo liilige kùlo láà mɛ́ cɛngɛnyɛnifoligɔli mɛ́ gè, nɛ̀ núgo wi jaa Siaga táanni wè.

⁷Birayima yiʔɛlɛ ke mìɛni bìnɛ wi ’puu yiʔɛlɛ tekataanri nɛ́ kpɔrigɔ nɛ́ kogunɔ (175). ⁸A Birayima ’kùu. Wi yé tɔ̀ni nɛ̀ sɔ́migɔ nɛ̀ liɛ nɛ̀ kùu fundaanra nɛ̄, a pe ’wi tɔ́n a wi ’kɛ́ wi tuuliɛyɛ kúrugu yè. ⁹A wi jaa Siaga nɛ́ Simayira a pe ’wi tɔ́n Makpela nyaguruwiʔi nī gè, baa Efurɔn siʔi nī gè, Efurɔn ŋáà wi ’puu Zokari jaa wè, Eti wuu wè. Ki tiʔɛ kiī baa Mambire tiʔɛ táanni gè. ¹⁰Kire siʔi gáà kire gī Birayima yé suɔ Eti siɛnnɛ mɛ́ bèle. Baa pe ’Birayima tɔ́n wè nɛ́ wi cuɔ Sara ní wè.

¹¹A ki ’nyaa Birayima kùumɔ kàduʔumɛ gè, a Kulocɛliɛ wi ’diba taʔa wè wi jaa Siaga nɛ̄ wè. Siaga wire yé puu tɛ́niwɛ Laʔayi Woroyi kɔ̀lɔ táanni wè.

Simayira pìile tùlugo gè

¹²Simayira siimɛ tùlugo siɛnrɛ dī dàa dè, Birayima jaa ŋáà wi cé sii Sara sùkulocuɔ Agari nɛ̄ wè, Ezipiti kùlo wuu wè.

¹³Bàli peli bīɛlɛ Simayira jaala bèle nɛ̀ yɛli nɛ́ pe siigɛnmɛ ní bè nɛ́ pe liɛrɛ kɛnmɛ ní bè: péliwe wè, Nɛbayɔti, nɛ́ Kedari, nɛ́ Adebeyɛli, nɛ́ Mivisami, ¹⁴nɛ́ Misima, nɛ́ Duma, nɛ́ Masa, ¹⁵nɛ́ Kadadi, nɛ́ Tema, nɛ́ Yeturi, nɛ́ Nafisi, nɛ́ Kedima. ¹⁶Bàli peli bīɛlɛ Simayira jaala bèle, peli bīɛlɛ pe pɛ́nì kò vòyo nɛ́ kàaya kiɛ nɛ́ siin kàfɔlilɔ bèle nɛ̀ yɛli nɛ́ pe saʔala ní gèle.

¹⁷Simayira sìi yiʔɛlɛ keli gīɛlɛ gàli gèle yiʔɛlɛ tekɔlini nɛ́ kpɔrigɔ nɛ́ kɔlisiin (137). A wi ’kùu nɛ̀ kɛ́ wi tuuliɛyɛ kúrugu yè. ¹⁸A Simayira siimɛ pi ’tɛ́ni Avila tiʔɛ nɛ́ Suri tiʔɛ sunʔɔmɔ ní bè. Suri tiʔɛ ki ’puu Ezipiti kùlo táanni lè, nɛ́ Asiri kùlo kɔli mɛ́ gè. A pe sɛ́nì tɛ́ni pe siinyɛninɛ pe mìɛni yiʔɛ mɛ́ gè, nɛ́ ní leguuro nɛ̄ nɛ́ pe ní25.18 Wéli baa 16.12..

YAKUBA SIƐNRƐ DI

(25.19–36.43)

Erebɛka wi ’pìŋɔrɔ sii Siaga mɛ́

¹⁹Siaga wè, Birayima jaa wè, wire pìile siɛnrɛ dī dàa dè. Birayima ’Siaga sii. ²⁰A Siaga ga liɛ nɛ̀ yiʔɛlɛ togosiin taa wè, a wi ’Erebɛka líɛ wè wi cuɔ, Betuwɛli póri wè, nɛ́ ní Laban cɔni wè. Betuwɛli wire nɛ́ Laban, peli ’puu Arami siɛnnɛ nɛ́ kɔ́n Mɛsopotamii kùlo mɛ́. ²¹A Siaga ’Yewe náari wi cuɔ kɛnmɛ nɛ́ bè, nɛ́ ki cɛ́n wi yé puu sìndigicuɔ. A Yewe ’Siaga náarigɛ lúʔu gè, a wi cuɔ Erebɛka wi ’laala taa. ²²Nɛ̀ wi yaʔa nɛ́ laala ní lè, a pìile pe ’kò nɛ túngu wi liyɛ nī yè, a Erebɛka ’jo: «Cáa ! A ki ’nyaa mmɛ gè o, nyùgo sí yē lé mi laala wuʔu nɛ̄ gè ?»

A Erebɛka sɛ́nì Yewe yúgo, ²³a Yewe sí wi yɛ:

«Kùlogolo siin gīɛlɛ baa

muɔ liyɛ nī yè,

nɛ̀ pínɛ siɛnfeliye siin

yi bé yiri muɔ nī,

yi bé ba wáligi bè láʔala

yìi nɛ̄.

Wàa fànʔa bé ba niʔɛ bè tóri

ŋìi wuʔu nɛ̄ gè.

Ŋìi wi yē liɛwɛ wè25.23 Eburulo mɛ́ bèle, a pe yé pìŋɔrɔ sii dè, ŋàa wi ’puu péliwe wè, wire pe ’puu nɛ tɔ́ri liɛwɛ wè., wi bé

bari màama kúu

kàduʔumɛ wuu mɛ́ wè.»

²⁴Bà wi sii lɛ̀lɛ ni pɛ́nì nɔ̀ lè, a ki ’nyaa ŋɔ̀minɔ pe ’puu liyɛ nī yè. ²⁵A pìpeliwe wi ’yiri, wire ŋáà wī liɛwɛ wè, wi céri ní dè nyìɛrɛ nɛ́ ní tuɔwɔ súgusugu. Kire nɛ̄ pe ’puu nɛ wi yeri Ezawu (ki kɔri wire wī: síire pùɔ)25.25 Eburu siɛnrɛ nī dè, siɛnrɛ dáà ti ’juu nɛ́ jo pùɔ ŋáà wi ’puu tuɔwɔ súgusugu bɛ̀ sìnbuɔ síire tíɛlɛ dè, dàa pe nìɛ líi nɛ buruyo kpínʔini yè. Pe siɛnrɛ nī dè, Ezawu míʔɛ ki kɔri wire wī síire pùɔ.. ²⁶Kire kàduʔumɛ gè pìsiinwuu wè, ŋàa wi ’puu cɔnifɔli wè25.26 Siɛnnɛ bálì mɛ́ bèle, a pe ’ŋɔ̀rɔ sii dè, ŋàa wi ’sii kàduʔumɛ gè, wire wi nɛ̂ puu cɔnifɔli wè., a wi ’taʔa Ezawu nɛ̄ wè nɛ̀ wi cò yedagbiɛnnɛ nɛ̄ lè, a pe ’wire míʔɛ le gè nɛ wi ye Yakuba (ki kɔri wire wī: yedagbiɛnnɛ). Ŋɔ̀minɔ bálì pe sii lɛ̀lɛ nī lè, Siaga yiʔɛlɛ ke yé puu yiʔɛlɛ togotaanri.

²⁷A nàgabigele gálì ke pɛ́nì liɛ. Ezawu wè, a wire ’kò dèzuuwo, nɛ̀ tɔ̀ni nɛ̀ dèzuʔu cɛ́n gè cɛ̀ngɛ. A sìnbirinyaarigɛ ki tɔ̀ni nɛ̀ wi dɛ́ni. Yakuba wire wè, wire ’puu siɛnnyiwɛ nɛ kòrí kpáa mɛ́, fɛ̀ni saaya nī. ²⁸Ezawu wire yé Siaga dɛ́ni wè nɛ́ ki cɛ́n Siaga ’puu nɛ wi nyàʔa kaara káa dè, nɛ̀ ki yaʔa Yakuba wire yé Erebɛka dɛ́ni.

²⁹Cɛngɛ káà, Yakuba ’puu nɛ sori, a Ezawu ’kɔ́n siʔi mɛ́ gè fùrɔwɔ. ³⁰A Ezawu pɛ́nì Yakuba yɛ wè: «‑Muɔ jaanyiʔɛnɛ kálì kɛn m’mɛ́ fáari mi‑ káa, muɔ jànyiʔɛnɛ gálì gèle, nɛ́ ki cɛ́n mi tɔ̀ni yē fùrɔwɔ.» Kire nɛ̄ pe ’puu nɛ wi yeri míɛni Edɔmi (ki kɔri wire wī: nyìɛwɛ).

³¹A Yakuba sí jo: «Ma muɔ luɔfɔlimɔ liɛrɛ liɛlɛ fɛ̀ni lè m’mɛ́ pàngɛ gè jàʔala nɛ̄ gèle.»

³²A Ezawu sí jo: «Fungo ki je mi kpúu ! Gáa m’bé kúɔ nɛ́ liɛrɛ ní ?»

³³A Yakuba wi sí wi yɛ: «Ma kàli ma kɛn m’mɛ́ sî !»

A Ezawu ’fali nɛ̀ kàli sɛni Yakuba mɛ́ wè nɛ́ wi liɛrɛ fɛ̀ni dè jàʔala nɛ̄ gèle. ³⁴A Yakuba ’búru kɛn wè Ezawu mɛ́ nɛ́ jànyiʔɛnɛ ní gèle. A wi ’káa nɛ́ gbuɔ nɛ́ yɛ̀ nɛ̀ kɛ́.

Bà ki ’kpíʔile á Ezawu sì tɔ́ri nɛ́ wi liɛrɛ wuʔu ní gèʔ.

Siaga ’kɛ́ Abimɛlɛki tiʔɛ nī

¹Fungo ki yé tuu kùlo nɛ̄ lè, ki funduuro dáà tiì yé puu nuro nɛ́ Birayima lɛ̀lɛ wuʔu ní gèʔ.

A Siaga ’yɛ̀ nɛ̀ kɛ́ Gerari kàʔa mɛ́ gè, Abimɛlɛki26.1 Abimɛlɛki míʔɛ ki yé puu kɔrigɔ Gerari kùlo nī lè, bɛ̀ kùlofɔli ŋíì tíɛlɛ wè ŋàa wi yé tɛ́ni kùlo nɛ̄ lè, ki yé yiʔɛlɛ togosicɛri kúɔ. Wéli baa Sél 20.2. tiʔɛ nī. Abimɛlɛki wire wi ’puu Filisitiyé kùlofɔli wè.

²Nɛ̀ ki yaʔa Yewe cé wìi tìɛ Siaga nɛ̄ wè nɛ̀ juu nɛ́ wi ní nɛ́ jo: «Muɔ fǎga tí bága kári Ezipiti kùlo mɛ́ lè díɛʔ ! Kò náʔa kùlo nī lè nàa m’bé tìɛ muɔ nɛ̄ lè; ³ma lɛ̀lɛ láà kúɔ bile. M’bé puu nɛ́ muɔ ní, bè diba taʔa wè muɔ nɛ̄, nɛ́ ki cɛ́n muɔ nɛ́ muɔ siimɛ pire mɛ́ m’bé kùlogolo gálì kɛn gèle. Bà ki bé kpíʔile m’bé mi nyasiɛnrɛ fori dè, dàa mi yé kàli nɛ̀ kɛn muɔ tuu Birayima mɛ́ wè. ⁴M’bé muɔ siimɛ niʔɛ bè, bɛ̀ nyìʔɛnɛ ŋɔgɔlɔ tíɛlɛ gèle. Muɔ siimɛ pire mɛ́ m’bé kùlogolo gálì kɛn gèle, pire bī duniya siɛnnɛ pe bé bari wéli béri diba tari wè pìye nɛ̄.

⁵«Nɛ́ ki cɛ́n, Birayima wi yé mi siɛnrɛ sɔ́migɔ dè nɛ̀ lúʔu, nɛ́ mi kajuugbɛngɛlɛ ní gèle, nɛ́ mi kajuudiʔɛlɛ ní gèle, nɛ́ mi fànʔa kele ní gèle, nɛ́ mi fànʔa kajuʔulo ní gèle, nɛ̀ taʔa ki nɛ̄ wi yé ti mìɛni sɔ́migɔ dè nɛ̀ cò.» ⁶Kire kɛnmɛ nɛ̄ a Siaga ’kò baa Gerari kàʔa nī gè.

⁷Bà Gerari kàʔa siɛnnɛ pe kɛ́nì wi yúgo nɛ́ wi cuɔ ní wè, a wi ’jo: «Mi cɔni wī.» Nɛ́ ki cɛ́n wi ’puu nɛ fìʔɛ́ nɛ́ jo pe bága wire kpúu bé wire cuɔ líɛ wè, nɛ̀ taʔa ki nɛ̄ Erebɛka wi ’puu cɛ̀nwɛ. ⁸Bà wi yé tɛ́ni nɛ̀ mɔgɔ baa Gerari kàʔa nī gè, cɛngɛ káà a Filisitiyé kùlofɔli wè, Abimɛlɛki wè, wi sí kɛ́nì wéli wi saʔa kàlii nī wè, nɛ́ Siaga nyaa wi dɛ́ngɛ wáari nɛ́ wi cuɔ Erebɛka ní wè.

⁹A Abimɛlɛki wi ’Siaga yeri wè nɛ̀ pɛ́nì wi yɛ: «Oo ! Je muɔ cuɔ sí wī ! Gáa sí nɛ̄ muɔ ’weli fáanni nɛ́ jo muɔ cɔni wī ?»

A Siaga wi ’jo: «Mi tɔ̀ni nɛ̀ tire juu wī, bɛ̀ mi ’puu nɛ fìʔɛ́ pe fǎga mi kpúu wi kɛnmɛ nɛ̄ bèʔ.»

¹⁰A Abimɛlɛki sí jo: «Gáa muɔ ’kpíʔile weli nɛ̄ mmɛ gè ? Je ki yé kò cɛ̀ri dí wàa sí wi nyɔ́gɔ wi saʔa nī, kire tiʔɛ nī gè muɔ cî ki yaʔa weli ’kolimɔ taa muɔ yiʔɛ mɛ́.»

¹¹A Abimɛlɛki ’fali nɛ̀ ki juu nɛ̀ gbɛ̀ngɛ wi siɛnnɛ pe mìɛni mɛ́ nɛ́ jo: «A siɛn ó siɛn ’cò nàguɔ ŋáà nɛ̄ wè, kire ga laa wi cuɔ nɛ̄ wè, we bé kàyuʔu juu wi nɛ̄ bè wi kpúu.»

¹²A Siaga ’siʔi fáli baa kùlo náà nī lè. Yatanʔara dáà wi yé tánʔa dè a ti sɔ́migɔ nɛ̀ nyuɔ fúɔ nɛ̀ taa ti feliye dabataan (100), nɛ́ ki cɛ́n Yewe cé diba taʔa wè wi nɛ̄. ¹³Siaga yé tɔ̀ni nɛ̀ kò lɔrifɔli, nɛ́ míɛni kàa puu nɛ fàri nɛ waa wi lɔri nɛ̄ dè fúɔ a wi pɛ́nì kò nàbowo. ¹⁴Yajuuro ’puu wi mɛ́: nɛ̀toyo, sìnbatoyo, nɛ́ síkatoyo; nɛ́ baakuɔlɔ ní nìʔɛnɛ.

A ki ’kò yejaʔa Filisiti siɛnnɛ mɛ́ bèle. ¹⁵A pe sɛ́nì tárigɛ le kɔ̀lɔlɔ nī bèle nɛ̀ pe tɔ́n, kɔ̀lɔlɔ bálì Siaga tuu Birayima baakuɔlɔ pe yé túgu bèle, Birayima ní wè nɛ tíin sìi nɛ̄ wè.

¹⁶A Abimɛlɛki ’Siaga yɛ wè: «Te waa ma yiri bile weli tiʔɛ nī gè, nɛ́ ki cɛ́n muɔ ŋɔri ti nyɛ́nì niʔɛ weli ŋɔri nɛ̄ dè.» ¹⁷A Siaga wi ’yɛ̀ nɛ̀ yiri Gerari kàʔa nī gè, nɛ̀ sɛ́nì tɛ́ni Gerari kápaligɛ tiʔɛ káà nī. ¹⁸A wi ’kɔ̀lɔlɔ kɔli bèle, kɔ̀lɔlɔ bálì pe yé túgu wi tuu Birayima lɛ̀lɛ nī lè á Filisiti siɛnnɛ pe ’tárigɛ le pe nī nɛ́ pe nyì wè, Birayima kùulo kàduʔumɛ gè. A wi ń’nɛ̀ míɛyɛ le yè pe nɛ̄, míɛyɛ nyáà wi tuu Birayima wi yé kíni nɛ̀ le pe nɛ̄ wè.

¹⁹A Siaga baakuɔlɔ pe ’kɔ̀lɔ wáà túgu kápaligɛ nī gè, a pe ’luʔɔ taa wi nī; luʔɔ ki ’puu nɛ kɛ́ngi nɛ yigi lawiʔile nī gèle. ²⁰A Gerari kàʔa yajuunaʔana pe ’tún nɛ́ Siaga yajuunaʔana ní bèle, nɛ́ jo: «Luʔɔ gáà gè, weli wuʔu gī !» A Siaga ’kɔ̀lɔ wi míʔɛ le gè nɛ wi ye Eseki (ki kɔri wire wī: kàsii) bɛ̀ pe ’tún wi nɛ̄ wè.

²¹A Siaga baakuɔlɔ pe ń’nɛ̀ kɔ̀lɔ wáà túgu, a pe ’tún cígini kire kɔ̀lɔ nɛ̄ wè. A Siaga wi ’kire kɔ̀lɔ míʔɛ le gè nɛ wi ye Sitina (ki kɔri wire wī: kàfulogo). ²²A wi ń’nɛ̀ sìʔɛrɛ nɛ̀ kɛ́ yiʔɛ mɛ́ gè nɛ̀ sɛ́nì kɔ̀lɔ wáà túgu, piyè tún wire nɛ̄ʔ. A wi ’wi míʔɛ le gè nɛ wi ye Erewɔbɔti (ki kɔri wire wī: larigbuʔɔ), nɛ́ ki cɛ́n wi yé jo: «Yewe nyɛ́nì larigɛ kɛn weli mɛ́ nɛ́ ki cɛ́n weli bé nyuɔ kùlo nī lè.»

²³A Siaga ń’nɛ̀ yɛ̀ nɛ̀ kɛ́ Bɛri Seba tiʔɛ mɛ́ gè. ²⁴Kire pìlige nī gè, a Yewe ’wìi tìɛ wi nɛ̄ nɛ́ jo: «Mi wī muɔ tuu Birayima Kulocɛliɛ wè. Fǎga de fìʔɛ́ʔ, nɛ́ ki cɛ́n mi yē nɛ́ muɔ ní. M’bé diba taʔa wè muɔ nɛ̄, bè muɔ siimɛ niʔɛ bè, mi baakuɔwɔ Birayima wire kɛnmɛ nɛ̄.»

²⁵Á Siaga ’Kulocɛliɛ gbùʔɔrɔdiʔɛ káà faan kire tiʔɛ nī gè nɛ́ yajuʔu káà kɔni nɛ̀ taʔa ki nɛ̄, nɛ́ Yewe míʔɛ yeri gè nɛ́ wi gbùʔɔrɔ baa, nɛ́ wi fɛ̀ni saaya kóri yè baa. A Siaga baakuɔlɔ pe ń’nɛ̀ kɔ̀lɔ wáà túgu baa kire tiʔɛ nī gè.

²⁶Cɛngɛ káà a Abimɛlɛki kɛ́nì kɔ́n Gerari kàʔa mɛ́ gè nɛ̀ pɛ́nì juu nɛ́ Siaga ní wè, wire nɛ́ wi nàgori Awuzati ní wè, nɛ́ Pikɔli ní wè, wi kapiɛngbuɔnnɔ kàfɔli wè. ²⁷A Siaga sí pe yɛ: «Gáa nɛ̄ yeli ’pɛn mi kúrugu nɛ̀ ki yaʔa mi kaala niì yeli dɛ́niʔ ? Yeli nyɛ́nì mi cìra yeli kàʔa nī gè.»

²⁸A pe ’Siaga yɛ wè: «Weli tɔ̀ni nɛ̀ kɛ́nì ki nyaa Yewe yē nɛ́ muɔ ní, a weli sí jo ki‑ yɛli we‑ kàli we kɛn wìye mɛ́, weli nɛ́ muɔ ní wè, we‑ kàlilɛ kpíʔile we bìɛ. ²⁹Kire nɛ̄ ma kàli weli mɛ́, ma jo muɔ sì ga kapiile kpíʔile weli nɛ̄ʔ, nɛ́ ki cɛ́n weli sì muɔ wuʔɔʔ. Kacɛ̀ngɛ gī weli ’kpíʔile muɔ nɛ̄: weli nyɛ́nì muɔ yaʔa a muɔ ’kɛ́ yanyige nɛ̄, muɔ ŋáà nɛ̄ Yewe nyɛ́nì diba taʔa wè.»

³⁰A Siaga ’sɔ́migɔ nɛ̀ suʔɔ pe nɛ̄, a pe ’lìi nɛ̀ gbuɔ. ³¹Ki kpìɛnduu gè, a pe ’yɛ̀ faʔa nɛ̀ kàli nɛ̀ kɛn pìye mɛ́. A Siaga sɛ́nì pe tórigo, a pe ’yiri wi tiʔɛ nī gè nɛ̀ kɛ́ yanyige nɛ̄.

³²A ki pɛ́nì nyaa, kire cɛnnugo gè a Siaga baakuɔlɔ pe pɛ́nì kɔ̀lɔ wáà túgu wori juu wi mɛ́ nɛ́ jo: «Weli nyɛ́nì luʔɔ taa wi nī.»

³³A Siaga ’kɔ̀lɔ wi míʔɛ le gè nɛ wi ye Seba (ki kɔri wire wī: kàlilɛ); kire nɛ̄ a pe ’kò nɛ kàʔa ki míʔɛ yeri gè Bɛri Seba fúɔ nɛ̀ pɛ́nì nɔ̀ pàngɛ nɛ̄.

Ezawu nɛ́ wi cɛlilɛ siɛnrɛ dè

³⁴Bà Ezawu pɛ́nì yiʔɛlɛ togosiin taa wè, a wi ’cɛliwɛ wáà líɛ ŋàa pe ’ye Yuditi wè, Bɛri póri wi ’puu. A wi ń’nɛ̀ cesiinwuu líɛ ŋáà pe ’ye Basimati wè; Elɔn póri wi ’puu. Pe tobilo pe ’puu Eti siɛnnɛ. ³⁵Ki cɛlilɛ bálì pe siin bèle, a pe tɔ̀ni nɛ̀ funbiɛnrɛ wáa Siaga nɛ́ Erebɛka nɛ̄.

Yakuba ’Ezawu diba yùu wè

¹Bà Siaga yé liɛ nɛ̀ kúɔ wè, wi nyapigele ní gèle fùrɔgɔlɔ gèle, wiì puu nɛ nyaʔa cɛ̀ngɛʔ.

Cɛngɛ káà, a wi ’wi jaaliɛwɛ Ezawu yeri wè, nɛ́ jo: «Nɛ jaa yo !»

A Ezawu wi ’suɔ: «Coo‑i !»

²A Siaga ’jo: «Bɛ̀ mi ’liɛ nɛ̀ kúɔ ŋɔ̀ wè, mi sì mi cɛnguugo cɛ́nʔ. ³Kire nɛ̄ sa muɔ sandali líɛ gè nɛ́ ŋaaya ní yè, ma sa nyaari nyàʔa nī gè, ma kaara táà kpúu. ⁴Ma pa sitaanra táà suʔɔ ‑mi kɛn, dàa ti ’mi dɛ́ni dè, mi‑ lìi bé sí diba kpíʔile wè muɔ mɛ́ sɛ́ni mi ga kùu wè.»

⁵Erebɛka puu nɛ Siaga siɛnrɛ lúru dè, dàa wi ’puu nɛ nyu wi jaa Ezawu mɛ́ wè. Bà Ezawu kɛ́nì kɛ́ nyàʔa nī gè bè sa kaara caa dè, ⁶a Erebɛka ’juu nɛ́ Yakuba ní wè, wi jaa wè, nɛ́ jo: «Mi nyɛ́nì muɔ tuu wi siɛnrɛ lúʔu dè, dàa wi ’puu nɛ nyu muɔ luɔ Ezawu mɛ́ wè. Wi nyɛ́nì wi yɛ: ⁷‹Te báan nɛ́ kaara ní mi mɛ́, ma pa sitaanra táà suʔɔ mi‑ lìi bé sí diba kpíʔile wè muɔ mɛ́ Yewe yiʔɛ mɛ́ sɛ́nì mi kùu wè.› ⁸Píra ŋáà nī wè, nɛ jaa, te lúru mi mɛ́; ma ki kpíʔile gàa mi je juu bè gbɛ̀ngɛ muɔ mɛ́ gè. ⁹Te waa síkaduʔu mɛ́ gè, ma sa síkayɛlilɛ cɛ̀nminɛ siin cò mari báan. M’bé ba sitaanra táà suʔɔ, dàa ti ’muɔ tuu dɛ́ni wè. ¹⁰Ma sa ti kɛn wi mɛ́ wi‑ lìi, wi‑ sí diba kpíʔile wè muɔ mɛ́ sɛ́ni wi ga kùu wè.»

¹¹A Yakuba sí wi yàa Erebɛka yɛ wè: «‑Ki wéli ! Mi luɔ Ezawu wè, síire yē wi nɛ̄, á mi wè, mi sí yē wɔligiwɔ. ¹²A mi tuu wi ’mi cò nɛ̀ taa wè, wi bé ki cɛ́n mi je wire fáanni wī; m’bé mi tuu wi dɛ́ngɛ wáa wè nìɛ nɛ̄ kiǐ ní puu diba.»

¹³A wi yàa wi sí jo: «A ki yē bɛ̀ gè, nɛ jaa, dɛ́ngɛ wi ’yɛli wi‑ tuu mi nɛ̄. Kire nɛ́ ki mìɛni, lúʔu m’mɛ́; te waa ma sa síkayɛlilɛ cò bèle.»

¹⁴A Yakuba wi ’kɛ́ nɛ̀ sɛ́nì síkayɛlilɛ cò bèle nɛ̀ sɛ́nì kɛn wi yàa mɛ́ wè. Á wi yàa wi ’sitaanra suʔɔ dè, dàa ti yé wi tuu dɛ́ni wè. ¹⁵A Erebɛka sɛ́nì wi jaaliɛwɛ Ezawu burujɛ̀nyɛ líɛ yè, nyàa yi ’puu baa wi mɛ́ saʔa nī gè, nɛ̀ yi kɛn Yakuba mɛ́, cɔnifɔli wè, a wi ’yi le wìi nɛ̄. ¹⁶Á Erebɛka ’síkasɛnyɛ líɛ yè, nɛ̀ wi jaa kiyɛ mígele yè nɛ́ yi ní, nɛ́ wi yétiige tiʔɛ ní gè gàa ki ’puu wɔligigɔ gè, ¹⁷nɛ́ sitaanra sipiɛlɛ ní lè, nàa wi yé suʔɔ lè, nɛ̀ ti kɛn wi jaa Yakuba mɛ́ wè. ¹⁸A Yakuba ’jíin wi tuu kúrugu wè nɛ̀ wi yeri nɛ́ jo: «Aba yo !»

A Siaga wi ’suɔ nɛ́ jo: «Ŋáa wī, nɛ jaa ?»

¹⁹A Yakuba wi ’wi tuu yɛ wè o: «Mi wī Ezawu wè, muɔ jaaliɛwɛ wè. Mi nyɛ́nì tunduro kúɔ dè, dàa muɔ yé juu m’mɛ́ dè. Yɛ̀ ma tɛ́ni, Aba, mi nɛ muɔ náari, ma suro lìi dè ma kaara káa dè, ma sí diba kpíʔile wè mi mɛ́ muɔ tíimɛ wè.»

²⁰A Siaga wi ’jo: «Cí, nɛ jaa ! Muɔ sí fìɛlɛ díɛʔ ! Mɛni muɔ tùʔɔ nɛ̀ sɛ́nì ki ’puu nɛ́ kaara taa dè fáari mmɛ gè ?»

A Yakuba sí jo: «Je Yewe, muɔ Kulocɛliɛ wè, wire wī nyɛ́nì ki yaʔa a mi ’kaara taa dè nɛ̀ kpúu.»

²¹A Siaga sí Yakuba yɛ wè: «Sìʔɛrɛ náʔa, mi‑ cò daa muɔ nɛ̄ wêli, a ki yē muɔ wī mi jaa Ezawu wè, kányiʔɛ nɛ̄.» ²²A Yakuba wi ’sìʔɛrɛ nɛ̀ kpɔni Siaga nɛ̄ wè, a wi ’wi cò nɛ̀ wéli. A Siaga sí jo: «Yékpoli niī Yakuba yékpoli, á kiyɛ ní yè Ezawu woyo.» ²³Wiì cé ki cɛ́n Yakuba wīʔ, bɛ̀ wi kiyɛ yi ’puu tuɔyɔ Ezawu woyo tíɛlɛ yè. A wi séli nɛ diba tari wè wi nɛ̄, ²⁴nɛ́ ń’nɛ̀ kɛ́nì wi yúgo: «Muɔ wī mi jaa Ezawu wè í ?»

A Yakuba wi ’jo: «ʔaan, je mi wī.»

²⁵A Siaga wi ’jo: «‑Kaara sìʔɛrɛ dè náʔa mi‑ ti káa, mi jaa kaara dè; dí mi sí diba kpíʔile wè muɔ mɛ́.» A Yakuba ’ti líɛ nɛ̀ sìʔɛrɛ Siaga mɛ́ wè, a wi ’káa, nɛ́ diviɛn kɛn wi mɛ́, a wi ’gbuɔ. ²⁶Píra ŋáà nī wè, a Siaga wi ’wi jaa Yakuba yɛ wè: «Sìʔɛrɛ ma kpɔni mi nɛ̄, nɛ jaa, ma mi suɔn suɔn gàangbuʔulo nɛ̄ gèle.» ²⁷A Yakuba wi ’sìʔɛrɛ nɛ̀ kpɔni wi nɛ̄ nɛ̀ wi suɔnri. Bà Siaga wi ’buruyo nùgo suɔ gè, a wi ’fali nɛ̀ diba kpíʔile wè wi mɛ́, nɛ́ jo:

«Kányiʔɛ gī, mi jaa wi nùgo

ki yē

bɛ̀ siʔi tíɛlɛ gàa nɛ̄ Yewe ’diba

taʔa wè.

²⁸Kulocɛliɛ wi‑ nyìʔɛnɛ kámɛgɛ

kɛn gè muɔ mɛ́,

wi‑ ní muɔ yaʔa

muɔ‑ dàataanna taa,

wiri yaliire kanʔa dè

muɔ mɛ́ nìʔɛrɛ

nɛ́ ɛrɛzɛn luʔɔ ní gè.

²⁹Siɛnfeliye yiri baara muɔ mɛ́

dí kùlogolo keri tun

de cúbulo muɔ yiʔɛ mɛ́ !

Ma puu muɔ siinyɛninɛ

pe mìɛni kàfɔli,

dí muɔ laayirinyɛninɛ

peri tun de cúbulo

muɔ yiʔɛ mɛ́ gè.

A siɛn ŋíì ’dɛ́ngɛ taʔa

muɔ nɛ̄ wè,

ki siɛn wi bé dɛ́ngɛ taa míɛni.

A siɛn ó siɛn diba ’kpíʔile

muɔ mɛ́ wè,

ki siɛn wi bé diba taa míɛni27.29 Wéli baa 12.3..»

³⁰Bà Siaga ’diba kpíʔile wè nɛ̀ kúɔ Yakuba mɛ́ wè, bà wi ’yiri cɛ̀ʔ wè, kiì mɔgɔʔ a Ezawu wi ’fali nɛ̀ kɔ́n baa kaara caadiʔɛ nī gè nɛ̀ pɛ́nì jíin. ³¹A wire míɛni ’sitaanra táà suʔɔ nɛ̀ pɛ́nì kɛn wi tuu mɛ́ wè, nɛ́ jo: «Aba yo, yɛ̀ ma suro lìi dè nɛ́ muɔ jaa wi nyàʔa kaara ní dè, ma sí diba kpíʔile wè mi mɛ́ wé.»

³²A Siaga wi sí wi yúgo: «Ŋáa wī muɔ wè ?»

A Ezawu sí wi yɛ: «Mi wī Ezawu wè, muɔ jaaliɛwɛ wè.»

³³A ki ’céri gbèli dè Siaga nɛ̄, a wi ’fali nɛ fún nɛ yàʔará nɛ́ jo: «Ŋáasiɛn sí wi yé pɛn nɛ́ nyàʔa kaara ní dè, a mi pɛ́nì ti mìɛni káa sɛ́ni muɔ jíin náʔa wè ? A mi sí mi diba kpíʔile wè wi mɛ́; kányiʔɛ nɛ̄ diba wi bé sí kò wi wuu.»

³⁴Bà Ezawu ’tire siɛnrɛ lúʔu dè, a wi ’fali nɛ̀ kòkuulo wáa kpuʔɔ nɛ́ funbiɛnrɛ ní, níɛ ki nyu wi tuu mɛ́ wè nɛ́ jo: «Aba yo, ‑diba wáà taʔa mi míɛni nɛ̄ ! Aba yo, ‑diba wáà taʔa mi míɛni nɛ̄ !»

³⁵A Siaga wi ’jo: «Muɔ cɔni wi ’pɛn nɛ́ síciliziɛnrɛ ní, nɛ̀ pɛ́nì diba líɛ wè ŋàa mi cî taʔa muɔ nɛ̄ wè.»

³⁶A Ezawu sí jo: «Bɛ̀ pe ’wi ye Yakuba wè, Kpìlikpilifɔli wè27.36 Eburu siɛnrɛ nī dè, Yakuba míʔɛ ki kɔri wire wī: yedagbiɛnnɛ (wéli baa 25.26). Náʔa gè Ezawu wi ’tɔ́nminɔ nɛ́ nyasiɛnkaanna ní lè, nàa ni ’jo: kpìlikpilifɔli wè., kire nɛ̄ lé wi ’mi fáanni nɛ̀ taa tɔliyɔ siin ? Nɛ́ ki cɛ́n wi ’kíni nɛ̀ mi fáanni nɛ̀ mi liɛrɛ suɔ dè mi mɛ́, nɛ́ ń’nɛ̀ koli nɛ̀ pɛ́nì mi diba yùu wè.» A Ezawu ń’nɛ̀ jo: «Muɔ sì cɛ́nì diba siɛnrɛ táà cɛ̀ri yaʔa mi mɛ́ lé ?»

³⁷A Siaga wi ’Ezawu yɛ wè o: «‑Ki wéli, mi nyɛ́nì wi tɛ́ngɛ muɔ kàfɔli, nɛ́ wi wuulo pe mìɛni kɛn wi mɛ́ baakuɔlɔ. Mi nyɛ́nì yaliire kɛn dè wi mɛ́ nɛ́ ɛrɛzɛn luʔɔ ní gè. Gíi ki ’kò gàa m’bé ní gbɛ̀ kɛn muɔ mɛ́ gè, nɛ jaa ?»

³⁸A Ezawu sí ki juu wi tuu mɛ́ wè nɛ́ jo: «Kire diba siɛnrɛ tire yákuɔ dī baa muɔ mɛ́ lé, Aba ? ʔé mi tuu ! ‑Diba wáà taʔa mi nɛ̄, mi míɛni wè !» A wi ń’nɛ̀ nyɛni nɛ́ yékpogbuɔlɔ ní.

³⁹A wi tuu Siaga wi sí jo:

«Te mi siɛnrɛ lúru dè:

Muɔ tɛ́nidiʔɛ ki bága ba líili

dàataanna nɛ̄ lè

nàa pe ’fáli lè,

bè líili míɛni kámɛgɛ nɛ̄ gè

gàa ki tíri

nyìʔɛnɛ nɛ̄ lè.

⁴⁰Muɔ béri muɔ nyalii taʔa wè

muɔ kapiɛngbuɔn ŋɔnɔ

lire nɛ̄.

Muɔ bé puu muɔ cɔni

wi sùkulowo.

A muɔ sí kɛ́ni nyaari nɛ tɛ̀ní

nɛ mári wè,

kire lɛ̀lɛ lire nī muɔ

bé nɛ́ gbɛ̀

mìɛ suɔ;

bé nɛ́ gbɛ̀ zuu cúʔɔ wè,

ŋàa wī puɔwɔ

muɔ yétiige nɛ̄ gè.»

Yakuba wi ’fɛ̀ nɛ̀ suɔ Ezawu mɛ́ wè

⁴¹A Ezawu wi ’Yakuba cò leguuro nɛ̄ wi fungo nī gè, diba wire kɛnmɛ nɛ̄ ŋàa pe tuu wi yé taʔa Yakuba nɛ̄ wè. A Ezawu ’kò nɛ ki sɔ̀ngí wi fungo nī gè nɛ́ jo: «Bɛ̀ weli tuu wi cɛnguuyo yiì ń’nɛ líili yè, á we kɛ́nì wi kùugo kpíʔile gè, m’bé mi cɔni Yakuba kpúu wè.»

⁴²A siɛn wáà pɛ́nì wi jaaliɛwɛ Ezawu funzɔngirɔ juu dè Erebɛka mɛ́ wè, a Erebɛka ’tunduro tórigo wi jaasiinwuu Yakuba mɛ́ wè, nɛ̀ pɛ́nì wi yɛ: «‑Ki wéli, muɔ luɔ Ezawu wè, wi ’jo wire bé muɔ kpúu bè wi fuʔɔ tɔ́n gè. ⁴³Píra ŋáà nī wè, nɛ jaa, ‑mi siɛnrɛ lúʔu dè: yɛ̀ mari fé mari waa mi luɔ Laban tiʔɛ mɛ́ gè, Karan kàʔa mɛ́ gè. ⁴⁴Ma sa kò baa ma lɛ̀lɛ láà kúɔ baa nɛ́ wire ní, fúɔ bè taa muɔ luɔ wi fungo ki pa nyígi, ⁴⁵fúɔ bè taa muɔ luɔ wi fundanʔanigɛ ki pa kúɔ muɔ kúrugu, fúɔ bè taa wi pa fìʔɛ nɛ́ kaala náà ní lè nàa muɔ ’kpíʔile wi nɛ̄ lè. Kire lɛ̀lɛ nī lè m’bé tunduro tórigo dè baa muɔ mɛ́, muɔ bé pɛn. Gáa nɛ̄ mi ’yɛli bàga fɔ̀n yeli siɛnnɛ siin nī bèle cɛngɛ nigbe nī ?»

⁴⁶A Erebɛka sɛ́nì ki juu Siaga mɛ́ wè nɛ́ jo: «Duniya wi láa ki ’kúɔ mi nī, Eti pórilo peli kɛnmɛ nɛ̄. A Yakuba ’cɛliwɛ wáà líɛ bɛ̀ bàli tíɛlɛ bèle o, bɛ̀ Eti pórilo bálì tíɛlɛ bèle o, náʔa kùlo náà nī lè o, gáa ki bé nyuɔ mi nɛ̄ ? Nyùgo bé ní puu ki nɛ̄ lé, mi ní kò sìi nɛ̄ ?»

¹A Siaga wi ’wi jaa Yakuba yeri wè nɛ́ ń’nɛ̀ diba kpíʔile wè wi mɛ́, nɛ́ ki juu nɛ̀ gbɛ̀ngɛ wi mɛ́ nɛ́ jo: «Fǎga cɛliwɛ líɛ náʔa Kanaa kùlo sinborilo nī bèle díɛʔ ! ²Yɛ̀ mari waa Mɛsopotamii kùlo mɛ́ lè, Betuwɛli tiʔɛ nī, muɔ yàa wi tuu wè. Ma sa cɛliwɛ líɛ baa Laban pórilo nī bèle, muɔ yàa wi luɔ wè.

³Ŋɔri Ti Mìɛni Kulocɛliɛ wè,

wi‑ diba taʔa wè muɔ nɛ̄,

bé pìsiʔi tɛ́ni gè muɔ nɛ̄

bé muɔ kpíʔile siɛnmɛfɔli,

kire ga buu yeli ba kò

siɛnfeliniʔɛyɛ.

⁴Wi‑ diba taʔa wè muɔ nɛ̄

kɛnmɛ bíì nɛ̄ wi yé wi taʔa

Birayima nɛ̄ wè,

muɔ nɛ́ muɔ siimɛ ní bè,

kire ga buu kùlo náà nī

muɔ yē nabɔnwɔ wè

níɛ nyaari wè, ni‑ kò

muɔ woli,

kùlo náà Kulocɛliɛ yé kɛn

Birayima mɛ́ wè28.4 Wéli baa 12.2-3; 17.8; 36.7; 37.1..»

⁵A Siaga ’Yakuba tórigo wè. A Yakuba ’yiri nɛ̀ kɛ́ Mɛsopotamii kùlo mɛ́ lè, Laban tiʔɛ nī gè. Laban wire ’puu Betuwɛli jaa, nɛ́ ní Erebɛka luɔ. Erebɛka ’puu Yakuba nɛ́ Ezawu yàa. Betuwɛli wi ’puu Aramiyé kùlo wuu.

Ezawu wi ’Simayira póri líɛ wi cuɔ

⁶A Ezawu ’ti lúʔu Siaga yé diba kpíʔile wè Yakuba mɛ́ nɛ́ wi tórigo Mɛsopotamii kùlo mɛ́ lè wi‑ sa cɛliwɛ líɛ baa. A wi ’ki lúʔu míɛni dí bà wi diba kpíʔile wè wi mɛ́ wè, a wi ’wi yɛ wi fǎga cɛliwɛ líɛ Kanaa kùlo wuulo nī bèleʔ. ⁷Nɛ́ míɛni Yakuba wi yé wi tuu siɛnrɛ lúʔu dè nɛ́ wi yàa siɛnrɛ ní dè, a wi ’kɛ́ Mɛsopotamii kùlo mɛ́ lè. ⁸A Ezawu ’ki cɛ́n Kanaa kùlo sinborilo bèle, piyè cé wire tuu Siaga dɛ́ni wèʔ.

⁹A wi ’kɛ́ Simayira tiʔɛ nī, Birayima jaa wè, nɛ̀ sɛ́nì wi póri wáà líɛ wi cuɔ nɛ̀ fàri wi cɛlilɛ nɛ̄ bèle. Pe ’puu nɛ wi ye Maʔalati; Nɛbayɔti cɔni wi ’puu.

Yakuba ŋɔ́nigɔ gè

¹⁰Yakuba cé kɛ́nì yiri Bɛri Seba tiʔɛ nī gè. Wi ’puu nɛ tári nɛ waa Karan kàʔa28.10 Karan kàʔa ki yé líili nɛ̀ culolo sirataanri félige kúɔ nɛ́ Bɛri Seba tiʔɛ ní gè. kɔli mɛ́ gè. ¹¹Bɛ̀ cɛngɛnyɛni ni sɛ́nì jíin lè, a wi ’yéri tiʔɛ káà nī nɛ́ kàdɛnigɛ káà líɛ nɛ̀ sínɛ nɛ́ nyùgo kpɔni gè ki nɛ̄ kire tiʔɛ nī gè. ¹²A ŋɔ́nigɔ ’tuu wi nɛ̄, a wi ’téligiwe wáà nyaa ŋàa wi ’tìgi dàala nɛ̄ lè nɛ́ yɛ̀ baa nyìʔɛnɛ nī lè, nɛ́ Kulocɛliɛ nyìʔɛnɛ tundunminɔ nyaa bèle, pàli nɛ tári, pàli nɛ tíri téligiwe nɛ̄ wè.

¹³A wi ’ki nyaa Yewe wire tíimɛ ’puu yériwe naamɛ gè nɛ́ jo: «Mi wī Yewe wè, muɔ tuuliʔɛ Birayima Kulocɛliɛ wè, nɛ́ ní Siaga Kulocɛliɛ wè. Dàala náà nɛ̄ muɔ yē sínɛwɛ wè, m’bé ni kɛn muɔ mɛ́, muɔ nɛ́ muɔ siimɛ ní bè. ¹⁴Muɔ siimɛ pi bé niʔɛ bɛ̀ dàala dàrimiʔɛ tíɛlɛ. Pi bé cɛrigɛ bè tɛ́ni màʔa tiɛrɛ ti mìɛni nī: cɛngɛnyɛnifoligɔli mɛ́, nɛ́ cɛngɛnyɛnijiingɔli mɛ́ gè, nɛ́ kàliige kɔli mɛ́, nɛ́ kàmɛgɛ kɔli mɛ́ gè. M’bé ki yaʔa duniya nariyɛ yi mìɛni béri diba tari wè pìye nɛ̄, muɔ nɛ́ muɔ siimɛ pire kɛnmɛ nɛ̄28.14 Wéli baa 12.3; 13.16.. ¹⁵N’gɛ, mi tíimɛ yē nɛ́ muɔ ní. M’béri muɔ wéli tiʔɛ ó tiʔɛ nī muɔ nɛ waa wè, m’bé ní koli bè pɛn nɛ́ muɔ ní tiʔɛ gáà nī gè. Mi sǐ ga tíi muɔ yaʔaʔ fúɔ bè taa kele gálì mi ’juu gèle ke mìɛni ba kpíʔile.»

¹⁶Bà Yakuba ’yɛ̀ ŋɔ́nimɔ nɛ̄ bè, a wi ’jo: «ʔá ! Kányiʔɛ nɛ̄, Yewe yē náʔa tiʔɛ gáà nī gè díɛʔ ! Nɛ̀ ki yaʔa mi sì ki cɛ́nʔ !» ¹⁷A fíɛrɛ ’wi cò kpuʔɔ a wi ’jo: «ʔá ! Tiʔɛ gáà kiī fíɛrɛ tiʔɛ díɛʔ ! Kire gī Kulocɛliɛ saʔa gè, náʔa kire gī nyìʔɛnɛkaʔa wìile lè.»

¹⁸Bà Yakuba ’ŋɔ́ni nɛ̀ yɛ̀ sínbiniwuuro nī dè, a wi ’kàdɛnigɛ líɛ gè, gàa nɛ̄ wi yé nyùgo kpɔni gè, nɛ̀ ki yɛ̀gɛ nɛ̀ yérige céwu, nɛ́ sùnmɔ wo ki nɛ̄ naamɛ gè, kire ga buu ki‑ kò sɔ̀ngidaadiʔɛ. ¹⁹A wi ’ki tiʔɛ yeri gè Betɛli (ki kɔri wire wī: Kulocɛliɛ saʔa), nɛ̀ ki yaʔa faʔa gè pe ’puu nɛ ki kàʔa yeri gè Luzi.

²⁰A Yakuba ’yɛ̀ nɛ̀ nyuɔ kún nɛ̀ kɛn nɛ́ jo: «A ki yē Kulocɛliɛ yē nɛ́ mi ní wè, a ki yē wi nɛ mi wéli tánʔana náà nɛ̄ lè, koligo gáà nī mi nɛ waa gè, a ki yē wi yaliire kɛn m’mɛ́ wè, nɛ́ bururo ní mi de nii wè, ²¹a mi ’koli nɛ̀ pɛn yanyige nɛ̄ mi tuu kpáa mɛ́ gè, bà Yewe bé kò mi Kulocɛliɛ.

²²«Kàdɛnigɛ gáà mi ’yɛ̀gɛ nɛ̀ yérige ki‑ puu sɔ̀ngidaadiʔɛ gè, kire ki bé puu Kulocɛliɛ saʔa gè, nɛ́ lɔri dáà ti mìɛni wi bé kɛn m’mɛ́ dè, m’bé kiɛkiɛwuʔulo láʔala gèle ti mìɛni nɛ̄ bè kɛn wi mɛ́.»

Yakuba wi ’nɔ̀ Laban tiʔɛ nɛ̄ gè

¹A Yakuba ń’nɛ̀ yɛ̀ nɛ̀ tánʔana séli lè nɛ waa cɛngɛnyɛnifoligɔli siɛnnɛ kùlo mɛ́ lè. ²Cɛngɛ káà a Yakuba kɛ́nì kɔ̀lɔ wáà nyaa baa kágorigo nī gè, baa pe ’puu nɛ kóri nɛ yajuuro kanʔa dè ti‑ gbun dè. Sìnbatoyo taanri sí puu sínɛyɛ kɔ̀lɔ táanni wè. Kàdɛnigbuʔɔ ’puu tɔ́ngɔ kɔ̀lɔ nyuɔ nɛ̄ gè. ³A síkaala nɛ́ sìnbaara ti gbɛ́nɛ tìi pínɛ dè, pe nɛ̂ cé sìndɛnigɛ ŋɔrigɔ gè nɛ̀ láʔa kɔ̀lɔ nyuɔ nɛ̄ gè níɛ yajuuro kɛn dè ti nɛ̂ gbuɔ; pe nɛ̂ kúɔ níɛ sìndɛnigɛ tɔ́n gè baa kɔ̀lɔ nyuɔ nɛ̄ gè.

⁴A Yakuba ’yajuunaʔana yúgo bèle nɛ́ jo: «Nɛ wuulo, yeli ’kɔ́n sé ?»

A pe ’wi yɛ: «Weli ’kɔ́n Karan kàʔa mɛ́.»

⁵A wi ń’nɛ̀ pe yúgo nɛ́ jo: «Yeli ’Laban cɛ́n lé, Nakɔri jaa wè ?»

A pe ’wi yɛ: «ʔaan, weli nyɛ́nì wi cɛ́n.»

⁶A wi sí ń’nɛ̀ pe yúgo nɛ́ jo: «Wiī baa gbɛ̀nwɛ í ?»

A pe ń’nɛ̀ wi yɛ: «ʔaan, wiī gbɛ̀nwɛ. Wi póri tíimɛ Arasɛli wire cɛ wi báan baa ŋàa wè nɛ́ sìnbaala nɛ́ síkaala ní bèle.»

⁷A Yakuba sí jo: «ʔá ! Cɛngɛ kiì fìɛ kúɔʔ, lɛ̀lɛ niì fìɛ nɔ̀ bè yajuuro gbuʔulo dè tìi nɛ̄ʔ. Gáa nɛ̄ yiyě gbɛ̀ luʔɔ kɛn ti mɛ́, ti‑ gbuɔ, bé sari ti náriʔ ?»

⁸A pe ’wi yɛ: «Weli sǐ gbɛ̀ jáaʔ, fúɔ macɛn yajuuro ti mìɛni kɛ́nì tìi pínɛʔ. Píra ŋáà nī wè pe nɛ̂ nɛ́ sìndɛnigɛ ŋɔrigɔ gè nɛ̀ láʔa kɔ̀lɔ nyuɔ nɛ̄ gè, we nɛ̂ yajuuro kɛn dè ti nɛ̂ gbuɔ.»

⁹Bà wi ’puu nɛ nyu nɛ tíin nɛ́ pe ní wè, a Arasɛli ’fali nɛ̀ nɔ̀ nɛ́ wi tuu sìnbaara ní dè. Ki ’nyaa sìnbanaʔawa wi ’puu. ¹⁰Bà Yakuba ’Arasɛli nyaa wè, wi nàa Laban póri wè, nɛ́ wi nàa Laban sìnbaara ní dè, a wi ’sìʔɛrɛ nɛ̀ sɛ́nì kàdɛnigɛ ŋɔrigɔ gè nɛ̀ láʔa kɔ̀lɔ nyuɔ nɛ̄ gè, nɛ̀ Laban sìnbaara kɛn dè a ti ’gbuɔ. ¹¹A wi ’fali nɛ̀ Arasɛli suɔn suɔn wè gàangbuʔulo nɛ̄ gèle nɛ́ fali nɛ kɔngɔ le nɛ nyɛni fundaanra nɛ̄ dè. ¹²A Yakuba ’fali nɛ̀ Arasɛli yɛ wè, dí wire yē wi tuu wi nàa, dí Erebɛka jaa wī wire wè. A Arasɛli ’fali nɛ̀ fɛ̀ nɛ̀ sɛ́nì ti juu wi tuu mɛ́ wè.

¹³Bà Laban ’siɛnrɛ dáà lúʔu dè, Yakuba wori dè, wi cɔni jaa siɛnrɛ dè, a wi ’fali nɛ̀ fɛ̀ nɛ̀ kɛ́, nɛ̀ sɛ́nì wi kpàli, nɛ̀ wi wáa nɛ̀ mígi nɛ́ ’fali nɛ̀ wi suɔn suɔn, nɛ́ wi kɔ́ri nɛ̀ pɛn wi kpáa mɛ́ gè. A Yakuba ’wi kele ke mìɛni juu nɛ̀ tìɛ Laban nɛ̄. ¹⁴A Laban sí jo: «Kányiʔɛ gī ! Muɔ nɛ́ mi ní wè, je wiyē sìsiɛn nugo nɛ́ mi ní wī !»

A Yakuba ’kò baa Laban tiʔɛ nī gè fúɔ nɛ̀ taa yege.

Yakuba wi ’cɛlilɛ siin líɛ

¹⁵Cɛngɛ káà, a Laban wi sí kɛ́nì Yakuba yɛ wè: «Muɔ béri baara waʔanɛ lé mi tiʔɛ nī gè, bɛ̀ muɔ yē mi nàa wè lé ? ‑Ki juu mi mɛ́ jori muɔ nɛ caa mi de muɔ sàri.»

¹⁶Ki ’nyaa sinborilo siin ’puu baa Laban mɛ́. Pe ’puu nɛ juɔfɔli yeri wè Leya, níɛ cɔnifɔli yeri wè Arasɛli. ¹⁷Leya wire nyapigele ke yé tɔ̀ni nɛ puu cɛ̀ngɛlɛ29.17 Eburu siɛnrɛ nī dè, tiʔɛ gáà ki siɛnrɛ tiì fíligeʔ. Ti bé gbɛ̀ juu bè jo nyapigele ke ’puu cɛ̀ngɛlɛ; ti bé ní gbɛ̀ juu míɛni Leya wiì puu nɛ nyaʔa cìiligeʔ. nɛ̀ ki yaʔa Arasɛli wire sí yé tɔ̀ni nɛ puu cɛ̀nwɛ cetinnɛ nɛ̄ lè, wi yiʔɛ míɛni ki ’puu cɛ̀ngɛ. ¹⁸Arasɛli wire wi yé Yakuba dɛ́ni wè. A wi sí jo: «M’béri baara muɔ mɛ́ bè ba taa yiʔɛlɛ kɔlisiin, dí muɔ sí muɔ póri siinwuu Arasɛli kɛn wè m’mɛ́ mi‑ wi pɔri.»

¹⁹A Laban sí jo: «Ki ’mi dɛ́ni bè wi kɛn muɔ mɛ́ sɛ́ni mi sa wi kɛn wàa wiiyɛ mɛ́ wè. Kò náʔa mi tiʔɛ nī gè.»

²⁰A Yakuba ’baara yiʔɛlɛ kɔlisiin Arasɛli nɛ̄ wè, a wi cɛ́nì ki nyaa majo yiʔɛlɛ gálì ke yé puu cɛnyɛ cɛ̀ri wī, bɛ̀ Arasɛli wi yé wi dɛ́ni kpuʔɔ wè. ²¹Kire kàduʔumɛ gè, a Yakuba sɛ́nì ki juu Laban mɛ́ wè nɛ́ wi yɛ: «‑Mi cuɔ kɛn wè m’mɛ́, mi‑ wi nyɔ́gɔ saʔa nī, nɛ́ ki cɛ́n mi lɛ̀lɛ ni ’nɔ̀.»

²²A Laban sí cepɔrigɔ ki cɛngɛ tɛ́ngɛ gè, nɛ́ sɔ́migɔ nɛ̀ suʔɔ, nɛ̀ ki tiʔɛ siɛnnɛ pe mìɛni yeri. ²³Bà pìlige ki pɛ́nì wúɔ gè, a Laban sɛ́nì Leya cò nɛ̀ pɛ́nì kɛn Yakuba mɛ́ wè, a Yakuba ’wi cɛ́n cɛliwɛ.

²⁴Laban cé sùkulocuɔ Zilipa láʔa wè nɛ̀ kɛn wi póri Leya mɛ́ wè wi‑ puu wi sùkulowo.

²⁵Bà kpìɛnmɛ pi kɛ́nì tuu wè, a Yakuba ’ki nyaa, Leya wī. A wi sí Laban yúgo wè nɛ́ jo: «Kiī mɛni wī mmɛ gè ? Gáa muɔ ’kpíʔile mi nɛ̄ mmɛ gè ? Arasɛli nɛ̄ bɛ̀ lé mi ’baara muɔ mɛ́ wè ? Gáa nɛ̄ muɔ ’mi fáanni29.25 Cefɔnwɔ wi yé fɛ̀ni tɔ́n wi yiʔɛ nɛ̄ gè, kire nɛ̄ wiì cé wi cɛ́nʔ. ?»

²⁶Á Laban wi ’jo: «Ki wè weli kaliɛlɛ bè cɔnifɔli kɛn wè nàgaʔa nɛ̄ bé juɔfɔli yaʔa wèʔ. ²⁷‑Cégboli kúɔ lè nɛ́ Leya ní wè. Kire kàduʔumɛ m’bé Arasɛli kɛn wè muɔ mɛ́, dí muɔ sí ní baara m’mɛ́ yiʔɛlɛ kɔlisiin kálì cígini29.27 Bà pe ’kúɔ cepɔrigɔ nɛ̄ gè, á cégboli nigbe ’tóri lè, a pe ’Arasɛli kɛn wè Yakuba mɛ́ wè..»

²⁸Kire sí Yakuba ’kpíʔile, a wi ’cégboli kúɔ lè nɛ́ Leya ní wè, á Laban ’Arasɛli kɛn wè wi mɛ́.

²⁹Laban cé sùkulocuɔ Biliya láʔa wè nɛ̀ kɛn wi póri Arasɛli mɛ́ wè ‑wi puu wi sùkulowo.

³⁰A Yakuba ’Arasɛli nyɔ́gɔ wè wi saʔa nī gè. Arasɛli wi yé tɔ̀ni nɛ̀ wi dɛ́ni nɛ̀ tóri Leya nɛ̄ wè. A Yakuba ń’nɛ̀ koli nɛ̀ baara yiʔɛlɛ kɔlisiin kálì cígini wi nàa mɛ́ wè, Arasɛli nɛ̄ wè.

Yakuba wi ’pìile taa

³¹Bà Yewe ’ki nyaa Leya sì cé Yakuba dɛ́ni wèʔ, a wi ’cesiʔi tɛ́ni gè Leya nɛ̄ wè, nɛ̀ ki yaʔa Arasɛli wi yé puu sìndigicuɔ. ³²A Leya ’laala taa nɛ̀ nàgabile sii, nɛ̀ wi míʔɛ le gè nɛ wi yeri Wurubɛni (ki kɔri wire wī: mi ’jaafɔli taa). Á wi ’ki juu nɛ́ jo: «Yewe nyɛ́nì mi wuʔɔgɔ nyaa gè; píra ŋáà nī wè, mi bé mi pɔli dɛ́ni wè29.32 Eburu siɛnrɛ nī dè, Wurubɛni míʔɛ ki kɔri wire wī: mi ’jaafɔli taa. Ti lúʔugɛnnɛ ni bé gbɛ̀ puu nunɔ nɛ́ dàa ní ti ’jo: Yewe nyɛ́nì mi wuʔɔgɔ nyaa gè..»

³³A Leya wi ń’nɛ̀ laala láà taa nɛ̀ nàgabile láà sii cígini. A wi ’jo: «Yewe nyɛ́nì ki nyaa mi sì mi pɔli dɛ́ni wèʔ, a wi ń’nɛ̀ ŋàa kɛn wè m’mɛ́.» A wi ’pùɔ wi míʔɛ le gè nɛ wi yeri Simɛyɔ (ki kɔri wire wī: Yewe wi nyɛ́ni lúru).

³⁴A Leya wi ń’nɛ̀ laala láà taa nɛ̀ ń’nɛ̀ nàgabile láà sii cígini. A wi ’jo: «Píra ŋáà nī wè, mi pɔli wi bé mi cò cɛ̀ngɛ, nɛ́ ki cɛ́n mi nyɛ́nì nàgabigele taanri sii wi mɛ́.» A wi ’pùɔ wi míʔɛ le gè nɛ wi yeri Levii (ki kɔri wire wī: wi bé mi cò cɛ̀ngɛ).

³⁵A wi ń’nɛ̀ koli nɛ̀ laala láà taa cígini, nɛ̀ nàgabile láà sii. A wi ’jo: «Lɛ̀lɛ náà nī lè m’béri Yewe síɛri bèri wi gbùʔɔrɔ.» Kire nɛ̄ a wi ’wi míʔɛ le gè nɛ wi yeri Zuda (ki kɔri wire wī: síɛrigɛ). A wi cesiʔi ki ’yéri.

¹Bà Arasɛli kɛ́nì ki nyaa wire wè nɛ pìile taʔa Yakuba mɛ́ wèʔ, a ki ’kò wi mɛ́ yejaʔa wi juɔ kɔli mɛ́ gè. A wi ’ki juu Yakuba mɛ́ wè nɛ́ jo: «A muɔ sì pùɔ sii mi nɛ̄ wèʔ, m’bé kùu wī.»

²A Yakuba fungo ki ’yɛ̀ wi kúrugu, a wi ’jo: «Mi wī lé Kulocɛliɛ wè, nɛ̀ ki kpíʔile muɔ wè nɛ sii wèʔ ?»

³A Arasɛli sí ki juu nɛ́ jo: «Mi sùkulocuɔ Biliya wi n’ŋɛ, te jíin wi kúrugu; á wi pɛ́nì pùɔ sii wè, mi míɛni m’bé pùɔ taa wire kɛnmɛ nɛ̄.»

⁴A wi ’wi sùkulocuɔ Biliya líɛ wè nɛ̀ kɛn Yakuba mɛ́ wè wi‑ puu wi cuɔ, a Yakuba wi ’wi nyɔ́gɔ wi saʔa nī gè. ⁵A Biliya ’laala taa, nɛ̀ nàgabile sii Yakuba mɛ́. ⁶A Arasɛli sí jo: «Kulocɛliɛ nyɛ́nì tànʔa kɛn m’mɛ́; wi nyɛ́nì mi náarigɛ lúʔu gè nɛ́ jaafɔli kɛn m’mɛ́.» Kire nɛ̄ a wi ’pùɔ wi míʔɛ le gè nɛ wi yeri Dan (ki kɔri wire wī: tànʔa).

⁷Biliya wè, Arasɛli sùkulocuɔ wè, a wi ń’nɛ̀ laala taa, nɛ̀ nàgabile siinwoli sii lè Yakuba mɛ́. ⁸A Arasɛli wi ń’nɛ̀ jo: «Mi nyɛ́nì cáan nɛ́ mi juɔ ní wè kpuʔɔ, nɛ̀ fànʔa taa wi nɛ̄.» A wi ’pùɔ wi míʔɛ le gè nɛ wi yeri Nafitali (ki kɔri wire wī: cáanra).

⁹Bà Leya kɛ́nì ki nyaa cesiʔi ki ’yéri wire mɛ́ wè, a wi ’wi sùkulocuɔ Zilipa líɛ wè nɛ̀ kɛn Yakuba mɛ́ wè wi‑ puu wi cuɔ. ¹⁰Zilipa wè, Leya sùkulocuɔ wè, a wi ’nàgabile sii Yakuba mɛ́ wè. ¹¹A Leya wi ’jo: «ʔé ! Á gàa sí yē nyùdanʔa !» A wi ’pùɔ wi míʔɛ le gè nɛ wi yeri Gadi (ki kɔri wire wī: nyùdanʔafɔli).

¹²Zilipa wè, Leya sùkulocuɔ wè, a wi ń’nɛ̀ nàgabile siinwoli sii lè Yakuba mɛ́. ¹³A Leya wi ’jo: «Cáa ! Je mi sí yē fundaangbuɔrɔ nɛ̄; cɛlilɛ pe béri mi yeri fundaanrafɔli.» A wi sí pùɔ wi míʔɛ le gè nɛ wi yeri Azɛri (ki kɔri wire wī: fundanʔa).

¹⁴Bà ki yé puu yaliire líɛ lɛ̀lɛ nī lè, cɛngɛ káà a Wurubɛni kɛ́nì kɛ́ siʔi mɛ́ nɛ̀ sɛ́nì madiragɔri caa, gàa pe ’puu nɛ yeri wìyedɛnigɛ yasɛngɛ gè30.14 Wìyedɛnigɛ yasɛngɛ gè, ki yé puu yasɛngɛ káà gàa gī kire lɛ̀lɛ siɛnnɛ pe ’puu nɛ sɔ̀ngí ki bé gbɛ̀ cɛlilɛ sáʔa bèle pe- pùɔ taa., nɛ̀ pɛ́nì kɛn wi yàa Leya mɛ́ wè. A Arasɛli ’ki juu Leya mɛ́ wè nɛ́ jo: «Mi nɛ muɔ náari wī, wìyedɛnigɛ yasɛnrɛ dáà muɔ jaa wi sɛ́nì caa dè, ‑kàa kɛn m’mɛ́.»

¹⁵A Leya sí jo: «Muɔ nɛ sɔ̀ngí lé kaciɛlɛ nī lè, bɛ̀ muɔ ’mi pɔli suɔ wè m’mɛ́ wè, nɛ́ ń’nɛ̀ jo muɔ bé wìyedɛnigɛ yasɛnrɛ suɔ dè m’mɛ́ cígini, dàa ní mi jaa wi ’pɛn dè?»

A Arasɛli sí ń’nɛ̀ jo: «A ki yē bɛ̀ gè, Yakuba bé jíin muɔ saʔa nī gè pàngɛ pìlige nī gè, a muɔ ’fɔ̀li nɛ̀ wìyedɛnigɛ yasɛnrɛ kɛn dè m’mɛ́ dè, dàa ní muɔ jaa wi ’pɛn dè.»

¹⁶Bà Yakuba kɛ́nì kɔ́n siʔi mɛ́ gè nɛ báan cɛnguʔɔ táanni gè, a Leya ’fali nɛ̀ sɛ́nì wi kpàli nɛ́ jo: «Pàngɛ pìlige nī gè, mi saʔa nī muɔ bé súɔn, nɛ́ ki cɛ́n mi nyɛ́nì muɔ suɔ wī, nɛ́ mi jaa wìyedɛnigɛ yasɛnrɛ ní dè.» A wi ’súɔn nɛ́ wi ní kire pìlige nī gè.

¹⁷A Kulocɛliɛ sí Leya náariyɛ lúʔu yè, a wi ’laala taa nɛ̀ nàgabile sii, nàa ni ’puu pìile kogunɔwuu wè Yakuba mɛ́.

¹⁸Á Leya ’jo: «Kulocɛliɛ nyɛ́nì mi tɔ̀ni kɛn wè mi mɛ́, bɛ̀ mi ’mi sùkulocuɔ líɛ wè nɛ̀ kɛn mi pɔli mɛ́ wè.»

A wi ’pùɔ wi míʔɛ le gè nɛ wi yeri Izakari (ki kɔri wire wī: tɔ̀ni).

¹⁹A Leya ń’nɛ̀ laala láà taa, nɛ̀ nàgabile sii, nàa ni ’puu pìile kɔliniwuu wè bàli wi ’sii Yakuba mɛ́ wè. ²⁰A Leya wi ’jo: «Kulocɛliɛ nyɛ́nì kpuʔɔrɔ yacɛ̀ngɛ kɛn mi mɛ́ ! Píra ŋáà nī wè mi pɔli wi béri mi kpóri, nɛ́ ki cɛ́n mi nyɛ́nì jaafɔlilɔ kɔlini sii wi mɛ́.»

A wi ’pùɔ wi míʔɛ le gè nɛ wi yeri Zabulɔn (ki kɔri wire wī: kpuʔɔrɔ).

²¹Kire kàduʔumɛ gè, a Leya pɛ́nì pìcapile sii, nɛ̀ ni míʔɛ le gè nɛ ni yeri Dina.

²²A Kulocɛliɛ ’sɔ̀ngi nɛ̀ taa Arasɛli wuʔu nɛ̄ gè, nɛ̀ wi náariyɛ lúʔu yè nɛ́ cesiʔi múgu gè wi mɛ́. ²³A wi ’laala taa nɛ̀ nàgabile sii, a wi ’jo; «Kulocɛliɛ nyɛ́nì mi fìɛrɛ láʔa dè mi nɛ̄.» ²⁴A wi ’pùɔ wi míʔɛ le gè nɛ wi yeri Yusufu (ki kɔri wire wī: Kulocɛliɛ‑ kàa fàri mi nɛ̄)30.24 Yusufu: Eburu siɛnrɛ nī dè, Yusufu wè, ki kɔri wire wī: kàa ’fàri, kire ga jáa, kàa ’láʔa. Nyasiɛnkɛniyɛ nyáà siin yi ’puu nuyɔ.; a wi ń’nɛ̀ jo: «Yewe wi‑ ní jaafɔli wáà kɛn m’mɛ́.»

Yakuba wi ’kò lɔrifɔli

²⁵Bà Arasɛli ’Yusufu sii nɛ̀ kúɔ wè, a Yakuba sí ki juu Laban mɛ́ nɛ́ jo: «‑Koligo yaʔa m’mɛ́; mi bé kɛ́ mi tiʔɛ nī gè, mi kùlo mɛ́ lè. ²⁶‑Mi cɛlilɛ nɛ́ mi pìile kɛn bèle mi mɛ́, m’bé kɛ́, peli bálì kɛnmɛ nɛ̄ mi nyɛ́nì baara kúɔ dè muɔ mɛ́ wè. Muɔ tíimɛ nyɛ́nì ki cɛ́n baara dáà mi ’kúɔ muɔ mɛ́ dè.»

²⁷A Laban wi sí wi yɛ: «A ki yē muɔ je kpuʔɔrɔ taʔa mi nɛ̄ wè, ma kò náʔa nɛ́ mi ní cígini, nɛ́ ki cɛ́n mi sɛ́nì cɛ́li nɛ̀ wéli nɛ̀ ki nyaa muɔ kɛnmɛ nɛ̄ Yewe nyɛ́nì diba taʔa wè mi nɛ̄.» ²⁸A Laban ń’nɛ̀ jo: «‑Muɔ sàri tìɛ wè mi nɛ̄, m’bé wi kɛn muɔ mɛ́.»

²⁹A Yakuba sí wi yɛ: «Muɔ tíimɛ nyɛ́nì ki sɔ́migɔ nɛ̀ cɛ́n baara díì mi ’kúɔ muɔ mɛ́ dè, kɛnmɛ bíì nɛ̄ muɔ yajuuro ti ’niʔɛ nɛ̀ síɛ dè mi kɛnmɛ nɛ̄ bè. ³⁰Muɔ sì yé puu yakaafɔliʔ lɛ̀lɛ níì nī mi pɛn náʔa muɔ tiʔɛ nī gè; ki sí n’gɛ, píra ŋáà nī wè, muɔ tɔ̀ni nɛ̀ kò lɔriniʔɛrɛ fɔ́li bà mi yē muɔ baara ti yiʔɛ mɛ́ gè. A Yewe ’diba taʔa wè muɔ nɛ̄ mi kɛnmɛ nɛ̄ bè. Píra ŋáà nī wè lɛ̀lɛ niì fìɛ nɔ̀ʔ lé, mi‑ de baara mi saʔa wuulo mɛ́ bèle ?»

³¹A Laban sí jo: «Gáa muɔ ’jo mi‑ kɛn muɔ mɛ́ ?»

A Yakuba wi ’jo: «Fǎga mi kɛn nɛ́ yakaa níʔ. A muɔ ’fɔ̀li ki nɛ̄ gè gàa m’bé juu muɔ mɛ́ gè, mi béri muɔ yajuuro nári dè béri ti wéli súuri. ³²‑Mi yaʔa m’bé sa muɔ yajuuro wéli dè pàngɛ gè. M’bé sìnbaala pe mìɛni yori bè yige, bàli bīɛlɛ kàbawuulo bèle, nɛ́ bìli ní pe yē tiʔɛlɛ ní gèle, nɛ́ ní bàli bīɛlɛ wuɔlɔ bèle, nɛ́ síkaala bálì bīɛlɛ kàbawuulo bèle, nɛ́ bìli ní pe yē tiʔɛlɛ ní gèle. Tire ti mìɛni ti bé puu mi sàri wè. ³³Mi sínmɛ pire pi bé ba puu fìɛ muɔ mɛ́ cɛnyɛ nyáà yi báan yè. A muɔ kɛ́nì pɛn bè ba yajuuro wéli dè, nɛ́ pɛ́nì ki nyaa síkaala bálì pe wè kàbawuulo bèleʔ, nɛ́ míɛni pe wè tiʔɛlɛ ní gèleʔ, nɛ́ sìnbaala bílì pe wè wuɔlɔ bèleʔ, ma ki cɛ́n tire yē yajuuro dáà mi ’yùu dè.»

³⁴A Laban sí jo: «Ao ! ‑Ki kpíʔile bɛ̀ muɔ ’ki juu gè.»

³⁵Kire cɛnnugo gè, a Laban ’fali nɛ̀ kɛ́ sìnbaduuyo nɛ́ síkaduuyo mɛ́ yè, nɛ̀ sɛ́nì síkapɔlilɔ pe mìɛni yori nɛ̀ yige bàli bīɛlɛ pe ’puu nɛ́ tùluyo ní yè, nɛ́ bìli pe yē tiʔɛlɛ ní gèle, nɛ́ síkacɛlilɛ ní bèle bàli pe ’puu kàbawuulo bèle, nɛ́ tiʔɛlɛ ní gèle, nɛ́ dìi ti ’puu nɛ́ tiɛfiiye ní yè, nɛ́ sìnbaara ti mìɛni dàa ti ’puu wuɔrɔ dè. A wi ’tire ti mìɛni kɛn wi jaala mɛ́ bèle, ³⁶a pe ’ti kɔ́ri nɛ̀ kɛ́, nɛ̀ cɛnyɛ taanri tánʔana tánʔa nɛ́ ti ní, nɛ̀ líili Yakuba nɛ̄ wè. A Yakuba ’kò nɛ Laban yajuusɛnrɛ nári dè bile.

³⁷A Yakuba ’kàgbiipigele celile: pepili tiige wuʔulo, nɛ́ amadi tiige wuʔulo, nɛ́ pilatani tiige wuʔulo, nɛ̀ ke sɛ́nmɛ nɛ̀ koriyo láʔala yè lìʔɛgɛlɛ nī gèle, nɛ̀ tùlufiiye yige ke nɛ̄. ³⁸A wi ’kàgbiʔile gálì cáan gèle pàngogo luʔɔ nī gè, kire ga buu yajuuro ti de ke nyaʔa a ti pɛ́ni luʔɔ gbun gè. A yajuuro ti pɛ́ni luʔɔ gbun gè ³⁹níɛ tári tìi nɛ̄ dè kàgbiʔile yiʔɛ mɛ́ gè, a síkacɛlilɛ nɛ́ sìnbacɛlilɛ ní bèle, a pe pɛ́ni je sii wè, pe nɛ̂ sii nɛ́ tùluyo ní, nɛ́ tiʔɛlɛ ní, níɛ̀ puu kàbawuulo.

⁴⁰A Yakuba wi ’wi sìnbacɛlilɛ wàli bèle nɛ̀ nyɔ́gɔ Laban sìnbatogo nī gè. A wi ’ki kpíʔile gìi ki bé tí peri Laban sìnbapɔlilɔ nyaʔa bèle, bàli pe ’puu nɛ́ tùluyo ní, nɛ́ bàli pe ’puu wuɔlɔ bèle, a ti tánʔa lɛ̀lɛ ni ’nɔ̀ tìi nɛ̄ dè. Bà wi ’ki kpíʔile nɛ́ jáa nɛ̀ yajuuro taa nɛ̀ yige Laban wori nī dè. ⁴¹Sìnbapɔlilɔ bílì pe ’puu lìrile bèle, nɛ́ sìnbacɛlilɛ bílì pe ’puu lìrile bèle, a peli pɛ́ni tári pìye nɛ̄ wè, Yakuba nɛ̂ kàgbiʔile líɛ gèle nɛ̀ pɛ́nì cáan luʔɔ gbuɔdiʔɛ nī gè, pe yiʔɛ mɛ́ gè, kire ga buu yajuuro ti de tári tìi nɛ̄ kàgbiʔile gálì yiʔɛ mɛ́ gè. ⁴²A ki sí nyaa yajuuro díì ti wè lìrire dèʔ, a tire pɛ́ni luʔɔ gbun gè, wi nɛ̌ kàgbiʔile cáan gèle baaʔ. A ki ’kò yajuuro dáà dī kpolido dè, tire nɛ̂ kò Yakuba wori; dìi sí tiì puu kpolido dèʔ, tire nɛ̂ kò Laban wori.

⁴³Bà ki ’kpíʔile a nàguɔ wi ’kò lɔriniʔɛrɛfɔli, a wi ’yajuuniʔɛrɛ taa, nɛ́ sùkulocɛlilɛ nɛ́ sùkulonaguɔlɔ, nɛ́ nyuʔɔmɔnɔ nɛ́ sèfɛngɛlɛ.

Yakuba ’wi wuulo kɔ́ri bèle nɛ̀ kɛ́

¹A Yakuba ’Laban jaala pe siɛnrɛ lúʔu dè, dàa pe ’puu nɛ nyu nɛ́ jo: «Yakuba nyɛ́nì weli tuu lɔri ti mìɛni líɛ; weli tuu lɔri tire ti ’wi yaʔa a wi ’kò lɔriniʔɛrɛfɔli.»

²A Yakuba ’ki nyaa míɛni Laban yiʔɛ ki tɛ́ngɛgɛnmɛ piì puu nubo bɛ̀ faʔa tíɛlɛ gè wire kɔli mɛ́ gèʔ.

³A Yewe wi ń’nɛ̀ juu nɛ́ Yakuba ní wè nɛ́ wi yɛ: «Koli mari waa muɔ tuu kùlo mɛ́ lè, muɔ narigɛ tiʔɛ nī gè, nɛ́ ki cɛ́n m’bé puu nɛ́ muɔ ní.»

⁴A Yakuba wi ’tunduro tórigo wi cɛlilɛ mɛ́ bèle, Arasɛli nɛ́ Leya ní wè, peri báan náʔa wire kúrugu siʔi mɛ́ gè yajuuro nàʔadiʔɛ nī gè, ⁵nɛ̀ pɛ́nì pe yɛ: «Mi ’yeli tuu wi yiʔɛ tɛ́ngɛgɛnmɛ nyaa bè pi ní wè tíin bɛ̀ faʔa tíɛlɛ gè nɛ́ mi níʔ, kire nɛ́ ki mìɛni mi tuu Siaga wi Kulocɛliɛ wire wi ’kò nɛ́ mi ní. ⁶Yeli nyɛ́nì ki cɛ́n, yeli tíimɛ bèle, kɛnmɛ bíì nɛ̄ mi ’baara kúɔ dè yeli tuu mɛ́ wè nɛ́ mi ŋɔri ti mìɛni ní dè. ⁷Kire ki mìɛni ní, yeli tuu wi ’mi nùʔɔrɔ nɛ̀ taa tɔliyɔ kiɛ, nɛ̀ mi sàri yiʔɛ wè. Nɛ̀ ki yaʔa Kulocɛliɛ sì fɔ̀li ki nɛ̄ a wi‑ kapiʔi kpíʔile mi nɛ̄ʔ. ⁸A Laban cé gbɛ́nɛ ki juu nɛ́ jo: ‹Muɔ sàri wire wi bé puu yajuuro dáà dī kàba wori dè,› yajuuro ti mìɛni nɛ̂ kò nɛ sii kàba wori. A wi cé ń’nɛ̀ ki juu nɛ́ jo: ‹Muɔ sàri wire wi bé puu yajuuro dáà dī tùluyo ní yè,› yajuuro ti mìɛni nɛ̂ kò nɛ sii tùluyo ní. ⁹Bà ki ’kpíʔile a Kulocɛliɛ ’yeli tuu wi yajuuro suɔ dè nɛ̀ kɛn m’mɛ́.

¹⁰«Lɛ̀lɛ líì nī yajuuro ti ’puu nɛ tári tìi nɛ̄ dè, a mi ’ki nyaa ŋɔ́nigɔ nī: sìnbapɔlilɔ bálì pe ’puu nɛ tári sìnbacɛlilɛ nɛ̄ bèle, pe ’puu nɛ́ tùluyo ní, nɛ́ tiʔɛlɛ ní, nɛ́ ní kàbawuulo. ¹¹A Kulocɛliɛ tundunwɔ wi ’mi yeri ŋɔ́nigɔ nī gè, nɛ́ jo: ‹Yakuba yo !›

«A mi ’suɔ: ‹Coo‑i !›

¹²«A tundunwɔ wi ’jo: ‹‑Ki wéli, sìnbapɔlilɔ bálì pe tári sìnbacɛlilɛ nɛ̄ bèle, piyē nɛ́ tùluyo ní, nɛ́ tiʔɛlɛ ní, nɛ́ ní kàbawuulo. Mi mi ’kire kpíʔile, nɛ́ ki cɛ́n gàa Laban ’kpíʔile muɔ nɛ̄ gè, mi nyɛ́nì ki nyaa. ¹³Mi wī Kulocɛliɛ ŋáà wi ’wìi tìɛ muɔ nɛ̄ wè Betɛli tiʔɛ nī gè, tiʔɛ gíì nī muɔ ’kàdɛnigɛ yɛ̀gɛ gè nɛ̀ yérige gè, nɛ́ sùnmɔ wo bè ki nɛ̄ naamɛ gè ki‑ puu sɔ̀ngidaadiʔɛ, nɛ́ nyuɔ kún nɛ̀ kɛn m’mɛ́ wè. Píra ŋáà nī wè, yɛ̀ fáari ma yiri kùlo náà nī lè mari waa muɔ wuulo kùlo mɛ́ lè.› »

¹⁴A Arasɛli nɛ́ Leya peli sí Yakuba yɛ wè: «Kɔrigɔ ń’nɛ tíin náʔa lé weli mɛ́ weli tuu saʔa nī gè ? ¹⁵Nɛ́ ki cɛ́n weli tuu wiì weli cò lé bɛ̀ nabɔnminɔ tíɛlɛ ? Wi nyɛ́nì weli pári nɛ̀ weli wali lìi wè, nɛ́ cepɔrigɔ yɛrɛ ní dè, dàa weli yé yɛli bè taa dè31.15 Laban sì yé cepɔrigɔ yɛrɛ kɛn dè wi pórilo mɛ́ bèleʔ nɛ̀ yɛli nɛ́ pe kùlo kaliʔɛlɛ ní gèle.. ¹⁶Kire kɛnmɛ nɛ̄ lɔri dáà Kulocɛliɛ wi ’suɔ weli tuu mɛ́ wè, tire ’kò weli wori, weli nɛ́ weli pìile ní bèle. Píra ŋáà nī wè, ‑ki kpíʔile ma yɛli nɛ́ gàa ní Kulocɛliɛ wi ’juu muɔ mɛ́ gè.»

¹⁷A Yakuba ’fali nɛ̀ yɛ̀ fáari nɛ̀ gbòbori bè kɛ́, nɛ̀ wi cɛlilɛ nɛ́ wi jaala líɛ bèle nɛ̀ tárigɛ nyuʔɔmɔnɔ nɛ̄ bèle, ¹⁸nɛ́ wi yajuuro kɔ́ri dè nɛ̀ kínige wi yiʔɛ mɛ́, nɛ́ wi lɔri ti mìɛni ní dàa wi yé taa dè, nɛ́ yajuuro dáà ti ’puu wi wori dè tire dáà ti mìɛni wi yé taa Mɛsopotamii kùlo nī lè, nɛ̀ koli nɛ waa wi tuu Siaga tiʔɛ mɛ́ gè, Kanaa kùlo nī lè.

¹⁹Laban wire yé kɛ́ sìnbasiire kùnudiʔɛ nī. A Arasɛli ’wi tuu gbèdegele yùu gèle nɛ̀ líɛ nɛ̀ kɛ́ nɛ́ ke ní. ²⁰A Yakuba míɛni ’Laban nùʔɔrɔ wè, Laban ŋáà wi ’puu Aramiyé wuu wè, nɛ̀ fɛ̀ nɛ̀ kɛ́; wiì juu nɛ́ wi níʔ. ²¹A Yakuba ’fɛ̀ nɛ̀ kɛ́ nɛ́ wi yɛrɛ ti mìɛni ní, nɛ̀ sɛ́nì Efirati cáʔa jeli gè, nɛ̀ fali nɛ waa Galaadi nyaguruyo kɔli mɛ́ gè.

Laban ’yɛ̀ nɛ̀ taʔa Yakuba nɛ̄

²²Cɛnyɛ taanri tórilo kàduʔumɛ gè, a pe ’ti juu Laban mɛ́ wè nɛ́ wi yɛ: «Yakuba nyɛ́nì fɛ̀.» ²³A Laban wi ’wi narigɛ siɛnnɛ pálì kɔ́ri nɛ̀ taʔa wi nɛ̄. A pe ’tánʔa cɛnyɛ kɔlisiin nɛ̀ sɛ́nì nɔ̀ Yakuba nɛ̄ wè Galaadi nyaguruyo nɛ̄ yè.

²⁴Bà pìlige ki ’wúɔ gè, a Kulocɛliɛ pɛ́nì juu nɛ́ Laban ní wè, Aramiyé wuu wè, ŋɔ́nigɔ nɛ̄ nɛ́ jo: «‑Mìɛ cò díɛʔ ! Fǎga yakaa juu Yakuba mɛ́ wèʔ, gàa gī cɛ̀ngɛ gè, kire ga laa, gàa ki ’pii gè.»

²⁵A Laban sɛ́nì Yakuba cò wè. Bà Yakuba wi cé wi fɛ̀ni saaya kóri yè nyaguruyo nɛ̄ yè, a Laban nɛ́ wi siɛnnɛ ní bèle a pe míɛni ’pɛn nɛ́ pɛ́nì pe fɛ̀ni saaya kóri yè Galaadi nyaguruyo nɛ̄ yè.

²⁶A Laban sí wi yúgo nɛ́ jo: «Gáa muɔ ’kpíʔile mmɛ gè ? Gáa nɛ̄ muɔ ’mi nùʔɔrɔ mmɛ gè, nɛ́ mi pórilo yùu bèle nɛ̀ kɔ́ri majo bɛ̀ kapiɛnnɛ kasuulebile tíɛlɛ. ²⁷Gáa nɛ̄ muɔ ’làri nɛ̀ fɛ̀ nɛ́ mi nùʔɔrɔ mmɛ gè ? A muɔ cé ti juu m’mɛ́ wè, mi cî muɔ yaʔa muɔ de waa nɛ́ fundaanra ní, bèri ŋú, bèri pìnbigele kpúɔn gèle, nɛ́ gɔri ní wè. ²⁸Muɔ sì cɛ́nì mi yaʔa a mi ’mi pórilo suɔn suɔn bèle gàangbuʔulo nɛ̄ gèleʔ, nɛ́ pe pìile ní bèleʔ. Kányiʔɛ nɛ̄, muɔ tɔ̀ni nɛ̀ cúro wī. ²⁹Ki fànʔa yē m’mɛ́ mi gbɛ̀ kapiʔi kpíʔile yeli nɛ̄, nɛ̀ sí ki yaʔa muɔ tuu Siaga wi Kulocɛliɛ wi sí ki juu m’mɛ́ pìlige gáà ki ’tóri gè, nɛ́ mi yɛ: ‹Fǎga yakaa juu Yakuba mɛ́ʔ, gàa gī cɛ̀ngɛ gè, kire ga laa, gàa ki ’pii gèʔ.› ³⁰Píra ŋáà nī wè, muɔ sí yiri nɛ waa nɛ́ ki cɛ́n muɔ tuu saʔa láa ki kɛ́nì muɔ taa. Gáa sí nɛ̄ muɔ ’mi kulocɛlɛlɛ yùu bèle ?»

³¹A Yakuba wi sí Laban yɛ wè: «Mi ’làri nɛ̀ fɛ̀ nɛ́ ki cɛ́n mi ’puu nɛ fìʔɛ́, nɛ́ míɛni a mi ’ki sɔ̀ngi nɛ́ jo muɔ bága muɔ pórilo suɔ bèle mi mɛ́ fànʔa nɛ̄. ³²A muɔ kɛ́nì muɔ kulocɛlɛlɛ nyaa bèle siɛn ŋíì mɛ́ wè, kire siɛn wiǐ kò sìi nɛ̄ʔ ! ‑Ki tìɛ weli nɛ̄ gìi gī muɔ wuʔu gè, weli siɛnnɛ pe mìɛni nyaamɛ nɛ̄; a gìi yē muɔ wuʔu gè ma ki líɛ.» Yakuba sì yé sí ki cɛ́n Arasɛli wi yé gbèdegele yùu gèleʔ.

³³A Laban sɛ́nì jíin Yakuba fɛ̀ni saʔa nī gè, nɛ̀ sɛ́nì jíin Leya fɛ̀ni saʔa nī gè, nɛ̀ sɛ́nì jíin sùkulocɛlilɛ siin fɛ̀ni saʔa nī gè, wiì yafiɛn nyaaʔ. A wi ’yiri Leya fɛ̀ni saʔa nī gè nɛ waa Arasɛli wuʔu mɛ́ gè.

³⁴Nɛ̀ ki yaʔa Arasɛli wi yé gbèdegele líɛ gèle nɛ̀ ke le nyuʔɔmɔ suɔnkogo kpɔ̀bi nī wè, nɛ́ tɛ́ni ki nɛ̄. A Laban sɛ́nì saʔa ki mìɛni caa nɛ̀ màʔa, wiì yafiɛn nyaaʔ.

³⁵A Arasɛli wi ’ki juu wi tuu mɛ́ wè nɛ́ jo: «Mi kàfɔli, fǎga muɔ fungo yɛ̀gɛ gèʔ. A muɔ ’ki nyaa mi sì yɛ̀ muɔ yiʔɛ mɛ́ gèʔ, mi yē yege nɛ̄ wī.»

A Laban ń’nɛ̀ caa nɛ̀ màʔa, kire nɛ́ ki mìɛni, wiì gbèdegele nyaa gèleʔ.

³⁶A Yakuba fungo ki ’yɛ̀ a wi ’juu nɛ̀ kpɛ̀ni Laban nɛ̄ wè nɛ́ jo: «Mi tuudiɛlɛ lire nī níi lè pugo ? Gáa mi ’kpíʔile sìpiʔi gè, dí muɔ sí taʔa mi nɛ̄ nɛ́ muɔ ŋɔri ti mìɛni ní mmɛ gè ? ³⁷Bà muɔ ’caa nɛ̀ màʔa mi yɛrɛ ti mìɛni nī dè o, muɔ ’yakaa nyaa lé baa muɔ saʔa wuʔu ? Ma ki tìɛ mi siɛnnɛ pe mìɛni nɛ̄, nɛ́ muɔ siɛnnɛ ní bèle, pe sí we láʔala wìye nɛ̄.

³⁸«Ki yiʔɛlɛ togo wī ŋàa wè, bà mi yē nɛ́ muɔ ní wè; muɔ síkacɛlilɛ nɛ́ muɔ sìnbacɛlilɛ pe wàa nigbe sì kɛ́nì serige cúʔɔʔ. Mi sì muɔ sìnbapɔlilɔ káa bèleʔ. ³⁹Mi sì kɛ́nì pɛn nɛ́ yajuʔu káà ní gàa nyàʔayɛgɛ ’kpúu gèʔ. A ki yé cɛ́nì kpíʔile, mi nɛ̂ cé ki sìndiʔɛ kɛn gè muɔ mɛ́. A pe yé yajuʔu káà yùu m’mɛ́ gè, cɛnvugo nɛ̄ yo, pìlige nī yo, muɔ nɛ̂ cé jo mi‑ ki fuʔɔ tɔ́n gè. ⁴⁰Cɛngɛ káfugo ki ’mi wuʔɔ, a pìlige wiire ti ’mi kúru; mi sì cɛ́nì puu nɛ ŋɔ́niʔ.

⁴¹«Bɛ̀ ki ’kpíʔile mi nɛ̄ fúɔ nɛ̀ pɛ́nì taa yiʔɛlɛ togo gálì mi ’kúɔ baa muɔ tiʔɛ nī gè. Á mi ’baara kúɔ muɔ mɛ́ yiʔɛlɛ kiɛ nɛ́ sicɛri muɔ pórilo pe siin kɛnmɛ nɛ̄, nɛ́ ń’nɛ̀ baara muɔ mɛ́ yiʔɛlɛ kɔlini nɛ muɔ yajuuro gbún dè. Kire nɛ́ ki mìɛni a muɔ ’mi sàri yiʔɛ wè nɛ̀ taa tɔliyɔ kiɛ. ⁴²A mi tuu wi Kulocɛliɛ wire cé bɛ̀ wè, Birayima Kulocɛliɛ wè, nɛ́ ní Kulocɛliɛ ŋáà nɛ̄ mi tuu Siaga ’puu nɛ fìʔɛ́ wè, a wire sì cé puu nɛ́ mi ní wèʔ, muɔ cî mi yaʔa mi‑ kɛ́ nɛ́ kiyɛ ní yè waaya. Bà Kulocɛliɛ sí mi wuʔɔgɔ nyaa gè, nɛ́ baagbɛnrɛ ní dè dàa mi ’kúɔ dè, kire nɛ̄ pìlige nī gè a wi ’kàyuʔu juu gè nɛ̀ tànʔa kɛn m’mɛ́.»

Yakuba ’nyakungɛngɛ kpíʔile nɛ́ Laban ní wè

⁴³A Laban sí siɛnnugoro kɛn dè Yakuba mɛ́ wè nɛ́ jo: «Mi pórilo bɛ̀ lé bàli bèle, pe pìile bèle o, mi wuulo bɛ̀ʔ lé ? Yajuuro dáà dè, mi wori bɛ̀ʔ lé ? Dàa ti mìɛni muɔ nɛ nyaʔa dè, mi wori dī. Gíi sí m’bé ní gbɛ̀ kpíʔile mi pórilo mɛ́ bèle pàngɛ gè, a kire ga laa pe jaala mɛ́ bèle cígini ? ⁴⁴Píra ŋáà nī wè, te báan we‑ nyakungɛngɛ kpíʔile mi nɛ́ muɔ ní wè, we‑ fìɛ tɛ́ngɛ náʔa gè bɛ̀ kaala nyaafɔli tíɛlɛ, fìɛ ŋàa wi bé ki tìɛ dí mi nɛ́ muɔ ní wè, we nyɛ́nì nyakungɛngɛ kpíʔile wìye mɛ́.»

⁴⁵A Yakuba sí kàdɛnigɛ líɛ nɛ̀ ki cɔ́ri nɛ̀ yérige ki‑ puu sɔ̀ngidaadiʔɛ. ⁴⁶Nɛ́ ki juu wi siɛnnɛ mɛ́ bèle, nɛ́ jo: «Yeri kàdari táà jún yeri báan nɛ́ ti ní.» A pe ’fali nɛ kàdari jò dè nɛ̀ pɛ́nì ti gbuʔulo tìi nɛ̄. A pe ’lìi baa kàdɛnigboli nɛ̄ lè31.46 Siɛnnɛ bálì pe lɛ̀lɛ nī lè, a pe yé nyakungɛngɛ kpíʔile gè, pe nɛ̂ kúɔ níɛ̀ lìi baa ki tiʔɛ nī gè.. ⁴⁷A Laban ’tiʔɛ ki míʔɛ le gè nɛ̀ ki yeri Yegari Saʔaduta (ki kɔri wire wī: kàdɛnigboli fìɛ), a Yakuba wire sí ki yeri nɛ́ jo Galedi (ki kɔri wire wī: kàdɛnigɛ fìɛ)31.47 Laban wire yé míʔɛ le gè wi siɛnrɛ nī, dàa ti ’puu Aramiyé siɛnrɛ dè. A Yakuba wire sí wi míʔɛ le gè wi siɛnrɛ nī, dàa ti ’puu eburu siɛnrɛ dè. Míɛyɛ nyáà yi siin kɔri wi ’puu nuwɔ, dàa ti ’juu nɛ́ jo: kàdɛnigboli fìɛ..

⁴⁸A Laban sí ń’nɛ̀ jo: «Kàdɛnigboli náà niī fìɛ pàngɛ gè mi nɛ́ muɔ sunʔɔmɔ ní bè bɛ̀ kaala nyaafɔli tíɛlɛ.» Kire nɛ̄ a pe ’kò nɛ ki tiʔɛ yeri gè Galedi. ⁴⁹Pe ’puu nɛ ki tiʔɛ yeri gè míɛni Misipa (ki kɔri wire wī: wélidiʔɛ), ki ’nyaa Laban yé ki juu nɛ́ jo: «Yewe wiri we nyaʔa, a we kɛ́nì láʔala wìye nɛ̄ wè, mi nɛ́ muɔ ní wè. ⁵⁰A muɔ sɛ́ni mi pórilo wuʔɔ bèle, kire ga laa a muɔ sɛ́nì cɛlilɛ pálì líɛ nɛ̀ fàri mi pórilo nɛ̄ bèle, a siɛn sí wè nɛ muɔ nyaʔa wèʔ, ma sɔ̀ngi ma taa, ma ki cɛ́n Kulocɛliɛ wire tíimɛ wiī nɛ muɔ nyaʔa.»

⁵¹A Laban wi ń’nɛ̀ Yakuba yɛ wè o: «Ki n’gɛ, kàdɛnigboli náà lè, nɛ́ kàdɛnigbuʔɔ gáà mi ’cɔ́ri nɛ̀ yérige ki‑ puu sɔ̀ngidaadiʔɛ gè, tire mi ’tɛ́ngɛ mi nɛ́ muɔ sunʔɔmɔ ní bè. ⁵²Kàdɛnigboli náà lè, nɛ́ sɔ̀ngidaadiʔɛ gáà ní gè, tire ti bé puu fìɛ mi nɛ́ muɔ sunʔɔmɔ ní bè bɛ̀ kaala nyaafɔli tíɛlɛ. Mi sì yɛli bè kàdɛnigboli náà nɛ́ ní sɔ̀ngidaadiʔɛ gáà fɛ́nigɛ gè bè kɛ́ muɔ kúrugu nɛ́ sɔ̀ngibiire níʔ; muɔ míɛni sì yɛli bè ti fɛ́nigɛ bè pɛn mi kúrugu nɛ́ sɔ̀ngibiire níʔ. ⁵³Birayima Kulocɛliɛ wè, nɛ́ míɛni Nakɔri kulocɛliɛ wè, pe tobilo kulocɛlɛlɛ bèle, peli pe bé puu kàyuʔujuufɔlilɔ bèle mi nɛ́ muɔ sunʔɔmɔ ní bè.»

A Yakuba wire sí kàli Kulocɛliɛ nɛ̄, ŋàa nɛ̄ wi tuu Siaga ’puu nɛ fìʔɛ́ wè31.53 Nakɔri wire yé puu Birayima cɔni (wéli baa 11.26 ) nɛ́ ní Laban tuuliʔɛ (wéli baa 24.24,29 ). Laban wire yé puu nɛ kulocɛlɛlɛ pálì gbùʔɔrɔ́ bɛ̀ Birayima tobilo tíɛlɛ bèle. Yakuba wire yé kàli wi tuu Siaga Kulocɛliɛ wire yákuɔ nɛ̄ (wéli baa 31.42 ).. ⁵⁴A Yakuba wi ’kakuɔrɔ yajuʔu káà kpúu nɛ̀ yanyige surosuʔɔ, nɛ́ wi siɛnnɛ yeri bèle a pe ’pínɛ nɛ̀ suro lìi dè nɛ́ súɔn baa nyagurugo nɛ̄ gè.

¹A Laban ’yɛ̀ sínbiniwuuro nī dè, nɛ̀ wi pórilo nɛ́ wi póripiile suɔn suɔn bèle gàangbuʔulo nɛ̄ gèle nɛ́ diba kpíʔile pe mɛ́, nɛ́ koli nɛ̀ kɛ́ wi tiʔɛ nī gè.

²A Yakuba wire sí yɛ̀ nɛ̀ wi koligo líɛ gè nɛ waa, a Kulocɛliɛ tundunminɔ pe sɛ́nì wi kpàli. ³Bà Yakuba ’pe nyaa bèle, a wi ’jo: «ʔá ! Je Kulocɛliɛ kòridiʔɛ sí gī náʔa gè díɛʔ !» A wi ’fali nɛ̀ tiʔɛ ki míʔɛ le gè nɛ ki yeri Maʔanayimi (ki kɔri wire wi: kòridiɛyɛ siin).

Yakuba ’kpuʔɔrɔ tórigo Ezawu mɛ́

⁴A Yakuba wi ’siɛnnɛ yɛ̀gɛ nɛ̀ tórigo wìi yiʔɛ mɛ́ gè baa wi luɔ Ezawu kúrugu wè, Edɔmi tɛ́nimɛ nī bè, Seyiiri kùlo mɛ́ lè. ⁵A wi tunduro dáà juu dè pe mɛ́ nɛ́ jo: «A yeli sɛ́nì nɔ̀ baa wè, ye‑ mi kàfɔli Ezawu yɛ wè, dí ‹Muɔ baakuɔwɔ Yakuba wi ’jo: Mi yé kɛ́ Laban tiʔɛ nī gè nɛ̀ sɛ́nì mɔgɔ baa fúɔ nɛ̀ pɛ́nì nɔ̀ lɛ̀lɛ náà nī lè, ⁶a mi ’nìɛyɛ taa, nɛ́ sèfɛngɛlɛ ní, nɛ́ sìnbaara ní, nɛ́ síkaala, nɛ̀ fàri baakuɔlɔ nɛ̄, nàguɔlɔ nɛ́ cɛlilɛ. A mi sí jo m’bé tundunminɔ tun pe‑ sa ki juu mi kàfɔli Ezawu mɛ́ wè, kire ga buu mi‑ kpuʔɔrɔ taa wi yiʔɛ mɛ́.› »

⁷A tundunminɔ pe ’koli nɛ̀ pɛ́nì ki juu Yakuba mɛ́ wè nɛ́ jo: «Weli sɛ́nì muɔ luɔ Ezawu kpàli wè, nɛ̀ wi nyaa wi ’báan muɔ kúrugu nɛ́ siɛnnɛ sirasiin (400) ní.»

⁸A fíɛrɛ ’Yakuba cò wè kpuʔɔ. A wi ’wi siɛnnɛ wáligi bèle gbuʔulo siin, nɛ́ yajuuro wàli dè gbuʔulo siin: síkaala nɛ́ sìnbaara ní dè, gboli nigbe; nìɛyɛ nɛ́ nyuʔɔmɔnɔ ní bèle, gboli láà nigbe. ⁹Nɛ́ ki cɛ́n wi yé ki sɔ̀ngi nɛ́ jo: a Ezawu pɛ́nì gboli láà kpúu lè, gboli siinwoli lè ni bé suɔ.

¹⁰A Yakuba wi sí Kulocɛliɛ náari wè, nɛ́ jo: «Cáa ! Kulocɛliɛ, muɔ ŋáà wī mi tuuliʔɛ Birayima Kulocɛliɛ wè, nɛ́ mi tuu Siaga Kulocɛliɛ wè, cáa ! Yewe, muɔ ŋáà ma ’ki juu mi mɛ́ nɛ́ jo: ‹Koli mari waa muɔ kùlo mɛ́ lè, muɔ wuulo tiʔɛ nī gè, dí mi bé kacɛ̀ngɛ kpíʔile muɔ nɛ̄ wè,› ¹¹mi nyɛ́nì cɛ́ri nɛ̀ tóri muɔ bànguɔ dɛ́nigɛ kele nɛ́ muɔ kányiʔɛ kaala ní lè, gàli muɔ nɛ kpínʔini mi mɛ́ gèle, mi ŋáà wī muɔ baakuɔwɔ wè. Mi kàgbiile lire ni ’puu mi mɛ́ lɛ̀lɛ líì nī mi Zurudɛn cáʔa jeli gè. Pàngɛ gè, mi n’ŋɛ, mi siɛnmɛ pi ’niʔɛ nɛ̀ kò gbuʔulo siin.

¹²«‑Mi suɔ mi luɔ Ezawu mɛ́ wè, nɛ́ ki cɛ́n mi nɛ fìʔɛ́ wi fǎga ba mi kpúuʔ, nɛ́ mi pìile ní bèle nɛ́ pe yàala ní bèle, wi fǎga wàa nigbe yaʔaʔ. ¹³Nɛ̀ ki yaʔa muɔ sí yé ki juu nɛ́ jo dí muɔ bé kacɛ̀ngɛ kpíʔile mi nɛ̄, bè mi siimɛ niʔɛ bè bɛ̀ kuʔɔjii gògoyo dàrimiʔɛ tíɛlɛ gè, gàa gī siɛn sǐ gbɛ̀ tɔ́ri gèʔ, bɛ̀ ki ’niʔɛ gè.»

¹⁴A Yakuba ’súɔn baa kire tiʔɛ nī gè ki pìlige nī gè. Bà kpìɛnmɛ pi ’tuu bè, a wi ’wi yɛrɛ táà líɛ nɛ̀ kɛ́ bè sa kpuʔɔrɔ kpíʔile Ezawu mɛ́ wè: ¹⁵síkacɛlilɛ sirakeli (200) nɛ́ síkapɛngɛlɛ togo, nɛ́ sìnbacɛlilɛ sirakeli (200) nɛ́ sìnbapɔlilɔ togo, ¹⁶nɛ́ nyuʔɔmɔnɔ togo nɛ́ kpɔrigɔ nɛ́ pe pìile ní bèle bàli pe ’puu nɛ ŋɔri nɛ tíin pe nɔminɔ mɛ́ bèle, nɛ́ nɛ̀nɔminɔ togosiin nɛ́ nɛ̀piʔɛlɛ kiɛ, nɛ̀ fàri sèfɛnjɛlilɛ togo nɛ́ sèfɛnbɔlilɔ kiɛ ní.

¹⁷A wi ’ti mìɛni tíla tíla nɛ́ ti kɛn wi baakuɔlɔ mɛ́ bèle, nɛ̀ yɛli nɛ́ ti gbuʔulo kɛnmɛ ní bè, nɛ́ pe yɛ: «Ye‑ kíni mi yiʔɛ mɛ́ gè, yé lariyɛ yaʔa gbuʔulo ke sunʔɔmɔ ní bè.»

¹⁸A wi ’ki juu nɛ̀ gbɛ̀ngɛ wi baakuɔwɔ mɛ́ wè, ŋàa wi ’puu pe yiʔɛ mɛ́ gè, nɛ́ jo: «A mi luɔ Ezawu wi sɛ́nì kpàli nɛ́ muɔ ní wè, nɛ́ muɔ yúgo, ‹Ŋáa wuu wī muɔ wè ? Sé muɔ nɛ waa ? Ŋáasiɛn wori dī yajuuro dáà ti ’waa muɔ yiʔɛ mɛ́ gè ?›, ¹⁹ma wi yɛ: ‹Mi kàfɔli Ezawu yo, Yakuba wori dī. Wi ’jo mi‑ ba kpuʔɔrɔ kpíʔile muɔ mɛ́ nɛ́ yajuuro dáà ní dè. Wire tíimɛ yē nɛ báan baa kàduʔu mɛ́ gè.› »

²⁰A wi ’siɛnnuro juu dè nɛ̀ gbɛ̀ngɛ wi baakuɔlɔ pe mìɛni mɛ́, siinwuu wè, nɛ́ taanriwuu ní wè, nɛ́ bìli mìɛni pe nyɛ́ni tári yajuuro kúrugu dè, nɛ́ pe yɛ: «A yeli sɛ́nì Ezawu nyaa wè, ye mìɛni yeri siɛnnuro tire nyu wi mɛ́. ²¹Ye‑ ti juu wi mɛ́ míɛni, ye‑ jo: ‹Muɔ baakuɔwɔ Yakuba wè, wiī nɛ báan baa kàduʔu mɛ́ gè.› »

Yakuba wi yé ki sɔ̀ngi nɛ́ jo, wire bé gbɛ̀ Ezawu fungo nyígi gè a wire ’kire kpíʔile mmɛ gè, nɛ́ kpuʔɔrɔ dáà tórigo dè wire yiʔɛ mɛ́ gè. Kire kàduʔumɛ gè, a wire sɛ́nì wi nyaa wè, wi bé wire kpàli nɛ́ fundaanra ní.

²²Bà ki ’kpíʔile, a Yakuba ’kpuʔɔrɔ tórigo dè a ti ’kɛ́ wi yiʔɛ mɛ́ gè, kpuʔɔrɔ dáà wi yé kɛn dè. Kire pìlige nī gè, a Yakuba wire ’súɔn baa wi kòridiʔɛ nī gè.

²³Kire pìlinugo nī gè, a wi ’yɛ̀ nɛ̀ wi cɛlilɛ siin líɛ bèle, nɛ́ wi sùkulocɛlilɛ siin ní bèle, nɛ̀ fàri wi pìile kiɛ nɛ́ nigbe nɛ̄ bèle, nɛ̀ Yabɔki lakolibile jeli lè. ²⁴A wi ’pe líɛ nɛ̀ lakolibile jeli lè, nɛ̀ wi yɛrɛ ti mìɛni pínɛ nɛ̀ jeli nɛ́ pe ní.

Yakuba ’cáan nɛ́ Kulocɛliɛ ní

²⁵Bà Yakuba ’kò wi nigbe wè, a siɛn wáà pɛ́nì cáan nɛ́ wi ní fúɔ nɛ̀ pɛ́nì kpìɛnmɛ tuu bè. ²⁶Bà siɛn wi kɛ́nì ki nyaa wire sǐ jáa Yakuba nɛ̄ wèʔ, a wi ’Yakuba kpúɔn cenyugo nɛ̄ gè nɛ̀ ki ’fùgu, á pe ní cáanra nɛ̄ dè. ²⁷A nàguɔ wi kɛ́nì jo: «‑Mi yaʔa mi‑ kɛ́, nɛ́ ki cɛ́n kpìɛnmɛ pi ’tuu wī.»

A Yakuba sí wi yɛ: «Miǐ ga tíi muɔ yaʔa muɔ kɛ́ʔ, ka laa muɔ sì diba taʔa wè mi nɛ̄ʔ !»

²⁸A nàguɔ wi sí Yakuba yúgo wè: «Pe ’muɔ ye gáa ?»

A Yakuba wi ’jo: «Pe ’mi ye Yakuba.»

²⁹A nàguɔ wi sí ń’nɛ̀ jo: «Piyě ní de muɔ yeri Yakuba cíginiʔ; muɔ míʔɛ ki bé yiʔɛ bè kò Isirayɛli32.29 Isirayɛli: Isirayɛli wi míʔɛ ki kɔri wire wī: wiī nɛ cáanri nɛ́ Kulocɛliɛ ní, kire ga laa: Kulocɛliɛ nɛ cáanri nɛ́ wi ní., nɛ́ ki cɛ́n muɔ nyɛ́nì cáan nɛ́ Kulocɛliɛ ní, nɛ́ siɛnnɛ ní bèle, a muɔ ’fànʔa taa.»

³⁰A Yakuba wi ’nàguɔ yúgo wè: «A muɔ míʔɛ gè do ?»

A nàguɔ wi ’jo: «Gáa nɛ̄ muɔ kpáan nɛ̀ mi míʔɛ yúgo gè ?» Nɛ́ fali nɛ̀ diba taʔa wè Yakuba nɛ̄.

³¹A Yakuba ’tiʔɛ gáà ki míʔɛ le gè nɛ ki ye Peniyɛli (ki kɔri wire wī: Kulocɛliɛ yiʔɛ), gìi wi ’puu nɛ caa bè juu wè, «Mi nɛ́ Kulocɛliɛ we ’yiɛyɛ le yè wìye nī, a mi ’kò sìi nɛ̄.» ³²Bà cɛngɛnyɛni ni ’puu nɛ foligi lè, a Yakuba míɛni nɛ yigi Peniyɛli nī wè, nɛ̀ ki yaʔa Yakuba ’puu nɛ tári nɛ̀ siʔi cenyugo nɛ̄ gè. ³³Kire kɛnmɛ nɛ̄ a Isirayɛli siɛnnɛ pe ’yajuʔu kpúu gè, pe nɛ̌ fɔ̀li bé ki cenyugo kaara káa dèʔ, nɛ́ ki cɛ́n cáanra lɛ̀lɛ nī lè, Kulocɛliɛ cé Yakuba luɔ cenyugo nɛ̄ gè.

Yakuba nɛ́ Ezawu pe ’pe kàsii kúɔ wè

¹Bà Yakuba ’yiʔɛ yɛ̀gɛ gè nɛ̀ wéli wè, a wi ’Ezawu nyaa wi wi kpàlí nɛ́ siɛnnɛ sirasiin ní. A wi sí pìile tíla bèle nɛ̀ kɛn pe yàala mɛ́ bèle, a wi ’Leya wuulo kɛn bèle wi mɛ́, nɛ́ Arasɛli wuulo kɛn bèle wi mɛ́, nɛ́ sùkulocɛlilɛ siinwuulo kɛn bèle pe mɛ́. ²A wi ’sùkulocɛlilɛ kínige bèle nɛ́ pe pìile ní bèle, nɛ́ Leya nɛ́ wi pìile taʔa bèle pe nɛ̄, nɛ́ kúɔ nɛ́ Arasɛli nɛ́ Yusufu taʔa wè pe nɛ̄. ³Á wire tíimɛ kíni pe mìɛni yiʔɛ mɛ́. Bà wi sɛ́ni nɔ̀gí wi luɔ nɛ̄ wè, a wi ’tuu nɛ̀ yiʔɛ cúbulo gè dàala nɛ̄ lè fúɔ nɛ̀ taa tɔliyɔ kɔlisiin. ⁴A Ezawu sí fali nɛ̀ fɛ̀ nɛ̀ sɛ́nì wi kpàli, nɛ̀ sɛ́nì wi wáa nɛ̀ mígi nɛ́ wi suɔn suɔn gàangbuʔulo nɛ̄ gèle, a pe siin pe ’fali nɛ̀ nyɛni. ⁵A Ezawu ga yiʔɛ yɛ̀gɛ gè nɛ̀ wéli wè, a wi ’cɛlilɛ nyaa bèle nɛ́ pìile ní bèle, a wi ’Yakuba yúgo wè nɛ́ jo: «Báli sí bīɛlɛ bàli bèle nɛ́ muɔ ní wè ?»

A Yakuba sí jo: «Mi pìile bīɛlɛ, bàli ní Kulocɛliɛ ’mi kpúʔɔ wè nɛ̀ pe kɛn muɔ baakuɔwɔ mɛ́ wè.»

⁶A sùkulocɛlilɛ pe ’pɛn nɛ́ pe pìile ní bèle, nɛ̀ pɛ́nì tuu nɛ̀ cúbulo. ⁷A Leya nɛ́ wi pìile ní bèle, a peli míɛni ’pɛn nɛ̀ pɛ́nì tuu nɛ̀ cúbulo. A Yusufu nɛ́ Arasɛli, a peli míɛni ’pɛn nɛ̀ pɛ́nì tuu nɛ̀ cúbulo.

⁸A Ezawu wi sí wi yúgo nɛ́ jo: «Gáa sí ma yé je kúɔ nɛ́ yajuugbuʔulo gálì ní gèle gàli ní mi kpàli gèle ?»

A Yakuba sí jo: «Mi ’puu nɛ caa mi kɛnmɛ pi- muɔ dɛ́ni, mi kàfɔli.»

⁹A Ezawu sí jo: «Lɔri yé náʔa m’mɛ́ nìʔɛrɛ nɛ cɔni. ‑Muɔ wori yaʔa dè baa.»

¹⁰A Yakuba sí wi náari nɛ́ jo: «ʔé ! Mi nɛ muɔ fiɛn wī, a ki yē muɔ nɛ tɔ́ri nɛ́ mi ní wè, ma fɔ̀li ki nɛ̄ má kpuʔɔrɔ dáà suɔ dè. Nɛ́ ki cɛ́n bà muɔ nɛ́ mi ní, we ’wìye nyaa wè, á muɔ ’mi sɔ́migɔ nɛ̀ kpàli wè, a mi ’ki nyaa majo mi nyɛ́nì Kulocɛliɛ yiʔɛ nyaa wī. ¹¹Kire nɛ̄ mi nɛ muɔ náari, ma fɔ̀li kpuʔɔrɔ dáà nɛ̄ dè, dàa mi ’kɛn muɔ mɛ́ dè. Nɛ́ ki cɛ́n Kulocɛliɛ nyɛ́nì ’mi kpúʔɔ nɛ̀ lɔriniʔɛrɛ kɛn m’mɛ́; yɛrɛ sáa yē m’mɛ́.» Bà wi ’ki juu nɛ̀ taʔala mmɛ gè, a Ezawu wi pɛ́nì yéri ki nɛ̄.

¹²A Ezawu wi ’jo: «Ye‑ yɛ̀ we‑ pínɛ weri waa; m’bé kíni yeli yiʔɛ mɛ́.»

¹³A Yakuba sí jo: «ʔé ! Mi kàfɔli, muɔ nyɛ́nì ki cɛ́n pìile pe ’yìrige, pe wè gbɛ̀nɛ tári fáariʔ. Nɛ̀ pínɛ, yajuuro yē mi mɛ́, sìnbacɛlilɛ nɛ́ síkacɛlilɛ, nɛ́ nɛ̀nɔminɔ, dàa ti ’pìile kanʔa pe‑ ŋɔri bèle. A mi ’jo tánʔana ŋàʔana lè bè kpíʔile cɛngɛ nigbe gè, ti mìɛni bé kùu ! ¹⁴Kire nɛ̄, mi kàfɔli, mari waa mi yiʔɛ nɛ̄, mi nɛ muɔ náari wī. Mi béri waa muɔ kúrugu funnyige nɛ̄, bè yɛli nɛ́ yajuuro ti tánʔagɛnnɛ ní lè, dàa dī mi yiʔɛ mɛ́ gè, nɛ́ pìile pe tánʔagɛnnɛ ní lè, fúɔ bè taa mi‑ sa nɔ̀ mi kàfɔli wi tiʔɛ nɛ̄ gè, Seyiiri kùlo mɛ́ lè.»

¹⁵A Ezawu sí wi yɛ: «Ma sí yéri ki nɛ̄, mi‑ siɛnnɛ pálì yaʔa nɛ́ muɔ ní.»

A Yakuba ’wi yɛ: «Gáa nɛ̄ muɔ je kire kpíʔile bɛ̀ ? Muɔ- taa kpuʔɔrɔ taʔa mi nɛ̄, mi kàfɔli.»

¹⁶Kire cɛnnugo gè, a Ezawu ’koli nɛ̀ koligo líɛ gè nɛ̀ kɛ́ Seyiiri kùlo mɛ́ lè, ¹⁷a Yakuba wire ’kɛ́ Sukɔti kàʔa mɛ́. A wi sɛ́nì saʔa faan baa, nɛ́ kpátaaya kpúɔn nɛ̀ wi yajuuro nyɔ́gɔ dè baa. Kire kɛnmɛ nɛ̄ a pe ’kò nɛ ki tiʔɛ yeri gè Sukɔti (ki kɔri wire wī: kpátaaya tiʔɛ).

¹⁸Bà Yakuba ’kɔ́n Mɛsopotamii kùlo mɛ́ lè nɛ̀ pɛn gbɛ̀nwɛ wè Kanaa kùlo mɛ́ lè, á yafiɛn sì wi taa wèʔ, a wi kɛ́nì yɛ̀ nɛ̀ sɛ́nì tɛ́ni Sikɛmi kàʔa táanni gè. ¹⁹Nɛ̀ ki tiʔɛ dàala suɔ lè, tiʔɛ gíì nī wi yé wi fɛ̀ni saʔa kóri gè; wi yé ni suɔ Kamɔri jaala mɛ́ bèle, walifiiwe walikpegele dabataan (100)33.19 Siɛnnɛ bálì pe lɛ̀lɛ nī lè, pe nɛ̂ cé gbɛ́nɛ sìnbapori suɔ nɛ́ walifiiwe walipile nigbe ní lè.. Kamɔri wire wi ’puu Sikɛmi tuu wè. ²⁰A wi Kulocɛliɛ gbùʔɔrɔdiʔɛ faan nɛ̀ yérige baa ki tiʔɛ nī gè, nɛ̀ ki míʔɛ le gè nɛ ki yeri Eli Eloye Isirayɛli (ki kɔri wire wī: Kulocɛliɛ wi yē Isirayɛli Kulocɛliɛ).

Sikɛmi wi ’Dina cúʔɔ wè

¹Bà lɛ̀lɛ láà kɛ́nì kúɔ lè, a Dina ’yiri, Leya nɛ́ Yakuba póri wè, nɛ̀ kɛ́ bàa kùlo sinborilo síɛri bèle. ²Nàguɔ wáà ’puu baa, pe ’wi ye Sikɛmi. Wi tuu Kamɔri wire wi ’puu pe kùlofɔli wè; Eviyé wuu wi ’puu. Bà Sikɛmi sɛ́nì Dina nyaa wè, a Sikɛmi ’wi cò fànʔa nɛ̀ sínɛ nɛ́ wi ní nɛ̀ wi cúʔɔ. ³Kire kàduʔumɛ, Dina wè, Yakuba póri wè, a wi ’Sikɛmi dɛ́ni wè kpuʔɔ. A wi ’gbòbori nɛ̀ juu nɛ́ sinboriwo ní wè, nɛ̀ wi fungo nyígi gè. ⁴A Sikɛmi wi sɛ́nì ti juu wi tuu Kamɔri mɛ́ wè nɛ́ jo: «Sinboriwo ŋáà líɛ wè ma kɛn mi mɛ́ wi‑ kò mi cuɔ.»

⁵Nɛ̀ ki yaʔa Yakuba cé ki lúʔu dí Sikɛmi nyɛ́nì tuu wire póri Dina nɛ̄ wè, nɛ̀ wi cúʔɔ. Bɛ̀ Yakuba jaala pe yé kɛ́ yajuuro nàʔadiʔɛ nī gè nyàʔa nī gè, a wi ’pìiri fúɔ nɛ̀ taa a pe kɛ́nì pɛn.

⁶A Kamɔri wè, Sikɛmi tuu wè, a wi ’kɛ́ nɛ̀ sɛ́nì Dina náari wè Yakuba mɛ́.

⁷Bà Yakuba jaala pe yé kɔ́n yajuuro nàʔadiʔɛ nī gè nɛ̀ pɛn wè, a pe pɛ́nì ki lúʔu gàa ki yé kpíʔile bile gè. A pe funyɔ yi ’yɛ̀ kpuʔɔ fúɔ nɛ̀ nyɛ́nigɛ, nɛ́ ki cɛ́n Sikɛmi cé kapiigbuʔɔ kpíʔile Isirayɛli nī wè, nɛ́ Yakuba póri cáan wè nɛ̀ taa fànʔa nɛ̄, kire gáà kiì yé yɛli siɛn cɛ ki kpíʔile gèʔ.

⁸A Kamɔri sí pe yɛ: «Mi jaa Sikɛmi wè, yeli póri wi tɔ̀ni nɛ̀ wi dɛ́ni. Mi nɛ yeli fiɛn wī, ye‑ wi kɛn wi mɛ́ cɛliwɛ. ⁹Yeli nɛ́ weli ní bèle, we bé nyafɛnigɛ kpíʔile nɛ́ wìye ní, béri cepɔriyɔ kpínʔini yè nɛ́ wìye ní. Yeli béri yeli pórilo kanʔa bèle weli mɛ́, weli míɛni béri weli pórilo kanʔa bèle yeli mɛ́. ¹⁰Yeli bé kò nɛ́ weli ní, yeli bé gbɛ̀ tɛ́ni náʔa kùlo nī lè, bè gbɛ̀ dàala taa náʔa weli mɛ́, bèri nyaari de mári yìye mɛ́ de yeli kele kúu gèle.»

¹¹A Sikɛmi míɛni wi ’juu nɛ́ sinboriwo wi tuu ní wè, nɛ́ wi lɔbilɔ ní bèle nɛ́ jo: «Ye‑ nyinimɛ taa mi nɛ̄, a yeli ’jo yɛgɛ ó yɛgɛ gè, m’bé ki kɛn yeli mɛ́. ¹²Ye‑ wali nyuɔ káà tìɛ nìʔɛgɛ gàa yeli nɛ caa cepɔrigɔ lɔri dè, ye‑ cepɔrigɔ cɛngɛ yakɔnrɔ míɛni tìɛ dè, m’bé ti caa gɛn yeli mɛ́. Yé sí taa ye sinboriwo wire kɛn m’mɛ́ cɛliwɛ.»

Yakuba jaala pe ’Dina kàsii tún wè

¹³A Yakuba jaala pe ’Sikɛmi nɛ́ wi tuu Kamɔri fáanni wè, nɛ́ ki cɛ́n Sikɛmi wi yé peli cɔni Dina cúʔɔ wè. ¹⁴A pe sí pe yɛ nɛ́ jo: «Weli sǐ gbɛ̀ kire kpíʔileʔ, bè weli cɔni Dina kɛn wè nàguɔ wáà mɛ́ ŋàa wī kɛnɛkɛnɛ sìngbiʔile nī wèʔ. Ki bé puu fìɛrɛ weli mɛ́. ¹⁵Weli sǐ gbɛ̀ yéri ki nɛ̄ʔ. Kaala nigbe sí yē náʔa: a yeli míɛni ’fɔ̀li nɛ̀ yéri weli wori nɛ̄ dè, kire gī, yeli ’yɛli bè yeli nàguɔlɔ pe mìɛni kɛnɛkɛnɛ kpíʔile wè wī. ¹⁶A yeli ’yéri tire nɛ̄ dè, weli béri weli pórilo kanʔa bèle yeli mɛ́, weli míɛni béri yeli wuulo líi bèle, weli bé tɛ́ni nɛ́ yeli ní, we mìɛni bè kò siɛnfelige nigbe. ¹⁷A yeli sì yéri tire nɛ̄ dèʔ bè yeli kɛnɛkɛnɛ kpíʔile wè, weli bé weli cɔni líɛ wè bè kɛ́ nɛ́ wi ní wī.»

¹⁸A pe siɛnrɛ ti ’Kamɔri nɛ́ wi jaa Sikɛmi dɛ́ni wè, ¹⁹a nàgapunwɔ wi ’fali nɛ̀ ŋàʔana bé sa ki kpíʔile gàa pe ’juu gè, nɛ́ ki cɛ́n Yakuba póri wi ’láa puu wi nɛ̄ kpuʔɔ. Ki ’nyaa Sikɛmi wire wi ’puu, wi tuu siɛnnɛ nī bèle, ŋàa pe ’puu nɛ kpóri wè.

²⁰A Kamɔri nɛ́ wi jaa Sikɛmi ní wè, a pe sɛ́nì nɔ̀ kàʔa ki nàkpanʔa wìile nɛ̄ lè, nɛ̀ siɛnrɛ dáà juu dè nɛ̀ tìɛ pe nɛ̄, nɛ́ jo: ²¹«Siɛnnɛ bálì bèle pe nyɛ́nì yéri ki nɛ̄ bè puu yanyige nɛ̄ nɛ́ weli ní. Ye‑ ki yaʔa pe‑ kò nɛ́ weli ní, pe sí de nyaari pìye mɛ́ de pe kele kúu gèle weli kùlo nī lè. Ye‑ ki wéli, kùlo ni wè kpuɔlɔʔ kayɔbiyɔ yi mìɛni nɛ̄ lé ? Weli béri pe pórilo líi bèle cɛlilɛ, bé míɛni de weli pórilo kanʔa bèle pe mɛ́. ²²Gàa sí gī baa gè, siɛnnɛ bálì piyě fɔ̀li ki nɛ̄ bè kò nɛ́ weli ní we‑ kò siɛnnuminɔʔ, a weli nàguɔlɔ pe mìɛni sì yéri ki nɛ̄ bè kɛnɛkɛnɛ kpíʔile wè bɛ̀ peli tíɛlɛʔ. ²³Pe yajuuro dè, nɛ́ pe lɔri ní dè, ti mìɛni sǐ puu lé weli mɛ́ʔ ? Kire nɛ̄, ye‑ tí we‑ yéri pe siɛnrɛ nɛ̄ dè, pe‑ sí kò nɛ́ weli ní.»

²⁴Siɛnnɛ bálì pe mìɛni pe ’puu tɛ́ninɛ nàkpanʔa wìile nī lè, a pe ’Kamɔri nɛ́ wi jaa Sikɛmi siɛnrɛ lúʔu dè. A kire kàʔa nàguɔlɔ pe mìɛni ’kɛnɛkɛnɛ kpíʔile wè.

²⁵Cɛnyɛ taanri kàduʔumɛ gè, bà kɛnɛkɛnɛ nɔmirɔ ti ’puu nɛ tíin nɛ pe yáa dè, a Yakuba jaala siin ’yɛ̀ nɛ̀ sɛ́nì tuu pe nɛ̄, Simɛyɔ nɛ́ Levii, Dina wi lɔbilɔ bèle34.25 Simɛyɔ nɛ́ Levii ní wè, nɛ́ Dina ní wè, pe taanri pe ’puu nuufɔnuwɔ pìile; pe yàa wire wi ’puu Leya wè. Wéli baa 29.33-34..

A pe ’pe kapiɛngbuɔn ŋuʔɔnɔ líɛ gèle nɛ̀ sɛ́nì tuu kàʔa nɛ̄ gè, nɛ̀ ki yaʔa kàʔa siɛnnɛ piyè puu nɛ kapiɛnnɛ wuʔu sɔ̀ngí gèʔ. A pe ’nàguɔlɔ pe mìɛni kpúu. ²⁶A pe ’Kamɔri nɛ́ wi jaa Sikɛmi ’kpúu wè nɛ́ ŋuʔɔnɔ ní gèle, nɛ́ Dina cò wè nɛ̀ yige Sikɛmi saʔa nī gè, nɛ̀ kɛ́ nɛ́ wi ní.

²⁷A Yakuba jaasɛnminɛ pe ’pɛn nɛ̀ pɛ́nì kúbilo fùʔuro bèle, nɛ̀ kàʔa ki yɛrɛ ti mìɛni líɛ, bɛ̀ ki ’nyaa siɛnnɛ bálì pe yé peli cɔni cúʔɔ wè. ²⁸A pe ’síkaala cò bèle, nɛ́ sìnbaara ní dè, nɛ́ nìɛyɛ ní yè, nɛ́ sèfɛngɛlɛ ní gèle, dàa ti ’puu kàʔa nī gè, nɛ́ dìi ti ’puu nyàʔa nī gè. ²⁹A pe ’siɛnnɛ bálì pe lɔri ti mìɛni líɛ nɛ̀ kɛ́, nɛ́ pe pìile ní bèle, nɛ́ pe cɛlilɛ ní bèle, nɛ̀ pe ’yɛrɛ ti mìɛni ’koli kpógori saaya nī yè.

³⁰A Yakuba wi ’juu nɛ́ Simɛyɔ nɛ́ Levii ní wè nɛ́ pe yɛ: «Yeli nyɛ́nì yawuʔɔ wáa mi nɛ̄ díɛʔ, nɛ̀ mi yaʔa mi‑ nɛ númɔ kùlo náà siɛnnɛ mɛ́ bèle, Kanaa siɛnnɛ bèle nɛ́ Perezi siɛnnɛ ní bèle. Siɛnnɛ cɛ̀ri bīɛlɛ m’mɛ́; pe mìɛni bé sí ga pìye pínɛ bè ba tuu mi nɛ̄ bè mi kpúu, mi nɛ́ mi wuulo ní bèle34.30 Wéli baa Fàn 7.7; 26.5; Ŋún 105.12..»

³¹A wi jaala pe sí wi yɛ: «Weli bé ki yaʔa mmɛ gè lé, siɛnnɛ bálì pe ’weli cɔni kpíʔile wè majo nàjaacuɔ wī34.31 Wéli baa 49.5-7. ?»

Yakuba ’tɛ́ni Betɛli kàʔa nī gè

¹Kele gálì ke mìɛni kàduʔumɛ gè, a Kulocɛliɛ ’juu nɛ́ Yakuba ní wè nɛ́ jo: «Yɛ̀ mari waa Betɛli kàʔa mɛ́ gè, ma sa tɛ́ni baa kire tiʔɛ nī gè. Ma sí gbùʔɔrɔdiʔɛ káà faan baa Kulocɛliɛ mɛ́ wè, wire ŋáà wi ’wìi tìɛ muɔ nɛ̄ wè, lɛ̀lɛ líì nī muɔ ’puu nɛ fé muɔ luɔ Ezawu nɛ̄ wè.»

²A Yakuba sí ki juu wi saʔa wuulo mɛ́ bèle, nɛ́ siɛnnɛ bílì pe ’puu nɛ́ wi ní wè, nɛ́ jo: «Ye‑ yeli yasunro ti mìɛni yige yìye sunʔɔmɔ nī, dàa ti ’kɔ̀n siɛnfeliye yáà mɛ́ yè ! Ye‑ yìye jíge ye mùnu, ye‑ burunuʔɔrɔ yige dè, yé buruciilide líɛ dè, ye le yìye nɛ̄ ! ³Yé yɛ̀ weri waa Betɛli mɛ́ wè ! Kire tiʔɛ nī gè m’bé sa gbùʔɔrɔdiʔɛ káà faan Kulocɛliɛ mɛ́ wè, wire ŋáà wi ’lúʔu m’mɛ́ wè nɛ̀ mi sáʔa mi fùrɔgɔ lɛ̀lɛ nī lè, wire ŋáà wi ’puu nɛ́ mi ní wè mi tánʔana ni mìɛni lɛ̀lɛ nī lè koligo nɛ̄ gè.»

⁴A siɛnnɛ bálì pe mìɛni ’pe yasunro ti mìɛni líɛ, dàa ti ’kɔ̀n siɛnfeliye yáà mɛ́ yè, nɛ̀ kɛn Yakuba mɛ́ wè, nɛ́ ngbótogolo ní gèle gàli ke ’puu yawíire wuʔulo gèle. A Yakuba ’ti mìɛni túgu nɛ̀ tɔ́n tiikpuʔɔ láara gè gàa ki ’puu Sikɛmi kàʔa táanni gè.

⁵Bà pe ’yɛ̀ nɛ̀ koligo líɛ gè nɛ waa wè, a Kulocɛliɛ wi ’fíɛgbuɔrɔ cáan kàsɛnyɛ siɛnnɛ nɛ̄ bèle, bàli pe ’puu baa pe táanni bèle, kire ga buu pe wàa fǎga yɛ̀ bè taʔa Yakuba jaala nɛ̄ bèleʔ. ⁶A Yakuba wè, nɛ́ wi siɛnnɛ pe mìɛni bàli pe ’puu nɛ́ wi ní bèle, a pe ’kɛ́ nɛ̀ sɛ́nì nɔ̀ Luzi kàʔa nɛ̄ gè, gàa pe ’ye Betɛli wè, Kanaa kùlo nī lè. ⁷A wi ’Kulocɛliɛ gbùʔɔrɔdiʔɛ káà faan kire tiʔɛ nī gè nɛ̀ ki tiʔɛ míʔɛ yeri gè Eli Betɛli (ki kɔri wire wī: Betɛli tiʔɛ Kulocɛliɛ). Ki ’nyaa kire tiʔɛ gáà kire nī Kulocɛliɛ wi cé wìi tìɛ wi nɛ̄, bà wi ’puu nɛ fé wi luɔ nɛ̄ wè.

⁸Kire tiʔɛ nī gè a Debora ’kùu, Debora ŋáà wi yé Erebɛka gbó wè a wi ’liɛ wè. A pe ’wi tɔ́n Betɛli táanni wè, tiikpuʔɔ láara gè, kire tiikpuʔɔ gáà kire piyē nɛ ye Kɔnwaara Tiikpuʔɔ gè.

⁹A Kulocɛliɛ wi ń’nɛ̀ wìi tìɛ Yakuba nɛ̄ wè, lɛ̀lɛ líì nī wi kɔ́n Mɛsopotamii kùlo mɛ́ lè, nɛ́ diba taʔa wè wi nɛ̄ ¹⁰nɛ́ wi yɛ: «Muɔ míʔɛ ki yé puu Yakuba; píra ŋáà nī wè piyě ní de muɔ ye Yakubaʔ. Nɛ̀ láʔa pàngɛ nɛ̄ muɔ míʔɛ ki bé kò Isirayɛli.» Bà sí ki ’kpíʔile, a Kulocɛliɛ wi míʔɛ yiʔɛ gè nɛ wi ye Isirayɛli35.10 Wéli baa 32.29..

¹¹A Kulocɛliɛ ń’nɛ̀ wi yɛ: «Mi wī Ŋɔri Ti Mìɛni Kulocɛliɛ wè. Ma sii ma niʔɛ ma kò kùpolo láà, ma puu siɛnfeliniʔɛyɛ. Kùlofɔlilɔ bé yiri muɔ nī. ¹²Kùlo náà mi yé kɛn Birayima mɛ́ wè nɛ́ Siaga mɛ́ wè, m’bé ni kɛn muɔ mɛ́ nɛ́ muɔ siimɛ báà pi bága pɛn muɔ kàduʔumɛ gè35.12 Wéli baa 17.4-8; 26.3..»

¹³A Kulocɛliɛ ’yɛ̀ nɛ̀ kɛ́ liʔi naamɛ gè, nɛ́ Yakuba yaʔa bile tiʔɛ gíì nī wi yé juu nɛ́ wi ní wè. ¹⁴A Yakuba ’kàdɛnigɛ káà yɛ̀gɛ nɛ̀ yérige céwu tiʔɛ gíì nī Kulocɛliɛ yé juu nɛ́ wi ní wè, nɛ́ kakuɔrɔ diviɛn wo ki nɛ̄, nɛ́ ń’nɛ̀ sùnmɔ wo ki naamɛ gè, kire ga buu ki‑ kò sɔ̀ngidaadiʔɛ. ¹⁵Tiʔɛ gíì nī Kulocɛliɛ yé juu nɛ́ Yakuba ní wè, a Yakuba ki tiʔɛ míʔɛ le gè nɛ ki ye Betɛli.

Arasɛli wi ’Bɛnzamɛ sii nɛ́ kùu

¹⁶A Yakuba nɛ́ wi narigɛ ní gè, a pe ’yɛ̀ nɛ̀ yiri Betɛli nī wè nɛ waa. Ki yé kò cɛ̀ri pe sí nɔ̀ Efirata35.16 Efirata kàʔa gè, ki míʔɛ ki yé kɛ́nì yiʔɛ kàduʔumɛ gè, pe ki ye Betilɛmi. Wéli baa Wuru 1.2. tɛ́nimɛ nī bè, a Arasɛli liyɛ yi ’wi yɛ̀gɛ bile kire sunʔɔmɔ nī bè; wi siigɛnnɛ ni yé gbɛ̀n. ¹⁷Bà wi siigɛnnɛ ni yé gbɛ̀n nɛ̀ cáanri lè, a cesiijowo wi ’wi yɛ: «Fǎga de fìʔɛ́ʔ, muɔ nyɛ́nì nàgabile láà taa.»

¹⁸Bè Arasɛli yaʔa kùu koligo nɛ̄ gè, a wi ’wi jaa wi míʔɛ le gè nɛ wi yeri Bɛn Oni (ki kɔri wire wī: wuʔɔlɔ pùɔ). A pùɔ wi tuu ’wi míʔɛ yiʔɛ gè nɛ wi ye Bɛnzamɛ (ki kɔri wire wī: kàliige pùɔ). ¹⁹Bà sí ki ’kpíʔile a Arasɛli wi ’kùu, a pe ’wi tɔ́n Efirata koligo táanni gè, gàa pe kɛ́nì ye píra ŋáà nī wè Betilɛmi kàʔa gè. ²⁰A Yakuba ’kàdɛnigɛ káà yɛ̀gɛ nɛ̀ yérige céwu nyɛgɛ nɛ̄ gè, ki‑ kò sɔ̀ngidaadiʔɛ. Ki kàdɛnigɛ gáà ki ’tíin baa Arasɛli nyɛgɛ nɛ̄ gè nɛ́ pɛ́nì nɔ̀ pàngɛ gè.

²¹A Isirayɛli ’yɛ̀ nɛ̀ wi fɛ̀ni saaya kɔ́ligi yè, nɛ̀ kɛ́ nɛ̀ sɛ́nì yi kóri Migidali Edɛri tiʔɛ kàduʔu mɛ́ gè.

²²Bà Isirayɛli ’puu baa tɛ́niwɛ kire tiʔɛ tɛ́nimɛ nī bè, a Wurubɛni kɛ́nì yɛ̀ nɛ̀ wi tuu cuɔ wáà taa, ŋàa pe ’puu nɛ ye Biliya wè. A Isirayɛli ’ti lúʔu.

Yakuba jaala pe nyuɔ gè

Jaafɔlilɔ kiɛ nɛ́ siin pe ’puu Yakuba mɛ́ wè. ²³Leya jaala peli pe ’puu bàli bèle: Wurubɛni wire wi ’puu Yakuba jaapeliwe wè, nɛ̀ Simɛyɔ taʔa, nɛ̀ Levii taʔa, nɛ̀ Zuda taʔa, nɛ̀ Izakari taʔa, nɛ̀ yɛ̀ nɛ̀ Zabulɔn taʔa. ²⁴Arasɛli jaala peli bīɛlɛ bàli bèle: Yusufu, nɛ́ Bɛnzamɛ. ²⁵Biliya wè, Arasɛli sùkulocuɔ wè, wire jaala peli bīɛlɛ bàli bèle: Dan, nɛ́ Nafitali. ²⁶Zilipa wè, Leya sùkulocuɔ wè, wire jaala peli bīɛlɛ bàli bèle: Gadi, nɛ́ Azɛri. Yakuba jaala pe mìɛni bìnɛ wire wi ’puu bàli bèle; wi yé pe sii Mɛsopotamii kùlo mɛ́ lè.

Siaga wi ’kùu

²⁷A Yakuba ń’nɛ̀ koli nɛ̀ pɛn wi tuu Siaga tiʔɛ mɛ́ gè, baa Mambire tiʔɛ nī gè, Kiriyati Ariba kàʔa táanni, gàa pe kɛ́nì ye píra ŋáà nī wè Eburɔn kàʔa. Kire tiʔɛ kire nī Birayima nɛ́ Siaga pe yé kíni nɛ̀ tɛ́ni bèle nɛ́ ní nabɔnminɔ bèle35.27 Wéli baa 13.18.. ²⁸Bà Siaga yé liɛ nɛ̀ yiʔɛlɛ tekacɛri (180) taa wè, ²⁹wi yé tɔ̀ni nɛ̀ sɔ́migɔ nɛ̀ liɛ, nɛ́ kùu nɛ̀ kɛ́ wi tuuliɛyɛ kúrugu yè yanyige nɛ̄. A wi jaala pe siin, Ezawu nɛ́ Yakuba, sɛ́nì pe tuu tɔ́n wè.

Ezawu narigɛ wori dè

¹Ezawu ŋáà pe ’ye Edɔmi wè, wire nɛ́ wi pìile siɛnrɛ dī dàa dè. ²Ezawu yé Kanaa cɛlilɛ pálì líɛ. Pe ’wàa ye Ada, Elɔn póri wè, Elɔn ŋáà wi ’puu Etiyé wuu, níɛ wàa ye Wolibama, Ana póri wè, wire ŋáà wi tuu Sibeyɔn wi ’puu Eviyé wuu, ³nɛ wàa ye Basimati, Simayira póri wè nɛ́ ní Nɛbayɔti cɔni wè. ⁴A Ada ’Elifazi sii Ezawu mɛ́, a Basimati wire ’Erewuyɛli sii wi mɛ́. ⁵A Wolibama wire ’Yewusi sii, nɛ́ Yawelami ní, nɛ́ Kora sii Ezawu mɛ́ wè. Bàli peli bīɛlɛ Ezawu jaala bèle, bàli wi ’sii Kanaa kùlo mɛ́ lè.

⁶A Ezawu ’wi cɛlilɛ líɛ bèle, nɛ́ wi jaala ní bèle, nɛ́ wi pórilo ní bèle, nɛ́ wi saʔa siɛnnɛ pe mìɛni ní, nɛ́ wi yajuuro ti mìɛni ní, nɛ̀ fàri wi lɔri ti mìɛni nɛ̄ dàa wi yé taa Kanaa kùlo nī lè, a wi ’yɛ̀ nɛ̀ yiri nɛ̀ kɛ́ liilige kùlo láà niiyɛ mɛ́ nɛ̀ núgo wi cɔni Yakuba táanni wè. ⁷Nɛ́ ki cɛ́n pe lɔri ti yé niʔɛ nɛ̀ cáanri; piyè cî ní gbɛ̀ kò tiʔɛ nugo nīʔ. Tɛ́nimɛ báà nī pe ’puu bèle, ki tiʔɛ ki yé cɛ́ri pe nī, nɛ́ ki cɛ́n pe yajuuro ti yé niʔɛ nɛ̀ cáanri. ⁸Bà ki ’kpíʔile a Ezawu ’yɛ̀ nɛ̀ sɛ́nì tɛ́ni Seyiiri nyaguruyo nɛ̄ yè. Ezawu wire míɛni pe ’puu nɛ yeri Edɔmi wè.

Ezawu pìile tùlugo gè

⁹Ezawu pìile tùlugo kire gī gàa gè, wire ŋáà wi ’puu Edɔmiyé tuuliʔɛ gè, peli bálì pe ’puu tɛ́ninɛ Seyiiri nyaguruyo nɛ̄ yè. ¹⁰Ezawu jaala pe míɛyɛ yire yī nyàa yè: Elifazi, Ezawu cuɔ Ada jaa wè; nɛ́ Erewuyɛli, Ezawu cuɔ Basimati jaa wè.

¹¹Elifazi jaala peli pe ’puu bàli bèle: Temani, Womari, Sefo, Gayetami, nɛ́ Kenazi. ¹²Cɛliwɛ wáà míɛni ’puu Ezawu jaa Elifazi mɛ́ wè, pe ’wi ye Timina. A wire míɛni ’Amalɛki sii wi mɛ́. Bàli peli bīɛlɛ Ezawu jaala pìile bèle, wire nɛ́ wi cuɔ Ada ní wè.

¹³Erewuyɛli jaala peli pe ’puu bàli bèle: Naʔati, Zera, Sama, nɛ́ Miiza. Bàli peli bīɛlɛ Ezawu jaala pìile bèle, wire nɛ́ wi cuɔ Basimati ní wè.

¹⁴Wolibama wire míɛni yé puu Ezawu cuɔ. Wi ’puu Ana póri wè, Ana ŋáà wi ’puu Sibeyɔn póri wè. Wire jaala bīɛlɛ bàli bèle: Yewusi, Yawelami, nɛ́ Kora.

¹⁵Ezawu narigɛ ki kàfɔlilɔ peli bīɛlɛ bàli bèle. Elifazi, wire ŋáà wī Ezawu jaaliɛwɛ wè, wi narigɛ ki kàfɔlilɔ peli pe ’puu Temani, Womari, Sefo, Kenazi, ¹⁶Kora, Gayetami, nɛ́ Amalɛki. Peli bīɛlɛ pe ’puu Elifazi narigɛ ki kàfɔlilɔ bèle, Elifazi ŋáà wi ’puu Ada jaa wè, Edɔmi kùlo nī lè. ¹⁷Erewuyɛli, Ezawu jaa wè, wi narigɛ ki kàfɔlilɔ peli pe ’puu Naʔati, Zera, Sama, Miiza. Peli bīɛlɛ pe ’puu Erewuyɛli narigɛ ki kàfɔlilɔ bèle, Erewuyɛli ŋáà wi ’puu Basimati nɛ́ Ezawu jaa wè, Edɔmi kùlo nī lè. ¹⁸Wolibama, Ezawu cuɔ wè, wi jaala peli narigɛ ki kàfɔlilɔ peli pe ’puu Yewusi, Yawelami, nɛ́ Kora. Peli bīɛlɛ pe ’puu Ezawu nɛ́ Wolibama pe jaala narigɛ ki kàfɔlilɔ bèle. Wolibama wire wi ’puu Ana póri wè. ¹⁹Bàli pe mìɛni peli pe ’puu Ezawu jaala bèle, Ezawu ŋáà pe puu nɛ yeri Edɔmi wè. Peli pe ’puu wi narigɛ ki kàfɔlilɔ bèle.

Seyiiri pìile tùlugo gè

²⁰Seyiiri pìile tùlugo kire gī gàa gè, peli bálì pe ’puu kùlo ni siɛnpelile bèle. Seyiiri wire yé puu Woriyé wuu. Seyiiri jaala pe míɛyɛ yire yī nyàa yè: Lotan, Sobali, Sibeyɔn, Ana, ²¹Disɔn, Ɛtisɛri, nɛ́ Disan. Bàli peli pe ’puu Wori siɛnnɛ narigɛ ki kàfɔlilɔ bèle. Wori siɛnnɛ peli pe ’puu Seyiiri siimɛ bè, Edɔmi kùlo nī lè. ²²Lotan jaala peli pe ’puu bàli bèle: Wori nɛ́ Emami. Lotan wi juɔ wi ’puu Timina. ²³Sobali jaala peli pe ’puu bàli bèle: Aliban, Manati, Ebali, Sefo, nɛ́ Wonami. ²⁴Sibeyɔn pìile peli pe ’puu bàli bèle: Aya nɛ́ Ana. Kire Ana wire wī sɛ́nì lafugo pìndiʔɛlɛ nyaa gèle waama kùlo nī lè, bà wi ’puu nɛ wi tuu Sibeyɔn sèfɛngɛlɛ nári gèle. ²⁵Ana pìile peli pe ’puu bàli bèle: Disɔn, nɛ́ Wolibama, wire ŋáà wi ’puu Ana póri wè. ²⁶Disɔn jaala peli pe ’puu bàli bèle: Ɛmidan, Ɛsiban, Yitiran nɛ́ Kɛran. ²⁷Ɛtisɛri jaala peli pe ’puu bàli bèle: Bilan, Zaavan, nɛ́ Akan. ²⁸Disan jaala peli pe ’puu bàli bèle: Usi nɛ́ Aran. ²⁹Wori siɛnnɛ pe kàfɔlilɔ peli pe ’puu Lotan, Sobali, Sibeyɔn, Ana, ³⁰Disɔn, Ɛtisɛri, nɛ́ Disan. Bàli peli bīɛlɛ Wori siɛnnɛ kàfɔlilɔ bèle nɛ̀ yɛli nɛ́ pe saʔala ní gèle, Seyiiri kùlo nī lè.

Edɔmi kùlofɔlilɔ wori dè

³¹Kùlofɔlilɔ bálì peli pe ’tɛ́ni Edɔmi kùlo nī lè sɛ́ni Isirayɛli siɛnnɛ pe ’kùlofɔlilɔ taa wè.

³²Bela wè, Beyɔri jaa wè, wire wi ’puu Edɔmi kùlo ni kùlofɔli wè. Wi kàʔa ki míʔɛ kire ki ’puu Dinaba wè. ³³A Bela pɛ́nì kùu, a Yobabi, Zera jaa wè ŋàa wi ’kɔ́n Bɔsira kàʔa mɛ́ gè, a wire ’tɛ́ni fànʔa nɛ̄ gè wi sìndiʔɛ nī gè. ³⁴A Yobabi pɛ́nì kùu, Usami ŋáà wi ’kɔ́n Temaniyé kùlo mɛ́ lè, a wire ’tɛ́ni fànʔa nɛ̄ gè wi sìndiʔɛ nī gè. ³⁵A Usami pɛ́nì kùu, a Adadi, Bedadi jaa wè, wire ’tɛ́ni fànʔa nɛ̄ gè wi sìndiʔɛ nī gè. A wire ’kapiɛnnɛ kpúɔn lè nɛ̀ Madiyan siɛnnɛ jáa bèle Mowabi kùlo nī lè. Wi kàʔa ki míʔɛ kire ki ’puu Aviti wè. ³⁶A Adadi pɛ́nì kùu, a Samila ŋáà wi ’puu Masireka kùlo wuu wè, a wire ’tɛ́ni fànʔa nɛ̄ gè wi sìndiʔɛ nī gè. ³⁷A Samila pɛ́nì kùu, Sawuli ŋáà wi ’kɔ́n Erewɔbɔti Cáʔa Táanni gè, a wire ’tɛ́ni fànʔa nɛ̄ gè wi sìndiʔɛ nī gè. ³⁸A Sawuli pɛ́nì kùu, Baali Ana, Akibɔri jaa wè, a wire ’tɛ́ni fànʔa nɛ̄ gè wi sìndiʔɛ nī gè. ³⁹A Baali Ana, Akibɔri jaa wè, a wire pɛ́nì kùu, a Adari ’tɛ́ni fànʔa nɛ̄ gè wi sìndiʔɛ nī gè. Wi kàʔa míʔɛ ki ’puu Pawu. Wi cuɔ míʔɛ ki yé puu Mɛyɛtabeyɛli; wi yé puu Matirɛdi póri, wire ŋáà wi ’puu Mɛzaʔabi póri wè.

⁴⁰Ezawu siɛnnɛ pe kàfɔlilɔ pe míɛyɛ yire yī nyàa yè, nɛ̀ yɛli nɛ́ pe nariyɛ ní yè nɛ́ pe tɛ́nidiɛyɛ ní yè, pe míɛyɛ yire yī: Timina, Aliva, Yetɛti, ⁴¹Wolibama, Ela, Pinɔ, ⁴²Kenazi, Temani, Mivizari, ⁴³Magidiyɛli, nɛ́ Irami. Bàli peli bīɛlɛ Edɔmi siɛnnɛ kàfɔlilɔ bèle, nɛ̀ yɛli nɛ́ pe tɛ́nidiɛyɛ ní yè nɛ́ kùlo náà ni ’puu pe woli lè. Ezawu siɛnnɛ peli bīɛlɛ bàli bèle; wire wi yé puu Edɔmi siɛnnɛ pe tuuliʔɛ gè.

YUSUFU NƐ WI LƆBILƆ SIƐNRƐ DI

(37.1–50.26)

Ŋɔ́niyɔ ’tuu Yusufu nɛ̄

¹A Yakuba sɛ́nì tɛ́ni Kanaa kùlo nī lè, nàa nī wi tuu wi yé kíni nɛ̀ tɛ́ni nɛ́ ní nabɔnwɔ wè. ²Yakuba pìile siɛnrɛ ti sélidiʔɛ kire gī gàa gè.

Bà Yusufu wi yé yiʔɛlɛ kiɛ nɛ́ kɔlisiin taa wè, wi ’puu nɛ wi lɔbilɔ sári bèle pe‑ pe tuu sìnbaara nɛ́ síkaala nári bèle. Wire wi ’puu nàgabiyɛlilɛ lè nɛ̀ taʔa Biliya pìile nɛ́ Zilipa pìile nɛ̄ bèle, wi tuu cɛlilɛ bèle. Wi ’puu nɛ báan nɛ wi lɔbilɔ pe kacuʔɔrɔ wori nyu dè pe tuu mɛ́ wè.

³Yusufu wi yé Isirayɛli dɛ́ni wè nɛ̀ tóri wi jaasɛnminɛ nɛ̄ bèle, nɛ́ ki cɛ́n wi yé wire sii wi liɛrɛ lɛ̀lɛ nī lè. A wi ’burugbuʔɔ cɛ̀ngɛ jɔli nɛ̀ le wi nɛ̄. ⁴Bà wi lɔbilɔ pe ’ki nyaa wire wi yé pe tuu dɛ́ni wè nɛ̀ tóri peli nɛ̄ bèle, a wi kaala ni ’pe sɔ́migɔ nɛ̀ biɛn fúɔ piyè cî ní gbɛ̀ funnyige siɛnrɛ juu nɛ́ wi níʔ.

⁵A ŋɔ́nigɔ kɛ́nì tuu Yusufu nɛ̄ wè, a wi ’ki juu wi lɔbilɔ mɛ́ bèle, a wi kaala ni nɛ́ pe sɔ́migɔ nɛ̀ biɛn. ⁶A Yusufu wi ’pe yɛ: «Mi nɛ yeli fiɛn wī, ye‑ lúʔu m’mɛ́. Ŋɔ́nigɔ ki ’tuu mi nɛ̄; ki siɛnrɛ ti n’dɛ:

⁷«Mi ’ŋɔ́ni nɛ̀ ki nyaa we ’puu siʔi mɛ́ nɛ yaliire kɔni níɛ ti puu puʔɔlɔ puʔɔlɔ. Cɛ̀ri ’sìʔɛrɛ a mi yaliipuɔlɔ ni ’yɛ̀ nɛ̀ yéri, a yeli yaliipuʔɔlɔ ke pɛ́nì mi woli màʔa lè nɛ̀ suʔu nɛ́ tuu nɛ̀ sínɛ mi woli táanni lè37.7 Wéli baa 42.6; 43.26; 44.14..»

⁸A wi lɔbilɔ pe sí wi yɛ: «Muɔ nɛ sɔ̀ngí lé muɔ bága puu weli kùlofɔli wī lé, bèri weli kàrigí wī lé ?» A wi ń’nɛ̀ pe sɔ́migɔ nɛ̀ biɛn kpuʔɔ wi ŋɔ́nigɔ kire kɛnmɛ nɛ̄ nɛ́ wi siɛnrɛ ní dè.

⁹A Yusufu wi ń’nɛ̀ ŋɔ́nigɔ káà ŋɔ́ni, nɛ̀ ki juu wi lɔbilɔ mɛ́ bèle nɛ́ jo: «Ye‑ ki wéli, mi ń’nɛ̀ ŋɔ́nigɔ káà ŋɔ́ni, nɛ̀ ki nyaa, cɛngɛ gè, nɛ́ yege ní gè, nɛ́ ŋɔgɔlɔ kiɛ nɛ́ nigbe ní gèle, a ke mìɛni pɛ́nì tuu nɛ̀ cúbulo mi táanni.»

¹⁰Bà wi yé ki juu nɛ̀ kúɔ wi lɔbilɔ mɛ́ bèle a wi ń’nɛ̀ pɛ́nì ki juu wi tuu mɛ́ wè, a wi tuu wi fungo ki ’yɛ̀ wi kúrugu a wi ’wi kàanri nɛ́ jo: «Gáa ŋɔ́nigɔ gī kire gè ? Muɔ nɛ sɔ̀ngí lé, mi nɛ́ muɔ yàa ní wè o, nɛ́ muɔ lɔbilɔ ní bèle o, weli bé pa tuu bè cúbulo lé, bè gbɛgɛlɛ kɛ́n gèle muɔ táanni lé ?»

¹¹A ki ’kò yejaʔa wi lɔbilɔ mɛ́ bèle, Yusufu kɔli mɛ́ gè. A wi tuu wi ’siɛnrɛ dáà cò dè wi fungo nī gè.

Yusufu lɔbilɔ pe ’wi cò nɛ̀ pári

¹²Bà wi lɔbilɔ pe yé kɛ́nì kɛ́ bàa pe tuu sìnbaala nɛ́ síkaala nàʔa bèle, Sikɛmi37.12 Sikɛmi wi yé líili nɛ̀ taa culolo togosicɛri nɛ́ Eburɔn kàʔa ní gè. tɛ́nimɛ nī bè, ¹³a Isirayɛli ’ki juu Yusufu mɛ́ wè nɛ́ jo: «Muɔ lɔbilɔ piyè kɛ́ lé Sikɛmi mɛ́, bàa yajuuro náʔa dè ? Kire nɛ̄, tí mi‑ muɔ tun baa pe mɛ́.»

A Yusufu ’jo: «Mi ’ti lúʔu.»

¹⁴A wi tuu wi ’jo: «Te waa ma sa muɔ lɔbilɔ wéli bèle a ki yē piyē baa gbɛ̀nminɛ, nɛ́ a ki yē yakaa wè yajuuro nɛ̄ dèʔ, má pa ki juu mi mɛ́.»

A wi ’Yusufu tun wè, a wi ’yɛ̀ nɛ̀ yiri Eburɔn jùlɔgɔ tiʔɛ nī gè, nɛ̀ sɛ́nì nɔ̀ Sikɛmi tɛ́nimɛ nī bè. ¹⁵A siɛn wáà ’wi nyaa wi caa nɛ mári nyàʔa nī gè, a siɛn wi ’wi yúgo: «Gáa ma caa ?»

¹⁶A Yusufu wi ’jo: «Mi lɔbilɔ mi nɛ caa. Mi nɛ muɔ fiɛn wī, muɔ bé gbɛ̀ ki juu m’mɛ́ lé, sé pe ’kɛ́ nɛ́ yajuuro ní dè ?»

¹⁷A siɛn ’wi jo: «Pe ní wè tíin náʔa gèʔ. Mi ’puu nɛ lúru pe mɛ́, ‹Yeri báan we‑ kɛ́ Dotan kàʔa kɔli mɛ́37.17 Dotan kàʔa ki yé ń’nɛ̀ líili fúɔ nɛ̀ taa culolo togo félige nɛ́ Sikɛmi ní wè..› »

A Yusufu wi ’kɛ́ wi lɔbilɔ kúrugu bèle nɛ̀ sɛ́nì pe nyaa Dotan kàʔa táanni gè. ¹⁸Bà pe kɛ́nì wi nyaa wi báan liʔi wè, sɛ́ni wi ’nɔ̀ pe nɛ̄ wè, a pe ’pìye nyaa nɛ̀ juu bè wi kpúu, ¹⁹a pe ’juu nɛ́ pìye ní nɛ́ jo: «ʔé ! Ŋɔ́nidɔfɔli wiī nɛ báan baa ! ²⁰Píra ŋáà nī wè, lɛ̀lɛ ni ’nɔ̀, yeri báan we‑ wi kpúu we cáan kàtiʔɛ37.20 Kàwiʔi gáà wori pe ’nyu náʔa gè, ki yé puu siɛnnɛ pe nɛ̂ ki túgu bèri luʔɔ kóri ki nī. Ki laamɛ pi nɛ̂ puu píɛlɛbɛ nɛ̀ tóri ki nyuɔ nɛ̄ gè. gáà ki kàa nī. We bé sa ki juu bé jo nyàʔayɛgɛ káà pɛ́nì wi káa. Wé sí ki wéli a ki yē wi ŋɔ́niyɔ yi bága fori yè.»

²¹Bà Wurubɛni ’ki siɛnrɛ dáà lúʔu dè, a wi sí ki yɛ̀gɛ bè Yusufu suɔ wè pe sɔ̀ngibiire mɛ́ dè. A wi ’jo: «Weli sì yɛli bè cò wi sìi nɛ̄ wèʔ ! ²²Ye fǎga tíi we‑ sìsiɛn wo gèʔ ! Ye‑ wi wáa kàtiʔɛ gáà nī gè náʔa nyàʔa nī gè, yé fǎga yeli kɔli taʔa gè wi nɛ̄ʔ !» Wi ’puu nɛ caa bè wi suɔ bè sa kɛn wi tuu mɛ́ wè.

²³Bà Yusufu pɛ́nì nɔ̀ pe nɛ̄ wè, a pe ’wi cò nɛ̀ wi burugo fòri gè wi nɛ̄, wi burugbuʔɔ cɛ̀ngɛ gàa wi yé le gè, ²⁴a pe ’wi líɛ nɛ̀ wi wáa kàtiʔɛ nī gè. Kàwiʔi gáà ki yé puu waʔa, luʔɔ sì yé puu ki nīʔ.

²⁵A pe ’tɛ́ni nɛ líi, nɛ́ kɛ́nì yiɛyɛ yɛ̀gɛ gè nɛ̀ wéli nɛ̀ Simayira siɛnnɛ nyaa bèle a pe ’taʔala pìye nɛ̄, nɛ́ kɔ́n Galaadi kùlo nī lè, nɛ́ tugoro ní dè pe nyuʔɔmɔnɔ nɛ̄ bèle: wusuna, nɛ́ natukɔli nɛ́ nùdaanna sùnmɔ37.25 Pe ’puu nɛ nùdaanna sùnmɔ ye bè «miiri»; pi yé puu lagbɛnrɛ sùnmɔ. Pe ’puu nɛ pi tùugí bè kàa yige cérifurɔgɔ nī gè. ti ’puu baa ti nī. Pe yé ti tugo nɛ waa Ezipiti kùlo mɛ́ lè.

²⁶A Zuda sí kɛ́nì pe ’yɛ: «Gáa weli bé taa a weli ’weli cɔni kpúu wè, nɛ́ wi kpúu wuʔu làrigɛ gè ? ²⁷Yeri báan, we‑ wi pári Simayira siɛnnɛ mɛ́ bèle. Ye fǎga tí we‑ kɔli taʔa gè wi nɛ̄ʔ, nɛ́ ki cɛ́n weli cɔni wè, weli laayirinyɛni wī.» A Zuda siinyɛninɛ pe ’wi siɛnrɛ lúʔu dè.

²⁸Bà Madiyan37.28 Simayira siɛnnɛ bálì pe ’puu nɛ kɔ́ngi Madiyan kùlo mɛ́ lè níɛ jaʔa wáari wè. Míɛyɛ nyáà siin yè, siɛnnuminɔ peli pe ye mmɛ gè, Simayira siɛnnɛ nɛ́ Madiyan siɛnnɛ bèle. kùlo yasuɔbarilɛ pe ’puu nɛ tóri bèle, a Yusufu lɔbilɔ pe ’wi píle nɛ̀ yige kàtiʔɛ nī gè nɛ́ wi pári Simayira siɛnnɛ mɛ́ bèle, walifiiwe walikpegele togo37.28 Peli mɛ́ bèle, faʔa gè, sùkulolo nàgapunminɔ pári lɔri tire ti ’puu walifiiwe walikpegele togo gèle., a peli ’wi suɔ nɛ̀ kɛ́ nɛ́ wi ní Ezipiti kùlo mɛ́ lè.

²⁹Bà Wurubɛni kɛ́nì pɛn kàtiʔɛ mɛ́ gè nɛ́ pɛ́nì ki nyaa Yusufu wi ní wè baa kàtiʔɛ nī gèʔ, a ki ’wi fungo wúɔ a wi ’wi buruyo cɛnminɛ yè, ³⁰nɛ́ kɛ́ nɛ̀ sɛ́nì wi cɔninɔ yúgo bèle nɛ́ pe yɛ: «Nàgapunwɔ wi ní wè baaʔ ! Gáa m’bé kpíʔile píra ŋáà nī wè ?»

³¹A Yusufu lɔbilɔ pe ’síkapɛnnɛ láà kɔni, nɛ́ Yusufu burugo líɛ gè nɛ̀ le síkapɛnnɛ ni sìsiɛn nī gè. ³²A pe ’kɛ́ nɛ́ burugbuʔɔ cɛ̀ngɛ ní gè nɛ̀ sɛ́nì kɛn pe tuu mɛ́ wè, nɛ́ jo: «Ki n’gɛ gàa weli sɛ́nì nyaa gè. ‑Ki wéli a ki ’nyaa muɔ jaa wi burugo kire gī.»

³³A Yakuba ’ki cɛ́n, a wi ’fali nɛ nyɛni nɛ́ jo: «Mi jaa burugo kire gī ! ʔé, kányiʔɛ nɛ̄, Yusufu ! Nyàʔayɛgɛ káà ki ’muɔ fuguri fuguri nɛ̀ muɔ cɛnminɛ nɛ́ káa lé !»

³⁴A Yakuba wi ’wi buruyo píle yè nɛ̀ cɛnminɛ funbiɛnrɛ nɛ̄ dè, nɛ́ gbànvaʔaga líɛ nɛ̀ le wìi nɛ̄ nɛ̀ ki puɔ nɛ̀ cò sɛ̀nnɛ nī gèle, níɛ nyɛni nɛ sí nɛ wi jaa kùugo kpínʔini gè fúɔ nɛ̀ taa cɛnniʔɛyɛ. ³⁵A wi jaala nɛ́ wi pórilo ní bèle, a pe mìɛni pɛ́nì wi fìɛlɛ nɛ̀ fùrɔ, a wi ’cíi. Wiì yéri ki nɛ̄ʔ. A wi ’jo: «Ye‑ mi yaʔa mi‑ mi jaa wi kùugo kpíʔile gè fúɔ bè taa mi ba kɛ́ wi kúrugu kusiʔi nī gè !» A tuufɔli wi ’kò nɛ nyɛni súuri wi jaa wuʔu nɛ̄ gè.

³⁶A Madiyan kùlo siɛnnɛ pe sɛ́nì Yusufu pári wè Ezipiti kùlo mɛ́ lè, Potifari mɛ́, wire ŋáà wi ’puu siɛnkpuɔwɔ wè, Ezipiti kùlofɔli Farawɔn wi wélifɔlilɔ kàfɔli mɛ́ wè.

Tamari nɛ́ Zuda siɛnrɛ dī dàa dè

¹A ki pɛ́nì nyaa kire lɛ̀lɛ nī lè, a Zuda ’wàli nɛ̀ láʔa wi siinyɛninɛ nɛ̄ bèle, nɛ̀ sɛ́nì kò nàguɔ wáà ní ŋàa pe ’puu nɛ yeri Yira wè, Yira ŋáà wi yé kɔ́n Adulami kàʔa mɛ́ gè. ²Nàguɔ wáà ’puu baa kire kàʔa nī gè, ŋàa pe ’puu nɛ ye Suwa wè; Kanaa wuu wi ’puu. A Zuda pɛ́nì wi póri nyaa wè, a wi ’wi líɛ cɛliwɛ, nɛ̀ wi nyɔ́gɔ saʔa nī. ³A wi ’laala taa nɛ̀ nàgabile sii, a Zuda ’pùɔ wi míʔɛ le gè nɛ wi yeri Eri. ⁴A wi ń’nɛ̀ laala láà taa nɛ̀ nàgabile sii, a pùɔ wi yàa ’wi míʔɛ le gè nɛ wi ye Wona. ⁵A wi ń’nɛ̀ laala láà taa cígini nɛ̀ nàgabile sii, a pùɔ wi yàa wi ń’nɛ̀ míʔɛ le gè nɛ wi ye Sela. Kire lɛ̀lɛ nī lè Zuda yé kɛ́ Kezivi kàʔa mɛ́ gè.

⁶Bà lɛ̀lɛ láà pɛ́nì kúɔ wè, a Zuda ’cɛliwɛ líɛ nɛ̀ kɛn wi jaapeliwe mɛ́ wè, ŋàa pe ’puu nɛ yeri Eri wè. Pe ’puu nɛ cɛliwɛ yeri wè Tamari. ⁷Nɛ̀ ki yaʔa Eri wè, Zuda jaapeliwe wè, wi yé puu fungbɛngɛfɔli Yewe yiʔɛ mɛ́, a Yewe sí wi kpúu.

⁸A Zuda sí ki juu Wona mɛ́ wè nɛ́ wi yɛ: «Ma lakicuɔ líɛ wè, muɔ luɔ cuɔ wè, majo bɛ̀ ki ’yɛli bè kpíʔile gè; ma pìile sii wi nɛ̄, kire ga buu muɔ luɔ wi míʔɛ ki fǎga tɔ́nʔ38.8 Kaliɛlɛ náà ni ’nyu náʔa gè, lakicuɔ líɛ wori nɛ̄ dè, ki siɛnrɛ tiī baa Misa fànʔa kajuudiʔɛlɛ sɛbɛ nī wè (wéli baa Fàn 25.5-10; Mat 22.23-33)..»

⁹Bɛ̀ Wona cé ki cɛ́n pìile bálì piyě ga puu wire wuulo bèleʔ, a wi gbɛ́nɛ jíin saʔa nī gè nɛ́ lakicuɔ ní wè, wi nɛ̂ wi nàguɔmɔ luʔɔ wo gè dàala nɛ̄ lè. Wiì puu nɛ caa bè pìile sii lakicuɔ nɛ̄ wèʔ pe‑ puu wire luɔ wuuloʔ. ¹⁰Gàa wi ’puu nɛ kpínʔini gè ki yé pii Yewe yiʔɛ mɛ́, a Yewe sí wire míɛni kpúu.

¹¹A Zuda sí ki juu Tamari mɛ́ wè, lakicuɔ wè, nɛ́ jo: «Te waa ma sa kò lakicaʔa nɛ̄ gè muɔ tuu kpáa mɛ́ gè, fúɔ bè taa mi jaa Sela wi ba liɛ.» Nɛ̀ ki yaʔa Zuda ’puu nɛ ki sɔ̀ngí wi fungo nī gè, nɛ́ jo: «Kiì yɛli mi jaa Sela wi ba kùu cíginiʔ bɛ̀ wi lɔbilɔ tíɛlɛ bèle.» A Tamari wi ’kɛ́ nɛ̀ sɛ́nì kò wi tuu kpáa mɛ́ gè.

¹²Bà ki yé kɛ́nì mɔgɔ gè, a Zuda cuɔ wè Suwa póri wè, a wi ’kùu. Bà Zuda ’kùugo kpíʔile gè nɛ́ kúɔ gè, a wi ’kɛ́ Timina kàʔa mɛ́ gè bé sa siɛnnɛ wéli bèle, bàli pe ’puu nɛ wi sìnbasiire nɛ́ síkasiire kùnú dè. Wi nàgori ŋáà pe ’puu nɛ ye Yira wè, Adulami kàʔa wuu wè, wire cé pínɛ nɛ́ wi ní. ¹³A wàa pɛ́nì ki juu Tamari mɛ́ nɛ́ wi yɛ: «Muɔ labɔtuu wi n’ŋɛ, wi waa Timina kàʔa mɛ́ bè sa sìnbasiire nɛ́ síkasiire kùnu dè.» ¹⁴A Tamari wi ’wi lakicaʔa bururo fòri dè nɛ̀ tɛ́ngɛ, nɛ́ fɛ̀ni tíʔɛ nɛ̀ wi yiʔɛ mígele gè, nɛ́ kɛ́ nɛ̀ sɛ́nì tɛ́ni Enayimi jíinmɛ mɛ́ bè, baa Timina kàʔa koligo nɛ̄ gè. Ki ’nyaa Tamari wi yé ki cɛ́n Sela wi ’liɛ nɛ̀ nɔ̀ cetɛngɛmɛ; piyè sí wire kɛn wi mɛ́ wire puu wi cuɔʔ.

¹⁵A Zuda pɛ́nì wi nyaa, nɛ́ jo dùʔɔ nàjaacuɔ wī, nɛ́ ki cɛ́n wi yé wi yiʔɛ mígele gè nɛ́ fɛ̀ni ní wè. ¹⁶A Zuda sí sìʔɛrɛ nɛ̀ kpɔni wi nɛ̄, bɛ̀ wi ’puu koligo táanni gè, nɛ́ jo: «‑Mi yaʔa mi kɛ́ nɛ́ muɔ ní muɔ saʔa mɛ́ gè.» Nɛ̀ ki yaʔa wiì cé ki cɛ́n wire jaa cuɔ wire wīʔ.

A cɛliwɛ wi sí wi yɛ: «Gáa muɔ bé kɛn m’mɛ́ a mi ’kò muɔ mɛ́ wè ?»

¹⁷A wi ’jo: «M’bága mi síkaduʔu síkayɛlilɛ láà tórigo náʔa muɔ mɛ́.»

A cɛliwɛ wi ’jo: «Ao. Muɔ bé gbɛ̀ fìɛ yaʔa náʔa lé m’mɛ́, fúɔ bè taa muɔ ba ni kɛn ?»

¹⁸A Zuda sí jo: «Fìɛ ŋíi felige muɔ nɛ caa mi‑ yaʔa náʔa ?»

A cɛliwɛ wi ’jo: «Sèmidinnɛ náà nɛ̄ muɔ míʔɛ ki yē sɛbɛgɛ gè, nɛ́ ni màʔana ní lè, nɛ́ kpògo gáà gī muɔ kɔli ní gè, ma tire yaʔa náʔa m’mɛ́.»

A Zuda wi ’ti kɛn wi mɛ́, nɛ́ jíin wi kúrugu, a cɛliwɛ wi ’laala taa.

¹⁹A Tamari wi ’yɛ̀ nɛ̀ kɛ́, nɛ̀ sɛ́nì fɛ̀ni sáʔala wè ŋàa wi yé mígele yiʔɛ nɛ̄ gè, nɛ́ wi lakicaʔa burudo líɛ dè nɛ̀ le.

²⁰A Zuda wi kɛ́nì wi nàgori Yira tun wè, Adulami kàʔa wuu wè, wi sa síkayɛlilɛ kɛn lè wi‑ sí wire yɛrɛ suɔ dè cɛliwɛ mɛ́ wè, dàa wire cé yaʔa baa wi mɛ́ dè ti‑ puu fìɛ wè. Wiì sɛ́nì cɛliwɛ nyaa wè baaʔ. ²¹A wi sí nàguɔlɔ yúgo bèle bàli pe ’puu baa ki tiʔɛ nī gè, nɛ́ jo: «Sé nàjaacuɔ ŋáà wi yē, ŋàa wi ’puu náʔa tɛ́niwɛ Enayimi koligo nɛ̄ gè?»

A pe sí wi yɛ: «Weli sì nàjaacuɔ cɛ́n náʔa tiʔɛ gáà nī gèʔ.»

²²A Yira ’koli nɛ̀ pɛn nɛ́ pɛ́nì ki juu Zuda mɛ́ wè nɛ́ jo: «Miì sɛ́nì wi nyaa baaʔ. Ki tiʔɛ nàguɔlɔ pe sí cɛ́ni jo dí peli sì nàjaacuɔ cɛ́n baa kire tiʔɛ nī gèʔ.»

²³A Zuda sí jo: «Wi‑ kò baa nɛ́ ti ní kìɛ ! A kire ’laa, siɛnnɛ pe bága de weli tíʔɛ. Gìi mi ’cɛ́n gè, mi nyɛ́nì muɔ tun síkayɛlilɛ ní lè, muɔ sì sɛ́nì cɛliwɛ nyaa wè baaʔ.»

²⁴Yeye taanri kàduʔumɛ gè, a pe pɛ́nì ki juu Zuda mɛ́ nɛ́ jo: «Tamari wè, muɔ jaa cuɔ wè, wi nyɛ́nì nàjaara kpíʔile; laala cɛ yē baa wi nɛ̄.»

A Zuda sí jo: «Paa wi cò pe yige kàʔa nī gè, pe‑ wi sórigo wiiwe !»

²⁵Bà pe ’cɛliwɛ cò wè nɛ̀ yige kpànʔanɛ gè, a wi ’siɛn tun wi‑ sa ki juu wire labɔtuu mɛ́ wè, «Yɛrɛ dáà dī mi mɛ́ dàa dè, kire siɛn wire woli nī laala lè.» A wi ń’nɛ̀ jo pe‑ wi yúgo: «Ŋáa wori dī yɛrɛ dáà dè: sèmidinnɛ náà nɛ̄ muɔ míʔɛ ki yē sɛbɛgɛ gè, nɛ́ màʔana ní lè, nɛ́ kpògo gáà ní gè ?»

²⁶A Zuda ’wi yɛrɛ wéli dè nɛ̀ cɛ́n, a wi ’jo: «Cɛliwɛ ŋáà wi ’sín nɛ̀ tóri mi tíimɛ nɛ̄. Nɛ́ ki cɛ́n mi sì yéri ki nɛ̄ nɛ̀ wi kɛn mi jaa Sela mɛ́ wèʔ, bɛ̀ mi yé ki juu kɛnmɛ bíì nɛ̄ bè.» A pe ’wi yaʔa, piyè ń’nɛ̀ kapiile kpíʔile wi nɛ̄ʔ. Zuda míɛni sì ń’nɛ̀ wi nyɔ́gɔ saʔa nīʔ.

²⁷Bà cɛliwɛ wi sii lɛ̀lɛ ni pɛ́nì nɔ̀ lè, a pe ’ki nyaa ŋɔ̀rɔ ti ’puu, pìile bèle. ²⁸A wi pɛ́nì je sii wè, a wàa ’wi kɔli yige gè, a cesiijowo wi ’wi kɔli cò gè, nɛ́ jèsiinyiɛwɛ puɔ wi kɔli nɛ̄ gè, nɛ́ jo: «Ŋàa wire wi ’yigi péliwe wè.» ²⁹Nɛ̀ sí ki yaʔa, gàa ki pɛ́nì kpíʔile gè, a pùɔ wi ’koli nɛ̀ kɔli nyɔ́gɔ gè, á siinwuu wire ’yiri. A cesiijowo wi ’jo: «Je muɔ sí koligo múgu gè wī !» A pe ’wi míʔɛ le gè Perezi38.29 Perezi ŋáà wi yé puu Dawuda nɛ́ Zezi tuuliʔɛ káà. (ki kɔri wire wī: koligo múgu). ³⁰Kire kàduʔumɛ a pìfinʔɛ gíì ki ’yiri wire ŋáà nɛ̄ pe yé jèsiinyiɛwɛ puɔ wè. A pe ’wi míʔɛ le gè nɛ́ jo Zera (ki kɔri wire wī: nyìɛwɛ, kire ga laa, ŋàa wi ’nyíʔɛnɛ wè).

Yusufu wi ’kò sùkulowo

¹Bà pe yé Yusufu ’kɔ́ri wè nɛ̀ kɛ́ Ezipiti kùlo mɛ́ lè, á Potifari sɛ́nì wi suɔ wè, wire ŋáà wi ’puu Ezipiti kùlo siɛnkpuɔwɔ wáà wè. Wi ’puu Ezipiti kùlofɔli Farawɔn wi wélifɔlilɔ kàfɔli39.1 Farawɔn míʔɛ ki yé puu kɔrigɔ kùlofɔlilɔ mɛ́ bèle, Ezipiti kùlo nī lè. A kùlofɔli ŋíì gbɛ́nɛ tɛ́ni fànʔa nɛ̄ gè, pe nɛ̂ ki le wi nɛ̄. Farawɔn wáà yé kíni nɛ̀ tɛ́ni fànʔa nɛ̄ gè Birayima lɛ̀lɛ nī lè. Wéli baa 12.15.. A wi ’Yusufu suɔ wè Simayira siɛnnɛ mɛ́ bèle, peli bálì pe yé kɛ́ nɛ́ wi ní Ezipiti kùlo mɛ́ lè. ²A ki pɛ́nì nyaa Yewe yē nɛ́ Yusufu ní wè, a kire ki ’yaʔa wi kele ke mìɛni ’puu nɛ nyuʔɔ. A wi ’kò baa wi kàfɔli Potifari kpáa nī gè, Ezipiti kùlo wuu wè.

³A Potifari kɛ́nì ki nyaa Yewe yē nɛ́ Yusufu ní wè, á wi kele ke mìɛni ní nɛ nyuʔɔ gèle, gàli wi ’puu nɛ kpínʔini gèle. ⁴Bà ki ’kpíʔile a wi sí tɔ̀ni nɛ̀ kpuʔɔrɔ taa Potifari mɛ́ wè, a wi ’wi sìʔɛrɛ nɛ̀ kpɔni wìi nɛ̄, a wi ’kò nɛ wi saʔa kele ke mìɛni kàrigí nɛ́ wi lɔri ní dè. ⁵Bà Potifari wi ’Yusufu tɛ́ngɛ wè wi saʔa nyùgo nɛ̄ gè nɛ́ wi kpíʔile wi kɔliyɛrɛ ti mìɛni kàrigɛfɔli wè, a Yewe ’diba taʔa wè Potifari saʔa nɛ̄ gè, Ezipiti kùlo wuu wè, Yusufu kɛnmɛ nɛ̄ bè. Wi diba wi yé puu wi yɛrɛ nɛ̄ dè dàa wi ’puu nɛ taʔa dè, saʔa wori dè nɛ́ siʔi wori ní dè. ⁶A Potifari wi sí wi yɛrɛ ti mìɛni yaʔa Yusufu kiyɛ nī yè. Wire sì ń’nɛ puu nɛ yafiɛn ciʔigeʔ, nɛ̀ yiri wi siliire tire yákuɔ nīʔ.

Yusufu nɛ́ wi kàfɔli cuɔ wori dè

Yusufu wi yé sí tɔ̀ni nɛ̀ puu cɛ̀nwɛ cetinnɛ nɛ̄ lè, wi yiʔɛ míɛni ki ’puu cɛ̀ngɛ.

⁷Bà lɛ̀lɛ láà pɛ́nì kúɔ wè, á ki pɛ́nì nyaa cɛngɛ káà, a Yusufu kàfɔli cuɔ wi ’wi wéli nɛ̀ ciʔige nɛ́ kɛ́nì Yusufu yɛ wè: «Sínɛ nɛ́ mi ní !»

⁸A wi ’cíi nɛ́ ki juu wi kàfɔli cuɔ mɛ́ wè, nɛ́ wi yɛ: «Mi kàfɔli wi nyɛ́nì wi saʔa kele ke mìɛni le mi kɔli nī, wi nyɛ́nì tɛ́ngɛ mi nɛ̄; wi ní wè yakaa ciʔige saʔa nī gèʔ. ⁹Wire tíimɛ fànʔa kiì kpuʔɔ saʔa nī gè mi wuʔu nɛ̄ gèʔ, wiì cíi yafiɛn nɛ̄ m’mɛ́ʔ, ka laa muɔ nigbe bɛ̀ʔ, nɛ́ ki cɛ́n muɔ yē wi cuɔ. Gáa nɛ̄ m’bé ba kapiigbuʔɔ gáà kpíʔile gè Kulocɛliɛ nɛ̄ wè ?» ¹⁰Cɛngɛ ó cɛngɛ, cɛliwɛ wi nìɛ siɛnrɛ dáà nyu dè Yusufu mɛ́. Yusufu nɛ̂ cíi, wi nɛ̌ cɛ ti lúʔu wi mɛ́ʔ, wi míɛni nɛ̌ fɔ̀li ki nɛ̄ bè sínɛ nɛ́ cɛliwɛ ní wèʔ, nɛ́ míɛni bé puu nɛ́ wi ní tiʔɛ nugo nīʔ.

¹¹A ki pɛ́nì nyaa cɛngɛ káà, bà Yusufu ’jíin saʔa nī gè bè wi baara kúɔ dè, baakuɔwɔ wáà sì yé sí puu baa saʔa nī gèʔ. ¹²A cɛliwɛ wi ’Yusufu cò burugo nɛ̄ gè, nɛ́ jo: «Sínɛ nɛ́ mi ní !» A Yusufu wi ’fɛ̀ nɛ̀ yiri kpànʔanɛ, nɛ́ burugo yaʔa gè wi mɛ́ kɔli nī gè. ¹³Bà cɛliwɛ wi kɛ́nì ki nyaa Yusufu ’fɛ̀ nɛ̀ yiri kpànʔanɛ gè nɛ́ burugo yaʔa gè wire mɛ́ kɔli nī gè, ¹⁴a wi ’yékpoli wáa lè nɛ̀ wi baakuɔlɔ yeri bèle, nɛ́ pe yɛ: «Cáa ! Je mi pɔli wi ’Eburu nàguɔ sùkulowo líɛ wè nɛ̀ pɛn wi‑ pa weli tíʔɛ wī. Wi ’jíin mi kúrugu bè pa mi cáan daa, a mi ’yékpoli wáa lè ! ¹⁵Bà wi kɛ́nì ki nyaa a mi ’yékpoli yɛ̀gɛ lè mmɛ gè, a wi ’fɛ̀ nɛ̀ yiri kpànʔanɛ nɛ́ wi burugo yaʔa gè mi táanni.»

¹⁶A cɛliwɛ wi ’burugo tɛ́ngɛ gè wìi táanni nɛ wi pɔli siri wè. ¹⁷Bà wi kɛ́nì pɛn wè, a wi ’siɛnnuro juu dè nɛ̀ tìɛ wi nɛ̄ nɛ́ jo: «Eburulo sùkulonaguɔ ŋáà ní muɔ ’pɛn wè, wi pɛ́nì jíin mi kúrugu saʔa nī gè nɛ́ jo wire bé mi cáan daa bè fìɛrɛ wáa mi nɛ̄. ¹⁸Bà mi kɛ́nì yékpoli wáa lè, a wi ’wi burugo yaʔa gè mi táanni nɛ́ fɛ̀ nɛ̀ yiri kpànʔanɛ.»

¹⁹Bà Yusufu kàfɔli wi ’siɛnrɛ dáà lúʔu dè mmɛ gè, dìi wi cuɔ wi yé juu dè nɛ́ jo, «ki n’gɛ gàa muɔ sùkulowo wi yé jo kpíʔile mi nɛ̄ gè,» a wi ’fungo ki yɛ̀ kpuʔɔ. ²⁰A wi ’Yusufu cò wè nɛ̀ sɛ́nì le kasuu nī, saʔa gáà nī kùlofɔli wi cî nɛ wi kasuulebile nii bèle. A Yusufu wi ’kò baa kasuu nī wè.

²¹A ki pɛ́nì nyaa, kire tiʔɛ míɛni nī gè, Yewe ’puu nɛ́ wi ní. A wi ’kacɛ̀ngɛ kpíʔile Yusufu mɛ́ wè, a Yewe ’ki yaʔa a Yusufu sí kpuʔɔrɔ taa kasuusaʔa kàfɔli mɛ́ wè. ²²A kasuusaʔa kàfɔli wi ’kasuulebile pe mìɛni yaʔa Yusufu kɔli nī gè. A yɛgɛ ó yɛgɛ ’kpíʔile kasuu nī wè, wire wi ’puu nɛ ki kele cuɔnri gèle. ²³Kasuusaʔa kàfɔli wiì cé ń’nɛ puu nɛ yakaa ciʔigeʔ, nɛ́ ki cɛ́n wi yé kele ke mìɛni yaʔa Yusufu kɔli nī. Bɛ̀ Yewe yé puu nɛ́ Yusufu ní wè, a wi yé kɔli le kaala ó kaala nī, Yewe nɛ̂ ki kaala nyuɔ lè.

Yusufu ’siɛnkpolilo ŋɔ́niyɔ kɔri juu wè pe mɛ́

¹Kele gálì kàduʔumɛ gè, a ki pɛ́nì nyaa cɛngɛ káà, Farawɔn siɛnkpolilo pálì siin, yagbuɔkɛnminɛ kàfɔli wè nɛ́ búrukpuɔnnɔ kàfɔli ní wè, a peli ’Ezipiti kùlofɔli wi kanabiɛnnɛ kpíʔile. ²A Farawɔn wi fungo ki ’yɛ̀ kpuʔɔ siɛnkpolilo bálì siin kúrugu bèle, yagbuɔkɛnminɛ kàfɔli wè, nɛ́ búrukpuɔnnɔ kàfɔli ní wè. ³A wi ’pe cò nɛ̀ le kasuu nī wè, kasuu ŋáà wi ’puu kùlofɔli wélifɔlilɔ kàfɔli saʔa nī gè, tiʔɛ gíì nī Yusufu yé puu gè. ⁴A kùlofɔli wélifɔlilɔ kàfɔli wi ’Yusufu nyíɛnɛ nɛ̀ kɔ̀n wi de baara peli bálì siin mɛ́ bèle. A pe ’lɛ̀lɛ láà kúɔ baa kasuu nī wè.

⁵Cɛngɛ káà pìlige nī, a ŋɔ́niyɔ ’tuu pe nɛ̄, Farawɔn yagbuɔkɛnminɛ kàfɔli wè nɛ́ búrukpuɔnnɔ kàfɔli ní wè, pe siin bèle baa kasuu nī wè, ŋìi ó ŋìi nɛ́ wi ŋɔ́nigɔ ki kɔri ní wè. ⁶Bà Yusufu pɛ́nì pe nyaa sínbinimɛ táanni bè, a wi ’ki nyaa pe mìɛni laamɛ pi yé piɛn pe nī. ⁷A wi sí siɛnkpolilo bálì siin yúgo bèle, bàli pe ’puu Farawɔn baakuɔlɔ bèle nɛ́ ní kasuu nī wè nɛ́ Yusufu ní wè, wi kàfɔli saʔa nī gè, nɛ́ pe yɛ: «Gáa nɛ̄ yeli laamɛ pi ’piɛn yeli nī pàngɛ gè mmɛ gè ?»

⁸A pe ’Yusufu yɛ wè: «Ŋɔ́niyɔ yi ’tuu weli siɛnnɛ siin nɛ̄ bèle; siɛn sí wè náʔa bè yi kɔri juu wè weli mɛ́ʔ.»

A Yusufu wi sí pe yɛ: «Kulocɛliɛ mɛ́ bɛ̀ʔ ki yē lé, bè ŋɔ́niyɔ kɔri tìɛ wè lé ? Ye‑ yi juu ye tìɛ mi nɛ̄.»

⁹A yagbuɔkɛnminɛ kàfɔli wi ’wi ŋɔ́nigɔ juu gè nɛ̀ tìɛ Yusufu nɛ̄ wè, nɛ́ jo: «Mi ŋɔ́nigɔ nī gè mi nyɛ́nì ɛrɛzɛn fétirige nyaa, ¹⁰a fétirige ki ’fali nɛ̀ fìin nɛ̀ yɛ̀ nɛ̀ lèye taanri yige nɛ̀ mígele nɛ̀ fíɛn, nɛ́ fali nɛ pígele sɛngi kàtoyo kàtoyo, a ɛrɛzɛn yasɛnrɛ ti ’fali nɛ̀ nyɛ́nigɛ. ¹¹A mi ’ki nyaa Farawɔn yagbuɔlɔ, nàa nī nɛ̀jogo gè, ni ’puu mi kɔli nī gè, á mi nɛ ɛrɛzɛn yasɛnrɛ cògí dè nɛ ti yùbú nɛ nii nɛ̀jogo nī gè, nɛ kanʔa Farawɔn mɛ́ wè.»

¹²A Yusufu sí wi yɛ: «Ŋɔ́nigɔ ki kɔri wire wī ŋàa wè: lèye taanri yè, kire yē cɛnyɛ taanri yī. ¹³Náʔanɛ cɛnyɛ taanri, Farawɔn wi bé muɔ yige kasuu nī wè, bé ní muɔ baara kɛn dè muɔ mɛ́ yagbuɔkɛnminɛ wori dè, muɔ bé ní de nɛ̀jogo kanʔa gè wi mɛ́ wiri gbun bɛ̀ faʔa tíɛlɛ gè. ¹⁴Mi sí nɛ muɔ náari, a muɔ kɛ́nì yiri á muɔ kele ke ’nyuɔ gèle, ma sɔ̀ngi ma taa nɛ́ mi ní, ma nyuɔ mi nɛ̄ ma mi wori juu dè ma tìɛ Farawɔn nɛ̄ wè, kire ga buu wi‑ mi yige kasuu ŋáà nī wè. ¹⁵Nɛ́ ki cɛ́n, pe ’mi cò nɛ̀ kɔ́n nɛ́ mi ní Eburulo kùlo mɛ́ lè nɛ̀ pɛn nɛ́ mi ní náʔa gè; mi sì yafiɛn kpíʔile náʔa gè míɛniʔ, á pe ’mi cò nɛ̀ tɔ́n kasuu ŋáà nī wè.»

¹⁶Bà búrukpuɔnnɔ kàfɔli wi tire lúʔu dè, á wi ’ki nyaa a Yusufu ’ŋɔ́nigɔ ki siɛnrɛ juu dè tàanra dè, a wi ’Yusufu yɛ wè: «Mi míɛni nyɛ́nì ŋɔ́nigɔ káà ŋɔ́ni, a mi ’ki nyaa daanya taanri ’puu tugoyo mi nyùgo nī gè nɛ́ yakaara ní dè. ¹⁷Danʔa gíì ki ’puu naamɛ gè, kire ki ’puu nɛ́ búru feliye ní yè nyàa yi yé Farawɔn dɛ́ni wè, á búrukpuɔnwɔ wi ’wi kpíʔile kùlofɔli mɛ́ wè. Bà ti yé puu baa tugoro mi nyùgo nɛ̄ gè, á sínjapigele ke pɛ́nì ti jóri baa danʔa nī gè.»

¹⁸A Yusufu sí wi yɛ: «Ŋɔ́nigɔ ki kɔri wire wī ŋàa wè: daanya taanri yè, yire yē cɛnyɛ taanri. ¹⁹A cɛnyɛ taanri pɛ́nì kúɔ yè, Farawɔn wi bé muɔ yige kasuu nī wè bè muɔ nyùgo ceri gè, bé muɔ súu bè nɔri tiige nɛ̄ kpànʔanɛ gè. Kire tiʔɛ nī gè dìbarɛ ti bé ba muɔ céri júɔ dè bè láʔa kácere nɛ̄ dè.»

²⁰Bà sí ki ’kpíʔile, cɛnyɛ taanri kàduʔumɛ gè, bà Farawɔn wi siijɛngɛ ki ’nɔ̀ gè, a wi ’pùrɔrɔ kpíʔile nɛ́ wi baakuɔlɔ pe mìɛni ní. Á wi ’siɛnkpolilo siin bálì yige bèle kasuu nī wè, yagbuɔkɛnminɛ kàfɔli wè nɛ́ búrukpuɔnnɔ kàfɔli ní wè, nɛ́ pe tɛ́ngɛ wi baakuɔlɔ sunʔɔmɔ ní bè. ²¹A wi ’yagbuɔkɛnminɛ kàfɔli wi baara kɛn dè wi mɛ́, wi ní de nɛ̀jogo kanʔa gè Farawɔn mɛ́ wè wiri gbun, ²²nɛ́ sí búrukpuɔnnɔ kàfɔli wire puɔ nɛ̀ tùɔn tiige nɛ̄ gè bɛ̀ Yusufu cé ki juu kɛnmɛ bíì nɛ̄ bè. ²³Kele gálì ke mìɛni kàduʔumɛ gè, yagbuɔkɛnminɛ kàfɔli wiì sɔ̀ngi nɛ̀ taa nɛ́ Yusufu ní wèʔ, bɛ̀ Yusufu wi cé ki juu wi mɛ́ kɛnmɛ bíì nɛ̄ wè, á wi ’fìʔɛ nɛ́ Yusufu ní wè péwu !

Yusufu ’Farawɔn ŋɔ́niyɔ kɔri juu wè wi mɛ́

¹Yiʔɛlɛ siin kàduʔumɛ gè, cɛngɛ káà pìlige nī, a ŋɔ́nigɔ ’tuu Farawɔn nɛ̄ wè, a wi ’ki nyaa wire yé puu yériwe Niili cáʔa gògogo nɛ̄ gè. ²A wi ’ki nyaa, nɛ̀nɔminɔ kɔlisiin, nyàa yi ’puu cɛ̀nyɛ céri nɛ̄ dè nɛ́ ní kpoliyo yè, a yi ’yiri lakoligo nī gè nɛ vàaluɔ káa wè. ³A cɛ̀ri ga sìʔɛrɛ, a wi ń’nɛ̀ ki nyaa nɛ̀nɔminɔ kɔlisiin pálì ’yiri nɛ̀ taʔa nyìi nɛ̄ yè Niili cáʔa nī gè, nyàa yi ’puu sìpiiboyo yè nɛ́ ní waʔaya yè, a yi ’yiri nɛ̀ yéri kpoliyo táanni yè Niili cáʔa gògogo nɛ̄ gè. ⁴A nɛ̀nuuwaʔaya sìpiiboyo yi ’nɛ̀nuukpoliyo cò yè nɛ̀ júɔ. A Farawɔn wi ’yɛ̀ ŋɔ́nimɔ nɛ̄ bè.

⁵A wi ń’nɛ̀ suɔ nɛ̀ ŋɔ́ni, a ŋɔ́nigɔ káà ń’nɛ̀ tuu wi nɛ̄. A wi ’ki nyaa, yaliikɛniyɛ kɔlisiin ’puu gbóyo tìrige nigbe nɛ̄; yi ’puu cɛ̀nyɛ nɛ́ ní pìimɛ ní. ⁶A cɛ̀ri ga sìʔɛrɛ, a wi ’ki nyaa yaliikɛniwaʔaya nyáà nī waama kùlo káfaligɛ ki yé cùru gè, a yire míɛni ’gbó tìrinugo nɛ̄ gè. ⁷A yaliikɛniwaʔaya yi ’yaliikɛnicɛ̀nyɛ cò yè nɛ̀ júɔ.

A Farawɔn wi ’yɛ̀ ŋɔ́nimɔ nɛ̄ bè, a wi ’ki nyaa ŋɔ́nigɔ nɛ̄ wire yé puu.

⁸Bà kpìɛnmɛ pi ’tuu bè, a wi fungo ki ’nyaʔami, a wi ’wi sàndobilo yeri bèle nɛ́ wi dìɛlɛ ní bèle, Ezipiti kùlo wuulo bèle, nɛ̀ pɛ́nì ŋɔ́niyɔ juu yè nɛ̀ tìɛ pe nɛ̄. Pe wàa sì jáa nɛ̀ ŋɔ́niyɔ yi kɔri cɛ́n wè nɛ́ yi juu wi mɛ́ʔ.

⁹Kire tiʔɛ nī gè, a yagbuɔkɛnminɛ kàfɔli wi ’fali nɛ̀ juu nɛ́ Farawɔn ní wè nɛ́ jo: «Mi kàfɔli, mi nyɛ́nì sɔ̀ngi nɛ̀ taa nɛ́ mi pùunnidiʔɛ ní gè. ¹⁰Cɛngɛ káà, Farawɔn wi ’fungo ki yé yɛ̀ wi baakuɔlɔ kúrugu bèle. A wi ’weli cò nɛ̀ tɔ́n kasuu nī, kasuu ŋáà wi ’puu baa kùlofɔli wélifɔlilɔ kàfɔli saʔa nī gè, mi nɛ́ búrukpuɔnnɔ kàfɔli ní wè.

¹¹«A ŋɔ́niyɔ ’tuu weli siin nɛ̄ bèle pìlinugo nī, siɛn ó siɛn nɛ́ wi ŋɔ́nigɔ ki kɔri ní wè. ¹²Nàgapunwɔ wáà ’puu baa nɛ́ weli ní, Eburulo wuu wi yé puu, kùlofɔli wélifɔlilɔ kàfɔli wi sùkulowo wi ’puu. A weli ’weli ŋɔ́niyɔ juu yè nɛ̀ tìɛ wi nɛ̄, a wi ’yi kɔri juu wè weli mɛ́.

¹³«A kele ke mìɛni pɛ́nì kpíʔile nɛ̀ yɛli nɛ́ gàa ní wi yé juu gè, a Farawɔn wi ’koli nɛ̀ mi baara kɛn dè mi mɛ́, nɛ́ búrukpuɔnnɔ kàfɔli puɔ wè nɛ̀ tùɔn tiige nɛ̄.»

¹⁴A Farawɔn wi ’fali nɛ̀ siɛnnɛ tun, a pe ’fɛ̀ nɛ̀ sɛ́nì Yusufu yige wè kasuu nī wè. A pe ’wi nyùgo kùnu gè nɛ́ báʔajuɔ ní wè, nɛ́ buruvɔnyɔ le wi nɛ̄, a wi ’jíin Farawɔn kpáa nī gè.

¹⁵A Farawɔn wi ’Yusufu yɛ wè: «Mi ’ŋɔ́nigɔ ŋɔ́ni; siɛn sì jáa nɛ̀ ki kɔri juu wè mi mɛ́ʔ. A pe sí muɔ wori juu dè m’mɛ́: pe ’jo a muɔ ’taa nɛ̀ ŋɔ́nigɔ lúʔu gè, muɔ nɛ̂ ki kɔri juu wè siɛn mɛ́ wè.»

¹⁶A Yusufu sí fali nɛ̀ Farawɔn yɛ wè: «A Kulocɛliɛ bɛ̀ʔ wè, ŋáa wi bé gbɛ̀ jáa bè ŋɔ́nigɔ ki kɔri sɔ́migɔ wè bè juu Farawɔn mɛ́ wè ? Mi yē ŋáa ?»

¹⁷A Farawɔn wi ’ki juu Yusufu mɛ́ wè nɛ́ wi yɛ: «Mi ŋɔ́nigɔ nī gè, a mi ’ki nyaa mi ’puu yériwe Niili cáʔa gògogo nɛ̄ gè. ¹⁸A mi ’ki nyaa, nɛ̀nɔminɔ kɔlisiin, nyàa yi ’puu cɛ̀nyɛ céri nɛ̄ dè nɛ́ ní kpoliyo yè, a yi ’yiri lakoligo nī gè nɛ vàaluɔ káa wè. ¹⁹A mi ga wéli, nɛ̀ ki nyaa nɛ̀nɔminɔ kɔlisiin pálì ’yiri nɛ̀ taʔa nyìi nɛ̄ yè, nyàa yi ’puu sìpiiboyo yè nɛ́ ní waʔaya yè. Mi fìɛ tɔ̀ni nɛ̀ yi felige nyaa náʔa Ezipiti kùlo nī lèʔ. ²⁰Á nɛ̀nuuwaʔaya nyáà yi ’puu sìpiiboyo yè, yi ’nɛ̀nuukpoliyo kɔlisiin péliye cò yè nɛ̀ júɔ. ²¹Bà yi ’yi cò nɛ̀ júɔ yè, siɛn sì cî gbɛ̀ ki cɛ́n yi cɛ́nì yakaa júɔ wīʔ, nɛ́ ki cɛ́n yi sìpiimɛ piì yé láʔa yi nɛ̄ʔ. Kire lɛ̀lɛ nī lè, a mi ’yɛ̀ ŋɔ́nimɔ nɛ̄ bè.

²²«A mi ń’nɛ̀ suɔ nɛ̀ ŋɔ́ni, a mi ’ki nyaa, yaliikɛniyɛ kɔlisiin ’puu gbóyo tìrige nigbe nɛ̄; yi ’puu cɛ̀nyɛ nɛ́ ní pìimɛ ní. ²³A cɛ̀ri ga sìʔɛrɛ, a mi ’ki nyaa, yaliikɛniwaʔaya nyáà nī pìimɛ sì puu yèʔ, nɛ́ ní nyàa waama kùlo káfaligɛ ki yé cùru gè, a yire míɛni ’gbó tìrinugo nɛ̄ gè.

²⁴«A yaliikɛniwaʔaya yi ’yaliikɛnicɛ̀nyɛ cò yè nɛ̀ júɔ. A mi ’ŋɔ́niyɔ nyáà siɛnrɛ juu dè nɛ̀ tìɛ mi sàndobilo nɛ̄ bèle. Pe wàa sì jáa nɛ̀ yi kɔri cɛ́n wè nɛ̀ juu mi mɛ́ʔ.»

²⁵A Yusufu ’ki juu Farawɔn mɛ́ wè nɛ́ jo: «Ŋɔ́niyɔ nyáà siin Farawɔn wi ’ŋɔ́ni yè, yi kɔri wiī nuwɔ. Kulocɛliɛ wi nyɛ́nì ki tìɛ Farawɔn nɛ̄ wè gàa wire je kpíʔile gè. ²⁶Nɛ̀nuucɛnyɛ kɔlisiin yè, kire yē yiʔɛlɛ kɔlisiin gīɛlɛ, nɛ́ yaliikɛnicɛ̀nyɛ kɔlisiin ní yè, kire yē yiʔɛlɛ kɔlisiin gīɛlɛ. Kire nɛ̄ ŋɔ́nigɔ kiī nigbe; ki kɔri wiī nuwɔ. ²⁷Kire nɛ̄ nɛ̀nuuwaʔaya nyáà yi ’pii yè, nyàa yi cé yiri nɛ̀ taʔa péliye nɛ̄ yè, kire yē yiʔɛlɛ kɔlisiin gīɛlɛ, nɛ́ yaliikɛnipiiye nyáà yī pìimɛ fùn bè nɛ́ nyàa ní waama kùlo káfaligɛ ki yé cùru gè, kire ’jo fungo bé tuu kùlo nɛ̄ lè yiʔɛlɛ kɔlisiin.

²⁸«Kire sí mi ’puu nɛ nyu muɔ mɛ́, mi kàfɔli: Kulocɛliɛ nyɛ́nì ki tìɛ muɔ nɛ̄ gàa wire je kpíʔile gè. ²⁹Ki n’gɛ, yiʔɛlɛ kɔlisiin sunʔɔmɔ nī bè yaliire ti bé sɔ́migɔ nyuɔ Ezipiti kùlo ni mìɛni nī. ³⁰A kire yiʔɛlɛ gálì ke pɛ́nì tóri gèle, fungo ki bé tuu kùlo nɛ̄ lè yiʔɛlɛ kɔlisiin fúɔ Ezipiti siɛnnɛ pe bé fìʔɛ nɛ́ yiʔɛlɛ kɔlisiin gílì ní gèle, gàli nī yaliire ti yé nyuɔ dè, nɛ́ ki cɛ́n fungo ki bé cúʔɔmɔ kpíʔile kùlo nī lè. ³¹Nɛ̀ sí ki taa siɛn sǐ ní cɛ ki cɛ́n yaliiniʔɛrɛ kíni nɛ̀ puu bile kùlo nī lèʔ, bɛ̀ fungo gáà ki bé kpúʔɔ gè ki yiʔɛlɛ gálì nī gèle. ³²Farawɔn, bɛ̀ muɔ ’ŋɔ́niyɔ nyáà ŋɔ́ni yè nɛ̀ taʔala tɔliyɔ siin yè, kire ki ’tìɛ Kulocɛliɛ nyɛ́nì yéri ki nɛ̄, wi bé ki kpíʔile fáari wī.

³³«Píra ŋáà nī wè, Farawɔn, ki ’yɛli ma siɛn yige, ŋàa wi ’cìlige wè nɛ̀ kaala cɛ́n, bé wi tɛ́ngɛ Ezipiti kùlo ni nyùgo nɛ̄ gè. ³⁴Má ní yiɛgininɛ pálì nyíɛnɛ ma kɔ̀n kùlo nī lè, bàli bīɛlɛ pe béri yaliire tíla dè gbuʔulo gbuʔulo gèle, béri kogunɔgunɔwuʔulo láʔala gèle, Ezipiti kùlo ni mìɛni nī lè, yiʔɛlɛ kɔlisiin gálì sunʔɔmɔ nī yaliire ti bé nyuɔ dè. ³⁵Pe‑ yaliire gbuʔulo dè pe màʔa, yiʔɛlɛ kɔlisiin gálì nī gèle bà yaliire ti bé nyuɔ dè, bè tɛ́ngɛ kàaya nī yè bè màʔa Farawɔn wi fànʔa láara gè. ³⁶Kire yaliiwalidɛngɛrɛ dáà dè, tire ti bé ba puu yaliire dè, yiʔɛlɛ kɔlisiin gálì nī gèle fungo lɛ̀lɛ nī lè Ezipiti kùlo nī lè. Kire sí ki bé kùlo siɛnnɛ suɔ bèle fungo mɛ́ gè, piyě kùuʔ.»

Farawɔn wi ’Yusufu tɛ́ngɛ kùlo ni nyùgo nɛ̄ gè

³⁷A siɛnrɛ dáà ti ’Farawɔn dɛ́ni wè, nɛ́ wi siɛnkpolilo ní bèle, ³⁸a Farawɔn wi ’ki juu wi siɛnkpolilo mɛ́ bèle, nɛ́ pe yɛ: «Weli bé ní gbɛ̀ nàguɔ wáà taa lé bɛ̀ ŋàa tíɛlɛ wè, nɛ́ Kulocɛliɛ Pìle ní lè wi nī wè ?»

³⁹A Farawɔn wi ’ki juu Yusufu mɛ́ wè nɛ́ jo: «Bɛ̀ Kulocɛliɛ wi ’kele gálì tìɛ gèle muɔ nɛ̄ gèle, siɛn ní wè bile ŋàa wi bé cìlige bè muɔ kúɔ bé ní kaala cɛ́n bɛ̀ muɔ tíɛlɛ wèʔ. ⁴⁰Muɔ ma bé kò mi saʔa ki nyùgo nɛ̄ gè, mi kùlo siɛnnɛ pe mìɛni béri lúru muɔ mɛ́. Mi kùlofɔlilɔ kácunʔɔ kire yákuɔ ki bé mi kpúʔɔ muɔ nɛ̄.» ⁴¹A Farawɔn wi ń’nɛ̀ ki juu Yusufu mɛ́ wè nɛ́ jo: «Ki n’gɛ, pàngɛ gè mi nyɛ́nì muɔ tɛ́ngɛ Ezipiti kùlo ni nyùgo nɛ̄ gè.»

⁴²A Farawɔn wi ’wi fànʔafɔlilɔ kɔli fìʔiwe41.42 Fìʔiwe ŋáà wire ní Farawɔn ’puu nɛ fìɛ tari wè kaliwɛyɛ nɛ̄ yè. yige wè nɛ̀ le Yusufu kɔli nɛ̄ gè, nɛ́ burujɛ̀nyɛ yáà le wi nɛ̄, nɛ́ tiɛ sèmidinnɛ le wi nɛ̄ yétiige nī gè. ⁴³A kùlofɔli wi ’wi líɛ nɛ̀ tárigɛ sunʔɔ wotori wáà nɛ̄, ŋàa wi ’puu kùlofɔli wi taʔara wuu wè, á kàsɛnivɛbilɛ pe ’kíni wi yiʔɛ mɛ́, níɛ yékpuʔulo wáari gèle nɛ́ jo: «Ye‑ káguro cáan dè ! Ye‑ káguro cáan dè !» Bà ki ’kpíʔile kire kɛnmɛ nɛ̄, a Farawɔn wi ’Yusufu tɛ́ngɛ kùlo ni nyùgo nɛ̄ gè.

⁴⁴A Farawɔn wi ’Yusufu yɛ wè: «Mi wī Farawɔn wè, siɛn sǐ ga tí wi kɔli yɛ̀gɛ gè kire ga laa bè wi yedaala kɔ̀nʔ a muɔ sì fɔ̀li kaala níì nɛ̄ lèʔ, Ezipiti kùlo ni mìɛni nī.»

⁴⁵A Farawɔn wi ’míʔɛ káà le Yusufu nɛ̄ wè nɛ̀ wi ye Safinati Panɛya41.45 Míʔɛ gáà ki kɔri wiì cɛ́nʔ, gìi sí ki caa bè juu gè, ki kɔri wi bé gbɛ̀ puu «sii.». A wi ’cɛliwɛ wáà kɛn wi mɛ́, pe ’cɛliwɛ wi míʔɛ ye gè Asɛnati. Wi yé puu Potifera póri, Potifera ŋáà wi ’puu kacuɔnriwɔ, Ɔni kàʔa nī gè41.45 Kacuɔnrilɔ pe yé puu siɛnnɛ pálì, bàli ní siɛnnɛ pe ’puu nɛ tɔ́ri bèle Ezipiti kùlo nī lè..

A Yusufu ’kɛ́ nɛ̀ sɛ́nì Ezipiti kùlo nyaari lè nɛ̀ wéli. ⁴⁶Yusufu yé yiʔɛlɛ togo nɛ́ kpɔrigɔ taa lɛ̀lɛ líì nī wi ’fànʔa líɛ gè Ezipiti kùlo nī lè. A wi ’yiri kùlofɔli wi kpáa nī gè nɛ̀ sɛ́nì Ezipiti kùlo ni mìɛni nyaari nɛ̀ màʔa.

⁴⁷Yiʔɛlɛ kɔlisiin gálì sunʔɔmɔ nī bè, yaliire ti yé sɔ́migɔ nɛ̀ nyuɔ dè.

⁴⁸A Yusufu ’yaliiwalidɛngɛrɛ gbuʔulo dè tìi nɛ̄ nɛ̀ tɛ́ngɛ Ezipiti kùlo nī lè, yiʔɛlɛ kɔlisiin gálì sunʔɔmɔ nī bè. A wi ’ki juu siɛnnɛ mɛ́ bèle nɛ́ jo pe‑ kàʔa ó kàʔa tɛ́nimɛ yaliire líɛ dè pe‑ tɛ́ngɛ kàaya nī yè, gbuʔulo gbuʔulo. ⁴⁹A pe ’yaliire líɛ dè nɛ̀ tɛ́ngɛ. Yaliire ti yé tɔ̀ni nɛ̀ niʔɛ, bɛ̀ kuʔɔjii gògoyo dàrimiʔɛ tíɛlɛ gè. Bɛ̀ yaliire ti yé niʔɛ nɛ̀ tóri dè, piyè cé ń’nɛ̀ puu nɛ ti tɔ́ri cíginiʔ.

⁵⁰Sɛ́ni fungo yiʔɛlɛ ke ’nɔ̀ gèle, a Asɛnati, Potifera póri wè, a wi ’nàgabigele siin sii Yusufu mɛ́ wè. Potifera wire wi ’puu Ɔni kàʔa kacuɔnriwɔ wè. ⁵¹A Yusufu wi ’pìpeliwe wi míʔɛ le gè nɛ wi ye Manase (ki kɔri wire wī: ŋàa wi ’ki yaʔa a mi ’fìʔɛ wè), nɛ́ ki cɛ́n gìi wi yé je juu gè, kire gī: «Kulocɛliɛ wire wi ’tí a mi kɛ́nì fìʔɛ nɛ́ mi wuʔɔgɔ ní gè, nɛ́ mi siivɔlilɔ ní bèle.» ⁵²A wi ’siinwuu wi míʔɛ le gè nɛ wi ye Ɛfirayimi (ki kɔri wire wī: siimɛ), nɛ́ ki cɛ́n gàa wi yé je juu gè, kire gī: «Kulocɛliɛ nyɛ́nì pìsiʔi tɛ́ni gè mi nɛ̄, kùlo náà nī mi ’wuʔɔ lè.»

⁵³A yiʔɛlɛ kɔlisiin gálì nī yaliire ti yé nyuɔ dè Ezipiti kùlo nī lè, a ke pɛ́nì tóri. ⁵⁴A funduuro yiʔɛlɛ kɔlisiin ke ’séli, nɛ̀ yɛli nɛ́ Yusufu siɛnrɛ ní dè dàa wi yé juu dè. Fungo ki yé tuu tiɛrɛ ti mìɛni nī, nɛ̀ sí ki yaʔa Ezipiti kùlo nī lè, yaliire ’puu baa. ⁵⁵Bà fungo ki kɛ́nì Ezipiti kùlo siɛnnɛ taa bèle, a pe sɛ́ni yékpuʔulo wáari gèle Farawɔn nɛ̄ wè níɛ yaliire náari dè. A Farawɔn wi ’pe yɛ: «Yeri waa Yusufu kúrugu. A wi ’gìi juu, ye‑ kire kpíʔile.»

⁵⁶Bà fungo ki yé kɛ́nì kpúʔɔ dàala nɛ̄ lè, a Yusufu ’yaliire tɛ́ngɛdiɛyɛ múgu yè níɛ yaliire yigi dè nɛ pári Ezipiti siɛnnɛ mɛ́ bèle, nɛ́ ki cɛ́n fungo ki ’puu nɛ serigi nɛ waa Ezipiti kùlo nī lè. ⁵⁷A siɛnnɛ pe mìɛni ’kò nɛ kɔ́ngi kùlogolo kálì nī nɛ báan nɛ yaliire suu dè Yusufu mɛ́ baa Ezipiti kùlo nī lè, nɛ́ ki cɛ́n fungo ki yé tɔ̀ni nɛ̀ serige tiɛrɛ ti mìɛni nī.

Yusufu lɔbilɔ pe ’kɛ́ Ezipiti kùlo mɛ́ lè

¹Bà Yakuba yé ’ki lúʔu dí yaliire ’puu baa Ezipiti kùlo nī lè, a wi ’ki juu wi jaala mɛ́ bèle nɛ́ pe yɛ: «Gáa nɛ̄ yeli ’tɛ́ni bile nɛ yìye wéli mmɛ gè ? ²Mi sì ki lúʔu lé dí yaliire yē baa Ezipiti kùlo mɛ́ lè lé!? Yeri waa ye sa tàa suɔ baa kìɛ ! Kire ga buu we‑ kò sìi nɛ̄, we fǎga kùuʔ.»

³A Yusufu lɔbilɔ kiɛ pálì ’yɛ̀ nɛ̀ kɛ́ bàa yaliire suɔ dè Ezipiti kùlo mɛ́ lè. ⁴Bɛnzamɛ wire wè, Yusufu cɔni wè, Yakuba sì yé yéri ki nɛ̄ a wi‑ kɛ́ nɛ́ pe níʔ, ki ’nyaa wi yé ki sɔ̀ngi nɛ́ jo, kapiile sì yɛli bága sa wi taaʔ. ⁵A Isirayɛli jaala pe ’kɛ́ nɛ̀ sɛ́nì nɔ̀ Ezipiti kùlo nɛ̄ lè bàa yaliire suɔ dè nɛ́ siɛnnɛ pálì ní, bàli pe ’puu nɛ waa baa bèle, nɛ́ ki cɛ́n fungo ki yé tuu tiɛrɛ ti mìɛni nī Kanaa kùlo nī lè.

⁶Yusufu wi ’puu kùlo ni nyùgo nɛ̄ gè. Wire wi ’puu nɛ yaliire pári dè kùlo ni siɛnnɛ pe mìɛni mɛ́. A Yusufu lɔbilɔ pe ’pɛn nɛ̀ pɛ́nì tuu nɛ̀ yiɛyɛ cúbulo yè dàala nɛ̄ lè Yusufu táanni wè. ⁷Bà Yusufu wi ’wi lɔbilɔ nyaa bèle, a wi ’fali nɛ̀ pe cɛ́n. Wiì fɔ̀li nɛ̀ wìi tìɛ pe nɛ̄ʔ, a wi ’siɛngbɛnrɛ juu pe mɛ́ nɛ́ pe yúgo: «Yeli ’kɔ́n sé ?»

A pe ’wi yɛ: «Weli ’kɔ́n Kanaa kùlo mɛ́ bè ba yaliire suɔ bàa tɛ́ngɛ.»

⁸Yusufu wi yé sí wi lɔbilɔ cɛ́n bèle; peli bèle, piyè cé ń’nɛ̀ wi cɛ́n cíginiʔ. ⁹A wi ’sɔ̀ngi nɛ̀ taa nɛ́ ŋɔ́niyɔ nyáà ní wi yé ŋɔ́ni wi lɔbilɔ kɔli mɛ́ gè. A wi ’pe yɛ: «Yeli yē káfinɛrɛfɔlilɔ ! Yeli ’pɛn bè ba weli kùlo ciʔige lè bè wéli wī, bè ni faʔadiɛyɛ cɛ́n yè bé sí ga ba tuu weli nɛ̄.» ¹⁰A Yusufu lɔbilɔ pe ’jo: «ʔéʔe, weli kàfɔli ! Muɔ baakuɔlɔ pe ’pɛn bè ba yaliire suɔ wī, tire yákuɔ dī. ¹¹Tuufɔnuwɔ jaala bīɛlɛ weli bèle. Weli yē siɛnsinminɛ; káfinɛrɛfɔlilɔ bɛ̀ʔ weli bèleʔ !»

¹²A Yusufu ’jo: «Yeli ’finɛ wī ! Yeli ’pɛn bè ba kùlo ni faʔadiɛyɛ wéli yè wī !»

¹³Á pe sí ń’nɛ̀ wi yɛ: «Weli bèle, muɔ baakuɔlɔ bèle, weli yé puu siɛnnɛ kiɛ nɛ́ siin, tuufɔnuwɔ jaala, Kanaa kùlo mɛ́ lè. Weli cɔnisɛnwɛ wè, wi ’kò baa nɛ́ weli tuu ní wè, á wàa nigbe sì wè baaʔ.»

¹⁴A Yusufu wi sí jo: «Tire sí mi ’juu nɛ̀ kúɔ dè nɛ́ jo, yeli yē káfinɛrɛfɔlilɔ wī ! ¹⁵Kɛnmɛ báà pire nɛ̄ m’bé yeli siʔɛ wéli a ki yē kányiʔɛ yeli ’juu gè. Farawɔn wi míʔɛ nɛ̄ gè, m’bé ki kàli yeli mɛ́, yeli sǐ ga tíi yiri kùlo nī lèʔ, ka laa yeli cɔnisɛnwɛ wiì pɛnʔ. ¹⁶Ye‑ wàa tun wi‑ sa yeli cɔnisɛnwɛ kɔ́ri wè de báan; yeli sɛnminɛ bèle, yeli bé kò kasuu nī wè. Bà m’bé ki cɛ́n a ki yē kányiʔɛ gī, gàa yeli ’juu gè. A ki sí nyaa yeli ’finɛ wè, m’bé ki cɛ́n, mi ’ki kàli Farawɔn wi míʔɛ nɛ̄ gè, yeli yē káfinɛrɛfɔlilɔ wī.»

¹⁷A wi ’pe cò nɛ̀ le kasuu nī wè cɛnyɛ taanri. ¹⁸Cɛndaanriwuʔu nɛ̄ gè, a Yusufu wi ’pe yɛ: «Mi yē siɛn wáà ŋàa wi ’fìʔɛ́ Kulocɛliɛ nɛ̄ wè. Ye‑ ki kpíʔile gàa m’bé juu yeli mɛ́ gè, bà yeli bé kò sìi nɛ̄. ¹⁹A ki yē yeli yē siɛnsinminɛ bèle, ye‑ wàa nigbe yaʔa náʔa kasuu nī wè. Yeli sɛnminɛ bèle, yeri waa nɛ́ yaliire ní dè ye sa kɛn yeli wuulo mɛ́ bèle, bàli nɛ̄ fungo ki yē gè. ²⁰Yeri báan nɛ́ yeli cɔnisɛnwɛ ní wè. Bà m’bé ki cɛ́n yeli nyɛ́nì kányiʔɛ juu; yeli sǐ kùuʔ.» A pe ’ki kpíʔile gàa Yusufu wi ’juu gè.

²¹A pe ’fali nɛ ki nyu pìye mɛ́ nɛ́ jo: «Kányiʔɛ nɛ̄, weli tɔ̀ni nɛ̀ kolimɔ taa bɛ̀ weli ’kapiile kpíʔile weli cɔni Yusufu nɛ̄ wè. Nɛ́ ki cɛ́n weli nyɛ́nì wi wuʔɔgɔ nyaa gè, lɛ̀lɛ líì nī wi ’puu nɛ weli fiɛn nɛ́ jo we‑ nyinimɛ taa wire nɛ̄ wè, weli sì lúʔu wi mɛ́ʔ. Kire kɛnmɛ nɛ̄ wuʔɔgɔ gáà ki ’nɔ̀ weli nɛ̄.»

²²A Wurubɛni ’pe yɛ: «Mi sì yé ki juu lé yeli mɛ́ nɛ́ jo ye fǎga kapiile kpíʔile nàgapunwɔ nɛ̄ wèʔ ? A yeli ’cíi, yeli sì lúʔu m’mɛ́ʔ. Ki sí n’gɛ, píra ŋáà nī wè, wi kùu fuʔɔ ki bé tɔ́n weli mɛ́42.22 Wéli baa 37.21-22..»

²³Piyè sì yé ki cɛ́n Yusufu ’puu nɛ peli siɛnrɛ lúru dèʔ, nɛ́ ki cɛ́n Yusufu yé wàa caa wi‑ siɛnrɛ yiʔi dè pe mɛ́.

²⁴A Yusufu wi ’núgo pe táanni nɛ̀ sɛ́nì nyɛni, nɛ́ koli nɛ̀ pɛn nɛ̀ pɛ́nì juu nɛ́ pe ní. A wi ’fali nɛ̀ wi baakuɔlɔ yɛ bèle pe‑ Simɛyɔ cò wè pe puɔ, Simɛyɔ wi cɔninɔ pe nyaamɛ nɛ̄. ²⁵A wi ’ki juu nɛ̀ gbɛ̀ngɛ wi baakuɔlɔ mɛ́ bèle pe‑ yaliire le dè pe mɛ́ gbànvaʔara nī dè, pé sí pe mìɛni nigbe nigbe wali le wè pe mɛ́ baa gbànvaʔara nī dè yaliire kúrugu dè, nɛ́ ń’nɛ̀ jo baakuɔlɔ pe‑ yaliire táà kɛn pe mɛ́ peri líi de waa koligo nɛ̄ gè. A pe ’ki kpíʔile. ²⁶A Yusufu lɔbilɔ pe ’yaliire tugo dè pe sèfɛngɛlɛ nɛ̄ gèle nɛ̀ kɛ́.

Yusufu lɔbilɔ pe ’koli nɛ̀ kɛ́ Kanaa kùlo mɛ́ lè

²⁷Bà pe sɛ́nì nɔ̀ tiʔɛ gíì nī pe ’yɛli bè súɔn wè, a wàa kɛ́nì wi gbànvaʔaga múgu gè bè wi sèfɛnnɛ kɛn lè ni‑ káa. A wi ’wali nyaa wè baa yaliire kúrugu dè, gbànvaʔaga nī gè. ²⁸A wi sí ki juu sɛnminɛ mɛ́ bèle nɛ́ jo: «ʔé ! Pe ’koli nɛ̀ mi wali núgo wè nɛ̀ kɛn mi mɛ́ wī ! Wi n’ŋɛ náʔa mi gbànvaʔaga nī gè !»

A ki sí pe mìɛni fungo wúɔ, a pe ’fali nɛ ki nyu pìye mɛ́ níɛ fún fíɛrɛ nɛ̄ dè nɛ́ jo: «Gáa sí Kulocɛliɛ wi ’kpíʔile weli nɛ̄ mmɛ gè ?»

²⁹Bà pe sɛ́nì jíin Kanaa kùlo nī lè nɛ́ nɔ̀ pe tuu Yakuba tiʔɛ nɛ̄ gè, a pe ’ki juu nɛ̀ tìɛ pe tuu nɛ̄ wè gàa ki ’pe taa Ezipiti kùlo nī lè. A pe ’jo: ³⁰«Nàguɔ ŋáà wī baa kùlo ni kàfɔli wè, wi nyɛ́nì siɛngbɛnrɛ juu weli mɛ́ díɛʔ ! Wi ’jo dí weli yē káfinɛrɛfɔlilɔ wī, dí weli ’kɛ́ bè sa peli kùlo ciʔige lè bè wéli wī. ³¹A weli sí wi yɛ: ‹Kányiʔɛ bɛ̀ʔ Weli yē siɛnsinminɛ wī; weli wè káfinɛrɛfɔlilɔ ! ³²Weli yé puu jaafɔlilɔ kiɛ nɛ́ siin tuufɔnuwɔ nɛ̄ wè. A wàa nigbe fɔ̀n; weli cɔnisɛnwɛ wi ’kò baa pàngɛ gè nɛ́ weli tuu ní wè, Kanaa kùlo mɛ́ lè.›

³³«A kùlo ni kàfɔli wi ’weli yɛ: ‹Ki n’gɛ kɛnmɛ báà pire nɛ̄ m’bé ki cɛ́n a ki yē yeli yē siɛnsinminɛ bèle: ye‑ yeli luɔ wáà yaʔa náʔa nɛ́ mi ní, yé yaliire líɛ dè, yeri waa ye sa kɛn yeli wuulo mɛ́ bèle bàli nɛ̄ fungo ki yē gè, ³⁴yé sí yeli cɔnisɛnwɛ kɔ́ri wè yeri báan nɛ́ wi ní. Bà m’bé ki cɛ́n yeli wè káfinɛrɛfɔlilɔʔ, dí siɛnsinminɛ bīɛlɛ yeli bèle. Bà m’bé yeli luɔ kɛn wè yeli mɛ́, ŋàa wi ’kò náʔa wè; bà yeli bé gbɛ̀ri nyaari kùlo ni mìɛni nī.› »

³⁵A ki sɛ́nì nyaa, bà pe ’yaliire sùʔu dè nɛ̀ wo gbànvaʔaya nī yè, a pe mìɛni ’pe walipuʔɔlɔ nyaa gèle pe gbànvaʔaya nī yè. Peli nɛ́ pe tuu ní wè, a fíɛrɛ ’pe cò.

³⁶A Yakuba sí jo: «Je yeli bé sí mi pìile pe mìɛni suɔ mi mɛ́ wī ! Yusufu wire ní wè tíin bileʔ, Simɛyɔ wire ní wè tíin bileʔ, á yeli ń’nɛ̀ jo yeli bé kɛ́ nɛ́ Bɛnzamɛ wire ní yí ? Je yawuʔɔ sí ki ’tuu mi nɛ̄ !»

³⁷A Wurubɛni sí ki juu wi tuu mɛ́ wè nɛ́ jo: «‑Pùɔ kɛn wè m’mɛ́, m’bé koli bɛn nɛ́ wi ní. A mi sì koli nɛ̀ pɛn nɛ́ wi ní wèʔ, ma mi jaala siin kpúu bèle.»

³⁸A Yakuba sí jo: «Mi jaa wiǐ kɛ́ baa nɛ́ yeli níʔ. Nɛ́ ki cɛ́n wi luɔ wi nyɛ́nì kùu, a wi ’kò wi nigbe wi yàa siimɛ nī bè. A kapiile sɛ́nì wi taa koligo nɛ̄ gè, baa yeli káridiʔɛ nī gè, yeli bé mi nàgaliɛguʔɔ yaʔa ki‑ kùu bè kɛ́ kusiʔi nī gè nɛ́ funbiɛnrɛ ní, nɛ́ mi nzìifiire ní dè.»

Pe ’kɛ́ nɛ́ Bɛnzamɛ ní wè Ezipiti kùlo mɛ́ lè

¹Funduuro ti ’puu nɛ gbɛ̀ngí nɛ waa siɛnnɛ nɛ̄ bèle súuri Kanaa kùlo nī lè. ²Bà Yakuba narigɛ siɛnnɛ pe yé yaliire lìi dè nɛ̀ kúɔ dè, dàa pe yé sɛ́nì suɔ Ezipiti kùlo mɛ́ lè, a pe tuu wi ’ki juu wi jaala mɛ́ bèle nɛ́ pe yɛ: «Ye‑ koli yeri waa yé sa yaliire táà suɔ cígini.»

³A Zuda sí ki juu wi mɛ́ nɛ́ jo: «Nàguɔ ŋáà wi yé ki juu nɛ̀ gbɛ̀ngɛ weli mɛ́ nɛ́ jo dí a weli cɔni wiǐ kɛ́ nɛ́ weli ní wèʔ, weli sǐ gbɛ̀ yéri wire yiʔɛ mɛ́ gèʔ. ⁴A muɔ ’weli cɔni yaʔa wè a wi ’kɛ́ nɛ́ weli ní wè, weli bé kɛ́ Ezipiti kùlo mɛ́ lè bè sa yaliire suɔ dè muɔ kɛn. ⁵A muɔ sì yéri ki nɛ̄ Bɛnzamɛ wi‑ kɛ́ nɛ́ weli ní wè, weli míɛni sǐ ga tíi kɛ́ baaʔ. Nɛ́ ki cɛ́n nàguɔ ŋáà wi tɔ̀ni nɛ̀ ki juu nɛ̀ gbɛ̀ngɛ weli mɛ́ nɛ́ jo, a weli cɔni wiì kɛ́ nɛ́ weli ní wèʔ, weli sǐ gbɛ̀ yéri wire yiʔɛ mɛ́ gèʔ.»

⁶A Isirayɛli sí ki juu nɛ́ jo: «Gáa nɛ̄ yeli ’kapiʔi kpíʔile mi nɛ̄ nɛ́ ki juu wi mɛ́ nɛ́ jo, yeli cɔni wáà yē náʔa cígini ?»

⁷A pe sí wi yɛ: «Nàguɔ ŋáà wi ’weli kele yúgo gèle nɛ̀ fílige, nɛ̀ weli narigɛ wuulo pe mìɛni yúgo. A wi ’weli yúgo nɛ́ jo: ‹Yeli tuu wiī nɛ tíin baa sìi nɛ̄ lé ? Cɔnifɔli wáà ní yē baa yeli mɛ́ lé ?› A weli sí yúgoyo nyáà yi siɛnnugoro kɛn dè wi mɛ́. Mɛni sí weli cî ki cɛ́n wi cî ga weli yɛ, weri báan nɛ́ weli cɔni ní wè ?»

⁸A Zuda sí fali nɛ̀ kɛ́nì wi tuu Isirayɛli yɛ wè: «‑Nàgabile yaʔa lè ni‑ kɛ́ nɛ́ weli ní ! Weli bé yɛ̀ bè kɛ́; kire ga buu we‑ kò sìi nɛ̄, we fǎga kùuʔ, weli tíimɛ bèle, nɛ́ muɔ tíimɛ ní wè, nɛ́ weli pìile ní bèle. ⁹Mi tíimɛ mi m’béri pùɔ wéli wè. A kapiile ’wi taa wè, ma mi yúgo nɛ́ wi ní. A mi sì koli nɛ̀ pɛn nɛ́ wi ní, nɛ̀ pɛ́nì kɛn muɔ mɛ́ wèʔ, m’bé puu kapiigbiʔiliwe muɔ yiʔɛ mɛ́ lɛ̀lɛ ó lɛ̀lɛ nī. ¹⁰A weli sì yé mɔgɔ nɛ̀ cáanri náʔa wè o, je bìinɛ weli yé koli nɛ̀ pɛn taziinwuʔu nɛ̀ gè nɛ̀ kúɔ.»

¹¹A pe tuu Isirayɛli wi sí jo: «A ki sí yē bɛ̀ gè, ye‑ kùlo ni yacɛ̀nrɛ táà le yeli tugoro nī dè, ye‑ sa nàguɔ ŋáà kpúʔɔ wè nɛ́ ti ní: nɛ́ natukɔli cɛ̀ri, nɛ́ sárigɛ cɛ̀ri, nɛ́ wusuna, nɛ́ nùdaanna sùnmɔ ní, nɛ́ pisitasi tiige yasɛnrɛ ní, nɛ́ amadi tiige yasɛnrɛ. ¹²Ye‑ wali wáà wiiyɛ líɛ, ye‑ fàri ŋìi nɛ̄ wè ŋàa pe yé kíni nɛ́ le yeli mɛ́ gbànvaʔaya nī yè. Dùʔɔ ki bé sa nyaa pe yé fìʔɛ wī. ¹³Yeli cɔni n’ŋɛ, ye‑ wi kɔ́ri, ye yɛ̀ yeri waa nàguɔ ŋáà kúrugu wè. ¹⁴Ŋɔri Ti Mìɛni Kulocɛliɛ wi‑ puu nɛ́ yeli ní, wi ki yaʔa nàguɔ ŋáà wi‑ sa nyinimɛ taa yeli nɛ̄, bé sí yeli luɔ ŋíì kɛn wè yeli mɛ́, bé míɛni ki yaʔa yeli ’koli bɛn nɛ́ Bɛnzamɛ ní wè. Gàa ki ’mi kúɔ wè, a ki yē m’bé kò pùɔ fùn wī yo, ki‑ kpíʔile bɛ̀ kìɛ !»

¹⁵A pe ’kpuʔɔrɔ líɛ dè, nɛ́ wali tiɛyɛ siin ní yè, nɛ́ Bɛnzamɛ kɔ́ri wè nɛ̀ kɛ́. A pe ’yɛ̀ nɛ̀ kɛ́ Ezipiti kùlo mɛ́ lè. A pe sɛ́nì pìye tìɛ Yusufu nɛ̄ wè.

Yusufu lɔbilɔ pe ’pínɛ nɛ̀ lìi nɛ́ wi ní

¹⁶Bà Yusufu kɛ́nì Bɛnzamɛ nyaa wè nɛ́ pe ní wè, a wi ’ki juu wi saʔa kele kàrigɛfɔli mɛ́ wè, nɛ́ jo: «‑Siɛnnɛ bálì tórigo bèle mi kpáa mɛ́ gè. Ye‑ sa yajuʔu káà kpúu ye suʔɔ, nɛ́ ki cɛ́n siɛnnɛ bálì pe bé lìi nɛ́ mi ní cɛnvugo nɛ̄ gè.»

¹⁷A nàguɔ wi ’ki kpíʔile gàa Yusufu ’juu gè, nɛ̀ nabɔnminɔ kɔ́ri bèle nɛ̀ kɛ́ Yusufu kpáa mɛ́ gè. ¹⁸Pe ’puu nɛ fìʔɛ́, bà pe ’puu nɛ waa nɛ́ pe ní Yusufu kpáa mɛ́ gè, a pe sí jo: «Cí ! dùʔɔ wali wori tire sí dī, ŋàa we yé nyaa weli gbànvaʔaya nī yè tabelige nɛ̄ gè. Kire nɛ̄ pe ’báan nɛ́ weli ní kpáa gáà mɛ́ gè, bè ba tuu weli nɛ̄ bè weli cò sùkulolo, bé weli sèfɛngɛlɛ suɔ gèle weli mɛ́.»

¹⁹A pe ’sìʔɛrɛ nɛ̀ kpɔni Yusufu saʔa kele kàrigɛfɔli nɛ̄ wè, nɛ̀ juu nɛ́ wi ní saʔa wìile nɛ̄ lè, ²⁰nɛ́ jo: «Kàfirɛgɛ, weli kàfɔli, weli yé kíni nɛ̀ pɛn náʔa tabelige nɛ̄ gè nɛ̀ pɛ́nì yaliire táà suɔ. ²¹Bà weli kɛ́nì koli nɛ waa wè, nɛ̀ sɛ́nì nɔ̀ weli súɔndiʔɛ nɛ̄ gè, a weli ’gbànvaʔaya múgu yè. A we mìɛni nigbe nigbe ’weli wali nyaa wè baa wi nyuɔ nɛ̄ gè, ŋàa weli yé sàri wè, weli gbànvaʔaya nī yè, yaliire kúrugu dè. Kire nɛ̄, a weli sí koli nɛ̀ pɛn nɛ́ wali ní wè. ²²Weli sì tɔ̀ni nɛ̀ ki cɛ́n siɛn ŋáà wi yé wali le wè baa weli gbànvaʔaya nī yèʔ. Weli sí ń’nɛ̀ koli nɛ̀ pɛn nɛ́ wali wáà ní, bè ba yaliire táà suɔ.»

²³A wi ’pe yɛ: «Ye‑ yeli funyɔ nyígi yè, ye fàri fìʔɛ́ʔ ! Yeli Kulocɛliɛ wè, yeli tuu wi Kulocɛliɛ wè, wire wi nyɛ́nì lɔri dáà le dè yeli gbànvaʔaya nī yè. Yeli wali wi nyɛ́nì nɔ̀ mi nɛ̄.»

A wi sí Simɛyɔ yige wè nɛ̀ kɛn pe mɛ́, ²⁴nɛ́ pe nyɔ́gɔ Yusufu saʔa nī gè, nɛ́ luʔɔ kɛn pe mɛ́ a pe ’tɔliyɔ jíge yè43.24 Wéli baa 18.4kaliwɛgɛ ki táanmɛ gè., nɛ́ wàa tun a wi sɛ́nì nyàsige kɛn pe sèfɛngɛlɛ mɛ́ gèle. ²⁵A Yusufu lɔbilɔ pe ’kpuʔɔrɔ gbòbori dè nɛ̀ tɛ́ngɛ sɛ́ni Yusufu ga pɛn kpáa mɛ́ gè cɛnvugo nɛ̄ gè. Pe yé ki lúʔu peli bé ba lìi nɛ́ wi ní. ²⁶Bà Yusufu kɛ́nì pɛn saʔa mɛ́ gè, a pe ’kpuʔɔrɔ líɛ dè nɛ̀ sɛ́nì kɛn wi mɛ́, dàa ní pe yé pɛn dè. Á pe ’fali nɛ̀ tuu nɛ̀ cúbulo Yusufu yiʔɛ mɛ́.

²⁷A wi sí pe yúgo nɛ́ jo: «A ye kɔ́ndiʔɛ mɛ́ gè ? Yeli tuu ŋáà wori yeli ’juu nɛ́ jo wiī liɛwɛ wè o, wiī gbɛ̀nwɛ lé ? Wiī sìi nɛ̄ lé ?»

²⁸A pe ’siɛnnugoro kɛn dè wi mɛ́ nɛ́ jo: «Muɔ baakuɔwɔ wè weli tuu wè, wiī baa gbɛ̀nwɛ. Wi míɛni yē sìi nɛ̄.» A pe ’fali nɛ̀ gbɔbi nɛ́ tuu nɛ̀ cúbulo dàala nɛ̄ lè.

²⁹Á Yusufu ’yiʔɛ yɛ̀gɛ gè nɛ̀ wéli, nɛ̀ wi cɔni Bɛnzamɛ nyaa wè, ŋàa ní wi ’puu nuufɔnuwɔ nɛ̄ wè. A wi ’pe yúgo: «Yeli cɔnisɛnwɛ wire wī lé ŋàa wè, ŋàa wori yeli yé juu m’mɛ́ dè ?» Á wi ń’nɛ̀ ki juu nɛ́ jo: «Kulocɛliɛ wi‑ wi kpuʔɔrɔ taʔa dè muɔ nɛ̄, nɛ pùɔ !»

³⁰A Yusufu wi ’ŋàʔana nɛ̀ yiri, nɛ́ ki cɛ́n wi fungo ki yé nyaʔami bɛ̀ wi cɔni wi yé wi dɛ́ni wè. Wi ’puu nɛ caa bè nyɛni wī, a wi ŋàʔana nɛ̀ jíin saʔa laamɛ nī bè nɛ̀ sɛ́nì nyɛni baa. ³¹A wi ’kúɔ nɛ́ yiʔɛ jíge gè nɛ́ yiri, nɛ́ ki kpàri nɛ̀ cò. A wi ’ki juu baakuɔlɔ mɛ́ bèle: «Yeri báan nɛ́ suro ní dè.»

³²A pe ’pe wáligi nɛ̀ tɛ́ngɛ, Yusufu wire yé puu tabali wáà nɛ̄, wi siinyɛninɛ ní bèle tabali wáà wiiyɛ nɛ̄, Ezipiti siɛnnɛ míɛni peli ’puu nɛ líi saʔa nī gè, tabali wáà wiiyɛ nɛ̄. Nɛ́ ki cɛ́n Ezipiti siɛnnɛ pe kanabiɛnnɛ ni ’puu bè lìi nɛ́ Eburulo ní bèle, piyè cî cɛ gbɛ̀ ki kpíʔile wīʔ. ³³Eburu siɛnnɛ bálì pe ’puu Yusufu siinyɛninɛ bèle, a pe ’pe tɛ́ngɛ Yusufu yiʔɛ mɛ́ gè, nɛ̀ yɛli nɛ́ pe liɛgɛnmɛ ní bè, nɛ̀ ki séli liɛwɛ nɛ̄ wè nɛ̀ pɛ́nì ki kúɔ cɔnifɔsɛnwɛ nɛ̄ wè. A pe ’kò nɛ pìye wéli nɛ mári, a ki ’pe fungo wúɔ. ³⁴A Yusufu wi ’jo pe‑ suro kɛn dè pe mɛ́, dàa ti ’puu wire tíimɛ tabali nɛ̄ wè. Suro dáà pe yé kɛn Bɛnzamɛ mɛ́ wè, siɛnnɛ kogunɔ cî gbɛ̀ ti lìi. A pe ’sunmɔ gbuɔ bè nɛ̀ tín nɛ́ wi ní, a pe mìɛni ’pínɛ nɛ̀ puu fundaanra nɛ̄ dè.

Yusufu wi ’wi lɔbilɔ puu nɛ̀ wéli

¹Kire kàduʔumɛ gè, a Yusufu ’ki juu nɛ̀ gbɛ̀ngɛ wi saʔa kele kàrigɛfɔli mɛ́ wè nɛ́ wi yɛ: «‑Siɛnnɛ bálì pe gbànvaʔara nyì dè ti‑ wo nɛ́ yaliire ní dè, ma sí siɛn ó siɛn wali le wè wi gbànvaʔaga nī gè. ²Má mi nɛ̀jogo líɛ gè, walifiiwe wuʔu gè, ma le pe cɔnisɛnwɛ wi gbànvaʔaga nī gè, nɛ́ wali ŋáà ní wi yé pɛn bè ba yaliire suɔ dè.» A Yusufu saʔa kele kàrigɛfɔli wi ’ki kpíʔile gàa Yusufu yé juu gè.

³Bà kpìɛnmɛ pi ’tuu bè, a pe ’koligo kɛn siɛnnɛ bálì mɛ́ bèle, a pe ’kɛ́ nɛ́ pe sèfɛngɛlɛ ní gèle. ⁴Bà pe ’yiri kàʔa nī gè cɛ̀ wè, piyè cé fìɛ líiliʔ, a Yusufu ’ki juu wi saʔa kele kàrigɛfɔli mɛ́ wè nɛ́ wi yɛ: «Yɛ̀ ma taʔa siɛnnɛ bálì nɛ̄ bèle. A muɔ sɛ́nì pe cò wè, ma pe yúgo ma jo: ’Gáa nɛ̄ yeli ’kapiʔi kpíʔile nɛ̀ kacɛ̀ngɛ fuʔɔ tɔ́n gè ? ⁵Nɛ̀jogo gáà kire bɛ̀ʔ lé mi kàfɔli wiī nɛ líi nɛ gbun gè ? Kire ní bɛ̀ lé wiī nɛ mbànʔa kele nyaʔa gèle nɛ nyu wè ? Kapiʔi gī gàa yeli ’kpíʔile mmɛ gè nɛ́ nɛ̀jogo yùu gè !»

⁶A Yusufu saʔa kele kàrigɛfɔli wi sɛ́nì pe cò koligo nɛ̄ gè nɛ̀ siɛnrɛ dáà juu dè pe mɛ́. ⁷A pe sí wi yɛ: «Weli kàfɔli, gáa nɛ̄ muɔ dɛ́ngɛ ŋáà juu wè mmɛ gè ? Weli wàa sǐ ga tíi fɔ̀li bè kaala náà kpíʔile lèʔ. ⁸Wali ŋáà weli sɛ́nì nyaa, yaliire kúrugu dè weli gbànvaʔara nī dè Kanaa kùlo mɛ́ lè o, weli sì koli nɛ̀ pɛn nɛ́ wi ní léʔ ? Gáa sí nɛ̄ weli bága ba wali yùu, kire ga laa bè tiɛ yùu muɔ kàfɔli saʔa nī gè ? ⁹Siɛn ŋíì mɛ́ yɛgɛ gáà ki bé nyaa gè, weli kàfɔli wi baakuɔlɔ nī bèle, kire siɛn wi bé kpúu wī. Weli tíimɛ bé kò weli kàfɔli wi sùkulolo.»

¹⁰A wi sí pe yɛ: «Ao ! Ye‑ ki kpíʔile bɛ̀ yeli ’ki juu gè. A yɛgɛ gáà ki ’nyaa siɛn ó siɛn mɛ́ gè, kire siɛn wi bé kò mi sùkulowo wī. Yeli sɛnminɛ bèle, yeli liɛlɛ sǐ nyaa baa tire nīʔ.»

¹¹A pe ’fali nɛ̀ ŋàʔana nɛ̀ pe gbànvaʔara tìrige nɛ̀ tɛ́ngɛ, á siɛn ó siɛn wi gbànvaʔaga múgu gè. ¹²A Yusufu saʔa kele kàrigɛfɔli wi ’gbànvaʔara laamɛ wéli bè, nɛ̀ ki séli liɛwɛ nɛ̄ wè nɛ̀ sɛ́nì ki kúɔ cɔnifɔli nɛ̄ wè. A wi ’nɛ̀jogo nyaa gè Bɛnzamɛ gbànvaʔaga nī gè. ¹³A ki ’pe fungo wúɔ, a pe ’fali nɛ̀ pe burudo cɛnminɛ dè. A pe ’koli nɛ̀ pe tugoro puɔ dè sèfɛngɛlɛ nɛ̄ gèle, nɛ̀ koli nɛ̀ jíin kàʔa nī gè.

¹⁴A Zuda nɛ́ wi cɔninɔ ní bèle, a pe sɛ́nì nɔ̀ Yusufu saʔa nɛ̄ gè, Yusufu wi ’puu nɛ tíin baa. A pe ’tuu nɛ̀ cúbulo wi yiʔɛ mɛ́. ¹⁵A Yusufu wi ’pe yúgo: «Gáa baacuʔɔrɔ yeli ’kpíʔile mmɛ gè ? Yeli sì ki cɛ́nʔ lé, siɛn ŋáà wī mi felige gè, fànʔa yē wi mɛ́ wi‑ kalarigɛlɛ nyaʔa nɛ nyu ?»

¹⁶A Zuda sí jo: «Gáa sí cɛ weli bé ní gbɛ̀ juu weli kàfɔli mɛ́ wè ? Siɛnrɛ díi felige weli bé ní dè nyu ? Mɛni weli bé ní gbɛ̀ wìye jíge bè síɛ muɔ yiʔɛ mɛ́ gè ? Kulocɛliɛ wi nyɛ́nì weli kolimɔ tìɛ bè. Weli bálì, weli yē muɔ sùkulolo bèle, weli kàfɔli, weli bèle nɛ́ ŋàa mɛ́ nɛ̀jogo ki ’nyaa gbànvaʔaga nī gè.»

¹⁷A Yusufu sí pe yɛ: «Ye‑ tire líili mi nɛ̄, bè ki kpíʔile kɛnmɛ báà nɛ̄ bè ! Siɛn ŋáà mɛ́ nɛ̀jogo ki ’nyaa gè, gbànvaʔaga nī gè, wire wi bé kò mi sùkulowo wè. Yeli sɛnminɛ bèle, ye‑ koli yeri waa yanyige nɛ̄ yeli tuu kúrugu wè.»

Zuda wi ’wìi kɛn Bɛnzamɛ sìndiʔɛ nī gè

¹⁸A Zuda sí sìʔɛrɛ nɛ̀ kpɔni wi nɛ̄ nɛ́ jo: «Kàfirɛgɛ, mi kàfɔli, mi nɛ muɔ fiɛn wī, ‑ki yaʔa muɔ sùkulowo wi cɛ̀ri juu muɔ ngbúʔulo táanni gèle. Mi kàfɔli, fǎga muɔ fungo yɛ̀gɛ gè mi kúrugu, mi ŋáà wī muɔ sùkulowo wè, nɛ́ ki cɛ́n muɔ yē bɛ̀ Farawɔn tíɛlɛ wè. ¹⁹Tabelige nɛ̄ gè, muɔ ’weli yúgo a ki yē weli tuu wiī nɛ tíin baa weli ní, nɛ́ a ki yē weli cɔni wáà nɛ tíin baa. ²⁰A weli sí ki juu weli kàfɔli mɛ́ wè nɛ́ jo, ʔaan, weli tuu wiī baa, wi tɔ̀ni nɛ̀ liɛ, nɛ́ weli cɔni wáà ní, ŋàa wi ’sii weli tuu wi liɛguɔrɔ nī dè. A wi luɔ wi ’kùu, wire nigbe wi ’kò wi yàa mɛ́ wè, á wi sí wi tuu dɛ́ni wè. ²¹A muɔ sí muɔ baakuɔlɔ yɛ bèle, weri báan nɛ́ wi ní muɔ mɛ́, muɔ nɛ caa bè wi nyaa nɛ́ muɔ tíimɛ nyapigele ní gèle. ²²A weli sí ki juu weli kàfɔli mɛ́ wè nɛ́ jo, pùɔ wiǐ gbɛ̀ núgo wi tuu táanni wèʔ; a wi ’núgo wè, wi tuu wi bè kùu. ²³A muɔ sí ki juu muɔ baakuɔlɔ mɛ́ bèle nɛ́ jo: ‹A yeli cɔnisɛnwɛ wiì pɛn wèʔ, yeli sǐ ga tíi mi yiʔɛ nyaa gèʔ.›

²⁴«Bà sí weli ’koli nɛ̀ kɛ́ wè, weli tuu tiʔɛ mɛ́ gè, a weli sɛ́nì muɔ siɛnrɛ juu dè nɛ̀ tìɛ weli tuu nɛ̄ wè, muɔ baakuɔwɔ wè. ²⁵Bà weli tuu wi kɛ́nì weli yɛ: ‹Ye‑ koli ye sa yaliire táà suɔ cígini wè,› ²⁶a weli ’ki juu wi mɛ́ nɛ́ jo, weli sǐ ní gbɛ̀ koli bè pɛn náʔaʔ, ka laa weli sì pɛn nɛ́ weli cɔnisɛnwɛ ní wèʔ. Nɛ́ ki cɛ́n a wiì pɛn nɛ́ weli ní wèʔ, weli sǐ gbɛ̀ ba muɔ nyaaʔ.

²⁷«A muɔ baakuɔwɔ wè weli tuu wè, a wi ’ki juu nɛ́ jo: ‹Yeli tíimɛ, yeli nyɛ́nì ki cɛ́n mi cuɔ Arasɛli wi ’jaafɔlilɔ siin sii mi mɛ́. ²⁸A wàa nigbe ’pùunni, a mi ’ki sɔ̀ngi nɛ́ jo dùʔɔ nyàʔayɛgɛ káà sí ki ’wi cò nɛ̀ káa, nɛ́ ki cɛ́n mi sì ń’nɛ̀ wi nyaa nɛ̀ pɛ́nì nɔ̀ pàngɛ nɛ̄ʔ. ²⁹A yeli ń’nɛ̀ wi cɔni líɛ wè nɛ̀ kɛ́ liilige wè, a kapiile sɛ́nì wi taa wè, yeli bé mi nàgaliɛguʔɔ yaʔa ki‑ kùu bè kɛ́ kusiʔi nī gè nɛ́ funbiɛnrɛ ní, nɛ́ mi nzìifiire ní dè.›

³⁰«A mi sí koli nɛ̀ kɛ́ píra ŋáà nī wè mi tuu kúrugu wè, muɔ baakuɔwɔ wè, nɛ̀ ki yaʔa nàgapunwɔ ŋáà wi wè nɛ́ mi ní wèʔ, wi kaala ni sí wi tuu dɛ́ni wè nɛ̀ tóri kɛnmɛ báà nɛ̄ bè o, ³¹a wi sɛ́nì ki nyaa pùɔ wiì kɛ́ nɛ́ weli ní wèʔ, je wi bé kùu wī. Muɔ baakuɔlɔ pe bé ki yaʔa weli tuu nàgaliɛguʔɔ ki‑ kùu bè kɛ́ kusiʔi nī gè nɛ́ funbiɛnrɛ ní, nɛ́ wi nzìifiire ní dè. ³²Ma ki cɛ́n, mi ŋáà wī muɔ baakuɔwɔ wè, mi nyɛ́nì ki juu weli tuu mɛ́ wè nɛ́ jo, m’béri pùɔ wéli wè wi mɛ́, nɛ́ ki cɛ́n mi nyɛ́nì ki juu wi mɛ́: ‹A mi sì koli nɛ̀ pɛn nɛ́ wi ní wè nɛ̀ pɛ́nì kɛn muɔ mɛ́ wèʔ, m’bé puu kapiigbiʔiliwe muɔ yiʔɛ mɛ́ lɛ̀lɛ ó lɛ̀lɛ nī.›

³³«Píra ŋáà nī wè mi nɛ muɔ fiɛn wī, ‑ki yaʔa mi ŋáà wī muɔ baakuɔwɔ wè, mi‑ kò bile sùkulowo mi kàfɔli mɛ́ wè, nàgapunwɔ ŋáà wi sìndiʔɛ nī gè. Má sí wi yaʔa wiri waa nɛ́ wi lɔbilɔ ní bèle. ³⁴Mɛni m’bé ní gbɛ̀ koli bè kɛ́ mi tuu kúrugu wè, a nàgapunwɔ ŋáà wi wè nɛ́ mi ní wèʔ ? ʔé, mi cɛ wè caaʔ bè sa nyaa mi tuu wi yawuʔɔ gáà nɛ̄ gèʔ !»

Yusufu wi ’wìi tìɛ wi siinyɛninɛ nɛ̄ bèle

¹Bà wi kɛ́nì Zuda siɛnrɛ lúʔu dè, Yusufu sì cî ní gbɛ̀ pìiriʔ siɛnnɛ nyaamɛ nɛ̄ bè, bàli pe ’puu wi táanni wèʔ. A wi ’yékpoli wáa lè nɛ́ jo: «Ye‑ siɛnsɛnminɛ yige bèle kpànʔanɛ !» Siɛnnɛ bálì pe ’puu wi táanni bèle, a pe mìɛni ’yiri kpànʔanɛ á wi ’wìi tìɛ wi lɔbilɔ nɛ̄ bèle. ²Bà wi ’puu nɛ nyɛni kpuʔɔ níɛ sígiri wè, a Ezipiti siɛnnɛ pe ’kɔngɔ lúʔu gè fúɔ a Farawɔn wi saʔa wuulo pe míɛni ’ki lúʔu.

³A wi ’ki juu wi siinyɛninɛ mɛ́ bèle nɛ́ pe yɛ: «Je mi wī Yusufu wè ! Mi tuu wiī nɛ tíin sìi nɛ̄ lé ?»

Wi siinyɛninɛ piyè gbɛ̀nɛ siɛnrɛ taa nɛ̀ juu wi mɛ́ʔ, nɛ́ ki cɛ́n fíɛrɛ ti yé pe cò kpuʔɔ wi yiʔɛ mɛ́ gè. ⁴A Yusufu sí pe yɛ: «Ye‑ sìʔɛrɛ ye kpɔni mi nɛ̄ !» A pe ’sìʔɛrɛ nɛ̀ kpɔni wi nɛ̄.

A wi ’ki juu pe mɛ́ nɛ́ jo: «Je mi wī Yusufu wè, yeli cɔni ŋáà yeli ’pári wè, á pe ’wi suɔ nɛ̀ kɛ́ wi ní Ezipiti kùlo mɛ́ lè. ⁵Píra ŋáà nī wè, ye fǎ ní de ki yáa cíginiʔ ! Ye fǎ ki yaʔa ki‑ yeli biɛn, bɛ̀ yeli ’mi pári wè sùkulomɔ nɛ̄ bè náʔa gè. Kire yé puu bè ba yeli suɔ wī kùu mɛ́ wè, kire nɛ̄ Kulocɛliɛ ’mi kínige náʔa yeli yiʔɛ mɛ́ gè. ⁶Nɛ́ ki cɛ́n ki yiʔɛlɛ siin wī n’ŋɛ wè, bà fungo ki ’tuu kùlo nɛ̄ lè, nɛ̀ sí ki yaʔa yiʔɛlɛ kogunɔ nɛ tíin ŋùʔɔ sì ní gbɛ̀ fáliʔ, yaliire míɛni sì ní líɛ dɛ́ngɛʔ. ⁷Kulocɛliɛ wi ’mi tórigo náʔa yeli yiʔɛ mɛ́ gè, bé sí yeli sɔ́migɔ suɔ kaala náà mɛ́ lè dí yeli sí kò sìi nɛ̄, bè ki yaʔa yeli de sii dàala nɛ̄ lè. ⁸Kire kɛnmɛ nɛ̄, yeli bɛ̀ʔ ye mi tórigo náʔa gèʔ; Kulocɛliɛ wire wī. Wire wī ’mi kpíʔile siɛnkpuɔwɔ, a mi ’kò bɛ̀ Farawɔn wi tuu tíɛlɛ nɛ nyu nɛ tìí wi nɛ̄, a wi ń’nɛ̀ mi kpíʔile Farawɔn kpáa kàrigɛfɔli, a mi ’kò Ezipiti kùlo yiɛginiwɛ.

⁹«Yeri ŋàʔana, ye sa ti juu mi tuu mɛ́ wè, yé wi yɛ: ‹Muɔ jaa Yusufu siɛnrɛ tire dī dàa dè: wi ’jo, Kulocɛliɛ nyɛ́nì wire kpíʔile Ezipiti kùlo ni kàfɔli. Wi ’jo mari waa wire kúrugu, ma fǎga cɛ mɔgɔʔ. ¹⁰Wire bé sa muɔ tɛ́ngɛ Gozɛni tɛ́nimɛ nī bè, bà muɔ bé puu wire táanni, muɔ nɛ́ muɔ pìile ní bèle, nɛ́ muɔ pìile pe pìile ní bèle, nɛ́ muɔ nìɛyɛ ní yè, nɛ́ sìnbaara ní dè nɛ́ síkaala ní bèle, nɛ́ muɔ yɛrɛ ti mìɛni ní. ¹¹Kire tiʔɛ nī gè wire béri muɔ wéli, kire ga buu yakaa fǎga muɔ laaʔ, muɔ nɛ́ muɔ nariyɛ nɛ́ muɔ siɛnsɛnminɛ ní bèle. Nɛ́ ki cɛ́n fungo ki bé ní mɔgɔ bè taa yiʔɛlɛ kogunɔ.›

¹²«Ki n’gɛ, yeli nɛ ki nyaʔa nɛ́ yeli tíimɛ nyapigele ní gèle, mi cɔni Bɛnzamɛ tíimɛ wè, wire nɛ ki nyaʔa míɛni nɛ́ wi nyapigele ní gèle, mi wī Yusufu wè, ŋàa wi ’nyu nɛ́ yeli ní wè. ¹³Ye‑ ti mìɛni juu mi tuu mɛ́ wè, gàa yeli ’nyaa gè, yé sí mi kpuʔɔrɔ wori juu dè wi mɛ́, dàa mi ’taa Ezipiti kùlo nī lè. Yeri ŋàʔaná ye sa wi kɔ́ri yeri báan náʔa.»

¹⁴A Yusufu ’fali nɛ̀ wi cɔni Bɛnzamɛ wáa wè nɛ̀ mígi kiyɛ nī yè nɛ́ nyùgo taʔa gè wi fíkanʔa nɛ̄ gè níɛ nyɛni, a Bɛnzamɛ míɛni ’fali nɛ nyɛni. ¹⁵A wi ’fali nɛ̀ wi lɔbilɔ pe mìɛni suɔn suɔn nɛ̀ tóri gàangbuʔulo nɛ̄ gèle níɛ nyɛni. Bà kire ’kpíʔile gè, a wi lɔbilɔ pe nɛ́ gbɛ́nɛ jáa nɛ̀ juu nɛ́ wi ní.

Farawɔn wi ’jo Yakuba yɛli bè pɛn wire kùlo mɛ́ lè

¹⁶A Farawɔn wi ’Yusufu lɔbilɔ pe pɛn wori lúʔu dè, a ki ’wi dɛ́ni, wire nɛ́ wi siɛnkpolilo ní bèle. ¹⁷A Farawɔn wi ’ki juu Yusufu mɛ́ nɛ́ jo: «‑Ki juu muɔ lɔbilɔ mɛ́ bèle pe‑ gàa kire kpíʔile: ‹Ye‑ tugoro tugo dè yeli sèfɛngɛlɛ nɛ̄ gèle, yeri waa Kanaa kùlo mɛ́ lè, ¹⁸ye sa yeli tuu kɔ́ri wè nɛ́ yeli nariyɛ ní yè, yeri báan nɛ́ pe ní mi kúrugu. M’bé ba dàacɛnnɛ láà kɛn yeli mɛ́ Ezipiti kùlo nī lè, yeli béri yaliicɛ̀nrɛ líi dè kùlo nī lè.›

¹⁹«Muɔ Yusufu wè, ‑ki juu ma gbɛ̀ngɛ pe mɛ́: pe‑ nìɛyɛ wotorilo líɛ bèle náʔa Ezipiti kùlo nī lè, pe sa pe pìile le bèle baa, nɛ́ pe cɛlilɛ ní bèle, nɛ́ pe tuu ní wè, peri báan nɛ́ wi ní náʔa gè. ²⁰Ma pe yɛ pe fǎga ki yaʔa kiri pe yáaʔ, pe yɛrɛ dáà ti bé kò baa Kanaa kùlo nī lèʔ, nɛ́ ki cɛ́n yacɛ̀nrɛ sáamɛ yē náʔa Ezipiti kùlo nī lè, dàa ti bé puu pe wori dè.»

²¹A Isirayɛli jaala pe ’ki kpíʔile gàa wi yé juu gè. A Yusufu ’nìɛyɛ wotorilo kɛn bèle pe mɛ́ nɛ̀ yɛli nɛ́ Farawɔn wi siɛnrɛ ní dè. A wi ’yaliire kɛn pe mɛ́ dàa pe béri líi koligo nɛ̄ gè. ²²A Yusufu wi ’buruvɔnrɔ kɛn wi lɔbilɔ pe mìɛni mɛ́. Gàa ki ’Bɛnzamɛ kúɔ wè, a wi ’wire kɛn walifiiwe walikpegele sirakeli dabataan (300) ní, nɛ́ buruvɔnyɔ kogunɔ ní.

²³A wi ’yɛrɛ dáà tire tórigo wi tuu mɛ́ wè: sèfɛnbɔlilɔ kiɛ bálì pe yé yacɛ̀nrɛ tugo dè nɛ̀ kɔ́n Ezipiti kùlo mɛ́ lè, nɛ́ sèfɛnjɛlilɛ kiɛ bálì pe yé yaliire táà tugo míɛni wè, nɛ́ búru ní wè, nɛ́ pe nyalii ní wè, dàa pe béri líi koligo nɛ̄ gè.

²⁴A wi ’wi lɔbilɔ tórigo bèle a pe ’kɛ́. Sɛ́ni pe ’kɛ́ wè a wi ’pe yɛ: «Ye fǎga yeli funyɔ yaʔa yè yi‑ de nyaʔami koligo nɛ̄ gèʔ.»

²⁵A pe ’yiri Ezipiti kùlo nī lè nɛ̀ kɛ́ Kanaa kùlo mɛ́ lè, pe tuu Yakuba kòridiʔɛ mɛ́ gè. ²⁶A pe sɛ́nì siɛnrɛ juu dè nɛ̀ tìɛ wi nɛ̄ nɛ́ wi yɛ: «Yusufu wiī nɛ tíin sìi nɛ̄ ! Nɛ́ ki cɛ́n wire tíimɛ wī baa Ezipiti kùlo ni mìɛni kàfɔli wè.» Yakuba sì cɛ́nì pe siɛnrɛ tɔ́ri dèʔ, wiì cɛ́nì tɛ́ngɛ ti nɛ̄ʔ. ²⁷A Yusufu lɔbilɔ pe sí siɛnrɛ ti mìɛni juu nɛ̀ tìɛ wi nɛ̄ dàa Yusufu yé juu pe mɛ́ dè, a wi míɛni ’nìɛyɛ wotorilo nyaa bèle, bàli Yusufu yé tórigo pe‑ ba wi líɛ wè. A Yakuba yiʔɛ ki nɛ́ péli nɛ̀ múgu a wi nɛ́ péli nɛ̀ ki cɛ́n kányiʔɛ gī. ²⁸A Isirayɛli sí jo: «Cí, kányiʔɛ gī lé, mi jaa Yusufu wiī nɛ tíin sìi nɛ̄ lé ! Ki ’yɛli mi‑ kɛ́ bè sa wi nyaa sɛ́ni mi nɛ́ péli kùu wè.»

Yakuba ’kɛ́ Ezipiti kùlo mɛ́ lè

¹A Isirayɛli ’yɛ̀ nɛ̀ koligo líɛ gè nɛ waa Ezipiti kùlo mɛ́ lè nɛ́ wi kɔliyɛrɛ ti mìɛni ní. A wi sɛ́nì nɔ̀ Bɛri Seba tiʔɛ nɛ̄ gè, a wi ’kakuɔrɔ yajuʔu káà kpúu nɛ̀ yanyige suro suʔɔ Kulocɛliɛ mɛ́, wi tuu Siaga Kulocɛliɛ mɛ́ wè. ²Bà pìlige ki ’wúɔ gè, a Kulocɛliɛ wi ’juu nɛ́ Isirayɛli ní, nɛ́ wi yɛ: «Yakuba yo ! Yakuba yo !»

A wi ’suɔ: «Coo‑i !»

³A Kulocɛliɛ wi sí wi yɛ: «Mi wī Kulocɛliɛ wè, muɔ tuu Kulocɛliɛ wè. Fǎga de fìʔɛ́ bè kɛ́ Ezipiti kùlo mɛ́ lèʔ. Nɛ́ ki cɛ́n kire tiʔɛ nī gè m’bé muɔ siimɛ niʔɛ bè pi‑ kò kùpolo láà. ⁴Mi tíimɛ m’bé muɔ tórigo Ezipiti kùlo mɛ́ lè, béri muɔ wéli. Mi míɛni, mi bé ki kpíʔile muɔ‑ yiri baa kire tiʔɛ nī gè bè koli bɛn Kanaa kùlo mɛ́ lè. A muɔ kùu lɛ̀lɛ ni ’nɔ̀ lè, muɔ bé kúu Yusufu kiyɛ nī, wire wi bé muɔ nyapigele tɔ́n gèle.»

⁵Bà tire ’tóri dè, a Yakuba ’yiri Bɛri Seba tiʔɛ nī gè. A Isirayɛli jaala pe ’wi nyɔ́gɔ nìɛyɛ wotorilo nī bèle, bàli Farawɔn wi yé tórigo pe‑ ba wi líɛ wè, wire nɛ́ pe pìile ní bèle nɛ́ pe cɛlilɛ ní bèle. ^6,7A Yakuba wi ’yɛ̀ nɛ̀ kɛ́ nɛ́ wi siimɛ pi mìɛni ní, nɛ́ ’wi jaala nɛ́ wi pórilo pe mìɛni ní, nɛ́ pe pìile pe mìɛni ní. A pe ’pe yajuuro ti mìɛni líɛ, nɛ́ pe yɛrɛ ti mìɛni ní dàa pe yé taa Kanaa kùlo nī lè. A pe sɛ́nì jíin Ezipiti kùlo nī lè, Yakuba wè nɛ́ wi siimɛ pi mìɛni ní.

Yakuba narigɛ siɛnnɛ bèle

⁸Bàli peli bīɛlɛ Isirayɛli jaala bèle, Yakuba siimɛ bè, bàli ní wi ’pɛn Ezipiti kùlo mɛ́ lè. Yakuba jaapeliwe wi míʔɛ kire gī: Wurubɛni. ⁹Wurubɛni jaala peli pe ’puu bàli bèle: Anɔki, nɛ́ Palu, nɛ́ Ezurɔn, nɛ́ Karimii. ¹⁰Simɛyɔ jaala peli pe ’puu bàli bèle: Yemuwɛli, nɛ́ Yamɛ, nɛ́ Woyadi, nɛ́ Yakɛn, nɛ́ Zokari, nɛ́ Sawuli, wire ŋáà wi ’puu Kanaa kùlo cuɔ wi jaa wè. ¹¹Levii jaala peli pe ’puu bàli bèle: Gerisɔn, nɛ́ Keyati nɛ́ Mɛrarii. ¹²Zuda jaala peli pe ’puu bàli bèle: Eri, nɛ́ Wona, nɛ́ Sela, nɛ́ Perezi, nɛ́ Zera. Eri nɛ́ Wona peli yé kùu Kanaa kùlo nī lè. Perezi jaala peli pe ’puu bàli bèle: Ezurɔn nɛ́ Amuli. ¹³Izakari jaala peli pe ’puu bàli bèle: Tola, nɛ́ Puwa, nɛ́ Yɔbi, nɛ́ Simurɔ. ¹⁴Zabulɔn jaala peli pe ’puu bàli bèle: Sɛrɛdi, nɛ́ Elɔn, nɛ́ Yaleyɛli. ¹⁵Bàli peli pe yé puu Leya pìile bèle, bàli wi ’sii Yakuba mɛ́ wè Mɛsopotamii kùlo nī lè, nɛ́ fàri wi póri Dina nɛ̄ wè. Leya jaala bèle, nɛ́ wi pórilo ní bèle, pe mìɛni bìnɛ wi ’puu siɛnnɛ togo nɛ́ kpɔrigɔ nɛ́ taanri.

¹⁶Gadi jaala peli pe ’puu bàli bèle: Sifiyɔn, nɛ́ Agii, nɛ́ Sunii, nɛ́ Ɛsibɔn, nɛ́ Erii, nɛ́ Arɔdi nɛ́ Areyɛli. ¹⁷Azɛri jaala peli pe ’puu bàli bèle: Yimina, nɛ́ Yisiwa, nɛ́ Yisiwii, nɛ́ Beriya nɛ́ pe juɔ Sɛra. Beriya jaala peli pe ’puu bàli bèle: Ebɛri nɛ́ Malikiyɛli. ¹⁸Bàli peli pe yé puu Zilipa pìile bèle, bàli wi ’taa Yakuba mɛ́ wè, pe mìɛni bìnɛ wi ’puu siɛnnɛ kiɛ nɛ́ kɔlini. Zilipa wire yé puu sùkulocuɔ ŋáà Laban yé kɛn wi póri Leya mɛ́ wè.

¹⁹Arasɛli wè, Yakuba cuɔ wè, wi jaala peli pe ’puu bàli bèle: Yusufu nɛ́ Bɛnzamɛ. ²⁰Ezipiti kùlo nī lè, Yusufu yé jaafɔlilɔ siin taa nɛ́ wi cuɔ Asɛnati ní wè, Potifera póri wè, Potifera ŋáà wi ’puu Ɔni kàʔa kacuɔnriwɔ wè. Peli bīɛlɛ bàli bèle: Manase nɛ́ Ɛfirayimi. ²¹Bɛnzamɛ jaala peli pe ’puu bàli bèle: Bela, nɛ́ Bɛkɛri, nɛ́ Asibɛli, nɛ́ Gera, nɛ́ Naamani, nɛ́ Eyii, nɛ́ Worosii, nɛ́ Mupimi, nɛ́ Upimi nɛ́ Aridi. ²²Bàli peli pe yé puu Arasɛli pìile bèle, bàli wi ’sii Yakuba mɛ́ wè, pe mìɛni bìnɛ wi ’puu siɛnnɛ kiɛ nɛ́ sicɛri.

²³Dan jaa wire wi ’puu: Usimi. ²⁴Nafitali jaala peli pe ’puu bàli bèle: Yaseyɛli, nɛ́ Gunii, nɛ́ Yesɛri, nɛ́ Silɛmi. ²⁵Bàli peli pe yé puu Biliya pìile bèle, bàli wi ’taa Yakuba mɛ́ wè, pe mìɛni bìnɛ wi ’puu siɛnnɛ kɔlisiin. Biliya wire yé puu sùkulocuɔ ŋáà Laban yé kɛn wi póri Arasɛli mɛ́ wè.

²⁶Siɛnnɛ bálì ní Yakuba ’kɔ́n Kanaa kùlo mɛ́ lè nɛ̀ pɛn Ezipiti kùlo mɛ́ lè, peli bálì pe yé puu Yakuba sìsiɛn tíimɛ gè, pe mìɛni bìnɛ wi ’puu siɛnnɛ togotaanri nɛ́ kɔlini. Piyè yé wi jaala cɛlilɛ tɔ́ri bèleʔ. ²⁷Nɛ̀ fàri Yusufu jaala siin nɛ̄ bèle, bàli wi yé sii baa Ezipiti kùlo nī lè, a ki ’nyaa Yakuba narigɛ gáà ní wi yé pɛn Ezipiti kùlo mɛ́ lè, a ki mìɛni bìnɛ wi ’nyaa siɛnnɛ togotaanri nɛ́ kpɔrigɔ46.27 Siɛnnɛ bálì nyuɔ ki ’tìɛ náʔa gè, a muɔ ’Yakuba wire tíimɛ tɔ́ri nɛ̀ taʔa baa wè, nɛ́ wi póri Dina ní wè, nɛ́ Yusufu nɛ́ wi pìile siin ní bèle bàli wi ’sii Ezipiti kùlo nī lè, Ɛfirayimi nɛ́ Manase ní wè; a muɔ ’pe mìɛni tɔ́ri bèle pe mìɛni bìnɛ wi bé nyaa togotaanri nɛ́ kpɔrigɔ nɛ́ siin. A muɔ sí Zuda jaala siin yige bèle baa wè, bàli pe ’kùu bèle, Eri nɛ́ Wona ní wè, sɛnminɛ pe ’kò togotaanri nɛ́ kpɔrigɔ. Peli ní Yakuba ’kɛ́ Ezipiti kùlo mɛ́ lè..

Yusufu sɛ́nì wi tuu kpàli wè

²⁸A Yakuba sí Zuda tun nɛ́ jo wi‑ sa ki juu Yusufu mɛ́ wè peri pìye kpàli baa Gozɛni tɛ́nimɛ nī bè. Bà Yakuba nɛ́ wi siɛnmɛ pi sɛ́nì nɔ̀ Gozɛni tɛ́nimɛ nɛ̄ bè, ²⁹a Yusufu wire ’jíin wi wotori nī wè, a sunʔɔ ki ’wi píle nɛ̀ kɛ́ Gozɛni tɛ́nimɛ nī bè, a wi sɛ́nì Isirayɛli kpàli wè, wi tuu wè. Bà wi sɛ́nì wi tuu nyaa wè, a wi ’wi wáa nɛ̀ mígi kiyɛ nī yè nɛ́ nyùgo taʔa gè wi fíkanʔa nɛ̄ gè nɛ́ nyɛni nɛ̀ mɔgɔ. ³⁰A Isirayɛli sí ki juu wi jaa Yusufu mɛ́ wè nɛ́ wi yɛ: «Píra ŋáà nī wè, mi ’yéri ki nɛ̄ bè kùu, bɛ̀ mi ’muɔ nyaa wè, á muɔ ní sìi nɛ̄ wè.»

³¹A Yusufu sí ki juu wi siinyɛninɛ mɛ́ bèle nɛ́ wi tuu narigɛ ní gè nɛ́ jo: «M’bé koli gɛ́ bè sa ki juu Farawɔn mɛ́ wè bé wi yɛ: ’Mi lɔbilɔ, nɛ́ mi tuu narigɛ ní gè, bàli pe ’puu Kanaa kùlo nī lè, pe nyɛ́nì pɛn mi kúrugu. ³²Mi wuulo bèle, yajuunaʔana bīɛlɛ, síkaala piyē nɛ gbún, nɛ́ sìnbaara ní, nɛ́ nìɛyɛ ní. Pe sí nyɛ́nì pɛn nɛ́ pe yajuuro ti mìɛni ní, nɛ́ pe kɔliyɛrɛ ní dè. ³³Kire nɛ̄, a Farawɔn wi kɛ́nì yeli yúgo wè nɛ́ jo: ‹Gáa baara sí yeli nɛ kúu wè ?›, ³⁴ye‑ wi yɛ: ‹Weli bálì bīɛlɛ muɔ baakuɔlɔ bèle, nɛ̀ líɛ baa weli pìimɛ lɛ̀lɛ nī lè, weli yē nɛ yajuuro gbún wī, bɛ̀ weli tobilo pe ’puu nɛ ki kpínʔini gè.› Bà wi bé yéri ki nɛ̄ yeli kò náʔa Gozɛni tɛ́nimɛ nī bè, nɛ́ ki cɛ́n Ezipiti siɛnnɛ piyē nɛ nyígi yajuunaʔana nɛ̄ bèle.»

Yusufu tuu nɛ́ wi lɔbilɔ pe ’kɛ́ Farawɔn yiʔɛ mɛ́ gè

¹A Yusufu ’kɛ́ nɛ̀ sɛ́nì ti juu Farawɔn mɛ́ wè nɛ́ jo: «Mi tuu wè nɛ́ mi lɔbilɔ ní bèle, pe nyɛ́nì kɔ́n Kanaa kùlo mɛ́ lè nɛ̀ pɛn, nɛ́ pe sìnbaara ní dè, nɛ́ pe síkaala ní bèle, nɛ́ pe nìɛyɛ ní yè, nɛ́ pe kɔliyɛrɛ ti mìɛni ní. Piyē baa Gozɛni tɛ́nimɛ nī bè.» ²Yusufu wi yé wi lɔbilɔ kogunɔ pálì kɔ́ri nɛ̀ kɛ́ nɛ̀ sɛ́nì pe tìɛ Farawɔn nɛ̄ wè. ³A Farawɔn wi ’Yusufu lɔbilɔ yúgo bèle: «Gáa baara yeli nɛ kúu ?»

A pe ’wi yɛ: «Muɔ baakuɔlɔ piyē yajuunaʔana, bɛ̀ weli tobilo tíɛlɛ bèle.» ⁴A pe sí ń’nɛ̀ ki juu Farawɔn mɛ́ wè nɛ́ wi yɛ: «Weli nyɛ́nì pɛn bè ba lɛ̀lɛ láà kúɔ náʔa muɔ kùlo nī lè, nɛ́ ki cɛ́n nyàʔa ní wè tíin baa muɔ baakuɔlɔ sìnbaala mɛ́ bèle nɛ́ síkaala ní bèleʔ, nɛ́ ki cɛ́n fungo ki nyɛ́nì kpúʔɔ baa Kanaa kùlo nī lè. Weli nɛ muɔ fiɛn wī, ma ki yaʔa muɔ baakuɔlɔ pe‑ sa kò Gozɛni tɛ́nimɛ nī bè.»

⁵A Farawɔn wi ’ki juu Yusufu mɛ́ wè nɛ́ jo: «Bɛ̀ muɔ tuu nɛ́ muɔ lɔbilɔ pe ’pɛn muɔ kúrugu wè, ⁶Ezipiti kùlo n’nɛ muɔ yiʔɛ mɛ́, sa muɔ tuu nɛ́ muɔ lɔbilɔ tɛ́ngɛ bèle tiɛcɛ̀ngɛ káà nī gàa ki sɔ́migɔ nɛ̀ nyuɔ gè. Ma sa pe tɛ́ngɛ Gozɛni tɛ́nimɛ nī bè. A muɔ sí ki nyaa siɛnnɛ bé taa baa pe nī, bàli pe ’pe baara cɛ́n dè, ma pe yori ma taʔa mi tíimɛ yajuuro nɛ̄ dè.»

⁷Yusufu yé wi tuu Yakuba kɔ́ri wè nɛ̀ pɛn míɛni, nɛ̀ pɛ́nì wi tìɛ Farawɔn nɛ̄ wè, a Yakuba wi ’diba kpíʔile wè Farawɔn mɛ́. ⁸A Farawɔn wi sí wi yúgo: «Liɛwɛ, yiʔɛlɛ jori muɔ ’taa ?»

⁹A Yakuba wi sí jo: «Ki yiʔɛlɛ tekɔlini nɛ́ kpɔrigɔ (130) wī ŋàa wè, bà mi yē nɛ nyaari nɛ mári nabɔnrɔ nɛ̄ dè kùlogolo nī gèle, mi yiʔɛlɛ kiyè niʔɛʔ, á ke fùrɔgɔ ki sí kpúʔɔ mi nɛ̄, mi fìɛ mi tobilo pe yiʔɛlɛ felige taa gèʔ, nɛ̀ sí ki yaʔa peli míɛni ’puu nɛ nyaari kùlogolo nī gèle bɛ̀ mi tíɛlɛ.» ¹⁰A Yakuba wi ’diba kpíʔile Farawɔn mɛ́, nɛ́ koli nɛ̀ kɛ́.

¹¹Kire kàduʔumɛ gè, a Yusufu sɛ́nì wi tuu nɛ́ wi lɔbilɔ tórigo bèle Aramisɛsi tɛ́nimɛ47.11 Gozɛni tɛ́nimɛ míʔɛ káà gī gàa gè. Wéli baa Yir 1.11. mɛ́ bè, kire gáà ki ’puu tiɛcɛ̀ngɛ gè, a wi ’dàala kɛn pe mɛ́ baa kire tiʔɛ nī gè Ezipiti kùlo nī lè, nɛ̀ yɛli nɛ́ Farawɔn wi tunduro ní dè. ¹²A Yusufu wi ’yaliire kɛn wi tuu nɛ́ wi lɔbilɔ mɛ́ bèle nɛ́ pe nariyɛ yi mìɛni, nɛ̀ yɛli nɛ́ pe siɛnnɛ niʔɛgɛnmɛ ní bè.

Yusufu ’Ezipiti kùlo kele cuɔnri gèle

¹³Bɛ̀ funduuro ti ’puu nɛ gbɛ̀ngí nɛ waa wè kùlo nī lè, yaliire sì ń’nɛ puu nɛ taʔa cíginiʔ kùlogolo nī gèle. Fungo ki yé cùru Ezipiti siɛnnɛ nɛ́ Kanaa siɛnnɛ ní bèle a pe waʔa. ¹⁴A Ezipiti kùlo nɛ́ Kanaa kùlo siɛnnɛ, pe wali wi mìɛni wìi pínɛ Yusufu nɛ̄, bɛ̀ siɛnnɛ pe ’puu nɛ báan nɛ yaliire suu dè Yusufu mɛ́ wè. A Yusufu wi ’wali wi mìɛni le Farawɔn kasuu nī wè. ¹⁵Bà wali wi kɛ́nì kúɔ Ezipiti siɛnnɛ mɛ́ bèle nɛ́ Kanaa kùlo siɛnnɛ ní bèle, a Ezipiti siɛnnɛ pe mìɛni ’pɛn Yusufu kúrugu wè nɛ̀ pɛ́nì wi yɛ: «‑Yaliire kɛn weli mɛ́ ! Fǎga ki yaʔa weli‑ kùu bile muɔ yiʔɛ mɛ́ gè fungo nɛ̄ gèʔ, nɛ́ ki cɛ́n wali ní wè nɛ tíin weli mɛ́ʔ.»

¹⁶A Yusufu wi sí pe yɛ: «A wali ní wè yeli mɛ́ wèʔ, yeri báan nɛ́ yeli yajuuro ní dè, m’bé ba yajuuro fɛ̀ni dè yeli mɛ́ yaliire nɛ̄ dè.»

¹⁷A siɛnnɛ pe mìɛni ’kò nɛ báan nɛ́ pe yajuuro ní dè nɛ kanʔa Yusufu mɛ́. Yusufu nɛ̂ yaliire kɛn pe mɛ́ yajuuro ti sìndiʔɛ nī gè. Pe ’puu nɛ báan nɛ́ pe suɔnyɔ ní yè, nɛ́ sìnbaara ní dè, nɛ́ síkaala ní bèle, nɛ́ nìɛyɛ ní yè, nɛ́ pe sèfɛngɛlɛ ní gèle. Kire yiɛlɛ lè, a Yusufu ’pe yajuuro ti mìɛni fɛ̀ni pe mɛ́ yaliire nɛ̄ dè.

¹⁸Bà kire yiɛlɛ ni ’tóri lè, a pe ń’nɛ̀ koli nɛ̀ pɛn yiɛlɛ náà ni ’yɛ̀ lè, nɛ̀ pɛ́nì jo: «Weli sǐ gbɛ̀ weli fɔ̀ngɔ wuʔu làrigɛ gè weli kàfɔli nɛ̄ wèʔ. Wali wi ’kúɔ, a weli yajuuro tire ti mìɛni ’kò weli kàfɔli wire wori. Gàa ki ’kò weli wuʔu gè o, kire gī weli céri dè, nɛ́ weli siiye ní yè. ¹⁹Gáa nɛ̄ weli bé sí kùu bile muɔ yiʔɛ mɛ́ gè, dí weli siiye yi sí cúʔɔ bile ? Kire nɛ̄ weli bé wìye fɛ̀ni muɔ mɛ́ nɛ́ weli siiye ní yè, ma sí yaliire kɛn dè weli mɛ́. Bà weli nɛ́ weli siiye ní yè, weli bé kò sùkulolo Farawɔn mɛ́ wè. Ma sí yatanʔara kɛn weli mɛ́, dàa weli bé sa tánʔa dè, kire ga buu weli siiye yi fǎga kò kágoriyoʔ, nɛ́ mìɛni weli‑ kò sìi nɛ̄, weli fǎga kùuʔ.»

²⁰Bà sí ki ’kpíʔile a Yusufu ’kùlo suɔ lè a ni ’kò Farawɔn mɛ́ wè, nɛ́ ki cɛ́n Ezipiti siɛnnɛ pe mìɛni ’puu nɛ pe siiye pári yè, bɛ̀ fungo ki yé kpúʔɔ nɛ̀ tóri pe nɛ̄ gè. Bà ki ’kpíʔile a kùlo ni ’kò Farawɔn wire woli. ²¹A Yusufu ’kùlo siɛnnɛ pe mìɛni kpíʔile sùkulolo47.21 Yusufu ’kùlo siɛnnɛ pe mìɛni kpíʔile sùkulolo: Weli ’tiʔɛ gáà siɛnrɛ yiʔɛ dè nɛ̀ yɛli nɛ́ siɛnrɛ yiʔɛfɔlilɔ pálì juugɛnmɛ ní bè: samaritɛnnɛ sɛbɛ nī wè, nɛ́ girɛki siɛnliɛrɛ nī dè, nɛ́ latɛnrɛ sɛbɛ ní wè. Eburulo siɛnliɛrɛ sɛbɛ wè, ki ’juu nɛ́ jo: Yusufu wi ’pe kɔ́ri nɛ̀ pɛn kàaya nī yè. bè ki líɛ baa Ezipiti kùlo láʔala nɛ̄ lè bè sa nɔ̀ láʔala níì nɛ̄ lè. ²²Siiye nyáà yi yé kò Yusufu sì suɔ yèʔ, yire yi ’puu kacuɔnrilɔ woyo yè. Nɛ́ ki cɛ́n Farawɔn wire wi yé fànʔa kaala juu lè nɛ pe nyuɔ kɔ̀ngí gè, kacuɔnrilɔ pe ’puu nɛ tire yaliire líi dè, kire kɛnmɛ nɛ̄ piyè cé pe siiye pári yèʔ.

²³A Yusufu sí ki juu siɛnnɛ mɛ́ bèle nɛ́ jo: «Pàngɛ gè, mi nyɛ́nì yeli suɔ nɛ́ yeli siiye ní yè, nɛ̀ kɛn Farawɔn mɛ́ wè. Yatanʔara ti n’dɛ, ye‑ ti suɔ ye sa yeli siiye fáli yè.

²⁴«A yaliire líɛ lɛ̀lɛ ni pɛ́nì nɔ̀ lè, yeli bé kogunɔgunɔwuʔulo láʔala gèle bè kɛn Farawɔn mɛ́ wè. Gìli sicɛri gèle keli bé kò yeli wuʔulo, keli gīɛlɛ ke bé kò yeli de yeli siiye tári yè, béri líi míɛni, yeli nɛ́ yeli pìile ní bèle nɛ́ yeli saʔa wuulo pe mìɛni ní.»

²⁵A siɛnnɛ pe sí jo: «Je muɔ sí weli suɔ kùu mɛ́ wè wī. Bɛ̀ weli nyɛ́nì kpuʔɔrɔ taa muɔ mɛ́ wè, weli bé kò Farawɔn wi sùkulolo.»

²⁶A Yusufu ’kire kpíʔile a ki ’kò fànʔa kaala pe ki kpínʔini fúɔ nɛ̀ pɛ́nì nɔ̀ pàngɛ nɛ̄ wè. Nɛ̀ yɛli nɛ́ kire fànʔa kaala ní lè, a siɛn yé siʔi fáli yiɛlɛ ó yiɛlɛ lè, wi nɛ̂ kogunɔgunɔwuʔulo láʔa gèle nɛ̀ kɛn Farawɔn mɛ́ wè. Kacuɔnrilɔ peli yákuɔ siiye yire yiì cé puu Farawɔn wire mɛ́ʔ.

²⁷Bà ki ’kpíʔile a Isirayɛli siɛnnɛ pe sɛ́nì tɛ́ni Ezipiti kùlo nī lè, Gozɛni tɛ́nimɛ nī bè. A pe ’dàala taa a ni ’kò pe woli. A pìsiʔi ki ’tɛ́ni pe nɛ̄, a pe ’sii nɛ̀ niʔɛ.

Yakuba wi ’wi tɔ́ndiʔɛ tìɛ gè

²⁸A Yakuba ’tɛ́ni baa Ezipiti kùlo nī lè nɛ̀ yiʔɛlɛ kiɛ nɛ́ kɔlisiin taa. A Yakuba sìi yiʔɛlɛ ke mìɛni bìnɛ wi pɛ́nì nyaa yiʔɛlɛ tekɔlisiin nɛ́ kɔlisiin (147).

²⁹Bà Isirayɛli kùu lɛ̀lɛ ni pɛ́nì nɔ̀ lè, a wi ’wi jaa Yusufu yeri wè nɛ́ wi yɛ: «A ki nyaa mi kaala ni ’muɔ dɛ́ni wè, ma ki tìɛ mi nɛ̄ muɔ nɛ mi kpóri: ma muɔ kɔli le gè mi cekpuʔɔlɔ sunʔɔmɔ ní bè47.29 Kàligɛnmɛ báà Yakuba ’jo Yusufu wi- kpíʔile náʔa gè, kire yé puu fànʔa gī Yusufu wi yé yɛli bè wi nyasiɛnrɛ fori dè, a kire ga laa wi pìile peli pe cî ga ba ki kpíʔile a Yusufu yé kùu wè. Wéli baa 24.2., ma kàli ma jo muɔ bé kacɛ̀ngɛ nɛ́ kasinnɛ kpíʔile mi mɛ́.

«A mi kɛ́nì kùu wè, ma fǎga mi tɔ́n náʔa Ezipiti kùlo nī lèʔ ! ³⁰A mi kɛ́nì kùu nɛ̀ kɛ́ mi tuuliɛyɛ kúrugu yè, ma mi líɛ Ezipiti kùlo nī lè, mari waa Kanaa kùlo mɛ́ lè ma sa mi tɔ́n baa mi tobilo nyagbaa nī wè.»

A Yusufu sí jo: «Mi ’ti lúʔu, dàa muɔ ’juu dè, m’bé ti kpíʔile.»

³¹A Yakuba sí ń’nɛ̀ jo: «Ma ki kàli m’mɛ́ !» A Yusufu sí ki kàli nɛ̀ kɛn wi mɛ́. A Isirayɛli ’káguro cáan dè wi yasinɛgɛ táanni gè nyùgo kɔli mɛ́ gè47.31 káguro cáan: Ki bé gbɛ̀ nyaa wi ’puu nɛ náari wī, kire ga laa dùʔɔ liɛrɛ tire ti cé wi fùrɔ. Siɛnrɛ dáà ti ’juu náʔa gè «yasinɛgɛ,» kire tiʔɛ nī gè girɛki siɛnliɛrɛ sɛbɛ nī wè ki ’juu baa nɛ́ jo «kpògo.» Ki siɛnrɛ ti ’juu baa Eb 11.21..

Yakuba ’diba kpíʔileYusufu jaala mɛ́ bèle

¹Kele gálì kàduʔumɛ gè, a pe ’ki juu Yusufu mɛ́ nɛ́ jo: «Muɔ tuu wiī yaawa.» A Yusufu ’wi jaala siin kɔ́ri bèle, Manase nɛ́ Ɛfirayimi ní wè, a pe ’kɛ́ Gozɛni tɛ́nimɛ mɛ́ bè. ²A pe ’ki juu Yakuba mɛ́ wè nɛ́ jo: «Muɔ jaa Yusufu wi nyɛ́nì pɛn bè ba muɔ wéli.»

A Isirayɛli ’wi ŋɔri ti mìɛni pínɛ nɛ̀ yɛ̀ wi yasinɛgɛ nɛ̄ gè, nɛ̀ tɛ́ni.

³Á Yakuba sí Yusufu síɛri wè nɛ́ wi yɛ: «Ŋɔri Ti Mìɛni Kulocɛliɛ wi ’wìi tìɛ mi nɛ̄ Luzi tiʔɛ nī gè, Kanaa kùlo mɛ́ lè, nɛ́ diba taʔa wè mi nɛ̄48.3 Koliyo 3-4 tiʔɛ nī gè, wéli baa 28.13-14.⁴nɛ́ mi yɛ: ‹Ki n’gɛ, m’bé pìsiʔi tɛ́ni gè muɔ nɛ̄, bè muɔ kpíʔile siɛnmɛfɔli, bè ki kpíʔile muɔ kò siɛnfeliniʔɛyɛfɔli. M’bé kùlo náà kɛn lè muɔ kàduʔumɛ siimɛ mɛ́ bè, ni bé kò yeli woli lɛ̀lɛ ó lɛ̀lɛ nī.›

⁵«Píra ŋáà nī wè, muɔ jaala siin bálì pe ’sii Ezipiti kùlo nī lè sɛ́ni mi ’pɛn wè, m’bé peli líɛ pe‑ kò mi wuulo, Manase nɛ́ Ɛfirayimi ní wè, bɛ̀ Wurubɛni nɛ́ Simɛyɔ tíɛlɛ wè48.5 Ɛfirayimi nɛ́ Manase ní wè, peli bèle, pe bé ba kò saaya tùluyo yi kàfɔlilɔ Isirayɛli kùlo nī lè, Yusufu sìndiʔɛ nī.. ⁶A bìli kɛ́nì sii bàli pe kàduʔumɛ gè, peli pe bé kò muɔ wuulo. Manase nɛ́ Ɛfirayimi kɔrigɔ kire nī peli míɛni bé pe kɔrigɔ liʔɛlɛ taa gèle.

⁷«Nɛ́ ki cɛ́n bà mi yé kɔ́n Mɛsopotamii kùlo mɛ́ lè, a Arasɛli ’kùu koligo nɛ̄ gè, Kanaa kùlo nī lè, a ki ’mi fungo cúʔɔ gè mi nī. Kire yé kpíʔile nɛ̀ ki yaʔa miì cé fìɛ nɔ̀ Efirata kàʔa nɛ̄ gèʔ. A mi ’wi tɔ́n Efirata koligo nɛ̄ gè.» Kire kàʔa ki míʔɛ kire pe ’ye Betilɛmi wè pàngɛ gè.

⁸Bà Isirayɛli ’Yusufu jaala nyaa bèle, a wi ’wi yúgo nɛ́ jo: «Báli bīɛlɛ bàli bèle ?»

⁹A Yusufu wi sí siɛnnugoro kɛn dè wi tuu mɛ́ wè nɛ́ wi yɛ: «Mi jaala bīɛlɛ, bàli Kulocɛliɛ wi ’kɛn mi mɛ́ Ezipiti kùlo nī lè.»

A Isirayɛli sí jo: «‑Pe sìʔɛrɛ náʔa mi mɛ́, mi nɛ muɔ fiɛn wī, kire ga buu mi‑ diba kpíʔile wè pe mɛ́.»

¹⁰Bɛ̀ liɛrɛ ti yé Isirayɛli nyapigele fùrɔ gèle nɛ̀ kúɔ wè, wiì cé ń’nɛ̀ puu nɛ nyaʔa cɛ̀ngɛʔ. A Yusufu wi ’wi jaala sìʔɛrɛ bèle nɛ̀ kpɔni wi nɛ̄, a pe tuuliʔɛ ki ’pe wáa nɛ̀ mígi, nɛ̀ pe suɔn suɔn gàangbuʔulo nɛ̄ gèle, ¹¹nɛ́ ki juu Yusufu mɛ́ wè nɛ́ jo: «Mi sì yé ki cɛ́n m’bága muɔ yiʔɛ nyaa gèʔ, á Kulocɛliɛ kɛ́nì ki yaʔa a mi ’muɔ pìile nyaa.»

¹²A Yusufu wi ’pìile siin láʔa bèle wi tuu kágunyɔ nɛ̄ yè48.12 Yakuba yé pìile líɛ bèle nɛ̀ taʔa kágunyɔ nɛ̄ yè, bè ki tìɛ wire nyɛ́nì pe láʔa wī., nɛ́ tuu nɛ̀ yiʔɛ cúbulo gè dàala nɛ̄ lè. ¹³A Yusufu ’pìile siin cò bèle, nɛ́ Ɛfirayimi yérige wè wi kàliige mɛ́ gè, kire ki ’puu Isirayɛli kàmɛgɛ mɛ́ gè. Nɛ́ Manase líɛ wè nɛ̀ yérige wi kàmɛgɛ mɛ́ gè, kire ki ’puu Isirayɛli kàliige mɛ́ gè. A wi ’pe sìʔɛrɛ nɛ̀ kpɔni pe tuuliʔɛ nɛ̄ gè. ¹⁴A Isirayɛli sí kiyɛ ŋáana yè nɛ̀ taʔa pe nɛ̄. A wi ’kàliige taʔa gè Ɛfirayimi nyùgo nɛ̄ gè, wire ŋáà wi ’puu cɔnifɔli wè, nɛ́ kàmɛgɛ taʔa gè Manase nyùgo nɛ̄ gè, wire ŋáà wi ’puu luɔfɔli wè.

¹⁵A wi ’diba kpíʔile wè Yusufu mɛ́ nɛ́ jo:

«Kulocɛliɛ wi‑ diba taʔa wè

nàgabigele gálì nɛ̄ gèle,

Kulocɛliɛ ŋáà yiʔɛ mɛ́

mi tuuliɛyɛ yi ’tánʔa

nɛ̀ tóri yè,

Birayima nɛ́ Siaga ní wè.

Kire Kulocɛliɛ ŋáà wi ’puu

mi nàʔavɔli wè mi sìi

cɛnyɛ yi mìɛni nī yè,

¹⁶nɛ́ Kulocɛliɛ tundunwɔ

ŋáà wi ’mi suɔ

kapiʔile mɛ́ gèle.

Wi‑ diba taʔa wè nàgabigele gálì nɛ̄ gèle,

kire ga buu siɛnnɛ

peri sɔ̀ngí de taʔa

nɛ́ mi míʔɛ ní gè,

nɛ́ mi tuuliʔɛ Birayima

wi míʔɛ ní gè,

nɛ́ mi tuu Siaga ní wè,

peli kɛnmɛ nɛ̄.

Pe‑ sii pe niʔɛ kùlo

ni mìɛni nī !»

¹⁷Bà Yusufu ’ki nyaa wire tuu wi yé kàliige taʔa gè Ɛfirayimi nyùgo nɛ̄ gè, a ki ’wi fungo cúʔɔ gè. A wi ’wi tuu kɔli cò gè bè ki taʔa Manase nyùgo nɛ̄ gè sɛ́ni ki ’puu Ɛfirayimi nyùgo nɛ̄ gè. ¹⁸A Yusufu ’ki juu wi tuu mɛ́ wè nɛ́ jo: «Aba yo, bà bɛ̀ʔ díɛʔ ! Nɛ́ ki cɛ́n ŋàa wī muɔ kàliige mɛ́ gè, wire wī luɔfɔli wè. Ma muɔ kàliige taʔa gè wire nɛ̄.»

¹⁹A wi tuu wi ’cíi nɛ́ jo: «Mi nyɛ́nì ki cɛ́n, nɛ jaa. Mi ’ki cɛ́n wire míɛni bé kò siɛnfelige káà, bè míʔɛ taa. Nɛ̀ ki yaʔa wi cɔni wi bé kpúʔɔ bè tóri wi nɛ̄, wi cɔni pìile pe bé ba niʔɛ bè kò kùlogolo nìʔɛgɛlɛ.»

²⁰Kire cɛngɛ gè, a Yakuba ’diba kpíʔile wè pe mɛ́ nɛ́ jo: «Yeli ye mìɛni nigbe nigbe míʔɛ nɛ̄ gè, Isirayɛli siɛnnɛ pe béri diba kpínʔini wè pìye mɛ́ bé jo: Kulocɛliɛ wi‑ diba taʔa wè muɔ nɛ̄ majo bɛ̀ wi ’wi taʔa Ɛfirayimi nɛ̄ wè, nɛ́ Manase ní wè !» Bà ki ’kpíʔile a wi ’Ɛfirayimi kínige wè Manase yiʔɛ mɛ́.

²¹A Isirayɛli sí ki juu Yusufu mɛ́ wè nɛ́ jo: «Ki ’kò cɛ̀ri m’bé kùu wī. Kulocɛliɛ wi bé puu nɛ́ muɔ ní. Wi bé yeli koli bè yeli tórigo baa yeli tobilo kùlo mɛ́ lè. ²²Mi wè, m’bé kàa fàri muɔ liɛlɛ nɛ̄ lè bè tóri muɔ lɔbilɔ wuʔu nɛ̄ gè, Sikɛmi tɛ́nimɛ báà mi ’suɔ nɛ́ mi tíimɛ kɔli ní gè Amɔri siɛnnɛ mɛ́ bèle nɛ́ mi kapiɛngbuɔn ŋɔsii ní wè nɛ́ mi sandali ní gè, m’bé kire tiʔɛ kɛn gè muɔ mɛ́.»

Yakuba ’diba kpíʔile wi jaala mɛ́ bèle

¹A Yakuba ’wi jaala yeri bèle nɛ̀ gbuʔulo nɛ́ pe yɛ: «Ye‑ gbuʔulo mi táanni mi‑ sí mbànʔa kele juu gèle bè tìɛ yeli nɛ̄, gàli ke bé ba yeli taa gèle.

²Ye‑ sìʔɛrɛ ye kpɔni mi nɛ̄,

yeli Yakuba jaala bèle,

yéri lúru.

Yeri Isirayɛli siɛnrɛ lúru dè,

yeli tuu wè.

³Wurubɛni, muɔ wī

mi jaapeliwe wè,

mi ŋɔri dè,

mi yasɛnbelige gè

gàa mi ’taa mi nàyelige

lɛ̀lɛ nī lè.

Muɔ ’tóri muɔ cɔninɔ

nɛ̄ bèle

nɛ́ kpuʔɔrɔ ní,

nɛ́ ní fànʔa ní.

⁴Muɔ nɛ fílagi bɛ̀ luʔɔ tíɛlɛ,

muɔ sì ní muɔ yéridiʔɛ

pélige taa gèʔ,

nɛ́ ki cɛ́n muɔ nyɛ́nì

muɔ tuu cuɔ nyɔ́gɔ wè

saʔa nī

nɛ̀ muɔ tuu yasinɛgɛ cúʔɔ gè.

ʔé ! Wi nyɛ́nì jíin baa49.4 Wéli baa 35.22. !

⁵Simɛyɔ nɛ́ Levii ní wè,

peli yē wàa nɛ́ wi luɔ,

peli funyɔ yiī nuyɔ.

Peli yakpuɔnyɔ

yiī fungbɛnyɛ ŋuʔɔnɔ !

⁶Mi wè nɛ caa bè jíin

pe gboli nī lèʔ;

mi fungo kiì yɛli

ki‑ pínɛ nɛ́ pe níʔ.

Nɛ́ ki cɛ́n pe fungbɛnyɛ nī yè,

a pe ’nàguɔlɔ kpúu;

a pe ’ki kɔ̀rirɔ nɛ̀ nɛ̀piʔɛlɛ

kapɛnyɛ celile yè49.6 Wéli baa 34.25..

⁷Pe funyɛriyɛ nyáà feliye yè,

mi ’dɛ́ngɛ taʔa wè yi nɛ̄,

nɛ́ ki cɛ́n yi nyɛ́nì pii nɛ̀

cáanri !

Pe funyɛrigboliyo nyáà feliye yè,

mi dɛ́ngɛ taʔa wè

yi nɛ̄,

nɛ́ ki cɛ́n yi ’núʔɔ nɛ̀ cáanri !

M’bé pe cɛrigɛ Yakuba

narigɛ nī gè,

bé ní pe yɛ́ligɛ màʔa

Isirayɛli kùlo nī lè.

⁸Zuda muɔ wè, muɔ wī muɔ

cɔninɔ pe béri kpóri.

Muɔ kɔli ki béri muɔ leguulo

kɔ́ri bèle kànyaa mɛ́ gè.

Muɔ tuu jaala,

pe béri tun de cúbulo

muɔ yiʔɛ mɛ́ gè.

⁹ʔaan, Zuda yē bɛ̀ jàriyɛliwɛ

tíɛlɛ.

Mi jaa, muɔ nyɛ́nì kɛ́ dèzuʔu

nɛ̄ nɛ̀ sɛ́nì kpúu;

muɔ nyɛ́nì káguro cáan dè

nɛ̀ sínɛ bɛ̀ jàri tíɛlɛ,

bɛ̀ jàrinuu tíɛlɛ. Ŋáa wi bé

gbɛ̀ wi yɛ̀gɛ ?

¹⁰Fànʔa kàgbiile niǐ ga tíi

yiri Zuda narigɛ nī gèʔ,

nɛ̀ pínɛ fànʔa sápile niǐ ga

tíi yiri wi kiyɛ nī yèʔ,

fúɔ bè taa ni kàfɔli wi ba pɛn,

wire ŋáà mɛ́ siɛnfeliye yi

béri lúru wè49.10 Tiʔɛ gáà siɛnjuuro dè, tiī nɛ nyu Kulocɛliɛ Siɛnnyiɛnɛgɔnwɔ wuʔu nɛ̄ gè, ŋàa wi cî ga ba sii wè, Zuda tùlugo nī gè..

¹¹Wi béri wi sèfɛnnɛ puu lè

ɛrɛzɛn tìrige nɛ̄ gè,

béri sèfɛnbuɔ puu wè

ɛrɛzɛn fétirige nɛ̄ gè

gàa gī cɛ̀ngɛ gè.

Wi béri wi buruyo jíri yè

diviɛn nī wè,

béri wi burugbuʔɔ jíri gè

ɛrɛzɛn luʔɔ nī gè49.11 Siɛnrɛ dáà ti juugɛnmɛ tiī nɛ siʔi kɛnmɛ tìí gàa nī yaliire tiī nɛ nyuʔɔ dè; a sèfɛnnɛ cɛ́nì tiire yasɛnrɛ káa dè yo, ki nɛ̌ kàa yige siʔi ki yaliire nī dèʔ. A ki cɛ́nì nyaa siʔi yasɛnrɛ ti ’nyuɔ dè, pe bé gbɛ̀ ɛrɛzɛn luʔɔ tíʔɛ gè bè buruyo jíge yè, ki nɛ̌ kàa yige siʔi yasɛnrɛ nī dèʔ..

¹²Ɛrɛzɛn diviɛn wi bé

wi nyapigele

nyɛ́nigɛ gèle,

nɛ̀yirimɛ pire bé sí

wi gànʔana fílige gèle49.12 Siɛnrɛ dáà ti kɔri wè, kire nɛ ki tìí a siɛn yē ladaanma nɛ̄ níɛ gbun nɛ tíngi wè, ki nɛ̂ cɛ́n wi yiʔɛ nɛ̄ gè..

¹³Zabulɔn wire bé puu tɛ́niwɛ

kuʔɔjii gògogo nɛ̄ gè,

luʔɔ kɔ́rikpoliyo yi béri

báan wi mɛ́ de yèrí

kuʔɔjii gògogo nɛ̄ gè.

Wi kùlo láʔala

ni bé líɛ bè sa nɔ̀

Siidɔn tɛ́nimɛ táanni bè.

¹⁴Izakari wire yē sèfɛnnɛ tíɛlɛ

nàa nī ŋɔri ní dè,

nɛ̀ ki yaʔa wiī sínɛwɛ

sìnbaduuyo siin

sunʔɔmɔ ní.

¹⁵A wi ’ki nyaa ŋɔ́daala

lire yē pɔ́rilɔ,

nɛ́ míɛni kùlo ni yē tàanna.

Kire nɛ̄ wi nɛ̂ wi

fíkɛnnyugo tíʔɛ gè nɛ̀

tugoro tugo dè,

nɛ̀ kò sùkulowo nɛ fànʔa

baara kúu.

¹⁶Dan béri wi siɛnnɛ pe kàyuʔu

nyu gè,

bɛ̀ Isirayɛli saʔa tùlugo káà

tíɛlɛ.

¹⁷Dan wire yē bɛ̀ wɔ̀bugɔ

tíɛlɛ gàa gī sínɛgɛ gè

koligo nɛ̄ gè,

wàfiraso tíɛlɛ

ŋàa wiī kobile nɛ̄ lè,

níɛ sunʔɔ nɔgi gè tɔligɔ nɛ̄ gè,

kire ga buu suɔnfɛwɛ

wi‑ láʔa tuu bè cɛ̀li.

¹⁸ʔé Yewe, suɔlɔ náà

muɔ nɛ kanʔa lè,

lire nɛ̄ mi ’mi sɔ̀ngirɔ taʔa dè.

¹⁹Gadi wire wè,

siɛngbɛninɛ pe béri wi caa de ŋɔ́gi;

wi béri tari pe nɛ̄ pe kàduʔu

mɛ́ gè bè pe jáa.

²⁰Azɛri wire nɛ yaliire fáli nɛ

taʔa;

wi béri sitaanra sori

kùlofɔlilɔ mɛ́ bèle.

²¹Nafitali wire yē bɛ̀ sùɔ tíɛlɛ

ŋàa wi yē wìimɛ nɛ yogi nɛ

mári wè;

wi béri sàpigele sii cɛ̀ngɛlɛ49.21 wi béri sàpigele sii cɛ̀ngɛlɛSiɛnrɛ dáà míɛni ti bé gbɛ̀ juu bè jo: wiī nɛ diba siɛnrɛ nyu..

²²Tiige gáà ki sɛngi gè, kire gī

Yusufu wè.

Pe ’ki cɔ́ri lawiile táanni,

a ki lère ti ’yɛ́ligɛ nɛ̀ tuu

gungo nɛ̄ gè.

²³Sandaliyɛ fɔ́lilɔ

pe ’wi caa nɛ̀ ŋɔ́,

nɛ̀ ŋaaya ŋɔ yè wi nɛ̄,

nɛ́ nyabiɛnnɛ kpíʔile

nɛ̀ cáan nɛ́ wi ní.

²⁴Kire nɛ́ ki mìɛni

wi sandali

kiì puu nɛ fúnʔ,

a wi kiyɛ yi ’kò lìriye

Yakuba Kulocɛliɛ Ŋɔrifɔli

wi barigɛ nī,

wire ŋáà wī Nàʔavɔli wè

nɛ́ ní Kàdɛnigbaala náà

nɛ̄ Isirayɛli tɛ́ni lè,

²⁵muɔ tuu Yakuba wire

Kulocɛliɛ kɛnmɛ nɛ̄,

wire ŋáà wi muɔ

suu wè,

Ŋɔri Ti Mìɛni Kulocɛliɛ

wire kɛnmɛ nɛ̄,

wire ŋáà wi diba tari wè

muɔ nɛ̄.

Wi‑ diba taʔa wè muɔ nɛ̄

wire ŋáà wi kɔ́ngi

nyìʔɛnɛ nī lè !

Wi‑ diba taʔa wè muɔ nɛ̄

wire ŋáà wi kɔ́ngi

lakpuʔɔ sícuugo nī gè,

gàa gī sínɛgɛ dàala

táanmɛ gè !

Wi‑ yírile tɛ́ni lè muɔ nɛ̄,

bè muɔ cesiʔi múgu gè !

²⁶Diba ŋáà muɔ tuu wiī nɛ

kpínʔini muɔ mɛ́ wè,

wi nyɛ́nì tóri

nyagurusuɔnyɔ nɛ̄

nɛ́ nyagurubiliʔɛlɛ yacɛ̀nrɛ

nɛ̄ dè.

Ki diba wi‑ puu Yusufu

nyùgo nɛ̄ gè

nɛ́ wi gbɛlɛ nɛ̄ lè, wire ŋáà

wī wi lɔbilɔ kàfɔli wè !

²⁷Bɛnzamɛ yē bɛ̀ sàndiɛn

tanʔaniwɛ tíɛlɛ

nɛ wi kaara káa dè

sínbinimɛ táanni bè;

cɛnguʔɔ táanni gè, dàa pe

’taa dè,

wi nɛ̂ wi liɛlɛ tíla lè.»

²⁸Bàli pe mìɛni kiɛ nɛ́ siin yē saaya tùluyo, Isirayɛli nī wè. Siɛnrɛ dáà tire tuufɔli wi ’juu pe mɛ́ nyasiɛnsɛnrɛ dè. Wi ’diba kpíʔile we pe mìɛni nigbe nigbe mɛ́ nɛ̀ yɛli nɛ́ pe kɛnmɛ ní bè.

Yakuba wi ’kùu

²⁹A Yakuba wi ’ki juu nɛ̀ gbɛ̀ngɛ pe mɛ́, nɛ́ jo: «M’bé kɛ́ mi tobilo kúrugu bèle. Ye‑ sa mi tɔ́n mi tobilo táanni bèle nyaguruwiʔi nī gè, gàa gī baa Efurɔn siʔi nī gè, Etiyé wuu wè, ³⁰nyaguruwiʔi gáà gī baa Makpela siʔi nī gè, baa Mambire tiʔɛ táanni gè, Kanaa kùlo nī lè. Kire siʔi kire Birayima ’suɔ Efurɔn mɛ́ wè, Eti wuu wè, ki‑ kò wire siɛnnɛ tɔ́ndiʔɛ gè49.30 Wéli baa 23.3-18.. ³¹Kire tiʔɛ kire nī pe ’Birayima nɛ́ wi cuɔ Sara tɔ́n wè. Kire tiʔɛ kire míɛni nī pe ’Siaga nɛ́ wi cuɔ Erebɛka tɔ́n wè. Kire tiʔɛ kire míɛni nī mi nyɛ́nì mi cuɔ Leya tɔ́n wè. ³²Siʔi gáà gī baa gè, nɛ́ nyaguruwiʔi ní gè, Birayima nyɛ́nì ki suɔ wī, Eti siɛnnɛ mɛ́ bèle.»

³³Bà Yakuba ’tunduro dáà juu dè nɛ̀ kúɔ dè nɛ́ wi jaala ní bèle, a wi ’wi tɔliyɔ yɛ̀gɛ yè nɛ̀ taʔa wi yasinɛgɛ nɛ̄ gè, nɛ́ sínɛ nɛ̀ kùu nɛ̀ kɛ́ wi tuuliɛyɛ kúrugu yè.

¹A Yusufu ’fali nɛ̀ tuu nɛ̀ sínɛ wi tuu nɛ̄ wè, nɛ́ wi suɔn suɔn gàangbuʔulo nɛ̄ gèle, níɛ nyɛni nɛ yéturo ŋu dè kpúu nɛ̄ wè. ²Nɛ́ ki juu nɛ̀ gbɛ̀ngɛ kpúugbelifɔlilɔ mɛ́ bèle, bàli pe ’puu nɛ baara wi mɛ́ bèle, nɛ́ pe yɛ, pe‑ wire tuu gbéli wè, pe‑ natukɔliyɛrɛ tíʔɛ pe wi gbòbori, gàa ki bé ki yaʔa wi fǎga fúnʔɔ wè. A pe ’ki kpíʔile Isirayɛli nɛ̄ wè. ³Natukɔliyɛrɛ dáà pe yé caa bè kpúu gbòbori wè bè tɛ́ngɛ wè, a pe ’ki baara kúɔ dè cɛnyɛ togosiin. Lɛ̀lɛ ó lɛ̀lɛ nī, a pe cé gbɛ̀nɛ ki baara kúu dè, ti ’puu nɛ mɔgi bè cɛnyɛ togosiin taa. A Ezipiti kùlo siɛnnɛ pe ’pínɛ nɛ̀ kùugo kpíʔile gè nɛ nyɛni cɛnyɛ togotaanri nɛ́ kpɔrigɔ.

⁴Bà kùugo ki kɔnwaara cɛnyɛ yi ’tóri yè, a Yusufu ki ’juu siɛnkpolilo mɛ́ bèle, bàli pe ’puu Farawɔn wi kpáa nī gè, nɛ́ jo: «A ki yē mi ’kpuʔɔrɔ taa yeli yiʔɛ mɛ́ gè, mi nɛ yeli fiɛn wī, ye‑ sa juu nɛ́ Farawɔn ní wè, ye wi yɛ, ⁵mi tuu wi ’mi cò a mi‑ kàli nɛ̀ kɛn wi mɛ́, a wi ’jo, a wire ’kùu wè, wire nyɛ́nì nyɛgɛ gbòbori Kanaa kùlo mɛ́ lè, kire tiʔɛ nī mi ’yɛli bè sa wire tɔ́n. Píra ŋáà nī wè, mi nɛ Farawɔn náari wè wi‑ ki yaʔa mi‑ kɛ́ bè sa mi tuu tɔ́n wè. Kire kàduʔumɛ gè m’bé koli bɛn.»

⁶A Farawɔn wi siɛnnugoro juu dè Yusufu mɛ́ wè nɛ́ jo: «Te waa ma sa muɔ tuu tɔ́n wè, bɛ̀ wi ’muɔ cò á muɔ ’ki kàli wi mɛ́ gè.»

⁷A Yusufu wi ’kɛ́ wi tuu tɔ́ndiʔɛ nī gè. A Ezipiti kùlo siɛnkpolilo pe mìɛni ’pínɛ nɛ́ wi ní, nɛ́ Farawɔn wi kpáa nàgaliɛlɛ ní bèle, nɛ̀ fàri Ezipiti kùlo ni nàgaliɛlɛ pe mìɛni nɛ̄. ⁸A Yusufu narigɛ ki mìɛni ’kɛ́, nɛ̀ fàri wi lɔbilɔ nɛ̄ bèle, nɛ́ wi tuu narigɛ ní gè. Bàli pe yé kò baa Gozɛni tɛ́nimɛ nī bè, peli pe ’puu pìile bèle nɛ́ yajuuro ní dè. ⁹Kapiɛngbuɔnnɔ bálì pe ’puu nɛ jíin suɔnyɔ wotorilo nī bèle, nɛ́ bàli pe ’puu nɛ tári suɔnyɔ nɛ̄ yè, a pe míɛni sí kɛ́ nɛ̀ sɛ́nì pe tórigo. A pe mìɛni ’pínɛ nɛ̀ kɛ́ Yusufu ní, a ki tɔ̀ni nɛ̀ puu siɛnniʔɛmɛ.

¹⁰Bà pe sɛ́nì nɔ̀ Atadi kásuɔ tiʔɛ nɛ̄ gè, kire gáà ki ’puu Zurudɛn cáʔa kúrugu gè, a pe ’kùugo kpíʔile gè baa kire tiʔɛ nī gè. Kùugo ki yé tɔ̀ni nɛ̀ kpúʔɔ. A Yusufu ’wi tuu kùugo kɔngɔ wáa gè nɛ̀ nyɛni cɛnyɛ kɔlisiin. ¹¹Kanaa kùlo siɛnnɛ bálì pe ’puu kire tiʔɛ nī gè, a pe ’kùugo ki kpíʔilegɛnmɛ nyaa bè, baa Atadi kásuɔ tiʔɛ nī gè, a pe ’jo: «ʔá ! Kányiʔɛ nɛ̄, Ezipiti kùlo siɛnnɛ kùugo gáà ki ’tɔ̀ni yē kpuʔɔ díɛʔ !» Kire nɛ̄ a pe ’kò nɛ ki tiʔɛ yeri gè Abɛli Misirayimi (ki kɔri wire wī: Ezipiti wuulo kùugo). Ki tiʔɛ kiī baa Zurudɛn cáʔa kúrugu gè.

¹²Bà ki ’kpíʔile a Yakuba jaala pe ’wi tɔ́n nɛ̀ yɛli nɛ́ gàa ní pe tuu wi yé juu nɛ̀ gbɛ̀ngɛ pe mɛ́ gè. ¹³A pe ’kɛ́ nɛ́ wi ní Kanaa kùlo mɛ́ lè. A pe sɛ́nì wi tɔ́n nyaguruwiʔi nī gè gàa ki ’puu Makpela siʔi nī gè, Mambire tiʔɛ táanni gè. Kire siʔi kire Birayima yé suɔ Efurɔn mɛ́ wè, Etiyé wuu wè, ki‑ kò wi siɛnnɛ tɔ́ndiʔɛ gè. ¹⁴Bà pe ’Yusufu tuu tɔ́n wè nɛ̀ kúɔ wè, a Yusufu ’koli nɛ̀ kɛ́ Ezipiti kùlo mɛ́ lè, nɛ́ wi lɔbilɔ ní bèle, nɛ́ bìli pe yé kɛ́ nɛ́ wi ní kùugo mɛ́ gè.

Yusufu wi ’ki yaʔa wi lɔbilɔ nɛ̄ bèle

¹⁵Pe tuu kùu kàduʔumɛ gè, a Yusufu lɔbilɔ pe ’ki sɔ̀ngi nɛ́ jo: «Dùʔɔ Yusufu ’ki cò weli kúrugu, bé jo wire bé wi fuʔɔ tɔ́n gè weli mɛ́, kapiile náà weli yé kpíʔile wi nɛ̄ lè.» ¹⁶A pe sí siɛnnɛ tun Yusufu mɛ́ wè pe‑ sa wi yɛ: «Muɔ tuu wi yé ki juu nɛ̀ gbɛ̀ngɛ weli mɛ́ sɛ́ni wi ’kùu wè, ¹⁷nɛ́ jo we‑ pa juu nɛ́ muɔ ní, we‑ jo: ‹Cí ! Mi nɛ muɔ fiɛn wī, ma ki yaʔa muɔ lɔbilɔ nɛ̄ bèle tuudiɛlɛ náà pe ’kpíʔile muɔ nɛ̄ lè, nɛ́ kapiile ní lè, nɛ́ ki cɛ́n pe nyɛ́nì sìpiimɛ kpíʔile muɔ nɛ̄.› Píra ŋáà nī wè, weli nɛ muɔ náari wī, ma ki yaʔa weli nɛ̄ kacuʔɔlɔ náà weli ’kpíʔile muɔ nɛ̄ lè, weli bálì bīɛlɛ muɔ tuu Kulocɛliɛ wi baakuɔlɔ bèle.» Bà Yusufu ’siɛnrɛ dáà lúʔu dè, a wi tɔ̀ni nɛ̀ nyɛni kpuʔɔ.

¹⁸Kire kàduʔumɛ gè, a Yusufu lɔbilɔ pe míɛni ’kɛ́ wi kúrugu, a pe mìɛni sɛ́nì tuu nɛ̀ káguro wáa wi yiʔɛ mɛ́ nɛ́ jo: «Weli bálì, weli yē muɔ sùkulolo !»

¹⁹A Yusufu sí pe yɛ: «Ye fǎga de fìʔɛ́ʔ ! Mi yē lé Kulocɛliɛ sìndiʔɛ nī bè kàyuʔu juu yeli nɛ̄ ? ²⁰Yeli puu nɛ sɔ̀ngí bè kapiʔi kpíʔile mi nɛ̄, á Kulocɛliɛ sí ’puu nɛ caa bè kacɛ̀ngɛ kpíʔile, bè siɛnniʔɛnɛ suɔ, gàa ki ’kpínʔini pàngɛ gè. ²¹Kire nɛ̄, ye fǎga de fìʔɛ́ʔ. M’béri yeli wéli kire ga buu yakaa fǎga yeli laaʔ, nɛ́ yeli pìile ní bèle.» Bà ki ’kpíʔile a Yusufu ’gbùʔɔrɔ nɛ̀ juu nɛ́ pe ní, nɛ̀ pe funyɔ nyígi yè.

Yusufu wi ’kùu

²²A Yusufu ’kò Ezipiti kùlo nī lè, wire nɛ́ wi tuu narigɛ ní gè. A Yusufu ’sìi taa fúɔ nɛ̀ nɔ̀ yiʔɛlɛ dabataan nɛ́ kpɔrigɔ (110). ²³A wi ’wi jaa Ɛfirayimi pìile nyaa bèle fúɔ nɛ̀ nɔ̀ pe siimɛ tùluyo taanriwuʔu nɛ̄ gè. A wi ’Makiiri jaala nyaa bèle, a Yusufu wi ’peli láʔa a pe ’kò wi wuulo. Makiiri wire wi ’puu Manase jaa wè.

²⁴Cɛngɛ káà a Yusufu kɛ́nì ki juu wi lɔbilɔ mɛ́ bèle nɛ́ pe yɛ: «Ki ’kò cɛ̀ri m’bé kùu wī. Mi ’ki cɛ́n Kulocɛliɛ wi bé sí yeli sáʔa kányiʔɛ nɛ̄. Wi bé yeli yige Ezipiti kùlo nī lè, bè kɛ́ nɛ́ yeli ní kùlo náà nyuɔ wi ’kún nɛ̀ kɛn yeli tuuliɛyɛ mɛ́ yè, Birayima wè, nɛ́ Siaga wè, nɛ́ Yakuba.»

²⁵A Yusufu wi sí Isirayɛli pìile yɛ bèle pe‑ kàli: «Ye‑ kàli m’mɛ́ ye jo, a Kulocɛliɛ kɛ́nì yeli sáʔa bèle, yeli bé mi kácere kɔ̀n dè, bè kɛ́ nɛ́ ti ní.»

²⁶A ki pɛ́nì nyaa a Yusufu wi ’kùu, wi yé yiʔɛlɛ dabataan nɛ́ kpɔrigɔ (110) taa. A pe ’wi céri gbòbori dè nɛ́ natukɔliyɛrɛ ní dè, gàa ki bé ki yaʔa wi fǎga fúnʔɔ wèʔ, nɛ́ wi le kasuu nī nɛ̀ tɛ́ngɛ baa Ezipiti kùlo nī lè.