Kakpiʔiligele

Zezi Tundunminɔ Kakpiʔiligele Sɛbɛ wè

Kakpiʔiligele

Sɛbɛ wi tìɛdiʔɛ gè

Kakpiʔiligele Sɛbɛ wire ’nyaa Luku sɛbɛ siinwuu wè. Ki ’nyaa siɛnnuwɔ wire wi ’Kàfɔli wi tundunminɔ kakpiʔiligele caa gèle nɛ̀ ke sɛbɛ nɛ̀ tórigo Towofiili mɛ́, wi nàgori kpuɔwɔ wè. Sɛbɛ péliwe nī wè gìi ki míɛni Zezi wi ’kpíʔile nɛ̀ tóri duniya nī wè, kire Luku wi ’juu nɛ̀ tìɛ. Bà Zezi wi cé kɛ́nì yɛ̀ nɛ̀ kɛ́ nyìʔɛnɛ nī lè, a wi ’Kulocɛliɛ Pìle tìrige lè wi pìtɛnmɛnɛ nɛ̄ bèle ni de pe sári kele ke mìɛni nɛ̄. A kire ’tí a pìtɛnmɛnɛ pe ’jáa nɛ̀ Kataanna Siɛnrɛ jáari dè Kulocɛliɛ Pìle fànʔa nɛ̄ gè. A pe ’siɛnniʔɛnɛ taa a pe ’jíin Zezi koligo nī gè kàaya sáa nī, a pe ’tɛ́ngɛfɔlilɔ gbuʔulo tɛ́ngɛ nɛ̀ màʔa kàaya nī yè.

Nàguɔ ŋáà pe ’puu nɛ ye Pɔli wè, á wi ń’nɛ tɛ́ngɛfɔlilɔ wuʔɔ bèle, a wire tíimɛ kɛ́nì jíin Zezi koligo nī gè. A wi ’kò Zezi wi tundunwɔ wáà nɛ̀ pínɛ, nɛ̀ sɛ́ni Kataanna Siɛnrɛ jáari dè tiɛrɛ ti mìɛni nī Zuufulo kùlo nī lè nɛ́ kùlogolo kálì siɛnnɛ mɛ́ bèle. Pɔli wi ’tánʔagɛlɛ sáa kpíʔile kàaya sáa nī Kataanna Siɛnrɛ ti jáarigɛ nɛ̄ gè. A wi ’tɛ́ngɛfɔlilɔ gbuʔulo sáa tɛ́ngɛ nɛ̀ màʔa kàaya nī yè.

A ki ’kpíʔile siɛnrɛ díì Zezi wi cé juu wi pìtɛnmɛnɛ mɛ́ bèle wi kárilɛ lɛ̀lɛ nī lè nyìʔɛnɛ nī lè nɛ́ pe yɛ dí pe bága puu wire wori ti juufɔlilɔ, bè ki séli Zerizalɛmi kàʔa nī gè, bè tóri Zude tɛ́nimɛ nī bè, nɛ́ Samarii tɛ́nimɛ ní bè, fúɔ bè sa nɔ̀ duniya láʔagɛlɛ nɛ̄ gèle, a ki siɛnrɛ ti ’fori.

Kakpiʔiligele Sɛbɛ wi kúɔmɔ mɛ́ bè we ’ki ’nyaa kùlo ni yiɛgininɛ pe ’Pɔli cò wè nɛ̀ tɔ́n kasuu nī Kulocɛliɛ Siɛnrɛ ti juʔu kɛnmɛ nɛ̄ bè. Kire nɛ́ ki mìɛni kire sì Pɔli láʔa wè Kataanna Siɛnrɛ ti jáarigɛ nɛ̄ gèʔ, wire nɛ́ bìli ní bèleʔ.

Sɛbɛ wi nyùgboliyo yè

Luku wi ’wi sɛbɛ wi tìɛdiʔɛ juu gè (1.1-3)

Kàfɔli wi tundunminɔ piyē nɛ Kulocɛliɛ Pìle siri lè (1.4-26)

Zezi tundunminɔ baara dè Zerizalɛmi kàʔa mɛ́ gè (2.1–7.60)

Zezi tundunminɔ baara dè Zude nɛ́ Samarii tɛ́nimɛ nī bè (8.1–9.43)

Zezi tundunminɔ baara dè kùlogolo siɛnfeliye mɛ́ yè (10.1–12.25)

Zezi tundunminɔ baara dè Azii tɛ́nimɛ wuulo mɛ́ bèle, nɛ́ Girɛki kùlo wuulo ní bèle (13.1–20.38)

Nɛ̀ ki líɛ Zerizalɛmi mɛ́ fúɔ Wurɔmi mɛ́ (21.1–28.31)

LUKU WI ’WI SƐBƐ WI TÌƐDIʔƐ JUU GE

(1.1-3)

¹Mi siinyɛni Towofiili, mi sɛbɛ péliwe nī wè, mi ’ti mìɛni juu muɔ mɛ́, kele gílì Zezi wi ’kpíʔile gèle nɛ́ tɛnmɛgɛlɛ gílì wi ’kɛn siɛnnɛ mɛ́ bèle nɛ̀ ki líɛ baa sélimɛ nɛ̄ bè, ²fúɔ nɛ̀ taa cɛngɛ gíì Kulocɛliɛ wi cé kɛ́nì wi líɛ nɛ̀ yɛ̀gɛ nyìʔɛnɛ nī lè. Náʔanɛ wi- kɛ́ wè, wi tundunminɔ bílì wi cé nyíɛnɛ nɛ̀ kɔ̀n bèle, a wi ’siɛnrɛ juu nɛ̀ yaʔa pe mɛ́ nɛ̀ ki juu nɛ̀ gbɛ̀ngɛ pe mɛ́ Kulocɛliɛ Pìle fànʔa nɛ̄ gè. ³Ki ’nyaa peli nɛ̄ wi cé sɛ́nì wìi tìɛ bà wi cé nyɛ́ nɛ̀ yiri, wi wuʔɔgɔ nɛ́ wi kùu kàduʔumɛ gè. Wi cé kɛnmɛ sáa kpíʔile nɛ̀ ki tìɛ dí wire wī. A wi ’cɛnyɛ togosiin kúɔ nɛ́ pe ní, nɛ nyu nɛ́ pe ní Kulocɛliɛ Kùlofɔligɔ ki wori nɛ̄ dè.

KAFƆLI WI TUNDUNMINƆ PIYE NƐ KULOCƐLIƐ PILE SIRI LE

(1.4-26)

Zezi wi ’wi kajuusɛngɛlɛ juu gèle wi pìtɛnmɛnɛ mɛ́ bèle

⁴Cɛngɛ káà, pe ’puu pínɛnɛ tiɛnugo nī, a Zezi wi kɛ́nì pe yɛ: «Ye fǎga tí bága líili Zerizalɛmi kàʔa nɛ̄ gèʔ; nyafɛnigɛ gáà Tuufɔli wi ’líɛ á yeli ’ki wori lúʔu dè m’mɛ́ gè, yeri ki siri. ⁵Ki ’nyaa Zan1.5 Zan ŋáà wi ’puu nɛ siɛnnɛ batiize bèle Zurudɛn lakoligo nī gè wire wī, pe wi ye nɛ pínɛ Zan Batiisi. wi ’puu nɛ wi batɛmi kpínʔini wè nɛ́ luʔɔ ní; yeli sí bèle, náʔanɛ cɛnyɛ yáà cɛ̀ri ní, yeli batɛmi wi bé kpíʔile nɛ́ Kulocɛliɛ Pìle ní.»

⁶Bìli pe ’puu baa nɛ́ wi ní bèle, a pe ’wi yúgo nɛ́ wi yɛ: «Kàfɔli, kire lɛ̀lɛ lire nī lé muɔ bága koli bè Isirayɛli kùlofɔligɔ tɛ́ngɛ gè lé ?»

⁷A Zezi wi ’pe yɛ: «Lɛ̀gɛlɛ gílì Tuufɔli wi ’tɛ́ngɛ wire nigbe fànʔa nɛ̄ gè, yeli wecɛ́nrɛ bɛ̀ʔ tire dèʔ. ⁸Gìi sí ki ’cɛ́n gè, fànʔa káà bága pɛn yeli mɛ́; Kulocɛliɛ Pìle ni bé tìgi yeli kúrugu, bà yeli bé puu mi wori ti juufɔlilɔ Zerizalɛmi kàʔa nī gè, nɛ́ Zude tɛ́nimɛ tiɛrɛ ti mìɛni ní dè, nɛ́ Samarii tɛ́nimɛ ní bè, fúɔ bè sa nɔ̀ duniya láʔagɛlɛ nɛ̄ gèle.»

Zezi wi ’yɛ̀ nɛ̀ kɛ́ nyìʔɛnɛ nī

⁹Bà Zezi wi ’tire juu nɛ̀ kúɔ dè, a pe ’wi nyaa a wi ’fali nɛ̀ yɛ̀ nɛ waa nyìʔɛnɛ nī lè, a kàsadibagɛ káà pɛ́nì wi tɔ́n; piyè ń’nɛ̀ wi nyaaʔ. ¹⁰Bà sí pìtɛnmɛnɛ pe cé yéri nɛ́ yiɛyɛ yɛ̀gɛ yè nyìʔɛnɛ nī lè á wi ní nɛ waa wè, a pe kɛ́nì fuu nɛ̀ nàguɔlɔ pálì siin nyaa a pe pɛ́nì yéri pe táanni nɛ́ buruviire ní, ¹¹nɛ́ pe yɛ: «Galile nàguɔlɔ yeli, gáa ye ’yéri nɛ wéli nyìʔɛnɛ nī lè mmɛ gè ? Zezi ŋáà yeli ’nyaa a Kulocɛliɛ wi ’wi yɛ̀gɛ yeli táanni nɛ̀ kɛ́ nyìʔɛnɛ nī lè, kire kanumɔ nɛ̄ wi bé ní ga pɛn, majo mɛni yeli ’wi nyaa wi waa nyìʔɛnɛ nī lè.»

Pìtɛnmɛnɛ pe ’wàa caa nɛ̀ nyɔ́gɔ Zudasi larigɛ nī gè

¹²A pìtɛnmɛnɛ pe sí yiri nyagurugo koligo nī gè, gàa pe ’puu nɛ ye Wolivi Tiire nyagurugo1.12 Wolivi:Isirayɛli kùlo yasɛnrɛ táà dī, we bé gbɛ̀ ti tɔ́nminɔ nɛ́ lùʔulo ní. Pe nìɛ ki yasɛngɛ pìrimɛ káa bè, níɛ̀ nɛ sùnmɔ yigi ki cìʔile nī gèle. gè, nɛ̀ koli nɛ̀ kɛ́ Zerizalɛmi kàʔa mɛ́ gè. Ki nyagurugo ki wè liʔi nɛ́ kàʔa ní gèʔ, cɛndɛnigɛ tánʔana tɔnigɛnmɛ1.12 Cɛ̀ri ’fɔ̀n culo nigbe nī: miɛtirele sirasicɛri togosicɛri nɛ́ kpɔrigɔ (890 m)..

¹³Bà pe sɛ́nì jíin kàʔa nī gè, a pe ’tánʔa nɛ̀ jíin saataʔaligɛ nī gè; kire tiʔɛ nī Piɛri nɛ́ Zan pe ’puu nɛ kòrí túɔn túɔn, peli nɛ́ Zaki nɛ́ Andire, nɛ́ Filipi nɛ́ Toma, nɛ́ Batelemii nɛ́ Matiye, nɛ́ Zaki Alife jaa wè, nɛ́ Siimɔ Zelɔti1.13 Zelɔti: Míɛkuʔɔgɔ gī. Ki kɔri wi ’jo siɛn ŋáà wī kùlo kaala ni ’kpúʔɔ wi mɛ́ wè, á kire ’laa siɛn ŋáà wī fungo ní gè tànʔa gè., nɛ́ Zudasi Zaki jaa wè. ¹⁴Pe mìɛni bálì pe ’puu nɛ pínɛ nɛ kòrí fungo ní gè nigbe níɛ Kulocɛliɛ náari wè, peli nɛ́ cɛlilɛ ní bèle, nɛ́ Maari ní wè Zezi yàa wè, nɛ́ Zezi wi siinyɛninɛ ní bèle.

¹⁵A ki kɛ́nì nyaa cɛngɛ káà, tɛ́ngɛfɔlilɔ pe cé pìye pínɛ nɛ̀ siɛnnɛ tekɔlini kúɔ (120). A Piɛri ’yɛ̀ nɛ̀ yéri pe sunʔɔmɔ nī bè nɛ́ jo: ¹⁶«Nɛ siinyɛninɛ, siɛnrɛ dáà Kulocɛliɛ Pìle ni cé tí a Dawuda wi ’juu nɛ̀ yaʔa gbínʔɛnɛ Zudasi wori nɛ̄ dè baa Kulocɛliɛ siɛnsɛbɛrɛ nī dè, ki cé yɛli ki siɛnrɛ ti- fori. Zudasi wire wi cé kɛ́nì kíni Zezi còvɔlilɔ pe yiʔɛ mɛ́ gè nɛ̀ sɛ́nì wi tiʔɛ tìɛ gè. ¹⁷Wi cé tɔ́ri nɛ̀ nyɔ́gɔ weli nī, nɛ̀ wi liɛlɛ taa lè baara dáà nī dè. ¹⁸Wire sí wi cé siʔi suɔ nɛ́ kolimɔ sàri wali ní wè, nɛ́ sí kɛ́nì tuu ndìile nɛ̄ lè, a liyɛ yi ’foli a laara ti ’yiri. ¹⁹A Zerizalɛmi wuulo pe mìɛni ’ki kaala náà ni wori lúʔu dè, a pe sí ki siʔi gáà ki míʔɛ le gè pe kùlo siɛnrɛ nī dè nɛ̀ jo ‹Akɛlidama;› kire kɔri wi ’jo: ‹sìsiɛn siʔi1.19 sìsiɛn siʔi: We bé gbɛ̀ jo senari siʔi.›. ²⁰Bɛ̀ sí ki yē, Ŋúnuyɔ Sɛbɛ nī wè ki ’jo:

Wi kpáa ki bé kò waʔa, siɛn sǐ puu baa ki nīʔ1.20 Ŋún 69.26 tire ti ’juu náʔa gè.,

nɛ̀ pínɛ wàa wi- wi larigɛ líɛ gè baara nī dè1.20 Ŋún 109.8 tire ti ’juu náʔa gè..

²¹«Kire nɛ̄, ye- tí we- siɛn wáà wéli siɛnnɛ nī bèle, bàli pe tíi nɛ gbúʔuro nɛ́ weli ní bèle nɛ̀ ki líɛ bà Kàfɔli Zezi wi ’puu nɛ tári we sunʔɔmɔ nī bè, ²²nɛ̀ ki líɛ Zanbatɛmi lɛ̀lɛ nī lè, nɛ̀ pɛ́nì taa fúɔ cɛngɛ gíì Zezi wi cé kɛ́nì yiri we sunʔɔmɔ nī bè, á Kulocɛliɛ wi ’wi yɛ̀gɛ nɛ̀ kɛ́ nyìʔɛnɛ nī lè; ye- tí we kire siɛn wáà caa ŋàa wi bé puu Zezi wi nyɛ́yirile wori ti cɛ́nfɔli wè nɛ́ weli ní wè.»

²³A pe ’siɛnnɛ siin tìɛ: Yusufu, n’ŋɛ pe ye Barisabasi wè níɛ wi ye nɛ pínɛ Zusutusi wè, wire nɛ́ Matiyasi. ²⁴A pe ’Kulocɛliɛ náari wè nɛ́ jo: «Kàfɔli, muɔ ma ’siɛnnɛ pe mìɛni funyɔ cɛ́n yè; ŋìi muɔ ’nyíɛnɛ nɛ̀ kɔ̀n bàli pe siin nī bèle, -wi tìɛ weli nɛ̄. ²⁵Wire wi bé baara larigɛ gáà líɛ gè Zezi tundunwɔ wuʔu gè, gàa Zudasi ’cíi gè, nɛ́ kɛ́ wi nyɛ́ni koligo nī gè.»

²⁶A pe ’bìgele wáa gèle a ke ’Matiyasi tìɛ, a pe ’wi fàri Zezi tundunminɔ kiɛ nɛ́ nigbe nɛ̄ bèle.

ZEZI TUNDUNMINƆ PE BAARA DE ZERIZALƐMI KAʔA MƐ GE

(2.1–7.60)

Kulocɛliɛ Pìle ni ’tìgi

¹A ki ’nyaa Pantɛkɔti cɛngɛ gè, pìtɛnmɛnɛ pe mìɛni pe cé pìye pínɛ tiɛnugo nī. ²A pe kɛ́nì fuu nɛ̀ tùnmɔ páà lúʔu nyìʔɛnɛ nī lè ki ní bɛ̀ káfaligbuʔɔ tùnmɔ tíɛlɛ. A ki káfaligɛ gáà ki pɛ́nì saʔa ki mìɛni nyì gè, baa pe ’puu tɛ́ninɛ bèle. ³A jènyigele kálì feligele pɛ́nì yiri pe nɛ̄ bɛ̀ kàsunnyige tíɛlɛ, nɛ̀ kìi wáligi wáligi nɛ̀ màʔa nɛ̀ sɛ́nì tɛ́ni pe nɛ̄ pe mìɛni bèle nigbe nigbe. ⁴A Kulocɛliɛ Pìle ni ’pe mìɛni nyì, a pe ’fali nɛ̀ séli nɛ nyu kùlogolo kálì siɛnrɛ nī sɛni, nɛ̀ yɛli nɛ́ dìi Kulocɛliɛ Pìle ni ’kɛn pe mɛ́ pe- ti juu dè.

⁵Ki sí nyaa Zuufulo pálì cé pɛn nɛ̀ pɛ́nì kò baa Zerizalɛmi kàʔa nī gè. Pe ’puu nɛ Kulocɛliɛ koligo gbùʔɔrɔ́ gè; pe cé kɔ́n duniya tiɛrɛ kùlogolo ke mìɛni nī gèle. ⁶Bà sí pe ’tùnmɔ báà lúʔu bè, a siɛnniʔɛmɛ pi ’pɛn nɛ̀ pɛ́nì gbuʔulo. A ki ’pe fungo wúɔ kátii bɛ̀ ki ’nyaa pe mìɛni ’puu nɛ pìtɛnmɛnɛ pe siɛnrɛ lúru dè pe kùlogolo siɛnrɛ nī dè. ⁷Ki cé tɔ̀ni nɛ̀ pe funyɔ wúɔ, nɛ̀ pe sɔ̀ngirɔ nyaʔami dè.

Pe nyu nɛ cúru nɛ́ jo: «Bàli pe mìɛni pe nyu bàli bèle, Galile wuulo túʔu bɛ̀ʔ ? ⁸Mɛni sí ki síɛ á weli nɛ pe siɛnrɛ lúru dè weli tíimɛ kùlogolo siɛnrɛ nī dè, weli we mìɛni bèle ? ⁹Pariti wuulo, nɛ́ Mɛdi wuulo, nɛ́ Elami wuulo, nɛ́ Mɛsopotamii wuulo, nɛ́ Zude wuulo, nɛ́ Kapadɔsi wuulo, nɛ́ Pɔnti wuulo, nɛ́ Azii wuulo, ¹⁰nɛ́ Firizii wuulo, nɛ́ Panfilii wuulo, nɛ́ Ezipiti wuulo, nɛ́ Liibi wuulo bílì pe ’kɔ́n Siirɛni kàʔa2.10 Siirɛni kàʔa kiī náʔa Siɛnnɛwuɔlɔ tári nī. tɛ́nimɛ nī bè, nɛ́ Wurɔmi kùlo wuulo, ¹¹nɛ́ Zuufulo ní bèle, nɛ̀ fàri bìli nɛ̄ pe ’jíin Zuufulo pe koligo nī gè, nɛ́ Kirɛti wuulo bèle, nɛ́ Arabuulo bèle, weli nɛ pe siɛnrɛ lúru dè. Piyē nɛ nyu weli kùlo siɛnrɛ nī, nɛ Kulocɛliɛ kakpoliyo nyu yè !»

¹²Ki cé pe mìɛni fungo wúɔ nɛ̀ pe sɔ̀ngirɔ nyaʔami dè; wàa ó wàa wi nɛ̂ jo: «Gàa kire kɔri wi ’jo gáa wī mmɛ gè ?»

¹³A pàli cɛ́nì tuu nɛ pe tíʔɛ nɛ́ jo sungbuɔrɔ dī pe nī.

Piɛri wi ’Zezi wori juu dè siɛnniʔɛmɛ mɛ́ bè

¹⁴A Piɛri sí yɛ̀ nɛ̀ yéri wire nɛ́ Zezi tundunminɔ bílì kiɛ nɛ́ nigbe ní bèle, nɛ́ yékpoli yɛ̀gɛ lè náa nyu nɛ́ siɛnniʔɛmɛ ní bè, nɛ́ pe yɛ: «Zuufulo yeli bèle, nɛ́ yeli ye mìɛni bèle Zerizalɛmi kàʔa wuulo bèle, ye- pìiri yé mi siɛnrɛ lúʔu dè. ¹⁵Sungbuɔrɔ bɛ̀ʔ bàli nī bèleʔ, majo bɛ̀ yeli pàli nɛ ki sɔ̀ngí gèʔ, nɛ̀ taʔa gíi nɛ̄, cɛngɛ ki ’péli nɛ̀ tóri dɔngɔnlɛlɛ nī wī ŋɔ̀ wè. ¹⁶Ki ’nyaa kaala níì Kulocɛliɛ siɛnjuuliɛwɛ Zowɛli wi cé juu lè, lire ni ’fori. ¹⁷Kulocɛliɛ wi cé jo:

Duniya kúɔlɛgɛlɛ nī gèle

gàa kire ki béri kpínʔini:

Siɛn ó siɛn

m’bé mi Pìle tìrige lè wi nɛ̄,

bɛ̀ yeli jaala bèle

nɛ́ yeli pórilo ní bèle

pe bé kò Kulocɛliɛ siɛnjuulo,

nɛ̀ pínɛ yeli nàgapunminɔ bèle

nɛ́ yeli sinborilo ní bèle,

pe béri Kulocɛliɛ kele

nyaʔa gèle de ke nyu;

yeli liɛlɛ pe béri Kulocɛliɛ kele

nyaʔa gèle ŋɔ́nidɔ nɛ̄.

¹⁸ʔaan, nɛ̀ pínɛ

kire cɛnyɛ nyáà nī yè,

m’bága mi Pìle tìrige lè mi baakuɔlɔ nɛ̄ bèle,

nàguɔlɔ bèle nɛ́ cɛlilɛ ní bèle.

M’béri mi kele tìí gèle pe nɛ̄ peri ke nyu,

¹⁹nɛ̀ pínɛ m’bága de kakpoliyo yigi nyìʔɛnɛ nī lè naamɛ gè,

nɛ́ fìɛlɛ ní dàala nɛ̄ lè:

sìsiɛn nɛ́ kàsun, nɛ́ wírile.

²⁰Cɛngɛ ki bé yiʔɛ bè kò yebilige,

dí yege ki sí yiʔɛ bè kò sìsiɛn tíɛlɛ,

sɛ́ni nɛ́ Kàfɔli wi kpuɔmɔ cɛngbuʔɔ ki sí nɔ̀ gè.

²¹Kire cɛngɛ gè, a siɛn ó siɛn Kàfɔli wi míʔɛ yeri gè, siɛn wi bé suɔ2.21 Zo 3.5 tire ti ’juu náʔa nɛ̀ yɛli nɛ́ girɛki siɛnliɛrɛ ní dè..

²²«Mi siinyɛninɛ Isirayɛli wuulo, ye- mi siɛnrɛ dáà lúʔu dè ! Nazarɛti Zezi wè, wire ŋáà Kulocɛliɛ wi ’nyíɛnɛ nɛ̀ kɔ̀n yeli nyɛ́ni nɛ̄ lè, nɛ́ kakpoliyo kpíʔile yè, nɛ́ fìɛlɛ ní bèle yeli sunʔɔmɔ nī bè, yeli tíimɛ nyɛ́nì kire cɛ́n. ²³Kulocɛliɛ wè, nɛ̀ yɛli nɛ́ wi nyɛ́ni kaala ní lè, nɛ́ bɛ̀ wire ’kele cɛ́n gèle nɛ̀ yaʔa gèle, a wi ’tí a pe ’Zezi le wè yeli kiyɛ nī, a yeli ’tí a kapiigbiʔilile ’wi kóri tiiparigɛ nɛ̄ gè. ²⁴Wire sí wī Kulocɛliɛ wi ’wi nyɛ́ nɛ̀ yigɛ nɛ̀ wi suɔ kùu wuʔɔgɔ mɛ́ gè, nɛ́ ki cɛ́n kiǐ cî gbɛ̀ kpíʔileʔ kùu wi- ce wi cò bè yaʔa baa nyɛgɛ nī gè wèʔ. ²⁵Ki ’nyaa Dawuda nyɛ́nì wi wori juu dè, wi ’jo:

Mi ’puu nɛ Kàfɔli nyaʔa wè

súuri mi yiʔɛ mɛ́ gè,

ki ’nyaa wiī mi kàliige mɛ́ gè

gìi ki bé tí mi fǎga de fìʔɛ́ʔ

bèri fún de yàʔará wèʔ.

²⁶Kire nɛ̄ mi yē fundaanra nɛ̄,

mi fungo kiī nɛ muguri,

nɛ̀ pínɛ mi ’tɛ́ngɛ ki nɛ̄

a mi kɛ́nì kùu wè,

mi céri ti bé puu yanyige nɛ̄.

²⁷Nɛ̀ taʔa gíi nɛ̄ mi ’ki cɛ́n,

Kulocɛliɛ, muɔ sǐ mi pìle yaʔa lè

ni- kò baa kusiʔi mɛ́ gèʔ,

nɛ̀ pínɛ muɔ sǐ fɔ̀li ki nɛ̄ʔ

bè muɔ siɛn yaʔa wèʔ

ŋàa wī muɔ wuu wè,

wi- fúnʔɔ nyɛgɛ nī gèʔ.

²⁸Muɔ nyɛ́nì tí a mi ’sìi koligo

tóridiʔɛlɛ cɛ́n gèle,

mi de muɔ nyaʔa wè,

mi fungo ki bága nyì

fundaanra nɛ̄2.28 Koliyo 25-28 tiʔɛ nī gè, Ŋún 16.8-11 tire ti ’juu náʔa nɛ̀ yɛli nɛ́ girɛki siɛnliɛrɛ ní dè..

²⁹«Mi siinyɛninɛ, ye- tí mi ti juu láʔa yeli nɛ̄ weli tuuliʔɛ Dawuda wi wori dè: Dawuda wi ’kùu a pe ’wi tɔ́n, wi nyɛgɛ ki tíin bile we sunʔɔmɔ nī bè pàngɛ gè. ³⁰Bɛ̀ sí wi ’puu Kulocɛliɛ siɛnjuuwo wè, nɛ́ ki cɛ́n dí Kulocɛliɛ wi cé nyuɔ kún nɛ̀ kɛn wi mɛ́, nɛ́ wi yɛ dí wire bága wi siimɛ tùlugo wuu wáà tɛ́ngɛ wi fànʔa nɛ̄ gè2.30 Wéli baa Ŋún 132.11; Sam2 7.16., ³¹a wi sí Kirisi nyɛ́yirile wori cɛ́n dè nɛ̀ yaʔa, nɛ̀ ki juu nɛ́ jo dí wiǐ cî ga kò baa kusiʔi nī gèʔ, nɛ̀ pínɛ dí fúnʔɔrɔ sǐ wi céri cò dèʔ2.31 Ŋún 16.10 tire ti ’juu náʔa gè..

³²«Kire Zezi ŋáà wè, Kulocɛliɛ wi sí nyɛ́nì wi sí wi nyɛ́ nɛ̀ yige kùu nī wè; weli we mìɛni yē ki kele ke nyaafɔlilɔ. ³³Bà sí Kulocɛliɛ wi ’kpuʔɔrɔ taʔa wi nɛ̄ nɛ́ wi tɛ́ngɛ wi kàliige mɛ́ gè, a Tuufɔli wi ń’nɛ̀ wi Pìle kɛn lè wi mɛ́, bɛ̀ wi cé nyuɔ fɛ̀ni ni wori nɛ̄ dè. Kire Pìle lire sí wi ’tìrige nàa lè, kire yeli nɛ nyaʔa níɛ ki lúru nɛ pínɛ gàa gè. ³⁴Gìi ki ’cɛ́n gè, Dawuda wiì yɛ̀ baa nyìʔɛnɛ nī lèʔ; wire tíimɛ cɛ wi ’ki juu nɛ́ jo:

Kàfɔli wi ’ki juu mi Kàfɔli mɛ́ wè nɛ́ wi yɛ:

Tɛ́ni mi kàliige mɛ́ gè,

³⁵fúɔ bè taa mi ga muɔ leguulo kpíʔile bèle muɔ tɔliyɔ taʔadiʔɛ2.35 Koliyo 34-35 tiʔɛ nī gè, Ŋún 110.1 tire ti ’juu náʔa gè..

³⁶«Kire nɛ̄ Isirayɛli siɛnnɛ pe mìɛni ’yɛli bè ki cɛ́n dí Kulocɛliɛ wi nyɛ́nì kàfɔligɔ kɛn gè Zezi ŋáà mɛ́ wè, nɛ́ ń’nɛ̀ wi kpíʔile wire Siɛnnyiɛnɛgɔnwɔ wè2.36 Girɛki sɛbɛrɛ nī dè ti ’jo «Kirisi»; ki kɔri wire wī Kulocɛliɛ Siɛnnyiɛnɛgɔnwɔ., wire yeli ’kóri tiiparigɛ nɛ̄ gè.»

Siɛnnɛ sirakiɛ nɛ́ kogunɔ ’tɛ́ngɛ Zezi nɛ̄ wè

³⁷Bà siɛnnɛ pe ’siɛnrɛ dáà lúʔu dè mmɛ gè, a ti ’pe cò funyɔ nī yè kátii, a pe sí Piɛri yúgo wè, wire nɛ́ Zezi tundunminɔ bílì ní bèle, nɛ́ jo: «Gáa sí weli ’yɛli bè kpíʔile, siinyɛninɛ ?»

³⁸A Piɛri wi sí pe yɛ: «Ye- yeli funyɔ yiʔɛ yè yé láʔa yeli kapiʔile nɛ̄ gèle, yé sí pa batɛmi kpíʔile wè ye mìɛni nigbe nigbe bèle Zezi Kirisi míʔɛ nɛ̄ gè, bà Kulocɛliɛ wi bé yeli kapiʔile kàsulugo suɔ gè. Bà yeli bé Kulocɛliɛ Pìle taa lè kpuʔɔrɔ. ³⁹Nɛ̀ taʔa gíi nɛ̄, nyafɛnigɛ gáà Kulocɛliɛ wi cé kpíʔile gè yeli wuʔu gī, nɛ́ yeli pìile ní bèle, nɛ́ siɛnnɛ bílì pe mìɛni bīɛlɛ liʔi bèle, a ki ’taa yē weli Kàfɔli Kulocɛliɛ wire wi ’pe yeri nɛ̀ pɛn wìi mɛ́ bèle.»

⁴⁰Piɛri wi cé siɛnrɛ sáa juu nɛ̀ fílige pe mɛ́, nɛ́ sí juu nɛ̀ lèbaanna nyɔ́gɔ pe ní nɛ́ pe yɛ: «Ye- yìye suɔ yiribiile náà mɛ́ lè díɛ !»

⁴¹A pàli ’taa nɛ̀ Piɛri siɛnrɛ cò dè nɛ́ fundaanra ní, a pe ’batɛmi kpíʔile wè, a ki ’nyaa kire cɛngɛ gè siɛnnɛ sirakiɛ nɛ́ kogunɔ (3 000) felige cé fàri tɛ́ngɛfɔlilɔ nɛ̄ bèle.

Tɛ́ngɛfɔpelile pe tánʔagɛnmɛ bè

⁴²Nɛ̀ ki líɛ kire cɛngɛ nɛ̄ gè, tɛ́ngɛfɔlilɔ pe cé tɔ̀ni nɛ̀ yiʔɛ le nɛ Zezi tundunminɔ pe tɛnmɛnɛ lúru lè. Pínɛnyɛnigɛ ’puu pe sunʔɔmɔ nī; pe wúu nɛ líi níɛ Kulocɛliɛ náari wè.

⁴³Kulocɛliɛ fíɛrɛ ’puu pe mìɛni nigbe nigbe nī bèle, ki ’nyaa Zezi tundunminɔ pe ’puu nɛ fìɛlɛ nɛ́ kakpoliyo nìʔɛyɛ kpínʔini. ⁴⁴Tɛ́ngɛfɔlilɔ pe mìɛni pe cé pínɛ nɛ̀ puu tiɛnugo nī, a pe ’pe yɛrɛ ti mìɛni pínɛ. ⁴⁵Pe nɛ̂ cé pe kɔliyɛrɛ pári dè, níɛ̀ ki wali liɛlɛ wè: pe mìɛni nɛ̂ taa nɛ̀ yɛli nɛ́ pe màakuu nyuɔrɔ ní dè. ⁴⁶Pe ’puu nɛ pínɛ nɛ kòrí cɛngɛ ó cɛngɛ Kulocɛliɛ Gbùʔɔrɔsaʔa nī gè, sɔ̀ngirɔ ní dè pe mɛ́ nuro, pe ní nɛ pínɛ nɛ líi saaya nī yè, nɛ suro tórigi pìye mɛ́ nɛ́ fundaanra ní nɛ́ funviige ní. ⁴⁷Pe ’puu nɛ Kulocɛliɛ gbùʔɔrɔ́ wè, a pe kɛnmɛ míɛni pi ’siɛnnɛ pe mìɛni dɛ́ni kàʔa nī gè.

Cɛngɛ ó cɛngɛ Kàfɔli wi nɛ̂ cé tɛ́ngɛfɔlilɔ pálì suɔ fɔnminɔ nɛ̀ fàri wi wuulo nɛ̄ bèle.

Piɛri nɛ́ Zan pe ’loli wáà puʔɔ

¹Cɛngɛ káà cɛnguʔɔ, cɛngɛ ki cé cɛ̀li nɛ̀ nɔ̀ Kulocɛliɛ náari lɛ̀lɛ nī, a Piɛri nɛ́ Zan a pe ’kɛ́ náarigɛ mɛ́ gè Kulocɛliɛ Gbùʔɔrɔsaʔa mɛ́ gè. ²Nàguɔ wáà ’puu baa saʔa wìile yiʔɛ mɛ́ gè tɔliyɔ ní yè nɛ̀ mɔ̀nigɔ wi nɛ̄; wi cé sii nɛ́ yi ní bɛ̀ wī. Pe ’puu nɛ wìile náà yeri lè nɛ pínɛ Wìicɛnnɛ. Cɛngɛ ó cɛngɛ, pe nɛ̂ cé sɛ́nì wi tɛ́ngɛ baa wìile náà táanni lè, wiri siɛnnɛ náari bèle a pe gbɛ́nɛ̀ pɛ́nì je jíin Kulocɛliɛ Gbùʔɔrɔsaʔa nī gè. ³A Piɛri nɛ́ Zan a pe pɛ́nì yiri, bà pe je jíin bèle, a nàguɔ ŋáà wi ’pe náari. ⁴A Piɛri nɛ́ Zan ní wè a pe ’yiɛyɛ le yè wi nī nɛ̀ wi wéli, nɛ́ kɛ́nì wi yɛ: «Te weli wéli.»

⁵A wi ’yɛ̀ nɛ pe wéli, níɛ sɔ̀ngí wire bé yakaa taa pe mɛ́.

⁶A Piɛri sí wi yɛ: «Wali wè m’mɛ́ʔ, bé nɛ́ ga jo tiɛʔ; gìi sí mi ’taa gè m’bé ki kɛn muɔ mɛ́: Zezi Kirisi míʔɛ nɛ̄ gè, Nazarɛti kàʔa wuu wè, yɛ̀ mari tári !» ⁷Nɛ́ fali nɛ̀ wi cò kàliige nɛ̄ gè nɛ̀ yɛ̀gɛ sɛni, a tɔliyɔ nyapigele tiɛyɛ nɛ́ tɔliyɔ ní yè a yi ’fali nɛ̀ ’lìri.

⁸A wi ’yo nɛ̀ yɛ̀ nɛ̀ fali nɛ tári sɛni, nɛ̀ sɛ́nì jíin nɛ́ pe ní Kulocɛliɛ Gbùʔɔrɔsaʔa nī gè, nɛ tári níɛ yogi nɛ Kulocɛliɛ gbùʔɔrɔ́ wè. ⁹A siɛnnɛ pe mìɛni ’wi nyaa wi tári níɛ Kulocɛliɛ gbùʔɔrɔ́ wè. ¹⁰Bà pe kɛ́nì wi nyaa nɛ̀ cɛ́n wè, nɛ́ ki cɛ́n nàguɔ ŋáà wire wi ’puu nɛ kòrí baa Kulocɛliɛ Gbùʔɔrɔsaʔa wìile yiʔɛ mɛ́ gè, nàa pe ’puu nɛ ye Wìicɛnnɛ lè, nɛ siɛnnɛ náari bèle, a ki ’fíɛrɛ cò pe nɛ̄ kpuʔɔ, nɛ̀ pe fungo wúɔ kátii, gàa ki ’kpíʔile nàguɔ ŋáà nɛ̄ wè.

Piɛri wi ’loli wi puʔɔlɔ wori juu dè nɛ̀ tìɛ siɛnnɛ nɛ̄ bèle

¹¹Bà sí nàguɔ ŋáà wiì puu nɛ kunuʔ Piɛri nɛ́ Zan kúrugu bèle wè, a ki ’siɛnnɛ pe mìɛni fungo wúɔ, a pe ’fɛ̀ nɛ̀ kɛ́ pe kúrugu baa kobigo mɛ́ gè, gàa pe ye kùlofɔli Sulomani kobigo gè.

¹²Bà Piɛri kɛ́nì pe nyaa pe gbunʔuni bèle, a wi ’juu nɛ́ pe ní nɛ́ pe yɛ: «Isirayɛli siɛnnɛ yeli bèle, gáa nɛ̄ yeli nɛ cúru kaala náà nɛ̄ lè, níɛ weli wéli ma cɛ jo weli fànʔa ki ’jáa nɛ̀ nàguɔ ŋáà kɛn wè wi tári wè, á kire ’laa ma cɛ jo dùʔɔ weli nɛ síngi nɛ wìi Kulocɛliɛ yiʔɛ mɛ́ gè wī ? ¹³Birayima Kulocɛliɛ wè, nɛ́ ní Siaga Kulocɛliɛ wè, nɛ́ ní Yakuba Kulocɛliɛ wè, nɛ́ ní weli tuuliɛyɛ Kulocɛliɛ wè, wire wi ’kpuʔɔrɔ taʔa wi baakuɔwɔ nɛ̄ wè, Zezi wè. Kire Zezi wire yeli ’cò nɛ̀ kɛn fànʔafɔlilɔ mɛ́ bèle, nɛ́ cíi wi nɛ̄ Pilati yiʔɛ mɛ́ gè, nɛ̀ sí ki taa wire cé ki yɛ̀gɛ bè wi yaʔa wè. ¹⁴Ŋàa wi ’puu tiɛlɛfun siɛn wè nɛ́ ní sínwɛ wè, a yeli ’cíi wire nɛ̄, nɛ́ màʔa nɛ̀ jo pe- siɛnkpuuwo wire múgu pe wáa yeli mɛ́. ¹⁵A kire ’ki kɛn a yeli ’sìi kɛnvɔli kpúu wè. Kulocɛliɛ wi ’wi nyɛ́ nɛ̀ yigɛ kúbilo nī bèle; weli ’bīɛlɛ ti cɛ́nfɔlilɔ bèle. ¹⁶Tɛ́ngɛlɛ lire fànʔa nɛ̄ gè Zezi míʔɛ nɛ̄ gè, kire míʔɛ kire gī ki nyɛ́nì ŋɔri nyɔ́gɔ nàguɔ ŋáà nī wè a wi ’puʔɔ nɛ̀ paʔa; wire yeli nɛ nyaʔa ŋàa wè ye mìɛni bèle, yeli nyɛ́nì wi cɛ́n nɛ̀ pínɛ.

¹⁷«Mi siinyɛninɛ, mi sí ’ki cɛ́n yeli nɛ́ yeli kàfɔlilɔ ní bèle, katiire ti ’puu yeli nī, kire ki tí a yeli ’kire kpíʔile Zezi nɛ̄ wè. ¹⁸Kulocɛliɛ wi sí nyɛ́nì wi nyasiɛnrɛ fori dè, dàa wi siɛnjuuliɛlɛ pe mìɛni cé juu nɛ̀ yaʔa dè, nɛ́ jo dí wire Siɛnnyiɛnɛgɔnwɔ3.18 Míɛnugo kire gī, girɛki sɛbɛrɛ nī dè pe nɛ̂ jo Kirisi. wi bága wuʔɔgɔ suɔ wè. ¹⁹Kire nɛ̄, ye- yeli funyɔ yiʔɛ yè yé láʔa yeli kapiʔile nɛ̄ gèle, yé sí koli ye pɛn Kulocɛliɛ mɛ́ wè, bà wi bé yeli kapiʔile láʔa gèle yeli nɛ̄. ²⁰A kire kpíʔile gè, Kàfɔli wi bé ŋɔ́daala lɛ̀lɛ kɛn yeli mɛ́, bé sí wi Siɛnnyiɛnɛgɔnwɔ tórigo wè yeli mɛ́, ŋàa wi cé kíni nɛ̀ tìɛ nɛ̀ yaʔa wè, Zezi wè. ²¹Ki sí nyaa wi ’yɛli bè ní lɛ̀lɛ láà kúɔ baa nyìʔɛnɛ nī lè, fúɔ bè taa kele gílì mìɛni Kulocɛliɛ wi siɛnjuuliɛlɛ bèle pe cé ’juu Kulocɛliɛ wori nɛ̄ dè, ki kele ke- pa kpíʔile bè yɛli nɛ́ lɛ̀lɛ ní lè nàa Kulocɛliɛ wi cé tíi nɛ̀ tìɛ nɛ̀ yaʔa faʔa faʔa gè.

²²«Misa wi cé sí ki juu nɛ́ jo: Yeli Kàfɔli Kulocɛliɛ wi bága siɛnjuuwo wáà yige yeli wuulo sunʔɔmɔ nī bè bɛ̀ mi tíɛlɛ. Ye gari lúru wi nɛ̄, dìi mìɛni wi bága juu yeli mɛ́ dè3.22 Fàn 18.15 tire ti ’juu náʔa gè.. ²³Siɛn ó siɛn wiì kɛ́ni lúru ki siɛnjuuwo ŋáà nɛ̄ wèʔ, ki siɛn wi bé kpúu bè yige siɛnnɛ nī bèle wī3.23 Fàn 18.19 nɛ́ Lev 23.29 tire ti juu náʔa gè..

²⁴«Ki ’nyaa Kulocɛliɛ siɛnjuuliɛlɛ bílì pe mìɛni pe ’tóri bèle, nɛ̀ ki líɛ Samiyɛli nɛ̄ wè nɛ̀ sɛ́nì kpúɔn bìli sɛnminɛ nɛ̄ pe ’pɛn wire kàduʔumɛ gè, pe mìɛni nyɛ́nì juu taʔalimɛ taʔalimɛ kele gílì ke tòrí pàngɛ cɛnyɛ yi wori nɛ̄ dè. ²⁵Yeli yē Kulocɛliɛ siɛnjuuliɛlɛ pe pìile3.25 Kulocɛliɛ siɛnjuuliɛlɛ pe pìile: Pàli nyɛ́nì tiɛlɛ náà ni siɛnrɛ yiʔɛ dè nɛ̀ juu nɛ̀ jo: Yeli yē Kulocɛliɛ siɛnjuuliɛlɛ pe kɔriliile., nɛ ní Kulocɛliɛ nyakungɛngɛ ki pìile3.25 Kulocɛliɛ nyakungɛngɛ ki pìile: Girɛki siɛnrɛ nī dè, ti kɔri wi ’jo peli pe nyɛ́nì Kulocɛliɛ nyakungɛngɛ ki sìɛrɛ taa dè, á kire ’laa nɛ̀ nyakungɛngɛ ki tɔ̀ni lìi wè. bèle nɛ̀ pínɛ, bɛ̀ Kulocɛliɛ wi cé ki juu nɛ̀ fílige yeli tuuliɛyɛ mɛ́ yè, nɛ́ Birayima yɛ wè: Muɔ siimɛ pire nyúmɔ nī Kulocɛliɛ bága wi kajɛ̀ngɛ taʔa gè duniya siɛnfeliye yi mìɛni nɛ̄3.25 Sél 22.18 tire ti ’juu náʔa. Wéli baa Sél 12.3..

²⁶«Yeli mɛ́ Kulocɛliɛ wi ’kíni nɛ̀ wi baakuɔwɔ yige wè nɛ̀ kɛn wè, nɛ́ sí wi tun a wi pɛ́nì diba taʔa yeli nɛ̄, nɛ̀ yeli ye mìɛni nigbe nigbe láʔa bèle yeli kacuʔɔrɔ nɛ̄ dè.»

Pe ’Piɛri nɛ́ Zanyé cò bèle

¹Bà Piɛri nɛ́ Zan pe ’puu nɛ nyu nɛ tíin nɛ́ siɛnnɛ ní bèle, a kacuɔnrilɔ pe pɛ́nì yiri peli nɛ́ Kulocɛliɛ Gbùʔɔrɔsaʔa wélifɔlilɔ pe kàfɔli ní wè, nɛ̀ fàri Sadusiɛnnɛ nɛ̄ bèle. ²Piɛriyé pe tɛnmɛnɛ ni cé laamɛ piɛn pe nī gàa pe ’puu nɛ nyu kàʔa siɛnnɛ mɛ́ bèle, níɛ Zezi wori jáari dè nɛ́ jo bɛ̀ wi ’nyɛ́ nɛ̀ yiri wè, dí kúbilo míɛni pe bága nyɛ́ bè yiri4.2 Ki ’nyaa Sadusiɛnnɛ piyè puu nɛ caa bè lúʔu kúbilo pe nyɛ́nɛ wori nɛ̄ dèʔ., ³A pe sí pe cò nɛ̀ pe tɔ́n kasuu nī, níɛ siri kpìɛnmɛ pi ga tuu, ki ’nyaa pìlige ki cé wúɔ nɛ̀ kúɔ wī. ⁴Siɛnniʔɛnɛ cé sí Piɛriyé pe siɛnrɛ lúʔu dè, nɛ̀ tɛ́ngɛ ti nɛ̄. A ki ’kpíʔile a tɛ́ngɛfɔlilɔ pe ’niʔɛ nɛ̀ nàguɔlɔ siramuʔɔ sirakogunɔ (5 000) kúɔ.

⁵Ki kpìɛnduu gè a Zuufulo pe yiɛgininɛ bèle nɛ́ liɛlɛ ní bèle, nɛ̀ fàri Fànʔa Siɛnrɛ sɛbɛcɛ́nminɛ nɛ̄ bèle, a pe ’pìye pínɛ Zerizalɛmi kàʔa mɛ́. ⁶Ana ’puu baa, kacuɔnrilɔ kàfɔli wè, nɛ́ Kayifa, nɛ́ Zan, nɛ́ Alɛgizandiri, nɛ̀ fàri kacuɔnrilɔ kàfɔli narigɛ wuulo pe mìɛni nɛ̄ bèle. ⁷A pe ’Piɛri nɛ́ Zan kɔ́ri bèle nɛ̀ pɛ́nì yérige sunʔɔmɔ nī nɛ́ pe yúgo nɛ́ jo: «Sé yeli ’kire fànʔa gáà taa gè, á kire ’laa ŋáa míʔɛ nɛ̄ yeli ’kire baara dáà kúɔ dè ?»

⁸A ki ’nyaa bɛ̀ Kulocɛliɛ Pìle ni cé tìgi Piɛri nɛ̄ wè nɛ̀ wi nyì wè, a Piɛri wi ’jo: «Mi siinyɛninɛ yeli bèle Isirayɛliyé kàfɔlilɔ bèle nɛ́ liɛlɛ ní bèle, ⁹siɛnnɛ piyē nɛ weli cɔ̀rí pàngɛ gè nɛ́ jo gáa nɛ̄ weli ’kacɛ̀ngɛ kpíʔile ’siɛnkpɔliwɔ nɛ̄, nɛ̀ wi puʔɔ ? ¹⁰Ye- sí weli wori lúʔu dè ye mìɛni bèle, yeli nɛ́ Isirayɛli kùlo wuulo ní bèle: Zezi Kirisi wè Nazarɛti wuu wè, ŋàa yeli ’kóri tiiparigɛ nɛ̄ gè, á Kulocɛliɛ wi ’koli nɛ̀ wi nyɛ́ nɛ̀ yige kúbilo nī bèle, wire míʔɛ nɛ̄ nàguɔ ŋáà wiī bile yeli yiʔɛ mɛ́ gè nɛ́ puʔɔ wè. ¹¹Wire sí wī bɛ̀ Kulocɛliɛ siɛnsɛbɛrɛ ti ’ki juu nɛ́ jo:

Sìndɛnigɛ gíì yeli cé kɛ́n nɛ̀ wáa gè, yeli bèle saafaanna bèle,

kire sí ki kɛ́nì kò saʔa kàluulo kàdɛnipelige gè, gàa ki ’saʔa cò gè nɛ̀ yérige gè4.11 Ŋún 118.22 tire ti ’juu náʔa gè. Ki sìndɛnigɛ kiī nɛ gèdinnɛ baara kúu, ki nɛ̂ ŋɔri kɛn saʔa mɛ́ gè..

¹²«Ki ’nyaa suɔlɔ niǐ gbɛ̀ taa siɛn wáà mɛ́ wiiyɛʔ, nɛ̀ yiri Zezi wire nīʔ, nɛ̀ taʔa gíi nɛ̄, míʔɛ káà wè baa duniya nī wèʔ, bè jo Kulocɛliɛ wi ’ki kɛn siɛnnɛ mɛ́ bèle ki- gbɛ̀ weli suɔʔ.»

¹³A Piɛriyé kɛnmɛ pi ’kàyuʔujuulo gboli wuulo pe fungo wúɔ kátii wire nɛ́ Zan ní wè, bɛ̀ ki ’nyaa pe ’puu nɛ pe siɛnrɛ nyu dè nɛ́ nàzorido ní dè, nɛ̀ sí ki taa piyè cé tɛnmɛnɛ kpíʔile Fànʔa Siɛnrɛ ti wori nɛ̄ dèʔ, nɛ̀ pínɛ piyè puu siɛnnɛ nɛ tɔ́ri nɛ́ pe níʔ. Kàyuʔujuulo gboli wuulo pe cé pe nyaa nɛ̀ cɛ́n, nɛ̀ ki cɛ́n Zezi kòrinyɛninɛ pálì pe ’puu. ¹⁴Nɛ́ sí nàguɔ nyaa wè nɛ́ pe ní, ŋàa wi cé kíni nɛ̀ puu mɔ̀nigiwɔ wè, á pe ’wi puʔɔ wè. A siɛnrɛ ti ’kúɔ pe nyuɔyɔ nī yè.

¹⁵A pe ’pe cìra nɛ̀ yige kàyuʔujuulo gboli saʔa nī gè, nɛ́ sí pìye nyaa nɛ̀ siɛnrɛ cáan dè nigbe nɛ̄. ¹⁶A pe ’jo: «Gáa cɛ we bé kpíʔile nàguɔlɔ bálì nɛ̄ bèle, bɛ̀ ki ’nyaa pe ’fìɛ ŋáà kpíʔile wè a Zerizalɛmi kàʔa wuulo pe mìɛni ’wi nyaa wè ? Weli sǐ gbɛ̀ jo wiyè tire cɛ́nʔ. ¹⁷Kiì sí yɛli kaala náà ni wori ti- yiri kùlo nī lèʔ. We bé ti juu bè láʔa pe nɛ̄, pe fǎga ní yakaa juu siɛn mɛ́ míʔɛ gáà ki wori nɛ̄ dèʔ, Zezi wèʔ.»

¹⁸A pe ’koli nɛ̀ Piɛri nɛ́ Zanyé yeri bèle nɛ̀ pɛ́nì ki juu nɛ̀ gbɛ̀ngɛ pe nɛ̄ nɛ́ pe yɛ pe fǎga ní tíi bé yakaa juuʔ, bé nɛ́ ga jo bè tɛnmɛnɛ kɛn siɛn mɛ́ Zezi míʔɛ nɛ̄ gèʔ.

¹⁹A Piɛri wè, nɛ́ Zan ní wè, a pe ’pe siɛnnugoro kɛn dè kàyuʔujuulo gboli wuulo mɛ́ bèle nɛ́ pe yɛ: «Ye- ki sɔ̀ngi wêli yeli tíimɛ bèle, yeli ki ’nyaa lé a ki ’sín Kulocɛliɛ yiʔɛ mɛ́ gè, siɛn de lúru yeli nɛ̄ lé, dí wiri lúru Kulocɛliɛ nɛ̄ ? ²⁰Gìi ki ’weli kúɔ bèle, weli sǐ gbɛ̀ kò ga weli sì ki juuʔ, gàa weli ’nyaa gèʔ, nɛ́ gàa weli ’lúʔu gèʔ.»

²¹A kàyuʔujuulo gboli wuulo pe ’koli nɛ̀ pe fígiri nɛ́ nyasiɛnrɛ ní dè nɛ̀ ti juu nɛ̀ gbɛ̀ngɛ pe nɛ̄, nɛ́ sí pe yaʔa a pe ’kɛ́. Ki ’nyaa piyè cé kɛnmɛ taaʔ mɛni pe bé pe wuʔɔ síɛ bèleʔ, bɛ̀ siɛnnɛ pe ’puu baa bèle. Kàʔa siɛnnɛ pe mìɛni tɔ̀ni nɛ̀ puu nɛ Kulocɛliɛ gbùʔɔrɔ́ wè nàguɔ ŋáà wi puʔɔlɔ ni wori nɛ̄ dè. ²²Ki ’nyaa nàguɔ ŋáà nɛ̄ kakpuʔɔ gáà ki cé kpíʔile á wi ’puʔɔ wè, wi yiʔɛlɛ ke cé tóri yiʔɛlɛ togosiin nɛ̄.

Tɛ́ngɛfɔlilɔ gboli ni ’Kulocɛliɛ náari wè

²³Bà pe ’pe yaʔa bèle, a Piɛri nɛ́ Zan ní wè a pe ’koli nɛ̀ kɛ́ pe wuulo kúrugu bèle, nɛ̀ sɛ́nì ti mìɛni juu nɛ̀ tìɛ pe nɛ̄, gìi ki ’peli taa kacuɔnrilɔ kàfɔlilɔ tiʔɛ nī gè nɛ́ Zuufulo pe liɛlɛ ní bèle. ²⁴Bà pe ’siɛnrɛ dáà lúʔu dè, a pe ’funyɔ pínɛ yè nɛ́ wúɔ nɛ̀ yékpuʔulo yɛ̀gɛ gèle nɛ̀ Kulocɛliɛ náari wè, nɛ́ jo: «ʔé, Kàfɔli, muɔ wī ma ’nyìʔɛnɛ nɛ́ dàala yige lè, nɛ́ kuʔɔjii lakpuʔɔ ní gè, nɛ́ ti laamɛ yɛrɛ ti mìɛni ní dè ! ²⁵Muɔ ma ’siɛnrɛ dáà le dè weli tuuliʔɛ Dawuda nyuɔ nī gè muɔ Pìle ni fànʔa nɛ̄ gè, muɔ baakuɔwɔ sí wī. Wi cé jo:

Gáa kɛnmɛ nɛ̄ kùlogolo kálì nɛ kìye gbunʔuni nɛ tùngú mmɛ gè ?

Gáa nɛ̄ siɛnnɛ bálì pe ’pìye pínɛ nɛ̀ nyuɔ le waʔanɛ ?

²⁶Duniya kùlofɔlilɔ bèle nɛ́ yiɛgininɛ ní bèle,

pe ’pìye pínɛ nɛ̀ yɛ̀ nɛ̀ yéri nɛ̀ nyuɔ le Kàfɔli nɛ̄ wè nɛ́ wi Siɛnnyiɛnɛgɔnwɔ ní wè4.26 Koliyo 25-26 tiʔɛ nī gè Ŋún 2.1-2 tire ti ’juu náʔa gè nɛ̀ yɛli nɛ́ girɛki siɛnliɛrɛ ní dè..

²⁷«Ki ’nyaa Erodi wè nɛ́ Pɔnsi Pilati ní wè, pe ’pìye pínɛ kàʔa gáà nī gè, peli nɛ́ kùlogolo kálì siɛnnɛ pe yiɛgininɛ ní bèle, nɛ̀ fàri Isirayɛli siɛnnɛ nɛ̄ bèle, a pe ’nyuɔ le muɔ tiɛlɛfun baakuɔwɔ nɛ̄ wè, Zezi wè, wire ŋáà muɔ ’nyíɛnɛ nɛ̀ kɔ̀n wè. ²⁸A kire ’kpíʔile a pe ’muɔ nyɛ́ni kele ke mìɛni fori nɛ́ muɔ fànʔa ní gè, gàli muɔ cé kíni nɛ̀ yɛ̀gɛ muɔ fungo nī gè nɛ̀ yaʔa gèle. ²⁹Bɛ̀ sí ki yē píra ŋáà nī wè, Kàfɔli, -ki wéli bà pe ’nyuɔ le weli nɛ̄ wè. Ma sí ki kpíʔile muɔ baakuɔlɔ pe- gbɛ̀ jáa bè muɔ siɛnrɛ juu dè bè láʔa nɛ́ nàzorido ní. ³⁰Ma tí muɔ fànʔa ki- cɛ́n dí yaala de pori, fìɛlɛ nɛ́ kakpoliyo de kpínʔini muɔ tiɛlɛfun baakuɔwɔ wire míʔɛ ki fànʔa nɛ̄ gè, Zezi wè.»

³¹Bà pe kɛ́nì náari nɛ̀ kúɔ mmɛ gè, a tiʔɛ ki ’cúungo nɛ́ pe ní baa pe ’puu gbuʔulibolo bèle. A Kulocɛliɛ Pìle ni ’tìgi pe mìɛni nɛ̄ nɛ̀ pe nyì, a nàzorido ’jíin pe nī a pe ’yɛ̀ nɛ Kulocɛliɛ siɛnrɛ nyu dè.

Faʔa gè tɛ́ngɛfɔlilɔ pe ’puu nɛ pe kɔliyɛrɛ pínɛ dè

³²Kire lɛ̀lɛ nī lè, tɛ́ngɛfɔlilɔ pe mìɛni funyɔ yi ’puu nigbe, sɔ̀ngirɔ ní dè nuro pe mɛ́. A wàa cé puu yakaafɔli wè, siɛn wi nɛ̌ cé de ki kàfɔlimɔ táriʔ. Gìi cɛ pe ’puu nɛ kpínʔini gè, pe nɛ̂ cé pe kɔliyɛrɛ ti mìɛni pínɛ. ³³Fànʔa káà ’puu Zezi tundunminɔ mɛ́ bèle kpuʔɔ pe Kàfɔli Zezi nyɛ́yirile wori tìí dè, nɛ̀ pínɛ pe mìɛni bèle Kulocɛliɛ kajɛ̀ngɛ ki ’puu pe nɛ̄ kpuʔɔ. ³⁴Wàa sì puu yakaa fùnʔ. Bìli pe ’puu dàʔalafɔlilɔ bèle, á kire ’laa kpáayafɔlilɔ bèle, pe nɛ̂ cé ti pári nɛ̀ wali pínɛ wè, ³⁵nɛ̀ sɛ́nì wi kɛn Zezi tundunminɔ mɛ́ bèle. Peli pe nɛ̂ cé wi liɛlɛ, nɛ̀ yɛli nɛ́ siɛnnɛ pe màakuu nyuɔrɔ ní dè. ³⁶Nàguɔ wáà ’puu baa pe ’puu nɛ wi ye Yusufu, a tundunminɔ pe ’míʔɛ káà le wi nɛ̄ nɛ wi ye Barinabasi, kire kɔri wi ’jo: siɛn ŋáà wi sî juu nɛ̀ ŋɔri nyɔ́gɔ siɛn nī wè. Leviiyé wuu wi ’puu, Siipiri kàʔa ki ’puu wi kàsiʔi gè. ³⁷Siʔi ’puu ki nàguɔ mɛ́ wè, a wi ’ki pári nɛ̀ sɛ́nì wali kɛn wè Zezi tundunminɔ mɛ́ bèle.

Ananiyasi nɛ́ wi cuɔ Safiira pe ’kùu pe káfinɛrɛ nī dè

¹Nàguɔ wáà cé sí puu baa, pe ’puu nɛ wi ye Ananiyasi, nɛ wi cuɔ ye wè Safiira. Pe cé dàala láà pári, ²a nàguɔ wi ’wali wáà làrigɛ nɛ̀ wire cò baa, a wi cuɔ wi ’ki cɛ́n, nɛ́ pɛn nɛ́ wali sɛnwɛ ní wè nɛ̀ pɛ́nì wi tìɛ Zezi tundunminɔ nɛ̄ bèle.

³A Piɛri wi ’wi yúgo nɛ́ wi yɛ: «Ananiyasi, gáa nɛ̄ Setɛni wi ’muɔ fungo nyì gè mmɛ gè, á muɔ ’siʔi ki wali wáà làrigɛ, nɛ́ pɛ́ni finɛnɛ Kulocɛliɛ Pìle yiʔɛ mɛ́ gè mmɛ gè ? ⁴Muɔ wuʔu bɛ̀ʔ lé siʔi gè ? Bɛ̀ sí muɔ ’ki pári gè, wali wè muɔ wuu bɛ̀ʔ lé ? Gáa nɛ̄ muɔ ’sɔ̀ngirɔ dáà líɛ dè nɛ̀ le muɔ fungo nī gè ? Ma sí ti lúʔu5.4 Gbèle náà ni wè baa girɛki sɛbɛrɛ nī dèʔ; weli we ’lire le baa nyaʔafolido nī dè bè siɛnrɛ sáʔala dè., siɛn bɛ̀ʔ muɔ ’fáanniʔ, Kulocɛliɛ mɛ́ muɔ ’finɛ.»

⁵Bà siɛnrɛ dáà ti ’jíin Ananiyasi ngbúʔulo nī gèle, a wi ’fali nɛ̀ nyɛri nɛ̀ tuu nɛ̀ kùu. Siɛnnɛ bílì pe ’kaala náà lúʔu lè, a ki ’fíɛrɛ cò pe nɛ̄ kpuʔɔ. ⁶A nàgapunminɔ pe ’yɛ̀ nɛ̀ pɛ́nì wi puɔ nɛ́ wi líɛ nɛ̀ sɛ́nì tɔ́n.

⁷Liɛrilɛ taanri ’tóri kire kàduʔumɛ gè, a wi cuɔ wi pɛ́nì yiri; wire sì ki ’cɛ́n gìi ki ’tóri bile gèʔ. ⁸A Piɛri wi ’wi yúgo nɛ́ wi yɛ: «-Ti juu mi lúʔu wéli, nyuɔ gáà kire nɛ̄ lé yeli ’siʔi pári gè ?»

A wi ’jo: «ʔaan, kire nɛ̄ weli ’ki pári.»

⁹A Piɛri wi ’wi yɛ: «Gáa nɛ̄ yeli ’bìɛ ki nɛ̄ bè Kàfɔli wi Pìle puu lè bè wéli wè ? Te nyaʔa, bàli pe sɛ́nì muɔ pɔli tɔ́n wè, piyē baa yérile wìile nɛ̄ lè; pe bé pa muɔ líɛ pínɛ.»

¹⁰Tiɛnugo nī gè a cɛliwɛ wi ’nyɛri nɛ̀ tuu Piɛri táanni wè nɛ̀ kùu, a nàgapunminɔ pe ’jíin nɛ̀ wi nyaa kùuwo, a pe ’wi líɛ nɛ̀ kɛ́ nɛ̀ sɛ́nì wi tɔ́n baa wi pɔli táanni wè. ¹¹A fíɛrɛ ’tɛ́ngɛfɔlilɔ gboli wuulo pe mìɛni cò kpuʔɔ, nɛ̀ fàri siɛnnɛ pe mìɛni nɛ̄ bàli pe cé kaala náà ni wori lúʔu dè.

Kàfɔli wi tundunminɔ pe ’kakpoliyo nìʔɛyɛ kpíʔile

¹²Fìɛlɛ nɛ́ kakpoliyo nìʔɛyɛ ’puu nɛ kpínʔini Zezi tundunminɔ pe kiyɛ nī yè nɛ tundunminɔ pe kɛnmɛ tìí bè, kùlo wuulo pe sunʔɔmɔ nī bè. Tɛ́ngɛfɔlilɔ pe mìɛni cé pe sɔ̀ngirɔ pínɛ dè nɛ waa nɛ tɛ̀ní Sulomani kobigo nī gè. ¹³Siɛnwarilɛ sì puu nɛ sorigi nɛ pìye nyaʔami pe nīʔ. Ki ’nyaa kùlo wuulo pe ’puu nɛ pe kpóri kpuʔɔ. ¹⁴A ki ’nyaa kàa ’puu nɛ taʔala siɛnniʔɛmɛ nɛ̄ bè, nàguɔlɔ nɛ́ cɛlilɛ ní bèle, bàli pe ’puu nɛ báan nɛ tɛ́ngi Kàfɔli nɛ̄ wè. ¹⁵A ki ’kò siɛnnɛ pe nìɛ yaala kɔ́ri bèle koliyo nī yè nɛ báan nɛ pe síngi yasinɛrɛ nɛ̄, kire ga buu a Piɛri wi kâ pɛ́ni tòrí wè, wi jènyinɛ ni- tuu yaala pálì nɛ̄. ¹⁶Zerizalɛmi kàʔa táanni wuulo siɛnniʔɛnɛ ’puu nɛ yɛ̀gí nɛ báan nɛ́ yaala ní, nɛ̀ fàri bìli gbòdolilo ’puu nɛ wuʔɔ bèle. Tundunminɔ pe nɛ̂ cé pe mìɛni puʔɔ.

Zuufulo pe yiɛgininɛ pe ’Zezi tundunminɔ wuʔɔ bèle

¹⁷A kacuɔnrilɔ kàfɔli wi kɛ́nì yɛ̀ nɛ̀ yéri, wire nɛ́ bìli pe mìɛni ní bèle bàli pe ’puu nɛ́ wi ní bèle. Ki ’nyaa Sadusiɛnnɛ gboli wuulo pe ’puu; yejaʔa ki cé pe funyɔ nyì yè. ¹⁸A pe ’Zezi tundunminɔ cò bèle nɛ̀ pe le kasuu nī. ¹⁹A Kàfɔli wi nyìʔɛnɛ tundunwɔ wáà sɛ́nì kasuu kɔ̀ri múgu gè pìlige nī, nɛ́ tundunminɔ kɔ́ri bèle nɛ̀ yiri nɛ́ pe yɛ: ²⁰«Yeri waa ye sa yéri Kulocɛliɛ Gbùʔɔrɔsaʔa nī gè, ye sìi fɔnwɔ siɛnrɛ dáà ti mìɛni juu siɛnnɛ mɛ́ bèle.»

²¹Bà pe ’siɛnrɛ dáà lúʔu dè, á kpìɛnmɛ pi ’yɛ̀ nɛ̀ tuu bè, a pe ’kɛ́ Kulocɛliɛ Gbùʔɔrɔsaʔa mɛ́ gè nɛ̀ sɛ́ni siɛnnɛ tɛnmɛ bèle.

A ki ’nyaa bà kacuɔnrilɔ kàfɔli wi kɛ́nì pɛn wè, wire nɛ́ bìli pe cî puu nɛ́ wi ní bèle, a pe ’pìye nyaa nɛ̀ juu kàyuʔujuulo gboli wuulo bèle, nɛ́ Isirayɛli liɛlɛ gboli wuulo pe mìɛni ní bèle. A pe ’Kulocɛliɛ Gbùʔɔrɔsaʔa wélifɔlilɔ pálì tórigo baa kasuusaʔa mɛ́ gè pe- sa Zezi tundunminɔ cò bèle de báan. ²²A pe ’kɛ́ nɛ̀ sɛ́nì ki ’nyaa waʔa; piyè pe nyaa baa kasuu nī wèʔ. A pe ’koli nɛ̀ pɛn nɛ̀ pɛ́nì ti juu, ²³nɛ́ jo: «Weli sɛ́nì kasuu kɔ̀riyɔ nyaa yè tɔ́nzuʔɔyɔ, nɛ́ kasuusaʔa wélile nyaa bèle baa pe yéridiɛyɛ nī yè. Bà sí weli ’kɔ̀riyɔ múgolo yè, weli sì siɛn nyaa baaʔ.»

²⁴Bà Kulocɛliɛ Gbùʔɔrɔsaʔa wélifɔlilɔ kàfɔli wi ’siɛnrɛ dáà lúʔu dè, wire nɛ́ kacuɔnrilɔ kàfɔlilɔ ní bèle, a ki ’pe sɔ̀ngirɔ nyaʔami dè kpuʔɔ; pe ’pìye yúgo gáa ki kɛ́nì kpíʔile ?

²⁵Kire lɛ̀lɛ nī lè, a siɛn wáà pɛ́nì pe yɛ: «Ye- nyaa, nàguɔlɔ bálì yeli cé cò nɛ̀ tɔ́n kasuu nī wè, piyē baa Kulocɛliɛ Gbùʔɔrɔsaʔa nī gè yérile nɛ siɛnnɛ tɛnmɛ bèle !»

²⁶A Kulocɛliɛ Gbùʔɔrɔsaʔa wélifɔlilɔ kàfɔli wi ’wi siɛnnɛ pálì kɔ́ri nɛ̀ kɛ́ bè sa Zezi tundunminɔ cò bèle funnyige nɛ̄, gbànʔagbanʔa fǎga nyaa baaʔ; ki ’nyaa pe ’puu nɛ fìʔɛ́, siɛnnɛ pe fǎga peli wáa nɛ́ sìndari níʔ. ²⁷Bà pe sɛ́nì pe cò bèle, nɛ̀ pɛn nɛ́ pe ní nɛ̀ pɛ́nì pe yérige kàyuʔujuulo gboli ni sunʔɔmɔ nī bè, á kacuɔnrilɔ kàfɔli wi séli nɛ pe yúgo, ²⁸nɛ́ pe yɛ: «Weli sì cé túʔu ti juu nɛ̀ láʔa yeli nɛ̄, nɛ́ jo ye fǎga tí bé ní siɛn tɛnmɛ míʔɛ gáà ki wori nɛ̄ gè lé ? Bɛ̀ sí kiī ŋɔ̀ wè yeli nyɛ́nì Zerizalɛmi kàʔa nyì gè nɛ́ yeli tɛnmɛnɛ ni siɛnrɛ ní dè. Yeli yē ki mɛ́ nàguɔ ŋáà wi kùu wi- kò weli nyùgo wori wī kìɛ ?»

²⁹A Piɛri wè, wire nɛ́ Zezi tundunminɔ bílì ní bèle, a pe ’pe siɛnnugoro kɛn dè nɛ́ jo: «Ki ’pɔ́ri siɛn de lúru Kulocɛliɛ nɛ̄, sɛ́ni nɛ́ wiri lúru siɛnnɛ nɛ̄ wè.

³⁰«Weli tuuliɛyɛ yi Kulocɛliɛ wi nyɛ́nì Zezi nyɛ́ wè nɛ̀ yige kúbilo nī bèle bà yeli cé wi wuʔɔ nɛ́ wi kpúu tiiparigɛ nɛ̄ gè. ³¹Wire Kulocɛliɛ wi ’yɛ̀gɛ nɛ̀ wi tɛ́ngɛ wi kàliige mɛ́ gè, nɛ́ wi kpíʔile Kùlofɔli Jaa nɛ́ Suɔfɔli wè, gìi ki bé tí Isirayɛli wuulo pe- pe funyɔ yiʔɛ yè pé láʔa pe kapiʔile nɛ̄ gèle, dí Kulocɛliɛ sí pe kapiʔile kàsulugo suɔ gè. ³²Weli bèle weli sí yē kele gálì ke nyaafɔlilɔ, weli nɛ́ Kulocɛliɛ Pìle ní lè, nàa Kulocɛliɛ wi ’kɛn tɛ́ngɛfɔlilɔ mɛ́ bèle, bàli pe nyɛ́ni lúru wi nɛ̄ bèle.»

³³A siɛnrɛ dáà ti ’kàyuʔujuulo gboli wuulo yáa bèle kpúʔɔ kátii, a pe ’yɛ̀ nɛ ki caa bè Piɛriyé kpúu bèle bè yige baa. ³⁴Fariziɛn nàguɔ wáà cé puu baa kàyuʔujuulo gboli nī lè, pe ’puu nɛ wi ye Gamaliyɛli; Fànʔa Siɛnrɛ kacɛ́nwɛ wáà wi ’puu. Wi míʔɛ ki cé tɛ́ni siɛnnɛ pe mìɛni mɛ́ bèle. A wire ’yɛ̀ nɛ̀ yéri nɛ́ jo pe- Zezi tundunminɔ yaʔa bèle pe yiri kpànʔanɛ cɛ̀.

³⁵Nɛ́ fali nɛ̀ pe yɛ: «Isirayɛli siɛnnɛ, yeri yìye ciʔige gàa yeli nɛ caa bè kpíʔile nàguɔlɔ bálì nɛ̄ bèle ! ³⁶Nɛ̀ taʔa gíi nɛ̄, kiì fìɛ mɔgɔʔ, cɛnyɛ nyáà nī yè, nàguɔ wáà ’puu bile pe wi ye Tedasi; wi cé wìi kpíʔile wire felige wèriʔ nɛ̀ siɛnnɛ sirasiin (400) kɔ́ri nɛ̀ taʔa wìi nɛ̄. Wi sí yē sé pàngɛ gè, piyè wi kpúu léʔ ? Siɛnnɛ bílì pe ’puu nɛ́ wi ní bèle, pe mìɛni ’láʔa nɛ̀ cɛrigɛ, yafiɛn sì ń’nɛ̀ kò wi gboli nī lèʔ.

³⁷«Bà wire yiri baa wè, a Zudasi ń’nɛ̀ yɛ̀ nɛ́ wi wori ní dè, Galile tɛ́nimɛ wuu wè. Tɔ́rilɔ lɛ̀lɛ lire nī ki ’puu. Wi cé siɛnniʔɛmɛ kɔ́ri nɛ̀ taʔa wìi nɛ̄, nɛ̀ sí ki taa wire míɛni wè a pe ’wi kpúu; bìli pe cé puu wi kúrugu bèle a pe mìɛni ’láʔa nɛ̀ cɛrigɛ.

³⁸«Kire nɛ̄ mi je ki juu yeli mɛ́: ye- kiyɛ láʔa siɛnnɛ bálì nɛ̄ bèle, ye- pe yaʔa pe kɛ́. A ki yē baara dáà pe kúu dàa dè siɛnnɛ wori dī dè, á kire ’laa a ki yē peli nyɛ́ni wori dī dè, ti bága yéri. ³⁹A ki sí yē Kulocɛliɛ mɛ́ ti ’yɛ̀ dè, yeli fànʔa sì tɔ̀ni jáa bè pe cúʔɔ bè yige baaʔ. Ye fǎga tí bé kàsii nyɔ́gɔ yeli nɛ́ Kulocɛliɛ sunʔɔmɔ ní bèʔ.»

A pe ’tɔ́ri nɛ́ Gamaliyɛli siɛnrɛ ní dè. ⁴⁰A pe sí koli nɛ̀ Zezi tundunminɔ yeri bèle nɛ̀ pɛ́nì tí a pe ’pe kpúɔn, nɛ́ ti juu nɛ̀ láʔa pe nɛ̄ pe fǎga ní yakaa juu Zezi míʔɛ wori nɛ̄ dèʔ, nɛ́ pe yaʔa a pe ’kɛ́. ⁴¹A pe ’yiri kàyuʔujuulo gboli saʔa nī gè níɛ fundaanra kpínʔini, bɛ̀ ki ’nyaa Kulocɛliɛ wi cé peli tɔ́ri nɛ̀ yɛli nɛ́ ki ní a pe ’peli wuʔɔ Zezi míʔɛ kɛnmɛ nɛ̄ bè.

⁴²Cɛngɛ ó cɛngɛ pe nɛ̂ cé puu Kulocɛliɛ Gbùʔɔrɔsaʔa mɛ́ gè á kire ’laa kpáaya mɛ́ yè, nɛ siɛnnɛ tɛnmɛ bèle níɛ̀ nɛ Kataanna Siɛnrɛ jáari dè, Zezi wori dè, Kulocɛliɛ Siɛnnyiɛnɛgɔnwɔ wè.

Zezi tundunminɔ pe ’nàguɔlɔ kɔlisiin nyíɛnɛ nɛ̀ kɔ̀nnɛ̀ fàri pìye nɛ̄

¹Kire lɛ̀lɛ nī lè, a pìtɛnmɛnɛ pe ’niʔɛ. A ki ’nyaa Zuufulo bílì pe ’puu nɛ girɛki siɛnrɛ nyu dè, a pe ’yɛ̀ nɛ kúnʔɔri Eburu wuulo nɛ̄ bèle, nɛ́ jo dí pe wè nɛ peli lakicɛlilɛ kanʔa bèle nɛ yɛligi yaliire liɛlɛdiʔɛ nī gè bɛ̀ bìli tíɛlɛ bèle cɛngɛ ó cɛngɛ wèʔ.

²A Zezi tundunminɔ kiɛ nɛ́ siin pe sí pìtɛnmɛnɛ gboli yeri lè nɛ̀ pɛ́nì pe yɛ: «Kiì yɛli weli Kulocɛliɛ siɛnrɛ ti juʔu yaʔa gèʔ, bé pa puu yaliire liɛlɛdiʔɛ nīʔ. ³Kire nɛ̄ we siinyɛninɛ, ye- ki wéli baa yeli nī bèle, yé nàguɔlɔ kɔlisiin yige, pe- puu bàli nɛ̄ siɛnnɛ pe ’tɛ́ngɛ bèle, pé sí puu Kulocɛliɛ Pìle ni- pe nyì, pe- puu sícilile pe kele yiʔɛ cɛ́n. Peli weli bé pa cáan baara dáà nɛ̄ dè. ⁴Dí weli sí de waa Kulocɛliɛ náarigɛ nɛ̄ gè, nɛ́ Kulocɛliɛ siɛnrɛ ti juʔu ní gè.»

⁵A siɛnrɛ dáà ti ’gboli ni mìɛni dɛ́ni. A pe ’Eciɛnni nyíɛnɛ nɛ̀ kɔ̀n; tɛ́ngɛlɛ ’puu wi mɛ́ kpuʔɔ ki nàguɔ ŋáà wè, a Kulocɛliɛ Pìle ni ’wi nyì, nɛ́ Filipi, nɛ́ Purokɔri, nɛ́ Nikanɔri, nɛ́ Timɔn, nɛ́ Parimɛnasi, nɛ́ Niikola, Antiyɔsi kàʔa wuu wè; kùlo láà wuu wi cé puu á wi sí jíin Zuufulo Kulocɛliɛ caagoligo nī gè. ⁶A pe pɛ́nì yéri tundunminɔ pe yiʔɛ mɛ́ gè, a pe ’náari pe mɛ́ nɛ́ kiyɛ taʔala pe nɛ̄.

⁷A Kulocɛliɛ siɛnrɛ ti ’cɛ̀ri nɛ̀ màʔa, a pìtɛnmɛnɛ pe ’niʔɛ Zerizalɛmi kàʔa nī gè bɛ̀ ki caa mmɛ, nɛ̀ pínɛ a kacuɔnrilɔ nìʔɛbɛlɛ ’jíin tɛ́ngɛlɛ nī lè.

Zuufulo pe ’Eciɛnni cò wè

⁸Eciɛnni wire wè, wi cé kpuʔɔrɔ taa Kulocɛliɛ mɛ́ kpuʔɔ, nɛ́ fànʔa ní, nɛ fìɛlɛ nɛ́ kakpoliyo kpínʔini kùlo wuulo sunʔɔmɔ nī bè. ⁹A siɛnnɛ pálì kɛ́nì kɔ́n baa Zuufulo pe tɛnmɛzaʔa mɛ́ gè, gàa pe ye «Sùkulolo pe ’kò pìyemɛ bèle», peli nɛ́ Siirɛni kùlo wuulo, nɛ́ Alɛgizandiri kùlo wuulo, nɛ́ Silisii tɛ́nimɛ wuulo, nɛ́ Azii tɛ́nimɛ wuulo ní. A pe pɛ́ni nyu nɛ kìí nɛ́ Eciɛnni ní wè. ¹⁰Nɛ̀ sí ki taa piyè yé je gbɛ̀ jáa bè yéri Eciɛnni yiʔɛ mɛ́ gèʔ, ki ’nyaa wi siɛnjuuro ti ’puu sícilile siɛnrɛ, nɛ́ bɛ̀ Kulocɛliɛ Pìle ni ’puu nɛ́ wi ní wè. ¹¹Kire tiʔɛ gáà nī gè, a pe ’wali làri nɛ̀ kɛn nàguɔlɔ pálì mɛ́ nɛ́ pe yɛ pe sa jo: «Weli cé wi nyaa wi siɛncuʔɔrɔ táà nyu nɛ wáari Misa nɛ́ Kulocɛliɛ kɔli mɛ́ gè.»

¹²Kire kɛnmɛ báà nɛ̄ bè, a pe ’siɛnnɛ líʔi bèle nɛ̀ wáa Eciɛnni nɛ̄ wè, peli nɛ́ Zuufulo pe liɛlɛ ní bèle, nɛ́ Fànʔa Siɛnrɛ sɛbɛcɛ́nminɛ ní bèle. A pe sɛ́nì tuu wi nɛ̄, nɛ̀ wi cò nɛ̀ kɛ́ nɛ́ wi ní kàyuʔujuulo gboli mɛ́ lè.

¹³A pe ’pàli caa a pe pɛ́nì finɛ nɛ̀ taʔa Eciɛnni nɛ̄ wè nɛ́ jo: «Nàguɔ ŋáà yeli ’nyaa ŋàa wè, wi ’cíi nɛ siɛncuʔɔrɔ nyu nɛ wáari Kulocɛliɛ Gbùʔɔrɔsaʔa kɔli mɛ́ gè, tiɛwalidɛngɛgɛ gè, nɛ́ Misa Fànʔa Siɛnrɛ ní dè nɛ̀ pínɛ. ¹⁴Weli cɛ́nì lúʔu wi mɛ́ dí Zezi wè Nazarɛtiyé wuu wè, dí wi bága pa tiʔɛ gáà cáan gè bé sí Misa kaliʔɛlɛ fɛ̀ni gèle, gàli wi ’tìɛ we nɛ̄ gèle.»

¹⁵Bìli pe mìɛni pe ’puu baa tɛ́ninɛ kàyuʔujuulo gboli tiʔɛ nī gè, a pe ’nyapigele le gèle Eciɛnni nī wè nɛ wi wéli sɛni, a pe ’wi yiʔɛ nyaa gè ki ní majo nyìʔɛnɛ tundunwɔ yiʔɛ gī.

Eciɛnni wi ’juu kàyuʔujuulo gboli yiʔɛ mɛ́ gè

¹A kacuɔnrilɔ kàfɔli wi ’Eciɛnni yúgo wè: «Dàa pe nyu nɛ tari muɔ nɛ̄ dàa dè, kányiʔɛ gī lé ?»

²A wi ’jo: «Mi siinyɛninɛ, nɛ́ mi tobilo, ye- mi wori lúʔu dè: Kulocɛliɛ wè nɛ́ wi kpuɔmɔ ní bè wi cé wìi tìɛ weli tuuliʔɛ Birayima nɛ̄ wè bà wi ’puu Mɛsopotamii kùlo mɛ́ lè nɛ́ nɛ́ kɛ́nì kɛ́ nɛ̀ sɛ́nì tɛ́ni Karan kàʔa nī gè wè. ³Kulocɛliɛ wi cé wi yɛ: Yɛ̀ ma yiri bile náʔa gè muɔ kùlo nī lè nɛ́ muɔ narigɛ wuulo sunʔɔmɔ nī bè, mari waa kùlo láà mɛ́, nàa m’bága tìɛ muɔ nɛ̄ lè7.3 Sél 12.1 tire ti ’juu náʔa gè.. ⁴A Birayima wi sí yɛ̀ nɛ̀ yiri Kalide kùlo nī lè nɛ̀ kɛ́ nɛ̀ sɛ́nì tɛ́ni Karan kàʔa nī. Píra ŋáà nī wè, bà wi tuu wi cé kɛ́nì kùu wè, a wi ’yiri baa kire tiʔɛ nī gè nɛ̀ pɛn náʔa gè kùlo náà mɛ́ lè bile yeli yē tɛ́ninɛ bèle píra ŋáà nī wè. ⁵Kulocɛliɛ wiì cé dàala kɛn wi mɛ́ púloʔ. Gìi sí Kulocɛliɛ wi cé kpíʔile gè, wi cé nyafɛnigɛ líɛ Birayima mɛ́ wè nɛ́ wi yɛ dí wire bága ki tiʔɛ dàala kɛn lè wi mɛ́ ni- kò wi woli, bè pa fali wi siimɛ pìile mɛ́ bèle a wiì cɛ́nì kɛ́ni tíin bile wèʔ. Nɛ̀ sí ki taa pùɔ sì cé puu Birayima mɛ́ wèʔ7.5 Wéli baa Sél 17.8..

⁶«Kulocɛliɛ wi sí cé ń’nɛ̀ ki juu Birayima mɛ́ wè nɛ́ wi yɛ: Muɔ siimɛ pìile pe bága sa puu nabɔnminɔ kùlo láà nī, bèri sùkulomɔ kúu ki tiʔɛ wuulo mɛ́ bèle de wuʔɔ, fúɔ bè pa taa yiʔɛlɛ sirasiin (400).⁷Kùlo náà sí ni je ga pe cáan sùkulomɔ nī bè, mi tíimɛ mi bága ki kùlo ni kàyuʔu juu gè. Kulocɛliɛ ’jo bɛ̀. A tire kɛ́nì tóri dè, pe bé koli bè yiri bè pɛn náʔa kùlo náà mɛ́ lè bè pari mi gbùʔɔrɔ́7.7 Koliyo 6-7 tiʔɛ nī gè, Sél 15.13-16tire ti ’juu náʔa gè..

⁸«Nɛ̀ kire liɛlɛ yige baa, a Kulocɛliɛ wi ’nyuɔ kún nɛ̀ kɛn Birayima mɛ́ wè nɛ̀ kɛnɛkɛnɛ wori juu dè wi mɛ́ wi- puu fìɛ. Bà sí ki cé kɛ́nì kpíʔile, bà Siaga pɛ́nì sii wè. A Birayima wi ’wi kɛnɛkɛnɛ kpíʔile wè wi cɛnyɛ kataanriwuʔu nɛ̄ gè. A Siaga pɛ́nì ki felige kpíʔile gè bà Yakuba ’sii wè, a Yakuba míɛni wi ’kanugo kpíʔile gè tuufɔliɛyɛ kiɛ nɛ́ siin nɛ̄ yè.

⁹«Kire kàduʔumɛ gè a nyabiɛnnɛ pɛ́nì jíin weli tuufɔliɛyɛ nī yè pe cɔni Yusufu kúrugu wè, a pe ’wi cò nɛ̀ pári Ezipiti wuulo mɛ́. Kire nɛ́ ki mìɛni Kulocɛliɛ wiì cé fɛ̀ nɛ́ Yusufu wáa wèʔ. ¹⁰Wi cé wi suɔ wi yagbɛnrɛ ti mìɛni nī dè, nɛ̀ kpuʔɔrɔ taʔa wi nɛ̄, nɛ́ sí ń’nɛ̀ wi kɛn sìnjilige ní a wi woli ni ’Ezipiti kùlofɔli dɛ́ni wè, Farawɔn wè. A wire sí ’Yusufu le wè larigɛ nī nɛ̀ wi kpíʔile Ezipiti kùlo ni fànʔafɔli, nɛ̀ wi tɛ́ngɛ wi saʔa kele ke mìɛni yiʔɛ mɛ́ gè.

¹¹«Lɛ̀lɛ láà cé kɛ́nì nɔ̀, a fungo ’tuu Ezipiti kùpolo nɛ̄ lè nɛ́ Kanaa kùlo ní lè, a ki fùrɔgɔ ki ’kpuʔɔ kùlo nī lè; weli tobilo bèle, piyè cé ki cɛ́n sé pe bé yaliige taa bè lìi wèʔ. ¹²A Yakuba kɛ́nì lúʔu dí yaliire yē baa Ezipiti kùlo mɛ́ lè, a wi ’weli tuuliɛyɛ tun yè baa tabelige nɛ̄ gè. ¹³Taziin nɛ̄ wè a Yusufu wi sɛ́nì wìi tìɛ wi siinyɛninɛ nɛ̄ bèle, a kire ’tí a Farawɔn wi ’Yusufu narigɛ cɛ́n gè.

¹⁴«A Yusufu wi sí tunduro tórigo pe- sa wire tuu kɔ́ri wè, Yakuba wè, nɛ́ wi narigɛ ki mìɛni ní gè; siɛnnɛ pe ’puu siɛnnɛ togotaanri nɛ́ kpɔrigɔ nɛ́ kogunɔ. ¹⁵A Yakuba wi ’pɛn Ezipiti kùlo mɛ́ lè nɛ̀ pɛ́nì kò baa, fúɔ nɛ̀ taa nɛ̀ kɛ́nì pɛ́nì kùu; weli tuuliɛyɛ míɛni yè bɛ̀ ki ’kpíʔile. ¹⁶Pe cé sɛ́nì pe tɔ́n Sikɛmi kàʔa mɛ́, ki ’nyaa Birayima cé kúutɔnmɔ tiʔɛ suɔ wali nɛ̄ Kamɔri jaala mɛ́ baa ki tiʔɛ nī gè.

¹⁷«Bà Kulocɛliɛ nyakungɛngɛ fori lɛ̀lɛ ni cé kɛ́nì nɔ̀ lè, gàa wori Kulocɛliɛ wi cé juu nɛ̀ yige Birayima mɛ́ wè, a ki ’bìɛ siɛnmɛ pi cé sii nɛ̀ niʔɛ Ezipiti kùlo nī lè. ¹⁸Ki sí nyaa kùlofɔli wáà wiiyɛ yé tɛ́ni Ezipiti kùlo nɛ̄ lè, wire sì cé Yusufu cɛ́n wèʔ7.18 Wéli baa Yir 1.8.. ¹⁹A ki kùlofɔli ŋáà wi ’weli tuuliɛyɛ fáanni yè, nɛ̀ wuʔɔgɔ taʔa pe nɛ̄, nɛ̀ cɛ́nì pe cɔ̀ri pe pìfinʔɛnɛ wáari gèle kpànʔanɛ keri kúu.

²⁰«Kire lɛ̀lɛ náà lire nī Misa cé sii; wi ’puu pìcɛnwɛ nɛ̀ Kulocɛliɛ dɛ́ni wè, a pe ’wi làrigɛ nɛ̀ wi gbó yeye taanri wi tuu saʔa nī gè. ²¹Bà sí pe cé kɛ́nì ki nyaa piyě ní jáa wè a pe sɛ́nì wi wáa, a Farawɔn póri wi ’wi líɛ nɛ̀ wi gbó bɛ̀ wi pìsiiwe tíimɛ tíɛlɛ. ²²A pe ’Misa gbó wè nɛ̀ wi tɛnmɛ nɛ̀ yɛli nɛ́ Ezipiti kùlo wuulo sìnjilige ki mìɛni ní gè. Wi siɛnrɛ ti ’puu nɛ́ ŋɔri ní, nɛ́ wi kakpiʔiligele ní gèle nɛ̀ pínɛ.

²³«Bà wi pɛ́nì yiʔɛlɛ togosiin taa gèle, a wi ’ki sɔ̀ngi wire ’yɛli bè kɛ́ wire siinyɛninɛ kúrugu bèle, Isirayɛli pìile bèle. ²⁴A wi sɛ́nì wàa nyaa pe wi wuʔɔ, a wi ’jo wire bé ŋìi wi kayaʔa yige gè, ŋàa pe ’puu nɛ wuʔɔ wè, a wi sí Ezipiti kùlo wuu kpúɔn wè. ²⁵Ki ’nyaa wi ’puu nɛ ki sɔ̀ngí dí wire kùlo wuulo7.25 wire kùlo wuulo:Náʔa gè girɛki sɛbɛrɛ nī dè, ti ’jo wire siinyɛninɛ. Bɛ̀ piyē kùnunɔ wuulo bèle, kire girɛki siɛnrɛ ti ’juu mmɛ gè. pe bé ki cɛ́n bè cɛ́n Kulocɛliɛ wi je wire líɛ bè pe suɔ. Peli sì sí kire tiɛlɛ náà nyaa lèʔ. ²⁶Ki kpìɛnduu gè, a Misa wi ń’nɛ̀ kàsiitunminɔ pálì nyaa pe túngu, a wi ’jo wi bè pe juu taʔala pìye nɛ̄. A wi ’pe yɛ: ‹Je yeli yē siinyɛninɛ wī, gáa nɛ̄ yeli nɛ yìye wuʔɔ ?›

²⁷«Ŋìi wi cé ŋìi jáa wè níɛ wi wuʔɔ wè, a wi ’yiʔɛ nɛ̀ Misa yɛ wè: ‹Ŋáasiɛn wi ’muɔ tɛ́ngɛ nɛ́ jo muɔ yē weli kàfɔli, bèri weli kàyuʔu nyu gè ? ²⁸Dùʔɔ muɔ nɛ caa bè mi kpúu kɛnmɛ bíì nɛ̄ muɔ ’Ezipiti nàguɔ kpúu wè mbànʔa gè wè7.28 Wéli baa Yir 2.14. wī ?›

²⁹«Bà Misa wi ’siɛnrɛ dáà lúʔu dè, a wi ’fɛ̀ nɛ̀ kɛ́ Madiyan kùlo nī nɛ̀ sɛ́ni yē baa kire tiʔɛ nabɔnwɔ, nɛ̀ pìile siin sii baa kire tiʔɛ nī gè, nàgabigele.

³⁰«Yiʔɛlɛ togosiin ’tóri kire kàduʔumɛ gè, a nyìʔɛnɛ tundunwɔ wáà sɛ́nì yiri wi nɛ̄ kàsunnyige nī tiinbile nī Sinayii nyagurugo táanni gè baa waama kùlo nī lè7.30 Wéli baa Yir 3.2.. ³¹Bà Misa wi ’kire nyaa gè, a ki ’wi fungo wúɔ. A wi ’sìʔɛrɛ nɛ̀ kpɔni ki nɛ̄ bè ki sɔ́migɔ wéli. A wi ’Kàfɔli wi yékpoli juumɔ lúʔu, a Kàfɔli wi ’jo: ³²Mi wī muɔ tuuliɛyɛ yi Kulocɛliɛ wè: Birayima Kulocɛliɛ wè, nɛ́ Siaga Kulocɛliɛ wè, nɛ́ Yakuba Kulocɛliɛ wè7.32 Yir 3.6 tire ti ’juu náʔa gè..

«A Misa wi ’yɛ̀ nɛ fún nɛ yàʔará; wiì cé ń’nɛ̀ sori bè ciʔige wéli baa tiʔɛ nī gèʔ. ³³A Kàfɔli wi sí wi yɛ: Muɔ tɔriyɔ fòri yè, nɛ̀ taʔa gíi nɛ̄, tiʔɛ gíì nī muɔ yē yériwe wè tiɛcɛ̀ngɛ gī, Kulocɛliɛ yē bile.³⁴Mi ’tɔ̀ni nɛ̀ mi kùlo siɛnnɛ nyaa bèle pe wuʔɔ Ezipiti wuulo pe kiyɛ nī yè, mi nyɛ́nì pe kɔngɔ lúʔu gè, a mi sí tìgi bè pa pe suɔ. Kire sí gī píra ŋáà nī wè, m’bé muɔ tun baa Ezipiti kùlo mɛ́ lè7.34 Koliyo 33-34 tiʔɛ nī gè, wéli baa Yir 3.5-10..

³⁵«Kire Misa nuwɔ wire wī, ŋàa nɛ̄ pe cé cíi wè, nɛ́ wi yɛ: Ŋáasiɛn wi ’muɔ tɛ́ngɛ nɛ́ jo muɔ ’puu weli kàfɔli wè nɛ́ weli kàyuʔujuuwo wè7.35 Yir 2.14 tire ti ’juu náʔa gè. ? Wire sí Kulocɛliɛ wi ’tun wi- puu kàfɔli nɛ suɔfɔli wè, bà nyìʔɛnɛ tundunwɔ wi cé sɛ́nì yiri wi nɛ̄ tiinbile nī lè. ³⁶Kire Misa wire wi cé kakpoliyo kpíʔile nɛ́ fìɛlɛ ní Ezipiti kùlo nī lè, nɛ́ Isirayɛli pìile kɔ́ri bèle nɛ̀ Nyàʔanivɛgɛ Tiire kuʔɔjii jeli wè, nɛ́ waama kùlo tánʔana ní lè nɛ̀ taa yiʔɛlɛ togosiin larigɛ nī gè. ³⁷Kire Misa nuwɔ wire wi cé ki juu Isirayɛli pìile mɛ́ bèle nɛ́ pe yɛ: Kulocɛliɛ wi bága siɛnjuuwo wáà yige yeli siinyɛninɛ sunʔɔmɔ nī bè bɛ̀ mi tíɛlɛ7.37 Fàn 18.15 tire ti ’juu náʔa gè..

³⁸«Kire tundunwɔ wire wi ’puu baa lɛ̀lɛ níì nī weli wuulo gboli ni ’puu waama kùlo nī lè. Wi nɛ̂ cé yéri weli tuuliɛyɛ yi sunʔɔmɔ nɛ́ nyìʔɛnɛ tundunwɔ wi sunʔɔmɔ ní bè, á nyìʔɛnɛ tundunwɔ wi nàa nyu nɛ́ wi ní Sinayii nyagurugo nɛ̄ gè. Wire wi ’sìi siɛnrɛ taa dè nɛ́ ti juu weli mɛ́ bèle. ³⁹Kire nɛ́ ki mìɛni ní, weli tuuliɛyɛ yiì cé lúʔu wi mɛ́ʔ. A pe cɛ́nì wi cíi nɛ́ koli nɛ̀ pe sɔ̀ngirɔ taʔa dè Ezipiti kùlo tiʔɛ kire nɛ̄7.39 Ki ’nyaa bà tánʔana ni cé Isirayɛli pìile fùrɔ bèle waama kùlo nī lè, a pe ’yɛ̀ nɛ nyu nɛ kúnʔɔri Misa nɛ̄ wè, nɛ́ jo dí ki yé cɛ́nì pɔ́ri bà peli ’puu Ezipiti kùlo mɛ́ lè, dí peli yé cɛ́nì kire fungo cɛ́n. Wéli baa Tɔ́r 11.4-5; 14.. ⁴⁰Pe cé Arawɔn yɛ wè: Ma kulocɛlɛlɛ pálì kpíʔile weli mɛ́, pe- puu weli yiʔɛ mɛ́ gè. Bɛ̀ ki yē ŋɔ̀ wè, Misa wè, wire wi ’we kɔ́ri nɛ̀ yiri Ezipiti kùlo nī lè, wiyè ki cɛ́n gàa ki sɛ́nì wi taa baa gèʔ7.40 Yir 32.1,23 tire ti ’juu náʔa gè..

⁴¹«Kire cɛnyɛ nī yè, a pe ’nɛ̀piɛyɛlilɛ faan nɛ̀ yérige, nɛ́ sun ki yafanʔa gáà nɛ̄ gè, nɛ́ kúɔ nɛ́ ki yasungo gáà pùrɔ gè gàa pe cé faan nɛ́ pe kiyɛ ní yè7.41 Wéli baa Yir 32.4-6.. ⁴²A Kulocɛliɛ wi sí kàduʔu wáa pe mɛ́, nɛ́ pe yaʔa pe nyìʔɛnɛ yɛrɛ sungu dè baa: cɛngɛ gè, yege gè nɛ́ ŋɔgɔlɔ ní gèle. Kire siɛnrɛ tire sí ti cé juu baa Kulocɛliɛ siɛnjuuliɛlɛ pe sɛbɛ nī wè, nɛ́ jo:

Yeli kɛ́nì yajuʔu kpúu m’mɛ́ lé, bé nɛ́ ga jo bè kakuɔrɔ kúɔ m’mɛ́ lé,

nɛ̀ pɛ́nì taa yiʔɛlɛ togosiin, bà yeli ’puu baa waama kùlo mɛ́ lè, yeli bèle Isirayɛli saʔa wuulo bèle ?

⁴³Nɛ̀ pínɛ, a yeli ń’nɛ̀ yeli yasungo ki fɛ̀ni saʔa líɛ gè nɛ̀ yɛ̀gɛ, yasungo gáà ye ye Mɔlɔki wè,

nɛ̀ pínɛ ŋɔnɔ̀ náà ye ye Erefan wè a yeli ni ’faan yasungo nɛ ki gbùʔɔrɔ́.

Tire ti mìɛni yē yeli kiyɛ yafaanra, a yeli ’ti kpíʔile nɛ ti gbùʔɔrɔ́.

Kire kɛnmɛ nɛ̄ m’bé yeli cò bè tórigo liʔi nabɔngulo mɛ́ Babilɔni kùlo kúrugu7.43 Koliyo 42-43 tiʔɛ nī gè, Am 5.25-27 tire ti ’juu náʔa gè nɛ̀ yɛli nɛ́ girɛki siɛnliɛrɛ sɛbɛ ní wè..

⁴⁴«Kpátaʔa7.44 Wéli baa Yir 25.9,40; 38.21; Tɔ́r 1.50. gíì nī nyakungɛngɛ siɛnrɛ sɛbɛ wi ’puu wè, ki kpátaʔa ki ’puu baa weli tuuliɛyɛ mɛ́ yè waama kùlo nī lè; Misa cé ki kpíʔile nɛ̀ yɛli nɛ́ Kulocɛliɛ tìɛgɛnmɛ ní bè. Wi cé wi yɛ wi- ki kpíʔile ki- puu bɛ̀ gìi tíɛlɛ wi cé nyaa gè. ⁴⁵A ki kpátaʔa gáà ki pɛ́nì kɛn weli tuuliɛyɛ mɛ́ yè Yesuwe lɛ̀lɛ nī lè, bà Kulocɛliɛ wi cé kùlogolo kálì cìra weli wuulo pe yiʔɛ mɛ́ gè. A kpátaʔa gáà ki ’kò baa fúɔ nɛ̀ pɛ́nì taa kùlofɔli Dawuda lɛ̀lɛ nī lè. ⁴⁶Wire cé kpuʔɔrɔ taa Kulocɛliɛ mɛ́, a wi sí náarigɛ kpíʔile gìi ki bé tí wire gbɛ̀ Yakuba Kulocɛliɛ saʔa faan gè. ⁴⁷Nɛ̀ sí ki taa Sulomani wi cé kɛ́nì Kulocɛliɛ saʔa faan gè.

⁴⁸«Kire nɛ́ ki mìɛni ní gè, Kulocɛliɛ ŋáà wī Duniya wi Mìɛni Nyùgo nɛ̄ gè, wi wè kòrí saʔa nīʔ siɛnnɛ kiyɛ wofanʔaʔ, majo bɛ̀ Kulocɛliɛ siɛnjuuwo wi ’ki juu gè. ⁴⁹Kàfɔli wi ’jo:

Nyìʔɛnɛ lè,

mi kùlofɔlilɔ kácunʔɔ kire gī,

á dàala lire sí ní

mi tɔliyɔ taʔadiʔɛ gè.

Saʔa gíi felige

yeli bé gbɛ̀ faan m’mɛ́ ?

Yeli ’cɛ́n sétiʔɛni

mi ŋɔ́daala tiʔɛ ki bé puu ?

⁵⁰Mi túʔu bɛ̀ʔ

mi tire dáà ti mìɛni faan dè

nɛ́ mi kiyɛ ní yè7.50 Koliyo 49-50 tiʔɛ nī gè, Eza 66.1-2 tire ti ’juu náʔa gè. ?

⁵¹«ʔé, yeli bèle, cíimɛ siɛnnɛ bīɛlɛ yeli bèle, nɛ̀ pínɛ yeli nàzɔnnɔ pe ’gbɛ̀n a yeli ngbúʔulo ke ’pàanni ke wè lúru Kulocɛliɛ Pìle mɛ́ lèʔ. ⁵²Siɛnjuuliɛwɛ ŋíi wi ’kò, yeli tuuliɛyɛ yiì wi wuʔɔ wèʔ ? Nɛ̀ pínɛ, bìli pe ’Kulocɛliɛ Siɛnsinwɛ wi pɛn wori juu dè, a pe cɛ́nì peli mìɛni kpúu nɛ̀ taʔa baa. Wire sí wī píra ŋáà nī wè, yeli ’nyuɔ le wi nɛ̄ nɛ̀ wi kpúu. ⁵³Yeli Kulocɛliɛ ’Fànʔa Siɛnrɛ taa dè, nyìʔɛnɛ tundunminɔ mɛ́, yeli sì sí yéri ti kele nɛ̄ gèleʔ.»

Zuufulo pe ’Eciɛnni wáa wè nɛ̀ kpúu nɛ́ sìndari ní

⁵⁴Bà kàyuʔujuulo gboli wuulo pe ’siɛnrɛ dáà lúʔu dè, a ki ’pe biɛn kpuʔɔ kacɛ́nmɛ fùn, a pe ’yɛ̀ nɛ nyuɔyɔ mari yè Eciɛnni nɛ̄ wè. ⁵⁵Nɛ̀ sí ki yaʔa Eciɛnni wire wè, Kulocɛliɛ Pìle ni cé wi nyì, a wi ’yiʔɛ yɛ̀gɛ gè nyìʔɛnɛ nī lè, nɛ̀ Kulocɛliɛ wi kpuɔmɔ nɛ́ wi cɛ̀nmɛ nyaa bè, nɛ́ Zezi ní wè yériwe Kulocɛliɛ kàliige mɛ́ gè. ⁵⁶A wi ’jo: «Mi ’nyìʔɛnɛ nyaa lè a ni ’múgu fáa, nɛ́ Siɛn Pùɔ nyaa wè yériwe Kulocɛliɛ kàliige mɛ́ gè.»

⁵⁷Bà Eciɛnni wi ’tire juu dè, a pe ’kòkuʔulo wáa kpuʔɔ, nɛ́ pe ’ngbúʔulo tɔ́n gèle. Nɛ́ pìye pínɛ pe mìɛni bèle nɛ̀ sɛ́nì tuu wi nɛ̄, ⁵⁸nɛ̀ wi cò nɛ̀ yiri Zerizalɛmi kàʔa kúrugu gè, nɛ̀ sɛ́ni sìndari tíʔi nɛ wi wáari. Bìli pe cé finɛ nɛ̀ taʔa wi nɛ̄ wè, pe cé pe bururo fòlilo dè nɛ̀ tɛ́ngɛ nàgapunwɔ wáà táanni pe ’puu nɛ wi ye Sɔli.

⁵⁹Bà pe Eciɛnni wáari wè, wire wè wi ní nɛ yékpoli wáari nɛ Kàfɔli yeri wè nɛ́ jo: «ʔé, Kàfɔli Zezi, mi ’mi pìle le lè muɔ kɔli nī !»

⁶⁰A wi ’kɛ́nì tìgi nɛ̀ tuu káguro nɛ̄ dè, nɛ́ kòkuulo wáa kpuʔɔ nɛ́ jo: «ʔé, Kàfɔli, fǎga kapiile náà tɔ́ri lè pe kúruguʔ !» Bà wi ’tire juu nɛ̀ kúɔ dè, nɛ̀ fali nɛ̀ kùu sɛni.

ZEZI TUNDUNMINƆ PE BAARA DE ZUDE NƐ SAMARII TƐNIMƐ NI BE

(8.1–9.43)

Sɔli wi ’Zerizalɛmi tɛ́ngɛfɔlilɔ wuʔɔ bèle

¹Sɔli wi cé wúɔ nɛ́ pe ní Eciɛnni kpúʔu nɛ̄ gè. Kire cɛngɛ gáà gè a pe ’wuʔɔlɔ taʔa kpuʔɔ tɛ́ngɛfɔlilɔ gboli wuulo nɛ̄ bèle Zerizalɛmi kàʔa nī gè. A pe mìɛni ’cɛrigɛ nɛ̀ kɛ́ Zude tɛ́nimɛ nī nɛ́ Samarii tɛ́nimɛ ní, á ki ’kò Zezi tundunminɔ peli yákuɔlɔ. ²A siɛnnɛ pálì ’taa, bìli pe ’puu nɛ Kulocɛliɛ koligo gbùʔɔrɔ́ gè; a pe pɛ́nì Eciɛnni líɛ wè nɛ̀ sɛ́nì wi tɔ́n. Pe cé nyɛni nìʔɛgɛ Eciɛnni kùugo nɛ̄ gè. ³Sɔli wire ’puu nɛ ŋàʔana bè tɛ́ngɛfɔlilɔ gboli cúʔɔ lè wī. Wi ’puu nɛ jiin saaya nī yè nɛ tɛ́ngɛfɔlilɔ cògí bèle fànʔa, nɛ waa nɛ kanʔa pe pe tɔ́ngi kasuu nī, cɛlilɛ bèle nɛ́ nàguɔlɔ ní bèle.

Filipi sɛ́nì Kataanna Siɛnrɛ jáari dè Samarii kàkpuʔɔ mɛ́

⁴Tɛ́ngɛfɔlilɔ bílì pe cé fɛ̀ nɛ̀ cɛrigɛ bèle, peli ’puu nɛ Kataanna Siɛnrɛ jáari dè siɛnnɛ mɛ́ bèle baa pe tóridiɛyɛ nī yè. ⁵A ki ’nyaa Filipi wire cé kɛ́ Samarii kàkpuʔɔ mɛ́ nɛ̀ sɛ́ni Kulocɛliɛ Siɛnnyiɛnɛgɔnwɔ wori nyu dè ki tiʔɛ wuulo mɛ́ bèle, Kirisi wè. ⁶Siɛnniʔɛmɛ ’puu nɛ líiye cáanri nɛ Filipi siɛnrɛ lúru dè; ki ’nyaa pe ’puu nɛ wi fìɛlɛ nyaʔa bèle bàli wi ’puu nɛ kpínʔini bèle. ⁷Gbòdolilo pe ’tɔ̀ni nɛ̀ puu nɛ yigi siɛnnɛ nī bèle níɛ kòkuʔulo wáari kpuʔɔ. Yaamɔnigilɔ nɛ́ siɛnkpɔlilɔ nìʔɛbɛlɛ pe ’puu nɛ pori. ⁸A fundaanra ’jíin kpuʔɔ ki kàʔa gáà nī gè.

⁹Nàguɔ wáà cé sí puu baa kòriwo ki kàʔa nī gè pe wi ye Siimɔ, nìnyuʔɔnigɔfɔli wáà wi ’puu. Wi nìnyuʔɔnigɔ kakpiʔiligele ke ’puu nɛ Samarii kàʔa siɛnnɛ pe fungo wúu. Ki nàguɔ wi ’tɔ̀ni nɛ̀ puu nɛ wìi sɔ̀ngí siɛnkpuɔwɔ. ¹⁰Pe mìɛni bèle, nɛ̀ ki líɛ pìile nɛ̄ nɛ̀ sɛ́nì láʔa liɛlɛ nɛ̄ bèle, pe mìɛni ’puu nɛ líiye cáanri nɛ lúru wi mɛ́, níɛ̀ jo: «Ŋàa wire tɔ̀ni wī Kulocɛliɛ fànʔa gè, gàa pe ye fànʔa kpuʔɔ gè !» ¹¹Siɛnnɛ pe ’tɔ̀ni nɛ̀ puu nɛ wi siɛnrɛ lúru dè kpuʔɔ, ki ’nyaa wi kakpiʔiligele ke cé tɔ̀ni nɛ̀ pe fungo wúɔ, nɛ̀ taʔa gíi nɛ̄, ki cé lɛ̀lɛ kúɔ bà wi ’puu nɛ nìnyuʔɔnigɔ kele kúu gèle.

¹²Bà sí Filipi wi cé Kulocɛliɛ Kùlofɔligɔ ki Kataanna Siɛnrɛ jáari dè pe mɛ́ nɛ́ Zezi Kirisi wori ní dè, a pe ’jíin tɛ́ngɛlɛ nī lè. A nàguɔlɔ pe ’batɛmi kpíʔile wè nɛ́ cɛlilɛ ní bèle. ¹³Siimɔ wire tíimɛ wè wi cé tɛ́ngɛ, a wi ’batɛmi kpíʔile wè; wiì cé puu nɛ laʔa Filipi kúrugu wèʔ. Fìɛlɛ nɛ́ kakpoliyo nyáà Filipi wi ’puu nɛ kpínʔini yè, a ki ’Siimɔ wi fungo wúɔ.

Piɛri nɛ́ Zan pe ’kɛ́ nɛ̀ sɛ́nì Filipi sáʔa wè

¹⁴Zezi tundunminɔ bílì pe cé puu baa Zerizalɛmi kàʔa mɛ́ gè nɛ́ ki lúʔu dí Samarii wuulo pe ’fɔ̀li Kulocɛliɛ siɛnrɛ nɛ̄ dè, a pe ’Piɛri nɛ́ Zan yɛ̀gɛ nɛ̀ tórigo baa. ¹⁵Bà pe sɛ́nì yiri bèle, a pe ’náari Samarii wuulo mɛ́ bèle, gìi ki bé tí Kulocɛliɛ Pìle ni- pɛn pe mɛ́ bèle. ¹⁶Ki ’nyaa pe wàa nigbe sì cé fìɛ Kulocɛliɛ Pìle taa lèʔ. Batɛmi wire yákuɔ pe cé kpíʔile Kàfɔli Zezi míʔɛ nɛ̄ gè. ¹⁷A Piɛri nɛ́ Zan ní wè a pe ’kúɔ nɛ́ kiyɛ taʔala yè pe nɛ̄, a Kulocɛliɛ Pìle ni ’pɛn pe mɛ́.

¹⁸Bà Siimɔ ’ki nyaa Zezi tundunminɔ pe kadaʔara tire nɛ̄ Kulocɛliɛ Pìle ni ’pɛn lè, a wi ’pɛn nɛ́ wali ní pe kúrugu nɛ̀ pɛ́nì pe yɛ: ¹⁹«Ye- ki fànʔa gáà kɛn gè m’mɛ́, gìi ki bé tí a mi ’mi kiyɛ taʔala yè siɛn ó siɛn nɛ̄ wè, Kulocɛliɛ Pìle ni- pɛn ki siɛn mɛ́ wè.»

²⁰A Piɛri wi sí wi yɛ: «Muɔ nɛ́ muɔ wali ní wè, ye- pínɛ ye cúʔɔ, bɛ̀ ki ’nyaa muɔ ’ki sɔ̀ngi nɛ̀ jo dùʔɔ Kulocɛliɛ yakɛngɛ kiī nɛ suu nɛ́ wali ní wī wè. ²¹Muɔ liɛlɛ yafiɛn wè náʔa gèʔ kaala náà nī lèʔ; muɔ fungo ki wè sìnʔɛ Kulocɛliɛ yiʔɛ mɛ́ gèʔ. ²²Muɔ fungo yiʔɛ gè má láʔa muɔ kapiile nɛ̄ lè Kàfɔli wi yiʔɛ mɛ́ gè má sí Kàfɔli náari wè, dùʔɔ sɔ̀ngibiire dáà dī baa muɔ fungo nī gè wi bé ki yaʔa muɔ nɛ̄. ²³Mi ’ki nyaa funbinʔɛ nɛ́ kolimɔ ti ’muɔ fungo nyì gè nɛ̀ muɔ taa nɛ̀ cò kapiile nī lè.»

²⁴A Siimɔ wi sí jo: «Ye- Kàfɔli náari wè mi kɛn yeli tíimɛ bèle, gìi ki bé tí gàa yeli ’juu gè yafiɛn fǎga mi taaʔ.»

²⁵Piɛri nɛ́ Zan ní wè, siɛnrɛ díì ti ’puu pe mɛ́ bè juu Kàfɔli wi wori nī dè, bà pe kɛ́nì ti juu nɛ̀ kúɔ nɛ́ Kàfɔli wi Kataanna Siɛnrɛ ní dè wè, a pe ’koli nɛ̀ kɛ́ Zerizalɛmi kàʔa mɛ́ gè. Pe cé Kataanna Siɛnrɛ jáari dè nɛ̀ tóri Samarii kàpiire nìʔɛrɛ nī.

Ecopii nàguɔ wori dè nɛ́ Filipi ní wè

²⁶A Kàfɔli wi nyìʔɛnɛ tundunwɔ wáà sɛ́nì juu nɛ́ Filipi ní wè nɛ́ wi yɛ: «Yɛ̀ mari waa cɛngɛnyɛnifolimɛ kàliige mɛ́ gè, ma sa Zerizalɛmi koligo kpàli gè ma cò, gàa ki tíri Gaza kàʔa mɛ́ gè; ki koligo kiī nɛ waa waʔa siɛn wè tòrí ki nīʔ.»

²⁷A Filipi wi ’yɛ̀ nɛ̀ kɛ́. A wi sɛ́nì Ecopii kùlo siɛnkpuɔwɔ wáà nyaa, pe cé ki nàguɔ ŋáà kɔ̀n wè; wire wi ’puu nɛ kùlofɔli wi lɔri ti mìɛni wéli dè. Cɛliwɛ sí wi ’puu ki tiʔɛ kùlofɔli wè, pe wi ye Kandasi. Ki ’nyaa Ecopii nàguɔ wi cé kɛ́ Zerizalɛmi kàʔa mɛ́ nɛ̀ sɛ́nì Kulocɛliɛ gbùʔɔrɔ wè, nɛ́ koli nɛ waa. ²⁸Wi cé tɛ́ni wi sunʔɔ wotori nī wè, níɛ siɛnjuuliɛwɛEzayi sɛbɛ wéli wè nɛ waa.

²⁹A Kulocɛliɛ Pìle ni ’juu nɛ́ Filipi ní wè nɛ́ wi yɛ: «Sìʔɛrɛ ma kpɔni sunʔɔ wotori ŋáà nɛ̄ wè.»

³⁰A Filipi wi ’líɛ nɛ fé nɛ waa sunʔɔ wotori mɛ́ wè, nɛ̀ sɛ́nì Ecopii nàguɔ nyaa wè wi siɛnjuuliɛwɛ Ezayi sɛbɛ wéli wè nɛ ti nyu yékpogbuɔlɔ nī. A wi ’wi yúgo: «Siɛnrɛ dáà muɔ nɛ wéli dàa dè, muɔ díɛ ti kɔri cɛ́n wè lé ?»

³¹A nàguɔ wi ’jo: «Mɛni m’bé ti cɛ́n síɛ, a wàa sì ti kɔri juu wè nɛ̀ mi tìɛ wèʔ ?»

A wi ’fali nɛ̀ Filipi yeri wè a wi ’tánʔa nɛ̀ tɛ́ni wi táanni. ³²Tiʔɛ gíì wi ’puu nɛ wéli Kulocɛliɛ siɛnsɛbɛrɛ nī dè, ki siɛnrɛ tire dī dàa dè, ti ’jo:

Wiī bɛ̀ sìnbuɔ tíɛlɛ,

á piyē nɛ waa nɛ́ wi ní

kpúudiʔɛ nī,

wiī pìiriwe bɛ̀ sìnbapile tíɛlɛ,

ni síire kùnufɔli kiyɛ nī yè;

bɛ̀ wi puu, wiì kɛ́nì

nyuɔ múgu gèʔ.

³³Pe ’wi máama, siɛn sì taa

nɛ̀ wi tànʔa juuʔ.

Ŋáasiɛn sí wi je taa

bè wi pìsiire wori juu dè,

bɛ̀ pe ’wi sìi kúɔ wè

bile duniya nī wè8.33 Eza 53.7-8 tire ti ’juu náʔa gè nɛ̀ yɛli nɛ́ girɛki siɛnliɛrɛ ní dè. ?

³⁴A Ecopii siɛnkpuɔwɔ wi kɛ́nì Filipi yɛ wè: «Mi nɛ muɔ fiɛn wī, -ki juu m’mɛ́ wêli, ŋáasiɛn wori Kulocɛliɛ siɛnjuuwo wi ’juu mmɛ gè ? Wire tíimɛ wori wi ’juu lé, dí wàa wiiyɛ wi pun ?»

³⁵A Filipi wi ’siɛnrɛ líɛ dè, nɛ̀ ki séli sɛbɛ wi siɛnrɛ dáà nɛ̄ dè nɛ̀ Kataanna Siɛnrɛ juu dè wi mɛ́ nɛ̀ kɛ́, gìi ki ’Zezi wori kúɔ dè. ³⁶Bà pe waa koligo nɛ̄ gè, a pe sɛ́nì nɔ̀ luʔɔ káà nɛ̄, a siɛnkpuɔwɔ wi ’jo: «Luʔɔ káà n’gɛ ! Gáa ki ń’nɛ̀ ’kò dí mi sí batɛmi kpíʔile wè ?»

³⁷[A Filipi wi ’wi yɛ: «A tɛ́ngɛlɛ yē muɔ mɛ́ nɛ́ muɔ fungo ki mìɛni ní gè, muɔ bé gbɛ̀ batɛmi kpíʔile wè.»

A nàguɔ wi ’wi yɛ: «Mi ’tɛ́ngɛ ki nɛ̄ Zezi Kirisi wiī Kulocɛliɛ Jaa.»]

³⁸A wi sí wotori yérige wè, á pe siɛnnɛ siin pe ’tìgi nɛ̀ jíin luʔɔ nī gè. A Filipi ’wi nàguɔ ŋáà batiize wè. ³⁹Bà pe kɛ́nì kúɔ nɛ́ yiri luʔɔ nī gè, a Kàfɔli wi Pìle ni ’Filipi líɛ wè nɛ̀ núgo; nàguɔ wiì ń’nɛ̀ wi nyaaʔ. A wi ’fali wi koligo nī gè níɛ fundaanra kpínʔini nɛ waa.

Kulocɛliɛ Pìle ni ’Filipi kɔ́ri wè nɛ̀ kɛ́ tiʔɛ káà nī

⁴⁰Filipi wire wè, a wire kɛ́nì wìi nyaa Azɔti kàʔa nī. A wi ’séli nɛ Kataanna Siɛnrɛ jáari dè nɛ tòrí kàaya nī yè fúɔ nɛ̀ sɛ́nì nɔ̀ Sezare kàʔa nɛ̄ gè.

Zezi wi ’wìi tìɛ Sɔli nɛ̄ wè Damasi koligo nɛ̄ gè

¹Nɛ̀ ki yaʔa kire lɛ̀lɛ nī lè, Sɔli fungo ki ’puu nɛ kɛ́ngi nɛ tíin Kàfɔli wi pìtɛnmɛnɛ kúrugu bèle nɛ pe caa nɛ́ kpúumɔ ní. A wi ’kɛ́ kacuɔnrilɔ kàfɔli kúrugu wè ²nɛ̀ sɛ́nì wi yɛ wi- sɛbɛlɛ kɛn wire mɛ́ wire- kɛ́ Damasi kàʔa mɛ́ baa tɛnmɛzaaya mɛ́ yè, gìi ki bé tí a wire sɛ́nì siɛn ó siɛn nyaa baa Zezi koligo wuu wè, nàguɔ wī yo, cɛliwɛ wī yo, wire- wi cò bè pɛn Zerizalɛmi kàʔa mɛ́ gè.

³A Sɔli wi ’koligo líɛ gè nɛ waa, nɛ̀ sɛ́ni nɔ̀gí Damasi kàʔa nɛ̄ gè; cɛ̀ri buu a kpìɛnmɛ páà fuu nɛ̀ càanna nyìʔɛnɛ nī lè nɛ̀ wi màʔa nɛ̀ suʔu.

⁴A wi ’nyɛri nɛ̀ tuu dàala nɛ̄ lè, á wi ’yékpoli láà juumɔ lúʔu a ni ’wi yɛ: «Sɔli, Sɔli, gáa nɛ̄ muɔ nɛ mi wuʔɔ ?»

⁵A Sɔli wi ’wi yúgo: «Kàfɔli, ŋáasiɛn wī ?»

A wi ’jo: «Mi wī, Zezi wè, mi muɔ nɛ wuʔɔ wè. ⁶Yɛ̀ mari jíin kàʔa nī gè, pe bé sa muɔ tìɛ gìi muɔ ’yɛli bè kpíʔile gè.»

⁷Kire lɛ̀lɛ nī lè a wi kobinɛnyɛninɛ pe ’yéri sényi ! Pe ’puu nɛ yékpoli ni juumɔ lúru bè, piyè sí cé siɛn nyaaʔ. ⁸A Sɔli wi ’yɛ̀ nɛ̀ yéri, nyapigele keli ’tɔ̀ni nɛ̀ puu wi nɛ̄ múgugolo, nɛ̀ ki yaʔa wiì puu nɛ yafiɛn nyaʔa ke nīʔ. A pe ’wi cò kɔli nɛ̄ gè nɛ̀ jíin Damasi kàʔa nī gè. ⁹A wi ’cɛnyɛ taanri kúɔ wi wè nyaʔaʔ, wiì lìiʔ, wiì luʔɔ gbuɔʔ.

Kulocɛliɛ wi ’Ananiyasi tun Sɔli mɛ́ wè

¹⁰Pìtɛnmɛwɛ wáà ’puu baa Damasi kàʔa nī gè, pe ’puu nɛ wi ye Ananiyasi. A Kàfɔli wi sɛ́nì yiri wi nɛ̄, nɛ̀ wi yeri nɛ́ wi yɛ: «Ananiyasi !»

A wi ’suɔ: «Cooyi, mi n’ŋɛ, Kàfɔli !»

¹¹A Kàfɔli wi ’wi yɛ: «Yɛ̀ mari waa kobile nī lè nàa pe ye ‹Kozinʔɛ gè›, ma sa jíin Zudasi saʔa nī gè, ma yúgo nàguɔ ŋáà pe ye Sɔli wè, Tarisi kàʔa nàguɔ wè; wiī baa nɛ Kulocɛliɛ náari. ¹²Kulocɛliɛ wi nyɛ́nì kaala láà tìɛ wi nɛ̄ a wi ’nàguɔ wáà nyaa piyē nɛ wi ye Ananiyasi, a ki nàguɔ wi ’kiyɛ taʔala yè Sɔli nɛ̄ wè a wi ’koli nɛ nyaʔa.»

¹³A Ananiyasi wi ’jo: «ʔé Kàfɔli, mi ’nàguɔ ŋáà wi sìpiire wori lúʔu dè siɛnniʔɛnɛ nyuɔ nɛ̄, gàa ki mìɛni wi ’puu nɛ kpínʔini muɔ wuulo nɛ̄ bèle Zerizalɛmi kàʔa mɛ́ gè. ¹⁴Náʔa kàʔa gáà tíimɛ nī gè kacuɔnrilɔ kàfɔlilɔ pe ’ki fànʔa kɛn gè wi mɛ́ wi- gbɛ̀ muɔ wuulo pe mìɛni cò buɔ, bàli pe nyɛ́ni muɔ míʔɛ yeri gè.»

¹⁵A Kàfɔli wi sí wi yɛ: «Te waa, nàguɔ ŋáà wiī mi mɛ́ bɛ̀ yakpiʔilige tíɛlɛ, mi ’wi nyíɛnɛ nɛ̀ kɔ̀n bè mi míʔɛ tìɛ gè kùlogolo kálì siɛnnɛ nɛ̄ bèle, nɛ́ kùlofɔlilɔ ní bèle, nɛ́ Isirayɛli siɛnnɛ ní bèle. ¹⁶Mi tíimɛ m’bé wi tìɛ fùrɔgɔ gíì wi bé suɔ mi míʔɛ kɛnmɛ nɛ̄ bè.»

¹⁷A Ananiyasi wi ’kɛ́ nɛ̀ sɛ́nì jíin saʔa nī gè, nɛ̀ kiyɛ taʔa yè Sɔli nɛ̄ wè, nɛ́ wi yɛ: «Nɛ siinyɛni Sɔli, Kàfɔli wire wi ’mi tun, Zezi ŋáà wi ’wìi tìɛ muɔ nɛ̄ koligo nɛ̄ gè bà muɔ ’puu nɛ báan wè, wire wī, gìi ki bé tí muɔ ní de nyaʔa wè, dí Kulocɛliɛ Pìle ni sí muɔ nyì.»

¹⁸Tiɛnugo nī gè a yɛrɛ táà ’láʔala nɛ̀ tuu Sɔli nyapigele nī gèle bɛ̀ fúɔ koriro tíɛlɛ, a wi ’koli nɛ nyaʔa cígini, a wi ’yɛ̀ a pe ’wi batɛmi kpíʔile wè. ¹⁹A wi ’lìi nɛ̀ ŋɔri taa. A wi ’kò baa nɛ́ pìtɛnmɛnɛ bílì ní bèle Damasi kàʔa nī gè nɛ̀ cɛnyɛ yáà kúɔ.

Sɔli wi ’séli nɛ Zezi Kataanna Siɛnrɛ jáari dè

²⁰A Sɔli wi ’fali nɛ ki nyu nɛ ki jáari tɛnmɛzaaya nī yè nɛ́ jo Zezi wire wī Kulocɛliɛ Jaa wè. ²¹Bìli pe ’puu nɛ siɛnrɛ dáà lúru dè a ki ’pe mìɛni fungo wúɔ, a pe ’yɛ̀ nɛ nyu nɛ́ jo: «Nàguɔ ŋáà wire túʔu bɛ̀ʔ wi ’puu nɛ ki caa bè siɛnnɛ cúʔɔ bèle Zerizalɛmi kàʔa nī gè, bàli pe ’puu nɛ míʔɛ gáà yeri gè, nɛ̀ pínɛ wiì túʔu pɛn náʔa gè bè pa pe puɔ bé sí pe kɔ́ri bè kɛ́ kacuɔnrilɔ kàfɔlilɔ tiʔɛ nī gè wī lé ?»

²²Kire nɛ́ ki mìɛni ní gè, a Sɔli wi ń’nɛ̀ gbɛ̀nmɛ le. Zuufulo bílì pe ’puu baa Damasi kàʔa wuulo bèle, a wi ’juu nɛ̀ pe nyuɔyɔ tɔ́n yè, ki ’nyaa wi ’puu nɛ ki nyu nɛ láʔala pe mɛ́ dí Zezi wire wī Kirisi wè, Kulocɛliɛ Siɛnnyiɛnɛgɔnwɔ wè.

Zuufulo yiɛgininɛ piyē nɛ caa bè Sɔli kpúu wè

²³Bà cɛnyɛ yáà yé kɛ́nì tóri a ki ’mɔgɔ wè, a Zuufulo pe ’bìɛ ki nɛ̄ bè Sɔli kpúu wè. ²⁴A ki siɛnrɛ ti pɛ́nì juu Sɔli mɛ́ wè. Ki ’nyaa pe ’puu nɛ kàʔa wìʔile wéli gèle pìlige nɛ́ cɛnvugo, gìi ki bé tí peli ga wi taa kpúu wè. ²⁵Cɛngɛ káà pìlige nī, a wi pìtɛnmɛnɛ pe sí wi líɛ nɛ̀ le juʔɔ nī, nɛ̀ wi tìrige kàʔa gungo kúrugu gè.

Sɔli wi ’kɛ́ Zerizalɛmi kàʔa mɛ́

²⁶Bà Sɔli wi sɛ́nì jíin Zerizalɛmi kàʔa nī gè, a wi ’yɛ̀ nɛ ki caa bè pínɛ nɛ́ pìtɛnmɛnɛ ní bèle, nɛ̀ sí ki taa peli bèle pe ’puu nɛ fìʔɛ́ wi nɛ̄; piyè cé tɛ́ngɛ ki nɛ̄ wiī pìtɛnmɛwɛ kányiʔɛ nɛ̄ʔ. ²⁷A Barinabasi wè, a wire ’wi líɛ nɛ̀ kɛ́ Zezi tundunminɔ kúrugu bèle, nɛ̀ sɛ́nì ti yiʔɛ juu nɛ̀ tìɛ pe nɛ̄ gìi ki cé tóri gè, bà Sɔli wi cé Kàfɔli nyaa wè koligo nɛ̄ gè, nɛ́ bɛ̀ Kàfɔli wi cé juu nɛ́ wi ní wè. Nɛ̀ pínɛ a wi ’ti juu pe mɛ́ mɛni Sɔli wi cé Zezi wori juu dè nɛ́ nàzorido ní dè Damasi kàʔa mɛ́ gè; wiì ’puu nɛ fìʔɛ́ʔ.

²⁸Bà sí ki ’láʔa kire lɛ̀lɛ nɛ̄ lè a wi ’kò nɛ waa nɛ́ pe ní tiɛrɛ ti mìɛni nī Zerizalɛmi kàʔa nī gè, nɛ Kàfɔli wi wori nyu dè nɛ láʔala nɛ́ nàzorido ní. ²⁹Wi cɛ́nì puu nɛ nyu pe siɛnrɛ píle dè pìye mɛ́, wire nɛ́ Zuufulo bílì ní pe ’puu nɛ girɛki siɛnrɛ nyu dè; peli bèle peli cé sí puu nɛ wi caa nɛ́ kpúumɔ ní. ³⁰Bà tɛ́ngɛfɔlilɔ pe ’ti cɛ́n dè, a pe ’Sɔli kɔ́ri wè nɛ̀ kɛ́ nɛ́ wi ní Sezare kàʔa mɛ́, nɛ̀ sɛ́nì wi tórigo Tarisi kàʔa mɛ́.

³¹Tɛ́ngɛfɔlilɔ pe ’puu yanyige nɛ̄ Zude tɛ́nimɛ pi mìɛni nī bè, nɛ́ Galile tɛ́nimɛ ní bè, nɛ́ Samarii tɛ́nimɛ nī bè. Pe cé ŋɔri taa nɛ waa yiʔɛ nɛ̄ tɛ́ngɛlɛ nī lè; Kàfɔli wi fíɛrɛ ti ’puu pe nī, nɛ̀ pínɛ Kulocɛliɛ Pìle ni cé ki kɛn pe niʔɛ nɛ waa.

Piɛri wi ’náari siɛnmɔnigiwɔ mɛ́ a wi ’puʔɔ

³²Piɛri wi ’puu nɛ nyaari nɛ waa kùlo tiɛrɛ ti mìɛni nī dè. Cɛngɛ káà wi sɛ́nì yiri baa tɛ́ngɛfɔlilɔ bílì bīɛlɛ baa Liida kàʔa mɛ́ gè. ³³A wi ’nàguɔ wáà nyaa baa mɔ̀nigiwɔ, wi ní sínɛwɛ wi yaala yasinɛgɛ nɛ̄ gè, pe ’puu nɛ wi ye Ene. Ki cé yiʔɛlɛ kataanri kúɔ bà wi cé tuu yaama nɛ̄ bè. ³⁴A Piɛri wi ’wi yɛ: «Ene, Zezi Kirisi wi bé muɔ puʔɔ. Yɛ̀ ma muɔ yasinɛgɛ líɛ gè.» A nàguɔ wi ’fali nɛ̀ yɛ̀ sɛni. ³⁵A Liida siɛnnɛ pe mìɛni ’wi nyaa, peli nɛ́ Sarɔn tiʔɛ kpàanjali wuulo ní bèle, a pe ’pìye kɛn Kàfɔli mɛ́ wè.

Piɛri wi ’náari Dɔrikasi mɛ́ a wi ’nyɛ́

³⁶Zope kàʔa nī gè pìtɛnmɛwɛ wáà ’puu baa cɛliwɛ, pe ’puu nɛ wi ye Tabita, pe nɛ̂ ki míʔɛ yeri nɛ̀ pínɛ girɛki siɛnrɛ nī dè Dɔrikasi, ki kɔri wi ’jo wóliwo. Wi ’puu nɛ kacɛ̀ngɛlɛ kpínʔini kpuʔɔ, níɛ fuunmɔfɔlilɔ kanʔa bèle nɛ pínɛ. ³⁷Nɛ̀ sí ki taa kire cɛnyɛ nyáà nī yè a ki cuɔ ŋáà wi ’kò yaawa, cefuuro tiì kún wi nīʔ. A pe ’wi gbéli nɛ́ wi líɛ nɛ̀ sɛ́nì sínge naamɛ saasinɛgɛ nī gè. ³⁸Bɛ̀ Liida kàʔa kiì puu liʔi nɛ́ Zope kàʔa ní gèʔ, a pìtɛnmɛnɛ pe ’Piɛri wi wori lúʔu dè. A pe sí siɛnnɛ siin yɛ̀gɛ nɛ̀ tórigo baa wi mɛ́ pe- sa wi fiɛn pé wi yɛ wi fǎga mɔgɔ baaʔ, wi- pɛn náʔa fáari fáari peli mɛ́. ³⁹A Piɛri wi ’fali nɛ̀ yɛ̀ nɛ̀ pínɛ nɛ́ pe ní. Bà wi sɛ́nì yiri wè, a pe ’wi tórigo baa naamɛ saʔa mɛ́ gè. A lakicɛlilɛ pe mìɛni sɛ́nì gbuʔulo wi táanni níɛ nyɛni, níɛ pe burugboliyo nɛ́ burubigele tìí gèle wi nɛ̄ dàa Dɔrikasi wi cé jɔli nɛ̀ peli kɛn dè, bà wi ’puu nɛ tíin sìi nɛ̄ wè.

⁴⁰A Piɛri wi ’pe mìɛni yige kpànʔanɛ, nɛ́ káguro wáa níɛ náari, nɛ́ fali nɛ̀ kɛ́nì yiʔɛ nɛ̀ yiʔɛ wáa kpúu mɛ́ wè nɛ́ wi yɛ: «Tabita, yɛ̀ !» A kpúu wi ’nyapigele múgu gèle, nɛ̀ ga Piɛri nyaa wè, a wi ’yɛ̀ nɛ̀ tɛ́ni. ⁴¹A Piɛri wi ’wi cò kɔli nɛ̄ gè nɛ̀ yɛ̀gɛ. Nɛ́ fali nɛ̀ tɛ́ngɛfɔlilɔ yeri bèle nɛ́ lakicɛlilɛ ní bèle, nɛ̀ pɛ́nì wi tìɛ pe nɛ̄ wi ní wiiwe wè. ⁴²A ki siɛnrɛ ti ’yiri Zope kàʔa ki mìɛni nī, a siɛnniʔɛnɛ ’tɛ́ngɛ Kàfɔli nɛ̄ wè. ⁴³A Piɛri wi ’kò baa nɛ̀ cɛnyɛ yáà ’kúɔ Zope kàʔa nī gè; wi ’puu nàguɔ wáà tiʔɛ nī pe wi ye Siimɔ, cèligɔniwɔ wi ’puu.

ZEZI TUNDUNMINƆ PE BAARA DE KULOGOLO SIƐNFELIYE MƐ YE

(10.1–12.25)

Nyìʔɛnɛ tundunwɔ wáà sɛ́nì juu nɛ́ Kɔrinɛyi ní

¹Nàguɔ wáà ’puu baa Sezare kàʔa nī gè, pe ’puu nɛ wi ye Kɔrinɛyi. Kapiɛngbuɔn tògo káà kàfɔli wi ’puu, kapiɛngbuɔn tògo gíì pe ’puu nɛ ye Italii kapiɛngbuɔn tògo gè. ²Ki nàguɔ ŋáà wi ’puu nɛ Kulocɛliɛ koligo gbùʔɔrɔ́ gè; Kulocɛliɛ fíɛrɛ ’puu wi nī wire nɛ́ wi saʔa wuulo pe mìɛni ní bèle. Wi kɔli ki ’puu sáʔagɛ wi siɛnnɛ kanʔa bèle nìʔɛgɛ kàʔa nī gè, nɛ̀ pínɛ wi ’puu nɛ Kulocɛliɛ náari wè lɛ̀gɛlɛ ke mìɛni nī.

³Cɛngɛ káà, cɛnguʔɔ kɔli mɛ́ gè10.3 Kire lɛ̀lɛ lire nī Zuufulo pe sî dàli nɛ Kulocɛliɛ náari wè (wéli baa 3.1)., a Kulocɛliɛ wi ’wi yiʔɛ múgu gè a wi ’nyìʔɛnɛ tundunwɔ wáà nyaa wálilɛ a wi pɛ́nì jíin wi kúrugu, nɛ̀ wi yeri nɛ́ wi yɛ: «Kɔrinɛyi ŋɛ !»

⁴A Kɔrinɛyi wi ’yiʔɛ le gè wi nī nɛ̀ wi wéli, fíɛrɛ ní dè wi nī, nɛ́ wi yɛ: «Ma ’jo gáa, mi kàfɔli ?»

A nyìʔɛnɛ tundunwɔ wi ’wi yɛ: «Kulocɛliɛ wi ’sɔ̀ngi nɛ̀ taa nɛ́ muɔ náariyɛ ní yè, nɛ́ muɔ kpuʔɔrɔ ní dè dàa muɔ sî nɛ kanʔa fuunmɔfɔlilɔ mɛ́ bèle. ⁵-Siɛnnɛ tun Zope kàʔa mɛ́ gè pe- sa Siimɔ yeri wè de báan, n’ŋɛ pe yeri nɛ pínɛ Piɛri wè. ⁶Wiī baa Siimɔ wáà kpáa mɛ́, cèligɔniwɔ wī, wi saʔa kiī baa kuʔɔjii kpɔnimɔ nɛ̄ bè.»

⁷Bà nyìʔɛnɛ tundunwɔ ŋáà wi kɛ́nì láʔa nɛ̀ kɛ́ wè, ŋàa wi ’puu nɛ nyu nɛ́ wi ní wè, a Kɔrinɛyi wi ’wi saʔa baakuɔlɔ siin yeri nɛ̀ fàri wi kapiɛngbuɔnwɔ wáà nɛ̄ ŋàa wi ’puu nɛ Kulocɛliɛ koligo kpóri gè. ⁸Nɛ̀ ti mìɛni yiʔɛ juu nɛ̀ tìɛ pe nɛ̄ nɛ́ sí pe tun Zope kàʔa mɛ́ gè.

Kulocɛliɛ wi ’kaala láà tìɛ Piɛri nɛ̄ wè

⁹Ki kpìɛnduu gè, bà siɛnnɛ bálì pe ’puu nɛ tíin koligo nɛ̄ gè, nɛ́ kò cɛ̀ri bé sí nɔ̀ Zope kàʔa nɛ̄ gè, a Piɛri wi ’tánʔa binge naamɛ gè bè sa Kulocɛliɛ náari wè; cɛngɛ ki cé kò cɛ̀ri bé yéri nyùgo nī. ¹⁰A fungo kɛ́nì wi taa, a yakaʔa laa ’wi taa. Nɛ̀ sí ki yaʔa lɛ̀lɛ níì nī pe ’puu nɛ sori wi mɛ́ wè, a Kulocɛliɛ wi ’yiʔɛ múgu gè, ¹¹a wi ’nyìʔɛnɛ nyaa lè a ni ’múgu, nɛ́ fɛ̀nikpuʔɔ nyaa ki tíri, màʔagɛlɛ ń’nɛ̀ ki cò ki nyuɔyɔ sicɛri nī yè, nɛ̀ pɛ́nì tɛ́ni dàala nɛ̄ lè. ¹²Tɔliyɔ sicɛri yawiire ti mìɛni felide ’puu baa ki laamɛ nī bè, nɛ́ yafulolido ní dè, nɛ́ sínjari ní.

¹³Kire lɛ̀lɛ nī lè a Piɛri wi ’juumɔ páà lúʔu a pi ’jo: «Piɛri ŋɛ, yɛ̀ ma ti kpúu ma káa.»

¹⁴A Piɛri wi ’jo: «Cî, Kàfɔli, miǐ gbɛ̀ kire kpíʔile púloʔ, bà mi ’yɛ̀ wè yawiire dáà Kulocɛliɛ wi ’jo tiī núʔɔrɔ wire yiʔɛ mɛ́ gè, mi fìɛ ti tàa káaʔ10.14 Wéli baa Lev 11.2-47; 20.25; Fàn 14.4-20..»

¹⁵A wi ń’nɛ̀ juumɔ lúʔu bè taziinwuʔu nɛ̄ gè a pi ’wi yɛ: «A Kulocɛliɛ wi ’yɛgɛ gíì kpíʔile cìilige gè, ma fǎga jo kiī núʔɔgɔʔ.»

¹⁶A kire ’kpíʔile nɛ̀ taa tɔliyɔ taanri, á fɛ̀nikpuʔɔ gáà ki ’fali nɛ̀ koli nɛ̀ yɛ̀ nɛ̀ kɛ́ nyìʔɛnɛ nī lè.

Kɔrinɛyi tundunminɔ pe ’kɛ́ Piɛri tiʔɛ nī gè

¹⁷A kaala náà ni ’Piɛri wi fungo wúɔ, a wi ’yɛ̀ nɛ ki sɔ̀ngí gàa Kulocɛliɛ wi ’tìɛ wire nɛ̄ gàa gè, kire kɔri wi ’jo gáa wī ? Kire lɛ̀lɛ nī lè, nàguɔlɔ bálì Kɔrinɛyi cé tun bèle a peli pɛ́nì yiri, nɛ̀ Siimɔ kpáa tiʔɛ yúgo gè, nɛ́ sɛ́nì yéri baa saʔa wìile táanni lè, ¹⁸nɛ́ yeri nɛ̀ yúgolo kpíʔile, a ki yē baa Siimɔ wi sùɔ́n, Siimɔ ŋáà pe ye Piɛri wè.

¹⁹Bà sí Piɛri wi ’puu nɛ sɔ̀ngí nɛ tíin kele gílì wi cé nyaa gèle, a Kulocɛliɛ Pìle ni ’wi yɛ: «Nyaa, nàguɔlɔ taanri yē baa nɛ muɔ tiʔɛ caa. ²⁰Yɛ̀ ma koligo líɛ gè mari tíri, ma kɛ́ nɛ́ pe ní, fǎri káalaʔ; mi mi ’pe tun.»

²¹A Piɛri wi ’líɛ nɛ̀ kɛ́ siɛnnɛ bálì kúrugu bèle, nɛ̀ sɛ́nì pe yɛ: «Siɛn ŋáà yeli nɛ caa wè, mi wī. Gáa kúrugu ye ’pɛn ?»

²²A pe ’jo: «Kɔrinɛyi wè, kapiɛngbuɔnnɔ dabataan (100) kàfɔli wè nɛ́ ní siɛnsinwɛ wè, nɛ̀ pínɛ Kulocɛliɛ fíɛrɛ yē wi nī; Zuufulo kùlo wuulo pe mìɛni nɛ wi míɛtanʔa yeri gè. Nyìʔɛnɛ tunduncɛ̀nwɛ wáà sɛ́nì yiri wi nɛ̄ nɛ̀ wi yɛ wi- tun muɔ mɛ́ ma kɛ́ baa wire mɛ́, wire sa muɔ nyasiɛnrɛ lúʔu dè.»

Piɛri wi ’kɛ́ bè sa Kɔrinɛyi kayerile lúʔu lè

²³A Piɛri wi sí pe yeri nɛ̀ nyɔ́gɔ saʔa nī gè, nɛ̀ pe kɛn nɛ́ súɔndiʔɛ ní. Ki kpìɛnduu gè a wi ’yɛ̀ nɛ̀ kɛ́ nɛ́ pe ní, a Zope tɛ́ngɛfɔlilɔ pálì ’pínɛ nɛ́ wi ní. ²⁴Cɛnziinwuʔu nɛ̄ gè a pe sɛ́nì jíin Sezare kàʔa nī gè. Ki ’nyaa Kɔrinɛyi wire cé sí puu baa nɛ wi siri; wi cé wi siinyɛninɛ yeri bèle nɛ̀ gbuʔulo, nɛ́ wi nàgoricɛnminɛ ní bèle. ²⁵Bà Piɛri wi sɛ́nì nɔ̀ bé jíin wè, a Kɔrinɛyi wi sɛ́nì wi kpàli, nɛ̀ káguro wáa wi láara nɛ̀ kpuʔɔrɔ taʔa wi nɛ̄.

²⁶A Piɛri wi ’wi cò nɛ̀ yɛ̀gɛ nɛ́ wi yɛ: «Yɛ̀, mi míɛni yē siɛn bɛ̀ muɔ tíɛlɛ.»

²⁷A pe ’pínɛ nɛ̀ nyu nɛ waa wi nɛ́ Kɔrinɛyi ní wè, fúɔ nɛ̀ taa a Piɛri wi sɛ́nì jíin saʔa nī gè, nɛ̀ siɛnniʔɛnɛ nyaa bèle baa gbuʔulilo.

²⁸A wi ’pe yɛ: «Yeli ’ki cɛ́n dí kiì yɛli Zuufuwo de wìi nyaʔami nabɔnminɔ nī bèleʔ, bága nɛ́ jo bè pɛn pe tiʔɛ nīʔ. Nɛ̀ sí ki taa Kulocɛliɛ wi ’ki tìɛ mi nɛ̄ dí mi fǎga siɛn tɔ́ri núʔɔwɔʔ, bé nɛ́ ga jo dí wiī kariwɛʔ. ²⁹Kire kɛnmɛ nɛ̄ bà pe ’tun m’mɛ́ wè, miì yéri nɛ siɛnniʔɛrɛ caaʔ. Mi sí nɛ ki caa bè ki cɛ́n, gáa kɛnmɛ nɛ̄ ye ’tun mi mɛ́ ?»

³⁰A Kɔrinɛyi wi ’jo: «Ki cɛnyɛ sicɛriwuʔu gī pàngɛ gè, mi ’puu nɛ Kulocɛliɛ náari wè baa mi saʔa nī gè; cɛngɛ ki cé cɛ̀li nɛ̀ kò cɛnguʔɔ, bìinɛ ŋáà wire felige ki ’puu. A mi kɛ́nì fuu nɛ̀ nàguɔ wáà nyaa yériwe mi yiʔɛ mɛ́ gè, wi bururo ní dè nɛ nyíʔɛnɛ. ³¹A wi ’jo: ‹Kɔrinɛyi, muɔ náarigɛ ki nyɛ́nì cò, nɛ̀ pínɛ Kulocɛliɛ wi ’sɔ̀ngi nɛ̀ taa nɛ́ muɔ kpuʔɔrɔ ní dè, dàa muɔ nɛ kanʔa fuunmɔfɔlilɔ mɛ́ bèle. ³²Tunduro tórigo Zope kàʔa mɛ́ gè, pe- sa Siimɔ yeri de báan, Siimɔ ŋáà pe yeri Piɛri wè; wiī baa nɛ sùɔ́n Siimɔ cèligɔniwɔ tiʔɛ nī, kuʔɔjii kpɔnimɔ nɛ̄ bè.› ³³A mi sí fali nɛ̀ tun baa muɔ mɛ́. Muɔ kapɛnnɛ ni ’nyuɔ. Weli we mìɛni sí yē náʔa píra ŋáà nī wè bè Kulocɛliɛ wori lúʔu dè, gàa wi ’jo muɔ pa juu weli mɛ́ bèle.»

Piɛri wi ’Zezi Kataanna Siɛnrɛ juu dè Kɔrinɛyi saʔa wuulo mɛ́ bèle

³⁴A Piɛri wi ’siɛnrɛ líɛ dè, nɛ̀ jo: «M’bé tɔ̀ni bè ki juu kányiʔɛ nɛ̄, Kulocɛliɛ wi wè nɛ ki cuɔnriʔ. ³⁵Gìi gī baa gè, a kùlo ó kùlo nɛ wi fìʔɛ́ wè, níɛ sínmɛ koligo tári gè, Kulocɛliɛ wiī nɛ pe caa.

³⁶«Kulocɛliɛ wi ’Zezi Kirisi líɛ wè nɛ̀ yanyige Kataanna Siɛnrɛ juu dè nɛ̀ tórigo Isirayɛli pìile mɛ́ bèle; Zezi wire sí wī siɛnnɛ pe mìɛni Kàfɔli wè. ³⁷Yeli ’ki cɛ́n kele gílì ke ’tóri Zude tɛ́nimɛ pi mìɛni nī bè bà ki cé séli Galile tɛ́nimɛ nī bè, Zanbatɛmi jáarigɛ tóriguɔmɔ kàduʔumɛ gè.

³⁸«Kire Zezi wire sí wī Nazarɛti kàʔa wuu wè; Kulocɛliɛ cé wi nyíɛnɛ nɛ̀ kɔ̀n nɛ́ wi Pìle tìrige lè nɛ́ fànʔa kɛn gè wi mɛ́ wi tòrí tiɛrɛ ti mìɛni nī nɛ nyuʔɔ siɛnnɛ nɛ̄ bèle, nɛ pe pori níɛ pe suu gbòdolilo kàfɔli wuʔɔgɔ mɛ́ gè. Ki ’nyaa Kulocɛliɛ wi ’puu nɛ́ wi ní. ³⁹Weli sí nyɛ́nì ki ’nyaa gìi ki míɛni wi ’kpíʔile nɛ̀ tóri gè Zuufulo kùlo nī lè nɛ́ Zerizalɛmi kàʔa ní gè, á pe ’kúɔ nɛ́ wi kóri tiiparigɛ nɛ̄ gè nɛ̀ wi kpúu. ⁴⁰Kulocɛliɛ wi sí koli nɛ̀ wi nyɛ́ cɛndaanriwuʔu nɛ̄ gè, nɛ̀ ki kpíʔile a wi ’koli nɛ̀ wìi tìɛ a pe ’wi nyaa.

⁴¹«Kùlo ni mìɛni bɛ̀ʔ ni cé wi nyaaʔ; bìli Kulocɛliɛ wi cé nyíɛnɛ nɛ̀ kɔ̀n nɛ̀ yaʔa bèle a pe ’ki nyaa gè, peli bīɛlɛ, weli bálì we cé pínɛ nɛ̀ lìi nɛ́ gbuɔ nɛ́ wi ní bèle, bà wi cé nyɛ́ nɛ̀ yiri kúbilo nī bèle. ⁴²Wi ’ki juu nɛ̀ gbɛ̀ngɛ weli nɛ̄ we sari wi siɛnrɛ jáari dè kùlo nī lè, wé sí de ki nyu de láʔala siɛnnɛ mɛ́ bèle dí w ire Kulocɛliɛ wi ’tìɛ wi ga kàyuʔu juu kúbilo nɛ̄ bèle nɛ́ wiile ní bèle. ⁴³Wire wori Kulocɛliɛ siɛnjuuliɛlɛ pe mìɛni cé juu dè, nɛ́ jo dí bìli pe mìɛni pe tɛ́ngɛ wi nɛ̄ bèle, wire míʔɛ nɛ̄ gè Kulocɛliɛ wi bé pe kapiʔile kàsulugo suɔ gè.»

Kulocɛliɛ Pìle ni ’tìgi kùlogolo kálì siɛnnɛ nɛ̄ bèle

⁴⁴Bà Piɛri wi ’puu nɛ siɛnrɛ dáà nyu dè nɛ tíin mmɛ gè, a Kulocɛliɛ Pìle ni ’tìgi siɛnnɛ pe mìɛni nɛ̄, bàli pe ’puu nɛ wi siɛnrɛ lúru dè. ⁴⁵A ki ’kpíʔile bìli pe cé pínɛ nɛ̀ kɛ́ nɛ́ wi ní bèle nɛ́ ní Zuufulo tɛ́ngɛfɔlilɔ bèle, a ki ’pe fungo wúɔ kpuʔɔ, bà pe ’ki ’nyaa Kulocɛliɛ Pìle ni ’tìgi kùlogolo kálì siɛnnɛ nɛ̄ bèle nɛ̀ pínɛ wè. ⁴⁶A pe sí ’yɛ̀ nɛ nyu kùlogolo kálì siɛnrɛ nī nɛ Kulocɛliɛ kpuɔmɔ kpóri bè ki siɛnrɛ nī dè; siɛnnɛ pe ti lúru.

A Piɛri wi sí pe yɛ: ⁴⁷«We bé ní gbɛ̀ cíi batɛmi nɛ̄ wè siɛnnɛ bálì mɛ́ bèle lé, bɛ̀ ki ’nyaa peli míɛni nyɛ́nì Kulocɛliɛ Pìle taa lè bɛ̀ weli tíɛlɛ nɛ̀ pínɛ wè ?»

⁴⁸A wi ’fali nɛ̀ ki juu sɛni nɛ́ jo pe- pe batiize Zezi Kirisi míʔɛ nɛ̄ gè. Kire kàduʔumɛ gè a pe sí Piɛri fiɛn wè nɛ́ wi yɛ wi- kò baa nɛ́ peli ní wi cɛnyɛ yáà cɛ̀ri kúɔ.

Piɛri wi ’Kɔrinɛyi wori juu dè Zerizalɛmi tɛ́ngɛfɔlilɔ mɛ́ bèle

¹Zezi tundunminɔ bílì pe ’puu baa Zude tɛ́nimɛ nī bè, peli nɛ́ tɛ́ngɛfɔlilɔ ní bèle, a pe ’ki siɛnrɛ dáà lúʔu dè dí kùlogolo kálì siɛnnɛ míɛni nyɛ́nì Kulocɛliɛ siɛnrɛ lúʔu dè nɛ̀ fɔ̀li ti nɛ̄. ²Nɛ̀ sí ki taa bà Piɛri kɛ́nì koli nɛ̀ kɛ́ Zerizalɛmi kàʔa mɛ́ gè, tɛ́ngɛfɔlilɔ bílì pe cé kɛnɛkɛnɛ kpíʔile wè, a peli ’yɛ̀ nɛ nyu nɛ wi cɔ̀rí ³nɛ́ jo: «Muɔ sɛ́nì jíin nàguɔ ŋáà wi saʔa nī gè, ŋáà wiì kɛnɛkɛnɛ wèʔ, nɛ̀ pínɛ nɛ̀ lìi nɛ́ pe ní.»

⁴A Piɛri wi sí siɛnrɛ líɛ dè nɛ̀ ti sɔ́migɔ nɛ̀ juu nɛ̀ tìɛ pe nɛ̄, mɛni kele ke ’tóri gèle, nɛ́ pe yɛ: ⁵«Mi ’puu Zope kàʔa mɛ́ nɛ Kulocɛliɛ náari wè, a Kulocɛliɛ wi ’mi yiʔɛ múgu gè, a mi kɛ́nì fɛ̀nikpuʔɔ káà nyaa a ki ’kɔ́n nyìʔɛnɛ nī lè nɛ̀ tìgi, nɛ ní puɔjogo ki nyuɔyɔ sicɛri nɛ̄ yè, nɛ̀ pɛ́nì tɛ́ni mi yiʔɛ mɛ́ gè. ⁶A mi ’nyapigele le gèle ki nī nɛ ki wéli, a mi ’tɔliyɔ sicɛri yawiire felide ti mìɛni nyaa, nɛ́ yafulolido ní dè, nɛ́ sínjari ní. ⁷Á mi ’yékpoli láà lúʔu a ni ’jo: ‹Piɛri, yɛ̀ ma ti kpúu ma káa.› ⁸A mi sí jo: ‹Cí, Kàfɔli, miǐ gbɛ̀ kire kpíʔile púloʔ, nɛ́ ki cɛ́n bà mi ’yɛ̀ wè, yawiire dáà Kulocɛliɛ ’jo tiī núʔɔrɔ wire yiʔɛ mɛ́ gè, mi fìɛ ti tàa káa nɛ̀ nyaaʔ.› ⁹A mi ń’nɛ̀ yékpoli láà lúʔu baa nyìʔɛnɛ nī lè a ni ’jo: ‹A Kulocɛliɛ wi ’yɛgɛ gíì kpíʔile cìilige gè, ma fǎga jo kiī núʔɔgɔʔ.› ¹⁰A ki kanunɔ ni ’kpíʔile nɛ̀ taa tɔliyɔ taanri. Kire kàduʔumɛ gè a yɛrɛ dáà ti mìɛni ti ’koli nɛ̀ yɛ̀ nɛ̀ kɛ́ nyìʔɛnɛ nī lè.

¹¹«Ki lɛ̀nunɔ nī lè, a siɛnnɛ taanri ’pɛn nɛ̀ pɛ́nì yéri saʔa táanni gè baa weli ’puu bèle; Sezare kàʔa mɛ́ pe cé kɔ́n nɛ̀ pɛn tunduro nɛ̄ mi tiʔɛ nī gè. ¹²A Kulocɛliɛ Pìle ni ’mi yɛ mi- pínɛ nɛ́ pe ní, mi fǎri káalaʔ. A weli siinyɛninɛ bálì kɔlini ’pínɛ nɛ́ mi ní, a we sɛ́nì jíin ki nàguɔ ŋáà wi saʔa nī gè.

¹³«A wi ’ti yiʔɛ juu nɛ̀ tìɛ weli nɛ̄ mɛni wire ’nyìʔɛnɛ tundunwɔ nyaa wè baa wire saʔa nī gè yériwe wè, a wi ’juu nɛ́ wire yɛ: ‹-Tunduro tórigo Zope kàʔa mɛ́ gè pe sa Siimɔ yɛ wi- pɛn náʔa, Siimɔ ŋáà pe yeri Piɛri wè. ¹⁴Wire wi bé siɛnrɛ juu muɔ mɛ́ muɔ suɔgɛnmɛ wori nɛ̄ dè nɛ́ muɔ saʔa wuulo pe mìɛni ní bèle.›

¹⁵«Bà sí mi sɛ́nì séli nɛ nyu wè, a Kulocɛliɛ Pìle ni ’tìgi pe nɛ̄, majo mɛni ki cé kpíʔile weli nɛ̄ bèle sélimɛ nɛ̄ bè. ¹⁶Kire lɛ̀lɛ nī lè a mi ’sɔ̀ngi nɛ̀ taa nɛ́ Kàfɔli wi siɛnrɛ ní dè dàa wi cé juu dè, nɛ́ jo: ‹Zan wi ’puu nɛ siɛnnɛ batiize bèle luʔɔ nī; yeli sí bèle, Kulocɛliɛ Pìle ní yeli bága yeli batɛmi kpíʔile wè11.16 Wéli baa Mat 3.11; Kakpi 1.8..›

¹⁷«A ki sí yē Kulocɛliɛ wi ’ki kpuʔɔrɔ nuro kpíʔile dè siɛnnɛ bálì mɛ́ bèle bà pe ’tɛ́ngɛ Kàfɔli Zezi Kirisi nɛ̄ wè, majo mɛni wi cé ki kpíʔile weli mɛ́ bèle, mi yē ŋáa mi wè bé sí jo m’bé Kulocɛliɛ cɔ̀ri wè wi fǎga ki kpíʔile wè ?»

¹⁸Bà pe ’siɛnrɛ dáà lúʔu dè a siɛnrɛ ti ’kúɔ pe nyuɔyɔ nī yè, a pe ’yɛ̀ nɛ kpuʔɔrɔ tari Kulocɛliɛ nɛ̄ wè níɛ wáa: «ʔé, bɛ̀ ki yē lé, Kulocɛliɛ wi ’ki kpíʔile nɛ̀ pínɛ a kùlogolo kálì siɛnnɛ pe ’pe funyɔ yiʔɛ yè nɛ̀ jíin bànguɔ sìi koligo nī gè lé !»

Tɛ́ngɛfɔlilɔ pálì pe ’Zezi Kataanna Siɛnrɛ juu dè Antiyɔsi kàʔa mɛ́

¹⁹Ki ’nyaa tɛ́ngɛfɔlilɔ bílì pe cé fɛ̀ nɛ̀ cɛrigɛ wuʔɔgɔ kɛnmɛ nɛ̄ bè Eciɛnni kpúulo kàduʔumɛ gè, pàli cé kɛ́ Fenisii tɛ́nimɛ nī, a bìli ’fali Siipiri tɛ́nimɛ nī; ki tiʔɛ kiī luʔɔ sunʔɔmɔ nī. A pàli ’kɛ́ Antiyɔsi kàʔa mɛ́. A ki ’nyaa piyè puu nɛ Kulocɛliɛ siɛnrɛ nyu dè pàli piyeyɛ mɛ́ʔ, fúɔ macɛn Zuufulo yákuɔ mɛ́. ²⁰Nɛ̀ sí ki yaʔa a Siipiri wuulo nɛ́ Siirɛni wuulo pálì ’kɛ́ Antiyɔsi kàʔa mɛ́ gè nɛ̀ sɛ́ni Kàfɔli Zezi Kataanna Siɛnrɛ nyu dè Girɛkilɛ mɛ́ bèle. ²¹Kàfɔli wi fànʔa ki ’puu pe mɛ́, a siɛnniʔɛbɛlɛ ’jíin tɛ́ngɛlɛ nī lè nɛ̀ pìye kɛn Kàfɔli mɛ́ wè.

²²A Zerizalɛmi tɛ́ngɛfɔlilɔ pe ’ki wori lúʔu dè, a pe sí Barinabasi tórigo baa Antiyɔsi kàʔa mɛ́ gè. ²³Bà wi sɛ́nì yiri wè, nɛ̀ Kulocɛliɛ kpuʔɔrɔ nyaa dè dàa wi ’kpíʔile dè, a ki ’fundaanra nyɔ́gɔ wi nī. A Barinabasi wi ’juu nɛ̀ lèbaanna nyɔ́gɔ pe mìɛni nī, nɛ́ pe yɛ pe- yiʔɛ le pe- Kàfɔli cò wè kpuʔɔ. ²⁴Ki ’nyaa funjɛ̀ngɛfɔli wi ’puu Barinabasi wè nɛ ní tɛ́ngɛlɛfɔli kányiʔɛ, a Kulocɛliɛ Pìle ni ’wi nyì. A siɛnniʔɛbɛlɛ ’pìye kɛn Kàfɔli mɛ́ wè.

²⁵Kire kàduʔumɛ gè a Barinabasi wi ’kɛ́ Tarisi kàʔa mɛ́ bàa Sɔli tiʔɛ caa. ²⁶Bà wi sɛ́nì wi nyaa wè, a wi ’wi kɔ́ri a pe ’kɛ́ Antiyɔsi kàʔa mɛ́. A pe ’yiɛlɛ sìnbolo kúɔ baa, nɛ pínɛ nɛ gbúʔuro nɛ́ ki tiʔɛ tɛ́ngɛfɔlilɔ gboli ní lè, a pe ’siɛnniʔɛmɛ tɛnmɛ. Antiyɔsi kàʔa kire mɛ́ pe ’Zezi pìtɛnmɛnɛ yeri bèle tabelige nɛ̄ gè nɛ̀ jo Kirecɛnnɛ.

²⁷Ki cɛnyɛ nī yè, a Kulocɛliɛ siɛnjuulo pálì ’yiri Zerizalɛmi kàʔa nī gè nɛ̀ kɛ́ Antiyɔsi kàʔa mɛ́. ²⁸Wàa ’puu baa pe nī pe wi ye Agabusi, a wire kɛ́nì yɛ̀ nɛ̀ yéri nɛ́ juu Kulocɛliɛ Pìle ni fànʔa nɛ̄ gè, nɛ́ jo dí fungo bága pa tuu dàala wuulo pe mìɛni nɛ̄ bèle bè cùru pe nī kpuʔɔ. Ki kaala ni sí cé kɛ́nì kpíʔile Wurɔmi kùlofɔgbuɔwɔ Kulodi cɛnyɛ nī. ²⁹A pìtɛnmɛnɛ pe sí bìɛ ki nɛ̄ nɛ̀ jo dí a ŋìi ’gìi taa wi- ki kɛn, pe- ki tórigo Zude tɛ́nimɛ tɛ́ngɛfɔlilɔ mɛ́ bèle bè pe sáʔa. ³⁰A pe sí ki kpíʔile bɛ̀. Pe cé pe kpuʔɔrɔ kɛn dè Barinabasi nɛ́ Sɔli mɛ́ a pe ’kɛ́ nɛ́ ti ní Zude liɛlɛ mɛ́ bèle.

Erodi wi ’tí a pe ’Zaki kpúu nɛ́ Piɛri cò nɛ̀ tɔ́n

¹Kire lɛ̀lɛ náà nī lè kùlofɔli Erodi wi cé tɛ́ngɛfɔlilɔ pálì cò nɛ̀ pe wuʔɔ. ²A wi ’tí a pe ’Zaki kpúu wè, Zan siinyɛni wè, nɛ́ ŋɔsii ní. ³Bà sí wi cé ki ’nyaa a ki ’Zuufulo dɛ́ni bèle, a wi ’Piɛri míɛni cò wè; Sìnvarifun Búru Fundaanra cɛnyɛ nī ki ’puu. ⁴Bà pe ’wi cò wè, a wi ’tí a pe ’wi tɔ́n kasuu nī, nɛ́ kapiɛngbuɔnnɔ sicɛricɛri tòyo sicɛri tɛ́ngɛ peri wi wéli. Ki ’nyaa wi cé puu nɛ ki siri Torimakiyaʔa cɛnyɛ yi- yiri, bé sí wi kàyuʔu juu gè kùlo wuulo pe mìɛni pe nyaamɛ nɛ̄. ⁵Bà sí Piɛri wi ’puu baa kasuu nī wè, a tɛ́ngɛfɔlilɔ gboli ni ’yiʔɛ le nɛ Kulocɛliɛ náari wè wi mɛ́.

Nyìʔɛnɛ tundunwɔ wáà ’Piɛri yige kasuu nī wè

⁶Bà sí Erodi wi ’puu nɛ gbòborí bè Piɛri kàyuʔu juu gè kùlo ni mìɛni yiʔɛ mɛ́ gè, a ki ’nyaa ki pìlige nī gè Piɛri wi ’puu nɛ ŋɔ́ni baa kasuu nī wè, kapiɛngbuɔnnɔ siin sunʔɔmɔ nī. Pe cé wi puɔ nɛ́ nɛ̀gɛjɔliyɔ siin ní, á kapiɛngbuɔnnɔ pálì yéri baa kasuusaʔa wìile nɛ̄ lè.

⁷Cɛ̀ri sìʔɛrɛ a Kàfɔli wi nyìʔɛnɛ tundunwɔ wáà ’yiri, a kpìɛnmɛ páà ’càanna baa kasuusaʔa nī gè. A wi ’Piɛri kpúɔn wè tɛ́bitɛbi lìʔɛlɛ nī lè a wi ’yɛ̀, a wi ’wi yɛ: «Yɛ̀ fáari!» A nɛ̀gɛjɔliyɔ yi ’fali nɛ̀ yiri wi kiyɛ nɛ̄ yè nɛ̀ tuu. ⁸A nyìʔɛnɛ tundunwɔ wi ’wi yɛ: «-Muɔ bururo le dè nɛ́ tɔriyɔ ní yè.» A wi ’ki kpíʔile. A nyìʔɛnɛ tundunwɔ wi ’wi yɛ: «-Muɔ burugbuʔɔ líɛ gè ma le, má taʔa mi nɛ̄.»

⁹A Piɛri wi ’yiri nɛ̀ taʔa wi nɛ̄. Wiì cé ki cɛ́n ga kányiʔɛ gīʔ, gàa nyìʔɛnɛ tundunwɔ wi cé kpíʔile gèʔ; wi cé jo dùʔɔ ŋɔ́nigɔ ki ’tuu wire nɛ̄. ¹⁰A pe ’tóri nɛ̀ yiri kasuuwelile gboli pélile táanni lè, nɛ̀ sɛ́nì tóri siinwoli táanni lè, nɛ̀ sɛ́nì nɔ̀ timɔri wìikpuɔlɔ kɔ̀ri nɛ̄ gè, ki cé yiʔɛ wáa kàʔa mɛ́ gè. A kɔ̀ri ki ’múgu kìimɛ pe yiʔɛ mɛ́ gè, a pe ’yiri nɛ̀ koligo líɛ gè. Cɛ̀ri sìʔɛrɛ a nyìʔɛnɛ tundunwɔ wi ’koli Piɛri kúrugu wè.

¹¹A Piɛri wi yiʔɛ ki ’cìile, a wi ’jo: «Mi nɛ́ béli nɛ̀ ki cɛ́n kányiʔɛ gī, Kàfɔli wi ’wi tundunwɔ tórigo wè a wi pɛ́nì mi suɔ Erodi kiyɛ nī yè, nɛ́ gìi ní Zuufulo pe ’puu nɛ sɔ̀ngí nɛ́ mi ní wè.»

¹²Bà wi yiʔɛ ki ’cìile wè, a wi ’kɛ́ Maari kpáa mɛ́, Zan yàa wè, Zan ŋáà pe ’puu nɛ ye nɛ pínɛ Mariki wè. Siɛnnɛ ’puu baa nìʔɛbɛlɛ; pe cé sɛ́nì pínɛ nɛ Kulocɛliɛ náari wè. ¹³A wi ’kɔ̀ri kóli gè, a baakuɔsinboriwo wáà kɛ́ baa wìile mɛ́ lè, pe ’puu nɛ wi ye Wuroda. ¹⁴A wi ’Piɛri yékpoli lúʔu lè nɛ̀ cɛ́n, bà sí fundaanra ti yé ’cíi wi nɛ̄ dè, a wi ’koli nɛ̀ láʔa nɛ̀ kɛ́, wiì kɔ̀ri múgu gèʔ. Nɛ́ fɛ̀ nɛ̀ sɛ́nì ti juu nɛ́ jo dí Piɛri wiī baa yériwe kɔ̀ri táanni gè.

¹⁵A pe ’wi yɛ: «Gáa kàalafɔlilɔ siɛnrɛ ma ’juu mmɛ gè ?» Wire wè, a wi sí faan nɛ ti nyu nɛ́ jo kányiʔɛ sí gī. A pe ’jo: «Ki bé nyaa wi nyìʔɛnɛ tundunwɔ wire wī.»

¹⁶Piɛri wi sí cé puu baa nɛ kɔ̀ri kóli gè nɛ tíin. Bà sí pe kâ sɛ́nì ki múgu gè, nɛ̀ ki ’nyaa wire wī, a ki ’pe funyɔ wúɔ kpuʔɔ. ¹⁷A wi ’kɔli yɛ̀gɛ pe mɛ́ nɛ́ pe yɛ pe- pìiri, nɛ́ sí ki juu pe mɛ́ mɛni Kàfɔli wi ’wire yige nɛ̀ síɛ kasuusaʔa nī gè. A wi ’fali nɛ̀ pe yɛ: «Ye- sa ti juu Zaki12.17 Kàfɔli Zezi wi siinyɛni wi ’puu Zaki ŋáà wè. Wi cé baakpuɔrɔ kúɔ Zerizalɛmi kàʔa tɛ́ngɛfɔlilɔ gboli wuulo sunʔɔmɔ nī bè. Wéli baa 15.13-21; Mat 13.55; Gal 1.19. mɛ́ wè nɛ́ we siinyɛninɛ bílì ní bèle.» Nɛ́ fali nɛ̀ yiri pe táanni nɛ̀ kɛ́ tiʔɛ káà nī.

¹⁸Bà kpìɛnmɛ pi ’yɛ̀ nɛ̀ tuu wè a kàgbaaligɛ ’yɛ̀ kpuʔɔ baa kasuusaʔa wélifɔlilɔ sunʔɔmɔ nī bè: pe nyu níɛ wáa sétiʔɛni Piɛri wi kɛ́nì kɛ́ ? ¹⁹A Erodi wi ’tí a pe ’wi caa nɛ̀ màʔa; piyè wi nyaaʔ. A wi ’kasuusaʔa wélifɔlilɔ yúgo bèle, nɛ́ kúɔ nɛ́ jo pe- pe kpúu. Bà tire ’kúɔ dè a Erodi wi ’yiri Zude tɛ́nimɛ nī bè nɛ̀ kɛ́ Sezare kàʔa mɛ́, nɛ̀ sɛ́nì lɛ̀lɛ láà kúɔ baa.

Erodi kùugɛnmɛ bè

²⁰Erodi fungo ki cé tanʔana Tiiri kàʔa wuulo kúrugu bèle, peli nɛ́ Siidɔn kàʔa wuulo ní bèle. A pe sí bìɛ ki nɛ̄ bè sa wi nyaa, a pe ’juu nɛ́ Bilasitusi ní nɛ̀ wire nyasiɛnrɛ taa; wire wi ’puu nɛ kùlofɔli wi saasinɛgɛ gbòborí gè. Nɛ́ sí kɛ́ nɛ̀ sɛ́nì Erodi náari wè, yanyige- puu pe sunʔɔmɔ nī peli nɛ́ wi ní wè. Ki ’nyaa kùlofɔli wire tiʔɛ nī yaliire ti ’puu nɛ kɔ́ngi níɛ báan baa peli tiʔɛ nī gè.

²¹Cɛngɛ gíì pe yé tɛ́ngɛ bè pìye nyaa wè, bà ki cɛngɛ ki pɛ́nì nɔ̀ gè, a Erodi wi ’wi kùlofɔlilɔ bururo le dè, nɛ́ tɛ́ni kùlofɔlilɔ kácunʔɔ nɛ̄ gè, nɛ́ séli nɛ wi siɛnrɛ nyu dè siɛnnɛ yiʔɛ mɛ́ gè. ²²A siɛnnɛ pe kɛ́nì kòkuulo wáa, nɛ́ jo: «Kulocɛliɛ wáà yékpoli nī nàa lè, siɛn yékpoli bɛ̀ʔ !»

²³Tiɛnugo nī gè, a Kàfɔli wi nyìʔɛnɛ tundunwɔ wáà ’fali nɛ̀ wi kpúɔn nɛ̀ cáan sɛni, bɛ̀ ki ’nyaa wiì kpuʔɔrɔ taʔa Kulocɛliɛ nɛ̄ wèʔ. A fiɛnrɛ ’jíin wi nī nɛ̀ wi káa nɛ̀ kpúu.

²⁴Nɛ̀ sí ki taa Kulocɛliɛ siɛnrɛ tire dè, ti ’puu nɛ nyu nɛ waa yiʔɛ mɛ́.

²⁵Bà Barinabasi wire nɛ́ Sɔli ní wè, pe kɛ́nì kúɔ pe tunduro nɛ̄ dè baa Zerizalɛmi kàʔa mɛ́ gè, a pe ’koli nɛ̀ kɛ́. Pe cé Zan kɔ́ri nɛ̀ pínɛ nɛ́ pìye ní, Zan ŋáà pe ’puu nɛ ye Mariki wè.

ZEZI TUNDUNMINƆ BAARA DE AZII TƐNIMƐ WUULO MƐ BELE NƐ GIRƐKI KULO WUULO NI BELE

(13.1–20.38)

Kulocɛliɛ Pìle ni ’jo pe- Barinabasi nɛ́ Sɔli wàli pe tɛ́ngɛ wire mɛ́

¹Baa Antiyɔsi tɛ́ngɛfɔlilɔ gboli nī lè, Kulocɛliɛ siɛnjuulo ’puu baa nɛ́ tɛnmɛfɔlilɔ ní, pe míɛyɛ yi n’yɛ: Barinabasi nɛ́ Simɛyɔ ŋáà pe ye Nawuɔ wè, nɛ́ Lusiyɔsi ŋáà wi ’kɔ́n Siirɛni kàʔa mɛ́ gè, nɛ́ Manayɛni wire ŋáà wi cé wúɔ nɛ̀ pìire pùrɔ nɛ́ kùlofɔli Erodi ní wè, nɛ́ Sɔli. ²Cɛngɛ káà, pe ní baa nɛ Kàfɔli gbùʔɔrɔ́ wè nɛ́ ní sún nɛ̄ wè, a Kulocɛliɛ Pìle ni kɛ́nì jo: «Ye- Barinabasi nɛ́ Sɔli wàli ye tɛ́ngɛ m’mɛ́ baara díì nɛ̄ mi ’pe yeri bèle.» ³Bà sí ki ’kpíʔile, a pe ’sún le nɛ́ náari, nɛ́ kúɔ nɛ́ kiyɛ taʔala yè pe nɛ̄, nɛ́ pe yaʔa a pe ’kɛ́.

Barinabasi nɛ́ Sɔli pe ’kɛ́ Siipiri tɛ́nimɛ nī

⁴Bɛ̀ Kulocɛliɛ Pìle ni sí ’pe tun bèle, a Barinabasi nɛ́ Sɔli ní wè a pe ’yɛ̀ nɛ̀ kɛ́ Selosi kàʔa mɛ́, nɛ̀ sɛ́nì jíin kɔ́rikpuʔɔ13.4 Kɔ́rikpuʔɔ gáà ki ’puu a pe ’fɛ̀ni puɔ ki nɛ̄ naamɛ gè. Káfaligɛ ki nàa ki fɛ̀ni ŋáà píle wè, á kɔ́rikpuʔɔ ki nìɛ waa luʔɔ nɛ̄ gè. nī nɛ̀ fali Siipiri tɛ́nimɛ nī; ki tiʔɛ ki ’puu luʔɔ sunʔɔmɔ nī. ⁵Bà pe sɛ́nì nɔ̀ Salamiini kàʔa nɛ̄ gè, a pe ’yɛ̀ nɛ Kulocɛliɛ siɛnrɛ nyu dè Zuufulo pe tɛnmɛzaaya nī yè; Zan Mariki míɛni ’puu baa nɛ̀ fàri pe nɛ̄.

⁶A pe ’sùuri ki tiʔɛ nī gè gàa ki ’puu luʔɔ sunʔɔmɔ nī bè, fúɔ nɛ̀ sɛ́nì nɔ̀ Pafɔsi kàʔa nɛ̄. A pe ’nàguɔ wáà nyaa baa, Zuufulo pe nìnyuʔɔnigɔfɔli wáà wi ’puu, pe ’puu nɛ wi ye Bari Zezi. Wi ’puu nɛ wìi kpínʔini wire yē Kulocɛliɛ siɛnjuuwo, nɛ̀ sí ki taa jànvaafɔli wi ’puu. ⁷Ki nàguɔ wi ’puu nɛ́ Sɛrizusi Pɔlɔsi ní wè, wire ŋáà wi ’puu ki tiʔɛ tɛ́nimɛ fànʔafɔli wè. Pɔlɔsi wi ’puu siɛn síciliwe, a wi ’Barinabasi nɛ́ Sɔli yeri bèle pe- kɛ́ baa wire mɛ́, ki ’nyaa Kulocɛliɛ siɛnrɛ ti lúʔu láa ’puu wi nɛ̄ kpuʔɔ. ⁸Nɛ̀ sí ki taa, a Bar Zezi wi ’yɛ̀ nɛ kìí nɛ́ pe ní. Pe ’puu nɛ wi ye míɛni Eliimasi; ki míʔɛ ki kɔri wire wī nìnyuʔɔnigɔfɔli. Wi ’puu nɛ kɛnmɛ caa bè fànʔafɔli pùunni wè, wi fǎga jíin tɛ́ngɛlɛ nī lèʔ.

⁹Kire tiʔɛ gáà nī gè, Sɔli wè, ŋàa pe ’puu nɛ wi ye nɛ pínɛ Pɔli wè, bɛ̀ Kulocɛliɛ Pìle ni cé wi nyì lè, a wi ’nyapigele le gèle wi nī nɛ̀ wi kɛ̀ni, ¹⁰nɛ́ wi yɛ: «Nàguɔ muɔ, kpìlikpili nɛ́ sìpiire ti ’muɔ nyì. Gbòdolilo kàfɔli pùɔ wī muɔ wè, sínmɛ feliye yi mìɛni leguuwo wī muɔ wè. Gáa lɛ̀lɛ nī muɔ bága láʔa bɛ̀ muɔ nɛ ki caa bè Kàfɔli wi kozinge koli gè ? ¹¹Ma sí de nyaʔa píra ŋáà nī wè, Kàfɔli wi bé muɔ kpúɔn; muɔ bé fùn muɔ sǐ ní de cɛngɛ kpìɛnmɛ nyaʔa bèʔ, fúɔ bè pa lɛ̀lɛ láà kúɔ.»

Tiɛnugo nī gè a Eliimasi ’fali nɛ̀ ki ’nyaa nàwirile sɛni, a ki ’kò yebilige. A wi ’yɛ̀ nɛ tali nɛ tári, nɛ siɛn caa wi- wire cò. ¹²Bà fànʔafɔli wi ’kire nyaa gè, a wi ’tɛ́ngɛ. Ki ’nyaa tɛnmɛnɛ náà Kàfɔli wi cé kɛn nàa lè, ni cé wi cò fungo nī gè.

Pɔli nɛ́ Barinabasi pe ’kɛ́ Antiyɔsi kàʔa mɛ́

¹³Pɔli wè nɛ́ wi kobinɛnyɛninɛ ní bèle, a pe ’yiri Pafɔsi kàʔa nī gè nɛ̀ jíin kɔ́rikpuʔɔ nī gè, nɛ̀ kɛ́ Pɛrizi kàʔa mɛ́ Panfilii tɛ́nimɛ nī. A Zan Mariki wi ’koli pe kúrugu, nɛ̀ kɛ́ Zerizalɛmi kàʔa mɛ́. ¹⁴Peli bèle a pe ’sùuri Pɛrizi kàʔa nī gè, nɛ̀ kɛ́ Antiyɔsi kàʔa mɛ́ Pisidii tɛ́nimɛ nī. Cɛndɛnigɛ cɛngɛ gè a pe ’kɛ́ tɛnmɛzaʔa mɛ́ gè, nɛ̀ sɛ́nì jíin nɛ̀ tɛ́ni.

¹⁵Bà Kulocɛliɛ Fànʔa Siɛnrɛ ti kɛ́nì juu nɛ̀ kúɔ dè, nɛ́ Kulocɛliɛ siɛnjuuliɛlɛ pe wori ní dè, a tɛnmɛzaʔa kàfɔlilɔ pe ’tunduro tórigo Pɔliyé mɛ́ bèle nɛ́ jo: «We siinyɛninɛ, a ki yē siɛnrɛ yē yeli mɛ́ bè juu bè lèbaanna nyɔ́gɔ siɛnnɛ nī bèle, tiʔɛ yē baa yeli mɛ́.»

¹⁶A Pɔli wi ’yɛ̀ nɛ̀ yéri nɛ́ kɔli yɛ̀gɛ gè siɛnnɛ mɛ́ bèle nɛ́ jo: «Nɛ siinyɛninɛ Isirayɛli wuulo, nɛ́ yeli bálì bīɛlɛ kùlogolo kálì siɛnnɛ níɛ fìʔɛ́ Kulocɛliɛ nɛ̄ wè, ye- mi siɛnrɛ lúʔu dè ! ¹⁷Kulocɛliɛ wè, Isirayɛliyé wuu wè, wi ’weli tuuliɛyɛ nyíɛnɛ yè nɛ̀ kɔ̀n, nɛ̀ ń’nɛ̀ kpuʔɔrɔ taʔa Isirayɛliyé wuulo nɛ̄ bèle lɛ̀lɛ níì nī pe ’puu baa Ezipiti kùlo nī lè, nɛ́ pe kpíʔile a pe ’niʔɛ wè. A wi ń’nɛ̀ pe kɔ́ri nɛ̀ yige Ezipiti wuulo sunʔɔmɔ nī bè nɛ́ wi ŋɔri kɔli ní gè, ¹⁸nɛ́ pe kpàri nɛ̀ cò fúɔ nɛ waa yiʔɛlɛ togosiin larigɛ nī waama kùlo nī lè. ¹⁹A wi ’kùlogolo kɔlisiin kpúɔn nɛ̀ cɛrigɛ Kanaa kùlo nī lè, nɛ́ ki kùlo kɛn lè Isirayɛli pìile mɛ́ bèle kɔrigɔ, ²⁰fúɔ nɛ̀ taa yiʔɛlɛ sirasiin togosiin nɛ́ kpɔrigɔ (450). Kire kàduʔumɛ gè a wi ’kàyuʔujuulo kɛn pe mɛ́ fúɔ nɛ̀ pɛ́nì nɔ̀ Samiyɛli lɛ̀lɛ nī lè, Kulocɛliɛ siɛnjuuliɛwɛ wè.

²¹«A pe kɛ́nì jo piyē nɛ kùlofɔli caa, a Kulocɛliɛ wi sí Sawuli kɛn pe mɛ́, Kiisi jaa wè, Bɛnzamɛ saʔa tùlugo wuu wè. A wire ’tɛ́ni fànʔa nɛ̄ gè nɛ̀ pɛ́nì taa yiʔɛlɛ togosiin. ²²Bà Kulocɛliɛ wi cé kɛ́nì wi tìrige fànʔa nɛ̄ gè, a wi ’Dawuda tɛ́ngɛ kùlofɔlilɔ kácunʔɔ nɛ̄ gè. Kire Dawuda wire wori Kulocɛliɛ wi cé juu dè, nɛ́ jo: ‹Mi nyɛ́nì Dawuda caa nɛ̀ nyaa, Yese jaa wè. Wi kɛnmɛ pi ’yɛli nɛ́ siɛn ŋáà mi nɛ caa wè, ŋàa wi bé mi nyɛ́ni kele ke mìɛni kúɔ gèle13.22 Ŋún 89.21 nɛ́ Sam1 13.14 tire ti ’juu náʔa gè..›

²³«Wire siimɛ tùlugo kire nī Kulocɛliɛ wi cé kɛ́nì suɔfɔli yige wè nɛ̀ kɛn Isirayɛli wuulo mɛ́ bèle, Zezi wè, nɛ̀ yɛli nɛ́ nyafɛnigɛ gáà ní wi cé kpíʔile gè. ²⁴Sɛ́ni wi cé pɛn wè, Zan wi cé kíni nɛ̀ ki juu nɛ̀ kúɔ Isirayɛli kùlo wuulo pe mìɛni mɛ́ bèle nɛ́ pe yɛ pe- pe funyɔ yiʔɛ yè, pé sí batɛmi kpíʔile wè. ²⁵Bà Zan baara ti yé kɛ́ni waa ti kúɔdiʔɛ nī gè, a wi ’jo: ‹Yeli nɛ ki sɔ̀ngí ŋáasiɛn wī mi wè ? M’bɛ̀ʔ ŋàa yeli nɛ siri wè díɛʔ ! Wàa yē nɛ báan baa mi kàduʔumɛ gè, miì nyuɔ nɛ̀ yɛliʔ bè gbɛ̀ wi tɔriyɔ fòlilo yè wi nɛ̄ʔ.›

²⁶«Mi siinyɛninɛ, yeli bèle Birayima siimɛ pìile bèle, nɛ́ yeli bálì ye nyɛ́ni fìʔɛ́ Kulocɛliɛ nɛ̄ wè, weli mɛ́ Kulocɛliɛ wi cé suɔlɔ siɛnrɛ dáà tórigo dè. ²⁷Ki ’nyaa Zerizalɛmi kàʔa wuulo bèle nɛ́ pe yiɛgininɛ ní bèle, piyè cé Zezi cɛ́n wèʔ, nɛ̀ pínɛ piyè cé Kulocɛliɛ siɛnjuuliɛlɛ pe siɛnrɛ ti kɔri cɛ́n wèʔ. A ki ’nyaa bà pe ’wi kàyuʔu juu gè, a ki ’kpíʔile a pe ’ki siɛnrɛ dáà fori dè, dàa pe sí nɛ wéli sɛbɛ nī wè cɛndɛniyɛ cɛnyɛ nī yè.

²⁸«Kire ki mìɛni láara gè, piyè kaala yafiɛn nyaa wi nɛ̄ʔ, nàa ni ’kakpuulo kúɔ lèʔ, nɛ̀ sí ki taa a pe ’bèli nɛ̀ Pilati yɛ wè wi- wi kpúu. ²⁹Fúɔ nɛ̀ taa bà pe kɛ́nì kele ke mìɛni kpíʔile wi nɛ̄ gèle, gàli ke cé sɛbɛ nɛ́ wi míʔɛ ní gè, a pe sɛ́nì wi wokuugo tìrige gè tiiparigɛ nɛ̄ gè, nɛ̀ sɛ́nì wi le nyɛgɛ nī. ³⁰A Kulocɛliɛ wi sí wi nyɛ́ nɛ̀ yige kúbilo nī bèle. ³¹Bìli pe cé kɔ́n Galile tɛ́nimɛ nī bè nɛ́ tánʔa nɛ̀ kɛ́ nɛ́ wi ní Zerizalɛmi kàʔa mɛ́ gè, a wi ’wìi tìɛ pe nɛ̄ nɛ̀ taa cɛnyɛ nìʔɛyɛ. Peli bīɛlɛ píra ŋáà nī wè, pe ’káà cɛ́n wi wori nī dè níɛ ti nyu kùlo wuulo mɛ́ bèle, bɛ̀ ki ’nyaa peli bīɛlɛ pe cé wi nyaa wè.

³²«Kire Kataanna Siɛnrɛ tire weli nɛ nyu yeli mɛ́, kaala níì nɛ̄ Kulocɛliɛ wi cé nyuɔ fɛ̀ni weli tuuliɛyɛ mɛ́ yè. ³³Wi nyɛ́nì ki nyasiɛnrɛ fori dè weli mɛ́, weli bálì bīɛlɛ pe pìile bèle, bɛ̀ ki ’nyaa wi ’Zezi nyɛ́ wè nɛ̀ yige kúbilo nī bèle, nɛ̀ yɛli nɛ́ siɛnrɛ díì ti ’sɛbɛ baa Ŋúnuyɔ Sɛbɛ nyùyɔ siinwuʔu nī gè; ti ’jo:

Muɔ yē mi jaa,

pàngɛ gè mi ’muɔ sii13.33 Ŋún 2.7 tire ti ’juu náʔa..

³⁴«Bɛ̀ sí Kulocɛliɛ wi ’Zezi yɛ̀gɛ wè kúbilo nī bèle; kiǐ gbɛ̀ kpíʔileʔ wi- céri ti fúnʔɔʔ. Kire nɛ̄ a Kulocɛliɛ wi sí jo:

Nyafɛniyɛ nyáà mi ’kpíʔile

Dawuda mɛ́ wè,

ki siɛnrɛ tiǐ gbɛ̀ suɔ tuuʔ,

m’bé ti fori yeli mɛ́13.34 Eza 55.3 tire ti ’juu náʔa nɛ̀ yɛli nɛ́ girɛki siɛnliɛrɛ ní dè..

³⁵«Kire nɛ̄ a wi ń’nɛ̀ ki juu tiʔɛ káà nī nɛ́ jo:

Muɔ sǐ fɔ̀li ki nɛ̄ʔ

bè muɔ siɛn yaʔa wèʔ

ŋàa wī muɔ wuu wè,

wi- fúnʔɔ nyɛgɛ nī gèʔ13.35 Ŋún 16.10 tire ti ’juu náʔa nɛ̀ yɛli nɛ́ girɛki siɛnliɛrɛ ní dè..

³⁶«Nɛ̀ sí ki taa Dawuda wire tíimɛ wè, wi lɛ̀lɛ nī lè bà wi cé Kulocɛliɛ fungo kele kpíʔile gèle nɛ̀ kúɔ gèle, a wi ’kùu, a pe sɛ́nì wi tɔ́n wi tuuliɛyɛ táanni yè, a wi céri ti ’fúnʔɔ. ³⁷Siɛn ŋíì sí Kulocɛliɛ wi ’nyɛ́ nɛ̀ yige wè, fúnʔɔrɔ tiì wi céri cò dèʔ.

³⁸«Mi siinyɛninɛ, ye- sí ki cɛ́n Zezi wire nyúmɔ nī kapiʔile kàsulugosuɔ wori ti ’juu nɛ̀ nɔ̀ yeli nɛ̄, nɛ̀ pínɛ wire nyúmɔ nī gìi mìɛni yeli sǐ cî gbɛ̀ jáa bè taa Misa Fànʔa Siɛnrɛ nī dèʔ, a wi ’ki kpíʔile yeli mɛ́, kire ’nyaa bè siɛn juu bè yige kaala nī wè. ³⁹Wire nyúmɔ nī bè, siɛn ó siɛn wi ’tɛ́ngɛ wè, Kulocɛliɛ nɛ wi tɔ́ri siɛnsinwɛ.

⁴⁰«Ye- sí yìye cò díɛ, ye fǎga tí siɛnrɛ dáà Kulocɛliɛ siɛnjuuliɛlɛ pe ’juu dè ki siɛnrɛ ti- yeli còʔ. ⁴¹Ti ’jo:

Ye- nyaa, yeli bálì ye nyɛ́ni

Kulocɛliɛ kele cúɔnnɔ gèle,

ki bága puu yeli mɛ́ funwuɔrɔ wuʔu,

yeli bé cúʔɔ bè yiri bile.

Ki ’nyaa kaala náà

mi je ga kpíʔile yeli cɛnyɛ nī yè,

a siɛn cɛ́nì ti tɔ́ri nɛ̀ tìɛ yeli nɛ̄,

yeli sǐ tɛ́ngɛ ti nɛ̄ʔ13.41 Yab 1.5 tire ti ’juu náʔa nɛ̀ yɛli nɛ́ girɛki siɛnliɛrɛ ní dè..»

⁴²Bà Pɔli nɛ́ Barinabasi pe kɛ́ni yigi tɛnmɛzaʔa nī gè, a pe ’pe náari nɛ́ pe yɛ cɛndɛnigɛ cɛngɛ gíì ki báan gè, pe ní pa ki siɛnnuro dáà juu dè. ⁴³Bà siɛnnɛ pe kɛ́nì yiri tɛnmɛzaʔa nī gè, a Zuufulo nìʔɛnɛ ’líɛ nɛ̀ taʔa pe kúrugu, nɛ́ pàli ní bàli pe cé yiʔɛ nɛ̀ jíin Zuufulo koligo nī gè. A Pɔli nɛ́ Barinabasi pe ’juu nɛ́ pe ní, nɛ̀ ki juu nɛ lèbaanna nyɔ́gɔ pe nī, nɛ́ pe yɛ pe- yéri pe nyayerigele nī gèle Kulocɛliɛ kpuʔɔrɔ nī dè.

⁴⁴Cɛndɛnigɛ cɛngɛ gíì ki ’yɛ̀ nɛ̀ taʔa gè, a ki ’kpíʔile majo kàʔa ki mìɛni ’kɛ́ nɛ̀ sɛ́nì kìi pínɛ bè Kàfɔli siɛnrɛ lúʔu dè. ⁴⁵Bà Zuufulo pe sí siɛnnɛ nyaa bèle nìʔɛnɛ mmɛ gè, a ki ’yejaʔa yɛ̀gɛ pe nī kpuʔɔ, a pe ’yɛ̀ nɛ nyu nɛ teri nɛ Pɔli siɛnrɛ kìí dè.

⁴⁶A kire sí juudiʔɛ kɛn Pɔli nɛ́ Barinabasi mɛ́ bèle, a pe ’juu nɛ́ nàzorido ní nɛ́ jo: «Yeli mɛ́ Kulocɛliɛ siɛnrɛ ti cé yɛli ti kíni ti juu gbínʔɛnɛ. Bɛ̀ sí yeli ’ti cíi yeli tíimɛ bèle, nɛ́ yìye kpíʔile yeli sì yɛli nɛ́ bànguɔ sìi ní wèʔ, ao, weli bé sí koli de waa nɛ́ ti ní kùlogolo kálì wuulo mɛ́. ⁴⁷Nɛ̀ taʔa gíi nɛ̄, n’gɛ gàa Kàfɔli wi ’juu nɛ̀ gbɛ̀ngɛ weli mɛ́ gè:

Mi ’muɔ tɛ́ngɛ ma puu

kpìɛnmɛ kùlogolo kálì

siɛnnɛ mɛ́ bèle,

ma suɔlɔ koligo tìɛ gè pe nɛ̄

fúɔ ma sa nɔ̀ duniya

láʔala nɛ̄ lè13.47 Eza 49.6 tire ti ’juu náʔa gè..»

⁴⁸Bà kùlogolo kálì wuulo pe ’siɛnrɛ dáà lúʔu dè, a ti ’fundaanra nyɔ́gɔ pe nī a pe ’yɛ̀ nɛ kpuʔɔrɔ tari Kàfɔli wi siɛnrɛ nɛ̄ dè, nɛ̀ pínɛ bìli mìɛni Kulocɛliɛ wi cé tɛ́ngɛ nɛ̀ yaʔa bànguɔ sìi wori nɛ̄ dè, a pe ’kò tɛ́ngɛfɔlilɔ.

⁴⁹A ki ’kpíʔile a Kàfɔli siɛnrɛ ti ’cɛ̀ri ki tiʔɛ tɛ́nimɛ pi mìɛni nī bè. ⁵⁰Nɛ̀ sí ki taa a Zuufulo pe ’larigboliyo cɛlilɛ pálì líʔi peli nɛ́ kàʔa ki yiɛgininɛ ní bèle, nɛ̀ wáa Pɔli nɛ́ Barinabasi nɛ̄ bèle. Ki larigboliyo cɛlilɛ pe ’puu nɛ Zuufulo Kulocɛliɛ caagoligo gbùʔɔrɔ́ gè. A pe ’wuʔɔgɔ taʔa Pɔli nɛ́ Barinabasi nɛ̄ wè, nɛ̀ pe cìra nɛ̀ yige pe tiʔɛ nī gè.

⁵¹Bà pe waa bèle a pe sí pe yedaʔala cúbugo cúru gè nɛ̀ wáa baa pe nɛ̄13.51 Wéli baa Mar 6.11 kaliwɛgɛ táanmɛ gè., nɛ́ yiri nɛ̀ kɛ́ Ikonɔmi kàʔa mɛ́. ⁵²Fundaanra ti cé pìtɛnmɛnɛ pe funyɔ nyì yè, nɛ̀ pínɛ Kulocɛliɛ Pìle ni cé pe nyì.

Pɔli nɛ́ Barinabasi pe ’kɛ́ Ikonɔmi kàʔa mɛ́

¹Bà Pɔli nɛ́ Barinabasi pe sɛ́nì jíin Ikonɔmi kàʔa nī gè, a pe ’kanugo kpíʔile gè, a pe ’kɛ́ Zuufulo pe tɛnmɛzaʔa mɛ́ gè. A pe ’juu kɛnmɛ páà nɛ̄ fúɔ a Zuufulo nìʔɛnɛ nɛ́ Girɛki kùlo wuulo nìʔɛnɛ ’jíin tɛ́ngɛlɛ nī lè. ²Zuufulo bílì sí piyè cé fɔ̀li nɛ̀ tɛ́ngɛ bèleʔ, a peli ’yɛ̀ nɛ̀ kùlogolo kálì wuulo súguru nɛ̀ wáa pe siinyɛninɛ nɛ̄ bèle tɛ́ngɛfɔlilɔ bèle, peri pe wuʔɔ. ³Kire nɛ́ ki mìɛni ní, a Pɔli nɛ́ Barinabasi pe ’kò baa nɛ̀ mɔgɔ, nɛ Kàfɔli wi wori nyu dè nɛ́ nàzorido ní. Kàfɔli wi ’puu nɛ ŋɔri kanʔa wi siɛnjuutaanra mɛ́ dè, níɛ fìɛlɛ nɛ́ kakpoliyo kpínʔini pe kiyɛ nī yè.

⁴Kàʔa ki siɛnnɛ pe cé wáligi, a pàli ’taʔa Zuufulo nɛ̄ bèle, á bìli pe ’taʔa Zezi tundunminɔ nɛ̄ bèle.

⁵A ki ’nyaa Zuufulo bèle nɛ́ kùlogolo kálì wuulo ní bèle, nɛ́ pe yiɛgininɛ ní bèle, a pe ’bìɛ ki nɛ̄ bè Pɔli nɛ́ Barinabasi wuʔɔ bèle bè pe wáa kpúu nɛ́ sìndari ní. ⁶Bà pe sí kire cɛ́n mmɛ gè, a pe ’fɛ̀ nɛ̀ sɛ́nì làri Liikawoni tɛ́nimɛ nī, Liisitiri kàʔa mɛ́, nɛ́ Dɛribi kàʔa, nɛ́ ki tɛ́nimɛ tiɛrɛ ní dè, ⁷nɛ Kataanna Siɛnrɛ jáari dè baa kire tiɛrɛ dáà nī dè.

Pɔli nɛ́ Barinabasi pe ’kɛ́ Liisitiri kàʔa mɛ́

⁸Nàguɔ wáà ’puu baa Liisitiri kàʔa nī gè, tamɔnigiyɔfɔli wi ’puu; wi cé sii nɛ́ yi ní bɛ̀ wī. Wiì cé fìɛ jáa nɛ̀ tánʔa nɛ̀ nyaa wi tɔliyɔ nɛ̄ yèʔ. ⁹Làa nɛ̄ Pɔli wi ’puu nɛ nyu a ki nàguɔ ŋáà wi ’kɛ́ nɛ̀ sɛ́ni wi siɛnrɛ lúru dè. A Pɔli wi kɛ́nì nyapigele le gèle wi nī, nɛ̀ ki ’nyaa tɛ́ngɛlɛ yē wi mɛ́ wi bé gbɛ̀ puʔɔ. ¹⁰A wi ’juu nɛ́ wi ní yékpogbuɔlɔ nī nɛ́ wi yɛ: «Yɛ̀ ma yéri muɔ tɔliyɔ nɛ̄ yè píra píra ŋáà nī wè !» A nàguɔ wi ’yo nɛ̀ yɛ̀, nɛ̀ fali nɛ tári sɛni.

¹¹Bà siɛnnɛ pe ’kire nyaa gè, gàa Pɔli wi cé kpíʔile gè, a pe ’juu yékpogbuɔlɔ nī Liikawoni kùlo siɛnrɛ nī dè nɛ́ jo: «Cí ! Ye- nyaa kulocɛlɛlɛ pe ’yiʔɛ nɛ̀ siɛnnɛ céri líɛ, nɛ̀ tìgi nɛ̀ pɛn náʔa weli mɛ́ !»

¹²A pe ’míʔɛ le Barinabasi nɛ̄ wè nɛ̀ jo «Zusi», nɛ́ sí Pɔli míʔɛ le gè nɛ̀ jo «Ɛrimɛsi14.12 Girɛki wuulo mɛ́ bèle Zusi wire wi ’puu pe kulocɛlɛlɛ kàfɔli péliwe wè; Ɛrimɛsi wire wi ’puu kulocɛlɛlɛ pe siɛnsuɔjuuwo wè, nɛ́ ní kulocɛliɛ wáà nɛ̀ pínɛ.», bɛ̀ ki ’nyaa Pɔli wi ’puu nɛ siɛnrɛ suu dè nɛ nyu wè.

¹³Ŋàa wi ’puu nɛ Zusi kakuɔrɔ kúu dè, wi kòridiʔɛ ki ’puu baa kàʔa jíinmɛ wìile táanni lè, a wire ’pɛn nɛ́ nɛ̀piʔɛlɛ ní a pe ’ke fèri nɛ́ tiire fiɛnrɛ gèsiɛ ní. A ki ’nyaa wire nɛ́ kàʔa siɛnnɛ ní bèle pe ki sɔ̀ngí peli bé nɛ̀piʔɛlɛ gálì kpúu gèle bè sun Pɔli nɛ́ Barinabasi mɛ́ wè.

¹⁴Bà Barinabasi nɛ́ Pɔli ní wè, Zezi tundunminɔ bèle, bà pe ’tire lúʔu dè, a pe ’pe bururo píle dè nɛ̀ cɛnminɛ14.14 Pe ’bururo píle dè nɛ̀ cɛnminɛ bè ki tìɛ kaala náà pe ’kpíʔile lè, niì peli dɛ́ni púloʔ. Wéli baa Tɔ́r 14.6., nɛ́ fɛ̀ nɛ̀ kɛ́ siɛnniʔɛmɛ kúrugu bè níɛ kòkuulo wáari nɛ́ jo: ¹⁵«ʔé, weli wuulo, gáa yeli je kpíʔile mmɛ gè ? Je siɛnnɛ bīɛlɛ weli míɛni bèle bɛ̀ yeli tíɛlɛ. Kataanna Siɛnrɛ tire weli nɛ nyu yeli mɛ́: ye- láʔa nyùgofun kele gálì nɛ̄ gèle, yé sí taʔa Kulocɛliɛ wewiiwe nɛ̄ wè. Wire wi ’nyìʔɛnɛ faan lè nɛ́ dàala ní lè, nɛ́ kuʔɔjii lakpoliyo ní yè, nɛ́ ti laamɛ yɛrɛ ti mìɛni ní dè14.15 Wéli baa Ŋún 146.6.. ¹⁶Faʔa gè, Kulocɛliɛ wi cé kùlogolo siɛnnɛ pe mìɛni yaʔa bèle pe pe nyɛ́ni koliyo tári yè. ¹⁷Nɛ̀ sí ki taa wiì cé wi kacɛ̀ngbiʔilige yérige gèʔ: wiī baa nyìʔɛnɛ nī lè níɛ kàsaʔa cáanri gè yeli mɛ́, nɛ yafalidɛ kpínʔini dè ti sɛngi ti lɛ̀gɛlɛ nī gèle, níɛ yeli kanʔa nɛ kɔli laʔala yaliire nɛ̄ dè, nɛ fundaanra nyɔ́gi yeli funyɔ nī yè.»

¹⁸A Zezi tundunminɔ pe siɛnjuuro dáà ti ’ki kpíʔile a pe ’tasunmɔ yaʔa bè, bà pe ’puu nɛ caa bè nɛ̀piʔɛlɛ kpúu gèle bè sun pe mɛ́ bèle; pe sí cé pìye píle nɛ̀ mɔgɔ, cíʔɛ wi cé kò dí siɛnnɛ bálì pe sí tasunmɔ báà sun bè.

¹⁹A Zuufulo pálì kɛ́nì kɔ́n Antiyɔsi kàʔa mɛ́, nɛ́ Ikonɔmi kàʔa mɛ́, nɛ̀ pɛ́nì juu nɛ̀ tɛ́ni siɛnnɛ nī bèle. A pe ’Pɔli wáa wè nɛ́ sìndari ní, nɛ́ wi fulolo nɛ̀ sɛ́nì wáa kàʔa kúrugu gè, níɛ sɔ̀ngí wi ’kùu wī. ²⁰Nɛ̀ ki yaʔa bà pìtɛnmɛnɛ pe ’kɛ́nì kɛ́ nɛ̀ sɛ́nì gbuʔulo nɛ̀ wi màʔa bèle, a wi ’yɛ̀ nɛ̀ jíin kàʔa nī gè. Ki kpìɛnduu gè a pe ’yiri nɛ̀ kɛ́ Dɛribi kàʔa mɛ́, wire nɛ́ Barinabasi.

Pɔli nɛ́ Barinabasi pe ’koli nɛ̀ kɛ́ Antiyɔsi kàʔa mɛ́

²¹Bà Barinabasi nɛ́ Pɔli pe kɛ́nì Kataanna Siɛnrɛ jáari dè nɛ̀ kúɔ baa ki kàʔa nī gè, a siɛnniʔɛnɛ ’tɛ́ngɛ nɛ̀ kò pìtɛnmɛnɛ, a pe ’koli nɛ̀ kɛ́ Liisitiri kàʔa mɛ́, nɛ́ Ikonɔmi kàʔa, nɛ́ Antiyɔsi kàʔa mɛ́. ²²Pe ’puu nɛ nyu nɛ ŋɔri nɛ́ lèbaanna nyɔ́gi tɛ́ngɛfɔlilɔ nī bèle nɛ́ pe yɛ pe- tɛ́ngɛlɛ cò lè kpuʔɔ, nɛ̀ taʔa gíi nɛ̄, pe ’puu nɛ ki nyu nɛ́ jo: «Ki ’kàri fànʔa wī wuʔɔgɔ bé weli taa kpuʔɔ dí weli nɛ́ béli jíin Kulocɛliɛ Kùlofɔligɔ nī gè.»

²³A ki ’nyaa tɛ́ngɛfɔlilɔ gboli ó tɛ́ngɛfɔlilɔ gboli nī lè, a Pɔli nɛ́ Barinabasi pe ’liɛlɛ pálì nyíɛnɛ nɛ̀ kɔ̀n, nɛ́ sí Kulocɛliɛ náari wè pe mɛ́, nɛ́ sún le, nɛ́ sí pe le Kàfɔli wi kiyɛ nī, wire ŋáà nɛ̄ pe cé tɛ́ngɛ wè.

²⁴Bà tire ’tóri dè, a Pɔli nɛ́ Barinabasi ní wè, a pe ’sùuri Pisidii tɛ́nimɛ nī bè nɛ̀ kɛ́ Panfilii tɛ́nimɛ nī. ²⁵A pe sɛ́nì Kulocɛliɛ siɛnrɛ juu dè Pɛrizi kàʔa mɛ́, nɛ́ kúɔ nɛ́ kɛ́ Atalii kàʔa mɛ́. ²⁶A pe kɛ́nì yiri baa kire tiʔɛ nī gè nɛ̀ jíin kɔ́rikpuʔɔ káà nī nɛ̀ kɛ́ Antiyɔsi kàʔa mɛ́, ki ’nyaa baa pe cé ki séli kire kàʔa gáà nī gè, baa pe cé Kulocɛliɛ náari wè pe mɛ́ á pe ’kɛ́ nɛ̀ sɛ́nì baara dáà kúɔ dè.

²⁷Bà sí pe sɛ́nì nɔ̀ bèle, a pe ’tɛ́ngɛfɔlilɔ yeri bèle nɛ̀ gbuʔulo, nɛ́ kele tɔ́ri gèle nɛ̀ tìɛ pe nɛ̄, gìi mìɛni Kulocɛliɛ wi cé kpíʔile nɛ̀ tóri nɛ́ peli ní bèle, nɛ́ bɛ̀ wi cé tɛ́ngɛlɛ koligo múgu gè kùlogolo kálì siɛnnɛ mɛ́ bèle. ²⁸A Pɔli nɛ́ Barinabasi ní wè a pe ’kò baa nɛ́ tɛ́ngɛfɔlilɔ ní bèle nɛ̀ mɔgɔ nɛ́ pe ní.

Tɛ́ngɛfɔlilɔ pe sɛ́nì nyaagbuɔlɔ kpíʔile Zerizalɛmi mɛ́

¹A ki ’nyaa Zuufulo tɛ́ngɛfɔlilɔ pálì cé kɔ́n Zude tɛ́nimɛ nī bè nɛ̀ pɛn Antiyɔsi kàʔa mɛ́ nɛ pɛ́ni pe siinyɛninɛ tɛnmɛ bèle, tɛ́ngɛfɔlilɔ bèle, nɛ́ pe yɛ: «A yeli sì kɛnɛkɛnɛ kpíʔile wèʔ bɛ̀ Misa Fànʔa Siɛnrɛ ti ’ki tìɛ gè15.1 Wéli baa Lev 12.3; Gal 2.11,14; 5.2,3., yeli sǐ gbɛ̀ suɔlɔ taa lèʔ.»

²A ki siɛnrɛ dáà ti ’pɛn nɛ́ kàgbaaligɛ ní peli nɛ́ Pɔli nɛ́ Barinabasi sunʔɔmɔ ní bè; ki kàgbaaligɛ kiì puu cíʔɛʔ. A pe sí ki wéli, nɛ́ pàli yige pìye nī, nɛ̀ fàri Pɔli nɛ́ Barinabasi nɛ̄ bèle, nɛ̀ pe tun baa Zerizalɛmi kàʔa mɛ́ gè liɛlɛ mɛ́ bèle, peli nɛ́ Zezi tundunminɔ ní bèle, pe sa juu ki siɛnrɛ dáà nɛ̄ dè. ³A tɛ́ngɛfɔlilɔ gboli ni ’pe kɛn nɛ́ yɛrɛ ní dàa nɛ̄ pe màakuu wi ’puu pe tánʔana nɛ̄ lè. A pe ’sùuri Fenisii tɛ́nimɛ nī bè nɛ̀ sɛ́nì sùuri Samarii tɛ́nimɛ nī bè; pe ’puu nɛ ki nyu nɛ láʔala, dí kùlogolo kálì siɛnnɛ nyɛ́nì ’jíin tɛ́ngɛlɛ nī lè. A pe siɛnrɛ ti ’fundaanra nyɔ́gɔ tɛ́ngɛfɔlilɔ pe mìɛni nī kpuʔɔ.

⁴Bà pe sɛ́nì jíin Zerizalɛmi kàʔa nī gè a tɛ́ngɛfɔlilɔ pe ’pe kpàli; Zezi tundunminɔ pe ’puu baa nɛ́ liɛlɛ ní bèle. A Pɔli nɛ́ Barinabasi pe sí ti mìɛni tɔ́ri nɛ̀ tìɛ pe nɛ̄, gàa Kulocɛliɛ wi ’kpíʔile nɛ́ peli ní bèle. ⁵A tɛ́ngɛfɔlilɔ pálì ’yɛ̀ nɛ̀ yéri nɛ́ siɛnrɛ líɛ dè, ki ’nyaa peli cé kíni nɛ̀ puu Fariziɛnnɛ gboli wuulo, a pe ’jo: «Ki ’yɛli we- pe cɔ̀ri pe- kɛnɛkɛnɛ kpíʔile wè, bè Misa Fànʔa Siɛnrɛ ti koliyo tánʔa yè.»

⁶A Zezi tundunminɔ bèle nɛ́ liɛlɛ ní bèle, a pe ’kɛ́ bè sa pìye nyaa bè juu siɛnrɛ dáà nɛ̄ dè. ⁷A kàyuʔu ’yɛ̀ kpuʔɔ pe sunʔɔmɔ nī bè, a Piɛri kɛ́nì yɛ̀ nɛ̀ yéri nɛ́ pe yɛ: «Mi siinyɛninɛ, yeli ’ki cɛ́n Kulocɛliɛ wi ’mi nyíɛnɛ nɛ̀ yige yeli nī kiī faʔa, a kire ’ki kɛn a kùlogolo kálì siɛnnɛ ’Kataanna Siɛnrɛ taa dè nɛ̀ lúʔu mi nyuɔ nɛ̄, nɛ̀ tɛ́ngɛ. ⁸A Kulocɛliɛ míɛni wè, wire ŋáà wi ’siɛnnɛ funyɔ cɛ́n yè, a wi ’ki tìɛ dí wire nyɛ́nì fɔ̀li pe nɛ̄ bɛ̀ wi ’wi Pìle kɛn lè pe mɛ́ nɛ̀ pínɛ wè, majo bɛ̀ wi ’ki kpíʔile weli mɛ́ bèle. ⁹Wiì ki wáligiʔ, weli nɛ́ pe ní bèleʔ; wi ’pe funyɔ cìile yè nɛ́ tɛ́ngɛlɛ ní lè. ¹⁰Píra ŋáà nī wè, gáa nɛ̄ ye je Kulocɛliɛ nyuɔ caa gè, nɛ́ jo ye bé tugoro táà tugo tɛ́ngɛfɔlilɔ bálì nɛ̄ bèle, dàa weli tobilo piyè jáa nɛ̀ tugo dèʔ, bé nɛ́ ga jo weli bèle ? ¹¹Nɛ̀ sí ki taa Kàfɔli Zezi wire kpuʔɔrɔ kɛnmɛ nɛ̄ bè, weli ’tɛ́ngɛ ki nɛ̄ weli nyɛ́nì suɔ bɛ̀ bàli tíɛlɛ bèle.»

¹²A pe ’pìiri, á siɛnniʔɛmɛ pi mìɛni ’kò nɛ lúru Pɔli nɛ́ Barinabasi mɛ́ bèle, pe Kulocɛliɛ fìɛlɛ wori nyu dè nɛ tìí, nɛ́ wi kakpoliyo ní yè, nyàa wi ’kpíʔile peli kiyɛ nī yè kùlogolo kálì siɛnnɛ sunʔɔmɔ nī bè.

¹³Bà pe kɛ́nì juu nɛ̀ kúɔ wè, a Zaki wi ’siɛnrɛ líɛ dè, nɛ́ pe yɛ: «Mi siinyɛninɛ, ye- lúʔu m’mɛ́. ¹⁴Siimɔ15.14 Siimɔ:Piɛri wi míɛpelige kire ki ’puu (wéli baa Mat 4.18). wi ’ki juu nɛ̀ tìɛ we nɛ̄ mɛni Kulocɛliɛ wi ’ki kpíʔile sélimɛ nɛ̄ bè, nɛ́ kùlogolo kálì siɛnnɛ líɛ bèle nɛ̀ pe kpíʔile wire wuulo bèle. ¹⁵Ki siɛnrɛ ti ’yɛli baa nɛ́ Kulocɛliɛ siɛnjuuliɛlɛ pe wori ní dè, dàa pe ’sɛbɛ dè nɛ́ jo:

¹⁶A kire kúɔ wè,

m’bé koli bè Dawuda saʔa

yérige gè, bɛ̀ ki ’tuu gè.

Bɛ̀ ki ’tuu á dìi ’kò dè,

m’bé koli bè ki yɛ̀gɛ bè yérige

ki- kò lìrige,

¹⁷gìi ki bé tí siɛnnɛ sɛnminɛ bèle,

nɛ́ kùlogolo kálì ke mìɛni ní gèle,

peri Kàfɔli caa wè,

peli bálì mi ’yeri

pe- kò mi wuulo bèle.

Kàfɔli wi ’jo bɛ̀,

wire ŋáà wi nyɛ́ni

kele gálì kúu gèle,

¹⁸wi kakpiʔiligele gálì

we ’cɛ́n a ki ’mɔgɔ gè15.18 Koliyo 16-18 tiʔɛ nī gè, Am 9.11-12 tire ti ’juu náʔa nɛ̀ yɛli nɛ́ girɛki siɛnliɛrɛ ní dè..

¹⁹«Kire tiʔɛ gáà nī gè, mi ’ki nyaa kiì yɛliʔ we ní fùrɔgɔ taʔa kùlogolo kálì wuulo nɛ̄ bèleʔ, bàli pe ’pìye kɛn Kulocɛliɛ mɛ́ wè. ²⁰Gìi ki ’pɔ́ri gè, we- siɛnrɛ sɛbɛ we tórigo pe mɛ́ we pe yɛ pe- pìye cò yasunro kaara nɛ̄ dè dàa tiī nɛ siɛn nɔ́ri Kulocɛliɛ yiʔɛ mɛ́ gè, nɛ́ kanuʔɔrɔ ní dè, nɛ́ yajuuro dáà pe sî seri nɛ̀ kpúu yétiige nī gè; nɛ̀ pínɛ pe fǎri sìsiɛn káa gèʔ15.20 Wéli baa Yir 34.15-16; Lev 17.10-16. Siɛnrɛ dáà dè ti ’juu faʔa Zuufulo mɛ́ bèle. Pàngɛ gè cúʔɔmɔ nɛ́ tètii tire wuʔu kire ki ’kpúʔɔ, tɛ́ngɛfɔlilɔ pe ’yɛli bè pìye cò ti nɛ̄. Kasɛngɛlɛ gílì wori ti ’juu baa dè, Pɔli wi ’tɛnmɛnɛ kɛn Kor1 8.4-13.. ²¹Nɛ̀ taʔa gíi nɛ̄, bà ki ’líɛ faʔa liɛlɛ lɛ̀lɛ nī lè, piyē nɛ Misa Fànʔa Siɛnrɛ wéli dè tɛnmɛzaaya nī yè kàʔa ó kàʔa nī, cɛndɛnigɛ cɛngɛ ó cɛndɛnigɛ cɛngɛ.»

Kùlogolo kálì wuulo tɛ́ngɛlɛ wori dè

²²A ti ’bìɛ pe mɛ́, a Zezi tundunminɔ bèle nɛ́ liɛlɛ ní bèle, nɛ̀ fàri tɛ́ngɛfɔlilɔ pe mìɛni nɛ̄ bèle, a pe ’nàguɔlɔ pálì nyíɛnɛ nɛ̀ yige pìye nī, nɛ̀ pe tun Antiyɔsi kàʔa mɛ́ gè, peli nɛ́ Pɔli nɛ́ Barinabasi. Zudasi ŋáà pe ’puu nɛ ye Barisabasi wè, a wire míɛni ’kɛ́ nɛ́ pe ni nɛ̀ fàri Silasi nɛ̄; pe siin bálì bèle pe ’puu nɛ tɔ́ri nɛ́ pe ní kpuʔɔ tɛ́ngɛfɔlilɔ sunʔɔmɔ nī bè.

²³A siɛnrɛ ti ’sɛbɛ nɛ̀ le pe kiyɛ nī, pe yé jo: «Yeli siinyɛninɛ bèle, Zezi tundunminɔ bèle nɛ́ liɛlɛ ní bèle, peli pe nyɛ́ni yeli síɛri, yeli bèle Antiyɔsi kàʔa wuulo bèle, nɛ́ Siirii kùlo wuulo bèle, nɛ́ Silisii tɛ́nimɛ wuulo bèle, yeli bèle weli siinyɛninɛ bèle, kùlogolo kálì wuulo bèle. ²⁴Bɛ̀ weli ’ki lúʔu dí siɛnnɛ pálì ’yiri náʔa weli sunʔɔmɔ nī bè nɛ̀ kɛ́ nɛ̀ sɛ́nì yeli funyɔ curugo yè nɛ́ pe siɛnjuuro ní dè, nɛ̀ sí ki taa peli bèle siɛn sì cé pe tun wèʔ, ²⁵kire kɛnmɛ nɛ̄ weli ’bìɛ ki nɛ̄, nɛ̀ pàli nyíɛnɛ nɛ̀ yige wìye nī nɛ̀ fàri weli siinyɛninɛ Barinabasi nɛ́ Pɔli nɛ̄ bèle, nɛ̀ pe tórigo baa yeli mɛ́. ²⁶Ki nàguɔlɔ bálì pe nyɛ́nì pe sìi pári wè Kàfɔli Zezi Kirisi wire míʔɛ kire kɛnmɛ nɛ̄ bè. ²⁷A weli sí Zudasi nɛ́ Silasi tórigo bèle pe sa ki siɛnnuro dáà juu dè.

²⁸«Kulocɛliɛ Pìle lè nɛ́ weli ní bèle, weli ’ki nyaa ki ’pɔ́ri we fǎga ní tugoro táà fáala tugo yeli nɛ̄ʔ, nɛ̀ yiri dàa nī dèʔ, dàa ti ’yɛli baa ti tiʔɛ nī gè, tire dī dàa dè: ²⁹ye- yìye cò yasungo kaara nɛ̄ dè, nɛ́ sìsiɛn káʔa ní gè, nɛ́ yajuʔu gáà pe sî seri nɛ̀ kpúu yétiige nī gè, nɛ́ kanuʔɔrɔ ní dè; tire dáà dè a yeli ’ti yaʔa dè, ki bé pɔ́ri. Ye- ki yaʔa we- puu cɛ̀.»

³⁰Nɛ́ sí tundunminɔ tórigo bèle Antiyɔsi kàʔa mɛ́ gè. Bà pe sɛ́nì jíin bèle a pe ’tɛ́ngɛfɔlilɔ gboli yeri lè nɛ̀ pe gbuʔulo nɛ́ sɛbɛ kɛn wè pe mɛ́. ³¹Bà pe ’sɛbɛ wi siɛnrɛ wéli dè, a ki ’funyɔ tɛ́ni yè pe nī, ki ’nyaa ti cé juu nɛ̀ ŋɔri nyɔ́gɔ pe nī.

³²Zudasi wè nɛ́ Silasi ní wè, bɛ̀ peli ’puu Kulocɛliɛ siɛnjuulo bèle, a pe ’juu nɛ̀ mɔgɔ nɛ́ siinyɛninɛ ní bèle, nɛ̀ lèbaanna nɛ́ ŋɔri nyɔ́gɔ pe nī tɛ́ngɛlɛ nī lè, ³³nɛ́ sí lɛ̀lɛ láà kúɔ baa nɛ́ pe ní. Kire kàduʔumɛ gè a tɛ́ngɛfɔlilɔ pe ’koligo yaʔa pe mɛ́, nɛ́ diba kpíʔile pe mɛ́, pe- koli pe kɛ́ yanyige nɛ̄ bìli kúrugu bèle, bàli pe cé pe tun bèle. ³⁴[A Silasi wire ’ki nyaa ki ’pɔ́ri wire- kò baa nɛ́ pe ní, a wi sí kò baa.]

³⁵Pɔli wire nɛ́ Barinabasi ní wè, a peli ’kò baa Antiyɔsi kàʔa mɛ́ gè, nɛ siɛnnɛ tɛnmɛ bèle, níɛ Kàfɔli wi Kataanna Siɛnrɛ jáari dè, peli nɛ́ pàli nìʔɛnɛ ní.

Pɔli nɛ́ Barinabasi pe ’láʔala pìye nɛ̄

³⁶Bà cɛnyɛ yáà kɛ́nì tóri yè, a Pɔli wi ’Barinabasi yɛ wè: «Tí we- koli we tóri kàaya yi mìɛni nī yè, tiɛrɛ díì nī we yé Kàfɔli wi Kataanna Siɛnrɛ juu dè, we sa yiri baa weli siinyɛninɛ mɛ́ bèle, we- ki cɛ́n mɛni pe yē baa.»

³⁷Barinabasi ’puu nɛ ki caa pe- Zan Mariki kɔ́ri wè nɛ́ pìye ní. ³⁸Pɔli sì cé yéri ki nɛ̄ʔ pe- wi kɔ́ri pe pínɛ nɛ́ pìye ní wèʔ. Ki ’nyaa Zan Mariki wi cé koli pe kúrugu bà pe ’puu baa Panfilii tɛ́nimɛ nī bè; wiì cé wúɔ nɛ́ pe ní a pe ’baara kúɔ dèʔ. ³⁹A siɛnrɛ ti ’tìi wáa nɛ̀ laa pe mɛ́ kpuʔɔ, fúɔ a kire ’kpíʔile kaala a pe ’láʔala pìye nɛ̄. A Barinabasi wi ’Mariki kɔ́ri wè a pe ’jíin kɔ́rikpuʔɔ nī gè nɛ̀ kɛ́ Siipiri tɛ́nimɛ nī bàa pi ’puu luʔɔ sunʔɔmɔ nī bè. ⁴⁰Pɔli wire wè a wire sí Silasi kɔ́ri nɛ̀ fàri wìi nɛ̄, a tɛ́ngɛfɔlilɔ pe ’náari pe mɛ́, nɛ̀ pe le Kàfɔli wi kiyɛ nī. ⁴¹Pɔli wi ’puu nɛ nyaari nɛ tòrí Siirii kùlo nī lè nɛ́ Silisii tɛ́nimɛ ní bè, nɛ nyu nɛ ŋɔri nyɔ́gi tɛ́ngɛfɔlilɔ gbuʔulo nī gèle.

Pɔli nɛ́ Silasi pe ’Timote kɔ́ri nɛ̀ fàri pìye nɛ̄

¹A Pɔli wi sɛ́nì nɔ̀ Dɛribi kàʔa nɛ̄, nɛ̀ sùuri nɛ̀ fali Liisitiri kàʔa mɛ́. A ki ’nyaa tɛ́ngɛfɔli wáà ’puu baa pe ’puu nɛ wi ye Timote; Zuufu tɛ́ngɛfɔcuɔ wáà jaa wi ’puu, wi tuu ní wè Girɛki kùlo wuu. ²Liisitiri kàʔa tɛ́ngɛfɔlilɔ bèle nɛ́ Ikonɔmi kàʔa wuulo ní bèle, pe ’puu nɛ Timote wi míɛtanʔa yeri. ³A ki ’Pɔli dɛ́ni wè bè Timote kɔ́ri wè wi- puu wire kodanʔanyɛni. A wi sí Timote kɛnɛkɛnɛ wè Zuufulo peli kɛnmɛ nɛ̄, bàli pe ’puu baa ki tiʔɛ tɛ́nimɛ báà nī bè. Ki ’nyaa pe mìɛni cé ki cɛ́n wi tuu wi ’puu Girɛki kùlo wuu.

⁴A pe cé gbɛ́nɛ̀ tóri kàʔa ó kàʔa nī gè, Pɔli wire nɛ́ Silasi ní wè, pe nɛ̂ cé ti juu nɛ̀ tìɛ tɛ́ngɛfɔlilɔ nɛ̄ bèle, katiʔɛlɛ gílì Zezi tundunminɔ nɛ́ liɛlɛ pe cé juu nɛ̀ bìɛ gèle Zerizalɛmi kàʔa mɛ́ gè, níɛ̀ sí pe yɛ peri tári ti nɛ̄. ⁵A tɛ́ngɛfɔlilɔ gbuʔulo ke sí nìre wáa tɛ́ngɛlɛ nī lè; cɛngɛ ó cɛngɛ kàa ’puu nɛ taʔala pe nyuɔ nɛ̄ gè.

Kulocɛliɛ wi ’kaala láà tìɛ Pɔli nɛ̄ wè Turowasi kàʔa nī gè

⁶A Pɔli nɛ́ Silasi ní wè a pe ’nyaari nɛ̀ tóri Firizii kùlo nī lè nɛ́ Galasi kùlo ní lè; Kulocɛliɛ Pìle niì cé fɔ̀li ki nɛ̄ʔ pe- Kulocɛliɛ siɛnrɛ juu dè Azii tɛ́nimɛ nī bèʔ. ⁷Bà pe sɛ́nì nɔ̀ Misii tɛ́nimɛ jíinmɛ nɛ̄ bè, a pe ’pìye ŋàʔana bè kɛ́ Biitinii tɛ́nimɛ nī. Nɛ̀ sí ki taa Zezi Pìle niì fɔ̀li nɛ́ pe níʔ. ⁸A pe sí sùuri Misii tɛ́nimɛ nī bè nɛ̀ kɛ́ Turowasi kàʔa mɛ́. ⁹Cɛngɛ káà pìlige nī a Kulocɛliɛ wi ’Pɔli yiʔɛ múgu gè, a wi ’kaala láà nyaa, ki kaala n’nɛ: Maseduwani tɛ́nimɛ nàguɔ wáà pɛ́nì yéri nɛ̀ wi fiɛn nɛ́ wi yɛ: «Tóri baa Maseduwani tɛ́nimɛ nī bè ma sa weli sáʔa.»

¹⁰Bà kaala náà ni ’tóri lè, a weli ’yɛ̀ fáari nɛ koligo caa bè kɛ́ Maseduwani tɛ́nimɛ nī bè. Ki ’nyaa weli cé tɛ́ngɛ ki nɛ̄ Kulocɛliɛ wire wi ’weli yeri we sa Kataanna Siɛnrɛ juu dè.

Liidii wi ’tɛ́ngɛ Zezi nɛ̄ Filipi kàʔa mɛ́

¹¹Bà we ’jíin kɔ́rikpuʔɔ nī gè nɛ̀ yiri Turowasi kàʔa nī gè, a we ’sìɛn térire Samotirasi kùpile mɛ́ nàa ni ’puu luʔɔ sunʔɔmɔ nī bè. Ki kpìɛnduu gè a we ’jíin Neyapoliisi kàʔa nī. ¹²Bà we ’yiri kire tiʔɛ nī gè a we ’kɛ́ Filipi kàʔa mɛ́, kire gī Maseduwani kàkpuʔɔ gè; Wurɔmi wuulo pe ’puu nɛ fànʔa kpúɔn ki kàʔa nɛ̄ gè a ki ’mɔgɔ. A we ’cɛnyɛ yáà kúɔ baa ki kàʔa nī gè.

¹³Cɛndɛnigɛ cɛngɛ gè, a weli ’yiri kàʔa nī gè nɛ̀ kɛ́ lakoligo mɛ́ gè, níɛ sɔ̀ngí weli bàa tiʔɛ taa baa bè Kulocɛliɛ náari wè. Bà weli ’tɛ́ni bèle, cɛlilɛ bálì pe ’puu baa gbuʔulilo bèle, a weli ’séli nɛ nyu nɛ́ pe ní. ¹⁴Wàa ’puu baa ki cɛlilɛ nī bèle, pe ’puu nɛ wi ye Liidii; Tiyatiiri kàʔa mɛ́ wi cé kɔ́n, lagbɛnrɛ fɛ̀ninɛ wi ’puu nɛ pári, kábebe céri wuulo. Ki cuɔ ŋáà wi ’puu nɛ Kulocɛliɛ gbùʔɔrɔ́ wè. Wire wè wi cé líiye cáan nɛ lúru. Ki ’nyaa Kàfɔli wi cé wi fungo múgu gè wi Pɔli siɛnrɛ lúru dè, ¹⁵fúɔ a wi cɛ́nì batɛmi kpíʔile wè, wire nɛ́ wi saʔa wuulo ní bèle. A wi ’weli fiɛn nɛ́ jo: «A ki yē yeli ’ki nyaa mi tɛ́ngɛlɛ ni ’yɛli baa ni tiʔɛ nī gè Kàfɔli nī wè, yeri báan ye pa kò náʔa mi saʔa mɛ́ gè.»

A wi ’weli ŋàʔana fúɔ nɛ̀ taa a weli pɛ́nì yéri ki nɛ̄.

Pe ’Pɔli nɛ́ Silasi tɔ́n kasuu nī

¹⁶Làa nɛ̄ weli ’puu nɛ waa Kulocɛliɛ náaridiʔɛ nī gè, a sùkulocuɔ wáà sɛ́nì yiri weli kúrugu; fùu wi cé wi kánʔa. Wi ’puu nɛ kele kálì nyaʔa nɛ nyu wi kàfɔlilɔ mɛ́ bèle, a kire ’ki kɛn pe wali tari nìʔɛgɛ. ¹⁷A ki cuɔ wi ’líɛ nɛ̀ taʔa weli kúrugu, weli nɛ́ Pɔli ní wè, níɛ nyu kpuʔɔ níɛ wáa: «Siɛnnɛ bálì bèle, Kulocɛliɛ ŋáà wī Duniya wi Mìɛni Nyùgo nɛ̄ gè, wire baakuɔlɔ bīɛlɛ ! Suɔlɔ koligo kire wori piyē nɛ nyu yeli mɛ́ !»

¹⁸A wi ’fàan nɛ ki siɛnrɛ dáà nyu dè nɛ̀ pɛ́nì taa cɛnyɛ nyuɔ. A ti kɛ́ni Pɔli ngbúʔulo fúugi gèle wi nɛ̄, a wi ’yiʔɛ nɛ̀ juu ki gbòdoli nɛ̄ wè nɛ́ jo: «M’bé ki juu muɔ mɛ́ Zezi Kirisi míʔɛ nɛ̄, yiri cɛliwɛ ŋáà nī wè !»

Tiɛnugo nī gè a gbòdoli wi ’fali nɛ̀ yiri cɛliwɛ nī wè sɛni. ¹⁹Bà cɛliwɛ wi kàfɔlilɔ pe ’ki nyaa peli wali taadiʔɛ ki ’cúʔɔ gè, a pe ’Pɔli cò wè, wire nɛ́ Silasi ní wè, nɛ̀ pe dàridari nɛ̀ kɛ́ dàlikpuʔɔ mɛ́ gè kàʔafɔlilɔ kúrugu bèle, ²⁰nɛ̀ sɛ́nì pe kɛn Wurɔmiyé kàyuʔujuulo mɛ́ bèle, nɛ́ jo: «Siɛnnɛ bálì bèle, Zuufulo bīɛlɛ, piyē nɛ siɛnnɛ sɔ̀ngirɔ nyaʔami dè weli kàʔa nī gè. ²¹Piyē nɛ kaliɛmɛ páà tɛnmɛ siɛnnɛ nɛ̄ bèle; kire kaliɛmɛ báà bè, weli bálì bīɛlɛ Wurɔmiyé bèle, weli sǐ gbɛ̀ yéri kire nɛ̄ʔ.»

²²A siɛnniʔɛmɛ pi ’yɛ̀ pe kúrugu, a kàyuʔujuulo pe ’siɛnnɛ líʔi bèle nɛ̀ wáa pe nɛ̄, a pe ’pe bururo píle dè nɛ̀ fòlilo pe nɛ̄, nɛ́ tí a pe ’pe kpúɔn sápinyiʔɛnɛ nɛ̄. ²³Bà pe kɛ́nì pe tári nɛ̀ kpúɔn bèle, a pe ’pe cò nɛ̀ sɛ́nì wáa kasuu nī, nɛ́ kasuusaʔa wélifɔli yɛ wè wi de pe sɔ́migi de wéli cɛ̀ngɛ. ²⁴Bà pe sí kire tunduro dáà kɛn dè kasuusaʔa wélifɔli mɛ́ wè, a wi ’Pɔli nɛ́ Silasi nyɔ́gɔ bèle baa kasuusaʔa laamɛ nī bè, nɛ́ kpàʔaliyɛ le pe tɔliyɔ nɛ̄ yè.

Kasuusaʔa wélifɔli wi ’tɛ́ngɛ Zezi nɛ̄ wè

²⁵Bà pìlige ki pɛ́nì wúɔ nɛ̀ nɔ̀ nyìjaliɛlɛ lɛ̀lɛ nī lè, a Pɔli nɛ́ Silasi ní wè a pe ’yɛ̀ nɛ Kulocɛliɛ náari wè níɛ wi gbùʔɔrɔ́ ŋúniyɔ ní; kasuulebele bílì pe ’puu nɛ lúru pe mɛ́. ²⁶A dàala ni kɛ́nì fuu nɛ cúngo kpuʔɔ, a kasuusaʔa kàkpuɔnnɔ pe ’yúgɔ. A kɔ̀riyɔ yi mìɛni ’fali nɛ̀ múgolo sɛni, a kasuulebele pe mìɛni nɛ̀gɛjɔliyɔ yi ’sáʔala pe tɔliyɔ nɛ̄ yè.

²⁷Bà kasuusaʔa wélifɔli wi kɛ́nì yɛ̀ ŋɔ́nimɔ nɛ̄ bè, nɛ́ kasuusaʔa kɔ̀riyɔ nyaa yè múguyo yè, a wi ’wi ŋɔsii píle wè nɛ̀ yige wi kpàfuʔu nī gè; wi ’puu nɛ caa bè wìi kpúu wī. Ki ’nyaa wi ’puu nɛ ki sɔ̀ngí nɛ̀ jo dùʔɔ kasuulebele pe ’fɛ̀ nɛ̀ suɔ wī.

²⁸A Pɔli wi ’kòkuulo wáa wi kúrugu kpuʔɔ nɛ́ jo: «Fǎga ki puu bɛ̀ʔ; weli yē náʔa we mìɛni bèle !»

²⁹A wi ’jo peri báan fètinnɛ ní, nɛ́ fɛ̀ nɛ̀ jíin, nɛ̀ tuu nɛ fún nɛ yàʔará, nɛ̀ káguro wáa Pɔli nɛ́ Silasi yiʔɛ mɛ́ gè. ³⁰A wi ’pe kɔ́ri nɛ̀ yige kpànʔanɛ nɛ̀ sɛ́nì pe yúgo nɛ́ pe yɛ: «Gáa mi ’yɛli bè kpíʔile bé sí suɔ wè ?»

³¹A pe sí ’wi yɛ: «Tɛ́ngɛ Kàfɔli Zezi nɛ̄ wè, bɛ̀ muɔ bé suɔ nɛ́ muɔ saʔa wuulo ní bèle.»

³²A pe ’Kàfɔli wi siɛnrɛ juu dè kasuusaʔa kàfɔli mɛ́ wè, nɛ́ wi kpáa wuulo pe mìɛni ní bèle. ³³Ki pìlige nī gè, a kasuusaʔa kàfɔli wi ’pe kɔ́ri nɛ̀ sɛ́nì nɔmirɔ gbàri dè pe nɛ̄, nɛ́ tí a pe ’wi batiize, wire wè nɛ́ wi saʔa wuulo pe mìɛni ní bèle. ³⁴A wi ’kúɔ nɛ́ Pɔli nɛ́ Silasi kɔ́ri bèle a pe ’kɛ́ nɛ̀ sɛ́nì lìi wi kpáa mɛ́, nɛ́ sí ki fundaanra kpíʔile dè nɛ́ wi kpáa wuulo ní bèle, bɛ̀ wire ’tɛ́ngɛ Kulocɛliɛ nɛ̄ wè.

Pe ’Pɔliyé yaʔa bèle a pe ’kɛ́

³⁵Bà kpìɛnmɛ pi ’yɛ̀ nɛ̀ tuu wè, a kàyuʔujuulo pe ’kapiɛngbuɔnnɔ yɛ̀gɛ nɛ̀ tórigo nɛ́ jo pe sa kasuusaʔa kàfɔli yɛ wè wi- siɛnnɛ bálì yaʔa bèle peri waa.

³⁶A kasuusaʔa kàfɔli wi sɛ́nì ki siɛnrɛ juu dè Pɔli mɛ́ wè, nɛ́ wi yɛ dí kàyuʔujuulo pe ’jo wire- pe yaʔa peri waa. Kire nɛ̄ píra ŋáà nī wè, pe- yiri peri waa yanyige nɛ̄.

³⁷A Pɔli sí pe yɛ: «Pe ’weli kɛn a pe ’weli kpúɔn siɛnnɛ yiʔɛ mɛ́ gè kàyuʔu sìnjuu nī. Wurɔmi kùlo wuulo bīɛlɛ weli bèle, á pe sí weli cò nɛ̀ tɔ́n kasuu nī, píra ŋáà nī wè nɛ́ jo pe bé weli múgu wáa làrimɛ nī lé ? ʔéʔe, kire sǐ gbɛ̀ kpíʔileʔ, fúɔ macɛn peli tíimɛ bèle peri báan pe pa weli tórigo.»

³⁸A kapiɛngbuɔnnɔ pe ’kɛ́ nɛ̀ sɛ́nì ki siɛnrɛ dáà juu dè kàyuʔujuulo mɛ́ bèle. A ki siɛnrɛ ti ’fíɛrɛ cò pe nɛ̄, bɛ̀ ki ’nyaa Wurɔmi kùlo wuulo bīɛlɛ pe ’puu bèle. ³⁹A pe ’pɛn nɛ̀ pɛ́nì náarigɛ kpíʔile pe mɛ́, nɛ́ kúɔ nɛ́ pe yige kasuu nī wè, nɛ́ sí pe fiɛn pe- yiri kàʔa nī gè. ⁴⁰Bà pe ’yiri kasuusaʔa nī gè, a pe ’kɛ́ Liidii kpáa mɛ́. A pe sɛ́nì tɛ́ngɛfɔlilɔ nyaa bèle baa, a pe ’siɛnrɛ juu nɛ̀ lèbaanna nyɔ́gɔ pe nī, nɛ́ yiri nɛ̀ kɛ́.

Siɛnnɛ pe ’Pɔli nɛ́ Silasi tún bèle Tesaloniki kàʔa nī gè

¹A Pɔli nɛ́ Silasi pe ’sùuri Anfiipolii nɛ́ Apolonii kàaya nī yè, nɛ̀ kɛ́ Tesaloniki kàʔa mɛ́. Zuufulo tɛnmɛzaʔa káà ’puu baa ki kàʔa nī gè. ²Bɛ̀ ki ’puu Pɔli wi kadɛlilɛ lè, a wi ’kɛ́ baa pe kúrugu tɛnmɛzaʔa mɛ́ gè. A wi sɛ́nì juu nɛ́ pe ní nɛ̀ taa cɛndɛniyɛ taanri Kulocɛliɛ siɛnsɛbɛrɛ nī dè. ³A wi ’ti juu nɛ̀ fílige pe mɛ́, nɛ̀ ki tìɛ pe nɛ̄ dí Kulocɛliɛ Siɛnnyiɛnɛgɔnwɔ wi cé yɛli bè wuʔɔ, bága koli bè nyɛ́ kúbilo nī bèle, dí kire Siɛnnyiɛnɛgɔnwɔ ŋáà wire wī Zezi wè, ŋàa wori wire nɛ nyu pe mɛ́ bèle.

⁴A Zuufulo pálì ’Pɔli nɛ́ Silasi siɛnrɛ nyaa dè tiī kányiʔɛ, a pe ’tɛ́ngɛ ti nɛ̄, nɛ̀ fàri Girɛki wuulo siɛnniʔɛnɛ pálì nɛ̄ nɛ̀ pínɛ, bàli pe ’puu nɛ Kulocɛliɛ gbùʔɔrɔ́ wè, nɛ̀ fàri cɛlilɛ pálì nɛ̄, míɛkpoliyofɔlilɔ pe ’puu.

⁵A ki ’yejaʔa nyɔ́gɔ Zuufulo nī bèle, a pe ’lefaalilɛ pálì líʔi; pe ’puu nɛ yèrí nɛ mári koliyo nī yè.

A peli ’kàgbaaligɛ yɛ̀gɛ kàʔa nī gè, nɛ́ kɛ́ Zasɔni saʔa mɛ́ bè sa Pɔli nɛ́ Silasi cò bèle bè kɛn siɛnnɛ mɛ́ bèle. ⁶Piyè sɛ́nì pe nyaa baaʔ, a pe sí Zasɔni cò wè, wire nɛ́ tɛ́ngɛfɔlilɔ pálì ní, nɛ̀ sɛ́nì pe kɛn kàʔa yiɛgininɛ mɛ́ bèle, níɛ nyu nɛ yékpuʔulo wáari gèle nɛ́ jo: «Siɛnnɛ bálì peli pe nyɛ́ni kàgbaaligɛ yɛ̀gí gè nɛ mári Wurɔmi tɛ́nimɛ tiɛrɛ ti mìɛni nī dè, pe m’bɛlɛ pe ’jíin we nī !

⁷«A Zasɔni pɛ́nì pe tìrige nabɔnrɔ nɛ̄. Ki siɛnnɛ bálì pe mìɛni pe sí nyɛ́ni kùlofɔgbuɔwɔ Sezari kajuʔulo kɛ́ngi gèle nɛ wáari kàsɛngɛ nɛ̄, nɛ́ jo dí kùlofɔli wáà wiiyɛ yē baa, pe wi ye Zezi.»

⁸A ki siɛnrɛ dáà ti ’siɛnnɛ funyɔ yɛ̀gɛ yè, nɛ́ kàʔa ki yiɛgininɛ ní bèle. ⁹A pe ’kɔ̀nnɔ cáan Zasɔni nɛ̄ wè nɛ́ bìli ní bèle, nɛ́ nɛ́ pe yaʔa a pe ’kɛ́.

Pɔli nɛ́ Silasi pe ’kɛ́ Bere kàʔa mɛ́

¹⁰Kire tiʔɛ gáà nī gè, a tɛ́ngɛfɔlilɔ pe ’fali nɛ̀ Pɔli nɛ́ Silasiyé tórigo bèle ki pìlige nī gè, a pe ’kɛ́ Bere kàʔa mɛ́. Bà pe sɛ́nì yiri bèle, a pe ’fali Zuufulo pe tɛnmɛzaʔa mɛ́ gè. ¹¹Kire tiʔɛ wuulo bèle, peli cé puu yiɛyɛ ní yè tuuyo nɛ̀ tóri Tesaloniki wuulo nɛ̄ bèle; pe cé Kulocɛliɛ siɛnrɛ líɛ dè nɛ́ funviige ní. Pe ’puu nɛ Kulocɛliɛ siɛnsɛbɛrɛ sɔ́migi dè nɛ wéli cɛngɛ ó cɛngɛ, bè ki cɛ́n a ki yē dàa pe nyu dè tire dī. ¹²A pe pàli nìʔɛnɛ ’jíin tɛ́ngɛlɛ nī lè, nɛ̀ fàri Girɛki cɛlilɛ míɛkpoliyofɔlilɔ pálì nɛ̄, nɛ́ nàguɔlɔ ní; pe cé nyuɔ káà kúɔ.

¹³Nɛ̀ sí ki taa Zuufulo bálì pe ’puu baa Tesaloniki kàʔa mɛ́ gè, bà peli kɛ́nì lúʔu dí Pɔli wiī baa nɛ Kulocɛliɛ siɛnrɛ nyu dè Bere kàʔa wuulo mɛ́ bèle nɛ̀ pínɛ wè, a pe ’yɛ̀ nɛ̀ kɛ́ baa nɛ̀ sɛ́ni siɛnnɛ pe funyɔ curugu yè, níɛ pe súguru nɛ wáari wi nɛ̄. ¹⁴A tɛ́ngɛfɔlilɔ pe sí fìɛlɛ nɛ̀ Pɔli tórigo wè nɛ̀ sɛ́nì nɔ̀ kuʔɔjii nɛ̄ wè, á Timote nɛ́ Silasi peli ’kò baa. ¹⁵Bìli pe cé kɛ́ bè sa Pɔli tórigo wè, a pe sɛ́nì nɔ̀ Atɛni kàʔa nɛ̄. A Pɔli wi ’tunduro kɛn pe mɛ́ Timote nɛ́ Silasi wori, nɛ́ jo pe sa pe yɛ peri báan wire kúrugu, pe fǎga mɔgɔ baaʔ. A pe ’koli nɛ̀ kɛ́ Bere kàʔa mɛ́ gè.

Atɛni kàʔa gè yasunro kàʔa gī

¹⁶Bà Pɔli wi ’puu baa Atɛni kàʔa mɛ́ gè nɛ pe siri bèle, a ki ’nyaa wi laamɛ pi cé cúʔɔ wi nī; ki ’nyaa yasunro ti yé kàʔa gáà nyì gè. ¹⁷Kire nɛ̄ wi cé kò nɛ waa tɛnmɛzaʔa mɛ́ gè nɛ waa nɛ nyu nɛ tìí Zuufulo nɛ̄ bèle peli nɛ́ kùlogolo kálì siɛnnɛ ní bèle bìli pe ’puu nɛ Kulocɛliɛ gbùʔɔrɔ́ wè. Nɛ̀ pínɛ cɛngɛ ó cɛngɛ, wi ’puu nɛ waa dàlikpuʔɔ mɛ́ gè, a wi cé siɛn ó siɛn nyaa baa, wi nɛ̂ cé juu nɛ́ wi ní. ¹⁸Tògo gíì wuulo pe sî nɛ ye Epikuriyɛnɛ17.18 Epikuriyɛnɛ:Peli ’nyaa siɛnnɛ bílì pe fé céri wuʔɔgɔ nɛ̄ gè, níɛ sí jo siɛn ’yɛli wiri duniya wi tàanma líi bè. bèle, nɛ́ Sitoyisiɛnnɛ17.18 Sitoyisiɛnnɛ:Peli mɛ́ bèle, siɛn wi ’yɛli wi- wìi cò macɛn, nɛ̀ pínɛ peli mɛ́ bèle siɛn wi ’yɛli bè wuʔɔgɔ kún gè wìi nī. bèle, sìnjilige kajuumɔfɔlilɔ bèle, pe ’puu nɛ waa nɛ kìí nɛ́ Pɔli siɛnrɛ ní dè. Pe pàli ’puu nɛ nyu níɛ̀ jo: «Gáa cɛ kacaajuumɔfɔli ŋáà wi nyu díɛ ?» A pàli ’jo: «Dùʔɔ kùlogolo kálì kulocɛlɛlɛ siɛnjuuwo sí wī !»

Ki ’nyaa Pɔli wi ’puu nɛ Zezi Kataanna wori nyu dè nɛ́ nyɛ́yirile wori ní dè.

¹⁹A pe ’wi cò nɛ̀ sɛ́nì kɛn kàyuʔujuulo gboli mɛ́ lè, a peli ’wi yúgo nɛ́ jo: «-Ki juu we mɛ́ wêli, tɛnmɛvɔnnɔ náà lire yē níi wī mmɛ gè, nàa muɔ nɛ tɛnmɛ nàa lè ? ²⁰Muɔ pɛ́ni ngbúʔulo fúugi gèle we nɛ̄ nɛ́ siɛnrɛ táà ní dàa wiyè fìɛ lúʔu nɛ̀ nyaa dèʔ; weli sí nɛ caa bè ki cɛ́n tire kɔri wi ’jo gáa wī ?»

²¹Ki ’nyaa Atɛni kàʔa wuulo pe mìɛni bèle, nɛ́ nabɔnminɔ bílì pe cé pɛ́nì tɛ́ni baa kàʔa nī gè, pe ’puu nɛ waa nɛ lɛ̀lɛ sáa líi nɛ kùlo kele nyu níɛ ke lúru yákuɔ wī.

²²A Pɔli wi ’yɛ̀ nɛ̀ yéri kàyuʔujuulo gboli sunʔɔmɔ nī bè nɛ́ pe yɛ: «Atɛni kàʔa wuulo, mi ’ki nyaa yeli kakpiʔiligele ke mìɛni nī gèle, kulocɛlɛlɛ nìʔɛrɛ gbùʔɔrivaalimɛ pi ’yeli dɛ́ni kátii. ²³Bà mi ’yeli kàʔa saanri gè nɛ̀ tóri gè, mi ’ki nyaa a yeli ’ki sɛbɛ yeli kulocɛlɛlɛ gbùʔɔrigɔ yafanʔa káà nɛ̄ nɛ́ jo: ‹Kulocɛliɛ wáà mɛ́, ŋàa wiyè cɛ́n wèʔ.› Ŋàa yeli nɛ gbùʔɔrɔ́ nɛ́ sí kò yeli sì wi cɛ́n wèʔ, wire wori mi ’pɛn bè pa juu yeli mɛ́.

²⁴«Kulocɛliɛ ŋáà wi ’duniya faan wè nɛ́ wi laamɛ yɛrɛ ti mìɛni ní dè, wire wī nyìʔɛnɛ nɛ́ dàala Kàfɔli wè. Wi wè kòrí siɛn kɔli gbùʔɔrɔsaaya wofaanya nīʔ. ²⁵Nɛ̀ pínɛ wi màakuu wè siɛn kɔliyɛgɛ nɛ̄ʔ, ki- nyaa majo ki woli yē wi nɛ̄ wīʔ. Nɛ̀ taʔa gíi nɛ̄, wire wi nyɛ́ni sìi kanʔa wè feliye yi mìɛni, nɛ́ ŋɔ́nɔ ní lè, nɛ̀ fàri yɛrɛ sɛnrɛ nɛ̄ dè. ²⁶Nàguɔ nigbe nī wi ’kùlogolo siɛnnɛ pe mìɛni feliye yige yè, pe pa puu dàala tiɛrɛ ti mìɛni nī dè, nɛ́ sí lɛ̀gɛlɛ tɔ́nminɔ gèle nɛ̀ ke yérige ke lariyɛ nī yè, nɛ̀ láʔagɛlɛ tɛ́ngɛ siɛnnɛ kòridiɛyɛ nɛ̄ yè.

²⁷«Kulocɛliɛ wi cé kire kpíʔile gìi ki bé tí siɛnnɛ peri wire Kulocɛliɛ caa wè, a ki cɛ yē piyē nɛ wi tali nɛ caa wè, dùʔɔ pe bága wi caa bè wi nyaa. Nɛ̀ sí ki taa Kulocɛliɛ wiì líili weli wáà nɛ̄ʔ. ²⁸‹Wire fànʔa nɛ̄ weli yē sìi nɛ̄, wire fànʔa nɛ̄ weli nɛ jàʔá nɛ kparigi, wire fànʔa nɛ̄ weli yē bile.› Tire yeli kacɛ́njuulo ŋúnuŋuminɔ pálì cé ’juu dè, nɛ́ jo: ‹Ki ’nyaa weli yē Kulocɛliɛ wi siimɛ wuulo wī.›

²⁹«Bɛ̀ sí weli yē Kulocɛliɛ wi siimɛ wuulo bèle, we fǎri ki sɔ̀ngí bè jo dùʔɔ Kulocɛliɛ felige kiī bɛ̀ tiɛ tíɛlɛ wīʔ, á kire ’laa bɛ̀ walifiiwe tíɛlɛʔ, á kire ’laa bɛ̀ sìndɛnicɛnyɛ yáà felige tíɛlɛʔ pe ki ye mabiri, á kire ’laa bɛ̀ siɛn kɔli yakpiʔilige tíɛlɛʔ, gàa siɛn sî sɔ̀ngi níɛ̀ ki kpíʔile gèʔ. ³⁰Ki sí n’gɛ, Kulocɛliɛ wiì siɛnnɛ pe katiire tɔ́ri dèʔ, dàa ti ’tóri faʔa gèʔ. Píra ŋáà nī wè wiī nɛ ki nyu nɛ gbɛ̀ngí nɛ́ jo siɛnnɛ pe mìɛni bèle, tiʔɛ ó tiʔɛ nī, pe- pe funyɔ yiʔɛ yè pé láʔa pe kapiʔile nɛ̄ gèle. ³¹A kire ’laa wè, Kulocɛliɛ wi ’lɛ̀lɛ láà tɛ́ngɛ bága kàyuʔu juu duniya siɛnnɛ nɛ̄ bèle; wi kàyuʔu kiī sìnʔɛ. Siɛn ŋáà mɛ́ wi bága ki kàyuʔu kɛn gè, wire ’nyaa nàguɔ ŋáà wi ’nyíɛnɛ nɛ̀ tìɛ wè, nɛ́ sí fìɛ tɛ́ngɛ wi wori nɛ̄ dè siɛnnɛ pe mìɛni mɛ́ bèle, bɛ̀ wi ’wi nyɛ́ nɛ̀ yige kúbilo nī bèle.»

³²Bà Pɔli wi kɛ́nì tiɛlɛ náà juu lè, kúbilo nyɛ́yirile wori dè, a pàli ’yɛ̀ nɛ wi tíʔɛ, a bìli ’jo: «-Ti yaʔa bɛ̀ʔ muɔ bé ní ga pa ti juu cígini !»

³³Kire lɛ̀lɛ nī lè a Pɔli wi ’yɛ̀ nɛ̀ yiri pe sunʔɔmɔ nī bè. ³⁴Kire ki mìɛni láara gè a pàli ’taʔa Pɔli kúrugu wè nɛ̀ kò tɛ́ngɛfɔlilɔ. Kàyuʔujuulo gboli wuu wáà ’puu baa pe ’puu nɛ wi ye Deniisi, nɛ̀ fàri cɛliwɛ wáà nɛ̄ pe ’puu nɛ wi ye Damariisi, nɛ́ pàli ní nɛ̀ pínɛ.

Pɔli wi ’kɛ́ Korɛnti kàʔa mɛ́

(Kor1 1.1-9; 2.1-5; Kor2 11.5-12; 12.12,13)

¹Kire kàduʔumɛ gè, a Pɔli wi ’yiri Atɛni kàʔa wuulo táanni bèle, nɛ̀ kɛ́ Korɛnti kàʔa mɛ́. ²A wi sɛ́nì Zuufunaguɔ wáà nyaa baa, pe ’puu nɛ wi ye Akiilasi; Pɔnti tɛ́nimɛ wuu wi ’puu. Wire cé péli nɛ̀ kɔ́n Italii kùlo mɛ́ nɛ̀ pɛn nɛ́ wi cuɔ ní wè Pirisiili wè. Ki ’nyaa kùlofɔgbuɔwɔ Kulodi wi cé jo Zuufulo pe mìɛni pe- yiri Wurɔmi kàʔa nī gè.

A Pɔli wi ’kɛ́ pe kúrugu. ³Bɛ̀ ki ’nyaa pe baara ti ’puu nuro nɛ́ Pɔli wori ní dè, a Pɔli wi ’kò baa nɛ́ pe ní nɛ baara. Fɛ̀ni saaya pe ’puu nɛ kpínʔini. ⁴Cɛndɛnigɛ cɛngɛ ó cɛndɛnigɛ cɛngɛ, wi nɛ̂ cé kɛ́ tɛnmɛzaʔa mɛ́ gè nɛ̀ sɛ́ni nyu nɛ́ Zuufulo ní bèle, peli nɛ́ Girɛkilɛ ní bèle; wi ’puu nɛ caa bè pe sɔ̀ngirɔ yiʔɛ dè wī, pe- tɛ́ngɛ Kàfɔli nɛ̄ wè.

⁵Bà Timote nɛ́ Silasi pe cé kɛ́nì kɔ́n Maseduwani tɛ́nimɛ nī bè nɛ̀ pɛn bèle, a Pɔli wi ’láʔa nɛ̀ kò nɛ Kulocɛliɛ siɛnrɛ nyu dè Zuufulo mɛ́ bèle, níɛ ti nyu nɛ láʔala pe nɛ̄ dí Kulocɛliɛ Siɛnnyiɛnɛgɔnwɔ wè, wire wī Zezi wè. ⁶Nɛ̀ sí ki taa bà Zuufulo pe cé cíi Pɔli siɛnrɛ nɛ̄ dè, nɛ́ yɛ̀ nɛ wi teri wè, a wi ’wi bururo yàʔara18.6 A Kulocɛliɛ siɛnjuuwo wi cé gbɛ́nɛ̀ wi bururo yàʔara dè nɛ̀ wáa baa mmɛ gè, kire kɔri wi ’jo wire nyɛ́nì wire kiyɛ jíge yè kire ga laa yedaʔala cúbugo cúru gè nɛ̀ yige pe kele nī gèle. Kanunɔ lire nī baa 13.51. Wéli baa Nɛy 5.13; Mat 10.14. dè nɛ̀ wáa baa pe nɛ̄ nɛ́ pe yɛ: «Sɛnrɛ ti ’kò yeli nyùgo wori; mi wè, mi nyɛ́nì mi liɛlɛ kúɔ lè nɛ̀ láʔa yeli kɔli mɛ́ gè. Bɛ̀ ki yē ŋɔ̀ wè, mi nɛ waa kùlogolo kálì siɛnnɛ kúrugu wī nɛ́ Kataanna Siɛnrɛ ní dè.»

⁷Bà wi ’yiri baa kire tiʔɛ nī gè, a wi ’kɛ́ nàguɔ wáà tiʔɛ nī, pe ’puu nɛ wi ye Tiitusi Zusutusi; Kulocɛliɛ caavɔli wi ’puu ki nàguɔ ŋáà wè. Wi saʔa ki ’puu baa tɛnmɛzaʔa táanni gè. ⁸Kirisipusi wè, tɛnmɛzaʔa kàfɔli wè, a wire ’tɛ́ngɛ Kàfɔli nɛ̄ wè nɛ́ wi saʔa wuulo pe mìɛni ní bèle. Korɛnti kàʔa siɛnniʔɛnɛ míɛni ’puu nɛ jíin tɛ́ngɛlɛ nī lè, níɛ batɛmi kpínʔini wè bɛ̀ pe cé Pɔli siɛnrɛ lúʔu dè.

⁹Cɛngɛ káà pìlige nī, a Kàfɔli wi ’Pɔli yiʔɛ múgu gè nɛ́ kaala láà tìɛ wi nɛ̄ nɛ́ wi yɛ: «Fǎga de fìʔɛ́ʔ, puu mari muɔ siɛnrɛ nyu dè, fǎga tí bé muɔ nyuɔ tɔ́n gèʔ ! ¹⁰Nɛ̀ taʔa gíi nɛ̄, mi yē nɛ́ muɔ ní; siɛn sì je nɔ̀ muɔ nɛ̄ʔ bè muɔ wuʔɔʔ, ki ’nyaa siɛnmɛ yē bile nìʔɛbɛ kàʔa gáà nī gè, mi wobo.»

¹¹A Pɔli wi ’kò baa nɛ́ pe ni nɛ̀ taa yiɛlɛ nɛ́ yeye kɔlini, nɛ pe tɛnmɛ Kulocɛliɛ siɛnrɛ nɛ̄ dè.

¹²Lɛ̀lɛ níì nī Galiyɔn ’puu Akayi tɛ́nimɛ fànʔafɔli wè, a Zuufulo pe ’nyuɔ le Pɔli nɛ̄ wè nɛ̀ wi cò nɛ̀ kɛ́ kàyuʔujuudiʔɛ mɛ́ gè. ¹³A pe sɛ́nì jo: «Nàguɔ ŋáà wiī nɛ ki caa bè siɛnnɛ sɔ̀ngirɔ yiʔɛ dè peri Kulocɛliɛ gbùʔɔrɔ́ wè Fànʔa Siɛnrɛ ti yapiʔi nɛ̄ wī !»

¹⁴Pɔli wi ’puu nɛ caa bè yakaa juu, nɛ̀ sí ki taa a Galiyɔn wi ’siɛnrɛ líɛ dè, nɛ̀ juu nɛ́ Zuufulo ní bèle nɛ́ pe yɛ: «Zuufulo yeli bèle, a ki yē kacuʔɔlɔ nàguɔ ŋáà wi cé kpíʔile lè, á kire ’laa kakoligo sìpiʔi gè, mi cî yeli siɛnrɛ lúʔu dè. ¹⁵Bɛ̀ sí yeli kàsii wi nyùgo ki ’nyaa siɛnjuuro koligo wori wè, nɛ́ míɛyɛ, nɛ́ yeli tíimɛ fànʔa koligo kele ní gèle, kire nɛ̄ yeli wori dī tire dè; mi wè nɛ caa bè nyuɔ le kire kàyuʔu nī gèʔ.»

¹⁶A wi ’fali nɛ̀ pe cìra nɛ̀ yige kàyuʔujuudiʔɛ nī gè.

¹⁷A pe mìɛni pe sí fali nɛ̀ tuu tɛnmɛzaʔa kàfɔli nɛ̄ wè, Sɔsitɛni wè, nɛ̀ wi kpúɔn kàyuʔujuudiʔɛ yiʔɛ mɛ́ gè. A Galiyɔn wi ’píɛ, wiì nyuɔ le ti nīʔ.

Pɔli wi ’koli nɛ̀ kɛ́ Antiyɔsi kàʔa mɛ́

¹⁸A Pɔli wi ń’nɛ̀ kò baa nɛ̀ cɛnyɛ nìʔɛyɛ kúɔ Korɛnti kàʔa nī gè nɛ́ tɛ́ngɛfɔlilɔ ní bèle. A wi ’kúɔ nɛ́ jíin kɔ́rikpuʔɔ nī gè nɛ̀ kɛ́ Siirii kùlo mɛ́, wire nɛ́ Pirisiili nɛ́ Akiilasi. Bà pe kâ sɛ́nì jíin Sankire kàʔa nī gè, a Pɔli wi ’tí a pe ’wi nzìire celile dè. Ki ’nyaa wi cé nyuɔ kún nɛ̀ kɛn; kire sìɛrɛ tire wi cé kɔ̀n.

¹⁹A pe sɛ́nì nɔ̀ Efɛzi kàʔa nɛ̄. A Pɔli wi ’láʔa wi kobinɛnyɛninɛ nɛ̄ bèle nɛ̀ kɛ́ tɛnmɛzaʔa mɛ́ gè nɛ̀ sɛ́nì juu nɛ́ Zuufulo ní bèle. ²⁰A pe ’yɛ̀ nɛ wi fiɛn nɛ́ wi yɛ wi- kò baa wi mɔgɔ nɛ́ peli ní; wiì yéri ki nɛ̄ʔ.

²¹A wi ’yiri pe táanni nɛ́ pe yɛ: «M’bága koli bè pɛn náʔa yeli mɛ́ a Kulocɛliɛ fɔ̀li.» Nɛ́ jíin kɔ́rikpuʔɔ nī gè nɛ̀ yiri Efɛzi kàʔa nī gè.

²²A wi sɛ́nì tìgi Sezare kàʔa nī, nɛ̀ ’kɛ́ nɛ̀ sɛ́nì tɛ́ngɛfɔlilɔ gboli wuulo síɛri bèle Zerizalɛmi kàʔa mɛ́ gè. Bà wi ’kúɔ wè a wi ’kɛ́ Antiyɔsi kàʔa mɛ́. ²³A wi sɛ́nì lɛ̀lɛ láà kúɔ baa, nɛ́ kɛ́nì koli nɛ̀ yiri nɛ̀ kɛ́. Wi cé sùuri nɛ̀ tóri Galasi kùlo nī, nɛ́ Firizii tɛ́nimɛ ní bè, níɛ nyu nɛ lèbaanna nyɔ́gi pìtɛnmɛnɛ pe mìɛni nī bèle tɛ́ngɛlɛ koligo nī gè.

Apolɔsi wi ’Kulocɛliɛ Siɛnrɛ juu dè Efɛzi nɛ́ Korɛntiyé kàaya nī

²⁴Zuufunaguɔ wáà cé kɛ́nì pɛn baa Efɛzi kàʔa mɛ́ gè. Pe ’puu nɛ wi ye Apolɔsi; Alɛgizandiri kàʔa18.24 Alɛgizandiri kàʔa ki ’puu Ezipiti kùlo nī. Kire cɛnyɛ nī yè ki kàʔa ki cé míɛkpuʔɔ taa. Sìnjilige caadiʔɛ ki ’puu ki kàʔa gè. wuu wi ’puu. Ki nàguɔ wi cé juu macɛ́n, nɛ̀ Kulocɛliɛ siɛnsɛbɛrɛ sɔ́migɔ dè nɛ̀ cɛ́n nɛ̀ pínɛ. ²⁵Wi cé tɛnmɛnɛ taa Kàfɔli koligo nī gè, nɛ ní sícaʔawɛ nɛ siɛnnɛ tɛnmɛ bèle cìilige nɛ láʔala Zezi kele nɛ̄ gèle. Nɛ̀ sí ki taa Zanbatɛmi wire yákuɔ wi cé cɛ́n. ²⁶Wi cé kɛ́ nɛ̀ sɛ́ni siɛnnɛ tɛnmɛ bèle fíɛrɛ fùn baa tɛnmɛzaʔa mɛ́ gè.

Bà Pirisiili nɛ́ Akiilasi peli kɛ́nì wi tɛnmɛnɛ lúʔu lè, a pe ’wi yeri nɛ̀ sɛ́nì yaʔa nɛ́ pìye ní, nɛ́ wi sɔ́migɔ nɛ̀ tìɛ Kulocɛliɛ koligo nɛ̄ gè, dìi wiì cé cɛ́n dèʔ.

²⁷Bà kári láa ’puu Apolɔsi nɛ̄ wè Akayi tɛ́nimɛ mɛ́ bè, a tɛ́ngɛfɔlilɔ pe ’yéri ki nɛ̄. A pe sí siɛnrɛ sɛbɛ nɛ̀ tórigo ki tiʔɛ tɛ́ngɛfɔlilɔ mɛ́ bèle, nɛ́ jo pe sa wi cò cɛ̀ngɛ.

Bà Apolɔsi wi sɛ́nì yiri wè, a ki tɔ̀ni nɛ̀ tɛ́ngɛfɔlilɔ sáʔa bèle kpuʔɔ, bàli nɛ̄ Kulocɛliɛ wi cé nyuɔ wè á pe ’jíin tɛ́ngɛlɛ nī lè. ²⁸Ki ’nyaa Apolɔsi wi ’puu nɛ Zuufulo pe pùunnidiʔɛlɛ tìí gèle pe nɛ̄ siɛnnɛ sunʔɔmɔ nī bè, nɛ nyu nɛ pe jàʔá siɛnjuuro nī dè. Wi ’puu nɛ ki tìí pe nɛ̄ nɛ láʔala Kulocɛliɛ siɛnsɛbɛrɛ nī dè dí Zezi wire wī Kulocɛliɛ Siɛnnyiɛnɛgɔnwɔ wè.

Pɔli wi ’kɛ́ Efɛzi kàʔa mɛ́

¹Bà Apolɔsi wi ’puu Korɛnti kàʔa mɛ́ gè, a Pɔli wi ’Azii tɛ́nimɛ jeli bè nyaguruyo kayɔbigɔ nɛ̄ gè, nɛ̀ kɛ́ Efɛzi kàʔa mɛ́. A wi sɛ́nì tɛ́ngɛfɔlilɔ pálì nyaa baa ki kàʔa nī gè. A wi ’pe yúgo: ²«Bà yeli ’tɛ́ngɛ bèle, Kulocɛliɛ Pìle ni ’pɛn yeli mɛ́ lé ?»

A pe ’wi yɛ: «Weli sì fìɛ cɛ́nì ki lúʔu dí Kulocɛliɛ Pìle yē baaʔ.»

³A Pɔli wi ’jo: «Batɛmi ŋíi sí yeli ’kpíʔile ?»

A pe ’wi yɛ: «Zan Batiisi batɛmi weli ’kpíʔile.»

⁴A Pɔli wi sí jo: «Zan wi ’puu nɛ siɛnnɛ batiize bèle nɛ́ jo pe- pe funyɔ yiʔɛ yè, pe sí tɛ́ngɛ siɛn ŋáà wi cî ga pɛn wire kàduʔumɛ gè. Zezi wire wi ’puu nɛ pun.»

⁵Bà pe ’Pɔli siɛnrɛ lúʔu dè nɛ̀ kúɔ dè, a pe ’batɛmi kpíʔile wè Kàfɔli Zezi míʔɛ nɛ̄ gè. ⁶A Pɔli wi ’kiyɛ taʔala yè pe nɛ̄, a Kulocɛliɛ Pìle ni ’tìgi pe nɛ̄, a pe ’yɛ̀ nɛ nyu siɛnrɛ táà tiiyɛ nī, nɛ̀ kò Kulocɛliɛ siɛnjuulo. ⁷Pe cé siɛnnɛ kiɛ nɛ́ siin kúɔ, nàguɔlɔ pe ’puu.

⁸A Pɔli wi sɛ́nì jíin tɛnmɛzaʔa nī gè, a wi ’siɛnnɛ tɛnmɛ bèle nɛ̀ taa yeye taanri. Wi ’puu nɛ Kulocɛliɛ Kùlofɔligɔ wori nyu dè nɛ́ nàzorido ní19.8 Girɛki sɛbɛliɛlɛ pálì nyɛ́nì ki sɛbɛ nɛ̀ jo: fànʔa ’puu wi mɛ́ kpuʔɔ., níɛ ki cìrá siɛnnɛ pe- pe sɔ̀ngirɔ yiʔɛ dè pe sí tɛ́ngɛ ki wori nɛ̄ dè.

⁹Bà sí pàli cé cíi nɛ́ pe funyɔ gbɛ̀n yè, níɛ siɛncuʔɔrɔ nyu nɛ pìye nyíɛnɛ Kàfɔli koligo nɛ̄ gè siɛnniʔɛmɛ sunʔɔmɔ nī bè, a Pɔli wi ’láʔa pe táanni. A wi ’pìtɛnmɛnɛ kɔ́ri bèle nɛ̀ sɛ́ni pe tɛnmɛ cɛngɛ ó cɛngɛ Tiiranusi tɛnmɛdiʔɛ nī gè. ¹⁰Wi cé pe tɛnmɛ nɛ̀ taa yiʔɛlɛ siin, fúɔ a kire ’ki kɛn a Azii tɛ́nimɛ wuulo pe mìɛni bèle, Zuufulo nɛ́ Girɛkilɛ ní bèle, a pe ’Kàfɔli wi siɛnrɛ taa dè nɛ̀ lúʔu.

¹¹Kulocɛliɛ wi ’puu nɛ kanyuʔɔnigɔlɔ kpínʔini Pɔli wi kiyɛ nī yè, ke feligele sì puu nɛ nyaʔaʔ. ¹²A kire ’ki kɛn a cècuuro díì, á kire ’laa a fɛ̀ni ŋíì cé kurugo nɛ̀ taa Pɔli nɛ̄ wè, siɛnnɛ pe nɛ̂ cé ti líɛ nɛ̀ taʔa yaala nɛ̄ bèle pe nìɛ pori; gbòdolilo míɛni pe nìɛ yigi pe nī.

Seva jaala wori dè

¹³Zuufulo bílì pe cî nɛ nyaari nɛ gbòdolilo cìrá nɛ yigi siɛnnɛ nī bèle, a pàli kɛ́nì jo peli bé gbòdolilo pálì cìra nɛ́ Kàfɔli Zezi míʔɛ ní gè. A pe ’jo: «Zezi míʔɛ nɛ̄, Zezi ŋáà wori Pɔli cî nɛ nyu dè, mi ’jo ma yiri !»

¹⁴Ki ’nyaa Zuufulo kacuɔnrilɔ kàfɔli wáà jaala kɔlisiin pe ’puu nɛ baara dáà kúu dè, pe ’puu nɛ ki kacuɔnrilɔ kàfɔli ye wè Seva. ¹⁵A gbòdoli wi sí siɛnnugoro kɛn pe mɛ́ nɛ́ pe yɛ: «Zezi wè, mi nyɛ́nì wi cɛ́n; Pɔli míɛni wè, mi ’wi cɛ́n nɛ̀ pínɛ. Yeli sí bèle, báli bīɛlɛ yeli bèle ?»

¹⁶Nàguɔ ŋáà nī gbòdoli wi ’puu wè, a wi ’fali nɛ̀ tuu siɛnnɛ bálì nɛ̄ bèle, nɛ̀ pe wáa nɛ̀ mígi pe mìɛni bèle nɛ́ ŋɔri ní, nɛ̀ pe yiɛyɛ wárigɛ yè sìpiʔi, fúɔ a pe ’fɛ̀ nɛ̀ yiri nɛ́ nɔmirɔ ní náborilo.

¹⁷A Efɛzi kàʔa wuulo pe mìɛni ’ki kaala náà lúʔu lè, Zuufulo yo, Girɛkilɛ yo. A fíɛrɛ ’jíin pe mìɛni nī, a pe ’yɛ̀ nɛ kpuʔɔrɔ tari Kàfɔli Zezi míʔɛ nɛ̄ gè. ¹⁸Siɛnniʔɛnɛ cé tɛ́ngɛ, a pe ’yɛ̀ nɛ ki nyu nɛ yigi kpànʔanɛ kacuʔɔrɔ dáà peli ’kpíʔile nɛ̀ tóri dè. ¹⁹Bàli pe ’puu nìnyuʔɔnigɔ kacɛ́nminɛ bèle, a peli pàli nìʔɛnɛ ’pɛn nɛ́ pe nìnyuʔɔnigɔ sɛbɛlɛ ní bèle, nɛ̀ pɛ́nì ti sórigo siɛnnɛ pe mìɛni yiʔɛ mɛ́ gè. A pe ’ki yɛrɛ dáà ti lɔri tɔ́ri dè, a ki wali wi ’yɛ̀ walifiiwe siramuʔɔyɔ togo nɛ́ kogunɔ (50 000). ²⁰Kàfɔli wi fànʔa nɛ̄ gè, a kire ’ki kɛn a Kataanna Siɛnrɛ ti ’kò nɛ nyu nɛ waa yiʔɛ nɛ̄ nɛ́ ŋɔri ní.

Pe ’kàgbaaligɛ yɛ̀gɛ tɛ́ngɛfɔlilɔ kúrugu bèle

²¹Bà kire kele gálì ke kɛ́nì tóri gèle, a Pɔli wi ’ki yɛ̀gɛ bè sùuri Maseduwani tɛ́nimɛ nī bè nɛ́ Akayi tɛ́nimɛ ní bè, bè kɛ́ Zerizalɛmi kàʔa mɛ́. A wi ’jo: «A mi kɛ́nì kúɔ baa kire tiʔɛ nī gè, ki ’yɛli mi- kɛ́ Wurɔmi kàʔa mɛ́ gè bè pínɛ.»

²²A wi sí wi baakuɔnyɛninɛ siin tun baa Maseduwani tɛ́nimɛ nī bè, peli cé nyaa Timote nɛ́ Erasiti; wire wè nɛ́ kò baa Azii tɛ́nimɛ nī bè nɛ̀ lɛ̀lɛ láà kúɔ.

²³Kire lɛ̀lɛ nī lè a kàgbaaligɛ ’yɛ̀ kpuʔɔ tɛ́ngɛlɛ koligo wori nɛ̄ dè. ²⁴Ki ’nyaa nàguɔ wáà ’puu baa, tiɛkpuɔnwɔ wi ’puu, pe ’puu nɛ wi ye Demɛturusi; wi ’puu nɛ Aritemiisi yasungo saapigele yafanʔana kpínʔini nɛ́ walifiiwe ní. A ki baakuɔlɔ pe ’kò nɛ wali tari nìʔɛgɛ ki yafanʔana gálì nī gèle. ²⁵A Demɛturusi wi ’peli bálì yeri bèle nɛ̀ fàri bìli pe ’puu nɛ ki baara felide kúu dè, nɛ̀ pe pínɛ, nɛ́ pe yɛ: «Mi siinyɛninɛ, yeli ’ki cɛ́n baara dáà tire nī weli nɛ weli wali tari wè. ²⁶Gìi sí nàguɔ ŋáà wiī nɛ nyu gè, yeli nɛ ki lúru níɛ ki nyaʔa nɛ pínɛ. Efɛzi kàʔa yákuɔ cɛ bɛ̀ʔ, ki cɛ́nì kò cɛ̀ bé Azii tɛ́nimɛ pi mìɛni kpàri wī, bɛ̀ Pɔli ŋáà wi ’ki juu nɛ̀ siɛnnɛ pe sɔ̀ngirɔ yiʔɛ dè, nɛ́ jo dí kulocɛlɛlɛ bálì weli ’kpíʔile nɛ́ weli kiyɛ ní yè, dí ti wè kulocɛlɛlɛʔ. ²⁷Weli baara tire yákuɔ míʔɛ bɛ̀ʔ ki je cúʔɔʔ; weli kulocɛliɛ ŋáà wī kpuɔwɔ wè Aritemiisi wè, wire sundiʔɛ kire pe je faʔa, siɛn fǎga ní de tɔ́ri nɛ́ ki níʔ, bèri ki gbùʔɔrɔ́ʔ Azii tɛ́nimɛ ni bè nɛ́ duniya wi mìɛni nī wèʔ.»

²⁸Bà siɛnnɛ pe ’siɛnrɛ dáà lúʔu dè, a ti ’pe funyɔ yɛ̀gɛ yè kpuʔɔ ! A pe ’yɛ̀ nɛ nyu nɛ kpáala níɛ waa: «Aritemiisi wè, Efɛziyé wuu wè, wire wī kpuɔwɔ wè !» ²⁹A ki kàgbaaligɛ ki ’kàʔa kpàri gè, a siɛnnɛ pe ’fɛ̀ nɛ̀ pɛn baa dàlikpuʔɔ mɛ́ gè. Bà pe báan bèle a pe ’Pɔli kobinɛnyɛninɛ cò bèle, Gayusi wè nɛ́ Arisitariki ní wè; Maseduwani tɛ́nimɛ wuulo pe ’puu.

³⁰A Pɔli wi ’yɛ̀ nɛ̀ jo wire bé jíin baa siɛnnɛ nī bèle, tɛ́ngɛfɔlilɔ piyè fɔ̀li nɛ̀ wi yaʔa wi ’kɛ́ʔ. ³¹A ki tiʔɛ tɛ́nimɛ siɛnkpolilo pálì ’tunduro tórigo wi mɛ́ nɛ̀ wi fiɛn nɛ́ wi yɛ wi fǎga tí bé ki kɔ̀rirɔʔ bé líɛ bè kɛ́ baa dàlikpuʔɔ mɛ́ gèʔ; Pɔli wi nàgorilo pálì pe ’puu peli bèle. ³²Kàgbaaligɛ ki ’puu kpuʔɔ baa dàlikpuʔɔ mɛ́ gè; pe mìɛni nɛ nyu pìye fungo, nɛ̀ sí ki taa pe kpuɔmɔ sì yé cɛ́nì ki cɛ́nʔ gáa nɛ̄ piyē baa gbuʔulilo bèleʔ. ³³Nàguɔ ŋáà Zuufulo pe yé ŋɔrigɔ nɛ̀ tórigo baa yiʔɛmɛ gè, Alɛgizandiri wè, a gboli wuulo pálì ’siɛnrɛ ti yiʔɛ juu nɛ̀ tìɛ wi nɛ̄. A Alɛgizandiri wi sí ’kɔli yɛ̀gɛ siɛnnɛ mɛ́ bèle, bè juu bè tìɛ pe nɛ̄. ³⁴Bà siɛnnɛ pe kɛ́nì ki cɛ́n dí Zuufuwo wī wè, a pe mìɛni ’yɛ̀ nɛ kòkuʔulo wáari fúɔ nɛ̀ pɛ́nì taa líɛrilɛ siin, níɛ waa: «Aritemiisi wè, Efɛziyé wuu wè, wire wī kpuɔwɔ wè !»

³⁵A kàʔa ki komi wi ’juu nɛ̀ siɛnnɛ pe funyɔ nyígi yè nɛ́ pe yɛ: «Efɛzi siɛnnɛ yeli bèle, siɛn yē bile lé ŋàa wi bé jo wire sì ki cɛ́n dí Efɛzi kàʔa kire nī Aritemiisi yasungbuʔɔ ki yē gè, á ki yafanʔa ki ’tìgi nyìʔɛnɛ nī lè nɛ̀ tuu gè ? Wi sundiʔɛ saakpuʔɔ míɛni gè náʔa gɛ ki yē. ³⁶A ki sí yē siɛn sǐ gbɛ̀ ti tíɛnɛʔ dè, ye- yeli funyɔ nyígi yè, ye fǎga tí bé nyùgofun kaala láà parigɛ bè kpíʔileʔ.

³⁷«Nàguɔlɔ bálì yeli ’cò nɛ̀ pɛn bèle, piyè yakaa yùu sundiʔɛ saakpuʔɔ nī gèʔ, pe míɛni piyè siɛncuʔɔrɔ juu nɛ̀ wáa weli yasungo mɛ́ gèʔ. ³⁸A ki sí yē Demɛturusi wè, wire nɛ́ bàli ní pe nyɛ́ni baanuro kúu dè, a ki yē siɛnrɛ yē pe mɛ́ wàa kúrugu wè, kàyuʔujuudiɛyɛ yē baa nɛ́ fànʔafɔlilɔ ní, peri waa pe sa pe yeri kire tiʔɛ nī. ³⁹A ki sí yē siɛnrɛ yē wàa mɛ́ yeli nī bèle, we bága sa wìye nyaa bè juu ti nɛ̄ weli gboli nī lè. ⁴⁰A kire ’laa wè, pe bága siɛnrɛ cáan dè weli nɛ̄, bé jo weli nyɛ́nì kàgbaaligɛ yɛ̀gɛ kàʔa nī gè pàngɛ gè. A kire ’laa wè, siɛnkpaanra díi we bé gbɛ̀ juu gbúʔurulo náà ni wori nɛ̄ dè ?»

Bà kàʔa ki komi wi ’tire juu nɛ̀ kúɔ wè, a wi ’siɛnnɛ yɛ bèle peri waa pe tiɛyɛ nī.

Pɔli wi ’kɛ́ Maseduwani tɛ́nimɛ nī

¹Bà kàgbaaligɛ ki kɛ́nì tóri gè, a Pɔli wi ’tunduro tórigo pìtɛnmɛnɛ mɛ́ bèle a pe ’pɛn. A wi pɛ́nì juu nɛ́ pe ní nɛ̀ pe nàzɔnnɔ lìri bèle, á pe ’sàri pìye nɛ̄, a Pɔli wi ’yiri nɛ̀ Maseduwani koligo líɛ. ²A wi ’tánʔa nɛ̀ tóri ki tɛ́nimɛ tiɛrɛ nī dè, nɛ̀ juu nìʔɛgɛ nɛ̀ tɛ́ngɛfɔlilɔ pe nàzɔnnɔ lìri bèle, nɛ́ kúɔ nɛ́ kɛ́ Girɛki kùlo nī.

³A wi sɛ́nì yeye taanri kúɔ kire tiʔɛ nī gè. Zuufulo pe cé nyuɔ le wi nɛ̄, bà sí wi yé kɛ́nì je yiri baa Siirii kùlo nī lè, a wi ’ki yɛ̀gɛ bè koli bè tóri Maseduwani tɛ́nimɛ nī. ⁴Bìli pe cé pínɛ nɛ́ wi ní bèle: Sopatɛri, Piirusi jaa wè Bere kàʔa wuu wè, nɛ́ Arisitariki nɛ́ Sekundɔsi, Tesaloniki kàʔa wuulo bèle, nɛ́ Gayusi, Dɛribi kàʔa wuu wè, nɛ́ Timote, nɛ̀ fàri Tisiiki nɛ̄, wire nɛ́ Turofiimi, Azii tɛ́nimɛ wuu wè. ⁵A peli ’kíni weli yiʔɛ nɛ̄, nɛ̀ sɛ́nì weli sige Turowasi kàʔa mɛ́ gè. ⁶Weli bèle, bà Sìnvarifun Búru Fundaanra20.6 Wéli baa Yir 12.14-20. cɛnyɛ yi kɛ́nì tóri yè, a weli ’yiri Filipi kàʔa nī gè nɛ̀ jíin kɔ́rikpuʔɔ káà nī nɛ̀ kɛ́ pe kúrugu. Cɛnyɛ kogunɔ larigɛ nī gè a we sɛ́nì jíin Turowasi kàʔa nī gè, a we ’cégboli kúɔ baa.

Nàgapunwɔ wáà ’kùu a Pɔli wi ’wi nyɛ́

⁷Cégboli ni cɛnbelige nɛ̄ gè, bà we ’cé wìye pínɛ bè Kàfɔli lìile lìi lè, a Pɔli wi ’siɛnrɛ cáan dè nɛ́ siɛnnɛ ní bèle. Ki ’nyaa wi yé je yɛ̀ kɛ́ ki kpìɛnduu gè, a wi ’juu nɛ̀ mɔgɔ nɛ̀ pɛ́nì nɔ̀ nyìjaliɛlɛ nɛ̄. ⁸Saʔa gíì nī weli ’puu nɛ wìye pínɛ baa naamɛ gè, fètingele ’puu baa nìʔɛgɛlɛ. ⁹Nàgapunwɔ wáà ’puu tɛ́niwɛ saataʔaligɛ taanriwuʔu kàlii nɛ̄ wè, pe ’puu nɛ wi ye Etiyusi. A ŋɔ́nimɔ kɛ́nì wi suɔ a wi ’ŋɔ́ni nɛ̀ pe, nɛ̀ Pɔli yaʔa wè wi nyu nɛ tíin. Bɛ̀ sí nàgapunwɔ ŋáà wi cé ŋɔ́ni mmɛ gè, nɛ̀ kɛ́nì láʔa baa saataʔaligɛ naamɛ gè nɛ̀ tuu. Bà pe sɛ́nì wi líɛ wè nɛ̀ wi nyaa kùuwo. ¹⁰A Pɔli wi ’tìgi nɛ̀ gbɔbi nɛ̀ tɔ́n wi nɛ̄, nɛ́ kɛ́nì wi líɛ nɛ̀ cò, nɛ́ siɛnnɛ yɛ bèle: «Ye fǎga yeli funyɔ yaʔa yè yi- curugoʔ, nàgapunwɔ wiī náʔa sìi nɛ̄.»

¹¹Nɛ́ koli nɛ̀ tánʔa baa saʔa nī gè nɛ̀ sɛ́nì lìi. Kire kàduʔumɛ gè a wi ’koli nɛ̀ juu fúɔ nɛ̀ pɛ́nì kpìɛnmɛ tuu, nɛ́ yiri nɛ̀ kɛ́. ¹²A pe ’nàgapunwɔ kɔ́ri wè nɛ̀ kɛ́ wi ní wiiwe wè, a ki tɔ̀ni nɛ̀ funyɔ tɛ́ngɛ yè pe nī kpuʔɔ.

Pɔli wi ’kɛ́ Milɛti kàʔa mɛ́

¹³Weli bèle, weli cé kíni wi yiʔɛ nɛ̄ nɛ̀ sɛ́nì jíin kɔ́rikpuʔɔ nī gè, nɛ̀ kɛ́ Asɔsi kàʔa gògogo mɛ́ gè; kire tiʔɛ nī weli yé je sa Pɔli kɔ́ri wè. Ki ’nyaa Pɔli wi cé ki yɛ̀gɛ bè tánʔa kɛ́ tɔliyɔ nɛ̄. ¹⁴Bà wi sɛ́nì yiri baa weli kúrugu Asɔsi kàʔa mɛ́ gè, a weli ’wi líɛ a we ’kɛ́ Mitilɛni kàʔa mɛ́. ¹⁵Ki kpìɛnduu gè, a weli ’yiri baa kire tiʔɛ nī gè nɛ̀ kɛ́ nɛ̀ sɛ́nì yéri nɛ̀ yiʔɛ wáa Kiyɔsi kàʔa mɛ́ luʔɔ nyuɔ nɛ̄ gè. Ki kpìɛnduu gè, a we ’luʔɔ jeli gè nɛ̀ kɛ́ Samɔsi tiʔɛ mɛ́. Bà we ’yiri kire tiʔɛ nī gè, cɛndaanriwuʔu nɛ̄ gè, a we ’kɛ́ nɛ̀ sɛ́nì nɔ̀ Milɛti kàʔa nɛ̄. ¹⁶Ki ’nyaa Pɔli wi cé ki yɛ̀gɛ bè taʔa tóri Efɛzi kàʔa nɛ̄ gè, wire fǎga yéri bè lɛ̀lɛ tóri lè wìi nɛ̄ baa Azii tɛ́nimɛ nī bèʔ. Ki ’nyaa, wi ’puu nɛ ki cìrá bè sa jíin Zerizalɛmi kàʔa nī gè bè Pantɛkɔti fundaanra cɛngɛ cìra gè taa.

Pɔli wi ’juu nɛ́ Efɛzi tɛ́ngɛfɔlilɔ gboli ni yiɛgininɛ ní bèle

¹⁷A Pɔli wi ’kò baa Milɛti kàʔa mɛ́ gè nɛ́ tunduro tórigo Efɛzi kàʔa mɛ́ gè, pe sa tɛ́ngɛfɔlilɔ gboliliɛlɛ yeri bèle de báan. ¹⁸Bà pe pɛ́nì yiri bèle, a Pɔli wi ’pe yɛ: «Bà mi ’pɛn náʔa Azii tɛ́nimɛ nī bè, nɛ̀ ki ’líɛ cɛnbelige nɛ̄ gè, yeli nyɛ́nì mi tánʔagɛnmɛ nyaa bè yeli kɔli mɛ́ gè lɛ̀gɛlɛ ke mìɛni nī gèle. ¹⁹Mi ’puu nɛ Kàfɔli wi baara kúu dè níɛ nìɛ cɛ́rigi kɛnmɛ pi mìɛni nɛ̄, nɛ́ kɔnwaʔa ní, nɛ́ wuʔɔyɔ ní yè Zuufulo pe kiyɛ nī yè bɛ̀ pe cé nyuɔ le mi nɛ̄ wè.

²⁰«Yeli tíimɛ ’ki cɛ́n mi sì kaala láà làrigɛ yeli nɛ̄ʔ, nàa ni bé gbɛ̀ yeli woli nyuɔ lèʔ. Mi ’yeli tɛnmɛ gbuʔulo tiɛyɛ nī yè, nɛ̀ ń’nɛ̀ yeli tɛnmɛ yeli kpáaya mɛ́ yè. ²¹Mi ’puu nɛ ki nyu nɛ yigi Zuufulo mɛ́ bèle nɛ́ Girɛkilɛ ní bèle, nɛ́ pe yɛ pe- pe funyɔ yiʔɛ yè pe taʔa Kulocɛliɛ nɛ̄ wè, pé tɛ́ngɛ Kàfɔli Zezi nɛ̄ wè.

²²«Bɛ̀ ki sí yē ŋɔ̀ wè, Kulocɛliɛ Pìle ni ’mi cɔ̀ri nɛ́ jo mi- kɛ́ Zerizalɛmi kàʔa mɛ́; miì sí ki cɛ́n gàa ki mi siri baa gèʔ. ²³Gìi sí ki ’cɛ́n gè, Kulocɛliɛ Pìle ni ’ki tìɛ mi nɛ̄ nɛ̀ láʔa dí kàʔa ó kàʔa nī, kasuu nɛ̀gɛjɔliyɔ nɛ́ wuʔɔgɔ ki nyɛ́ni mi siri baa. ²⁴Kire nɛ́ ki mìɛni ní gè, mi wè nɛ mi sìi wire tɔ́ri yakaaʔ. Gìi mi nɛ cìrá gè, kire yē mi gbɛ̀ de mi kàsɛnigɛ fé gè, béri mi baara kúu dè dàa mi ’taa Kàfɔli Zezi mɛ́ wè, béri Kulocɛliɛ kpuʔɔrɔKataanna Siɛnrɛ ti wori nyu dè.

²⁵«Bɛ̀ sí ki yē ŋɔ̀ wè, mi ’ki cɛ́n yeli sǐ ń’nɛ̀ je ga mi nyaa cíginiʔ, yeli ye mìɛni bèle, yeli bálì mɛ́ mi ’Kulocɛliɛ Kùlofɔligɔ wori juu dè nɛ̀ tóri bèle. ²⁶Kire nɛ̄, gìi ki ’yeli kɛnmɛ kúɔ bè, a wàa sìi cɛ́nì cúʔɔ wè, m’bé gbɛ̀ ki juu pàngɛ gè bé jo dìgire wè mi nɛ̄ʔ tiɛlɛ láà fáala nī yeli ye mìɛni kɔli mɛ́ gèʔ. ²⁷Nɛ̀ taʔa gíi nɛ̄, gìi Kulocɛliɛ wi caa ki de kpínʔini gè, mi sì kɛ́nì ki kaala láà làrigɛ yeli nɛ̄ʔ, mi ’ti mìɛni juu nɛ̀ tìɛ yeli nɛ̄.

²⁸«Ye- yìye cò cɛ̀ngɛ yeli tíimɛ bèle, yé míɛni ye- sí de Kulocɛliɛ tɛ́ngɛfɔlilɔ gboli sɔ́migi lè yeri wéli, nàa nī Kulocɛliɛ sìnbatogo gè. Kulocɛliɛ Pìle ni ’yeli tɛ́ngɛ ti nɛ̄ ye- puu ti nàʔavɔlilɔ yeri ti nári. Kire sìnbatogo kire Kulocɛliɛ wi ’tɛ́ngɛ wìi mɛ́ nɛ́ wi tíimɛ sìsiɛn ní gè. ²⁹Mi tíimɛ ’ki cɛ́n dí a mi kɛ́nì kɛ́ wè, kàdafiire sìpiiboyo yáà bága pa jíin yeli nī; yiì je sìnbatogo yaʔa gè wī díɛʔ ! ³⁰Yeli tíimɛ sunʔɔmɔ nī bè, nàguɔlɔ pálì bága yɛ̀ de káfinɛrɛ siɛnrɛ táà caa de nyu, bè tɛ́ngɛfɔlilɔ pálì fáanni bè taʔa pìye kúrugu. ³¹Kire nɛ̄, yeri yìye ciʔige cɛ̀ngɛ, ye ki sɔ̀ngi ye taa, nɛ̀ ki líɛ yiʔɛlɛ taanri, mi ’puu yéturo nɛ̄ dè pìlige nɛ́ cɛnvugo nɛ nyu nɛ tìí yeli nɛ̄ nigbe nigbe; miì kɛ́nì láʔa kire siɛnrɛ ti juʔu nɛ̄ gèʔ.

³²«Bɛ̀ sí ki yē píra ŋáà nī wè, mi ’yeli le Kulocɛliɛ kiyɛ nī nɛ́ wi siɛnrɛ ní dè dàa dī nɛ́ kpuʔɔrɔ ní dè; ti bé gbɛ̀ yeli kɛn yeli ŋɔri taa, bé sí kɔrigɔ kɛn bìli mɛ́ piyē wàlidɛngɛlɛ Kulocɛliɛ mɛ́ wè, pe mìɛni bèle.

³³«Mi sì kɛ́nì nyabiɛnnɛ kpíʔile wàa wali nɛ̄ʔ, wàa tiɛ nɛ̄ʔ, bé nɛ́ ga jo wàa bururo nɛ̄ʔ. ³⁴Mi nɛ́ mi kiyɛ nyáà ní yè, mi ’baara nɛ̀ mi kakuʔɔlɔ nyuɔ gèle nɛ́ mi kòrinyɛninɛ ní bèle, yeli nyɛ́nì tire cɛ́n. ³⁵Mi ’ki kpíʔile nɛ̀ tìɛ yeli nɛ̄ kɛnmɛ pi mìɛni nɛ̄, mɛni yeli ’yɛli bèri baara gbɛ̀ngɛ wè, bé sí gbɛ̀ jáa bè fuunmɔfɔlilɔ sáʔa bèle. Ye- sɔ̀ngi ye taa nɛ́ Kàfɔli Zezi wire tíimɛ nyasiɛnrɛ ní dè, wi ’jo: ‹Bè wàa kɛn wè, kire fundaanra ti ’tóri wàa muɔ kɛn nɛ̄ wè.› »

³⁶Bà Pɔli wi kɛ́nì tire juu nɛ̀ kúɔ dè, a wi ’tìgi nɛ̀ káguro wáa nɛ́ pe mìɛni ní bèle, nɛ́ Kulocɛliɛ náari wè. ³⁷A pe mìɛni ’tuu kɔngɔ nɛ̄ nɛ nyɛni; a pe ’Pɔli fàa wè nɛ̀ mígi yétiige nī gè nɛ wi suɔn suɔn. ³⁸Pe laamɛ pi cé tɔ̀ni nɛ̀ piɛn pe nī bà Pɔli wi cé ki juu nɛ́ jo dí piyě ní ga wire nyaa wèʔ, a pe ’kɛ́ nɛ̀ sɛ́nì wi tórigo kɔ́rikpuʔɔ mɛ́ gè.

NƐ KI LIƐ ZERIZALƐMI MƐ FUƆ WURƆMI MƐ

(21.1–28.31)

Pɔli wi ’kɛ́ Zerizalɛmi kàʔa mɛ́

¹Bà we kɛ́nì láʔala wìye nɛ̄ wè, a weli ’kɔ́rikpuʔɔ líɛ gè nɛ̀ sìɛn térire Kɔsi kàʔa mɛ́. Ki kpìɛnduu gè a we ’jíin Wurɔdi kàʔa nī, bà we ’yiri kire tiʔɛ nī gè a we ’fali Patara kàʔa mɛ́. ²A weli sɛ́nì kɔ́rikpuʔɔ káà nyaa baa ki waa Fenisii tɛ́nimɛ nī bè, a we ’jíin ki nī nɛ̀ kɛ́. ³Bà we sɛ́ni Siipiri tiʔɛ wéli gè nɛ nyaʔa gè, gàa gī luʔɔ sunʔɔmɔ nī bè, a we ’ki yaʔa a ki ’kò kàmɛgɛ mɛ́, nɛ́ fali Siirii kùlo mɛ́, nɛ̀ sɛ́nì tìgi Tiiri kàʔa nī, kire tiʔɛ nī kɔ́rikpuʔɔ ki yé je sa tugoro tìrige dè. ⁴A we ’tɛ́ngɛfɔlilɔ nyaa bèle baa, a weli ’cɛnyɛ kɔlisiin kúɔ baa nɛ́ pe ní. A ki ’nyaa Kulocɛliɛ Pìle ni cé tunduro kɛn pe mɛ́, a pe ’ti juu Pɔli mɛ́ wè, nɛ́ wi yɛ wi fǎga kɛ́ Zerizalɛmi kàʔa mɛ́ gèʔ.

⁵Bà weli cɛnyɛ yi cé kɛ́nì nyì yè, a weli ’koligo caa pe mɛ́, a pe mìɛni ’yiri nɛ̀ sɛ́nì weli tórigo nɛ̀ yiri kàʔa nī gè, nɛ̀ cɛlilɛ pínɛ bèle nɛ́ pìile ní bèle. Bà we sɛ́nì nɔ̀ dàrimiʔɛ tiʔɛ nī gè kuʔɔjii luʔɔ nyuɔ nɛ̄ gè, a we ’tìgi nɛ̀ káguro wáa nɛ̀ náari. ⁶A we ’sàri wìye nɛ̄, á weli ’jíin kɔ́rikpuʔɔ nī gè, a peli ’koli nɛ̀ kɛ́ pe tiɛyɛ nī yè.

⁷Weli bèle, bà we ’yiri Tiiri kàʔa nī gè, a we ’luʔɔ jeli gè kɔ́rikpuʔɔ nī gè nɛ̀ sɛ́nì tìgi Pitolomasi kàʔa nī. A we sɛ́nì tɛ́ngɛfɔlilɔ síɛri bèle baa ki kàʔa nī gè, nɛ̀ cɛngɛ nigbe kúɔ baa nɛ́ pe ní.

⁸Ki kpìɛnduu gè a we ’yɛ̀ nɛ̀ kɛ́ Sezare kàʔa mɛ́. A we sɛ́nì tìrige Filipi kpáa nī, Kulocɛliɛ siɛnrɛ jáarifɔli wè. Nàguɔlɔ kɔlisiin bílì tɛ́ngɛfɔlilɔ pe cé nyíɛnɛ nɛ̀ kɔ̀n Zerizalɛmi kàʔa mɛ́ gè, peli wàa wi ’puu. A we ’kò baa nɛ̀ lɛ̀lɛ láà kúɔ nɛ́ pe ní. ⁹Pórifɔlilɔ sicɛri ’puu wi mɛ́, piyè cé fìɛ tɛ́ni nàgaaya nɛ̄ʔ; Kulocɛliɛ siɛnjuulo pe ’puu.

¹⁰Bà weli ’puu baa nɛ̀ cɛnyɛ nyuɔ taa wè, a Kulocɛliɛ siɛnjuuwo wáà kɛ́nì kɔ́n Zude tɛ́nimɛ nī bè nɛ̀ pɛ́nì yiri, pe ’puu nɛ wi míʔɛ yeri gè Agabusi. ¹¹A wi ’pɛn weli kúrugu nɛ̀ pɛ́nì Pɔli jàdigi màʔana líɛ lè nɛ̀ wìi puɔ tɔliyɔ nɛ̄ yè nɛ́ kiyɛ ní yè, nɛ́ jo: «N’dɛ, dàa Kulocɛliɛ Pìle ni ’juu dè: ‹Nàguɔ ŋáà woli nī jàdigi màʔana náà lè, kɛnmɛ báà pire nɛ̄ Zuufulo pe báa wi puɔ Zerizalɛmi kàʔa mɛ́ gè, bé sí wi kɛn kùlogolo kálì wuulo mɛ́ bèle.› »

¹²Bà weli ’siɛnrɛ dáà lúʔu dè, weli nɛ́ Sezare wuulo ní bèle, a weli ’Pɔli fiɛn wè nɛ́ wi yɛ wi fǎga kɛ́ baa Zerizalɛmi kàʔa mɛ́ gèʔ.

¹³A Pɔli wi sí jo: «Kire nɛ̄ yiyē nɛ nyɛni lé, bè céri kpúu mi nɛ̄ lé ? Mi ’gbòbori nɛ̀ yaʔa nɛ̀ kúɔ, a ki cɛ́nì nyaa piyě sa mi puɔ yákuɔ wī wèʔ, a pe bé nɛ́ cɛ sa mi kpúu bè pínɛ baa Zerizalɛmi kàʔa mɛ́ gè Kàfɔli Zezi míʔɛ kire kɛnmɛ nɛ̄ bè, mi ’yéri nɛ̀ ki sige.»

¹⁴Bɛ̀ Pɔli wiì yé yéri ki nɛ̄ʔ bè Zerizalɛmi kàʔa kárigɛ yaʔa gè, a weli ’pìiri, nɛ́ sí wi yɛ: «Ki- taa buu Kàfɔli nyɛ́ni kaala ni- kpíʔile !»

¹⁵Bà kire cɛnyɛ yi kɛ́nì tóri yè, a weli ’weli tugoro suʔulo dè nɛ̀ Zerizalɛmi kàʔa koligo líɛ. ¹⁶A Sezare kàʔa tɛ́ngɛfɔlilɔ pálì ’pínɛ nɛ́ weli ní, nɛ̀ sɛ́nì weli tórigo tɛ́ngɛfɔliɛwɛ wáà tiʔɛ nī, Siipiri tiʔɛ wuu wi ’puu, pe ’puu nɛ wi ye Minasɔn. A weli ’súɔn baa wire tiʔɛ nī gè.

Pɔli wi ’kɛ́ Zaki kúrugu Zerizalɛmi kàʔa mɛ́

¹⁷Bà we sɛ́nì jíin Zerizalɛmi kàʔa nī gè, a tɛ́ngɛfɔlilɔ pe ’weli kpàli nɛ́ fundaanra ní. ¹⁸Ki kpìɛnduu gè a Pɔli wi ’pínɛ nɛ́ weli ní Zaki tiʔɛ nī; baa liɛlɛ pe mìɛni pe cé puu. ¹⁹A Pɔli wi ’pe síɛri, nɛ́ kúɔ nɛ́ jíin siɛnrɛ nī dè nɛ̀ kele tɔ́nminɔ gèle nigbe nigbe nɛ̀ tìɛ pe nɛ̄, mɛni Kulocɛliɛ wi ’baara nɛ́ wire ní kùlogolo kálì siɛnnɛ sunʔɔmɔ nī bè wè.

²⁰Bìli pe ’puu baa nɛ Pɔli siɛnrɛ lúru dè, a pe ’yɛ̀ nɛ Kulocɛliɛ gbùʔɔrɔ́ wè, nɛ́ sí kɛ́nì Pɔli yɛ wè: «Siinyɛni, nyaa siɛnniʔɛmɛ báà nɛ̄ bè Zuufulo nī bèle, pe ’jíin tɛ́ngɛlɛ nī lè; pe mìɛni piyē nɛ lèbaanna nii Fànʔa Siɛnrɛ nī dè. ²¹Dìi sí ti nyɛ́ni nyu muɔ kɔli mɛ́ gè, pe ’jo Zuufulo bílì pe mìɛni bīɛlɛ tɛ́ninɛ nɛ́ kùlogolo kálì wuulo ní bèle, dí muɔ nɛ pe tɛnmɛ nɛ pe fáanni nɛ láʔala Misa kajuudiʔɛlɛ nɛ̄ gèle, nɛ́ jo pe fǎga ní de pe pìile kɛnɛkɛnɛ bèleʔ, nɛ̀ pínɛ muɔ ’jo pe fǎga ní cɛri weli kaliʔɛlɛ tɔ́ri gèleʔ. ²²Pe bé sí ga muɔ pɛn wori lúʔu dè, káaliyɛ wè tire nīʔ; we- ki cò mɛni ?

²³«Weli bé siɛnrɛ juu muɔ mɛ́, ma ti kpíʔile. Nàguɔlɔ sicɛri yē bile weli nī, pe nyɛ́nì nyuɔ kún nɛ̀ kɛn. ²⁴-Pe kɔ́ri ma pínɛ nɛ́ mìɛ ní, má sí muɔ jígemununɔ kakuɔrɔ kúɔ dè nɛ́ pe ní, mari pe kele kúu gèle, dí pe sí pe nyùyɔ kùnu yè. Bɛ̀ siɛnnɛ pe mìɛni bé ki cɛ́n dí dàa pe nyu nɛ tari muɔ nɛ̄ dè, bà bɛ̀ʔ ti yēʔ. Gìi muɔ nɛ kpínʔini gè, muɔ míɛni yē nɛ tári sìɛnwɛ nɛ̀ yɛli nɛ́ gàa Fànʔa Siɛnrɛ ti ’juu gè.

²⁵«Gìi ki ’kùlogolo kálì wuulo kɛnmɛ kúɔ bè, bàli pe ’jíin tɛ́ngɛlɛ nī lè, weli nyɛ́nì siɛnrɛ sɛbɛ nɛ̀ tórigo pe mɛ́, nɛ̀ weli sɔ̀ngirɔ kɛn dè pe mɛ́, tire dī dàa dè: pe- pìye cò yasungo kaara nɛ̄ dè; pe fǎri sìsiɛn káa gèʔ, nɛ́ kaara díì pe sî yajuʔu seri gè nɛ̀ kpúu yétiige nī gè, nɛ́ kanuʔɔrɔ ní dè21.25 Wéli baa 15.20 kaliwɛgɛ ki táanmɛ gè..»

²⁶Ki kpìɛnduu gè a Pɔli wi sí nàguɔlɔ bálì kɔ́ri bèle, nɛ̀ wìi jíge nɛ̀ cìile nɛ́ pe ní, nɛ́ kɛ́ Kulocɛliɛ Gbùʔɔrɔsaʔa mɛ́ gè nɛ̀ sɛ́nì ti juu nɛ̀ tìɛ cɛngɛ gíì nàguɔlɔ bálì pe jígemununɔ kele ke cî ga kúɔ gèle21.26 Wéli baa Tɔ́r 6.13; 19.12.., dí pe sí pe yakɔnrɔ kɔ̀n dè pe mìɛni nigbe nigbe wori dè.

Pe ’Pɔli cò wè Kulocɛliɛ Gbùʔɔrɔsaʔa nī gè

²⁷Bà cɛnyɛ kɔlisiin yi pɛ́nì nɔ̀ bè nyì yè, a ki ’nyaa Azii tɛ́nimɛ Zuufulo bílì pe ’puu baa Kulocɛliɛ Gbùʔɔrɔsaʔa nī gè nɛ́ Pɔli nyaa wè, a pe ’siɛnnɛ pe mìɛni líʔi bèle nɛ̀ wáa Pɔli nɛ̄ wè a pe ’wi cò, ²⁸níɛ kòkuʔulo wáari nɛ́ jo: «Isirayɛli wuulo, ye- we suɔ ! Nàguɔ ŋáà wi ŋɛ, nɛ́ wi tɛnmɛnɛ náà wiī nɛ kanʔa tiɛrɛ ti mìɛni nī dè: wiī nɛ weli kùlo siɛnnɛ nɛ́ weli Fànʔa Siɛnrɛ túngu dè nɛ́ wi tɛnmɛnɛ ní lè, nɛ́ tiʔɛ gáà ní gè Kulocɛliɛ Gbùʔɔrɔsaʔa gè. Wi ń’nɛ̀ cɛ́nì ki líɛ nɛ̀ tórigo nɛ́ pɛ́nì jíin náʔa Kulocɛliɛ Gbùʔɔrɔsaʔa nī gè nɛ́ Girɛki siɛnnɛ ní, nɛ̀ tiɛwalidɛngɛgɛ gáà kpíʔile gè bɛ̀ tiɛwaayaʔagɛ tíɛlɛ.»

²⁹Ki ’nyaa bɛ̀ pe cé kíni nɛ̀ Turofiimi nyaa wè baa kàʔa nī gè, Efɛzi kàʔa wuu wè, nɛ́ Pɔli ní wè, a pe ’ki nyaa nɛ̀ jo dùʔɔ wire ní Pɔli wi ’pɛn baa Kulocɛliɛ Gbùʔɔrɔsaʔa mɛ́ gè.

³⁰A kàʔa ki mìɛni ’yɛ̀ nɛ tùngú nɛ mári, a siɛnnɛ pe ’fɛ̀ nɛ̀ pɛn. A pe ’Pɔli cò wè nɛ̀ wi píle nɛ̀ yige Kulocɛliɛ Gbùʔɔrɔsaʔa nī gè, á pe ’fali nɛ̀ kɔ̀riyɔ tɔ́n yè. ³¹Bà pe ’puu nɛ kàrigí bè wi kpúu wè, a tunduro ’kɛ́ baa kapiɛngbuɔnnɔ kàfɔli kpuɔwɔ tiʔɛ nī gè, nɛ̀ sɛ́nì ti juu nɛ́ jo dí kàgbaaligɛ yē baa Zerizalɛmi kàʔa ki mìɛni nī gè. ³²A wire ’fali nɛ̀ kapiɛngbuɔnnɔ pálì tórigo baa pe kúrugu peli nɛ́ kapiɛngbuɔnnɔ kàfɔlilɔ ní. Bà pe kɛ́nì kapiɛngbuɔnnɔ kàfɔli kpuɔwɔ nyaa wè wi báan nɛ́ kapiɛngbuɔnnɔ ní bèle, a pe ’Pɔli yaʔa wè bà pe ’puu nɛ wi kpúɔnri wè.

³³Bà kapiɛngbuɔnnɔ kàfɔli kpuɔwɔ wi pɛ́nì yiri wè, a wi ’Pɔli cò wè, nɛ́ fali nɛ̀ jo pe- wi puɔ nɛ́ nɛ̀gɛjɔliyɔ siin ní, nɛ́ sí wi yúgo nɛ́ wi kɛnmɛ ní bè, nɛ́ gàa wi ’kpíʔile gè. ³⁴A siɛnnɛ pe mìɛni ’yɛ̀ nɛ yékpuʔulo wáari nɛ pe wori nyu dè; wàa siɛnrɛ sì puu nuro nɛ́ wàa wori níʔ. Bà kapiɛngbuɔnnɔ kàfɔli kpuɔwɔ wi kɛ́nì ki ’nyaa wire sì je ga siɛnrɛ taa bè lúʔu kàfulogo gáà sunʔɔmɔ nī bè gàa Pɔli wi ’kpíʔile gè, a wi ’jo pe- Pɔli kɔ́ri wè peri waa baa peli kapiɛngbuɔnnɔ kpáakpuʔɔ mɛ́ gè. ³⁵Bà wi sɛ́ni tári nɛ yɛ̀gí pe wìile gbínʔɛnɛ nɛ̄ gèle, a ki ’jáa a kapiɛngbuɔnnɔ pe ’wi líɛ nɛ̀ tugo wī, bà siɛnnɛ pe ’puu nɛ fàá nɛ tɔ́ngi wi nɛ̄ nɛ́ ŋɔri ní dè. ³⁶Ki ’nyaa siɛnnɛ pe cé taʔa pe kúrugu níɛ yékpuʔulo wáari nɛ́ jo: «-Wi kpúu ma yige baa !»

Pɔli wi ’juu siɛnniʔɛmɛ yiʔɛ mɛ́ gè

³⁷Bà pe sɛ́nì je wi nyɔ́gɔ kapiɛngbuɔnnɔ kpáakpuʔɔ nī gè, a Pɔli wi ’juu nɛ́ kapiɛngbuɔnnɔ kàfɔli kpuɔwɔ ní wè nɛ́ wi yɛ: «M’bé gbɛ̀ yakaa juu muɔ mɛ́ lé ?»

A kapiɛngbuɔnnɔ kàfɔli kpuɔwɔ wi ’wi yɛ: «Muɔ nɛ girɛki siɛnrɛ nyu lé ? ³⁸Dùʔɔ muɔ sí bɛ̀ʔ Ezipiti kùlo nàguɔ ŋáà wori we ’lúʔu cɛnyɛ nyáà nī yè, á pe ’jo dí wi nyɛ́nì nàgagbɛninɛ21.38 Wéli baa 5.36. siramuʔɔ (4 000) súguru nɛ̀ yɛ̀gɛ nɛ̀ pe tórigo waama kùlo mɛ́ lè ?»

³⁹A Pɔli wi ’jo: «Zuufuwo wī mi wè, Tarisi kàʔa wuu mi yē, kàyiʔɛyiʔɛgɛ bɛ̀ʔ, Silisii tɛ́nimɛ nī. Mi nɛ muɔ fiɛn wī, ma tí mi- juu nɛ́ siɛnnɛ ní bèle.»

⁴⁰Bà pe ’siɛnrɛ kɛn dè wi mɛ́ wè, a Pɔli wi ’kò baa wìile gbínʔɛnɛ nɛ̄ gèle nɛ́ kiyɛ yɛ̀gɛ yè siɛnnɛ mɛ́ bèle. A pe ’pìiri sényi, a wi ’fali nɛ nyu nɛ́ pe ní pe eburu siɛnrɛ nī dè, nɛ́ jo:

¹«Mi siinyɛninɛ nɛ́ mi tobilo, ye- lúʔu mi mɛ́, m’bé juu píra ŋáà nī wè bè mi yirimɛ tiɛlɛ juu lè yeli mɛ́.»

²Bà pe kɛ́nì wi nyaa wi nyu nɛ́ pe ní pe eburu siɛnrɛ nī dè, a pe nɛ́ sɔ́migɔ nɛ̀ pìiri níɛ lúru, a Pɔli wi ’jo: ³«Zuufuwo wī mi wè22.3 Wéli baa 19.34; 21.39., Tarisi kàʔa mɛ́ pe ’mi sii, Silisii tɛ́nimɛ nī. Náʔa Zerizalɛmi kàʔa gáà kire sí nī mi ’liɛ, nɛ ń’nɛ̀ pɛ́nì puu Gamaliyɛli22.3 Wéli baa 5.34. pìtɛnmɛwɛ a wi ’mi tɛnmɛ cɛ̀ngɛ weli tobilo pe Fànʔa Siɛnrɛ nɛ̄ dè. Mi yé mìɛ kɛn nɛ̀ láʔa Kulocɛliɛ kele mɛ́ gèle, majo bɛ̀ yeli ye mìɛni tíɛlɛ bèle pàngɛ gè. ⁴A siɛn ó siɛn cé puu Zezi koligo gáà nī gè, mi nɛ̂ cé wuʔɔgɔ taʔa ki siɛn nɛ̄ wè a ki cɛ́nì sɛ́nì nyaa bè siɛn kpúu wè. A mi ’pàli puɔ nɛ̀ sɛ́nì le kasuu nī, nàguɔlɔ, nɛ̀ ki cɛlilɛ pínɛ bèle. ⁵Kacuɔnrilɔ kàfɔli tíimɛ wè nɛ́ liɛlɛ gboli ni mìɛni ní lè, pe bé gbɛ̀ ki juu bé jo kányiʔɛ gī dí peli mɛ́ mi cé pɛ́nì sɛbɛ caa wè nɛ̀ sɛ́nì kɛn we siinyɛninɛ Zuufulo bílì bīɛlɛ baa Damasi kàʔa mɛ́ gè, gìi ki bé tí a mi cé sɛ́nì tɛ́ngɛfɔlilɔ bílì nyaa baa bèle, mi gbɛ̀ pe cò bè puɔ bé sí pe kɔ́ri bè pɛn Zerizalɛmi kàʔa mɛ́ gè pe- pa wuʔɔgɔ taʔa pe nɛ̄.

Pɔli wi ’ki tìɛ mɛni wire ’tɛ́ngɛ nɛ̀ síɛ wè

⁶«Bà sí mi ’Damasi kàʔa koligo líɛ gè nɛ waa wè, bà mi sɛ́nì jeri nɔ̀gí kàʔa nɛ̄ gè, cɛngɛ ní gè nyùgo lɛ̀lɛ níì nī lè, cɛri ’sìʔɛrɛ a kpìɛnmɛ páà ’fuu nɛ̀ tìgi nyìʔɛnɛ nī lè, nɛ̀ càanna kpuʔɔ nɛ̀ mi màʔa nɛ̀ suʔu. ⁷A mi ’tìgi nɛ̀ tuu dàala nɛ̄ lè, a mi ’juumɔ páà lúʔu a pi ’jo: ‹Sɔli, Sɔli, gáa nɛ̄ muɔ nɛ mi wuʔɔ ?›

⁸«A mi sí ’siɛnnugoro kɛn dè nɛ́ jo: ‹Kàfɔli, ŋáasiɛn wī ?›

«A wi ’mi yɛ: ‹Mi wī, Zezi wè, Nazarɛti kàʔa wuu wè, mi muɔ nɛ wuʔɔ wè.›

⁹«Bìli pe ’puu nɛ́ mi ní bèle, a pe ’kpìɛnmɛ nyaa bè; juumɔ báà sí mi yé lúʔu bè, peli sì cé pire lúʔuʔ. ¹⁰A mi sí ’wi yúgo: ‹Kàfɔli, gáa mi ’yɛli bè kpíʔile ?›

«A Kàfɔli wi ’mi yɛ: ‹Yɛ̀ mari waa Damasi kàʔa mɛ́ gè; pe báa muɔ tìɛ kele gílì ke mìɛni gīɛlɛ baa nɛ muɔ siri muɔ- ke kpíʔile gèle.›

¹¹«Bɛ̀ sí kpìɛnmɛ báà pi cé mi fùn, miì cé ń’nɛ̀ puu nɛ nyaʔa wè, a mi kobinɛnyɛninɛ pe ’mi cò kɔli nɛ̄ nɛ̀ jíin Damasi kàʔa nī gè.

¹²«Nàguɔ wáà ’puu baa pe ’puu nɛ wi ye Ananiyasi. Wi ’puu nɛ Kulocɛliɛ kele gbùʔɔrɔ́ gèle, níɛ Fànʔa Siɛnrɛ ti koligo tári gè. Zuufulo bílì pe mìɛni pe ’puu baa kàʔa nī gè, pe ’puu nɛ Ananiyasi wi míɛtanʔa yeri. ¹³A wi ’pɛn mi kúrugu nɛ̀ pɛ́nì yéri mi táanni nɛ́ mi yɛ: ‹Mi siinyɛni Sɔli, mi ’jo mari nyaʔa.› Tiɛnugo nī gè a nyapigele ke ’fali nɛ̀ múgu mi nɛ̄, a mi ’wi nyaa. ¹⁴A wi ’jo: ‹Weli tobilo pe Kulocɛliɛ wi ’muɔ nyíɛnɛ nɛ̀ kɔ̀n ma ki cɛ́n gìi gī wire nyɛ́ni kaala lè, ma wire Siɛnsinwɛ cɛ́n wè, ma wi siɛnrɛ lúʔu dè wire tíimɛ nyuɔ nɛ̄. ¹⁵Ki ’nyaa muɔ bága pa puu wi wori ti juufɔli wè siɛnnɛ pe mìɛni mɛ́ bèle, gìi muɔ ’nyaa gè nɛ́ gìi muɔ ’lúʔu gè. ¹⁶Píra ŋáà nī wè, gáa sí muɔ nɛ siri ? Yɛ̀ ma muɔ batɛmi kpíʔile wè, ma mìɛ jíge ma cìile, dí muɔ kapiʔile ke sí láʔa a muɔ ’wi míʔɛ kire yákuɔ yeri gè22.16 Koliyo 6-16 tiʔɛ nī gè, wéli baa 9.2-19..› »

Pɔli wi ’ki juu mɛni Kàfɔli wi ’wire tun kùlogolo kálì wuulo mɛ́ bèle

¹⁷«Bà mi kɛ́nì koli nɛ̀ kɛ́ Zerizalɛmi kàʔa mɛ́ gè, làa nɛ̄ mi ’puu nɛ Kulocɛliɛ náari wè baa Kulocɛliɛ Gbùʔɔrɔsaʔa nī gè, a Kulocɛliɛ wi kɛ́nì kaala láà tìɛ mi nɛ̄ kɛnmɛ páà nɛ̄. ¹⁸A mi ’Kàfɔli nyaa wè.

«A wi ’mi yɛ: ‹Te fìɛlɛ́ ma yiri Zerizalɛmi kàʔa nī gè, á kire ’laa bà muɔ ’mi wori juu dè nɛ̀ yige mmɛ gè, piyè je yéri ti nɛ̄ʔ.›

¹⁹«A mi sí jo: ‹Kàfɔli, peli tíimɛ nyɛ́nì ki cɛ́n mi mi ’puu nɛ waa tɛnmɛzaaya mɛ́ yè nɛ tɛ́ngɛfɔlilɔ cògí bèle nɛ nyɔ́gi kasuu nī wè níɛ pe kpúɔnri wè. ²⁰Nɛ̀ pínɛ bà pe cé Eciɛnni kpúu wè, muɔ wori ti juufɔli wè, mi ’puu baa ki cɛngɛ gè, a mi ’wúɔ nɛ́ pe ní bàli pe cé wi kpúu wè; mi tíimɛ cɛ mi cé pe bururo suɔ dè nɛ̀ cò22.20 Wéli baa 7.58..›

²¹«A Kàfɔli wi sí jo: ‹Yiri bile náʔa gè, mi je muɔ tun liʔi kùlogolo kálì wuulo mɛ́ wī.› »

Pɔli wi ’ki juu dí wire yē Wurɔmiyé wuu

²²Siɛnniʔɛmɛ pi ’puu nɛ Pɔli wi siɛnrɛ lúru dè nɛ̀ taa a wi pɛ́nì dàa juu dè. Kire lɛ̀lɛ nī lè a pe ’kòkuʔulo wáa nɛ́ jo: «Ŋàa kpúu wè ma yige bile duniya nī wè ! Wiì yɛli púlo bè kò sìi nɛ̄ʔ !»

²³Bà pe ’puu nɛ kòkuʔulo wáari gèle, níɛ pe bururo fòlilo dè nɛ cáanri dè, níɛ cúbugo yɛ̀gí gè nɛ wáari naamɛ gè, ²⁴a kapiɛngbuɔnnɔ kàfɔli kpuɔwɔ wi kɛ́nì jo pe- Pɔli kɔ́ri wè pe nyɔ́gɔ baa pe kpáakpuʔɔ ki laamɛ nī bè, pe sí wi kpúɔn nɛ́ sápile ní, pé wi yúgo gáa nɛ̄ siɛnnɛ piyē nɛ kpáala mmɛ gè. ²⁵Bà pe ’wi puɔ nɛ́ jeri wi kpúɔnri wè, a Pɔli wi ’juu nɛ́ kapiɛngbuɔnnɔ dabataan kàfɔli ní wè ŋàa wi ’puu baara nɛ̄ dè ki cɛngɛ gè, nɛ́ wi yɛ: «Ki ’yɛli lé yeli Wurɔmiyé wuu kpúɔn lé, bè sí ki taa yeli sì wi kàyuʔu juu gè lé ?»

²⁶Bà kapiɛngbuɔnnɔ dabataan kàfɔli wi ’siɛnrɛ dáà lúʔu dè, a wi ’kɛ́ nɛ̀ sɛ́nì ti juu pe kàfɔli kpuɔwɔ mɛ́ wè nɛ́ wi yɛ: «Je we yé je pùunni wī tiɛlɛ náà nī lè; nàguɔ ŋáà wè, Wurɔmiyé wuu wī.»

²⁷A kapiɛngbuɔnnɔ pe kàfɔli kpuɔwɔ wi ’koli nɛ̀ pɛ́nì Pɔli yúgo wè nɛ́ jo: «-Ti juu mi lúʔu wêli, Wurɔmiyé wuu wī muɔ wè lé ?»

A wi ’jo: «ʔaan.»

²⁸A kapiɛngbuɔnnɔ kàfɔli kpuɔwɔ wi ’jo: «Mi wè, wali nìʔɛgɛ mi ’sàri nɛ́ nɛ́ gbɛ̀n nɛ̀ kò Wurɔmiyé wuu wè.»

A Pɔli wi sí wi yɛ: «Mi wè, mi sí nyɛ́nì sii nɛ ní Wurɔmiyé wuu wī.»

²⁹Fáari fáari, bìli pe yé je wi kpúɔn sápile ní lè dí wi sí juu wè, a pe ’wi yaʔa. Kapiɛngbuɔnnɔ kàfɔli kpuɔwɔ wire wè, a fíɛrɛ ’yɛ̀ nɛ wi cògí, bà wi kɛ́nì ki ’nyaa Wurɔmiyé wuu wire yé cò nɛ̀ puɔ wè.

³⁰Ki kpìɛnduu gè, kapiɛngbuɔnnɔ kàfɔli kpuɔwɔ wi ’puu nɛ caa bè kányiʔɛ ki mìɛni cɛ́n, gìi nɛ̄ Zuufulo pe ’puu nɛ Pɔli túngu wè. A wi ’nɛ̀gɛjɔliyɔ yige yè wi mɛ́ kiyɛ nɛ̄ yè, píra ŋáà nī wè nɛ́ sí kacuɔnrilɔ kàfɔlilɔ yeri bèle peli nɛ́ Zuufulo pe kàyuʔujuulo gboli wuulo pe mìɛni ní bèle, a pe ’pìye pínɛ, nɛ́ sí Pɔli kɔ́ri wè nɛ̀ sɛ́nì wi yérige baa yiʔɛ mɛ́ gè.

Pɔli wi ’siɛnrɛ sɔ́migɔ nɛ̀ juu kpolilo mɛ́ bèle

¹A Pɔli wi ’nyapigele le gèle Zuufulo kàyuʔujuulo gboli wuulo nī bèle nɛ̀ pe wéli, nɛ́ jo: «Mi siinyɛninɛ, mi ’mi sìi tánʔa wè nɛ́ funviige ní Kulocɛliɛ yiʔɛ mɛ́ gè fúɔ nɛ̀ pɛ́nì nɔ̀ pàngɛ gè.»

²Kire lɛ̀lɛ nī lè, Ananiyasi wè, kacuɔnrilɔ kàfɔli wè, a wi ’jo pe- Pɔli kpúɔn wè nyuɔ nɛ̄ gè, bìli pe ’puu baa wi táanni yérile bèle.

³A Pɔli wi sí wi yɛ: «Kulocɛliɛ bága muɔ kpúɔn bínɛ, bɛ̀ muɔ yē jànvaafɔli23.3 muɔ yē jànvaafɔli: Girɛki sɛbɛrɛ nī dè siɛnrɛ tiī kàsiile nī; ti ’jo «gungo gáà pe ’fári nɛ̀ ki kpíʔile fìige gè». Kire ’jo laamɛ piī karibɛ, á pe sí kpànʔanɛ kpíʔile wè cɛ̀ngɛ. wè. Muɔ ’tɛ́ni nɛ́ jo muɔ je kàyuʔu juu mi nɛ̄ bè yɛli nɛ́ Fànʔa Siɛnrɛ ní dè, nɛ̀ sí ki taa muɔ nyɛ́nì Fànʔa Siɛnrɛ ti kafunnɔ kpíʔile bà muɔ ’mi kpúɔn wè.»

⁴Bìli pe ’puu yérile wi táanni bèle a pe ’jo: «Nɛ̀ jo gáa ? Kulocɛliɛ kacuɔnrilɔ kàfɔli wire mɛ́ muɔ nɛ dàa nyu dè nɛ kanʔa mmɛ gè lé ?»

⁵A Pɔli wi sí pe yɛ: «Mi siinyɛninɛ, mi sì cé ki cɛ́nʔ ga kacuɔnrilɔ kàfɔli wire wīʔ, á kire ’laa wè Kulocɛliɛ siɛnsɛbɛrɛ ti ’ki juu nɛ́ jo: Muɔ sì yɛli bè muɔ siɛnnɛ pe kàfɔli wáà tiʔɛlɛʔ23.5 Yir 22.27 tire ti ’juu náʔa..»

⁶Bà sí Pɔli wi cé ki cɛ́n dí kàyuʔujuulo gboli ni ’puu, tílaga káà, Sadusiɛnnɛ, tílaga káà, Fariziɛnnɛ bèle, a wi ’juu kpuʔɔ kàyuʔujuulo gboli ni yiʔɛ mɛ́ gè nɛ́ jo: «Mi siinyɛninɛ, Fariziɛn wī mi wè, mi siivɔlilɔ bèle Fariziɛnnɛ bīɛlɛ. Sɔ̀ngirɔ taʔadiʔɛ yē mi mɛ́ a mi ’tɛ́ngɛ ki nɛ̄ kúbilo pe bága nyɛ́ bè yiri; kire kɛnmɛ nɛ̄ kàyuʔu gáà kiī nɛ nyu mi nɛ̄ pàngɛ gè.»

⁷Bà Pɔli wi ’siɛnrɛ dáà juu dè, a ti ’kàgbaaligɛ yɛ̀gɛ Fariziɛnnɛ nɛ́ Sadusiɛnnɛ sunʔɔmɔ nī bè, a gboli ni ’tíla. ⁸Ki ’nyaa Sadusiɛnnɛ peli ’jo dí kúbilo nyɛ́yirile wè baaʔ, nɛ̀ pínɛ dí nyìʔɛnɛ tundunminɔ wè baaʔ, pìle wori wè baaʔ; Fariziɛnnɛ peli sí yē nɛ tɔ́ri nɛ́ ti mìɛni ní dè. ⁹Kàgbaaligɛ ki tɔ̀ni nɛ̀ puu kpuʔɔ.

A Fànʔa Siɛnrɛ sɛbɛcɛ́nminɛ pálì kɛ́nì yɛ̀ nɛ̀ yéri, Fariziɛnnɛ gboli wuulo pe ’puu, nɛ̀ juu gbɛ̀ngɛ nɛ́ jo: «Weli sì tuudiɛlɛ yafiɛn nyaa nàguɔ ŋáà nɛ̄ wèʔ. Dùʔɔ pìle láà ni ’juu nɛ́ wi ní yo, á kire ’laa dùʔɔ nyìʔɛnɛ tundunwɔ wáà wi ’juu nɛ́ wi ní yo, we ’cɛ́n lé ?»

¹⁰Bà kapiɛngbuɔnnɔ kàfɔli kpuɔwɔ wi kɛ́nì kàgbaaligɛ nyaa gè kàa ’fàri ki nɛ̄ gè, a fíɛrɛ ’wi cò, pe fǎga ga de Pɔli píle wè pìye mɛ́ʔ, bè wi píle bè suluguʔ. A wi sí kapiɛngbuɔn tògo káà tórigo pe- sa wi suɔ pe mɛ́ pe wi tórigo kapiɛngbuɔnnɔ pe kpáakpuʔɔ mɛ́ gè.

¹¹Ki kpìɛnduu pìlige nī gè, a Kàfɔli wi sɛ́nì yiri Pɔli kúrugu wè, nɛ̀ wi yɛ: «Mìɛ lìri ! Kɛnmɛ bíì nɛ̄ muɔ ’mi wori juu dè nɛ̀ yige Zerizalɛmi kàʔa nī gè, ma sa ti juu bɛ̀ ma pínɛ Wurɔmi kàʔa mɛ́ gè.»

Zuufulo pe ’nyuɔ le Pɔli nɛ̄ wè bè wi kpúu

¹²Bà kpìɛnmɛ pi ’yɛ̀ nɛ̀ tuu bè, a Zuufulo pe ’nyuɔ pínɛ, nɛ̀ kàli nɛ́ jo a peli sì Pɔli kpúu wèʔ, peli fǎga luʔɔ gbuɔʔ bé nɛ́ ga jo bè lìiʔ. ¹³Bàli pe cé ki dúu ŋáà le wè, pe cé tóri siɛnnɛ togosiin nɛ̄. ¹⁴A pe ’kɛ́ kacuɔnrilɔ kàfɔlilɔ kúrugu bèle, peli nɛ́ liɛlɛ ní bèle, nɛ̀ sɛ́nì pe yɛ: «Weli nyɛ́nì kàli ki nɛ̄, nɛ́ jo weli sǐ lìiʔ, weli sǐ luʔɔ gbuɔʔ, fúɔ macɛn weli ’Pɔli kpúu wè. ¹⁵Kire nɛ̄ yeli míɛni bèle, ye- siɛnrɛ pínɛ dè, yeli nɛ́ kàyuʔujuulo gboli wuulo ní bèle, ye- sa wi náari kapiɛngbuɔnnɔ kàfɔli kpuɔwɔ mɛ́ wè, wi- wi tórigo náʔa yeli mɛ́; yeli je pa wi kele siʔɛ gèle bè wéli. Weli bèle weli nyɛ́nì gbòbori nɛ̀ kúɔ bè wi kpúu sɛ́ni wi- nɔ̀ náʔa wè.»

¹⁶A ki ’nyaa Pɔli wi nàa pìige cé kpìlikpili ŋáà wi siɛnrɛ lúʔu dè. A wire ’kɛ́ baa kapiɛngbuɔnnɔ kpáakpuʔɔ mɛ́ gè nɛ̀ sɛ́nì ki siɛnrɛ juu dè Pɔli mɛ́ wè. ¹⁷A Pɔli wi sí kapiɛngbuɔnnɔ dabataan (100) kàfɔli wáà yeri, nɛ̀ pɛ́nì wi yɛ: «Siɛnrɛ yē náʔa nàgabile náà mɛ́ lè bè juu kapiɛngbuɔnnɔ kàfɔli kpuɔwɔ mɛ́ wè; -wi kɔ́ri mari waa baa wi kúrugu.»

¹⁸A kapiɛngbuɔnnɔ dabataan kàfɔli wi ’nàgabile kɔ́ri lè nɛ̀ sɛ́nì yiri kapiɛngbuɔnnɔ kàfɔli kpuɔwɔ kúrugu wè, nɛ́ wi yɛ: «Kasuulewe wè Pɔli wè, wi ’jo mi nàgabile náà kɔ́ri lè mi de báan náʔa muɔ mɛ́, dí siɛnrɛ yē wi mɛ́ bè juu muɔ mɛ́.»

¹⁹A kapiɛngbuɔnnɔ kàfɔli kpuɔwɔ wi ’nàgabile cò lè kɔli nɛ̀ kɛ́ larigɛ nī, nɛ̀ sɛ́nì wi yúgo: «Gáa gī baa muɔ je juu m’mɛ́ ?»

²⁰A wi ’jo: «Zuufulo pe ’nyuɔ pínɛ bè pa muɔ yɛ mbànʔa ma Pɔli tórigo wè baa kàyuʔujuulo gboli mɛ́ lè, bè ki kpíʔile peli je sa wi kele sɔ́migɔ gèle bè siʔɛ wī. ²¹Fǎga tí pe- muɔ buɔri nɛ́ tire níʔ ! Piyē baa nɛ̀ tóri siɛnnɛ togosiin nɛ̄, pe ’làri nɛ wi siri baa koligo nɛ̄ gè. Pe ’ki kàli nɛ́ jo peli sǐ lìiʔ, peli sǐ luʔɔ gbuɔʔ, fúɔ macɛn peli ’Pɔli kpúu wè wī. Bɛ̀ kiī ŋɔ̀ wè, pe ’gbòbori nɛ̀ kúɔ, muɔ nyasiɛnrɛ tire pe siri.»

²²A kapiɛngbuɔnnɔ kàfɔli kpuɔwɔ wi ’nàgabile tórigo lè, nɛ́ sí ti juu nɛ̀ gbɛ̀ngɛ wi nɛ̄, nɛ́ wi yɛ wi fǎga ti juu siɛn mɛ́ʔ, dàa wi ’juu wire mɛ́ dèʔ.

Pe ’Pɔli tórigo wè fànʔafɔli Feliisi tiʔɛ nī

²³A kapiɛngbuɔnnɔ kàfɔli kpuɔwɔ wi ’fali nɛ̀ kapiɛngbuɔnnɔ dabataan kàfɔlilɔ siin yeri nɛ̀ pɛ́nì pe yɛ: «Ye- kapiɛngbuɔnnɔ sirakeli (200) gbòbori ye yaʔa Sezare kàʔa kárimɛ, nɛ́ suɔnfɛbilɛ togotaanri nɛ́ kpɔrigɔ, nɛ́ sandaliyɛfɔlilɔ sirakeli (200); pe- gbòbori pe yaʔa pìlige nī sínɛ lɛ̀gɛlɛ mɛ́ gèle. ²⁴Ye- suɔnyɔ míɛni gbòbori yi- Pɔli líɛ wè wi- kɛ́ yanyige nɛ̄ kùlofɔli Feliisi tiʔɛ nī gè.»

²⁵A kapiɛngbuɔnnɔ kàfɔli kpuɔwɔ wi ’siɛnrɛ sɛbɛ nɛ̀ tórigo, nɛ́ jo:

²⁶«Mi nɛ muɔ síɛri Feliisi, kpuʔɔrɔ ’yɛli muɔ nɛ̄, muɔ wī kùlofɔli wè. Mi wè, Kulodiwusi Lisiyasi wè, mi mi nyɛ́ni muɔ síɛri.

²⁷«Nàguɔ ŋáà wè, Zuufulo pe ’wi cò. Pe ’puu nɛ gbòborí bè wi kpúu wī, a mi sɛ́nì yiri nɛ́ kapiɛngbuɔn tògo ní, nɛ̀ wi suɔ pe mɛ́. Ki ’nyaa mi cé kɛ́nì ki lúʔu dí Wurɔmiyé wuu wī. ²⁸Mi sí puu nɛ caa bè ki cɛ́n gíi nɛ̄ pe cé wi pari, kire nɛ̄ a mi sí wi tórigo baa pe kàyuʔujuulo gboli mɛ́ lè. ²⁹Mi sí ki ’nyaa gìi nɛ̄ pe wi pari wè, pe Fànʔa Siɛnrɛ koligo wori dī tire dè, nɛ̀ kire liɛlɛ yige baa, wi kàyuʔu kiì kire juuʔ pe- wi le kasuu nī wèʔ, bé nɛ́ cɛ ga jo wi ’yɛli nɛ́ kpúumɔ ní wèʔ. ³⁰Bà sí mi kɛ́nì ki cɛ́n dí dúu pe ’le nàguɔ ŋáà nɛ̄ wè níɛ wi siri wè, a mi sí nɛ caa bè wi tórigo baa muɔ mɛ́ fáari fáari, nɛ́ sí wi parifɔlilɔ yɛ bèle pe sa wi parigɔri juu wè baa muɔ mɛ́.»

³¹Bà tunduro dáà ti ’kɛn kapiɛngbuɔnnɔ mɛ́ bèle, a pe ’Pɔli kɔ́ri wè pìlige nī nɛ̀ kɛ́ nɛ́ wi ní fúɔ Antipatirisi kàʔa mɛ́. ³²Ki kpìɛnduu gè a pe ’wi yaʔa suɔnfɛbilɛ mɛ́ bèle a pe ’kɛ́ nɛ́ wi ní, nɛ́ koli nɛ̀ pɛn kapiɛngbuɔnnɔ kpáakpuʔɔ mɛ́ gè. ³³Bà pe sɛ́nì jíin Sezare kàʔa nī gè a pe ’sɛbɛ kɛn wè fànʔafɔli mɛ́ wè nɛ́ sí Pɔli tìɛ wè wi nɛ̄. ³⁴A fànʔafɔli wi ’sɛbɛ wi siɛnrɛ wéli dè, nɛ́ kɛ́nì pe yúgo tɛ́nimɛ bíi wuu wī Pɔli wè. A pe ’wi yɛ Silisii tɛ́nimɛ wuu wī.

³⁵A wi ’Pɔli yɛ wè: «A muɔ parifɔlilɔ pe kɛ́nì pɛn bèle m’bé siɛnrɛ kɛn dè muɔ mɛ́.» A wi ’fali nɛ̀ jo pe- sa Pɔli tɛ́ngɛ wè kùlofɔli Erodinàkpanʔa nī gè.

Pe ’Pɔli kàyuʔu juu gè fànʔafɔli Feliisi tiʔɛ nī

¹Cɛnyɛ kogunɔ ’tóri kire kàduʔumɛ gè, a Ananiyasi wè, kacuɔnrilɔ kàfɔli wè, a wi ’pɛn baa nɛ́ liɛlɛ pálì ní, nɛ̀ fàri nàguɔ wáà nɛ̄; wi cé juu macɛn. Wire cé pɛn bè pa siɛnrɛ cáan dè Pɔli nɛ̄ wī24.1 Ki ’nyaa bà Zuufulo piyè cé Wurɔmiyé wuulo kele cɛ́nʔ gèle, a pe sí wàa caa, ŋàa wi ’siɛnrɛ cɛ́n dè nɛ́ kùlo kele ní gèle; wire wi ’puu Tɛrituliisi wè., pe ’puu nɛ wi ye Tɛrituliisi. Gìi nɛ̄ pe Pɔli cò wè, a ki siɛnnɛ bálì pe ’ki siɛnrɛ juu dè fànʔafɔli mɛ́ wè.

²Bà pe ’Pɔli yeri wè nɛ̀ pɛ́nì tɛ́ngɛ wè, a Tɛrituliisi wi ’fali nɛ̀ séli nɛ nyu nɛ siɛnrɛ kíri dè nɛ tari Pɔli nɛ̄ wè, nɛ́ jo: «Weli fànʔafɔli Feliisi, muɔ fànʔa nɛ̄ gè, nɛ́ muɔ kpíʔilejɛ̀nmɛ kɛnmɛ nɛ̄ bè, kele sáa ’yiʔɛ kùlo nī lè, a siɛnnɛ pe ’kò yanyige nɛ̄ kpuʔɔ. ³We kàfɔli, kpuʔɔrɔ ti ’yɛli muɔ nɛ̄; weli ’muɔ kacɛ̀ngɛ cɛ́n gè tiɛrɛ ti mìɛni nī lɛ̀gɛlɛ ke mìɛni nī, weli nɛ muɔ síɛri nɛ muɔ kanʔa barigɛ nɛ̄. ⁴Bè sí siɛnrɛ yaʔa dè ti- puu weride mi fǎga ní ga muɔ cò dɛ́ngɛ bè mɔgɔ wè, mi nɛ muɔ fiɛn ma líiye cáan ma lúʔu weli mɛ́ cɛ̀, majo mɛni weli ’muɔ cɛ́n muɔ fungo ki ’nyuɔ gè.

⁵«Ki ’nyaa nàguɔ ŋáà wè, weli ’ki ciʔige nɛ̀ nyaa wiī bɛ̀ yaabiimɛ tíɛlɛ. Wiī nɛ Zuufulo pe mìɛni súguru nɛ yɛ̀gí duniya tiɛrɛ nī dè; Nazarɛtiyé wuulo gboli24.5 A ki ’juu mmɛ gè nɛ́ jo Nazarɛtiyé wuulo gboli lè, tɛ́ngɛfɔlilɔ pe yerigɛnmɛ páà bī. ni yiɛginiwɛ wáà cɛ wī. ⁶Wi yé cɛ́nì sori nɛ̀ je Kulocɛliɛ Gbùʔɔrɔsaʔa núʔɔ gè, a weli sí wi cò. ⁷[Kapiɛngbuɔnnɔ kàfɔli wè Lisiyasi wè, wire wi ’wi píle nɛ̀ suɔ weli mɛ́ fànʔa nɛ̄.] ⁸A muɔ tíimɛ kɛ́ni wi yúgo wè, muɔ bé ti nyaa, gìi nɛ̄ weli nɛ wi túngu wè.»

⁹A Zuufulo pe ’taʔa siɛnrɛ dáà nɛ̄ dè, nɛ̀ jo dí bɛ̀ ti yē.

Pɔli wi ’wi wori juu dè fànʔafɔli Feliisi yiʔɛ mɛ́ gè

¹⁰A fànʔafɔli wi sí siɛnrɛ kɛn dè Pɔli mɛ́ wè nɛ́ jo wi- juu. A Pɔli wi ’jo: «Mi ’ki cɛ́n ki ’yiʔɛlɛ nyuɔ kúɔ, muɔ wī ma nyɛ́ni kùlo náà ni kàyuʔu nyu gè; kire nɛ̄ m’bé mi wori juu dè bè láʔa káaliyɛ fùn, bè mi yirimɛ tiɛlɛ tìɛ lè. ¹¹Muɔ tíimɛ ’ki cɛ́n, kiì fìɛ tóri cɛnyɛ kiɛ nɛ́ siin nɛ̄ʔ, bà mi ’kɛ́ Zerizalɛmi kàʔa mɛ́ gè nɛ̀ sɛ́nì Kulocɛliɛ gbùʔɔrɔ wè. ¹²Siɛn sì kɛ́nì mi nyaa mi nɛ nyu nɛ kìí nɛ́ wàa níʔ baa Kulocɛliɛ Gbùʔɔrɔsaʔa mɛ́ gèʔ, siɛn míɛni sì fìɛ mi nyaa mi nɛ siɛnnɛ súguru bèle nɛ yɛ̀gí tɛnmɛzaaya nī yèʔ, bé nɛ́ ga jo kàʔa nī gèʔ. ¹³Siɛnnɛ bálì bèle, dàa pe nyu nɛ tari mi nɛ̄ dàa dè, piyě gbɛ̀ ki cɛ́n bè ki fílige juuʔ. ¹⁴M’bé sí mi wori juu dè bè láʔa muɔ nɛ̄. Zezi koligo gè, gàa siɛnnɛ pe ’jo kojɛ̀ngɛ bɛ̀ʔ gè, kire nī mi yē, nɛ Kulocɛliɛ gbùʔɔrɔ́ wè, weli tobilo pe Kulocɛliɛ wè, nɛ́ sí tɛ́ngɛ siɛnrɛ díì mìɛni Misa Fànʔa Siɛnrɛ ti ’tìɛ wè, nɛ́ kele gílì gīɛlɛ baa sɛbɛgɛlɛ Kulocɛliɛ siɛnjuuliɛlɛ pe sɛbɛlɛ nī bèle. ¹⁵Sɔ̀ngirɔ taʔadiʔɛ yē m’mɛ́ Kulocɛliɛ nɛ̄ wè, nɛ̀ pínɛ ki sɔ̀ngirɔ taʔadiʔɛ kiī pe mɛ́ peli tíimɛ bàli bèle, a pe ’tɛ́ngɛ ki nɛ̄ dí kúbilo pe siɛnsinminɛ bèle nɛ́ pe siɛnpiile ní bèle, pe bága koli bè nyɛ́. ¹⁶Kire nɛ̄ mi nɛ ki cìʔilé bè puu cìiliwe mi fungo nī gè Kulocɛliɛ yiʔɛ mɛ́ gè nɛ́ siɛnnɛ pe mìɛni yiʔɛ mɛ́ gè.

¹⁷«Yiʔɛlɛ nìʔɛgɛlɛ ’tóri kire kàduʔumɛ gè, a mi ’koli nɛ̀ pɛn Zerizalɛmi kàʔa mɛ́ gè nɛ̀ pɛ́nì kpuʔɔrɔ kpíʔile nɛ́ wali ní mi kùlo wuulo mɛ́ bèle, nɛ́ sí yakɔnrɔ kɔ̀n Kulocɛliɛ mɛ́ wè. ¹⁸Kire mi ’puu nɛ kpínʔini á pe sɛ́nì mi nyaa baa Kulocɛliɛ Gbùʔɔrɔsaʔa nī gè, a mi ’mi jígemununɔ kakuɔrɔ kúɔ dè; siɛnniʔɛnɛ sì puu baaʔ, bé nɛ́ cɛ ga jo kàgbaaligɛʔ.

¹⁹«Nɛ̀ sí ki taa, Zuufulo pálì ’puu baa, Azii tɛ́nimɛ wuulo pe ’puu, mi ’ki nyaa majo peli pe cé yɛli bè puu náʔa gè bè gbɛ̀ kàa juu muɔ yiʔɛ mɛ́ gè mi parigɛ ki wori nɛ̄ dè, a ki yē yakaa yē baa pe- mi pari ki wori nɛ̄ dè wè. ²⁰A kire ’laa wè, siɛnnɛ bálì bèle, pe- ki juu wêli, gíi pe ’nyaa kacuʔɔlɔ lè mi kɔli mɛ́ gè, bà mi ’puu baa kàyuʔujuulo gboli yiʔɛ mɛ́ gè ? ²¹Siɛntiʔɛ nigbe mi cé juu, dùʔɔ kire kɛnmɛ nɛ̄ pe ’mi pari. Ki ’nyaa mi cé yɛ̀ nɛ̀ yéri pe yiʔɛ mɛ́ gè nɛ́ ti juu kpuʔɔ nɛ́ jo: ‹Kúbilo pe nyɛ́nɛ wori dáà mi ’juu dè, kire kɛnmɛ nɛ̄ yeli nɛ kàyuʔu nyu mi nɛ̄ pàngɛ gè.› »

²²Feliisi wire cé sí Zezi koligo cɛ́n gè cɛ̀ngɛ, a wi ’kàyuʔu cɛngɛ sìʔɛrɛ gè, nɛ́ sí pe yɛ: «A kapiɛngbuɔnnɔ kàfɔli kpuɔwɔ wi kɛ́nì tìgi náʔa wè, Lisiyasi wè, m’bé nɛ́ gbɛ̀ kàa juu yeli kàyuʔu ki siɛnrɛ nī dè.» ²³A wi ’kapiɛngbuɔnnɔ dabataan kàfɔli yɛ wè wi- Pɔli le wè kasuu nī wè, wi sí ki yaʔa ki- puu wi mɛ́ yɔ́rigɔ, wi fǎga cíiʔ a wi wuu wáà je sa yakaa kpíʔile wi mɛ́ wèʔ.

Feliisi wi ’yúgogolo wáa Pɔli mɛ́ wè

²⁴Cɛnyɛ yáà kɛ́nì tóri yè, a Feliisi wi ’pɛn wire nɛ́ Durusiili, wi cuɔ wè, Zuufuwo wi ’puu. A wi ’tun a pe sɛ́nì Pɔli kɔ́ri wè baa kasuu nī wè, nɛ̀ pɛ́nì wi wori lúʔu dè dàa ti ’puu wi mɛ́ bè juu tɛ́ngɛlɛ wori nɛ̄ dè Zezi Kirisi nɛ̄ wè. ²⁵Bà Pɔli wi ’siɛnrɛ séli dè níɛ ki nyu dí siɛn ’yɛli bèri sínmɛ koligo tári wè, nɛ́ muɔ siɛn ma jáa ma mìɛ cò wè, dí kàyuʔu káà nɛ we siri wè, a ti ’fíɛrɛ cò Feliisi nɛ̄ wè, a wi ’Pɔli yɛ wè: «Ti bé yɛli bɛ̀ pàngɛ gè; te waa, a mi kɛ́nì lɛ̀lɛ láà taa m’bé muɔ yeri.»

²⁶Wi ’puu nɛ sɔ̀ngí nɛ pínɛ nɛ̀ jo dùʔɔ Pɔli wi bé wali kɛn wire mɛ́, kire kɛnmɛ nɛ̄ wi ’puu nɛ wi yeri nɛ báan túɔn túɔn nɛ́ báan nɛ nyu nɛ́ wi ní.

²⁷Yiʔɛlɛ siin kɛ́nì tóri gèle, a fànʔafɔli wáà ’tɛ́ni fànʔa nɛ̄ gè nɛ̀ Feliisi wi larigɛ líɛ gè, pe ’puu nɛ wi ye Pɔrisiyusi Fɛsitusi. Wire ’puu nɛ ki caa bè míʔɛ taa Zuufulo mɛ́ bèle, a wi sí Pɔli yaʔa wè baa tɔ́nwɔ kasuu nī wè.

Pɔli wi ’jo Sezari wi ’bé wire kàyuʔu juu gè

¹Bà Fɛsitusi wi tɛ́ni fànʔa nɛ̄ gè Zude tɛ́nimɛ nī bè, cɛnyɛ taanri ’tóri kire kàduʔumɛ gè, a wi ’yiri Sezare kàʔa nī gè nɛ̀ kɛ́ Zerizalɛmi kàʔa mɛ́. ²A kacuɔnrilɔ kàfɔlilɔ bèle nɛ́ Zuufulo pe liɛlɛ ní bèle, a pe ’pìye pínɛ nɛ̀ sɛ́ni siɛnrɛ kíri nɛ tari Pɔli nɛ̄ wè. ³A pe ’Fɛsitusi yɛ wè wi- nyuɔ peli nɛ̄ wi- Pɔli tórigo wè baa peli mɛ́ Zerizalɛmi kàʔa mɛ́ gè peli sa wi kàyuʔu juu gè. Ki ’nyaa pe ’puu nɛ caa bè sa Pɔli kpúu wè koligo nɛ̄ wī.

⁴A Fɛsitusi wi sí pe yɛ dí Pɔli wiī baa kasuu nī Sezare kàʔa mɛ́, dí wire sì je mɔgɔʔ, wire tíimɛ nɛ waa baa. ⁵Nɛ́ sí pe yɛ: «Bìli bīɛlɛ yeli nī yiɛgininɛ bèle, yeri báan we- kɛ́ ye sa yeli wori juu dè nàguɔ ŋáà nɛ̄ wè, kaala níì yeli nyaa wi ’kpíʔile niì sìɛn lèʔ.»

⁶A Fɛsitusi wi ’kò baa nɛ́ pe ní kiì tóri cɛnyɛ kataanri nɛ̄ʔ, a kire ’laa cɛnyɛ kiɛ, nɛ́ kúɔ nɛ́ kɛ́ Sezare kàʔa mɛ́ gè. Ki kpìɛnduu gè a wi ’sɛ́nì tɛ́ni kàyuʔujuuwo kácunʔɔ nɛ̄ gè, nɛ́ jo peri báan nɛ́ Pɔli ní wè. ⁷Bà Pɔli wi sɛ́nì yiri wè, Zuufulo bílì pe cé kɔ́n Zerizalɛmi kàʔa mɛ́ gè nɛ̀ pɛn bèle, a peli ’yéri nɛ̀ wi màʔa nɛ̀ suʔu níɛ kele nìʔɛgɛlɛ sìpiʔile nyu nɛ tari wi nɛ̄, nɛ̀ sí ki taa piyè yé je gbɛ̀ ki siɛnrɛ cɛ́n dè bè ti juu bè fíligeʔ.

⁸A Pɔli wi sí wi juumɔ juu bè, nɛ̀ ki tìɛ dí wire sì kapuunninɔ kpíʔile Zuufulo pe Fànʔa Siɛnrɛ nī dèʔ, nɛ̀ pínɛ wire sì yakaa kpíʔile sìpiʔi Kulocɛliɛ Gbùʔɔrɔsaʔa nɛ̄ gèʔ, wire sì kakoligo kpíʔile kùlofɔgbuɔwɔ Sezari nɛ̄ wèʔ.

⁹Fɛsitusi wi sí puu nɛ ki caa bè Zuufulo pe kanɛdaanna kpíʔile, a wi sí Pɔli yɛ wè o: «Muɔ bé fɔ̀li lé bè kɛ́ Zerizalɛmi kàʔa mɛ́ gè lé, mi sa muɔ kàyuʔu juu gè baa kire tiʔɛ nī lé ?»

¹⁰A Pɔli wi sí wi yɛ: «Mi yē náʔa yériwe nɛ̀ kúɔ kàyuʔujuudiʔɛ nī gè kùlofɔgbuɔwɔ Sezari wi yiʔɛ mɛ́ gè, bile mi kàyuʔu ki bé juu. Mi sì tánʔa nɛ̀ jíin Zuufulo mɛ́ bèle kaala láà fáala nīʔ, muɔ tíimɛ muɔ nyɛ́nì kire cɛ́n cɛ̀ngɛ. ¹¹A ki yē mi nyɛ́nì kaala kpíʔile niì sìɛn lèʔ, a ni ’yɛli nɛ́ kpúumɔ ní wè, mi sì cíiʔ pe- mi kpúu wèʔ. A ki sí nyaa dìi pe nyu nɛ tari mi nɛ̄ dè, ti wè kányiʔɛʔ wè, siɛn fǎga mi le pe kiyɛ nī yè nyùgofunʔ. Mi nɛ ki caa mi kàyuʔu ki- sa juu kùlofɔgbuɔwɔ Sezari tiʔɛ nī25.11 Ki ’nyaa a siɛn cé puu Wurɔmiyé kùlo wuu wè, a pe ’kàyuʔu juu siɛn nɛ̄ wè, á siɛn wi ’ki nyaa kàyuʔu kiì juu nɛ̀ wi fungo nyígi gè, larigɛ ’puu siɛn mɛ́ wè wi- ki juu bé jo pe sa wire kàyuʔu juu gè Wurɔmiyé kùlofɔgbuɔwɔ Sezari tiʔɛ nī gè..»

¹²A Fɛsitusi wi ’kɛ́ nɛ̀ sɛ́nì wi yɛrifɔlilɔ nyaa bèle a pe ’juu; píra ŋáà nī wè á wi pɛ́nì Pɔli yɛ wè: «Muɔ túʔu jo kùlofɔgbuɔwɔ Sezari wi ’yɛli bè muɔ kàyuʔu juu gè lé ? Ao, baa muɔ bé kɛ́ sî !»

Pe ’kɛ́ nɛ́ Pɔli ní wè kùlofɔli Agiripa tiʔɛ nī

¹³Cɛnyɛ yáà kɛ́nì tóri yè, a kùlofɔli Agiripa wi ’kɛ́ wire nɛ́ Bereniisi, bàa Fɛsitusi síɛri wè baa Sezare kàʔa mɛ́ gè.

¹⁴Bɛ̀ ki ’nyaa pe cé kò baa nɛ̀ mɔgɔ wè, a Fɛsitusi wi sí Pɔli wori juu dè nɛ̀ tìɛ kùlofɔli nɛ̄ wè, nɛ́ wi yɛ: «Nàguɔ wáà yē bile, Feliisi wi cé wi tɔ́n nɛ̀ yaʔa náʔa kasuu nī. ¹⁵Lɛ̀lɛ níì nī mi ’puu baa Zerizalɛmi kàʔa mɛ́ gè, a kacuɔnrilɔ kàfɔlilɔ nɛ́ Zuufulo pe liɛlɛ pe sɛ́nì yiri nɛ́ ki nàguɔ wi siɛnrɛ ní dè. A pe ’jo dí fúɔ ki ’yɛli kàyuʔu ki- tuu wi nɛ̄ wī. ¹⁶Mi sí cé pe yɛ dí weli Wurɔmiyé wuulo mɛ́ bèle, ki wè kpínʔiniʔ, bè kàyuʔu juu siɛn nɛ̄ círacira wèʔ, dí ki sí nyaa siɛn wiì wi juumɔ juu bè wi parifɔlilɔ pe yiʔɛ mɛ́ gè wèʔ, bè ki tìɛ a ki yē wi yirimɛ yē baa siɛnrɛ nī dèʔ.

¹⁷«A pàli sí pɛn nɛ́ mi ní náʔa Sezare kàʔa mɛ́ gè. Mi sì kele yaʔa gèle a ke mɔgɔʔ; ki kpìɛnduu gè, a mi sí fali nɛ̀ sɛ́nì tɛ́ni kàyuʔujuuwo kácunʔɔ nɛ̄ gè, nɛ́ tí a pe ’pɛn nɛ́ nàguɔ ní wè. ¹⁸Wi parifɔlilɔ piyè kɛ́nì siɛnsinre juuʔ dìi ti gbɛ̀ nɛ̀ nyaa kapiile wori dèʔ, majo mɛni mi ’puu nɛ ki sɔ̀ngí gèʔ. ¹⁹Gìi yákuɔ nɛ̄ pe cé wi pari wè, kire ’nyaa peli tíimɛ Kulocɛliɛ caagoligo siɛnrɛ ti ’puu, nɛ́ siɛn wáà wori ní, pe wi ye Zezi; wi ’kùu á Pɔli wire sí jo dí wiī sìi nɛ̄. ²⁰A mi ’cɔ̀ri kire tiɛlɛ náà nī lè, miì ń’nɛ̀ ki cɛ́n gìi m’bé juu gèʔ. A mi sí Pɔli yúgo wè a ki yē wi bé fɔ̀li bè kɛ́ Zerizalɛmi kàʔa mɛ́ gè kàyuʔu ki- sa juu baa kire tiʔɛ nī. ²¹Pɔli wi sí cé cíi nɛ́ jo wire kàyuʔu ki ’yɛli bè sa juu kùlofɔgbuɔwɔ Sezari tiʔɛ nī. Kire nɛ̄ a mi sí tí a pe ’wi tɔ́n nɛ̀ yaʔa baa kasuu nī wè, sɛ́ni nɛ́ mi ga wi tórigo kùlofɔgbuɔwɔ Sezari tiʔɛ nī gè.»

²²A Agiripa wi ’Fɛsitusi yɛ wè o: «Mi míɛni wè, mi nɛ caa bè lúʔu nàguɔ ŋáà mɛ́ wè !»

A Fɛsitusi wi ’wi yɛ: «Mbànʔa gè muɔ bé lúʔu wi mɛ́.»

²³Ki kpìɛnduu gè, a Agiripa wè, nɛ́ Bereniisi ní wè, a pe sɛ́nì jíin kàyuʔujuudiʔɛ nī gè nɛ́ pe nàbuɔrɔ yɛrɛ ní dè; kapiɛngbuɔnnɔ pe kàfɔlikpolilo pe ’puu nɛ́ pe ní, nɛ̀ fàri kàʔa ki yiʔɛmɛ siɛnnɛ nɛ̄ bèle. A Fɛsitusi wi ’tunduro tórigo a pe sɛ́nì Pɔli cò wè nɛ̀ pɛn.

²⁴A Fɛsitusi wi pɛ́nì siɛnrɛ líɛ dè nɛ́ jo: «Agiripa, muɔ wī kùlofɔli wè, nɛ́ yeli ye mìɛni bèle náʔa nɛ́ weli ní bèle, nàguɔ ŋáà yeli nɛ nyaʔa ŋàa wè: Zuufulo pe mìɛni bèle Zerizalɛmi kàʔa nī gè, pe ’kɛ́ mi kúrugu nɛ̀ sɛ́nì mi fiɛn, níɛ yékpuʔulo wáari nɛ́ jo dí nàguɔ ŋáà wiì yɛli bè kò sìi nɛ̄ʔ. Ale pàngɛ, ki siɛnnuro tire nɛ̄ pe tíin. ²⁵Mi wè, miì sí tiɛlɛ nyaa wi nɛ̄ʔ, gàa wi ’kpíʔile kakpuu wuʔu gèʔ. Bɛ̀ sí wi ’jo wire nɛ ki caa wire kàyuʔu ki- sa juu kùlofɔgbuɔwɔ tiʔɛ nī gè, baa mi nɛ caa m’bé wi tórigo. ²⁶Mi sì sí ki cɛ́nʔ, gìi mi ’yɛli bè sɛbɛ bè tórigo kùlofɔgbuɔwɔ mɛ́ wè wi wori nɛ̄ dèʔ. Kire nɛ̄ mi ’tí a pe ’wi yige náʔa ye mìɛni yiʔɛ mɛ́ gè. Muɔ míɛni pa kàa juu ki nī muɔ wè, Agiripa, muɔ wī kùlofɔli wè, dí mi sí siɛnrɛ táà cɛ́n bè sɛbɛ wi wori nɛ̄ dè, a we kɛ́nì wi yúgo nɛ̀ kúɔ wè. ²⁷A kire ’laa wè, mi tɔ̀ni nɛ̀ ki ’nyaa nyùgo wè ki nɛ̄ʔ, bè kasuulewe tórigo baa kùlofɔgbuɔwɔ Sezari mɛ́ wè, dí ki sí nyaa gìi nɛ̄ pe ’wi pari wè ki siɛnrɛ ti fǎga puu cìilide dèʔ.»

Pɔli wi ’wi juumɔ juu bè kùlofɔli Agiripa yiʔɛ mɛ́ gè

¹A kùlofɔli Agiripa wi sí Pɔli yɛ wè: «Larigɛ yē muɔ mɛ́, ma muɔ juumɔ juu bè.»

A Pɔli wi ’kɔli yɛ̀gɛ gè nɛ́ siɛnrɛ líɛ dè bè wi wori juu dè. A wi ’jo: ²«Kùlofɔli Agiripa, ki ’mi dɛ́ni bɛ̀ ki ’nyaa pàngɛ gè m’bé gbɛ̀ mi juumɔ juu bè muɔ yiʔɛ mɛ́ gè bè nìɛ yige kele gílì ke mìɛni nī Zuufulo pe ’mi pari bèle, ³nɛ́ ki cɛ́n muɔ ’Zuufulo pe kaliʔɛlɛ ke mìɛni cɛ́n gèle nɛ́ pe kacinʔɛmɛ ní bè. Kire nɛ̄, mi nɛ muɔ fiɛn wī, ma fungo nyígi gè má lúʔu m’mɛ́.

⁴«Bà ki ’líɛ baa mi nàgapunmɔ lɛ̀lɛ nī lè, Zuufulo pe mìɛni nyɛ́nì kàa cɛ́n mi sìi wi tánʔagɛnmɛ nī bè, mɛni mi ’puu nɛ̀ síɛ mi kùlo wuulo pe sunʔɔmɔ nī bè Zerizalɛmi kàʔa nī gè. ⁵Pe ’kire cɛ́n a ki ’mɔgɔ, nɛ̀ pínɛ a pe je yéri ki nɛ̄ bè ki juu gè, pe ’ki cɛ́n Fariziɛnnɛ koligo kire nī mi ’puu, kire gī weli Kulocɛliɛ caagoligo kogbɛngɛ gè. ⁶Pàngɛ gè pe sí mi yeri fànʔa tiʔɛ nī gè bɛ̀ ki ’nyaa mi ’mi sɔ̀ngirɔ taʔa dè Kulocɛliɛ wi nyafɛnigɛ ki siɛnrɛ nɛ̄ dè, dàa wi cé juu weli tuuliɛlɛ mɛ́ bèle. ⁷Kire nyafɛnigɛ gáà kire nɛ̄ weli kùlo wuulo pe saaya tùluyo kiɛ nɛ́ siin yi ’yi sɔ̀ngirɔ taʔa dè, nɛ́ sí gbɛ̀nmɛ le nɛ Kulocɛliɛ gbùʔɔrɔ́ wè pìlige nɛ́ cɛnvugo, nɛ ki siri wi nyafɛnigɛ siɛnrɛ ti- ga fori. Tire sí dī, Kùlofɔli, mi parigɛ nyùgo kire gī mmɛ gè Zuufulo mɛ́ bèle. ⁸Gíi nɛ̄ yeli nɛ ki sɔ̀ngí nɛ́ jo kiǐ gbɛ̀ kpíʔile wèʔ, Kulocɛliɛ wi- kúbilo nyɛ́ bèle wè ?

⁹«Mi tíimɛ ŋáà wè, mi cé puu nɛ ki sɔ̀ngí mi ’yɛli bè kɛnmɛ pi mìɛni kpíʔile bèri Zezi míʔɛ túngu gè, Zezi wè Nazarɛtiyé kàʔa wuu wè. ¹⁰Kire sí mi ’kpíʔile mi wè, Zerizalɛmi kàʔa mɛ́ gè. Nɛ̀ yɛli nɛ́ fànʔa gíì kacuɔnrilɔ kàfɔlilɔ pe yé kɛn mi mɛ́ gè, a mi ’tɛ́ngɛfɔlilɔ nìʔɛnɛ cò nɛ̀ tɔ́n kasuu nī, nɛ̀ pínɛ a pe cé kàyuʔu juu nɛ̀ cáan siɛn ŋíì nɛ̄ bè wi kpúu wè mi nɛ̂ cé wúɔ nɛ́ pe ní. ¹¹Nɛ̀ kire liɛlɛ yige baa, lɛ̀gɛlɛ sáa nī, mi ’puu nɛ tòrí tɛnmɛzaaya yi mìɛni nī yè nɛ tɛ́ngɛfɔlilɔ kanʔa bèle pe nɛ pe wuʔɔ, níɛ pe cɔ̀rí fànʔa pe- yiri Zezi koligo nī gè. Bɛ̀ mi fungo ki cé yɛ̀ nɛ̀ nɔ̀ larigɛ gíì nī tɛ́ngɛfɔlilɔ kúrugu bèle, mi nɛ̂ cé yɛ̀ nɛ̀ kɛ́ pe kúrugu kàaya yáà mɛ́ kùlogolo kálì kiyeyɛ nī pe wuʔɔdiʔɛ nī gè.»

Mɛni Pɔli wi ’kò tɛ́ngɛfɔli wè

(Kakpi 9.1-19; 22.6-16)

¹²A Pɔli wi ń’nɛ̀ jo: «Tire nɛ̄ mi ’puu, a ki kɛ́nì nyaa làa nɛ̄ mi ’puu nɛ waa Damasi kàʔa mɛ́, nɛ́ sí kacuɔnrilɔ kàfɔlilɔ pe nyasiɛnrɛ taa cɛ̀ngɛ, a pe ’ki fànʔa kɛn gè m’mɛ́. ¹³N’dɛ mi nɛ nyu muɔ mɛ́ dɛ, kùlofɔli, koligo kire nɛ̄ mi ’puu, cɛngɛ ní gè nɛ̀ yéri nyùgo nī, a mi kɛ́nì kpìɛnmɛ páà nyaa pi ’kɔ́n baa nyìʔɛnɛ nī lè, pi ’puu nɛ càanná kpuʔɔ nɛ̀ tóri cɛngɛ nɛ̄ gè. A pi pɛ́nì mi màʔa nɛ̀ suʔu mi nɛ́ mi kobinɛnyɛninɛ ní bèle. ¹⁴We mìɛni bèle a we ’tìgi nɛ̀ tuu dàala nɛ̄ lè, a mi ’yékpoli juumɔ páà lúʔu eburu siɛnrɛ nī, a pi ’jo: ‹Sɔli, Sɔli, gáa nɛ̄ muɔ nɛ mi wuʔɔ ? Ki bé gbɛ̀n nɛ́ muɔ ní díɛ bà muɔ nɛ Kàfɔli kpìile tɛngi lè26.14 Girɛki siɛnrɛ nī dè, kàsiile láà Kàfɔli Zezi wi ’wáa nɛ̀ kɛn Sɔli mɛ́ wè, bè ki tìɛ a nɛ̀faliwɛ wi ’cíi nɛ cáanri nɛ́ wi kàfɔli ní wè, wi nɛ̂ kpuɔnniʔɛrɛ suɔ. !›

¹⁵«A mi sí jo: ‹Kàfɔli, ŋáasiɛn wī ?›

«A wi ’jo: ‹Mi wī, Zezi wè, mi muɔ nɛ wuʔɔ wè. ¹⁶Ma sí yɛ̀ ma yéri. Gìi nɛ̄ mi ’mìɛ tìɛ muɔ nɛ̄ wè, n’gɛ: mi ’muɔ líɛ ma puu mi baakuɔwɔ, nɛ̀ pínɛ mari mi wori nyu dè siɛnnɛ mɛ́ bèle, gìi muɔ ’nyaa gàa gè nɛ́ gìi ní m’bé ní ga tìɛ muɔ nɛ̄ gè. ¹⁷M’bé muɔ suɔ muɔ kùlo wuulo pe kiyɛ nī yè, Zuufulo bèle, bè muɔ suɔ bínɛ kùlogolo kálì siɛnnɛ kiyɛ nī yè, bàli mɛ́ mi je muɔ tun wè. ¹⁸Ma sa pe yiɛyɛ múgolo yè, pe- kàduʔu wáa yebilige mɛ́ gè, pé sí jíin kpìɛnmɛ nī bè, pe- kàduʔu wáa Setɛni fànʔa mɛ́ gè, pé sí taʔa Kulocɛliɛ nɛ̄, gìi ki bé tí Kulocɛliɛ wi- pe kapiʔile láʔa gèle, dí pe sí pe liɛlɛ taa lè bè pínɛ nɛ́ Kulocɛliɛ wuulo ní bèle, bàli pe ’tɛ́ngɛ mi nɛ̄ bèle.›

¹⁹«Kire tiʔɛ gáà nī gè, kùlofɔli Agiripa, nɛ̀ yɛli nɛ́ fìɛ ŋáà mi ’nyaa nyìʔɛnɛ nī lè, mi sì gbɛ̀ nɛ̀ jáa nɛ̀ cíi kaala náà Kàfɔli wi ’tìɛ mi nɛ̄ nɛ́ ki tunduro kɛn dè mi mɛ́ dèʔ. ²⁰A mi sí ki séli gbínʔɛnɛ Damasi kàʔa nī, nɛ̀ sɛ́nì fali Zerizalɛmi kàʔa mɛ́, nɛ́ Zude tɛ́nimɛ tiɛrɛ ti mìɛni ní dè, nɛ̀ sɛ́nì fali kùlogolo kálì mɛ́. Mi ’puu nɛ ki nyu siɛnnɛ mɛ́ bèle dí pe- pe funyɔ yiʔɛ yè pé láʔa pe kapiʔile nɛ̄ gèle, pe- taʔa Kulocɛliɛ nɛ̄, péri kakpiʔiligele kúu, kakpiʔiligele gílì ke bé ki tìɛ dí pe nyɛ́nì làa yiʔɛ pe funyɔ nī yè. ²¹Kire siɛnrɛ dáà ti juʔu kire kɛnmɛ nɛ̄ Zuufulo pe sɛ́nì mi cò baa Kulocɛliɛ Gbùʔɔrɔsaʔa mɛ́ gè nɛ̀ mi wuʔɔ nɛ waa bè mi sìi kúɔ wè.

²²«Nɛ̀ sí ki taa bɛ̀ Kulocɛliɛ wi ’mi sáʔa wè, kire ki ’tí mi yē nɛ tíin bile pàngɛ gè, nɛ tàa nyaʔa nɛ nyu nɛ tìí fànʔafunvɔlilɔ mɛ́ bèle nɛ́ kpolilo ní bèle. Dìi sí Kulocɛliɛ siɛnjuuliɛlɛ pe ’juu nɛ̀ kúɔ dè, peli nɛ́ Misa ní wè, nɛ́ jo ki bé kpíʔile gè, mi wè nɛ tàa nyu tiiyɛʔ. ²³Kire siɛnrɛ tire dī dàa dè: Kulocɛliɛ Siɛnnyiɛnɛgɔnwɔ wi cî ga wuʔɔgɔ suɔ, bága nyɛ́ bè yiri péliwe wè kúbilo nī bèle, nɛ̀ pínɛ, wi ’yɛli bè kpìɛnmɛ pi wori juu dè weli kùlo wuulo mɛ́ bèle nɛ́ kùlogolo kálì siɛnnɛ mɛ́ bèle bè pínɛ.»

Pɔli wi ’Agiripa yɛ wè wi- tɛ́ngɛ Zezi nɛ̄

²⁴Tire Pɔli wi ’puu nɛ nyu nɛ tíin bè wi juumɔ juu bè, a Fɛsitusi wi ’fali nɛ̀ kɛ́nì juu nɛ̀ jɛnmɛ sɛni, nɛ́ jo: «Kàala ke yɛ̀gí muɔ nī lé, Pɔli ! Mi ’ki nyaa majo muɔ sɛbɛcɛ́ngɛ ki caa bè nyùgo yɛ̀gɛ muɔ nī !»

²⁵A Pɔli wi sí jo: «Fɛsitusi, kpuʔɔrɔ ti ’yɛli muɔ nɛ̄, kàala yafiɛn wè mi nīʔ. Kányiʔɛ fìige kire mi nɛ nyu muɔ mɛ́. ²⁶Mi nyɛ́nì tɛ́ngɛ ki nɛ̄ nɛ̀ pínɛ, kùlofɔli ŋáà mɛ́ mi nɛ mi siɛnrɛ nyu dè, wi nyɛ́nì ki kele gálì cɛ́n gèle, làa fáala wè wi dìire nīʔ. Nɛ̀ taʔa gíi nɛ̄, mi ’tire juu dè, ki kele gálì kiyè kpíʔile tiʔɛ káà nī làrimɛ nī wīʔ. ²⁷Weli kùlofɔli Agiripa, mi ’ki cɛ́n muɔ nyɛ́nì tɛ́ngɛ Kulocɛliɛ siɛnjuuliɛlɛ pe siɛnrɛ nɛ̄ dè, dùʔɔ mi sí finɛ ?»

²⁸A Agiripa wi ’Pɔli yɛ wè o: «Ki cé kò cɛ̀ri dí muɔ sí mi yiʔɛ mi- kò Kirecɛnwɛ.»

²⁹A Pɔli wi ’jo: «A ki yē ki ’kò cɛ̀ri wī yo, ki tíin kpuʔɔ wī yo, mi sí nɛ Kulocɛliɛ náari wè, ki fǎga nyaa muɔ nigbeʔ. Mi nɛ ki caa nɛ pínɛ yeli bálì mìɛni pe nyɛ́ni mi siɛnrɛ dáà lúru dè pàngɛ gè, ye- kò bɛ̀ mi tíɛlɛ, nɛ̀ kire liɛlɛ yige baa nɛ̀gɛjɔliyɔ nyáà yire liɛlɛ yige baa.»

³⁰A kùlofɔli wè, nɛ́ fànʔafɔli ní wè, nɛ̀ fàri Bereniisi nɛ̄ wè nɛ́ bìli pe ’puu baa tɛ́ninɛ nɛ́ pe ní bèle, a pe ’yɛ̀ nɛ̀ yéri. ³¹Bà pe kɛ́nì yiri nɛ waa bèle, a pe ’yɛ̀ nɛ nyu nɛ tìí pìye nɛ̄ nɛ́ jo: «Nàguɔ ŋáà wiì yafiɛn kpíʔileʔ gìi ki ’yɛli pe- wi le kasuu nī wèʔ, bé nɛ́ cɛ ga jo bè wi kpúu wèʔ.»

³²A Agiripa wi ’Fɛsitusi yɛ wè: «A kiì cé nyaa nàguɔ ŋáà wi ’jo dí kùlofɔgbuɔwɔ Sezari wi ’yɛli bè juu wire kàyuʔu juu gèʔ, we cî wi yaʔa wiri waa yanyige nɛ̄.»

Fɛsitusi wi ’Pɔli tórigo wè Wurɔmi kàʔa mɛ́

¹Bà pe cé weli kári wori juu dè nɛ̀ cáan nigbe nɛ̄ Italii kùlo mɛ́ lè, a ki ’nyaa kasuulebele bèle, Pɔli wè nɛ́ bìli ní bèle, a pe ’pe kɛn kapiɛngbuɔnnɔ dabataan (100) kàfɔli wáà mɛ́, pe ’puu nɛ wi ye Zulusi; Wurɔmiyé kùlofɔgbuɔwɔ kapiɛngbuɔn tògo wuu wáà wi ’puu.

²A we sɛ́nì jíin kɔ́rikpuʔɔ káà nī, Adiramiti kàʔa mɛ́ ki yé kɔ́n, nɛ waa kàaya nyíì mɛ́ kɔ́rikpoliyo yi yèrí kuʔɔjii nyuɔ nɛ̄ gè baa Azii tɛ́nimɛ nī bè. Maseduwani tɛ́nimɛ siɛn wáà ’puu nɛ́ we ní, Tesaloniki kàʔa wuu wi ’puu; pe ’puu nɛ wi ye Arisitariki.

³Ki kpìɛnduu gè a we sɛ́nì tìgi Siidɔn kàʔa nī. Zulusi wi cé Pɔli cò wè nɛ́ funjɛ̀ngɛ ní, nɛ̀ larigɛ yaʔa wi mɛ́ a wi ’kɛ́ nɛ̀ sɛ́nì yiri baa wi nàgorilo mɛ́ bèle, a pe ’wi kɛn nɛ́ wi màakuunyuɔyɛrɛ ní dè.

⁴Bà we ’yiri baa kire tiʔɛ nī gè, a we ’sùuri nɛ̀ fali nɛ Siipiri kùlo sɔ́ligi lè, gàa ki ’puu luʔɔ sunʔɔmɔ nī bè. Ki ’nyaa káfaligɛ ki ’puu nɛ wáari nɛ weli kɔ́rikpuʔɔ kpàlí gè. ⁵A ki ’nyaa a we ’kuʔɔjii jeli wè nɛ̀ tóri Silisii tɛ́nimɛ tiʔɛ nī gè nɛ́ Panfilii tɛ́nimɛ tiʔɛ ní gè, nɛ̀ sɛ́nì tìgi Miira kàʔa nī; Lisii tɛ́nimɛ tiʔɛ nī ki ’puu. ⁶A we sɛ́nì kɔ́rikpuʔɔ káà nyaa baa, Alɛgizandiri kàʔa wuʔu ki ’puu níɛ waa Italii kùlo mɛ́ lè, a kapiɛngbuɔnnɔ dabataan (100) kàfɔli wi ’weli nyɔ́gɔ ki nī.

⁷Bɛ̀ ki ’nyaa káfaligɛ ki ’puu nɛ wáari nɛ weli kpàlí wè, kɔ́rikpuʔɔ kiì puu nɛ waa fáariʔ, a kire ’ki kɛn a tánʔana ni ’cɛnyɛ nìʔɛyɛ líɛ. A weli ’tɔ̀ni nɛ̀ fùrɔ kátii nɛ́ nɛ́ sɛ́nì nɔ̀ Kiniidi kàʔa nɛ̄ gè. A we ’tóri Kirɛti kùlo kanyuɔ nɛ̄ gè; ki kùlo niī luʔɔ sunʔɔmɔ nī. A we ’kɛ́ Salimonɛ kàʔa kɔli mɛ́ bè làridiʔɛ taa, bɛ̀ káfaligɛ ki ’puu nɛ wáari gè. ⁸Weli cé tɔ̀ni nɛ̀ kàli nɛ̀ mɔgɔ, bà we ’puu nɛ luʔɔ gògogo sɔ́ligi gè. A we sɛ́nì nɔ̀ tiʔɛ káà nɛ̄ pe ki ye «Kɔ́rikpoliyo yéridiʔɛ cɛ̀ngɛ». Kàʔa káà yē baa ki tiʔɛ táanni gè, pe ki ye Lase.

⁹Lɛ̀lɛ láà cé tóri a ki ’mɔgɔ we ní nɛ tíin baa kɔ́rikpuʔɔ nī gè luʔɔ nī gè. A we ’kò nɛ waa kɔ́ri nī gè dùʔɔ nɛ̄ wī. Ki ’nyaa sún le lɛ̀lɛ ni cé tóri nɛ̀ kúɔ. A Pɔli wi sí jo wire bé juu nɛ́ kɔ́rikpuʔɔ baakuɔlɔ ní bèle. ¹⁰A wi ’pe yɛ: «Nɛ wuulo, mi ’ki nyaa majo cúʔɔmɔ bé nyaa tánʔana náà nī lè díɛ ! Kiǐ cɛ yéri tugoro tire nɛ́ kɔ́rikpuʔɔ kire yákuɔ nɛ̄ʔ, weli tíimɛ wobobilo bèle weli sìi wiī káaliyɛ nɛ̄.»

¹¹Nɛ̀ sí ki taa kapiɛngbuɔnnɔ dabataan (100) kàfɔli wiì Pɔli wori lúʔu dèʔ, a wi ’wi fungo taʔa gè kɔ́rikpuʔɔ fɛ̀wɛ wire nɛ̄, nɛ́ kɔ́rikpuʔɔ ki kàfɔli ní wè. ¹²Bɛ̀ kɔ́rikpoliyo yi yéridiʔɛ kiì puu cɛ̀ngɛʔ wiikuninɔ lɛ̀lɛ nī lè, a siɛnnɛ pe kpuɔmɔ ’fɔ̀li ki nɛ̄ pe- yiri baa ki tiʔɛ nī gè, níɛ ki sɔ̀ngí dùʔɔ pe bé nɔ̀ Fenikisi kàʔa nɛ̄ gè bè wiire lɛ̀lɛ kúɔ lè baa kire tiʔɛ nī gè. Kirɛti kɔ́rikpoliyo yéridiʔɛ káà ki ’puu, ki cé yiʔɛ wáa cɛngɛnyɛnijiinmɛ kàmɛgɛ mɛ́ sɔrigɔ nī, nɛ́ cɛngɛnyɛnijiinmɛ kàliige mɛ́ sɔrigɔ nī.

Káfaligbuʔɔ káà ’yɛ̀ baa luʔɔ nī gè

¹³A káfalinyinɛ láà ’yɛ̀ nɛ wáari cɛngɛnyɛnifolimɛ kàliige kɔli mɛ́ gè, a pe ’ki sɔ̀ngi nɛ̀ jo dùʔɔ peli tánʔana ni bé tɛ́ni wī. Timɔriyɛgɛ gíì ki cé kɔ́rikpuʔɔ yérige gè, a pe ’ki yɛ̀gɛ luʔɔ nī gè nɛ̀ nyɔ́gɔ kɔ́rikpuʔɔ nī gè, nɛ́ kò nɛ waa Kirɛti kùlo ni sɔ́ligimɔ nī bè. ¹⁴Kiì mɔgɔʔ, a káfaligbuʔɔ kàsaʔa káà ’yɛ̀ nɛ wáari baa kùlo nī lè nɛ̀ pɛ́nì weli taa baa luʔɔ nī gè, ki káfaligɛ gè piyē nɛ ki ye «Erakulɔni». ¹⁵A ki ’kɔ́rikpuʔɔ líɛ gè; weli fànʔa sì cé ń’nɛ̀ puu bè gbɛ̀ri ki kàrigíʔ. A luʔɔ ki ’weli líɛ nɛ waa wī.

¹⁶A we ’tóri dàawaʔala tiʔɛ káà táanni, gàa ki ’puu luʔɔ sunʔɔmɔ nī bè; pe ki tiʔɛ ye gè Koda. A kire ’we làrigɛ cɛ̀ri káfaligɛ nɛ̄ gè. A we ’pàanmipaanmi nɛ̀ kɔ́ripile lire yérige nàa ni cî puu nɛ siɛnnɛ suu bèle, ¹⁷nɛ̀ ni yɛ̀gɛ nɛ̀ nyɔ́gɔ kɔ́rikpuʔɔ nī gè. A pe sí màʔara tíʔɛ nɛ̀ kɔ́rikpuʔɔ puɔ gè nɛ̀ cò ki fǎga cúʔɔʔ. Bɛ̀ we ’puu nɛ fìʔɛ́ we fǎa ga sa wìye wáa bè kabari Siiriti dàrimiʔɛ gbuʔulo nɛ̄ gèle luʔɔ laamɛ nī bè, Liibi kùlo kɔli mɛ́ gè, a kɔ́rikpuʔɔ fɛ̀wɛ wi ’kɔ́rikpuʔɔ fɛ̀ni27.17 Pe nɛ̂ cé fɛ̀ni wáà puɔ nɛ̀ wi yɛ̀gɛ nɛ̀ yérige kɔ́rikpuʔɔ naamɛ gè, káfaligɛ ki nàa wi fii, nɛ kɔ́rikpuʔɔ píle gè nɛ waa. A pe sí gbɛ́nɛ̀ ki fɛ̀ni ŋáà sáʔa wè, kàa nɛ̂ yiri kɔ́rikpuʔɔ ki kàsɛnigɛ nī gè. sáʔa wè, á káfaligɛ ki ’kò nɛ we fílagi nɛ waa luʔɔ nɛ̄ gè.

¹⁸Ki kpìɛnduu gè káfaligbuʔɔ kàsaʔa ki ’puu nɛ kɔ́rikpuʔɔ wáari gè nɛ fíigi kpuʔɔ, a pe séli nɛ kɔ́rikpuʔɔ ki tugoro táà yigi nɛ wáari luʔɔ nī gè, bè kàa yige kɔ́rikpuʔɔ ki sìlubumɔ nī bè. ¹⁹Cɛndaanriwuʔu nɛ̄ gè a kɔ́rikpuʔɔfɔlilɔ tíimɛ pe ’kɔ́rikpuʔɔ ki fɛ̀yɛrɛ yige dè nɛ̀ wáa luʔɔ nī gè. ²⁰A ki ’cɛnyɛ nyuɔ kúɔ weli wè cɛngɛ nyaʔa gèʔ, bé nɛ́ cɛ ga jo ŋɔgɔlɔ gèle pìlige nī gèʔ. Káfaligbuʔɔ kàsaʔa gáà gè, kàa ’puu nɛ fàrí nɛ waa ki nɛ̄ kpuʔɔʔ. Ki ’puu fíɛrɛwuʔu, a weli tɔ̀ni nɛ̀ ki ’nyaa weli sǐ suɔʔ.

²¹Ki cé mɔgɔ, bìli pe ’puu baa kɔ́rikpuʔɔ nī gè, piyè cé yafiɛn káaʔ. A Pɔli sí kɛ́nì yɛ̀ nɛ̀ yéri pe sunʔɔmɔ nī bè nɛ́ jo: «Nɛ wuulo, yeli sì nyaaʔ wè lé, a ki yē yeli cé mi siɛnrɛ lúʔu dè, á we cé kò baa wiyè yiriʔ Kirɛti kùlo nī lè, fùrɔgɔ gáà gè nɛ́ yɛrɛ dáà ti ’cúʔɔ we mɛ́ dè tiǐ cî we taaʔ. ²²Bɛ̀ ki sí yē ŋɔ̀ wè, mi nɛ ki caa ye- yeli nàzɔnnɔ lìri bèle; yafiɛn sì je yeli wàa taaʔ, nɛ̀ yiri kɔ́rikpuʔɔ kire yákuɔ nī ki bé cúʔɔ gèʔ. ²³Ki ’nyaa pìlige gáà ki ’kúɔ gè, Kulocɛliɛ ŋáà mɛ́ mi yē nɛ́ ní wi wuu wè, níɛ baara wi mɛ́ wè, a wi nyìʔɛnɛ tundunwɔ wáà pɛ́nì yiri mi kúrugu, ²⁴nɛ́ mi yɛ: ‹Fǎri fìʔɛ́ʔ, Pɔliʔ, ki ’nyaa muɔ ’yɛli bàa yéri kùlofɔgbuɔwɔ Sezari wi yiʔɛ mɛ́ gè, kire nɛ̄ Kulocɛliɛ nɛ́ wi kacɛ̀ngɛ ní gè, wi bé muɔ suɔ nɛ́ muɔ kobinɛnyɛninɛ pe mìɛni ní bèle baa kɔ́rikpuʔɔ nī gè.›

²⁵«Kire nɛ̄, nɛ wuulo, ye- gbɛ̀nmɛ le. Mi ’tɛ́ngɛ Kulocɛliɛ nɛ̄ wè, nɛ̀ taʔa ki nɛ̄ gìi wi ’juu m’mɛ́ gè ki bé kpíʔile. ²⁶Ki ’nyaa fúɔ weli kɔ́rikpuʔɔ ki báa kìi wáa bè kabari dàawaʔala tiʔɛ káà nī luʔɔ sunʔɔmɔ nī bè.»

²⁷Ki pìliye kiɛ nɛ́ sicɛriwuʔu kire ki ’puu á we ní nɛ waa, luʔɔ ki we fílagi Adiriyatiki kuʔɔjii nī wè. Bà pìlige ki pɛ́nì nɔ̀ nyìjaliɛlɛ lɛ̀lɛ nī lè, a kɔ́rikpuʔɔ baakuɔlɔ pe kɛ́nì ki ’nyaa majo wiyē nɛ nɔ̀gí dàawaʔala tiʔɛ káà nɛ̄. ²⁸A pe ’luʔɔ sícuumɔ tɔ́nminɔyɛgɛ cáan gè luʔɔ nī gè, nɛ̀ ki tɔ́nminɔ nɛ̀ wéli, a ki ’yɛ̀ kabuunyiʔɛnɛ togotaanri nɛ́ kpɔrigɔ nɛ́ sicɛri. Bà we ’sìʔɛrɛ baa we, a pe ń’nɛ̀ ki cáan, a ki ’yiri kabuunyiʔɛnɛ togosiin nɛ́ kpɔrigɔ nɛ́ kɔlini. ²⁹A kɔ́rikpuʔɔ baakuɔlɔ pe ’yɛ̀ nɛ fìʔɛ́, kɔ́rikpuʔɔ ki fǎa ga sa kìi wáa kabari sìndɛniyɛ nɛ̄ʔ, a pe sí kɔ́rikpuʔɔ yérigeyɛyɛ sicɛri tìrige nɛ̀ cáan kɔ́rikpuʔɔ kàduʔu mɛ́ gè luʔɔ nī gè, níɛ kpìɛnmɛ wáari bè kàdari ní. ³⁰Nɛ̀ sí ki taa kɔ́rikpuʔɔ baakuɔlɔ pe ’puu nɛ ki caa bè fɛ̀ bè yiri kɔ́rikpuʔɔ nī gè wī, a pe ’kɔ́ripile tìrige lè nɛ̀ cáan luʔɔ nī gè, nìi ni sî nɛ siɛnnɛ suu bèle, nɛ̀ ki kpíʔile majo peli je tìgi bè kɔ́rikpuʔɔ yérigeyɛrɛ yige dè luʔɔ nī gè wī.

³¹A Pɔli wi ’juu nɛ́ kapiɛngbuɔnnɔ dabataan (100) kàfɔli ní wè, nɛ́ kapiɛngbuɔnnɔ bílì ní bèle, nɛ́ pe yɛ: «A siɛnnɛ bálì piyè kò náʔa kɔ́rikpuʔɔ nī gèʔ, yeli sǐ suɔʔ !»

³²A kapiɛngbuɔnnɔ pe sí kɔ́ripile ni màʔara celile dè, bɛ̀ ni ’puu puɔlɔ kɔ́rikpuʔɔ nɛ̄ gè, a luʔɔ ki ’kɛ́ nɛ́ ni ní.

³³Sɛ́ni nɛ́ kpìɛnmɛ pi- tuu bè, a Pɔli wi ’pe mìɛni fiɛn nɛ́ pe yɛ: «Ye- yéri ye yakaa káa. Ki cɛnyɛ kiɛ nɛ́ sicɛri yī ŋɔ̀ wè bà yeli nɛ siri wè, wàa fìɛ fɔ̀li bè yakaa káaʔ. ³⁴Mi ye fiɛn wī, ye- yakaa káa, kire cɛ ki bé pɔ́ri yeli mɛ́. Ye fǎga cɛri fìʔɛ́ʔ, yeli wàa nzìige sì je tuu dàala nɛ̄ʔ.»

³⁵Bà wi ’tire juu nɛ̀ kúɔ dè, a wi ’búru líɛ wè, nɛ̀ kpuʔɔrɔ kɛn Kulocɛliɛ mɛ́ pe mìɛni yiʔɛ mɛ́ gè, nɛ́ fali nɛ̀ wàa kún nɛ káa. ³⁶A ki ’nàzɔnnɔ lìri bèle pe mìɛni nī bèle, a pe nɛ́ yéri nɛ̀ yaliire lìi. ³⁷Ki ’nyaa weli we mìɛni bálì we ’puu baa kɔ́rikpuʔɔ nī gè, we ’puu siɛnnɛ sirakeli togotaanri nɛ́ kpɔrigɔ nɛ́ siɛnnɛ kɔlini (276). ³⁸Bà we yé kɛ́nì lìi nɛ̀ tín nɛ̀ kúɔ wè, a we ’yaliire sɛnrɛ wáa dè luʔɔ nī gè, gìi ki bé tí kàa yiri kɔ́rikpuʔɔ ki sìlubumɔ nī bè.

Kɔ́rikpuʔɔ ki ’cúʔɔ

³⁹Bà kpìɛnmɛ pi ’yɛ̀ nɛ̀ tuu bè, kɔ́rikpuʔɔ baakuɔlɔ piyè ki cɛ́nʔ dàala lire nɛ̄ peli nɔ̀ʔ, a pe ’dàawaʔala láà wéli nɛ̀ nyaa gòrigo tiʔɛ káà nī, dàrimiʔɛ tiʔɛ. Kire tiʔɛ nī pe ’puu nɛ sɔ̀ngí peli bé sa kɔ́rikpuʔɔ yérige gè a ki yē ki bé gbɛ̀ jáa wè. ⁴⁰A pe sí kɔ́rikpuʔɔ yérigeyɛrɛ yige dè nɛ̀ wáa luʔɔ nī gè, nɛ́ fali nɛ̀ kɔ́rikpuʔɔ ki bìniyɛ màʔara sáʔala dè gìi ki bé tí peli gbɛ̀ri kɔ́rikpuʔɔ nii gè koligo nī, nɛ́ sí kɔ́rikpuʔɔ ki fɛ̀ni sáʔa wè nɛ̀ wi yɛ̀gɛ nɛ̀ yérige káfaligɛ ki wáari nɛ jíin wi nī. A kɔ́rikpuʔɔ ki ’sìɛn nɛ waa dàawaʔala tiʔɛ mɛ́ gè, dàrimiʔɛ tiʔɛ gè. ⁴¹Nɛ̀ sí ki yaʔa a kɔ́rikpuʔɔ ki sɛ́nì taʔa nɛ̀ fali tiʔɛ káà nī, luɔyɔ siin cé yìi kpàli baa ki tiʔɛ nī gè, a kɔ́rikpuʔɔ ki fínaana ni sɛ́nì jíin nɛ̀ cùru dàrimiʔɛ nī gè. Kɔ́rikpuʔɔ kiǐ cî ní gbɛ̀ yiriʔ, a luʔɔ ki ’ki wáa nɛ̀ kabari kàduʔu mɛ́ gè, bɛ̀ lakuruyo yi ’puu nɛ wáari nɛ yɛ̀gí nɛ́ ŋɔri ní dè.

⁴²A kapiɛngbuɔnnɔ pe ’yɛ̀ nɛ ki caa bè kasuulebele kpúu bèle, pe fàá ga luʔɔ nyɛ́ gè bè fɛ̀ bè suɔʔ. ⁴³Kapiɛngbuɔnnɔ dabataan (100) kàfɔli wire sí cé puu nɛ caa bè Pɔli suɔ wè pe kiyɛ nī. A wi ’pe yɛ gàa pe je kpíʔile gè pe- tíi, nɛ́ sí bìli yɛ bèle a ŋìi nyɛ́ macɛ́n wè, pe- yo pe tuu luʔɔ nī gè pélile bèle, pe- nyɛ́ pe yiri. ⁴⁴Nɛ́ sí bìli sɛnminɛ yɛ bèle, bàli pe yé kò baa kɔ́rikpuʔɔ nī gè, pe- kongo kɔ́rikpuʔɔ kabarirɛ nɛ̄ dè pe- yiri. A pe ’ki kpíʔile bɛ̀ kire kɛnmɛ nɛ̄ bè, nɛ̀ yiri luʔɔ nī gè pe mìɛni bèle, yakaa sì wàa taaʔ.

Pɔli wi sɛ́nì lɛ̀lɛ láà kúɔ Maliti tiʔɛ nī

¹Bà we kɛ́nì paʔa nɛ̀ suɔ nɛ̀ kúɔ wè, a we nɛ́ peli nɛ̀ ki dàala ni tiʔɛ ki míʔɛ cɛ́n gè: pe ’puu nɛ ki ye Maliti, luʔɔ sunʔɔmɔ nī ki ’puu. ²A ki tiʔɛ siɛnnɛ pe ’weli cò cɛ̀ngɛ. Ki ’nyaa pe cé kàsun kpíʔile nɛ́ weli yeri we- sa waʔa, bɛ̀ kàsaʔa ki ’puu nɛ báan gè á wiire ní de nɛ kúru dè.

³A Pɔli wi ’kásɛnbiire fàa nìʔɛrɛ bè sa le kàsun nī gè. A ki ’nyaa wɔmɔri ’puu baa, bà kàsun sífalimɛ pi ’ki taa wè, a ki ’tári Pɔli kɔli nɛ̄ gè nɛ wi nɔgi. ⁴Bà Maliti tiʔɛ siɛnnɛ pe ’wɔ̀bugɔ nyaa gè fàandarigɛ Pɔli kɔli nɛ̄ gè, a pe ’yɛ̀ nɛ nyu níɛ pìye wéli, nɛ́ jo: «Cí, siɛnkpuuwo wī nàguɔ ŋáà wè, wi ’gbɛ̀ nɛ̀ suɔ luʔɔ mɛ́ gè; weli tiʔɛ lògo kiì sí yéri ki nɛ̄ wi- kò sìi nɛ̄ʔ.»

⁵A Pɔli wi ’kɔli yàʔara gè, a wɔ̀bugɔ ki láʔa nɛ̀ tuu kàsun nī gè; yafiɛn sì Pɔli taa wèʔ. ⁶Nɛ̀ sí ki taa Maliti tiʔɛ siɛnnɛ bálì pe ’puu nɛ ki sɔ̀ngí suɔnrɔ ti bé Pɔli fiɛ wè, wi- tuu bè kùu tiɛnugo nī gè. A pe kɛ́nì wéli nɛ̀ fùrɔ nɛ̀ ki ’nyaa yafiɛn sì wi taaʔ. A pe ń’nɛ̀ yiʔɛ nɛ nyu nɛ wáa dí kulocɛliɛ wáà wī.

⁷Baa we táanni bèle, dàala láà ’puu baa, pe ’puu nɛ ni kàfɔli ye wè Pobiliwusi, wire wi ’puu ki tiʔɛ siɛnkpuɔwɔ wè. A weli ’cɛnyɛ taanri kúɔ baa wi kpáa mɛ́ gè, a wi ’weli cò cɛ̀ngɛ nabɔnrɔ nɛ̄. ⁸A ki ’nyaa ki nàguɔ ŋáà wi tuu wi ’puu yaazinɛwɛ; céri ti yé fúugo wi nɛ̄, a cesinʔɛ ’wi cò. A Pɔli wi ’kɛ́ nɛ̀ sɛ́nì wi síɛri, nɛ́ kiyɛ taʔa yè wi nɛ̄ nɛ̀ náari wi mɛ́, a wi ’puʔɔ. ⁹Kire kàduʔumɛ gè, bìli pe mìɛni pe ’puu yaala ki kùlo náà nī lè, a pe ’kɛ́ Pɔli kúrugu wè, a wi ’náari pe mɛ́ a pe ’puʔɔ. ¹⁰Pe cé tɔ̀ni nɛ̀ kpuʔɔrɔ taʔa weli nɛ̄, nɛ̀ pínɛ bà weli cé ń’nɛ̀ kɛ́nì jíin kɔ́rikpuʔɔ káà nī nɛ waa wè, a pe ’weli kɛn yɛrɛ ní dìi ti cî gbɛ̀ weli màakuu nyuɔ wè.

Pɔli wi sɛ́nì nɔ̀ Wurɔmi kàʔa nɛ̄ gè

¹¹Yeye taanri kire kàduʔumɛ gè, a weli ’jíin kɔ́rikpuʔɔ káà nī; ki cé yéri nɛ̀ wiire lɛ̀lɛ kúɔ lè baa Maliti tiʔɛ nī gè, gàa ki ’puu luʔɔ sunʔɔmɔ nī bè. Alɛgizandiri kàʔa wuulo wuʔu ki ’puu ki kɔ́rikpuʔɔ gè, pe cé míʔɛ le ki nɛ̄ nɛ ki ye «Nyìʔɛnɛ Pìŋɔrɔ28.11 Nyìʔɛnɛ Pìŋɔrɔ: Ki ’nyaa pe cé ki yasunyɔ siin tɛn yè nɛ̀ tɛ́rigɛ kɔ́rikpuʔɔ ki fínaana yiʔɛ mɛ́ gè, pe ’puu nɛ pe ye Kasitɔri nɛ́ Polukisi. Peli mɛ́ bèle ki kulocɛlɛlɛ bálì peli bīɛlɛ pe nɛ kɔ́rikpuʔɔ baakuɔlɔ wéli bèle..» ¹²A we sɛ́nì nɔ̀ Siirakuzi kàʔa nɛ̄, a we ’tìgi nɛ̀ cɛnyɛ taanri kúɔ baa kire tiʔɛ nī gè. ¹³Bà we ’yiri baa kire tiʔɛ nī gè, a we ’kɔ́rikpuʔɔ fɛ̀ gè luʔɔ gògogo sɔ́ligimɔ nī bè nɛ̀ sɛ́nì nɔ̀ Eregiyo kàʔa nɛ̄. Ki kpìɛnduu gè a káfaligɛ káà ’yɛ̀ nɛ wáari cɛngɛnyɛnifolimɛ kàliige kɔli mɛ́ gè, a kire ’ki kɛn a we ’wári nɛ̀ jíin Puzɔli kàʔa nī gè cɛnyɛ siin larigɛ nī. ¹⁴A we ’weli tɛ́ngɛfɔnyɛninɛ pálì nyaa baa ki kàʔa nī gè, a pe ’we fiɛn a we ’cégboli kúɔ baa nɛ́ pe ní. Weli tánʔana ni tórigɛnmɛ pire pi ’puu mmɛ gè, fúɔ nɛ̀ taa a weli sɛ́nì jíin Wurɔmi kàʔa nī gè. ¹⁵Bà ki tiʔɛ tɛ́ngɛfɔlilɔ pe ’weli pɛn wori lúʔu dè, a pe ’pɛn nɛ̀ pɛ́nì weli kpàli fúɔ nɛ̀ sɛ́nì nɔ̀ Apiwusi kàʔa cɛ́ni nɛ̄ gè, nɛ́ Nabɔnminɔ Tìrigediɛyɛ Taanri tiʔɛ nī gè. Bà Pɔli wi ’pe nyaa bèle, a wi ’Kulocɛliɛ síɛri wè; wi cé ŋɔri taa.

¹⁶Bà we sɛ́nì jíin Wurɔmi kàʔa nī gè, a pe ’Pɔli yaʔa wè wi- puu wìimɛ, nɛ́ sí tí a kapiɛngbuɔnwɔ wáà ’kò baa nɛ́ wi ní nɛ wi wéli.

Pɔli wi ’juu nɛ́ Wurɔmi kàʔa Zuufulo pe yiɛgininɛ ní bèle

¹⁷Cɛnyɛ taanri ’tóri kire kàduʔumɛ gè, a Pɔli ’wi ’Wurɔmi kàʔa Zuufulo pe yiɛgininɛ yeri bèle pe- pɛn náʔa wire mɛ́. A pe pɛ́nì pìye pínɛ, a wi ’pe yɛ: «Mi siinyɛninɛ, bɛ̀ mi yē ŋɔ̀ wè, kasuulewe mi yē, nɛ̀ sí ki taa mi sì kolimɔ yafiɛn kpíʔileʔ weli kùlo ni kele nī gèleʔ, bé nɛ́ ga jo mi ’tánʔa nɛ̀ tuu weli tuuliɛlɛ pe kaliʔɛlɛ nī gèle wīʔ, á pe sí mi cò nɛ̀ le Wurɔmiyé pe kiyɛ nī yè bà ki ’líɛ baa Zerizalɛmi kàʔa mɛ́ gè. ¹⁸Bà pe sí yé kɛ́nì mi siʔɛ nɛ̀ wéli nɛ́ mi yúgo wè, piyè tuudiɛlɛ nyaa mi nɛ̄ʔ nàa ni ’yɛli nɛ́ mi kpúulo ní lèʔ, a pe sí puu nɛ caa bè mi yaʔa. ¹⁹Nɛ̀ sí ki taa bà Zuufulo pe yé cíi nɛ́ jo kire sǐ gbɛ̀ʔ kpíʔile gè, a ki ’jáa, a mi sí jo fúɔ kùlofɔgbuɔwɔ Sezari wi ’yɛli bè juu mi kàyuʔu nī gè; kiì sí kò majo mi ’ti taʔa mi kùlo wuulo nɛ̄ bèle wīʔ. ²⁰Kire kɛnmɛ nɛ̄ mi sí nyɛ́nì yeli yeri we- pa wìye nyaa, bé sí juu nɛ́ yeli ní. Nɛ̀gɛjɔliyɔ nyáà yī mi nɛ̄ puɔyɔ nyàa yè, siɛn ŋíì nɛ̄ Isirayɛli wuulo pe ’pe sɔ̀ngirɔ taʔa dè, wire kɛnmɛ nɛ̄ tiī mi nɛ̄ puɔrɔ.»

²¹A pe sí Pɔli yɛ wè: «Tunduro fìɛ yɛ̀ baa Zude tɛ́nimɛ nī bèʔ nɛ̀ pɛn náʔa weli mɛ́ muɔ wori nɛ̄ dèʔ. Nɛ̀ pínɛ weli siinyɛni wáà fìɛ pɛn náʔaʔ nɛ̀ pɛ́nì muɔ sìpiimɛ wori juuʔ. ²²Weli sí yē ki mɛ́ muɔ tíimɛ wè ma ga muɔ funzɔngirɔ juu dè weli lúʔu. Á kire ’laa wè, kowaligɛ28.22 Kulocɛliɛ caagoligo káà gī kìiyɛ. gàa nī muɔ yē gè, weli nyɛ́nì ki cɛ́n siɛnnɛ piyē nɛ túngu nɛ́ ki koligo ní gè tiɛrɛ ti mìɛni nī.»

²³A pe ’cɛngɛ káà tɛ́ngɛ bàga pìye nyaa. Bà ki cɛngɛ ki kɛ́nì nɔ̀ gè, a pe ’kɛ́ nìʔɛnɛ baa Pɔli wi kòridiʔɛ mɛ́ gè. A wi ’siɛnrɛ líɛ dè nɛ Kulocɛliɛ Kùlofɔligɔ ki wori nyu dè nɛ tìí pe nɛ̄. Nɛ̀ ki líɛ sínbinimɛ táanni bè nɛ̀ sɛ́nì nɔ̀ cɛnguʔɔ gè, wi ’puu nɛ ti nyu nɛ láʔala pe nɛ̄, níɛ Misa Fànʔa Siɛnrɛ nyu dè nɛ́ dàa Kulocɛliɛ siɛnjuuliɛlɛ pe ’sɛbɛ dè, nɛ ki tìí dí káaliyɛ wè Zezi wori nī dèʔ. ²⁴Pàli cé yéri Pɔli siɛnjuuro nɛ̄ dè, a pàli ’ti cíi. ²⁵Bà piyè cé bìɛʔ bèle, a pe kɛ́nì láʔala nɛ̀ kɛ́ gbɛ̀yɛgbɛyɛ. A Pɔli wi sí siɛnkɛnigɛ nigbe juu pe mɛ́ nɛ́ jo: «Ti ’yɛli baa círɛ! Siɛnrɛ dáà Kulocɛliɛ Pìle ni cé tí a Kulocɛliɛ siɛnjuuliɛwɛ Ezayi ’wi ’juu yeli tuuliɛlɛ mɛ́ bèle wè, ²⁶wi cé jo:

Te waa ma sa juu nɛ́ kùlo náà ni siɛnnɛ ní bèle,

ma pe yɛ: Yeli béri lúru, yeli sǐ sí de ti kɔri cɛ́ngi wèʔ;

yeli béri wéli, yeli sǐ sí de nyaʔaʔ.

²⁷Kùlo náà siɛnnɛ pe funyɔ yi ’gbɛ̀n,

a pe ngbúʔulo ke ’lúʔu mabiɛn;

nɛ̀ pínɛ pe ’pe nyapigele tɔ́n gèle,

peli fǎri nyaʔa ke nīʔ;

peli ngbúʔulo ke fǎri lúruʔ;

peli funyɔ yi fǎri siɛnrɛ ti kɔri cɛ́ngi wèʔ;

peli fǎga peli funyɔ yiʔɛ yèʔ, dí mi sí pe puʔɔʔ28.26-27 Eza 6.9-10 tire ti ’juu náʔa gè nɛ̀ yɛli nɛ́ girɛki siɛnliɛrɛ ní dè..»

²⁸A Pɔli wi sí pe yɛ: «Ye- sí ki cɛ́n sî: Kulocɛliɛ wi ’siɛn suɔlɔ wori dáà tórigo dè kùlogolo kálì wuulo mɛ́. Peli bèle, pe bé ti lúʔu.»

²⁹[Bà Pɔli wi ’siɛnrɛ dáà juu dè nɛ̀ kúɔ dè, a pe ’láʔala nɛ̀ kɛ́, a kàkiɛrɛ ’yɛ̀ pe sunʔɔmɔ nī bè kpuʔɔ.]

³⁰A Pɔli wi ’kò baa wi kòridiʔɛ nī gè nɛ̀ taa yiɛbogolo siin, níɛ saʔa sàrí gè wire tíimɛ wè. Siɛnnɛ bílì pe mìɛni pe ’puu nɛ waa baa wi mɛ́ bèle, wi nɛ̂ cé pe cò nabɔnrɔ nɛ̄. ³¹Wi ’puu nɛ Kulocɛliɛ Kùlofɔligɔ wori nyu dè nɛ mári, níɛ siɛnnɛ tɛnmɛ bèle Kàfɔli Zezi Kirisi koligo nɛ̄ gè nɛ́ tɛ́ngɛlɛ ní. Wiì puu nɛ fìʔɛ́ yafiɛn nɛ̄ʔ.