Diyawey teegoyey citaaboo

Citaaboo fahamandiroo

Diyawey teegoyey citaaboo manʼti kala Luka citaabu hinkantoo kaŋ a nʼa hantum. Luka Linžiloo ra a si šelaŋ kala Isa waatoo ga kaŋ a nʼa tee laboo ga. Amma ne ra a si šelaŋ kala Isa koyyanoo beenaa ra, nda takaa kaŋ nda Isa na Hundi Henanantaa sanba nga diyawey ga. A ga šelaŋ mo takaa ga kaŋ nda Egilizoo sintin Alyahuudey game, nda Žerizalem, nda nongey kaŋ manʼti Alyahuudey dogey sanda Antiyoš koyraa, nda Korent koyraa, nda Filipi koyraa ra. Boro ga dii a ra mo Pol tuubiroo nda nga diyawtaray naarumay beerey kul. Boro ga dii mo Egilizey kaŋ sintin, zarabey kaŋ i dii ey, nda takaa kaŋ nda Hundi Henanantaa nʼi faaba kʼi gorandi.

Citaaboo woo ga Egilizey faaba nda takaa kaŋ nda Irkoy goyoo ga teendi: ka Isa Almasihu Alhabar Boryaa har laboo kul ga ka koy hala aduɲɲa kaydogoo ga.

1

Isa na allaahidu zaa kaŋ Hundi Henanantaa ga sanbandi

1Tewofil, citaabu jinaa kaŋ ay nʼa hantum ra, ay šelaŋ hayey kul ga kaŋ Isa sintin kʼi tee, kʼi cawandi mo, 2hala hanoo kaŋ ra a zandi ka koy beenaa ra. Amma za a mana zandi, a na Hundi Henanantaa ka diyawey yaamar kaŋ a nʼi suuba. 3Ngi mo se a na nga azzaatoo cebe a ga huna nda tammaasa alhakiikanteyaŋ, nga zarabiyanoo banda ga, jirbi woytaaci (40) a ga nga boŋ cebe i se, ka šelaŋ i se Irkoy Laamaa ga. 4Waatoo kaŋ nga nda ey goo ma goro, a nʼi yaamar ka nee: «War masi mooru Žerizalem, war ma woo kaŋ Baaba Irkoy nee nga gʼa noo batu, woo kaŋ war maarʼa ay miɲoo ra. 5Zama Yehiya, hari nda a na borey batize, amma war, war ga batize Hundi Henanantaa ra ne nda jirbi kayna.»

Isa yee beenaa ra

(Marku 16.19–20; Luka 24.50–53)

6Diyawey, waatoo kaŋ i marga i na Isa hãa ka nee: «Ir Koyoo, alwaatoo woo da ra nʼga laamaa gorandi koyne Izirayel se wala?» 7A nee i se: «Waatey wala dimmawey kaŋ Baaba Irkoy nʼi kayandi nga boŋ hinoo ra bayyanoo sii war ga. 8Amma war ga duu gaabi waati kaŋ Hundi Henanantaa zunbu war ga, de war ga tee ay seedewey Žerizalem, nda Žude gandaa kul ra, nda Samari gandaa ra, nda hala aduɲɲa kaydogoo ga.»

9Waatoo kaŋ Isa na hayey wey har ka ben, i goo mʼa guna kaŋ a zandi ka koy beene, duula foo nʼa kaa moɲey cire. 10Taalibey cindi i ga moo bakam beenaa here, a koy, de aru hinka ne ka kay jerey ga kaŋ ga darbay kaarayyaŋ goo. 11I nee: «Galile arey, macin se war ga kay ka beenaa heroo guna? Isa woo kaŋ zandi war jerey ga ka koy beenaa ra, a ga yee kate nda taka follokaa kaŋ nda war dii a, a ga koy beenaa ra.»

Boraa kaŋ ga huru Žudas dogoo ra

12Woo banda ga, i yee Žerizalem ka hun tondi hondoo do kaŋ se i ga nee Zaytuɲaŋey tondi hondoo kaŋ goo Žerizalem jere, kilomeetar foo cine bara gamey ra. 13Waatoo kaŋ i huru koyraa ra, i žigi soorohugoo boŋ kaŋ ra i ga doona ka marga. Borey ti: Piyer, nda Yehiya, nda Žak, nda Andere, nda Filip, nda Toma, nda Bartelemi, nda Matiyu, nda Žak Alfe izʼaroo, nda Simoŋ kaŋ ti Zelot boraa, nda Žud Žak izʼaroo. 14Ngi kul tee bine foo ka gaabandi Irkoy ŋaarayyan ra. Ngi nda woyyaŋ, nda Maryama Isa ɲaa, nda Isa armey.

15Jirbey din ra, Piyer tun ka kay ganakey gamey ra. Alžamaa kaŋ goo nongu follokaa ra ga too boro zangu nda waranka (120) cine. A nee: 16«Arma arey, a nka waazibi Citaaboo šennoo ma tabati kaŋ Hundi Henanantaa nʼa har za a mana tee nda Dawda miɲoo Žudas ga kaŋ na borey gongu i ma Isa dii. 17Zama a cindi ka kabandi ir ra, a nʼir goy follokaa woo da tee. 18Nga, a na faari day nda goy futaa nooroo, a kaŋ boŋoo ga, a faca gamoo ga, teeley kul doo. 19Woo, Žerizalem borey kul ga haya bay a se, hala nongu kaŋ ra i mma nee faaroo din se ngi boŋ meešennoo ra Hakeldama, maanaa ‹Kuroo hayoo faaroo›. 20Zama a hantumandi Zabur citaaboo ra ka nee:

‹Nga gorodogoo ma tee saaji,

boro kul masi goro a ra›1.20 Zabur 69.26.,

de mo:

‹Nga jinehuntaraa goyoo ra, boro tana ma huru dogoo ra.›1.20 Zabur 109.8.

21Adiši, kala arey kaŋ goo ir bande waatoo kul kaŋ ir Koyoo Isa nʼa tee, a ga huru a ga fatta ir game, 22ir mʼa dii za batizeyanoo kaŋ Yehiya nʼa tee ga hala hanoo kaŋ a zandi ka hun ir game, borey wey affoo ma tee ir bande nga tunyanoo seede.»

23I na boro hinka kayandi: Isufi kaŋ se i ga nee Barsabas kaŋ i nʼa maagaaru Žustus, nda Matiyas. 24I na Irkoy ŋaaray ka nee: «Ni, ir Koyoo kaŋ ti biney kul baykaa, boro hinkaa woo ra, boraa cebe kaŋ nʼnʼa suuba 25hala a ma nga bagaa zaa goyoo woo ra nda diyawtaraa woo ra kaŋ ga Žudas na nga boŋ moorandi ka koy nongoo ra kaŋ nda a ga hima.» 26I na alkurra kar boro hinkaa game, alkurraa na Matiyas dii, a huru ka tonton diyaw woy cindi faa (11) ga.

2

Hundi Henanantaa kaayanoo

1Hanoo kaŋ Pantekotoo zaaroo2.1 «Pantekotoo zaaroo», Grek šenni ra, maanaa ti «(jirbi) woyguwantoo» kaŋ goo Borcintaraa jingaroo dumaa ga, Sargarey 23.15–21; Alhukumoo 16.9–11. too, taalibey kul goo cere bande nongu folloku ra. 2Dogoo din da kaati foo tee ka hun beenaa ra, ma nee hew beeri hẽeni, de a na hugoo kul too kaŋ ra i goo ma goro. 3Hayayaŋ kaŋ ma nee deene bangay i se, i ga hima nda nuune kaŋ zamna-zamna, i zunbu ngi boro foo kul ga, 4de i kul too met nda Hundi Henanantaa, de i sintin ka šenni tanayaŋ šelaŋ, woo kaŋ Irkoy Hundoo nʼa noo i se i mʼa har.

5Woo gar Alyahuuduyaŋ goo ma goro Žerizalem, Irkoy hunburkawyaŋ, gandawey kul kaŋ goo beenaa cire ra i hun. 6Waatoo kaŋ kaatiroo woo tee, alžamaa marga, boŋey ɲaami nda taka kaŋ nda boro foo kul ga maa i se nga boŋ meešennoo ra. 7I [kul] gaga, boŋey haw, i nee: «Nga ne, borey wey kul kaŋ goo ma šelaŋ manʼti Galile boroyaŋ wala? 8De taka foo ra, ir affoo kul ga maa i se nga boŋ meešennoo ra, woo kaŋ ra ir hayandi? 9Part, nda Med, nda Elam gandawey borey, nda Mezopotami gandaa borey, nda Žude, nda mo Kapados, nda Poŋ, nda Azi, 10nda Friži, nda Panfili mo, nda Misira gandawey, nda Libi gandaa laamawey kaŋ goo Siren koyraa here, nda Rom koyraa borey, 11Alyahuudey nda mo borey kaŋ huru alyahuudutaray, nda Kret gungoo borey, nda Laarabey, ir ga maa i ga Irkoy teegoy beerey šelaŋ ir šennoo ra.» 12I gaga, i kul na alaabiina ka nee cere se: «Macin ti woo maanaa?» 13Boro fooyaŋ ga taalibey fude ka nee: «Alaneb hari moora kaana nda i too.»

Piyer waazoo Pantekotoo hane

14Waatoo woo, Piyer tun ka kay, nga nda diyaw woy cindi faa (11), a na nga jindoo jer ka nee jamaa se: «Žude borey nda Žerizalem borey kul, war ma haya foo bay, war ma haŋajer ay šenney se. 15Manʼti woo din no kaŋ war gʼa hongu kaŋ borey wey nka suu, zama subbaahoo guuru yaggantoo ti woo.2.15 Waatoo din Alyahuudey si alaneb hari moora haŋ kala waati kaŋ i na ham ŋaa. I si ham ŋaa kala cijin here, Fattaroo 16.8; Tesalonik borey bataga 1na 5.7.16Amma woo ti hayaa kaŋ annabi Žowel nʼa har ka bisa, a nee:

17‹Zaari korawey ra, Irkoy nee:

“Ay gʼay Hundoo doori borey kul ga,

war izʼarey nda war ize woyey ga annabitaray tee,

war soogey ga dii bangayyaŋ,

war boro žeeney ga handiri.

18De mo ba ay baɲɲey nda ay koŋŋey, haney din ay gʼay Hundoo doori i boŋ,

de i ga annabitaray tee.

19Ay ga kayfiyaŋ daŋ beene beenaa ra,

nda tammaasayaŋ ganda laboo ga,

kuri nda nuune, nda dullu duula.

20Waynaa ga bere ka tee kubay,

handoo ga bere ka ciray ma nee kuri,

za ir Koyoo zaari beeri jerantaa mana kaa.

21De mo boro kul kaŋ nʼir Koyoo maaɲoo cee ga hallasi.”›2.17–21 Žowel 3.1–5.

22Izirayel borey, wa haŋajer šenney wey se: Isa Nazaret boraa, boraa kaŋ Irkoy yadda a ga, a na tabatandi war se nda kayfiyaŋ, nda almunkaryaŋ, nda tammaasayaŋ kaŋ Irkoy nʼa kʼa tee war game sanda takaa kaŋ nda war hunday ga bay. 23Boraa woo kaŋ nondi nda Irkoy kayandiroo takaa, a bay hayaa kaŋ ga kaa ka tee nga ga, war nʼa daŋ goy futu teekey kabey ra i mʼa kanji kʼa wii. 24Amma Irkoy nʼa tunandi bukawey ra, a nʼa kaa buuyan naajoo ra, a si hin ka tee buuyan ma gaabu a ga. 25Dawda šelaŋ a ga ka nee:

‹Ay ga dii ir Koyoo ay jine waati kul,

zama a goo ay kabe hennaa ga hala ya si jijiri.

26Woo se ay binoo ɲaali,

de ay šelaŋ nda binekaanay,

ay gaahamoo ga hunanzam naataa ra.

27Zama nʼsʼay hundoo naŋ alaaharaa,

nʼsi naŋ ni boro henanantaa ma dii funbuyan.

28Nʼna hunaroo fondawey bayrandi ya ne,

nʼgʼay too nda ɲaali ni jine.›2.25–28 Zabur 16.8–11.

29Arma arey, ya duu fondo ka šelaŋ war se nda naanay ir kaagaa Dawda ga, a buu, a suturandi, de mo nga saaraa goo ir game hala hõ zaaroo. 30Haya kaŋ se annabi no, a bay mo kaŋ Irkoy na allaahidu zaa nga se ka žee kaŋ nga ga nga banda-ka-zunboo affoo gorandi fuulaa ra,2.30 Zabur 132.11.31Almasihu tunyanoo no a dii a za a mana tee ka nee kaŋ a mana nga naŋ alaaharaa, de mo nga gaahamoo mana dii funbuyan. 32Isa din, Irkoy nʼa tunandi bukawey ra, woo ti haya kaŋ se ir, ir kul tee seede. 33A jerandi ka koy Irkoy kabe hennaa ga, a duu Baaba Irkoy ga Hundi Henanantaa kaŋ a na nga allaahidoo zaa a se. A na hayaa kaŋ war, war ga dii a, war ga maarʼa doori ir boŋ. 34Dawda mana žigi beenaa ra, amma nga hunday nee:

‹Ir Koyoo nee ay Koyoo se:

“Goro ay kabe hennaa here,

35hala waati kaŋ ra ay na ni iberey tee taari

kʼi daŋ ni cewey cire.”›2.35 Zabur 110.1.

36Adiši Izirayel hugoo kul ma bay bila šikka kaŋ Isa din kaŋ war nʼa kanji, Irkoy nʼa tee Koy, a nʼa tee Almasihu mo.»

37Waatoo kaŋ i maa šenney wey, biney maray, i nee Piyer nda diyawey cindey se: «Macin no ir mʼa tee, arma arey?» 38Piyer nee i se: «Wa tuubi, de war affoo kul ma batizandi Isa Almasihu maaɲoo ga, war zunubey yaafaa se, de war ga duu nooyanoo kaŋ ti Hundi Henanantaa. 39Zama war, nda war zankey, nda borey kul kaŋ ga mooru2.39 «kaŋ ga mooru», Grek šenni ra, almaganaa faa ti «kaŋ goo waati mooro ra». kaŋ ir Koyoo Irkoy ciya i se i ma kaa nga do, wane nda allaahidoo.» 40A na šenni booboyaŋ ka seedetaray tee i se kʼi hoyray ka nee: «Wa war boŋ hallasi war zamankasinay golbantey wey ga.» 41Wey kaŋ yadda Piyer šennoo ga batizandi, hanoo din, boro zenber hinza (3.000) cine tonton ganakey ga. 42I cindi diyawey cawandoo, nda ngi margakasinaa ra, nda takula dunbuyanoo, nda Irkoy ŋaarayroo ra.

Ganakey margaroo šennoo

43Hunburay kaa borey kul ga, Irkoy na diyawey ka kayfi nda tammaasa booboyaŋ tee. 44Ganakey kul goo nongu folloku ra, hayey kul ra i ga marga. 45I na ngi halaalawey nda ngi jinawey neere kʼi zamna boro foo kul ma duu haya kaŋ ga too ra. 46Zaari kul i ga tee bine foo ka marga nda cimi Irkoy hugu beeroo ra, i ga takulaa dunbu ngi hugey ra, i ga ŋaa nda ɲaali nda bine kaaray. 47I ga Irkoy beerandi, jamaa kul ga fondo naŋ i se. Zaari kul ir Koyoo ga borey kaŋ hallasi tonton i ga.

3

Piyer nda Yehiya na bongu noo baani

1Piyer nda Yehiya žigi ka koy Irkoy hugu beeroo ra Irkoy ŋaarayroo waati kaŋ ti aluulaa guuru hinzantoo ga. 2Aru foo kaŋ za ɲaŋoo gundoo ra a bongu katandi windoo mee foo ga kaŋ se i ga nee Ihennaa, zaari kul boroyaŋ no mʼa jisi no din hala a ma sargari wiri Irkoy hugu beeroo hurukey ga. 3Waatoo kaŋ a dii Piyer nda Yehiya ga baa ka huru Irkoy hugu beeroo ra, a nʼi ŋaaray i ma sarga nga ga. 4Piyer nda Yehiya na ngi moɲey kanji a ga, Piyer nee: «Ir guna.» 5A na lakkal tee i se, a ga hongu nga ma duu i ga haya. 6Amma Piyer nee: «Ay sii nda nzorfu kaaray, ay sii nda wura, woo kaŋ goo ya ne, ay gʼa noo ma ne: Isa Almasihu Nazaret boraa maaɲoo ga, [tun ma] dira.» 7A na aroo dii nda kabe hennaa, a nʼa tunandi, dogoo din da cewey nda kanjey hanse. 8A sar ka kay ka dira, a huru i bande Irkoy hugu beeroo ra, a ga dira a ga sar ka Irkoy beerandi. 9Jamaa kul dii a kaŋ a ga dira, a ga Irkoy beerandi. 10I bay kaŋ nga no ka cindi Irkoy hugu beeroo Mee Hennaa ga ka sargari ceeci, i hanse ka alaabiina, de boŋey hanse ka haw nda takaa kaŋ teendi a ga.

Piyer waazoo Irkoy hugu beeroo ra

11Aroo denji Piyer nda Yehiya ga, jamaa kul almunkar, de i zuru ka koy i do galliyaa ra kaŋ se i ga nee Sulaymaana galliyaa. 12Kaŋ Piyer dii jamaa, a nee i se: «Izirayel borey, macin se war boŋey ga haw nda woo? Macin se war ga moo bakam ir ra, sanda ir, ir boŋ hinoo wala ir ganayanoo nda ir na aroo woo dirandi? 13Ibirahima Koyoo, Isiyaka [Koyoo], Yakuba [Koyoo], ir baabey Koyoo na nga tamoo Isa jeerandi kaŋ war, war nʼa nondi, war nʼa yankar Pilat jine kaŋ kayandi nga gʼa taŋ. 14Amma war, war na Irkoy Boro Henanantaa kaŋ ti Boro Šerrantaa yankar, war wiri borowiikaw ma taŋandi war se. 15War na hunayan koyoo wii, Irkoy nʼa tunandi bukawey ra, woo ti hayaa kaŋ se ir ga tee seede. 16Nga maaɲoo naanaa ra, maaɲoo na boraa woo kaŋ war ga dii a, war gʼa bay noo gaabi. Naanaa kaŋ a gʼa noo ka boraa woo kaŋ goo war kul jine noo baani timmante.

17Sohõ, agʼarmey, ay ga bay kaŋ boŋbitaray ka kate war nʼa tee, war alwakiiley mo takaa din da. 18Takaa woo da, hayaa kaŋ Irkoy gay a nʼa har nda annabey kul miɲey kaŋ ti nga Almasihu ga zarabi, a nʼa tabatandi. 19Wa tuubi ka bere hala war zunubey ma tuusandi. 20Woo ra bineyaynay waatiyaŋ ga hun ir Koyoo do ka kaa war do, a ma Almasihu kaŋ ti Isa sanba kaŋ suubandi war se. 21Nga kaŋ a nka tilasu a ma cindi beenaa ra hala waati kaŋ hayey kul taagandi koyne kaŋ Irkoy nʼa har za alwaatey kul ra nda annabi henanantey miɲey, ma tabati. 22Musa nee: ‹Ir Koyoo Irkoy gʼay cine annabi foo fattandi war se war armey ra3.22 «Ir Koyoo Irkoy gʼay cine annabi foo fattandi war se war armey ra», Grek šenni ra, almaganaa faa ti «Ir Koyoo Irkoy ga annabi foo fattandi war se war armey ra kʼa sanba sanda ay takaa»., war ma haŋajer a se hayey kul kaŋ a gʼi har war se ra. 23Boro kul kaŋ mana haŋajer annaboo din se, ga tuusandi ka hun jamaa ra.›3.22–23 Alhukumoo 18.15, 18, 19.24De mo annabey kul, za Samiyel hala wey kaŋ kaa ka šelaŋ dumaa ga, i kul na zaarey wey bayrandi. 25Annabey izʼarey ti war, nda amaanaa kaŋ Irkoy nʼa daŋ nga nda war baabey game ka nee Ibirahima se: ‹Ni hayroo bande aduɲɲa hayragey kul ga duu albarka.›3.25 Sintinoo 22.18; 26.4.26War do Irkoy jin ka nga tamoo donto kʼa sanba war se hala a ma albarka daŋ war ra ka war affoo kul bere kʼa kaa nga laalaroo ra.»

4

I na Piyer nda Yehiya kayandi hoyraykey margaroo jine

1Piyer nda Yehiya goo ma šelaŋ jamaa se kaŋ sargari juwalkey, nda Irkoy hugu beeroo lakkalkey boŋkoynoo, nda Sadusiyeŋey kaa i ga. 2I hottu nda ngi cawandiyanoo kaŋ ra i ga Isa ka bukawey tunyanoo bayrandi. 3I na diyawey dii, i nʼi daŋ kasu hala subaa ra, zama cijinoo too ka ben. 4Amma borey ra kaŋ maa šennoo, ibooboyaŋ naanay, arey hinnaa ga too zenber guu (5.000) [cine].

5Subaa ra, ngi alwakiiley, nda ngi boro beerey, nda ngi Citaaboo baykey marga Žerizalem, 6nda sargari juwalkey jineboraa Hannu, nda Kayif, nda Yehiya, nda Aleksander, nda boro kul kaŋ hun sargari juwalkey jineborey ga. 7I nʼi daŋ ngi game kʼi hãa ka nee: «Hini foo wala maa foo nda war wey na woo tee?» 8Waatoo din Piyer too met nda Hundi Henanantaa, a nee i se: «Jamaa alwakiiley, nda boro beerey, 9hõ nda ir hãandi goy henna ga kaŋ teendi wircikoyni se kʼa noo baani, 10war nda Izirayel jamaa kul ma bay kaŋ Isa Almasihu Nazaret boraa kaŋ war, war nʼa kanji, de Irkoy nʼa tunandi bukawey ra, nga maaɲoo ka kate boraa woo ma duu baani ka kay war jine.

11‹Nga ti tondoo kaŋ war kaŋ ti cinakey konna a,

amma a kaa ka tee hugoo kanjoo tondoo.›4.11 Zabur 118.22.

12Boro tana sii no kaŋ ra hallasiyan goo, zama maa tana mana nondi koyne beenaa cire adamizey game kaŋ bande ir ga hima ka hallasi.»

13Kaŋ i dii naanaa kaŋ nda Piyer nda Yehiya ga šelaŋ, i bay kaŋ boroyaŋ no kaŋ mana caw, jamaa ra i goo, boŋey haw, amma i nʼi bay sanda boroyaŋ kaŋ cindi Isa bande. 14I ga dii boraa kaŋ duu baani goo ma kay ngi jere, i si bay haya kaŋ no ngi mʼa har. 15I nee i ma fatta hoyraykey margaroo hugoo ra, i cindi i ga cere hãa 16ka nee: «Macin no ir gʼa tee borey wey se? Zama Žerizalem borey kul bay tammaasaa kaŋ i nʼa tee ga, a ga kaaray i se, de mo ir si hin kʼa yankar. 17Amma hala alhabaroo woo masi dira jamaa game ka tonton, ir ma kašeta i ga, i masi yee ka maaɲoo woo waazu boro kul se.»

18I nʼi cee kʼi yaamar i masi yee ka Isa maaɲoo har wala kʼa cawandi. 19Amma Piyer nda Yehiya nʼi zaabi ka nee: «Irkoy jine, war se ir ga hima ka haŋajer wala Irkoy? Wa šelaŋ. 20Ir, ir si hin ka goro ir mana hayey har kaŋ ir dii ey ir maarʼey.»

21I kašeta i ga koyne, i nʼi naŋ, i mana duu taka kul kaŋ nda ngi gʼi zukandi, jamaa maaganda se, zama borey kul ga Irkoy beerandi nda hayaa kaŋ tee. 22Koyne mo boraa kaŋ ga tammaasaa woo teendi kʼa noo baani goo nda haya kaŋ bisa jiiri woytaaci (40).

Ganakey Irkoy ŋaarayroo

23Kaŋ Piyer nda Yehiya naŋandi, i koy ngi borey do ka hayaa kul filla kaŋ sargari juwalkey jineborey nda boro beerey nʼa har ngi se. 24Waatoo kaŋ i maa woo, i tee bine foo ka Irkoy ŋaaray ka nee: «Ir Koyoo, ni kaŋ na beenaa, nda gandaa, nda teekoo, nda haya kul kaŋ goo i ra tee, 25ni kaŋ nee nda ir kaagaa Dawda ni tamoo miɲoo, Hundi Henanantaa albarkaa ra:

‹Macin se gandawey ga batu nda futay,

de jamaa ga miile haya yaadayaŋ ga?

26Laboo kokoyey nda alwakiiley tun ka cere marga

kʼir Koyoo nda nga Almasihu yenje.›4.26 Zabur 2.1–2.

27Zama nda cimi, koyraa woo ra ni tam henanantaa kaŋ ti Isa kaŋ nʼnʼa yon kʼa tee Almasihu ga Herod, nda Pons Pilat mo, nda gandawey, nda Izirayel jamaa marga 28ka hayaa kul tee kaŋ ni kaboo nda ni kayandiroo nʼa dunbandi za gayyan a ma teendi. 29Sohõ ir Koyoo, ngi kašetayaney guna, ma ni tamey noo i ma ni meešennoo har nda naanay timmante. 30[Ni] kaboo šerre ka borey noo baani, ka tammaasayaŋ nda kayfiyaŋ tee nda ni tam henanantaa Isa maaɲoo.»

31Waatoo kaŋ i na Irkoy ŋaaray ka ben, nongoo kaŋ ra i goo ma marga jijiri. Hundi Henanantaa nʼi too, i ga Irkoy meešennoo har nda naanay.

Ganakey na ngi hayey zamna cere game

32Jamaa borey kul kaŋ naanay tee bine foo nda anniya foo, boro kul haya kaŋ goo a se, a si nee nga wane nda a, borey ga marga hayaa kul ra. 33Diyawey gʼir Koyoo Isa tunyanoo seedetaraa too nda sahã beeri, albarka beeri goo i kul ra. 34Boro kul sii i ra kaŋ ga tilasu, zama borey kul kaŋ goo nda faari wala hugu nʼi neere ka kate ngi hayoo 35kʼa jisi diyawey jine, de a ga zamnandi i kul game, boro foo kul ga duu woo kaŋ ga a ga too.

36Isufi kaŋ diyawey nʼa maagaaru Barnabas kaŋ maanaa ti «Bineyaynandikaw», Lewi boro no, Šipir gungoo wane. 37A goo nda faari foo, a nʼa neere ka kate nooroo kʼa jisi diyawey jine.

5

Ananiyas nda Safira taari

1Amma aru foo kaŋ maaɲoo ti Ananiyas nda Safira nga wandoo na ngi farru foo neere. 2A lanbandi hayoo ra, nga nda wandoo waafakay ga, a koy nda jere foo kʼa jisi diyawey jine. 3Piyer nee a se: «Ananiyas, macin se Ibilisi na ni binoo too hala nongu kaŋ ra nʼga taari Hundi Henanantaa se ka lanbandi farroo hayoo ra? 4Nda a nka cindi manʼti ni wane nda a wala, nda a neerandi mo manʼti ni halaalaa no wala? Macin se nʼna teegoyoo woo daŋ ni binoo ra? Manʼti adamizey se nʼtaari, amma Irkoy.» 5Kaŋ Ananiyas maa šenney wey, a kaŋ, hundoo hun. Hunburay beeri duu borey kul kaŋ maarʼa. 6Arusoogey tun, i nʼa kasance, i nʼa ka koy taray kʼa sutura.

7Guuru hinza cine banda ga, Ananiyas wandoo kaa, a mana bay hayaa kaŋ tee, a huru. 8Piyer nee a se: «Har ya ne, hinnaa woo da no war na farroo neere wala?» A nee: «Ayyo, nga no.» 9Piyer nee a se: «Macin se war waafaku kʼir Koyoo Hundoo sii? Nga ne, kabey kaŋ na ni kurɲoo sutura goo hugoo miɲoo ga, i ga koy nda ni.» 10A kaŋ dogoo din da diyaa cewey cire, de hundoo hun. Kaŋ arusoogey huru, i gar kaŋ a buu, i nʼa zaa ka koy taray, i nʼa sutura kurɲoo jere. 11Hunburay beeri duu Egilizoo kul nda borey kul kaŋ maa šenney wey.

Kayfi booboyaŋ teendi

12Diyawey na tammaasa nda kayfi booboyaŋ tee jamaa game. I kul marga ka tee bine foo Sulaymaana galliyaa ra. 13Borey cindey ra, boro kul si yadda ka koy tonton i ga, amma jamaa ga hanse kʼi beerandi. 14Koyne mo borey kaŋ naanay ir Koyoo tonton i ga, aru jama nda woy jama. 15Borey ga kate wircikoyney balankaryaŋ nda daarijiyaŋ ga kʼi jisi farrey ra hala waati kaŋ Piyer ga bisa ba a tee nga biyoo ma hin ka kani ngi affoo ga. 16Koyrawey kaŋ ga man Žerizalem mo jamaa kate wircikoyniyaŋ nda boroyaŋ kaŋ ganjiyaŋ gʼi zaa ka kay, i marga, i kul duu baani.

Diyawey laazaabandi

17Sargari juwalkey jineboraa tun, nga nda borey kul kaŋ goo a bande, maanaa Sadusiyeŋey kondaa, de biney too met nda canseyan. 18I na diyawey dii, i nʼi daŋ kasa beeroo ra. 19Amma ir Koyoo almalayka foo, cijinoo ra, a na kasaa miɲey feeri kʼi fattandi, a nee: 20«Wa koy, war ma kay ka hunaroo woo šenney kul waazu jamaa se Irkoy hugu beeroo ra.» 21Kaŋ i maa woo, i huru za alfazar Irkoy hugu beeroo ra ka cawandi.

Waatoo kaŋ sargari juwalkey jineboraa nda borey kaŋ goo a bande kaa, i na hoyraykey margaroo nda Izirayel boro beerey kul marga, i sanba i mʼi ceeci kasaa ra ka kate ey. 22Kaŋ lakkalkey too, i manʼi gar kasaa ra, i yee kʼa har i se. 23I nee: «Ir na kasaa gar a ga daaba henna, lakkalkey ga kay miɲey ga, waatoo kaŋ ir na gundoo feeri, ir mana boro kul gar a ra.» 24Waatoo kaŋ Irkoy hugu beeroo lakkalkey boŋkoynoo nda sargari juwalkey jineboraa maa šenney wey, i na alaabiina nda ey nda hayaa kaŋ ga kaa ka tee. 25Boro foo kaa ka nee: «Nga ne, arey kaŋ war nʼi daŋ kasaa ra goo Irkoy hugu beeroo ra i ga kay i ga jamaa cawandi.»

26Boŋkoynoo nda lakkalkey koy kate ey bila nda i mʼi žilla, zama i ga hunbur jamaa ma ngi warra nda tondi ka ngi wii. 27Kaŋ i kate ey, i nʼi daŋ hoyraykey margaroo jine. Sargari juwalkey jineboraa nʼi hãa 28ka nee: «Ir mana war yaamar kaŋ war masi cawandi boraa woo maaɲoo ga wala? Amma nga ne, war na Žerizalem too nda war cawandoo, war mma baa war ma aroo woo hundoo alhakoo kaŋandi ir boŋ!» 29Piyer nda diyawey cindey zaabi ka nee: «Boro ma haŋajer Irkoy se ka bisa adamize. 30Ir kaagey Koyoo na Isa tunandi kaŋ war, war kabey nʼa deeji kʼa wii bundu ga. 31Nga, Irkoy nʼa jer kʼa tee Koy nda Hallasikaw nga gaaboo ra ka Izirayel noo fondo a ma tuubi, a ma duu zunubu yaafaa. 32Ir ga tee seede hayey wey kul se, ir nda Hundi Henanantaa kaŋ Irkoy nʼa noo borey se kaŋ ga haŋajer a se.»

33Kaŋ i maa woo, i futu, i baa ngi ma diyawey wii. 34Fariziyeŋ foo kaŋ maaɲoo ti Gamaliyel tun ka kay hoyraykey margaroo ra, ašariyaa baykaw no, jamaa kul gʼa beerandi, a yaamar kaŋ i ma diyawey fattandi taray alwaati kayna. 35A nee i se: «Izirayel borey, wa war boŋ hawgay borey wey ga nda hayaa kaŋ war ga baa kʼa tee, 36zama a mana gay, Tedas tun ka nga boŋ tee boro beeri, boro zangu taaci (400) cine hanga a, a wiiyandi, de mo borey kul kaŋ naŋ a na ngi boŋey bere say, i tee yaada. 37Nga dumaa ga, Žudas Galile boraa tun borey kabuyanoo waati, a na jamaa boro boobo ka ture nga bande, a mursu, borey kul kaŋ naŋ a na ngi boŋey bere say-say. 38Sohõ woo kaŋ ay gʼa har war se ti: wa moora borey wey, war mʼi naŋ, zama nda adamize kayandiroo wala nga goyoo no, a ga say. 39Amma nda Irkoy do a hun, war si hin kʼi kayandi, abada a masi garandi kaŋ Irkoy bande war ga yenje.» I yadda a se.

40I ciya diyawey se, i nʼi kar, i nʼi yaamar i masi yee ka Isa maaɲoo har, i nʼi taŋ. 41I hun hoyraykey margaroo jine nda ɲaali haya kaŋ se ngi ciitandi ka kaynandi Isa maaɲoo se. 42Zaari kul, Irkoy hugu beeroo nda hugey ra i si fay nda ka cawandi ka Isa Almasihu Alhabar Boryaa har.

6

Aru iyye suubandi ka diyawey gaa

1Jirbey din, kaŋ taalibey hinnaa boobo, ganakey kaŋyaŋ ti Grek sintin ka Eberewey kakaw, zama ngi woyey kaŋ kurɲey buu ga yalandi zaari kul zamnarey ra. 2Diyaw woy cindi hinkaa (12) ciya taalibey jamaa se ka nee: «A si hima ir ma Irkoy meešennoo waazuroo naŋ ka huga nda ŋaayan zamnayan. 3Adiši agʼarmey, wa aru iyye kaŋ goo nda seedetaray henna ceeci war ra, i ma tee boroyaŋ kaŋ ga too met nda Irkoy Hundoo nda lakkal, ir mʼi kayandi goyoo woo se. 4Ir, ir ga gaabandi Irkoy ŋaarayroo nda Irkoy meešennoo goyoo ga.» 5Šennoo woo kan jamaa kul se. I na Etiyen suuba, aru no kaŋ ga hanse ka naanay Irkoy, a ga too met nda Hundi Henanantaa, nda Filip, nda Prokor, nda Nikanor, nda Timoŋ, nda Parmenas, nda Nikolas Antiyoš boraa kaŋ huru alyahuudutaray. 6I nʼi cebe diyawey se. Diyawey na Irkoy ŋaaray i se jina, i na ngi kabey fur i ga.

7Irkoy meešennoo ga tonton ka harandi, taalibey hinnaa ga hanse ka tonton Žerizalem ra. Sargari juwalkaw jama boobo yadda naanaa ga.

I na Etiyen dii

8Etiyen too met nda hini Irkoy anneemaa ra, a na kayfiyaŋ nda tammaasa beeriyaŋ tee jamaa game. 9Amma boro fooyaŋ kaŋ goo margahugoo ra kaŋ se i ga nee Borey kaŋ Sawal hugoo, nda Siren boroyaŋ, nda Aleksandiri boroyaŋ, nda boroyaŋ kaŋ hun Silisi, nda Azi gandaa ra tun ka Etiyen kakaw. 10I sii nda gaabi ka kay lakkaloo nda Hundoo jine kaŋ nda Etiyen ga šelaŋ. 11I na aruyaŋ sufuray i ma nee kaŋ ngi maa a ga šenni laalayaŋ har Musa nda Irkoy ga. 12I na jamaa, nda boro beerey, nda Citaaboo baykey tusa, i gum Etiyen ga kʼa dii ka koy hoyraykey margaroo jine. 13I kate seede zooruyaŋ kaŋ nee: «Boraa woo, waati kul a mma šenni futuyaŋ har nongu henanantaa [woo] nda ašariyaa ga. 14Ir maa mo a ga nee kaŋ Isa Nazaret boraa din ga nongoo woo kayri, a ga alaadawey barmay kaŋ Musa nʼi noo ir se.» 15Borey kul kaŋ goo ma goro hoyraykey margaroo ra na ngi moɲey kanji Etiyen ga, de i dii ndumoo tee ma nee almalayka ndum.

7

Etiyen šelaŋ hoyraykey margaroo jine

1Sargari juwalkey jineboraa nee: «Takaa woo da no wala?» 2Etiyen nee: «Arma arey nda ay baabey, wa haŋajer. Irkoy daržantaa bangay ir baaba Ibirahima se waatoo kaŋ a goo Mezopotami za a mana koy goro Karaŋ. 3De mo a nee Ibirahima se: ‹Fatta ni gandaa nda ni dumoo ra, ma koy gandaa ra kaŋ ay gʼa cebe ma ne.›7.3 Sintinoo 12.1.4A fatta Kalde borey gandaa ra ka koy goro Karaŋ. No din ra baaboo buuyanoo banda ga, Irkoy nʼa ganandi ka koy gandaa woo ra kaŋ ra sohõ war goo ma goro. 5A manʼa noo tubu wala ba cee kanandi doo no din ra amma a nee nga gʼa noo gandaa a mʼa tee nga duuraa, nga nda nga hayroo kaŋ ga kaa dumaa ga, a gar a sii nda ize. 6Takaa woo nda Irkoy šelaŋ ka nee kaŋ nga hayroo ga koy taabuši ganda waani ra, i gʼi daŋ baɲɲataray kʼi žilla jiiri zangu taaci (400). 7Irkoy nee: ‹Gandaa kaŋ se i ga tee baɲɲa, agay, ay gʼa ciiti. Woo banda ga, i ga fatta, de i gʼay gana nongoo woo ra.›7.6–7 Sintinoo 15.13–14.8Irkoy na Ibirahima noo amaana kaŋ silbaa ti daŋbanguyanoo. Woo ra Ibirahima na Isiyaka hay kʼa daŋbangu jirbi yaahantoo hane, Isiyaka na Yakuba hay kʼa daŋbangu, Yakuba mo na kaaga woy cindi hinkaa (12) hay kʼi daŋbangu.

9Kaagey canse ngi armaa Isufi ga kʼa neere a ma koy Misira. Amma Irkoy goo a bande. 10A nʼa kaa nga zarabey kul ra, a nʼa noo alhormo nda lakkal Firawuuna, Misira kokoyoo do, a nʼa tee jineboro Misira nda nga hugoo kul se. 11Heray tee Misira kul ra nda Kanaŋ gandaa ra nda zarabiyan beeri, ir baabey si duu ŋaayan. 12Amma waatoo kaŋ Yakuba maa kaŋ hunay goo Misira, cee jinaa a nʼir baabey sanba. 13Cee hinkantoo, Isufi na nga boŋ bayrandi nga armey se, de Firawuuna na Isufi dumoo bay. 14Isufi sanba i ma ciya nga baaba Yakuba nda nga borey kul se, boro woyye cindi guu (75). 15Yakuba doo ka koy Misira, a buu, nga nda ir baabey. 16I nʼi ka koy Šekem kʼi daŋ saaraa ra kaŋ Ibirahima nʼa day nda nooru Hamor izʼarey ga Šekem.7.16 Sintinoo 23.3–16; 33.19; 50.7–13; Žozuwe 24.32.

17Kaŋ allaahidoo kaŋ Irkoy nʼa zaa Ibirahima se waatoo man, jamaa tonton, de i hanse ka boobo Misira ra, 18hala waatoo kaŋ kokoy tana huru kokoytaraa ra [Misira] kaŋ si Isufi bay. 19Nga, a nʼir dumoo zanba kʼ[ir] baabey žilla ka taka tee ngi ize taanawey ma warrandi taray hala i masi huna. 20Waatoo din ra Musa hayandi, boro no kaŋ nga kunturoo ga kan Irkoy se. A biirandi handu hinza nga baaba hugoo ra. 21Waatoo kaŋ a warrandi, Firawuuna ize woyoo nʼa zaa kʼa biiri a ma tee nga izʼaru gundoo. 22Musa aladabu nda Misira borey bayraa kul. Hini beeri goo nga šenney nda nga teegoyey ra.

23Kaŋ Musa duu jiiri woytaaci (40), a huru binoo ra nga ma koy nga armey guna, Izirayel borey. 24A dii affoo kaŋ Misira boro goo mʼa tooɲe, a na boraa kaŋ goo ma zarabi faaba ka faasa a se ka Misira boraa kar. 25A ga hongu kaŋ [nga] armey ga faham kaŋ nga no Irkoy na nga daŋ kʼi hallasi. Amma i mana faham. 26Subaa ra, a na Izirayel izeyaŋ gar kaŋ goo ma yenje, a ceeci kʼi waafakandi i ma cere noo alaafiya, a nee: ‹Arey, armayaŋ ti war, macin se war ga cere tooɲe?›7.26 Fattaroo 2.13.27Boraa kaŋ goo ma nga ceroo tooɲe na Musa tuti ka nee: ‹May ka ni tee boŋkoyni nda ciitikaw ir se? 28Ni mma baa mʼay halaci sanda takaa kaŋ nda bi nʼna Misira boraa wii?›7.27–28 Fattaroo 2.14.29Šennoo woo ga, Musa zuru ka koy goro Majaŋ gandaa kaŋ ra a na izʼaru hinka hay.

30Jiiri woytaaci (40) banda ga, Sinay tondi hondoo saajoo ra almalayka foo bangay a se saabayɲaa foo kaŋ ga dii nuunaa deenoo ra. 31Kaŋ Musa dii woo, boŋoo haw nda hayaa kaŋ a ga dii a. A man ka guna, a maa ir Koyoo jindoo kaŋ ga nee: 32‹Agay ti ni baabey Koyoo, Ibirahima, nda Isiyaka, nda Yakuba Koyoo.›7.32 Fattaroo 3.6. Musa kul no ma gaši, a mana yadda ka guna. 33Ir Koyoo nee a se: ‹Taamey feeri kʼi kaa ni cewey ra, zama nongoo kaŋ ra nʼgoo ma kay manʼti kala labu henanante. 34Ay dii gurzugaa kaŋ ay jamaa goo ma dii a Misira, ay maa ngi durayroo. Ay zunbu kʼi kaa kabe. Sohõ kaa, ay ga ni sanba Misira.›7.33–34 Fattaroo 3.5, 7–10.

35Musa din da kaŋ Izirayel borey nʼa yankar ka nee: ‹May ka ni tee boŋkoyni nda ciitikaw?› Nga din da no Irkoy almalayka bangay a se saabayɲaŋoo ra kʼa sanba kʼa tee boŋkoyni nda feerikaw. 36Nga no kʼi fattandi ka kayfiyaŋ nda tammaasayaŋ tee Misira gandaa ra, nda teeko Hari Ciraa ra, nda saajoo ra jiiri woytaaci (40). 37Nga ti Musa kaŋ nee Izirayel borey se: ‹Irkoy gʼay cine annabi foo fattandi war se war armey ra.›7.37 «Irkoy gʼay cine annabi foo fattandi war se war armey ra», Grek šenni ra, almaganaa faa ti «Irkoy ga annabi foo fattandi war se war armey ra kʼa sanba sanda ay takaa», Alhukumoo 18.15, 18.38Nga no ka cindi jama margaroo ra saajoo ra, nga nda almalaykaa kaŋ šelaŋ a se Sinay tondi hondoo boŋ nda ir baabey. A duu šenni hunanteyaŋ kʼi noo ir se.

39Nga, ir baabey mana baa ngi ma yadda a se, i nʼa tuti ka ngi biney yeeti Misira 40ka nee Haruna se: ‹Koyyaŋ tee ir se kaŋ ga dira ir jine, zama Musa din kaŋ nʼir fattandi Misira gandaa ra, ir si bay haya kaŋ a ti a.›7.40 Fattaroo 32.1, 23.41Jirbey din ra, i na haw-ize foo tee ka sargari kaa tooroo se, i ɲaali nda ngi kabe teegoyey. 42Irkoy na banda bere i se kʼi taŋ i ma hayey kaŋ goo beenaa ra gana sanda takaa kaŋ nda a hantumandi annabey citaaboo ra ka nee:

‹Manʼti agay se

war na alman koosu ka sargari kaa

jiiri woytaaci (40) saajoo ra wala, Izirayel hugu-izey?

43War koy nda tooroo kaŋ maaɲoo ti Molok hukkumoo

nda [war] koyoo Rafaŋ handaraa,

kaŋyaŋ ti hayey kaŋ war nʼi tee ka sujudu i se.

Ay ga war ka koy Babiloŋ se jine.›7.42–43 Amos 5.25–27.

44Seedetaray hukkumoo cindi ir baabey kone saajoo ra. Irkoy šelaŋ Musa se kʼa yaamar a mʼa fasal sanda woo kaŋ a dii a cine. 45Waatoo kaŋ ir baabey duu a, ngi nda Žozuwe nʼa hurandi ka gandawey dii kaŋ Irkoy nʼi gaaray ir baabey jine. A cindi no din hala Dawda waati. 46Nga ka duu alhormo Irkoy do ka ceeci ka duu gorodoo7.46 Hantum fooyaŋ ga tonton ka nee: «Irkoy maaɲoo ga». Yakuba hugoo se. 47Amma Sulaymaana ka hugu cin a se. 48Jerantaa si goro nongu ra kaŋ kabe nʼa tee, sanda takaa kaŋ nda annaboo nee:

49‹Beenaa ti ay kokoy gorodogoo,

laboo ti taaroo kaŋ ga huru ay cewey cire.›

Ir Koyoo nee: ‹Hugu dumi foo no war cina ya ne,

wala hunanzam doo foo no war gʼa tee ya ne?

50Manʼti ay kaboo ka hayey wey kul tee wala?›7.49–50 Ezayi 66.1–2.

51War boŋey ga šendi, war biney nda war haŋawey ga šendi, waati kul war mo, war ga wanji Hundi Henanantaa se sanda war baabey takaa. 52May ti annaboo kaŋ war baabey manʼa gurzugay? I na borey wii kaŋ ga Boro Šerrantaa kaayanoo bayrandi, boraa kaŋ sohõ war, war tee nga zanbakaa nda nga wiikaa, 53war kaŋ duu ašariyaa almalaykey kabey ra, amma war mana gaabu a ga.»

Etiyen wiiyanoo

54Waatoo kaŋ borey kul kaŋ goo hoyraykey margaroo ra maa šenney wey, biney hanse ka tun, i na meeɲama Etiyen ga. 55Amma woo gar, nga, a too met nda Hundi Henanantaa, a na nga moɲey bakam beenaa here, de a dii Irkoy daržaa nda Isa kaŋ ga kay Irkoy kabe hennaa ga. 56A nee: «Nga ne, ay ga dii beenaa kaŋ feeri, de Boraa kaŋ tee Adamize goo ma kay Irkoy kabe hennaa ga.» 57I na jinde jer ka kaati, i na ngi haŋawey daabu, de i tee mee foo ka gum a boŋ. 58I nʼa gaaray ka koy koyraa dumaa ga, i nʼa warra nda tondi kʼa wii. Seedewey na ngi darbawey jisi arusooga foo jeroo ga kaŋ se i ga nee Sol. 59I na Etiyen warra nda tondi kʼa wii kaŋ a ga Irkoy cee ka nee: «Ay Koyoo Isa, ay hundoo taa.» 60A sonbu kanjey ga ka jinde jer ka kaati ka nee: «Ay Koyoo, masi zunuboo woo dii i se.» Kaŋ a na woo har, a faati.

8

1Sol yadda Etiyen wiiyanoo ga.

Sol na Egilizoo gurzugay

Zaaroo din da ra, Egilizoo hanse ka gurzugay Žerizalem, ganakey kul say-say Žude nda Samari gandaa ra nda manʼti diyawey. 2Irkoy hunburkawyaŋ ka Etiyen sutura, de i na nga buuyanoo hẽe, hẽeni beeri. 3Sol ga ceeci ka Egilizoo halaci, a ga huru hugu nda hugu ra ka arey nda woyey cendi kʼi daŋ kasaa ra.

Filip na Alhabar Boryaa waazu Samari

4Borey kaŋ say-say ga dira i ga Alhabar Boryaa šennoo har. 5Filip zunbu ka koy Samari koyra[a] ra, a na Almasihu šennoo waazu i se. 6Jamaa tee bine foo ka haŋa kayandi hayey kaŋ Filip gʼi har se, i ga maa a se, i ga dii tammaasawey kaŋ a gʼi tee. 7Ganjiyaŋ kaŋ goo boro booboyaŋ ra na jinde jer ka kaati ka fatta, bonguyaŋ nda ceekayrayaŋ duu baani. 8Koyraa din hanse ka ɲaali.

9Za woo mana tee, aru foo kaŋ se i ga nee Simoŋ goo koyraa din ra, kottekoynitaray no a ga tee, de a ga Samari jamaa boŋoo haw, nga hunday ga nee kaŋ boro beeri ti nga. 10Borey kul ga haŋa kayandi a se, za zanka hala boro beeri, i nee: «Woo ti Irkoy hinoo kaŋ se i ga nee ibeeroo.» 11I ga haŋa kayandi a se, zama a na waati kuku tee a gʼi almunkarandi nda nga kottaa. 12Amma waatoo kaŋ i yadda Filip ga kaŋ na Irkoy Laamaa nda Isa Almasihu maaɲoo Alhabar Boryaa waazu, i batizandi, arey nda woyey mo. 13Simoŋ hunday naanay, a batizandi, a denji Filip ga, a ga dii tammaasawey nda kayfi beerey kaŋ teendi, boŋoo haw.

14Waatoo kaŋ diyawey kaŋ goo Žerizalem maa kaŋ Samari yadda Irkoy meešennoo, i na Piyer nda Yehiya sanba i se. 15Kaŋ i doo ka koy i do, i na Irkoy ŋaaray i se hala i ma duu Hundi Henanantaa. 16Zama a mana zunbu ngi affoo kul ga jina, i nka batizandi de ir Koyoo Isa maaɲoo ga. 17Woo banda ga, Piyer nda Yehiya na ngi kabey fur i ga, de i duu Hundi Henanantaa.

18Kaŋ Simoŋ dii kaŋ diyawey kabe furyanoo nda Hundoo nondi, a na alman šerre i se 19ka nee: «Wa agay mo noo hinoo woo hala boro kaŋ ga ay na kabe fur ma duu Hundi Henanantaa.» 20Amma Piyer nee a se: «Ni nda ni nooroo kul ma halaci, zama nʼga hongu Irkoy nooyanoo, alman nda nʼga duu a. 21Nʼsii nda baa, nʼsii nda fondo šennoo woo ra, zama ni binoo si šerre Irkoy jine. 22Tuubi ka hun laalayyanoo woo ga, de mʼir Koyoo ŋaaray, nda a ga hin ka tee, ni binoo miilewey ma yaafandi, 23zama ay ga dii kaŋ ni binoo ga too met nda laalay, de nʼgoo ifutu kaboo ra.» 24Simoŋ zaabi ka nee: «War, wa ir Koyoo ŋaaray ya ne hala hayey kaŋ war nʼi har ba affoo masi duu agay.»

25Waatoo kaŋ Piyer nda Yehiya na seedetaraa too, i nʼir Koyoo meešennoo waazu ka ben, i yee Žerizalem ka Alhabar Boryaa waazu Samari koyra kanbe booboyaŋ ra.

Filip na Ecopi boŋkoynoo kubay

26Ir Koyoo almalayka foo šelaŋ Filip se ka nee: «Tun ma koy gurma here, fondaa kaŋ ga hun Žerizalem ka zunbu ka koy Gaaza kaŋ ti saaji.» 27A tun, a koy. Nga ne, Ecopi aru foo kaŋ daasandi kaŋ kone Ecopi kokoy woyoo kaŋ ti Kandas almaanoo kul goo, goykaw beeri no, a kaa ka sujudu Irkoy se Žerizalem. 28Waatoo kaŋ a ga yee, a goo ma goro nga bari torkaa ra a ga annabi Ezayi citaaboo caw. 29Irkoy Hundoo nee Filip se: «Man, too torkaa woo do.» 30Filip gaarandi, de a ga maa a ga annabi Ezayi citaaboo caw, Filip nee: «Woo kaŋ nʼgoo mʼa caw, cimi da nʼga faham a se wala?» 31A nee: «Taka foo nda ay ga hin ka faham nda boro manʼa cawandi ya ne?» A nʼa wiri Filip ga, a ma žigi ka goro nga bande. 32Citaaboo nongoo kaŋ a goo mʼa caw ti nongoo kaŋ ga nee:

«I nʼa ka koy sanda feeji kaŋ i ga koy a koosu,

sanda feeji-ize dangayante kaŋ goo nga kosukaa jine,

takaa din da, a mana nga miɲoo kaa cere ga.

33[Nga] boŋ yeeti gandayan ra, ciitoo ra, i na nga cimoo taa a kone.

Nga hayroo fillaa, may no mʼa deede?

Zama i na nga hundoo kaa aduɲɲa ra.»8.32–33 Ezayi 53.7–8.

34Boraa kaŋ daasandi na šennoo zaa ka nee Filip se: «Ay gʼa ŋaaray ni ga, may ga annaboo goo? Nga boŋ ga a goo wala boro tana?» 35Filip na nga miɲoo feeri ka sintin nda Citaaboo šennoo din ka Isa Alhabar Boryaa waazu a se. 36Kaŋ i goo ma koy fondaa bande, i too hari foo do, boraa kaŋ daasandi nee: «Hari ne, macin no mʼay ganji ya batizandi?» 37[Filip nee a se: «Nda nʼna ni binoo kul ka naanay, nʼga hin ka batizandi.» Boraa kaŋ daasandi zaabi ka nee: «Ay naanay kaŋ Irkoy Izʼaroo ti Isa Almasihu.»] 38A yaamar kaŋ torkaa ma kay. Ngi boro hinkaa kul zunbu haroo ra, Filip nda boraa kaŋ daasandi, a nʼa batize. 39Waatoo kaŋ i žigi ka fatta haroo ra, ir Koyoo Hundoo na Filip zaa, boraa kaŋ daasandi mana yee ka dii a, amma a koy nga fondaa ra nda ɲaali. 40Filip koy tun Azot koyraa ra, a na koyrawey kul dira a ga Alhabar Boryaa waazu ka koy too hala Sezare.

9

Sol tuubiroo

(Teegoyey 22.6–16; 26.12–18)

1Woo gar, hala waatoo din a goo Sol binoo ra nga ma ceeci ir Koyoo taalibey ma wiiyandi, a koy sargari juwalkey jineboraa do 2ka batagayaŋ wiri a ga Damas koyraa margahugey se hala nda nga duu boroyaŋ kaŋ ga fondaa din gana, aru no wala woy no, nga mʼi haw ka kate ey Žerizalem.

3Kaŋ a goo ma naaru, a man Damas kaŋ dogoo din da gaay foo kaŋ hun beenaa ra nʼa kuubi kʼa bere. 4A kaŋ ganda, de a ga maa jinde kaŋ ga nee nga se: «Sol, Sol, macin se nʼgʼay gurzugay?» 5Sol nee: «May ti ni, ay Koyoo?» A nee: «Agay ti Isa kaŋ ni, nʼgʼa gurzugay. 6Amma tun, huru koyraa ra, hayaa ga harandi ma ne kaŋ nʼga hima kʼa tee.» 7Arey kaŋ goo a bande fondaa ra kay i ga gaga takaa kaŋ nda i ga maa boro jinde, amma i si dii boro kul. 8Waatoo kaŋ Sol tun laboo ra, moɲey ga feera, amma a si dii haya kul. I nʼa dii nda kaboo kʼa gongu ka huru Damas. 9A na jirbi hinza tee a si dii, a si ŋaa a si haŋ.

10Taalibi foo goo Damas kaŋ maaɲoo ti Ananiyas. Ir Koyoo šelaŋ a se bangayyan ra ka nee: «Ananiyas!» A nee: «Agay ne, ay Koyoo.» 11Ir Koyoo nee a se: «Tun ni boŋ ga, ma koy lolaa ra kaŋ se i ga nee Lolo Šerrantaa, ma Sol Tars boraa ceeci Žudas hugoo ra. Zama nga ne, a goo ma Irkoy ŋaaray, 12a dii [bangayyan ra] boro kaŋ maaɲoo ti Ananiyas huru ka [nga] kaboo fur nga ga hala nga moɲey ma yee ka dii.» 13Ananiyas zaabi ka nee: «Ay Koyoo, ay maa boro boobo hayey kaŋ i nʼi har aroo woo ga, ifutawey kul kaŋ a nʼi tee ni boro henanantey se Žerizalem. 14Ne ra, a goo nda hini kaŋ a duu a sargari juwalkey jineborey do ka boro kul kaŋ ga ni maaɲoo cee haw.» 15Amma ir Koyoo nee a se: «Koy, zama woo din, jinay suubante no ya ne kaŋ gʼay maaɲoo ka koy gandawey, nda kokoyey, nda Izirayel borey mo jine. 16Agay, ay ga zaraboo kul cebe a se kaŋ ga duu a ay maaɲoo se.»

17Ananiyas koy, de a huru hugoo ra, a na kabe fur Sol ga, a nee: «Agʼarmaa Sol, ir Koyoo Isa kaŋ bangay ma ne fondaa ra kaŋ bande nʼgoo ma kaa kʼay sanba, hala ni moɲey ma duu ka yee ka dii, de mo ma too met nda Hundi Henanantaa.» 18Dogoo din da hayayaŋ kaŋ ga hima nda kokošiyaŋ kaŋ ka hun Sol moɲey ga, a dii, a tun, a batizandi. 19A ŋaa, a duu alfayda.

Sol waazu Damas ra

Sol na jirbiyaŋ tee taalibey bande kaŋ goo Damas. 20Dogoo din da a koy Isa maaɲoo waazu margahugey ra ka nee: «Boraa din, Irkoy Izʼaroo no.» 21Borey kul kaŋ ga maa a se na almunkar, de i nee: «Manʼti woo da no ma borey halaci Žerizalem ra kaŋ ga Isa maaɲoo cee, manʼti a nka kaa ne ra kʼi haw ka koy nda ey sargari juwalkey jineborey do?» 22Sol waazoo mma koy de a ga duu gaabi, de a ga Alyahuudey almunkarandi kaŋ ga goro Damas ka tabatandi i se kaŋ Isa din da ti Almasihu.

23Jirbi boobo banda ga, Alyahuudey na cere guna ka dii taka kaŋ nda ngi ga Sol wii. 24Sol na ngi anniyaa bay. I ga koyraa miɲey lakkal cijin nda zaari hala ngi ma duu kʼa wii. 25Amma taalibey nʼa zaa nda cijin here kʼa daŋ kokondo ra kʼa zumandi nda cetaa.

Sol too Žerizalem

26Kaŋ Sol too Žerizalem, a ga ceeci ka man taalibey, amma i kul ga hunbur a, i si naanay wala taalibi no. 27Amma Barnabas na Sol dii nda kaboo kʼa ka koy diyawey do ka takaa filla i se kaŋ nda fondaa ra Sol dii ir Koyoo, de mo ir Koyoo šelaŋ a se, nda takaa kaŋ nda Sol hunday šelaŋ nda naanay Isa maaɲoo ga Damas. 28A goo i bande Žerizalem, a ga huru, a ga fatta, a ga šelaŋ nda naanay ir Koyoo maaɲoo ga. 29A ga šelaŋ, a ga kakaw Alyahuudey kaŋyaŋ ti Grekey bande, amma ngi, i ceeci ngi mʼa wii. 30Kaŋ ir armey bay, i nʼa ka doo Sezare kʼa sanba a ma koy Tars.

31Egilizoo kaŋ goo Žude kul ra, nda Galile, nda Samari goo nda alaafiyaa, nga naanaa ga tonton, a ga dira ir Koyoo hunburaa ra, de a ga tonton Hundi Henanantaa albarkaa ra.

Piyer na Ene noo baani

32Waati tee kaŋ Piyer na nongoo kul dira, a doo Irkoy boro henanantey mo do kaŋ ga goro Lida. 33A na boro foo gar no din kaŋ maaɲoo ti Ene, jiiri yaaha a ga kani daariji boŋ, bongu no. 34Piyer nee a se: «Ene, Isa Almasihu ga ni noo baani, tun ni boŋ ga, ma ni daaroo marga nda ni boŋ.» Dogoo din da a tun. 35Borey kul kaŋ ga goro Lida nda Saroŋ ganganoo ra dii a, i bere ir Koyoo here.

Piyer na Dorkas tunandi kʼa hunandi

36Žope koyraa ra taalibi woy foo goo kaŋ maaɲoo ti Tabita kaŋ Grek šenni ra i mma nee a se Dorkas9.36 Dorkas maanaa ti «jeeri».. Teegoy henney nda sargarey kaŋ a gʼi tee ga hanse ka boobo. 37Jirbey din a wirci, a buu. Waatoo kaŋ a ɲumayandi ka ben, i nʼ[a] daŋ soorohugu ra. 38Lida ga man Žope, taalibey, kaŋ i maa Piyer goo no din, i na aru hinka sanba a do ka ciya a se ka wiri a ga ka nee: «Kaa ir do sohõ da.» 39Piyer tun ka koy i bande. Kaŋ a too, i nʼa ka koy sooraa boŋ. Woyey kul kaŋ kurɲey buu man jeroo ga ka hẽe, i ga darbawey nda kaayi beerey cebe a se kaŋ Dorkas nʼi tee waatoo kaŋ a goo ngi bande. 40Piyer nʼi kul fattandi, a sonbu kanjey ga ka Irkoy ŋaaray, a bere kunturoo here ka nee: «Tabita, tun.» Tabita na nga moɲey feeri, kaŋ a dii Piyer, a tun ka goro. 41A na nga kaboo šerre a se kʼa tunandi. A ciya Irkoy boro henanantey nda woyey kaŋ kurɲey buu se, a nʼa cebe i se a ga huna. 42Žope kul ra woo bayrandi, boro boobo naanay ir Koyoo. 43Piyer na jirbi boobo tee Žope boro foo do kaŋ se i ga nee Simoŋ, kuuru musaykaw9.43 Kuuru musaykaw, nga goyoo, Alyahuudey se manʼti kala haya harramante (Sargarey 11.39–40). no.

10

Kornay ciya Piyer se

1Aru foo goo Sezare kaŋ maaɲoo ti Kornay. Soojey kaŋ se i ga nee Itali soojey, wey din jalakoyni no. 2Ganakaw cimoo no, a ga hunbur Irkoy, nga nda nga hugoo kul, a ga hanse ka sarga jamaa ga, a ga Irkoy ŋaaray waati kul. 3Han foo aluulaa guuru hinza dimma ga, a dii kaaray bangayyan ra Irkoy almalayka foo kaŋ ga huru nga do, a nee nga se: «Kornay!» 4A na nga moɲey kanji a ga, a hunbur, de a nee a se: «Macin no, ay koyoo?» A nee a se: «Ni ŋaarayrey nda ni sargarey žigi Irkoy do, a hongu ey. 5Sohõ, aruyaŋ sanba Žope i ma ciya kate boro foo kaŋ se i ga nee Simoŋ kaŋ i nʼa maagaaru Piyer. 6A sii kala boro foo do kaŋ se i ga nee Simoŋ, kuuru musaykaw no, nga hugoo sii kala teekoo miɲoo ga.» 7Waatoo kaŋ almalaykaa kaŋ šelaŋ a se koy, Kornay ciya nga goykaw-izey boro hinka se nda sooje foo kaŋ ti ganakaw cimi kaŋ ga hanse ka man a. 8A na hayey kul filla i se, a nʼi sanba Žope.

Piyer koy Kornay do

9Subaa ra, i goo fondaa ra, kaŋ i man koyraa, Piyer žigi sooraa boŋ zaarikay guuru woy cindi hinka (12) dimma ga ka Irkoy ŋaaray. 10A too nongu kaŋ ra a heray, de a baa nga ma ŋaa. I goo ma ŋaahayey hanse a se kaŋ a dii bangayyan. 11A ga dii beenaa feeri, a ga dii jinay foo kaŋ ma nee leŋ šukka kunta beeri kaŋ kanje taacaa ga hawa ga zunbu laboo ga. 12Haya kul kaŋ ti alman cee taacikoyni, nda laboo gandakoy, nda ciraw goo a ra. 13Jinde foo šelaŋ a se ka nee: «Tun, Piyer, wiiya ma ŋaa.» 14Piyer nee a se: «Abada, ay Koyoo, zama ya na bay ka haya žiiba wala iharramante ŋaa!» 15Jinde foo yee ka šelaŋ a se cee hinkantoo ka nee: «Haya kaŋ Irkoy nee a ga halal, ni, masi nee a ga žiibi.» 16Woo teendi cee hinza, dogoo din da hayaa zandi ka koy beenaa ra.

17Kaŋ Piyer goo bangayyanoo kaŋ a dii a, haya kaŋ ti nga maanaa, boŋhawaa ra, nga ne, arey kaŋ Kornay nʼi sanba na Simoŋ hugoo hãa, i goo ma kay hugoo miɲoo ga. 18I ciya ka hãa wala ne da ra Simoŋ kaŋ i nʼa maagaaru Piyer goo. 19Piyer goo ma miile bangayyanoo ga, Irkoy Hundoo nee [a se]: «Aru hinza ne ma ni ceeci, 20tun ma zunbu ka koy i bande, masi bine-bine, zama agay kʼi sanba.» 21Kaŋ Piyer zunbu, a nee arey se: «Agay ne, agay ti boraa kaŋ war gʼa ceeci. Macin ti war kaayanoo addaliloo?» 22I nee a se: «Kornay kaŋ ti jalakoyni, boro šerrante no, a ga hunbur Irkoy, Alyahuudey jamaa kul ga seedetaray henna har a ga, nga no almalayka henanante foo nʼa bayrandi kaŋ a ma ciya ka kate ma ne nga hugoo ra ka maa ni meešenney.» 23Piyer nʼi hurandi i ma zunbu nga do.

Subaa ra, a tun, a koy i bande. Armayaŋ Žope borey ra koy a bande. 24Subaa ra, a huru Sezare. Kornay gʼi batu, a ciya nga borey nda nga cere kaaney se. 25Waatoo kaŋ Piyer huru, Kornay nʼa kubay ka sujudu cewey cire. 26Amma Piyer nʼa tunandi ka nee: «Tun ni boŋ ga! Agay hunday, adamize ti agay.» 27A šelaŋ a bande, a huru, de a gar boro boobo margandi. 28A nee i se: «War, war ga bay kaŋ a si bisa Alyahuudu se a ma denja wala a ma man yaw. Amma Irkoy cebe ya ne kaŋ boro masi nee adamize kul se kaŋ a ga žiibi wala a ga harram. 29Woo se kaŋ i ciya ya ne ay kaa bila kakaw. Sohõ ay ga war hãa: ‹Macin ti addaliloo kaŋ se war ciya ya ne?›» 30Kornay nee: «A goo nda jirbi taaci kaŋ ay ga Irkoy ŋaaray ay do hala aluulaa guuru hinza ga kaŋ nga ne, aru foo kaŋ ga darbay nerante goo kaa ka kay ay jine. 31A nee: ‹Kornay, ni ŋaarayroo taandi, Irkoy hongu ni sargarey. 32Adiši boroyaŋ sanba Žope i ma ciya Simoŋ se kaŋ i nʼa maagaaru Piyer. A sii kala Simoŋ kaŋ ti kuuru musaykaw hugoo ra, teekoo miɲoo ga.› 33Dogoo din da ay na boroyaŋ sanba ni do, nʼna haya boryo tee kaŋ nʼkaa. Sohõ, ir kul ne Irkoy jine ka haŋajer hayaa kul se kaŋ ir Koyoo nʼa har ma ne.»

Piyer waazoo Kornay do

34Piyer na šennoo zaa ka nee: «Nda cimi, ay faham kaŋ Irkoy si borey fay-fay. 35Amma ganda kul kaŋ no ra, boraa kaŋ ga hunbur a, a ga goy nda šerretaray, nga no ma kan a se. 36A na Šennoo sanba Izirayel borey se, ka Alhabar Boryaa waazu kaŋ ra boro ga duu alaafiyaa kaŋ Isa Almasihu gʼa noo, nga ti borey kul Koyoo. 37War, war ga hayaa bay kaŋ tee Žude kul ra, ka sintin nda Galile, batizeyanoo kaŋ Yehiya nʼa waazu banda ga: 38Isa Nazaret boraa, takaa kaŋ nda Irkoy nʼa yon nda Hundi Henanantaa nda hini, nga kaŋ ga koy nongu nda nonguyaŋ ra ka teegoy henna tee, ka borey noo baani kaŋ Ibilisi nʼi daŋ nga hinoo cire, zama Irkoy goo a bande. 39Ir, ir ga tee seede hayaa kul se kaŋ a nʼa tee Alyahuudey gandaa nda Žerizalem mo ra. Nga no i nʼa deeji kʼa wii bundu ga. 40Nga, Irkoy nʼa tunandi jirbi hinzantoo hane kʼa noo a ma cebe kaŋ nga ga huna, 41manʼti jamaa kul se, amma seedeyaŋ se kaŋ Irkoy nʼi suuba za gayyan, maanaa ir kaŋ ŋaa a bande, ir haŋ a bande nga tunyanoo bukawey ra banda ga. 42A nʼir yaamar ir ma borey waazu ka seedetaray tee kaŋ nga no, Irkoy na nga kayandi baahunantey nda bukawey ciitikaa. 43Annabey kul na seedetaray tee a ga kaŋ boro kaŋ naanay a ga duu zunubu yaafayan nga maaɲoo albarkaa ra.»

Hundi Henanantaa zunbuyanoo

boroyaŋ ga kaŋ manʼti Alyahuudu

44Piyer mma goo ma šenney wey har kaŋ Hundi Henanantaa zunbu borey kul boŋ kaŋ goo ma haŋajer Šennoo se. 45Ganakey kaŋ hurubangu, borey kul kaŋ kaa Piyer bande boŋey haw nda kaŋ nooyanoo kaŋ ti Hundi Henanantaa doorandi dumiyaŋ mo boŋ kaŋ manʼti Alyahuudu. 46Zama i ga maa i ga šelaŋ šenni dumi fooyaŋ ra i ga Irkoy jer. Piyer na šennoo zaa ka nee: 47«Boro ga hin ka borey kaŋ duu Hundi Henanantaa sanda ir mo ganji i ma batizandi nda hari wala?» 48A yaamar i ma batizandi Isa Almasihu maaɲoo ga.10.48 «A yaamar i ma batizandi Isa Almasihu maaɲoo ga», Grek šenni ra, almaganaa faa ti «A nʼi yaamar Isa Almasihu maaɲoo ga i ma batizandi». Woo banda ga, i nʼa wiri a ga a ma cindi jirbiyaŋ.

11

Piyer yee Žerizalem

1Diyawey nda ir armey kaŋ goo Žude gandaa ra maa kaŋ dumiyaŋ mo kaŋ manʼti Alyahuudu yadda Irkoy meešennoo. 2Kaŋ Piyer žigi ka koy Žerizalem, borey kaŋ hurubangu na šenni cendi a bande 3ka nee: «Ni huru jofoloyaŋ do, ni ŋaa i bande!»

4Woo ga, Piyer sintin ka hayey filla i se affoo-foo cere bande ka nee: 5«Žope koyraa ra ay goo ma Irkoy ŋaaray kaŋ kayfi ra, ay dii bangayyan kaŋ ra jinay foo kaŋ goo ma zunbu ma nee leŋ šukka kunta beeri kanje taacikoyni ga hun beenaa ra, a kaa hala ay do. 6Ay nʼay moɲey kanji a ga nda lakkal, de ay dii laboo alman cee taacikoyney, nda ganjihoogawey, nda gandakoyey, nda cirawey. 7Ay maa mo jinde foo kaŋ nee ya ne: ‹Tun, Piyer, wiiya ma ŋaa.› 8Ay nee: ‹Abada, ay Koyoo, zama haya žiiba wala iharramante mana bay ka huru ay miɲoo ra!› 9Jinde šelaŋ cee hinkantoo beenaa ra ka zaabi ka nee: ‹Haya kaŋ Irkoy nee a ga halal, ni, masi nee a ga žiibi.› 10Woo teendi cee hinza, a duu ka yee ka žigi beenaa ra.

11Nga ne, dogoo din da aru hinza goo ma kay hugoo kaŋ ra ir11.11 «ir», hantum fooyaŋ ga nee «ay». goo jine, i nka sanbandi ka hun Sezare i ma kaa ay do. 12Irkoy Hundoo nee ya ne ya koy i bande ya si bine-bine. Arma idduwaa din mo koy ay bande, ir huru aroo hugoo ra. 13A na takaa deede ir se kaŋ nda nga dii almalaykaa nga hugoo ra, a kay ka nee: ‹Sanba Žope i ma ciya kate Simoŋ kaŋ i nʼa maagaaru Piyer se 14kaŋ ga šenniyaŋ har ma ne kaŋ ga ni nda ni hugoo kul hallasi.› 15Waatoo kaŋ ay sintin ka šelaŋ, Hundi Henanantaa zunbu i boŋ sanda takaa kaŋ nda a zunbu ir boŋ cee jinaa. 16Ay honga ir Koyoo šennoo kaŋ nee: ‹Yehiya, hari nda a na borey batize, amma war, war ga batize Hundi Henanantaa ra.›11.16 Zamnaa 1.5.17Nda Irkoy nʼi noo nooyan follokaa sanda ir kaŋ naanay ir Koyoo Isa Almasihu, agay ti may ka Irkoy kakaw?»

18Kaŋ i maa hayey wey, i dangay, i na Irkoy saabu ka nee: «Adiši Irkoy na fondo noo dumiyaŋ mo kaŋ manʼti Alyahuudu se i ma tuubi ka duu hunaroo.»

Antiyoš Egilizoo sintinoo

19Borey kaŋ say-say zarabiyanoo kaŋ Etiyen maaganda se a teendi, bisa ka koy hala Fenisi, nda Šipir, nda Antiyoš, i si Šennoo har boro kul se kala Alyahuudey. 20Amma aru fooyaŋ goo i ra kaŋ ti Šipir boro, nda Siren boro, kaŋ i kaa Antiyoš, i gʼir Koyoo Isa Alhabar Boryaa har Grekey mo se. 21Ir Koyoo goo i bande, borey hinnaa ga boobo kaŋ naanay ka bere ir Koyoo here.

22Šennoo kaŋ Egilizoo haŋaa ra kaŋ goo Žerizalem, i na Barnabas sanba a ma koy hala Antiyoš. 23Kaŋ a too, a dii Irkoy anneemaa, a ɲaali, a nʼi kul hoyray i ma denji ir Koyoo ga nda ngi binoo kul. 24Barnabas manʼti kala boro henna kaŋ ga too met nda Hundi Henanantaa nda naanay. Alžama beeri hanga ir Koyoo.

25A koy Tars ka Sol ceeci. 26A duu a, a kate a Antiyoš. Ngi boro hinkaa na haya tee kaŋ ga too jiiri foo timmante i ga marga ka Egilizoo jamaa boobo cawandi. Cee jinaa kaŋ i na taalibey cee nda kretiyeŋ manʼti kala Antiyoš.

27Woo gar jirbey din, annabiyaŋ hun Žerizalem ka doo ka kaa Antiyoš. 28Affoo i ra kaŋ maaɲoo ti Agabus tun ka nee Irkoy Hundoo albarkaa ra kaŋ heray beeri ga tee ngi laboo kul ga, a teendi Klod11.28 Rom borey kokoy beeri no (41–54 Isa banda ga). waati. 29I kayandi kaŋ taalibey, ngi affoo kul nda nga hinagoo, ma faaba sanba ir armey se kaŋ ga goro Žude.11.29 «ma faaba sanba ir armey se kaŋ ga goro Žude», Grek šenni ra, almaganaa faa ti «ma haya sanba ir armey kaŋ ga goro Žude goyoo se».30I na tee da, i nʼa daŋ Barnabas nda Sol kaboo ra kʼa sanba boro beerey se.

12

Žak wiiyandi, Piyer daŋandi kasaa ra

1Alwaatoo woo ra, kokoyoo Herod na Egilizoo boroyaŋ dii kʼi laazaaba. 2A na takuba ka Žak, Yehiya armaa wii. 3A dii kaŋ a kan Alyahuudey se, a daŋ koyne Piyer mo ma diyandi. Woo gar Takulawey kaŋ ra dolobiri sii zaarey no. 4Kaŋ a na nga mo dii, a nʼa daŋ kasaa ra, a na sooje taaci-taaci marga hala cee taaci kʼa daŋ kabey ra i mʼa lakkal. A ga baa Borcintaraa jingaroo banda ga, nga ma kate a jamaa jine. 5Piyer goo ma lakkalandi kasaa ra, amma Egilizoo ga Irkoy ŋaaray a se nda soobay.

Piyer fatta kasaa ra

6Waatoo kaŋ Herod ga baa ka kate Piyer borey jine, cijinoo din Piyer mana kani kala sooje hinka nda cere game, guuru karfu hinka gʼa haw, lakkalkawyaŋ goo hugoo miɲoo ga. 7Nga ne, ir Koyoo almalayka foo bangay, gaay tee hugoo ra, a na Piyer kar-kar caraa ga kʼa tunandi ka nee: «Tun nda cahãyan!» Guuru karfey kaŋ ka hun kabey ga. 8Almalaykaa nee a se: «Ni gamoo haw, ma ni taamey daŋ.» A na tee. A nee a se: «Ni kaayi beeroo daŋ ni ga ma hanga agay.» 9A fatta, a hanga a, amma a si bay kaŋ woo kaŋ almalaykaa goo mʼa tee cimi da no, a mma nee bangayyan no nga goo ma dii a. 10I bisa lakkalkey kaydoo jinaa nda ihinkantoo ga, i too guuru ganboo do kaŋ ga koy koyraa ra, a feera nda nga boŋ i se. Kaŋ i fatta, i hanga lolo folloku ka koy, amma dogoo din da almalaykaa na Piyer naŋ.

11Piyer lakkaloo zunbu, a nee: «Sohõ ay bay nda cimi kaŋ ay Koyoo ka nga almalaykaa sanba a mʼay kaa Herod kaboo ra, nda hayaa kul kaŋ Alyahuudey ga baa kʼa tee ya ne.» 12Kaŋ a faham, a koy Maryama, Yehiya kaŋ i nʼa maagaaru Marku, ɲaa hugoo do kaŋ ra boro booboyaŋ marga, i ga Irkoy ŋaaray. 13Kaŋ a goo ma ganboo kar-kar, koŋŋa foo kaŋ maaɲoo ti Rod man ka tuuru. 14A na Piyer jindoo bay, amma ɲaali se a mana hugoo miɲoo feeri, a nka zuru ka koy kunehere ka bayrandi kaŋ Piyer goo hugoo miɲoo ga. 15I nee a se: «Ni nka hollo!» A na šikka kaa kaŋ nga no. I nee: «Nga almalaykaa no.» 16Piyer cindi a ga kara. Kaŋ i feera, i dii a, de boŋey haw. 17A na kaboo ka silbay foo tee i ma dangay, a na takaa deede [i] se kaŋ nda ir Koyoo na nga gongu ka nga kaa taray kasaa ra. A nee: «Wa koy woo har Žak12.17 Žak manʼti kala Isa arma. nda ir armey se.» Kaŋ a fatta, a koy nongu tana ra.

18Suba subbaahoo ra, soojey lakkaley hanse ka tun nda haya kaŋ Piyer ti a. 19Herod nʼa ceeci a mana duu a. A na soojey cee kʼi hãa, woo din banda ga, a nee i mʼi ka koy kʼi wii. Herod hun Žude ka doo ka koy Sezare ka waati tee no din.

Herod buuyanoo

20Herod hanse ka futu Tir nda Sidoŋ borey ga. Amma i tee affoo ka kaa a do, i na kokoyoo kanihugoo jineboraa kaŋ ti Blastus fahamandi a ma yadda. I na alaafiya wiri Herod ga, zama ngi gandaa hunaa si hun kala kokoyoo gandaa ra. 21Zaaroo kaŋ kayandi ra, Herod na nga kokoy kaayey daŋ ka goro tintimoo boŋ ka šenni har i se. 22Jamaa ga kaati ka nee: «Koy jinde no, manʼti boro jinde no!» 23Dogoo din da ir Koyoo almalayka foo na Herod kar, zama a mana Irkoy jeeraa daŋ a ga. Nooniyaŋ nʼa ŋaa, hundoo hun.

24Woo kul ra, Irkoy meešennoo ga tonton ka harandi ka koy jine. 25Kaŋ Barnabas nda Sol na ngi faabayanoo tee ka ben Žerizalem, i yee, i na Yehiya kaŋ i nʼa maagaaru Marku ka koy ngi bande.

13

Barnabas nda Sol sanbandi i ma koy waazu

1Egilizoo kaŋ goo Antiyoš, annabiyaŋ nda cawandikawyaŋ cindi a ra: Barnabas, nda Simewoŋ kaŋ se i ga nee Nižer, nda Lusiyus Siren boraa, nda Manayeŋ kaŋ nga nda kokoy kaccaa Herod biirandi cere bande, nda Sol. 2Waatoo kaŋ i goo mʼir Koyoo saabu, i ga meehaw, Hundi Henanantaa nee: «Wa Barnabas nda Sol daŋ ya ne jere ga goyoo se kaŋ se ay nʼi cee.» 3I meehaw, i na Irkoy ŋaaray, i na kabe fur i ga kʼi naŋ i ma koy.

Barnabas nda Sol koy gungoo ra kaŋ se i ga nee Šipir

4Barnabas nda Sol kaŋ Hundi Henanantaa nʼi sanba doo ka koy Selusi, i na harihii zaa ka hun no din ka koy Šipir. 5Kaŋ i too Salamin, i na Irkoy meešennoo waazu Alyahuudey margahugey ra. Yehiya mo goo i bande sanda faabakaw.

6I na gungoo kul dunbu ka bisa ka koy Pafos. I na aru foo gar kaŋ ti kottekoyni, taari annabi no, Alyahuudu no kaŋ maaɲoo ti Bar-Isa. 7A sii kala goforneroo do kaŋ se i ga nee Seržiyus Pol kaŋ ti aru kaŋ goo nda lakkal. Seržiyus Pol daŋ i ma ciya Barnabas nda Sol se, a hanse ka ceeci nga ma maa Irkoy meešennoo. 8Amma Elimas, kottekoynoo, zama nga maaɲoo maanaa ti woo, gaaru i se ka ceeci ka goforneroo boŋoo bere a masi naanay. 9Sol kaŋ se i ga nee mo Pol too met nda Hundi Henanantaa, a na nga moɲey kanji a ga 10ka nee: «He! Ni kaŋ ga too met nda zanbayan dumi kul nda binekogay dumi kul, Ibilisi izoo, šerretaray dumi kul iberoo, nʼsi fay nda kʼir Koyoo fondo šerrantey šiirandi? 11Sohõ nga ne, ir Koyoo kaboo ga too ni do, nʼga dana, nʼga waati tee nʼsi dii waynaa.» Dogoo din da kokooru nda kubay zunbu a ga, a cindi a ga bere-bere, a ga gongukawyaŋ ceeci. 12Waatoo kaŋ goforneroo dii hayaa kaŋ tee, a naanay. Cawandoo kaŋ ga teendi ir Koyoo ga nʼa almunkarandi.

Pol nda Barnabas koy Antiyoš kaŋ goo Pisidi

13Pol nda nga hangasiney na harihii zaa ka hun Pafos ka koy Perž kaŋ goo Panfili. Amma Yehiya hun i bande, a yee Žerizalem. 14Ngi, i hun Perž ka koy too Antiyoš kaŋ goo Pisidi. Hunanzam zaaroo hane i huru margahugoo ra, i goro. 15Ašariyaa nda annabey citaabey cawyanoo banda ga, margahugoo boŋkoyney sanba ka nee i se: «Arma arey, nda war goo nda šenni kaŋ ga jamaa binoo yaynandi, wʼa har.»

16Pol tun, a na kaboo ka silbay foo tee ka nee: «Izirayel borey nda war kaŋ ga hunbur Irkoy, wa haŋajer: 17Izirayel jamaa woo Koyoo nʼir baabey suuba, a na jamaa jer waatoo kaŋ se i ga tee yaw Misira gandaa ra. A na nga hinoo kʼi fattandi a ra. 18Jiiri woytaaci (40) cine a gʼi suuri saajoo ra. 19A na dumi iyye halaci Kanaŋ gandaa ra. A nʼi noo ngi gandaa i mʼa tubu, 20jiiri zangu taaci nda woyguu (450) cine. Woo banda ga, a nʼi noo alkaaliyaŋ hala annabi Samiyel waatoo ga. 21Za alwaatoo woo, i na kokoy wiri, Irkoy nʼi noo Sawul, Kiš izʼaroo, Benžameŋ alkabiilaa ra a hun, a nʼi laama jiiri woytaaci (40). 22Kaŋ Irkoy nʼa kaa, a na Dawda tee i se kokoy. Nga ga a na seedetaray tee ka nee: ‹Ay duu Dawda, Yišay izʼaroo, aru no kaŋ ay binoo ga bagʼa, a ga agay ibaayoo kul tee.›13.22 Samiyel 1na 13.14; Zabur 89.21; Ezayi 44.28.23Aroo woo hayroo ra, Irkoy, nga allaahidoo ra, kate Izirayel se Hallasikaw kaŋ ti Isa. 24Za woo mana tee, Yehiya na Izirayel jamaa kul waazu i ma tuubi ka batize. 25Waatoo kaŋ Yehiya ga baa ka too nga goyoo benantaa ga, a nee: ‹Boraa kaŋ war gʼa hongu, agay, ay manʼti a, amma nga ne, boro foo ga kaa ay dumaa ga kaŋ ay si hima nda ka nga taamey karfey feeri.›13.25 Matiyu 3.11; Marku 1.7; Luka 3.16; Yehiya 1.20, 27.

26Arma arey, Ibirahima hayroo zankey, war nda borey war ra kaŋ ga hunbur Irkoy, ir se hallasiroo woo šennoo sanbandi. 27Zama borey kaŋ ga goro Žerizalem nda ngi alwakiiley mana yadda Isa ga, kaŋ i nʼa zukandi, annabey kaŋ ga cawandi hunanzam zaari kul šenney no i nʼi tabatandi. 28Ba kaŋ se i mana dii a ga haya kul kaŋ ga kate i mʼa wii, i wiri Pilat ga, a ma wiiyandi. 29Waatoo kaŋ i na hayey kul kaŋ hantumandi a ga Citaaboo ra tee a se ka ben, i nʼa zumandi bundoo ga kʼa daŋ saaray ra. 30Amma Irkoy nʼa tunandi bukawey ra. 31A bangay jirbi booboyaŋ borey se kaŋ žigi a bande ka hun Galile ka koy Žerizalem, ngi ti nga seedewey [sohõ da] jamaa do. 32Ir, ir ga Alhabar Boryaa har war se kaŋ ti allaahidoo kaŋ Irkoy nʼa zaa ir baabey se, 33Irkoy nʼa tabatandi ir se kaŋ ti ngi izey ka Isa sanba. Sanda takaa kaŋ nda a hantumandi Zabur hinkantoo ra ka nee: ‹Ay Izʼaroo ti ni, hõ ay na ni hay.›13.33 Zabur 2.7.34Irkoy nʼa tunandi bukawey ra hala a masi yee ka funbu. Woo no a nʼa har ka nee: ‹Ay ga war noo Dawda haya henanantey, haya naanayantey.›13.34 Ezayi 55.3.35Woo se nongu foo ra a ga nee: ‹Nʼsi naŋ ni boro henanantaa ma dii funbuyan.›13.35 Zabur 16.10.36Dawda goy Irkoy ibaayoo se nga zamanoo ra, a faati, a koy nga hayragey gar alaaharaa, a funbu. 37Amma boraa kaŋ Irkoy nʼa tunandi mana dii funbuyan. 38War ma bay, arma arey kaŋ nga maaganda se zunubu yaafayanoo ga harandi war se. De mo haya kul kaŋ ra Musa ašariyaa mana hin ka war tee boro šerrante, 39nga ra, boro kul kaŋ naanay ga tee boro šerrante. 40Wa hawgay hayaa kaŋ harandi annabey citaabey ra masi duu war. 41I nee:

‹Konnaykey, wa guna,

war boŋey ma haw, war ma dere,

zama ay ga teegoy foo tee war zamanoo ra,

teegoy kaŋ war si naanay a abada

nda boro nʼa deede war se.›13.41 Habaku 1.5.»

42Kaŋ Pol nda Barnabas ga fatta margahugoo ra, i nʼa wiri i ga i ma šenney wey har ngi se hunanzam zaaroo kaŋ goo kaa hane. 43Waatoo kaŋ margahugoo jamaa say, Alyahuudey nda boroyaŋ kaŋ huru alyahuudutaray kaŋ ga Irkoy gana, iboobo hanga Pol nda Barnabas. Pol nda Barnabas ga šelaŋ i se, i gʼi hoyray i ma gaabu Irkoy anneemaa ga.

44Hunanzam zaaroo kaŋ kaa ra, a ga hima nda koyraa kul ka marga ka maa ir Koyoo meešennoo. 45Kaŋ Alyahuudey dii jamaa, biney too met nda canseyan, i koy šennoo kaŋ Pol gʼa har kakaw kʼa wow. 46Pol nda Barnabas šelaŋ nda naanay ka nee: «A nka tilasu war se Irkoy meešennoo ma jin ka harandi, amma zama war nʼa warra, de mo war hunday cebe kaŋ war si hima nda hunayan abadantaa. Nga ne, ir ga bere dumiyaŋ kaŋ manʼti Alyahuudu here. 47Zama ir Koyoo nʼir yaamar ka nee:

‹Ay na ni kayandi ma tee dumiyaŋ gaayoo,

hala ma koy nda hallasiroo

hala aduɲɲa kaydogoo ga.›13.47 Ezayi 49.6.»

48Waatoo kaŋ borey kaŋ hun dumiyaŋ ra kaŋ manʼti Alyahuudu maa woo, i ɲaali, i nʼir Koyoo meešennoo beerandi. Borey kul naanay kaŋ ga hima ka duu hunayan abadantaa. 49Ir Koyoo meešennoo say gandaa kul ra. 50Amma Alyahuudey na woyey kaŋ goo nda beeray kaŋ ga Irkoy gana nda koyraa boro beerey tusa i ma Pol nda Barnabas laazaaba kʼi gaaray kʼi kaa ngi laboo ga. 51Pol nda Barnabas na kusaa kokobu kʼa kaa ngi cewey ga, a ma yee i ga, i koy Ikoniyom. 52Taalibey biney too nda ɲaali, i too met nda Hundi Henanantaa.

14

Pol nda Barnabas koy Ikoniyom

1Taka follokaa, Ikoniyom koyraa ra, Pol nda Barnabas huru Alyahuudey margahugoo ra, i šelaŋ hala nongu kaŋ ra boro jamaa boobo naanay, Alyahuudey nda Grekey mo. 2Amma Alyahuudey kaŋ mana naanay na borey kaŋ hun dumiyaŋ ra kaŋ manʼti Alyahuudu tusa ka biney bibandi ir armey ga. 3Pol nda Barnabas na waati kuku tee no din. I ga šelaŋ nda naanay, ngi naataa goo ir Koyoo ga kaŋ ga seedetaray tee nga anneemaa šennoo14.3 «nga anneemaa šennoo», Grek šenni ra, almaganaa faa ti «nga šenni alhormantaa». ga ka ngi kabey ka tammaasayaŋ nda kayfiyaŋ tee. 4Koyraa jamaa zamna, affooyaŋ goo Alyahuudey bande, jerey goo diyawey bande. 5Borey kaŋ hun dumiyaŋ ra kaŋ manʼti Alyahuudu, nda Alyahuudey, nda ngi alwakiiley na anniya zaa ngi ma Pol nda Barnabas zarabi kʼi warra nda tondi kʼi wii. 6I bay, i zuru ka koy Likawoni koyrawey ra kaŋ ti Listir, nda Derbe, nda koyra kanbey. 7I cindi no din ka Alhabar Boryaa har.

Pol nda Barnabas koy Listir

8Aru foo goo Listir kaŋ cewey buu, a mma goro de, za ɲaŋoo gundoo ra a bongu, a mana bay ka dira. 9Aroo ga maa Pol ga šelaŋ. Pol na moo kanji a ga, a dii kaŋ a ga naanay kaŋ nga ga duu baani. 10A na jinde jer ka nee a se: «Tun ka kay ni cewey ga ni boŋ ga.» A sar ka tun, a dira.

11Kaŋ jamaa dii hayaa kaŋ Pol nʼa tee, i na jinde jer ka nee Likawoni šenni ra: «Koyey na ngi boŋ himandi nda adamize, i zunbu ir do.» 12I na Barnabas maaɲoo daŋ Zus, i na Pol wanoo daŋ Hermes, zama nga ti šenni toondikaa.14.12 Grekey addinaa ra, Zus manʼti kala koyey boŋkoynoo, Hermes, nga ti ngi šenni toondikaa.13Zus hugoo kaŋ goo koyraa jeroo ga, nga sargari juwalkaa kate haw yaaruyaŋ nda boŋ taalam hayayaŋ hala koyraa miɲoo ga. A nka baa nga nda jamaa ma sargari kaa.

14Kaŋ diyawey, Pol nda Barnabas maarʼa, i na ngi darbawey kottu ka ngi yadda jaŋaa cebe ka zuru ka koy taray jamaa game. I kaati 15ka nee: «Arey, cin se war ga hayey wey tee? Ir mo manʼti kala war cine adamizeyaŋ, ir ga Alhabar Boryaa bayrandi war se, wa mooru haya yaadawey wey ga ka bere Irkoy hunantaa here kaŋ na beenaa, nda gandaa, nda teekoo, nda haya kul kaŋ goo i ra tee. 16Nga kaŋ zaman bisantey borey, a na gandawey kul naŋ i ma dira, ngi affoo kul nga boŋ fondaa ra. 17A mana fay nda a ga gomniyaŋ ka seedetaray tee, a na war noo beenaa ncirɲey nda kaydiya hennayaŋ, ka war noo ŋaayan boobo ka war biney too nda ɲaali.» 18Takaa kul kaŋ nda i šelaŋ, amma a šendi hala i ga hin ka jamaa ganji i ma sargari kaa ngi maaɲey ga.

19Alyahuuduyaŋ kaa ka hun Antiyoš nda Ikoniyom, i duu alžamaa, i na Pol warra nda tondi, kʼa kursu ka koy koyraa banda ga, i hongu a buu. 20Amma waatoo kaŋ taalibey nʼa kuubi kʼa bere, a tun, a huru koyraa ra. Subaa ra, a koy Barnabas bande Derbe.

Pol nda Barnabas yee Antiyoš kaŋ goo Siiri

21Pol nda Barnabas na Alhabar Boryaa waazu Derbe koyraa ra ka boro boobo tee taalibiyaŋ. I yee Listir, nda Ikoniyom, nda Antiyoš 22ka taalibey biney daŋ, kʼi hoyray i ma gaabandi naanaa ga, ka bayrandi i se ka nee: «Kala zarabi boobo ma duu ir hala ir ga huru Irkoy Laamaa ra.» 23I na boro beeriyaŋ suuba Egiliz foo kul ra, i ga Irkoy ŋaaray, i ga meehaw, i nʼi talfi ir Koyoo kaŋ i naanay a ga.

24I na Pisidi gandaa kottu ka koy Panfili. 25Kaŋ i na šennoo waazu Perž, i doo ka koy Ataliya. 26I na harihii zaa ka hun no din ka koy Antiyoš, nongoo kaŋ ra i nʼi talfi Irkoy anneemaa ga goyoo kaŋ i nʼa tee se. 27Kaŋ i too, i na Egilizoo marga, i na hayaa kul deede kaŋ Irkoy na tee nda ngi nda takaa kaŋ nda a na naanay fondaa miɲoo feeri dumiyaŋ kaŋ manʼti Alyahuudu se. 28I na waati kuku tee taalibey do.

15

Margaroo kaŋ tee Žerizalem

1Boro fooyaŋ hun Žude ka doo Antiyoš kʼir armey cawandi ka nee: «Nda war mana hurubangu sanda Musa alaadaa, war si hin ka hallasi.» 2Kakaw nda šenni beeri huru ngi, nda Pol, nda Barnabas game. I kayandi kaŋ Pol, nda Barnabas, nda boroyaŋ ngi ra ma žigi ka koy Žerizalem diyawey nda boro beerey do šennoo woo se.

3Egilizoo nʼi faaba ngi naarumaa ra, i na Fenisi nda Samari gandaa dira, i ga dumey kaŋ manʼti Alyahuudu tuubiroo filla. I tee ɲaali beeri ir armey kul se. 4Kaŋ Pol nda Barnabas too Žerizalem, Egilizoo, nda diyawey, nda boro beerey nʼi kubay, i na hayaa kul deede kaŋ Irkoy nʼa tee nda ngi. 5Fariziyeŋey kondaa borey kaŋ naanay, affooyaŋ i ra tun ka nee: «A nka waazibi taalibey kaŋ manʼti Alyahuudu ma hurubangu kʼi yaamar i ma Musa ašariyaa dii.»

6Diyawey nda boro beerey na cere marga ka šennoo woo guna. 7Kakaw beeri ra, Piyer tun ka nee i se: «Arma arey, war hunday ga bay kaŋ za gayyan Irkoy nʼay suuba war ra hala ay miɲoo ma Alhabar Boryaa har dumey kaŋ manʼti Alyahuudu se. I ma maa, i ma naanay. 8Bine baykaa kaŋ ti Irkoy cebe kaŋ nga yadda i ga, a nʼi noo Hundi Henanantaa sanda ir takaa. 9A mana fay-fayyan kul daŋ ir nda i game. A na biney henanandi naanaa albarkaa ra. 10Sohõ macin se war ga Irkoy sii ka jeraw daŋ taalibey jindey ga kaŋ ir baabey nda ir sii nda gaabi kʼa jere? 11Amma ir ga naanay kaŋ ir Koyoo Isa alhormaa ra ir hallasi sanda takaa kaŋ nda ngi mo hallasi.»

12Jamaa kul dangay, i ga haŋajer Pol nda Barnabas se kaŋ ga tammaasawey nda kayfey kul deede kaŋ Irkoy nʼi tee dumey kaŋ manʼti Alyahuudu game. 13Waatoo kaŋ i dangay, Žak na šennoo zaa ka nee: «Arma arey, wa haŋajer ya ne. 14Simoŋ na takaa filla kaŋ nda Irkoy jin ka ɲeli dumey ga kaŋ manʼti Alyahuudu ka jama tee i ra nga maaɲoo se. 15Woo nda annabey šenney kul ti affoo kaŋ hantumandi Citaaboo ra ka nee:

16‹Woo banda ga, ay ga yee ka kaa,

ay ga Dawda hukkumoo kaŋ kaŋ cin koyne,

ay ga kayrey cin koyne kʼi kayandi,

17hala adamizey cindey mʼir Koyoo ceeci

nda dumey kul kaŋ goo ay maaɲoo ga,

wey ti hayayaŋ kaŋ war Koyoo nʼi har

18kaŋ bayrandi za gayyan.›15.16–18 Amos 9.11–12.

19Woo se ay goo borey ra kaŋ si baa šenday ma huru dumey ga kaŋ manʼti Alyahuudu kaŋ tuubi ka Irkoy gana. 20Amma a ma hantumandi i se kaŋ i ma ngi boŋ dii toorey žiiboo, nda woy nda aru izefututaraa, nda haya kaŋ kootandi ka buu, nda kuri ŋaayan ga. 21Za zamanyaŋ boroyaŋ na Musa cawandoo waazu koyra foo kul margahugoo ra hunanzam zaari kul hane.»

Bataga sanbandi taalibey kaŋ manʼti Alyahuudu se

22Alwaatoo woo, diyawey, nda boro beerey, nda Egilizoo kul dii kaŋ a ga boori ngi ma boroyaŋ suuba ngi ra kʼi sanba Antiyoš Pol nda Barnabas bande. Borey ti: Žud kaŋ se i ga nee Barsabas, nda Silas, aruyaŋ no kaŋ goo nda beeray ir armey game. 23I na batagaa kaŋ i nʼa hantum daŋ kabey ra. I nee batagaa ra: «Diyawey, nda boro beerey, nda war armey kaŋ hun dumey ra kaŋ manʼti Alyahuudu ga sallam ir armey ga kaŋ goo Antiyoš koyraa, nda Siiri, nda Silisi gandaa ra. 24Ir maa kaŋ boro fooyaŋ [hun] ir do, ir manʼi noo yaamar kul, i na war ɲaami ka war biney maray nda ngi šenney.15.24 Hantum fooyaŋ ga tonton ka nee: «ka nee kaŋ war ma hurubangu ka Musa ašariyaa dii».25Woo se ir kul tee bine foo ka dii kaŋ a ga boori ir ma aruyaŋ suuba ir ra kʼi sanba war do, ngi nda ir baakey Barnabas nda Pol 26kaŋ ti boroyaŋ kaŋ na ngi hundey fur ir Koyoo Isa Almasihu maaɲoo se. 27Ir na Žud nda Silas sanba kaŋ ga ngi miɲey ka haya follokey har war se. 28Zama Hundi Henanantaa nda ir dii kaŋ a ga boori ir masi jeraw kul daŋ war ga nda manʼti wey kaŋ waazibi: 29ka war boŋ dii hayey ga kaŋ sargandi toorey maaɲey ga, nda kuri, nda haya kaŋ kootandi ka buu ŋaayan ga, nda woy nda aru izefututaray ga. Nda war ga war boŋ dii hayey wey ga, war na haya henna tee. Waatoo ma boori!»

30Kaŋ i hun no din ka doo Antiyoš, i na taalibey jamaa marga kʼi noo batagaa. 31Kaŋ i nʼa caw, i ɲaali nda bineyaynandiroo kaŋ goo a ra. 32Žud nda Silas kaŋ ngi mo ti annabi, nʼir armey biney yaynandi nda šenni booboyaŋ, i na biney daŋ. 33Waatoo kaŋ i na waati tee no din, ir armey nʼi sanba nda baani borey kaŋ nʼi sanba do. 34[Amma Silas kayandi ka cindi no din.]

35Pol nda Barnabas na waati tee Antiyoš ka cawandi. Ngi nda boro booboyaŋ ga Alhabar Boryaa kaŋ ti ir Koyoo šennoo waazu.

Pol nda Barnabas hun cere bande

36Jirbiyaŋ banda ga, Pol nee Barnabas se: «Sohõ ir ma yee ka koy ir armey foo koyra kul kaŋ ra ir nʼir Koyoo šennoo waazu ka dii wala i ga saabu.» 37Barnabas baa nga ma Yehiya mo kaŋ se i ga nee Marku kanbe ngi bande. 38Amma Pol dii kaŋ a si hima ngi ma boro kaŋ na ngi naŋ za Panfili, a mana koy goy ngi bande, hangandi ngi. 39Citi huru gamey ra hala nongu kaŋ ra i fay. Barnabas na Marku dii ka harihii zaa ka koy Šipir. 40Pol na Silas suuba ka koy, ir armey nʼa talfi ir Koyoo anneemaa ga. 41A na Siiri nda Silisi gandaa dira ka Egilizey biney daŋ.

16

Timote na Pol nda Silas dum

1Pol too Derbe nda Listir. Nga ne, taalibi foo goo no kaŋ maaɲoo ti Timote. Ɲaŋoo manʼti kala Alyahuudu kaŋ ga Isa gana, baaboo ti Grek, 2ir armey kaŋ goo Listir nda Ikoniyom ga seedetaray henna tee a ga. 3Pol baa a ma hanga nga bande, a nʼa zaa, a nʼa daŋbangu Alyahuudey kaŋ goo nongey din ra maaganda se, zama borey kul ga bay kaŋ baaboo Grek no.16.3 Grekey si hurubangu. Timote, nga ɲaa here no a ga duu alyahuudutaray. Alyahuudey cindey maaganda se a hurubangu.4Kaŋ i ga bisa koyrawey ra, i ga yaamaryaŋ noo i se i mʼi dii kaŋ diyawey nda boro beerey kaŋ goo Žerizalem kʼi kayandi. 5Egilizey duu gaabi naanaa ra, zaari kul mo ngi hinnaa ga tonton.

Pol dii bangayyan Trowas

6I na Friži nda Galati gandaa dunbu ka bisa, zama Hundi Henanantaa nʼi ganji i ma šennoo har Azi gandaa ra. 7Kaŋ i too Mizi gandaa ra, i ceeci ka naaru Bitini gandaa ra, amma Isa Hundoo manʼi noo fondo. 8Kaŋ i na Mizi kottu, i doo Trowas koyraa ra. 9Pol dii cijinoo ra bangayyan kaŋ ra Masedoni gandaa aru foo ga kay ka nga ŋaaray ka nee: «Bisa ka kaa Masedoni kʼir faaba.» 10Za a dii bangayyanoo, dogoo din da ir ceeci ka koy Masedoni, zama ir bay kaŋ ir Koyoo kʼir cee ir ma koy Alhabar Boryaa waazu i se.

Lidi naanay ir Koyoo Filipi koyraa ra

11Ir na harihii zaa ka hun Trowas ka šerre Samotras, subaa ra, ir too Neyapolis. 12Ir hun no din ka koy Filipi kaŋ ti Masedoni zamna beeri koyra jinaa, Rom borey laamaa ra a goo. Ir na zaariyaŋ tee koyraa din ra. 13Hunanzam zaaroo hane ir koy koyraa miɲoo se banda ka koy isaa miɲoo ga kaŋ ra ir ga hongu Irkoy ŋaaraydoo foo goo. Ir goro ka šelaŋ woyey se kaŋ marga no din. 14Woy foo kaŋ maaɲoo ti Lidi, Tiyatir koyraa boro no, šukka ciray hay šenda maamalakaw no. Irkoy ganakaw no, a ga haŋajer, ir Koyoo na binoo feeri hala a ma hayey dii kaŋ Pol gʼi har. 15Waatoo kaŋ a batize, nga nda nga hugoo borey, a nʼa ŋaaray ir ga ka nee: «Nda war gʼay dii sanda boro kaŋ naanay ir Koyoo, wa huru ay hugoo ra ka zunbu ay do.» A nʼir gaabi.

Pol nda Silas daŋandi kasaa ra Filipi koyraa ra

16Kaŋ ir goo ma koy Irkoy ŋaaraydogoo ra, koŋŋa woy-ize foo kaŋ ra ganji kaŋ goyoo ti gunandiyan goo nʼir kubay. Koŋŋa woy-izoo ga gunandi, nga koyey ga duu nga gunandiyanoo ra nooru boobo. 17A ga dira Pol nda ir bande, a ga kaati ka nee: «Borey wey manʼti kala Irkoy Jerantaa baɲɲey kaŋ ga hallasiroo fondaa waazu war se.» 18A na woo tee zaari boobo. Pol fara, a bere ka nee ganjoo se: «Ay na ni yaamar Isa Almasihu maaɲoo ga, ma fatta a ra.» Waatoo din da, a fatta. 19Amma kaŋ nga koyey ga dii hayaa kaŋ ga kate ngi se alman goo ma dere, i na Pol nda Silas dii kʼi cendi ka koy farru beeroo ra alwakiiley do. 20I nʼi daŋ lakkalkey boŋkoyney jine ka nee: «Borey wey goo ma koyraa ɲaami, Alyahuuduyaŋ no, 21i ga alaadayaŋ har kaŋ si bisa ir se ir mʼi dii, a si bisa ir mʼi tee, zama Rom boroyaŋ ti ir.» 22Cere bande jamaa tun i ga, boŋkoyney na Pol nda Silas kaayey cendi kʼi kaa i ga ka yaamar noo i mʼi barzu. 23Kaŋ i na barzu mee boobo kaa i ra, i nʼi warra kasaa ra, i nee lakkalkaa se a mʼi lakkal boryo. 24Kaŋ a duu yaamaroo woo, a nʼi warra kasaa hugoo kaŋ goo kunehere ka cewey gaala bundoo ga.

25Cijinoo gamoo ra, Pol nda Silas ga Irkoy ŋaaray, i ga don kʼa saabu, kasa-izey ga haŋajer. 26Dogoo din da labu jijiri beeri tee hala nongu kaŋ ra kasaa asaasoo mma jijiri, waatoo din da hugoo miɲey kul feera, i kul gaalawey feera. 27Lakkalkaa dirgasu, kaŋ a dii kasaa hugoo miɲey feeri, a na nga takubaa hoobu ka nee nga ga nga boŋ wii, zama a mma nee kasa-izey nka zuru. 28Pol na jinde jer ka kaati ka nee: «Masi haya laala kul tee ni boŋ se, zama ir kul goo ne.» 29Waatoo din lakkalkaa nee i ma kate fitilla, a cahã ka huru ngi hugu-izoo ra, a ga jijiri, a kaŋ Pol nda Silas jine. 30A nʼi ka koy taray ka nee: «Aru beerey, macin no ay mʼa tee hala ya duu ka hallasi?» 31I nee a se: «Naanay ir Koyoo Isa, de nʼga hallasi, ni nda ni hugoo borey.» 32I nʼir Koyoo meešennoo waazu nga nda borey kul se kaŋ goo nga hugoo ra. 33Lakkalkaa, alwaatoo din da cijinoo ra, a nʼi dii ka ngi dorey ɲumay. Dogoo din da nga nda nga borey kul batizandi. 34A na Pol nda Silas ka žigi ka koy nga hugoo do, a nʼi gorandi kʼi noo ŋaayan. A ɲaali kaŋ nga naanay Irkoy, nga nda nga hugoo kul.

35Kaŋ moo boo, boŋkoyney na wiisiyeyaŋ16.35 Boroyaŋ no kaŋ ga ašariyaa zurandi boro ga kaŋ ciitandi. sanba i ma nee kaŋ i mʼi naŋ. 36Lakkalkaa na šenney [wey] ka too Pol do ka nee: «Boŋkoyney sanba ka nee war ma naŋandi, sohõ wa fatta, war ma koy nda baani.» 37Amma Pol nee i se: «Sohõ kaŋ i nʼir kar alžamaa jine bila nda ir ma ciitandi ka zukandi, Rom boro ti ir, i nʼir daŋ kasaa ra. Sohõ i ga baa ngi mʼir kaa taray tuguyan ra. Kalaa! Kala i ma kaa ngi hunday kʼir fattandi taray.» 38Wiisiyewey na šenney ka too boŋkoyney do. I hunbur kaŋ i maa kaŋ Rom boroyaŋ no. 39I kaa ka alha-naŋ wiri i ga. I nʼi fattandi taray kʼa wiri i ga i ma koyraa naŋ. 40Kaŋ i fatta kasaa ra, i koy Lidi do. I dii ir armey, i nʼi hoyray, i koy.

17

Pol nda Silas koy Tesalonik koyraa ra

1Kaŋ Pol nda Silas bisa nda Anfipolis nda Apoloni koyrawey, i too Tesalonik kaŋ ra Alyahuudey margahugu foo goo. 2Sanda nga alaadaa, Pol huru i do. Hunanzam zaari hinza a ga šelaŋ i se hayaa ga kaŋ Citaaboo nʼa har. 3A nʼi fahamandi ka cebe i se kaŋ kala Almasihu ma zarabi, a ma tun bukawey ra. A nee i se: «Isa woo kaŋ ay goo mʼa har war se, nga ti Almasihu.» 4Boroyaŋ i ra yadda, i tonton Pol nda Silas ga, ngi, nda Grek jama beeri kaŋ ga Irkoy gana, nda woy cee-kayante booboyaŋ.

5Amma Alyahuudey canse, i na boro laala fooyaŋ zaa furkey ra. I na koyraa borey marga-marga kʼi daŋ cere ra. I koy Žasoŋ hugoo do kʼi ceeci ka koy nda ey jamaa jine. 6Kaŋ i mana duu ey, i na Žasoŋ nda armayaŋ cendi ka koy koyraa alwakiiley jine ka kaati ka nee: «Borey wey kaŋ na laboo kul birji, sohõ ne ra i kaa. 7Žasoŋ nʼi zumandi nga do, i kul na kokoy beeroo yaamarey hoo ka nee kaŋ kokoy tana goo no kaŋ ti Isa.» 8Jamaa nda koyraa alwakiiley kaŋ maa hayey wey, boŋey ɲaami. 9Žasoŋ nda borey jerey na haya noo tolme jina i duu kʼi taŋ.

Pol nda Silas koy Beere koyraa ra

10Dogoo din da ir armey na Pol nda Silas sanba Beere cijin here. Kaŋ i too, i huru Alyahuudey margahugoo ra. 11Borey wey biney baa Tesalonik borey waney, i na Irkoy meešennoo dii nda anniya henna. Zaari kul i ga Citaaboo fesufesu ka dii wala hayey kaŋ ga harandi cimiyaŋ no. 12Boro boobo naanay i ra, Grek woy kayanteyaŋ nda aru boobo. 13Amma kaŋ Tesalonik Alyahuudey bay kaŋ Pol goo ma Irkoy meešennoo waazu Beere, ngi mo koy no din ka jamaa boŋey ɲaami kʼi turandi. 14Dogoo din da ir armey na Pol sanba a ma koy teekoo here, amma Silas nda Timote cindi no din. 15Borey kaŋ ga Pol dum nʼa ka koy hala Aten. Kaŋ i yee, i na Pol dontaa har Silas nda Timote se kaŋ i ma nga gar nda cahãyan. Silas nda Timote koy.

Pol koy Aten koyraa ra

16Waatoo kaŋ Pol ga Silas nda Timote batu Aten, a dukur kaŋ a dii takaa kaŋ nda koyraa ga too met nda tooru. 17Margahugoo ra, a ga šelaŋ Alyahuudey nda Irkoy ganakey bande, zaari kul mo a ga šelaŋ borey bande kaŋ goo farru beeroo ra. 18Lakkalkoyniyaŋ kaŋ se i ga nee Epikiri17.18 Boroyaŋ no kaŋ si baa hottay, kaani no i ga ceeci. I ga hongu kaŋ aduɲɲa mma dira nda nga boŋ. nda Istoya boroyaŋ17.18 Boroyaŋ no kaŋ ngi se lakkal manʼti kala ka ašariyawey bay kaŋ ga aduɲɲa dirandi. Boro masi naŋ kaani wala hottay ma ni juwal., affooyaŋ i ra šelaŋ Pol bande. Affooyaŋ nee: «Cin no albuddantaa woo ga nee?» Affooyaŋ mo nee: «A ga hima nda koy waaniyaŋ ga a ga waazu.» I na woo har, zama a ga Isa nda tunyanoo Alhabar Boryaa waazu. 19I nʼa ka koy hoyraykey margaroo do kaŋ se i ga nee Aropaže17.19 Aropaže manʼti kala tondi hondoo kaŋ goo Aten koyraa ra kaŋ boŋ hoyraykey ga marga. Hoyraykey margaroo din no ma koyraa juwal., i nee: «Cawandi taagaa woo kaŋ nʼgoo mʼa tee, ir ga hin ka nga koroo bay wala? 20Zama nʼgʼir mandi hayayaŋ kaŋ ir sʼi bay. Ir ga baa ir ma ngi almaganaa bay.» 21Aten borey kul nda yawey kaŋ goo Aten, ngi waatoo kul i sʼa tee kala i ga šelaŋ wala i ga haŋajer alhabar taagayaŋ se.

22Pol goo Aropažoo17.22 Sorro 19to. gamoo ra, a nee: «Aten borey, ay ga dii kaŋ haya kul here war ga koyey gana, 23zama waatoo kaŋ ay ga bisa ka war nongu henanantey guna, ay na ba mo sargari tonadoo gar kaŋ ga i hantum ka nee: ‹Woo mana teendi kala koy kaŋ ir sʼa bay se!› Hayaa kaŋ war gʼa gana bila nda war mʼa bay, nga no agay, ay gʼa har war se. 24Koyoo kaŋ na aduɲɲa nda haya kul kaŋ goo a ra tee, nga kaŋ ti beenaa nda gandaa Koyoo, a si goro huguyaŋ ra kaŋ kabe nʼi tee. 25Adamize kabe mo si alhaadimay a se, a ga hima nda a si too haya kul ga, nga kaŋ ga hundi, nda hunsar, nda haya kul noo borey se. 26Boro folloku nda a na adamize dumi kul tee hala i ma goro laboo kul ga. A na waatey nda borey gorodogey diidewey kayandi. 27A nka woo tee hala i ma Irkoy ceeci, i ma dadaba ka Irkoy taaru ka duu a, ba kaŋ se a si mooru ir affoo kul. 28Zama nga ra ir hunaroo goo, nga ra ir ɲuutiroo goo, nga ra ir ga bara, sanda takaa kaŋ nda war donkey affoo nee: ‹Nda cimi, nga hayroo ti ir.› 29Nda Irkoy hayroo ti ir, ir si hima ka hongu kaŋ koytaray ga hima nda wura, wala nzorfu kaaray, wala tondi, wala haya kaŋ adamize nʼa fasal nda nga lakkaloo. 30Irkoy mana boŋbitaraa waatey kabu borey se. Sohõ a na yaamar noo adamizey kul se, nongu kul kaŋ ra i goo, i ma tuubi, 31zama a na zaari daŋ kaŋ ra boraa kaŋ a nʼa kayandi ga hima ka aduɲɲa kul ciiti nda šerretaray. A na tammaasa kaŋ ga kaaray kʼa cebe borey kul se kʼa tunandi bukawey ra.»

32Kaŋ borey maa Pol šelaŋ bukawey tunyanoo ga, boroyaŋ nʼa kašikaši, affooyaŋ nee: «Han foo ir ga kaa ka haŋajer ma ne šennoo woo ga koyne.» 33Woo ga, Pol fatta gamey ra. 34Amma boro fooyaŋ denji a ga, i naanay. Denis, Aropažoo17.34 Sorro 19to. hoyraykey margaroo boro foo, nda woy foo kaŋ maaɲoo ti Damaris goo borey ra, nda boro tanayaŋ mo.

18

Pol koy Korent koyraa ra

1Woo banda ga, Pol hun Aten, a koy Korent. 2A na Alyahuudu foo gar no din kaŋ maaɲoo ti Akilas, Poŋ gandaa wane, a mana gay kaŋ a hun Itali, nga nda nga wandoo Prisil, zama Klod18.2 Zamnaa 11.28. nka yaamar kaŋ Alyahuudey kul ma hun Rom. Pol hanga i bande. 3Ngi kul ti goy foo, a cindi i bande ka goy, ngi goyoo manʼti kala hukkum teeyan. 4Hunanzam zaari kul Pol ga šelaŋ margahugoo ra Alyahuudey nda Grekey mo bande, nga šennoo na boŋey dii.

5Waatoo kaŋ Timote nda Silas doo ka hun Masedoni, Pol na nga boŋ noo Irkoy meešennoo waazuroo se. A ga seedetaray tee Alyahuudey se kaŋ Isa ti Almasihu. 6Amma Alyahuudey si yadda, i ga wowa, Pol ga nga darbawey kokobu ka nee: «War hundey alhakoo goo war ga! Agay ya ga henan. Hõ banda ga, dumey kaŋ manʼti Alyahuudu do ay ga koy.» 7Pol hun no din, a koy huru aru foo hugoo ra kaŋ maaɲoo ti Titiyus Žustus, Irkoy ganakaw no. Nga hugoo sii kala margahugoo jeroo ga. 8Margahugoo boŋkoynoo kaŋ ti Krispus naanay ir Koyoo, nga nda nga hugoo kul. Korent boro booboyaŋ kaŋ maa, naanay, i batizandi.

9Cijin here ir Koyoo nee Pol se bangayyan ra: «Masi hunbur, šelaŋ masi dangay, 10zama agay, ay goo ni bande. Boro kul kaboo si too ni do ka ifutu tee ma ne. Zama ay goo nda jama beeri koyraa woo ra.» 11Pol goro no din jiiri foo nda handu iddu a ga Irkoy meešennoo cawandi i game.

12Waatoo kaŋ ra Galiyoŋ ga tee Akay gandaa goforneroo, Alyahuudey tee mee foo ka tun Pol se ka koy nda a alkaaloo jine 13ka nee: «Aroo woo goo ma borey boŋey bere i ma Irkoy gana taka ra kaŋ ga ašariyaa hoo.» 14Pol baa ka nga miɲoo feeri kaŋ Galiyoŋ nee Alyahuudey se: «Nda šerretaray jaŋay no wala goy futu no, he Alyahuudey, šikka sii ay ga haŋajer war se. 15Amma nda šenni ga war ga kakaw, wala maa, wala war boŋ ašariyaa, wʼa guna war hunday, zama agay, ay si baa ya tee hayey wey se ciitikaw.» 16A nʼi gaaray i ma hun ciitidogoo ra. 17I kul na Sosten dii, margahugoo boŋkoynoo, i nʼa kar ciitihugoo ra. Woo kul, Galiyoŋ mana kula.

Pol yee Antiyoš

18Pol na jirbi boobo tee koyne Korent. Woo banda ga, a nʼir armey naŋ ka harihii zaa ka koy Siiri gandaa ra, Prisil nda Akilas goo a bande. A na nga boŋoo cebu Sankre koyraa ra, zama a nka meefur zaa. 19Kaŋ i too Efez, a nʼi naŋ no din. Nga hunday huru margahugoo ra ka šelaŋ Alyahuudey bande. 20Amma kaŋ i nʼa wiri a ga a ma goro ngi do ka gay koyne, a mana yadda. 21A hun i do, a nee: «Ay goo kaa war do koyne nda Irkoy baa.» A huru harihii ra ka fatta Efez. 22I kay Sezare, a žigi ka koy ka Egilizoo 18.22 A ga hima ka tee Žerizalem Egilizoo. foo, a doo Antiyoš. 23A na waati tee no din, a koy. A na Galati nda Friži gandaa kottu cere bande ka bisa. A na taalibey biney daŋ.

Apolos koy Efez nda Korent

24Alyahuudu foo kaa Efez kaŋ maaɲoo ti Apolos, Aleksandiri koyraa boro no. Aru no kaŋ ga wan šenni, a ga hanse ka Citaaboo bay. 25Nga, a nka cawandi ir Koyoo fondaa ra. Nga binoo kul si kala ka šelaŋ, ka haya kaŋ ti Isa cawandi nda fondaa. Ka gar Yehiya batizeyanoo de no a gʼa bay. 26A sintin ka šelaŋ nda naanay margahugoo ra. Kaŋ Prisil nda Akilas maa a se, i nʼa dii ngi do ka [Irkoy] fondaa fahamandi a se nda fondo hennaa. 27A baa nga ma koy Akay, ir armey hantum taalibey se kʼi hoyray i mʼa kubay henna. Kaŋ a too, a hanse ka borey kaŋ Irkoy anneemaa ra i naanay faaba. 28Alžamaa jine a ga Alyahuudey kakaw nda sahã ka cebe i se Citaaboo ra kaŋ Isa ti Almasihu.

19

Pol koy Efez koyraa ra

1Kaŋ Apolos goo Korent, Pol bisa nda Azi gandaa tondi hondey, a doo ka kaa Efez. A na taalibi fooyaŋ gar no din. 2A nee i se: «Waatoo kaŋ war naanay, war duu Hundi Henanantaa wala?» I nee a se: «Ir mana maa mo wala Hundi Henanante goo.» 3Pol nee: «Adiši batizeyan foo nda war batizandi?» I nee: «Yehiya batizekaa wanoo.» 4Pol nee: «Batizeyanoo kaŋ Yehiya nʼa tee manʼti kala tuubiyan batizeyanoo. A nka nee jamaa se i ma naanay boraa kaŋ ga kaa nga dumaa ga, maanaa Isa.»

5Kaŋ i maa šenney wey, i batizandi ir Koyoo Isa maaɲoo ga. 6Pol na kabe fur i ga, Hundi Henanantaa zunbu i boŋ, i sintin ka šelaŋ šenni dumi fooyaŋ ra, i na annabitaray tee. 7I kul manʼti kala aru woy cindi hinka (12) cine.

8Pol huru margahugoo ra, a ga šelaŋ nda naanay handu hinza, a šelaŋ i bande kʼi yaddandi Irkoy Laamaa hayey. 9Amma boroyaŋ i ra na boŋšenday, i tee turanteyaŋ, i gʼir Koyoo fondaa kaynandi alžamaa jine. Pol hibi i ga, a na taalibey yeeti jere ga ka šelaŋ i bande zaari kul Tiranus lokkol hugoo ra. 10Woo teendi jiiri hinka, hala nongu kaŋ ra Azi gandaa borey kul maa ir Koyoo meešennoo, a ma tee Alyahuudu wala Grek.

Sewa izʼarey ceeci ka ganjiyaŋ gaaray

11Irkoy na kayfi beeriyaŋ tee nda Pol kabey 12hala nongu kaŋ ra ba zaara-ize wala goydarbay kaŋ tuku nga gaahamoo ga, borey gʼi ka koy kʼi daŋ wircikoyney ga, wircoo ga ben i ga, ganjey ga hun i ra. 13Alyahuudey kaŋ ga yaara-yaara ka ganjey kaa borey ra, ceeci kʼir Koyoo Isa maaɲoo cee borey ga kaŋ ra ganji goo, i nee: «Isa maaɲoo kaŋ nda Pol ga waazu ga, ay nee war ma koy!» 14Borey kaŋ ga woo tee manʼti kala Alyahuudey sargari juwalkey jineboro kaŋ se i ga nee Sewa, nga izʼaru iyye. 15Ganjoo zaabi ka nee i se: «Ay ga Isa bay, ay ga boraa kaŋ ti Pol bay, amma war, war ti may?» 16Boraa kaŋ ra ganjoo goo gum i boŋ ka hin i kul kʼi žilla hala nongu kaŋ ra i gaa koonu, i maray, i zuru ka hun hugoo din ra. 17Woo tee haya kaŋ borey kul kaŋ goro Efez gʼa bay, Alyahuudey nda Grekey. I kul hunbur, ir Koyoo Isa maaɲoo ga beerandi.

18Borey kaŋ naanay, ibooboyaŋ i ra kaa borey jine ka šelaŋ ngi boŋ teegoyey ga, ka hayey har kaŋ ngi cindi kʼi tee. 19Borey kaŋ cindi ka tee kottekoyni, ibooboyaŋ i ra kate kotte tiirawey borey kul jine kʼi ton. Tiirawey, laasaabu ra ngi hayoo ga koy too nzorfu kaaray tamma boŋ zenber woyguu (50.000). 20Hini beeroo woo nda ir Koyoo meešennoo ga tonton, a ga nga gaaboo cebe.

Tureyanoo kaŋ tee Efez

21Kaŋ wey teendi ka ben, Pol kayandi nga lakkaloo ra19.21 «Pol kayandi nga lakkaloo ra», Grek šenni ra, almaganaa faa ti «Pol kayandi Irkoy Hundoo albarkaa ra». nga ma bisa Masedoni nda Akay gandaa ra ka koy Žerizalem. A nee: «Nda ay koy no din, a nka tilasu ya koy dii Rom mo.» 22A na nga faabakaw hinka sanba Masedoni, Timote nda Erast. Nga hunday cindi Azi ka waati tee no din.

23Alwaatoo woo ra, laazaaba beeri tee ir Koyoo fondaa maaganda se, 24zama boro foo kaŋ se i ga nee Demetris kaŋ ti garaasa, nga no ma Artemis19.24 Artemis, tooru no kaŋ ga woy maa goo. tooru hugey hanse nda nzorfu kaaray. Demetris bande kabe goyteerey ga hanse ka duu haya. 25A nʼi marga, ngi nda borey kaŋ goo goymee foo. A nee: «Arey, war ga bay kaŋ ir almaanoo kul manʼti kala goyoo woo. 26War ga dii, war ga maa kaŋ manʼti Efez hinne ra, amma a ga hima nda ba Azi kul ra Pol din na alžama boobo naanayandi ka boŋey bere ka nee kaŋ hayey kaŋ borey kabey nʼi tee manʼti koyyaŋ. 27Manʼti ir goyoo addawlaa hinne no ma hin ka hasara, amma ir koy woy beeroo Artemis ŋaarayhugoo hunday masi koy tee yaada. Ir koyoo kaŋ Azi kul nda laboo kul gʼa beerandi maaɲoo masi kaa ka dere.»

28Kaŋ i maa šenney wey, i too met nda futay, i kaati ka nee: «Artemis kaŋ ti Efez borey koyoo ga beeri!» 29Koyraa kul ka ɲaami cere ra. Borey tee mee foo, i koy tiyaatar hugoo do. I na Pol hangasiney kaŋ ngi nda a ga naaru kaŋ ti Masedoni boroyaŋ, Gayus nda Aristark ka koy ngi bande. 30Pol baa nga ma koy jamaa game, amma taalibey mana yadda a ma koy. 31Azi gandaa boro beeriyaŋ kaŋ ti Pol cereyaŋ na dontokaw sanba a do kaŋ ngi gʼa wiri a ga a masi kaa tiyaatar hugoo here. 32Affooyaŋ ga kaati ka nee woo, jerey ga kaati ka nee woo, zama margaroo ɲaami, i mana yee ka bay haya kaŋ se ngi marga. 33Jamaa ra boroyaŋ na alhabar daŋ Aleksander ra kaŋ Alyahuudey nʼa tuti jine. Aleksander na kaboo ka silbay foo tee, a baa nga ma faasa nga boŋ se jamaa jine. 34Amma kaŋ i bay Alyahuudu no, i kul kaati cere bande guuru hinka cine ka nee: «Artemis kaŋ ti Efez borey koyoo ga beeri!»

35Koyraa hantumkaa na jamaa dangayandi, a nee: «Efez borey, may ti boraa kaŋ si bay kaŋ Efez koyraa ti Artemis kaŋ ti ibeeroo ŋaarayhugoo lakkalkaa, nga nda nga assuura19.35 Tondi boro no kaŋ Artemis ganakey ga nee a ga hima nda Artemis, beenaa ra a hun. kaŋ ti tooru kaŋ kaŋ ka hun beenaa ra? 36Kakaw sii hayey wey ra, a ga hima war ma tabati, war masi haya kul tee nda mookonnay. 37War kate arey wey ka gar i mana haya kul hasara ŋaarayhugoo ra, i manʼir koy woy beeroo mo wow. 38Nda Demetris nda kabe goyteerey kaŋ goo a bande ga baa ngi ma boro daŋ haya ra, ciitey zaariyaŋ goo no, goforneryaŋ goo no, i ma šennoo daŋ i jine. 39Nda haya goo no kaŋ war gʼa wiri kaŋ manʼti woo, a ma hansandi jineborey margaroo jine. 40Ir si jaŋ ka ciyandi ɲaamiyanoo kaŋ teendi hõ sabbu se, zama ir sii nda addalil kul kaŋ se ir na margaroo woo tee.» Kaŋ a na woo har ka ben, a na jamaa naŋ i ma koy.

20

Naarumaa kaŋ Pol nʼa tee Masedoni nda Gres gandaa ra

1Waatoo kaŋ tureyanoo ben, Pol ciya kate taalibey se i ma kaa, a nʼi hoyray. Woo banda ga, a nʼi hoy baani ka hun no din ka koy Masedoni. 2A bisa nda laamawey din ka taalibey hoyray nda šenni booboyaŋ. Woo banda ga, a koy Gres gandaa ra. 3A na handu hinza tee no din. A baa nga ma harihii zaa ka koy Siiri gandaa ra, amma waatoo kaŋ Alyahuudey anniyafutay a ga, a kayandi nga ma yee nda Masedoni here. 4Borey kaŋ goo a bande ti: Sopater kaŋ ti Beere koyraa boro, Pirus izʼaroo no, nda Aristark nda Sekundus kaŋyaŋ ti Tesalonik boroyaŋ, nda Gayus kaŋ ti Derbe boro, nda Timote, nda Tišik nda Trofim kaŋ ti Azi boroyaŋ. 5Wey din koy ir jine kʼir batu Trowas. 6Amma ir, ir mana harihii zaa ka hun Filipi kala jirbi hinka Takulawey kaŋ ra dolobiri sii jingaroo banda ga. Jirbi guu banda ga, ir toorʼey Trowas. Ir goro no din jirbi iyye.

Naarumaa kaŋ Pol nʼa tee Trowas

7Jirbiiyyaa zaari jinaa20.7 Boro fooyaŋ mma nee asibtoo no, affooyaŋ ga nee alhadoo no., ir marga ka takulaa dunbu. Pol kaŋ ga hima ka dira subaa ra nʼi waazu, za a ga šelaŋ hala cijinoo gamoo ra. 8Fitilla boobo goo soorohugoo kaŋ ra ir cindi ka marga. 9Arusooga foo kaŋ maaɲoo ti Etiš cindi ka goro sooraa funeetaraa ra. Jirbi komante nʼa zaa kaŋ Pol gay a ga šelaŋ, arusoogaa jirboo ra, a kaŋ ka hun sooro hinkantoo boŋ hala ganda. I na jer, i gar a buu. 10Pol zunbu ganda, a na nga boŋ warra a ga kʼa dii nga gandoo ra ka nee: «War lakkaley masi tun, nga hundoo goo a ra.» 11Waatoo kaŋ Pol žigi koyne, a na takulaa dunbu, a ŋaa, a cindi a ga šelaŋ hala alfazar. Woo banda ga, a koy. 12I kate zankaa, a ga huna, biney hanse ka yay.

Naarumaa kaŋ Pol nʼa tee ka hun Trowas ka koy Mile

13Ir jin ka harihii zaa ka koy Asos kaŋ ra ir ga hima ka Pol zaa, zama a nka kayandi kaŋ cee nda nga ga koy. 14Waatoo kaŋ a nʼir kubay Asos, ir nʼa zaa ka koy Mitilen. 15Ir na harihiyoo zaa ka hun no din ka koy. Subaa ra, ir too Šiyo tenje. Subasiyoo ra, ir too Samos. Zaaroo din banda ga, ir too Mile. 16Pol kayandi nga masi huru Efez, nga masi koy waati beeri tee Azi. Za a mma cahã, nda a ga hin ka tee Pantekotoo hane ma nga gar Žerizalem.

Pol šelaŋ Efez Egilizoo boro beerey se

17Ka gar Pol goo Mile, a donto Efez ka Egilizoo boro beerey cee. 18Kaŋ i kaa a do, a nee i se: «Za zaari jinaa kaŋ ay nʼay cewoo daŋ Azi gandaa ra, war ga takaa bay kaŋ nda ay goo war bande, waati kul, 19ay gʼir Koyoo gana haya kul ra nda boŋ yeeti gandayan, nda mundayyaŋ, nda siiyaŋ kaŋ ay dii ey Alyahuudey anniya futawey ra. 20Ay mana haya kul tugu kaŋ ga hin ka war nafa. Ay na war waazu ka war cawandi, jamaa jine nda hugey ra 21ka seedetaray tee Alyahuudey nda Grekey se i ma tuubi ka koy Irkoy ga ka naanay ir Koyoo Isa Almasihu. 22Sohõ nga ne, Irkoy Hundoo nʼay gaabi, ay ga koy Žerizalem bila nda ya bay hayey kaŋ ga kaa ka tee ay ga. 23Hayaa de kaŋ ay gʼa bay ti koyra kul kaŋ ra ay too, Hundi Henanantaa gʼay bayrandi gaalawey nda zarabey kaŋ gʼay batu. 24Amma ay hunaroo si tee ya ne baffoo, ya hin kʼay diraa de benandi nda goyoo kaŋ ay duu a ir Koyoo Isa Almasihu ga, ka Irkoy anneemaa Alhabar Boryaa seedetaraa tee.

25Sohõ nga ne, ay ga bay kaŋ war kul, borey kaŋ game ay na Irkoy Laamaa šennoo waazu ka bisa, war si yee ka dii agay ndumoo. 26Woo se hõ ay gʼa bayrandi war se kaŋ ay ga henan, boro kul hundoo alhakoo sii ay ga, 27zama ay na Irkoy ibaayoo kul har war se, ya na baffoo tugu. 28Wa war boŋ hawgay, war ma feeji kuroo kul hawgay kaŋ se Hundi Henanantaa na war tee jinehun, ka Irkoy Egilizoo kur kaŋ a nʼa day nda nga boŋ Izʼaroo kuroo. 29Agay, ay ga bay kaŋ ay koyyanoo banda ga, ganjihanši futuyaŋ ga huru war gamey ra kaŋ si feeji kuroo naŋ. 30Boroyaŋ ga tun war hunday ra ka taariyaŋ cawandi hala ngi ma duu ka taalibey bere i ma hanga ngi bande. 31Woo se war ma hanna cijin nda zaari, war ma hongu kaŋ jiiri hinza, cijin nda zaari ay mana fay nda ay ga war affoo kul hoyray nda munday.

32Sohõ ay ga war talfi Irkoy ga, nda nga anneemaa šennoo20.32 Zamnaa 14.3. ga kaŋ ga hin ka war tabatandi ka war noo hayey kaŋ war gʼi tubu, war nda borey kul kaŋ na ngi boŋ daŋ jere ga Irkoy se. 33Ay mana boonay boro kul nzorfoo, wala nga wuragoo, wala nga darbaa. 34War hunday ga bay kaŋ ay kabey wey nda ay goy ka agay nda ay hangasiney almuraadey hanse. 35Ay nʼa cebe war se nongoo kul here kaŋ nda boro goy nda takaa woo ma talkey faaba, ir ma hongu šenney kaŋ ir Koyoo Isa hunday nʼi har, a nee: ‹Gomni goo nooyan ra ka bisa duuyan.›»

36Kaŋ Pol na šenney wey har ka ben, a sonbu kanjey ga, nga nda borey kul kaŋ goo a bande, a na Irkoy ŋaaray. 37Borey kul hẽe, i hẽe, i gum Pol jindoo ga kʼa summu. 38Hayaa kaŋ hanse ka biney maray manʼti kala šennoo kaŋ Pol nʼa har kaŋ ti i si yee ka dii nga ndumoo. I nʼa dum hala harihiyoo do.

21

Pol naaru ka koy Žerizalem

1Kaŋ ir nda ey na cere naŋ, ir na harihii zaa ka šerre Kos. Subaa ra, ir koy Rodos. Ir hun no din ka koy Patara. 2Ir na harihii foo gar kaŋ ga koy Fenisi, ir huru a ra ka koy. 3Waatoo kaŋ ir man Šipir, ir nʼa naŋ ir kabe laalaa ga ka hun ka koy Siiri here ka koy fandi Tir, zama no din no hiyoo ga hima ka nga jinaa zumandi. 4Ir na taalibey gar no din, ir na jirbi iyye tee no din. I nee Pol se Irkoy Hundoo albarkaa ra a masi žigi ka koy Žerizalem. 5Waatoo kaŋ jirbi iyyaa timme, ir na fondaa zaa, i kul nʼir dum, ngi woyey nda zankey ka koy hala koyraa dumaa ga, ir sonbu ir kanjey ga haroo miɲoo ga ka Irkoy ŋaaray. 6Waatoo kaŋ ir na cere hoy baani ka ben, ir huru harihiyoo ra, ngi, i yee ngi do.

7Kaŋ ir goo mʼir diraa benandi, ir hun Tir ka koy Petolomayis. Ir nʼir armey foo kaŋ goo no din, ir na zaari foo tee i do. 8Subaa ra, ir hun no din, ir koy Sezare. Ir koy Filip kaŋ ti Alhabar Boryaa harkaw hugoo ra. A goo aru iyyaa ra kaŋ suubandi. Ir zunbu a do. 9Woo gar a goo nda ize woy boro taaci kaŋ si aru bay, i ga annabitaray tee. 10Ir na jirbi boobo tee no din, annabi foo kaŋ maaɲoo ti Agabus doo ka hun Žude. 11A kaa ir do, a na Pol gamahawoo zaa, a na nga cewey nda nga kabey haw, a nee: «Hayaa ne kaŋ Hundi Henanantaa nʼa har: boraa kaŋ wane gamahawoo woo, Alyahuudey gʼa haw nda takaa woo Žerizalem, i gʼa daŋ kabeyaŋ ra kaŋ manʼti Alyahuudu.» 12Kaŋ ir maa šenney wey, ir nda borey mo kaŋ goo no din, ir na Pol suurandi a masi žigi ka koy Žerizalem. 13Amma Pol zaabi ka nee: «Macin se war ga hẽe kʼay binoo hasara? Zama agay, ay soolu ya hawandi, manʼti ya hawandi hinne, amma ya buu mo Žerizalem ir Koyoo Isa maaɲoo maaganda se.» 14Kaŋ a wanji ka yadda ir se, ir fay nda a, ir nee: «Ir Koyoo ibaayoo ma tee.»

15Jirbey din banda ga, ir nʼir jinawey marga, ir žigi ka koy Žerizalem. 16Sezare taalibey mo ra boroyaŋ hanga ir bande kʼir ka koy boro foo kaŋ do ir ga hima ka zunbu. Maaɲoo ti Manasoŋ, Šipir boro no, a gay a ga tee taalibi.

Pol koy Žak foo

17Kaŋ ir too Žerizalem, ir armey nʼir kubay henna nda ɲaali. 18Nga subaa ra, Pol nʼir ka koy Žak hugoo do, Egilizoo boro beerey mo kaa no din. 19Pol nʼi foo jina a duu ka hayey filla affoo-foo kaŋ Irkoy nʼi tee nda nga goyoo dumey kaŋ manʼti Alyahuudu game. 20Kaŋ i maa a se, i na Irkoy beerandi. I nee Pol se: «Ir armaa, nʼga dii Alyahuudu zenber-zenberey kaŋ naanay, i kul ga hanse ka ašariyaa dii. 21Ka gar i nka maa kaŋ ni mma Alyahuudey kul kaŋ goo gandawey jerey ra cawandi ka nee i ma Musa ašariyaa naŋ, i masi ngi izey daŋbangu, i masi dira nda alaadawey. 22Macin no ir mʼa tee? Šikka sii a ra i ga maa kaŋ nʼkaa ne ra. 23Adiši hayaa tee kaŋ ir gʼa har ma ne. Aru taaci goo ir ra kaŋ na meefur zaa. 24I dii, war ma koy henan cere bande. Ma bana i se hala ngi boŋey ma duu ka cebandi. Woo ra borey kul ga bay kaŋ hayey kul kaŋ ngi maarʼey ni ga manʼti kala taari de. I ma bay kaŋ ni mo, nʼga ašariyaa dii. 25Dumey kaŋ manʼti Alyahuudu kaŋ naanay, ir waafaku ka hantum i se kaŋ i ma ngi boŋ hawgay i masi hayey ŋaa kaŋ sargandi toorey maaɲey ga, nda kuri ŋaayan, nda haya kaŋ kootandi ka buu, nda woy nda aru izefututaray ga.»

26Pol na arey ka koy nga bande. Subaa ra, a na nga boŋ henanandi i bande, a huru Irkoy hugu beeroo ra ka hanoo har kaŋ ra ngi henanandiyanoo jirbey ga timme nda hanoo kaŋ ngi affoo kul sargaroo ga teendi.

Pol diyandi Irkoy hugu beeroo ra

27Kaŋ jirbi iyyaa ga baa ka ben, Azi Alyahuuduyaŋ dii Pol Irkoy hugu beeroo ra, i na jamaa kul turandi i mʼa dii. 28I kaati ka nee: «Izirayel borey, wa faaba, boraa ti woo kaŋ ga borey kul cawandi nongoo kul ra, ka konna Izirayel borey, nda ašariyaa, nda nongoo woo. Koyne mo a na Grekey daŋ Irkoy hugu beeroo ra ka nongu henanantaa din žiibandi.» 29I nka bay ka dii koyraa ra Efez boraa kaŋ se i ga nee Trofim goo Pol bande, nga i mma nee kala Pol nka koy nda a Irkoy hugu beeroo ra. 30Koyraa kul ka tun cere ra, jamaa marga. I na Pol dii kʼa cendi kʼa ka fatta Irkoy hugu beeroo ra, dogoo din da hugoo miɲey daabandi. 31Kaŋ i ceeci ngi mʼa wii, alhabaroo too soojey boŋkoyni beeroo do kaŋ Žerizalem kul ka birji cere ra. 32Dogoo din da a na soojeyaŋ nda jalakoyniyaŋ zaa ka zuru ka doo i do. Za kaŋ borey dii sooje boŋkoyni beeroo nda soojey, i fay nda ka Pol kar. 33Waatoo kaŋ boŋkoynoo too i do, a na Pol dii, a na yaamar noo kaŋ i mʼa haw nda guuru karfu hinka jina a duu ka hãa wala may no, macin ti hayaa kaŋ a nʼa tee. 34Amma jamaa ra, affooyaŋ ga kaati ka nee woo, jerey ga kaati ka nee woo. Kaŋ a mana hin ka duu šenni naanayante kul tureyanoo maaganda se, a na yaamar noo i ma Pol ka koy soojey hugoo do. 35Waatoo kaŋ Pol too žigidogoo tintimey ga, kala soojey nʼa zaa jamaa gaaboo maaganda se, 36zama jamaa kul hanga ey ka kaati ka nee: «Wʼa wii!»

Pol kay ka faasa nga boŋ se Alyahuudey jine

37Waatoo kaŋ ra i ga baa ka Pol daŋ soojey hugoo ra, a nee sooje boŋkoyni beeroo se: «Ay ga hin ka šenni foo har ma ne wala?» A nee: «Adiši nʼga wan Grek šenni? 38Manʼti Misira boraa ti ni kaŋ a mana gay, a na tureyan tunandi ka turante boro zenber taaci (4.000) ka koy saajoo ra?» 39Pol nee: «Alyahuudu ti agay, Tars kaŋ goo Silisi gandaa ra, koyra beeroo din ize ti agay. Ay gʼa wiri ni ga, naŋ ya šelaŋ jamaa se.» 40Waatoo kaŋ boŋkoynoo na Pol naŋ a ma šelaŋ, Pol kay žigidogoo tintimey ga, a na kaboo ka silbay foo tee jamaa se. Nongoo kul tee sõy. A šelaŋ i se Ebere šenni ra ka nee:

22

1«Arma arey nda ay baabey, wa maa hayaa kaŋ ay ga baa yʼa har war se ka faasa ay boŋ se.» 2Kaŋ i maa Ebere šenni ra a ga šelaŋ ngi se, ngi dangayyanoo yee ka tonton. Pol nee: 3«Alyahuudu ti agay, ya na hayandi kala Tars kaŋ goo Silisi gandaa ra, amma koyraa woo ra ay biirandi. Gamaliyel cewey cire ay caw. A nʼir baabey ašariyaa cawandi ya ne nda takaa kaŋ nda a ga hima. Ay ga hanse ka Irkoy hayey dii sanda takaa kaŋ war goo mʼa tee hõ. 4Ay na borey kaŋ goo fondaa woo ga gurzugay hala buuyan ga. Ay na arey nda woyey mo haw kʼi noo i mʼi daŋ kasawey ra. 5Sargari juwalkey jineboraa hunday nda boro beerey margaroo kul ga tee ya ne seede. Ay duu i ga mo batagayaŋ kʼi ka koy ir armey do. Ay naaru ka koy Damas ka borey haw kaŋ goo no din ka kate ey Žerizalem i ma zukandi.»

Pol ga nga tuubiroo deede

(Teegoyey 9.1–19; 26.12–18)

6«Kaŋ ay goo ma naaru, ay ga baa ka too Damas, zaarikay dimma ga, kaŋ dogoo din da gaay beeri hun beenaa ra, a nʼay kuubi kʼay bere. 7Ay kaŋ ganda, de ay ga maa jinde kaŋ ga nee ya ne: ‹Sol, Sol, macin se ni, nʼgʼay gurzugay?› 8Ay zaabi ka nee: ‹May ti ni, ay Koyoo?› A nee ya ne: ‹Agay ti Isa Nazaret boraa kaŋ ni, nʼgʼa gurzugay.› 9Borey kaŋ goo ay bande dii gaayoo, amma i mana maa boraa kaŋ šelaŋ ya ne jindoo. 10Ay nee: ‹Ay Koyoo, macin no ay ga hima kʼa tee?› Ay Koyoo nee ya ne: ‹Tun ma koy Damas, no din ra i ga hayey kul filla ma ne kaŋ yaamarandi mʼi tee.› 11Ay si dii koyne, gaayoo annuuraa maaganda se. Borey kaŋ goo ay bande nʼay kaboo dii kʼay gongu ka koy Damas.

12Aru foo goo no din kaŋ se i ga nee Ananiyas, Irkoy hunburkaw no, a ga ašariyaa dii, Alyahuudey kul kaŋ goo no din ga seedetaray henna tee a ga. 13A kaa ay do ka kay ay jeroo ga, a nee ya ne: ‹Agʼarmaa Sol, ni moɲey ma yee ka dii.› Waatoo din da, ay moɲey yee ka dii, ay dii Ananiyas. 14A nee: ‹Ir baabey Koyoo na ni kayandi hala ma nga ibaayoo bay, ma dii Boro Šerrantaa, ma maa šenniyaŋ miɲoo ra. 15Zama nʼga tee a se seede, adamizey kul do, hayey kaŋ nʼdii ey nda wey kaŋ ni maarʼey se. 16Sohõ macin no nʼga batu? Tun ma batizandi, ni zunubey ma tuusandi ka hun ni ga kʼir Koyoo maaɲoo cee.›»

Pol ga takaa deede kaŋ nda nga sanbandi

borey do kaŋ manʼti Alyahuudu

17«Waatoo kaŋ ay yee Žerizalem, ay goo ma Irkoy ŋaaray Irkoy hugu beeroo ra kaŋ ay dii bangayyan. 18Ay dii ir Koyoo, a nee ya ne: ‹Tanba, ma cahã ka hun Žerizalem, zama seedetaraa kaŋ nʼgʼa tee ay ga, i si yadda a ga.› 19Ay nee: ‹Ay Koyoo, ngi hunday ga bay kaŋ agay, ay cindi ka hun margahugu foo ra ka huru affoo ra ka borey kaŋ ga naanay ni daŋ kasaa ra kʼi kar. 20Waatoo kaŋ i na ni seedaa Etiyen wii, kuroo mun, agay hunday goo no, ay yadda hayaa ga kaŋ teendi, ay na borey kaŋ gʼa wii darbawey lakkal.› 21A nee ya ne: ‹Koy, zama agay, ay ga ni sanba nongu mooro ra dumey do kaŋ manʼti Alyahuudu.›»

Pol bayrandi kaŋ Rom boraa ti nga

22Jamaa na haŋajer Pol se hala ka too šennoo woo ga jina i na jinde jer ka nee: «Wa aroo woo kaa aduɲɲa ra, a si hima ka huna!» 23I cindi i ga kaati, i ga ngi darbawey warra, i ga laboo say hewoo bande ka ngi futuyanoo cebe. 24Sooje boŋkoyni beeroo na yaamar noo kaŋ i ma Pol ka koy soojey hugoo do kʼa barzu hala a ma duu ka hayaa bayrandi kaŋ se jamaa ga kaati ka konna a. 25Waatoo kaŋ i ga Pol haw barzuyanoo se, a nee jalakoynoo kaŋ goo nga jeroo ga se: «War goo nda fondo ka Rom boro barzu kaŋ mana ciitandi wala?» 26Za jalakoynoo maa šennoo woo, nga no a koy a deede nga boŋkoynoo se ka nee: «Macin no nʼgʼa tee? Zama aroo din, Rom boro no.» 27Sooje boŋkoyni beeroo kaa Pol do ka nee a se: «Ay bayrandi, Rom boro ti ni wala?» A nee: «Ayyo.» 28Boŋkoynoo nee koyne: «Agay, nooru beeri no ay nʼa kaa ka duu koyra-izetaraa woo.» Pol nee: «Agay binde nka hayandi nda a.» 29Dogoo din da borey kaŋ ga hima kʼa hãa hibi a ga, boŋkoynoo mo hunbur waatoo kaŋ a bay Rom boro ti Pol, de mo nga nʼa haw.

Pol daŋandi hoyraykey margaroo jine

30Subaa ra, sooje boŋkoyni beeroo baa nga ma hakiika ka bay hayaa kaŋ se Alyahuudey na Pol wurru. A nʼa feeri, a na yaamar noo kaŋ sargari juwalkey jineborey nda hoyraykey margaroo kul ma cere marga. A na Pol zumandi, a nʼa kayandi i jine.

23

1Pol na nga moɲey kanji hoyraykey margaroo ga, a nee: «Arma arey, ay binoo ga kani dabay hala hõ ay Irkoy ganayanoo ra.» 2Sargari juwalkey jineboraa kaŋ ti Ananiyas yaamar kaŋ borey kaŋ goo jeroo ga mʼa kar miɲoo ga. 3Waatoo din Pol nee a se: «Irkoy ga ni kar, ni kaŋ ga hima nda cete kaŋ kaarayandi23.3 Matiyu 23.27.. Nʼgoo ma goro ne ra kʼay ciiti nda ašariyaa, nʼga nee i mʼay kar, ka gar woo ti ašariyaa hooyan!» 4Borey kaŋ goo jeroo ga nee: «Irkoy sargari juwalkey jineboraa no nʼgʼa wow?» 5Pol nee: «Ya na bay, agʼarmey wala sargari juwalkey jineboraa no, zama a hantumandi Citaaboo ra ka nee: ‹Masi ifutu har ni jamaa boŋkoynoo ga.›23.5 Fattaroo 22.27.»

6Pol ga bay kaŋ margaroo jere foo ti Sadusiyeŋyaŋ, amma jere faa ti Fariziyeŋyaŋ. A kaati hoyraykey margaroo game ka nee: «Arma arey, Fariziyeŋ ti agay, Fariziyeŋ kʼay hay. Boraa kaŋ ga Izirayel ga naata nda bukawey tunyanoo maaganda se [agay], ay goo ma ciitandi.» 7Waatoo kaŋ a na woo har, kakaw huru Fariziyeŋey nda Sadusiyeŋey game, jamaa zamna. 8Zama Sadusiyeŋey ga nee kaŋ tunyanoo si bara, almalayka si bara, hundi si bara, amma Fariziyeŋey ga nee kaŋ i kul ga bara. 9Hoolo beeri tee, Citaaboo baykawyaŋ kaŋ goo Fariziyeŋey kondaa ra tun ka kakaw beeri tee, i nee: «Ir mana dii aroo woo ga haya futu kul, amma nda hundi wala almalayka šelaŋ a se…» 10Kakaa beeri ka tonton, sooje boŋkoyni beeroo hunbur i ma Pol dunbu-dunbu, a na soojey margaroo yaamar, i ma zunbu kʼa kaa gamey ra kʼa ka koy soojey hugoo ra.

11Cijinoo din ra, ir Koyoo kay Pol jeroo ga ka nee a se: «Bine tee, takaa kaŋ nda nʼna seedetaray tee ay hayey ga Žerizalem, takaa din da kala ma seedetaray tee ay hayey ga Rom mo ra.»

Alyahuudey hawandifutay Pol ga

12Suba subbaahoo ra, Alyahuudey hawandifutay, i na žeeyan beeri tee kaŋ ngi si ŋaa ngi si haŋ hala waati kaŋ ngi na Pol wii. 13Borey kaŋ na hawandifutaa woo tee bisa boro woytaaci (40). 14I koy sargari juwalkey jineborey nda boro beerey do ka nee: «Žeeyan beeri no ir nʼa tee kaŋ haya kul si huru ir miɲey ra kala waati kaŋ ir na Pol wii. 15Sohõ war nda hoyraykey margaroo ma nee sooje boŋkoyni beeroo se a ma Pol zumandi war se hala war ma hanse ka nga šennoo takaa guna, ir hunday soolu ir mʼa wii za a mana man kate ne.»

16Pol woymaa izʼaroo maa hawandifutaa, a koy huru soojey hugoo ra kʼa har Pol se. 17Pol ciya jalakoyni foo se, a nee: «Arusoogaa woo ka koy sooje boŋkoyni beeroo do, zama a goo nda a se šenni foo.» 18A nʼa dii kʼa ka koy boŋkoynoo do, a nee: «Kasa-izoo kaŋ se i ga nee Pol ciya ya ne kʼa wiri ay ga ya koy nda ni do arusoogaa woo kaŋ goo nda ni do šenni.» 19Boŋkoynoo nʼa dii nda kaboo kʼa ka koy jere ga kʼa hãa ka nee: «Macin no nʼga baa mʼa har ya ne?» 20A nee: «Alyahuudey waafaku, ngi ma ni ŋaaray suba ma Pol zumandi hoyraykey margaroo jine, a ma tee sanda ngi mma baa ngi ma nga misoo hãa ka faham kaaray. 21Ni, masi yadda i se. I bisa boro woytaaci (40) kaŋ hawandifutay a ga. I na žeeyan beeri tee kaŋ ngi si ŋaa ngi si haŋ nda manʼti ngi nka Pol wii. Sohõ i soolu, i si haya kul batu kala ma ni jindoo noo.» 22Boŋkoynoo na arusoogaa yaamar ka nee: «Masi nee boro kul se kaŋ nʼna šennoo woo har ya ne!» A nʼa naŋ a ma koy.

Pol sanbandi Sezare

23Sooje boŋkoyni beeroo ciya boro hinka se jalakoyney ra, a nee: «Wa sooje zangu hinka (200) soolu kʼi ka koy Sezare, nda barikaarukaw woyye (70), nda yaajikarkaw zangu hinka (200). War ma koy nda ey za cijinoo guuru yagga ga. 24War ma kaarumayyaŋ soolu, nga ra war ga Pol žigandi a boŋ kʼa ka koy bila albasi Feliks do kaŋ ti goforneroo.» 25Woo banda ga, a na batagaa woo hantum ka nee:

26«Klod Lisiyas ka batagaa woo hantum ka ni foo, goforner beeroo Feliks! 27Alyahuudey na aroo woo dii, i baa ngi mʼa wii, agay nda soojey koy a taa i kone, zama ay maa kaŋ Rom boro no. 28Zama ay baa ya hayaa bay kaŋ se i nʼa torce, ay nʼa zumandi ngi hoyraykey margaroo jine. 29Ay gar kaŋ ngi ašariyaa do a ga too, woo se i nʼa torce, woo kul, a mana haya kul tee kaŋ ga hima nda buuyan wala gaalayan. 30Waatoo kaŋ ay maa anniya futaa kaŋ Alyahuudey nʼa haw aroo woo ga, dogoo din da ay nʼa sanba ni do. Borey kaŋ ga tuume a ga mo ay nʼi yaamar i ma hayey har ma ne kaŋ se i nʼa torce.»

31Soojey na hayey tee nda takaa kaŋ nda a yaamarandi i se, i na Pol zaa cijin here kʼa ka koy Antipatris. 32Subaa ra, i na barikaarukey naŋ i ma koy nda Pol, i yee soojey hugoo do. 33I huru Sezare, i na batagaa noo goforneroo se, i na Pol mo cebe a se. 34Waatoo kaŋ a nʼa caw ka ben, a hãa wala ganda foo wane Pol. Kaŋ a maa kaŋ Silisi wane nda a, 35a nee a se: «Ay ga kaa ka ni hãa waati kaŋ borey kaŋ na ni torce mo kaa.» A na yaamar noo kaŋ i ma Pol lakkal Herod tuujidogoo ra.

24

Alyahuudey na Pol torce goforner Feliks do

1Jirbi guu banda ga, sargari juwalkey jineboraa Ananiyas doo nda boro beeriyaŋ, nda awaka foo kaŋ se i ga nee Tertilus, i koy Pol torce goforneroo do. 2Kaŋ i ciya Pol se, Tertilus sintin ka šelaŋ a ga ka nee: «Ir aru beeroo Feliks, alaafiyaa beeroo kaŋ ir duu a mana hun kala ni ra, gandaa woo, ni lakkaloo goyoo ka kate a barmay. 3Woo tee haya kaŋ kan ir se, woo se ir ga albarka timmante dumi-dumi kul daŋ ma ne nongu kul ra nda waati kul. 4Hala ya si koy ni torro koyne, ay gʼa ŋaaray ni ga ni borohennataraa maaganda se, ma haŋajer ya ne kayna, 5zama ir nka gar kaŋ aroo woo manʼti kala bone teekaw, a na Alyahuudey kul kaŋ goo laboo ga turandi, de mo Nazaret borey kondaa jineboro no. 6A ceeci mo nga ma Irkoy hugu beeroo kaynandi, ir nʼa dii. [Ir baa ir mʼa ciiti nda ir ašariyaa fondaa. 7Amma Lisiyas kaŋ ti sooje boŋkoyni beeroo kaa kʼa cendi kʼa kaa ir kabey ra nda gaabi. 8A ciya nga torcekey se i ma kaa ni do.] Ni hunday ga hin kʼa hãa ka dii hayey kul kaŋ se ir gʼa torce.» 9Alyahuudey na torceyanoo cimandi ka nee kaŋ takaa din nda a teendi.

Pol kay ka faasa nga boŋ se Feliks jine

10Waatoo kaŋ goforneroo na Pol noo fondo a ma šelaŋ, Pol zaabi ka nee: «Ay ga bay kaŋ za jiiriyaŋ ni ti gandaa woo ciitikaa. Woo se ay ga kay ka faasa ay boŋ se nda naanay. 11Nʼga hin ka ceeci ka bay, a si too jirbi woy cindi hinka (12) kaŋ ay žigi ka koy Žerizalem ka sujudu Irkoy se. 12Ay mana garandi, agay nda boro ga kakaw wala ay goo ma jama turandi Irkoy hugu beeroo ra, wala margahugey ra, wala koyraa ra. 13I si hin ka hayaa har ma ne nda cimi kaŋ se sohõ i nʼay torce. 14Hayaa ne kaŋ ay gʼa har ni jine kaaray, nda ay Koyoo fondaa kaŋ i ga nee konday no, takaa din da nda ay gʼay baabey Koyoo gana, ka naanay hayey kul kaŋ hantumandi ašariyaa nda annabey citaabey ra. 15Ay naataa sii kala Irkoy ra, ngi mo ga naata kaŋ tunyan ga bara, a ma tee boro šerrantey wala wey kaŋ si šerre. 16Woo maaganda se ay ga gaabandi waati kul žiibi masi huru ay binoo ra Irkoy nda adamizey jine. 17Jiiri boobo banda ga, ay kaa ka sarga ay jamaa ga, ay na sargari kaa Irkoy maaɲoo ga. 18Hayaa kaŋ i nʼay gar ay gʼa tee manʼti kala ay henanandiyanoo Irkoy hugu beeroo ra bila nda jama margayan, bila tureyan. 19Amma Azi Alyahuudu fooyaŋ goo no, ngi no ma hima ka bara ni jine kʼay torce, nda a gar i nka dii ay ga goy futu. 20Wala mo wey, ngi, i ma layboo har kaŋ i nʼay gar ay gʼa tee hoyraykey margaroo jine, 21nda manʼti šenni follokaa kaŋ ay na jinde jer ka kaati ka nee: ‹Bukawey tunyanoo kaŋ ay ga naanay a maaganda se agay, ay goo ma ciitandi hõ war jine.›»

22Feliks kaŋ ga bay nda cimi haya kaŋ ti ir Koyoo fondaa, nʼi naŋ i ma koy hala waati foo. A nee: «Nda Lisiyas kaŋ ti sooje boŋkoyni beeroo zunbu kate, ay ga war šennoo guna.» 23A na jalakoynoo yaamar a ma Pol lakkal, a nee a masʼa šiita, a ma naŋ nga borey mʼa saajaw.

Feliks na Pol naŋ a ma cindi kasaa ra

24Jirbiyaŋ banda ga, Feliks kaa, nga nda nga wandoo Drusil kaŋ ti Alyahuudu. Feliks daŋ i ma ciya kate Pol se a ma kaa. A na haŋajer Pol se šenney kaŋ a gʼi har Almasihu Isa naanaa ga. 25Amma kaŋ Pol goo ma šelaŋ šerretaray ga, nda boŋdiiyan, nda ciitoo kaŋ goo kaa ga, Feliks hunbur, a zaabi ka nee: «Sohõ koy, waati kaŋ ay duu ay boŋ henna, ay ga ciya ma ne.» 26A mma naata mo kaŋ Pol ga nga noo nooru, woo se a ga ciya kate a se cee fooyaŋ ngi ma faajikaaray.

27Jiiri hinka banda ga, Porsiyus Festus huru Feliks dogoo ra. Feliks baa Alyahuudey ma alhormo tee nga se, a na Pol naŋ a ma cindi kasaa ra.

25

Pol ceeci i ma nga šennoo daŋ kokoy beeroo kaboo ra

1Festus kaa gandaa ra, jirbi hinza banda ga, a hun Sezare ka žigi ka koy Žerizalem. 2Sargari juwalkey jineborey nda Alyahuudey boro kayantey na Pol torce a do. I wiri a ga 3kʼa ŋaaray a ma alhormo tee ngi se ka kate Pol Žerizalem. I nka hawandifutay ngi mʼa wii fondaa ra. 4Festus zaabi ka nee kaŋ Pol sii kala Sezare kasaa ra, kaŋ ne nda kayna nga ga koy no din. 5A nee: «War ra, jineborey ma hanga agay ka doo Sezare, nda aroo na goy futu tee, i mʼa torce.»

6Festus mana goro i do haya kaŋ bisa jirbi yaaha wala iwoy (10), woo din banda ga, a doo Sezare. Subaa ra, a goro ciitidogoo ra, a na yaamar noo i ma kate Pol. 7Waatoo kaŋ Pol too kate, Alyahuudey kaŋ doo ka hun Žerizalem nʼa kuubi kʼa bere, i na haya boobo laalayaŋ kaŋ i si hin kʼi cebe daŋ Pol ga. 8Pol kay ka faasa nga boŋ se ka nee: «Ay mana laybu tee, a ma tee Alyahuudey ašariyaa se, wala Irkoy hugu beeroo se, wala kokoy beeroo se.» 9Amma Festus kaŋ baa nga ma alhormo tee Alyahuudey se, a zaabi ka nee Pol se: «Nʼga baa ma žigi ka koy Žerizalem ka ciitandi hayey wey se ay jine?»

10Pol nee: «Ay sii kala kokoy beeroo hinoo cire, nga jine ay ga hima ka ciitandi. Alyahuudey, ay mana tooɲe kul tee i se, sanda takaa kaŋ nda ni hunday ga hanse kʼa bay. 11Adiši nda ay nʼi tooɲe wala nda ay na haya tee kaŋ ga hima nda buuyan, ay si wanji buuyanoo, amma nda hayaa kul kaŋ se i gʼay torce manʼti kala taari, boro kul si hin kʼay noo i se. Ay šennoo ga cindi kokoy beeroo kone.» 12Waatoo kaŋ Festus nda nga hoyraykey na cere guna ka ben, a zaabi ka nee: «Ni šennoo ma cindi kokoy beeroo kone, nʼga koy kokoy beeroo do.»

Festus na Agripa hoyraa ceeci

13Jirbiyaŋ banda ga, kokoyoo kaŋ se i ga nee Agripa nda Berenis kaa Sezare ka Festus foo. 14I na jirbi boobo tee no din. Festus na Pol misoo daŋ kokoyoo jine ka nee: «Feliks na aru foo naŋ a ma cindi kasaa ra, 15boraa no kaŋ waatoo kaŋ ay goo Žerizalem, sargari juwalkey jineborey nda Alyahuudey boro beerey nʼa torce ka ceeci a ma zukandi. 16Ay nʼi zaabi ka nee: ‹Manʼti Rom borey alaadaa no i ma boro zukandi bila nda i ma boraa torcekey kayandi a jine a ma kay ka faasa nga boŋ se hayaa ga kaŋ se i nʼa torce.› 17Waatoo kaŋ i kaa ka marga ne ra, ay mana naŋ a ma gay, subaa ra, ay goro ciitidogoo ra ka yaamar noo i ma kate aroo. 18Torcekey marga no din, amma i mana hayey kaŋ se ay ga hongu i nʼa torce ba affoo har a ga. 19Hayaa kaŋ no manʼti kala ngi boŋ Irkoy ganayanoo ga i gʼa kakaw nda boro foo kaŋ maaɲoo ti Isa kaŋ buu, amma Pol tabatandi kaŋ a ga huna. 20Ay boŋoo haw šenney wey jine, ay nʼa hãa wala a ga baa nga ma koy Žerizalem ka ciitandi hayey wey se no din. 21Amma waatoo kaŋ Pol baa nga šennoo ma cindi kokoy beeroo kone, ay na yaamar noo i mʼa lakkal hala ay ga kaa kʼa sanba kokoy beeroo do.» 22Agripa nee Festus se: «Ay ga baa mo agay hunday ma maa boraa woo se.» A nee a se: «Suba nʼga maa a se.»

Pol daŋandi Agripa nda Berenis jine

23Subaa ra, Agripa nda Berenis kaa nda foomataray, kaŋ i huru margadogoo ra, ngi, nda sooje boŋkoyni beerey, nda koyraa aru kayantey, Festus na yaamar noo i ma kate Pol. 24Festus nee: «Kokoyoo Agripa nda borey kul kaŋ goo ir bande ne ra, war ga dii boraa kaŋ maaganda se Alyahuudey jamaa kul šelaŋ ya ne, a ma tee Žerizalem wala ne, i kaati ka nee a si hima ka huna. 25Amma agay, ay dii kaŋ a mana haya kul tee kaŋ ga hima nda buuyan. Boraa woo, nga hunday ka nee nga šennoo ma cindi kokoy beeroo kone. Ay kayandi yʼa sanba. 26Amma haya hakiikante kul sii no kaŋ ay gʼa hantum a ga koyoo kaŋ ti kokoy beeroo se, woo se ay kate a war jine, cere-cereyan ra, ni, kokoyoo Agripa, hala waati kaŋ hãayanoo ben ya duu haya kaŋ ay na hantum a ga. 27Zama ay dii kaŋ a si hima boro ma kasa-ize sanba bila nda mo ma hayey hantum kaŋ harandi a ga.»

26

Pol kay ka faasa nga boŋ se Agripa jine

1Agripa nee Pol se: «Nʼgoo nda fondo ka kay ka šelaŋ ka faasa ni boŋ se.» Pol na nga kaboo jer ka šelaŋ ka faasa nga boŋ se 2ka nee: «Kokoyoo Agripa, a kan ya ne kaŋ hayey kul kaŋ se Alyahuudey nʼay torce, ay ga hima hõ ka kay ka faasa ay boŋ se ni jine. 3Zama nʼga hanse ka alaadawey nda hayey kaŋ ga Alyahuudey ga kakaw bay, woo se ay gʼa wiri ni ga, ma haŋajer ya ne nda suuri.

4Takaa kaŋ ga ay cindi ay dumoo game za ay zankataraa sintinoo ga Žerizalem, Alyahuudey kul gʼa bay. 5I gʼay bay za gayyan, nda i ga baa ka seedetaray tee ka nee kaŋ ir addinaa kondawey kul išendaa ra ay cindi kaŋ ti Fariziyeŋey wanoo. 6Sohõ ay ga ciitandi, zama ay nʼay naataa daŋ allaahidoo ra kaŋ Irkoy nʼa zaa ir baabey se. 7Ir alkabiila woy cindi hinkaa (12) ga naata kaŋ allaahidoo ga tabati. I ga gaabandi Irkoy ganayan ra cijin nda zaari. Kokoyoo, naataa woo maaganda se Alyahuudey goo mʼay torce. 8Macin se war ga miile cere game ka nee a si hin ka tee Irkoy ma bukawey tunandi?

9Agay hunday, ay tammahã kaŋ ay ga hima ka haya kul tee ka Isa Nazaret boraa maaɲoo haryanoo ganji. 10Woo ti haya kaŋ ay nʼa tee mo Žerizalem. Kaŋ sargari juwalkey jineborey nʼay noo hini, ay na Irkoy boro henanante boobo daŋ kasaa ra. Waati kaŋ i kayandi i ma wiiyandi, ay gʼay jindoo noo. 11Cee boobo margahugey kul ra ay gʼi zukandi, ay gʼi gaabi i ma Isa wow. Ay hanse ka futu i ga kʼi gurzugay hala koyra waaney ra.»

Pol ga nga tuubiroo deede

(Teegoyey 9.1–19; 22.6–16)

12«Taka follokaa din da, ay duu hini nda fondo sargari juwalkey jineborey do ka naaru Damas. 13Fondaa ra, zaarikay cululu, kokoyoo, ay dii gaay kaŋ nereroo bisa waynaa nereroo hun beenaa ra kʼay kuubi kʼay bere, agay nda borey kaŋ ga naaru ay bande. 14Ir kul kaŋ ganda, ay maa jinde kaŋ ga šelaŋ ya ne ka nee Ebere šenni ra: ‹Sol, Sol, macin se nʼgʼay gurzugay? A ga šendi ma ne ma guuru mee cuutu kaaney zii nda cee26.14 Gandaa din borey mma guurey wey dumey daŋ adabbawey se hala i ma duu ka dira fondaa bande. Adabbawey ga ceeci ka guurey zii nda cee..› 15Agay, ay nee: ‹May ti ni, ay Koyoo?› Ay Koyoo nee: ‹Agay ti Isa kaŋ ni, nʼgʼa gurzugay. 16Amma tun, ma kay ni cewey ga, zama ya nka bangay ma ne hala ya ni kayandi ma tee ay tamoo nda ay seedaa hayey kaŋ ni, nʼdii ey [ay ga], nda hayey kaŋ maaganda se ay ga kaa ka bangay ma ne. 17Ay ga ni kaa jamaa nda dumey kaŋ manʼti Alyahuudu kabey ra kaŋ do agay, ay ga ni sanba, 18hala ma moɲey feeri, i ma bere ka hun kubaa ra ka koy gaayoo ra, ka hun Ibilisi hinoo cire ka koy Irkoy do hala i ma duu zunubey yaafaa, ka duu baa borey bande kaŋ yeetandi jere ga Irkoy se ngi naanaa kaŋ i nʼa daŋ ay ra maaganda se.›»

Pol šelaŋ nga goyoo ga

19«Adiši kokoyoo Agripa, bangayyanoo kaŋ hun beenaa ra, ya na wanji a ga. 20Ay jin ka borey kaŋ goo Damas, nda Žerizalem mo, nda Žude gandaa kul, nda gandawey waazu i ma tuubi ka bere Irkoy here ka teegoyyaŋ tee kaŋ ga cebe kaŋ i tuubi. 21Woo maaganda se Alyahuudey nʼay dii [waatoo kaŋ ay goo] Irkoy hugu beeroo ra ka ceeci kʼay wii. 22Irkoy nʼay faaba, agay ne ma kay hala hõ ka seedetaray tee boro kaccey nda ibeerey do. Ay si haya kul har kala woo kaŋ annabey nda Musa nee i ga kaa ka tee 23kaŋ a nka tilasu Almasihu ma zarabi, nga ti boro jinaa kaŋ ga tun bukawey ra, a ga hima ka gaayoo har ir jamaa nda dumi waaniyaŋ se.»

Pol na Agripa cee a ma naanay

24Kaŋ Pol goo ma šenney wey har ka kay ka faasa nga boŋ se, Festus na jinde jer ka nee: «Pol, ni hollo! Ni bayray beeroo ka ni hollandi.» 25Pol nee: «Ay ga mooru hollay, aru beeroo Festus, amma cimi nda lakkal šenniyaŋ no ay gʼi har. 26Kokoyoo ga haya bay wey kul se. Ay gʼi har a se nda naanay, zama ay ga naanay ka bay kaŋ hayey wey ba affoo sʼa yena, i mana teendi tuguyan ra. 27Kokoyoo Agripa, nʼga naanay annabey? Ay ga bay kaŋ nʼga naanay.» 28Agripa nee Pol se: «Ne nda kayna nʼgʼay bere kʼay tee kretiyeŋ!» 29Pol nee: «Ay ga Irkoy ŋaaray, a ma tee waati kayna wala waati kuku ra, a masi tee ni hinne, amma borey mo kul kaŋ ga maa ya ne hõ, war ma tee takaa kaŋ ga ay goo, bila gaalawey wey.»

30Kokoyoo, nda goforneroo, nda Berenis, nda borey kul kaŋ goo ma goro i bande tun. 31Waatoo kaŋ i fatta, i nee cere se: «Boraa woo si haya kul tee kaŋ ga hima nda buuyan wala gaalayan». 32Agripa nee Festus se: «Boraa woo ga hin ka naŋandi nda a nka mana nga šennoo daŋ kokoy beeroo kaboo ra.»

27

Pol sanbandi Rom

1Waatoo kaŋ i kayandi ir ma harihii zaa ka koy Itali, i na Pol nda kasa-ize fooyaŋ daŋ jalakoyni foo kaŋ maaɲoo ti Žiliyus kaboo ra. Soojey kaŋ se i ga nee Ogist soojey, wey din jalakoyni no. 2Harihiyoo si hun kala Adramit ka ceesi nongey kaŋ goo Azi teekoo miɲoo bande. Ir huru a ra ka koy. Aristark kaŋ ti Masedoni boro kaŋ hun Tesalonik goo ir bande. 3Subaa ra, ir fandi Sidoŋ. Žiliyus na taka henna tee Pol se, a naŋ Pol ma koy cerey do i ma huga nda a. 4Ir taŋa ka hun no din ka koy Šipir dumaa ga, zama hewoo gʼir gande. 5Ir na teekoo kottu ka ceesi Silisi nda Panfili here ka too Mira, Lisi gandaa ra. 6No din ra jalakoynoo duu harihii foo kaŋ hun Aleksandiri, a ga koy Itali, a nʼir daŋ a ra. 7Ir na jirbi boobo tee ir ga mossoyaada ka zurandi. Kaŋ ir ga baa ka too Kinid koyraa here nda šenday, hewoo nʼir ganji ir ma koy jine, ir koy Kret gungoo dumaa ga, Salmone tenje. 8Kret bisayanoo šendi ir ga, ir too nongu foo ra kaŋ se i ga nee Kaydoo Hennaa. Nga jeroo ga koyraa goo kaŋ se i ga nee Lase.

9Waati kuku banda ga, naarumaa tee farratay, zama meehawoo zaaroo27.9 Meehawoo zaaroo kaŋ goo Zunubu tuusuyanoo zaaroo banda ga, harihii naarumay ga farrati, zama hew waati no. mo bisa ka ben. Pol nʼi gagay 10ka nee i se: «Arey, ay ga dii kaŋ albasi nda hasaraw boobo ga tee naarumaa ra, manʼti jinaa hinne here, wala hiyoo, amma ir hundey zaati here.» 11Amma jalakoynoo ga haŋajer hiyoo zurandikaa nda hiyoo jineboraa se ka bisa hayaa kaŋ Pol gʼa har. 12Kaŋ hii kaydogoo din si boori jiyaw waati, borey jere beeroo nee kaŋ ngi ma koy jine, nda a ga hin ka tee ngi ma too Feniks kaŋ ti Kret hii kaydoo foo kaŋ goo hawsa nda dangay tenje, nda gurma nda dangay, hala ngi ma jiyaa tee no din.

Hew tun teekoo boŋ

13Hew kaccu hẽe ka hun dandi kaboo here, i hongu kaŋ hayaa kaŋ ngi ga baa ngi mʼa tee, ngi ga hin kʼa tee, i tun no din ka bisa Kret gungoo jere. 14Amma hala kayna ga too, hew beeri kaŋ se i ga nee Erakiloŋ tun gungoo ra. 15Hiyoo dandi, a si hin ka kay hewoo jine. Ir nʼa naŋ a mʼir ka doy. 16Ir bisa gungu-ize kaccu foo jere kaŋ se i ga nee Koda, a šendi ir ga hala ir ga duu hii izoo kaŋ ga hawa hii beeroo ga se dabari. 17I na hii izoo daŋ a ra. Faaba karfey, i nʼi ka hii beeroo haw, i hunbur a masi koy googu labutaasoo boŋ kaŋ se i ga nee Sirt. Hayaa kaŋ ga hiyoo dii nda a kay, i nʼa feeri ka hiyoo naŋ a ma koy nda nga boŋ. 18Kaŋ hewoo hanse kʼir kar, subaa ra, i na hiyoo jinaa jere foo doori haroo ra. 19Jirbi hinzantoo hane, ngi hunday kabey ka hiyoo jinaa warra. 20Jirbi boobo waynaa si fatta, handarawey si fatta, hew beeri foo gʼir zaa ka kay, waatoo din ir naataa hun hallasiyan ra.

21Kaŋ ir gay ir mana ŋaayan ŋaa, Pol kay i game ka nee: «He arey, war hima ka maa ya ne kaŋ ay nee war se ir masi hun Kret. Nda a gar war nka maa ya ne, albasoo nda hasaraa woo si duu ir. 22Sohõ ay gʼa wiri war ga, war ma bine tee, zama war ra, boro kul hundoo si faati nda manʼti hiyoo hinne. 23Irkoy kaŋ mayray ra [agay,] ay goo, kaŋ ay gʼa gana, nga almalayka foo kay ay jeroo ga cijin, 24a nee: ‹Masi hunbur, Pol, a tilasu ma kay kokoy beeroo jine. Nga ne, Irkoy na ni noo borey kul kaŋ goo ma naaru ni bande.› 25Woo se arey, wa bine tee, zama ay ga naanay Irkoy, ay ga bay kaŋ hayaa ga teendi nda takaa kaŋ nda a nʼa har ya ne. 26Amma a nka tilasu ir ma koy googu gungu foo ra.»

27Ir cijin woy cindi taacantoo (14to) kaŋ ir goo Adriya teekoo boŋ hewoo gʼir ka koy ka kaa, cijinoo gamoo ra hiyoo goykey hongu kaŋ guray no ma man kate ngi do. 28I na haroo susura, i gar kaŋ nga guusuroo ti meetar waranza cindi iyye (37). I koy jine kayna i yee ka susura, i gar kaŋ nga guusuroo manʼti kala meetar waranka cindi yaaha (28). 29I hunbur hiyoo masi koy kara tondi nonguyaŋ ga, i na langara taaci zaa hiyoo koroo ra kʼi warra haroo ra, i ga cahã moo ma boo. 30Hiyoo goykey ceeci ka zuru ka hun a ra, i na hii izoo zumandi haroo ra ka nee ngi ma koy langarawey zaa hiyoo niinoo ra kʼi zumandi teekoo ra. 31Pol nee jalakoynoo nda soojey se: «Nda borey wey mana cindi hiyoo ra, war, war si hin ka hallasi.» 32Waatoo din soojey na hii izoo karfey dunbu kʼa taŋ a ma kaŋ haroo ra.

33Kaŋ moo ga baa ka boo, Pol nʼa wiri i kul ga i ma ŋaa, a nee: «Hõ ti jirbi woy cindi taacantoo (14to) kaŋ war si ŋaa, war ga batu, war si haya kul ŋaa.» 34Woo se ay gʼa wiri war ga, war ma ŋaa, zama war ga too a ga war hunaroo se, war ra, ba boro foo hinbirey affoo si kaŋ. 35Kaŋ a na woo har ka ben, a na takula zaa ka albarka tee Irkoy se borey kul jine, a nʼa dunbu, de a sintin ka ŋaa. 36Borey kul na bine tee, ngi mo ŋaa. 37Ka gar ir kul kaŋ goo hiyoo ra manʼti kala boro zangu hinka nda woyye cindi iddu (276). 38Waatoo kaŋ i ŋaa hala i kungu, i na alkamaa warra teekoo ra ka hiyoo felawandi.

Hiyoo munyanoo

39Waatoo kaŋ moo boo, i mana bay labu kaŋ ga ngi goo, amma i dii almun27.39 Isa guray dumi no. kaŋ ra labutaasi goo. I kayandi nda ngi ga hin, ngi ma koy hiyoo fandandi no din. 40I na langarawey karfey dunbu kʼi naŋ teekoo ra, i na leemoo karfey mo feeri, i na waalaa27.40 Zaara beeri no kaŋ i gʼa daŋ harihii ga hala hewoo ma hiyoo tuti a ma koy. kaŋ goo jine ka guraa ceeci. 41I mana kaŋ kala nongu ga kaŋ caraw hinkaa kul goo haroo ra, i na hiyoo fandandi, hiyoo niinoo fiji labutaasoo ra, a mana hin ka ɲuuti, de [bondawey] gaaboo na hiyoo koroo kayri-kayri. 42Soojey kayandi kaŋ ngi ma kasa-izey wii hala affoo masi koy zii ka zuru. 43Amma jalakoynoo baa nga ma Pol hallasi, a nʼi ganji i ma hayaa tee kaŋ i nʼa kayandi. A na yaamar noo kaŋ borey kaŋ ga wan ziiyan ma jin ka doo haroo ra ka guraa ceeci. 44Borey cindey žigi bundey ga, affooyaŋ hiyoo kayrey ga. Kaŋ i na woo tee, borey kul too guraa ga nda baani.

28

Pol too Malt gungoo ra

1Waatoo kaŋ ir too nda baani, nga no ir maa kaŋ gungoo maaɲoo ti Malt. 2Laboo izey nʼir kubay henna, kubayyan no kaŋ cine ga šendi. I na nuune diinandi kʼir kubay, ncirɲoo kaŋ sintin ka kara nda hargoo maaganda se. 3Pol na tuuri koga boobo marga, a nʼi daŋ nuunaa ra, gondi foo fatta a ra konnoo maaganda se ka denji kaboo ga. 4Kaŋ laboo izey dii gondoo deeji kaboo ga, i nee cere se: «Šikka sii kaŋ boraa woo borowiikaw no, zama a hallasi teekoo ra, amma Dike28.4 Dike, waatoo din borey mmʼa dii sanda koy, maanaa ti «alhukumoo». sʼa naŋ a ma huna.» 5A na gondoo fittaw nuunaa ra, Pol mana maate albasi kul. 6I mma nee a mma funsu wala a ma kaŋ ka buu dogoo din da. I gay i ga lakkal daŋ ka guna, amma kaŋ i dii baffoo mana duu a, i na šenni barmay ka nee kaŋ koy no.

7Gamey din ra, boro jinaa kaŋ goro gungoo ra, maaɲoo ti Publiyus, nga wane nda gungoo nongu foo. A nʼir kubay henna kʼir zumandi nga do nda borohennataray, ir na jirbi hinza tee a do. 8Woo gar Publiyus baaba goo no a ga kani, gaaham konni laala nda tooto bara a ga. Pol huru a do, a na Irkoy ŋaaray ka nga kabey fur a ga, a nʼa noo baani. 9Kaŋ woo tee, borey jerey kaŋ ga wirci kaŋ goo gungoo ra mo kaa, i duu baani. 10I hanse kʼir beerandi mo, waatoo kaŋ ir ga koy i nʼir noo hayayaŋ ir almušakkawey se.

Pol hun Malt ka koy Rom

11Handu hinza banda ga, harihii foo kaŋ hun Aleksandiri kaŋ na jiyaa tee gungoo ra, ir huru a ra ka koy. Diyoskirey28.11 Diyoskirey, ntawayyaŋ no kaŋ cee jinaa harihii goykey gʼi dii sanda koyyaŋ. tammaasaa bara hiyoo ga. 12Kaŋ ir kay Sirakis, ir na jirbi hinza tee no din. 13Ir tun no din ka koy Režiyo. Subaa ra, hew hẽe ka hun dandi kaboo here, jirbi hinkantoo ra ir too Puzol. 14Ir na armayaŋ gar no din, i nʼa wiri ir ga, ir ma jirbi iyye tee ngi do. Takaa woo nda ir koy Rom. 15Ir armey kaŋ goo koyraa din ra, kaŋ i maa ir kaayanoo, i koy ir kubay hala Apiyus Yooboo nda Yawzunbu Hugu Hinzaa do. Kaŋ Pol dii ey, a na albarka daŋ Irkoy se, a na bine tee.

16Waatoo kaŋ ir too Rom, i yadda Pol ma cindi nga boŋ do, nga nda soojaa kaŋ gʼa lakkal.

Pol waazu Rom

17Jirbi hinza banda ga, Pol ciya borey se kaŋ ti Alyahuudey jineborey. Waatoo kaŋ i marga, a nee i se: «Arma arey, agay, ba kaŋ se ya na haya kul hasara ir jamaa se, ya nʼir baabey alaadawey mo hoo, ay tee kasa-ize Žerizalem ka daŋandi Rom borey kabey ra. 18Waatoo kaŋ i nʼay hãa ka ben, i baa ngi mʼay naŋ, zama haya futu kul mana garandi ay ga kaŋ ga hima nda buuyan. 19Amma Alyahuudey mana yadda a ga, woo ka kate a tilasu ay ga yʼay šennoo daŋ kokoy beeroo kaboo ra. Manʼti ya nka baa yʼay jamaa torce. 20Woo ti hayaa kaŋ se ay ciya war se ka dii war ka šelaŋ war se, Boraa kaŋ ga Izirayel ga naata, nga se guuru karfoo woo goo ay ga.» 21I nee a se: «Batagayaŋ mana hun Žude ir se kaŋ ga šelaŋ ni ga, ir armey ra mo, boro mana kaa ka ifutu har ni ga. 22Amma ir ga baa ir ma maa hayaa kaŋ nʼgʼa hongu, zama ir ga bay kaŋ kondaa woo, nongoo kul ra a ga kakawandi.»

23I na zaari kayandi Pol se kaŋ ra ngi ma cere kubay. Kaŋ hanoo too, boro boobo kaa a do nongoo kaŋ ra a goo. Pol nʼi fahamandi ka seedetaray tee i se Irkoy Laamaa ga za subbaahi hala cijinoo ra ka ceeci i ma yadda hayey ga kaŋ Musa ašariyaa nda annabey citaabey nʼi har Isa ga. 24Boro fooyaŋ yadda hayey kaŋ harandi ga, affooyaŋ mana naanay. 25I mana faham cere se, i koy waatoo kaŋ Pol na šenni foo har i se ka nee: «Hundi Henanantaa ga cum kaŋ šelaŋ war baabey se nda annabi Ezayi miɲoo 26ka nee:

‹Koy jamaa din do ka nee:

“War ga haŋajer ka maa, amma war si faham baffoo se,

war ga moo feeri ka dii, amma war si dii baffoo.”

27Zama jamaa woo binoo šendi,

i na ngi haŋawey tiŋandi, i na ngi moɲey daabu,

hala ngi moɲey masi duu ka dii, ngi haŋawey masi duu ka maa,

ngi lakkaley masi faham, i masi tuubi,

yʼi noo baani.›28.26–27 Ezayi 6.9–10.

28War ma bay kaŋ Irkoy hallasiroo sanbandi dumey do kaŋ manʼti Alyahuudu, ngi, i ga haŋajer a se.» 29[Kaŋ Pol na šenney wey har, Alyahuudey fatta, kakaw beeri huru ngi nda cere game.]

30Pol goro jiiri hinka timmante hugu foo ra kaŋ a nʼa sufuray nga maaɲoo ga. A na borey kul kubay henna kaŋ kaa a do. 31A na Irkoy Laamaa šennoo waazu, a cawandi hayey ga kaŋ ga šelaŋ ir Koyoo Isa Almasihu ga, a šelaŋ nda naanay timmante, boro kul manʼa ganji.