Sintinoo citaaboo

Citaaboo fahamandiroo

Sintinoo citaaboo ti Bibiloo citaabu jinaa, maanaa lasal hayey ga a ga šelaŋ. Nga fillawey manʼti kala aduɲɲa takaroo, nda nbunadam takaroo, nda Izirayel jamaa.

Sintinoo citaaboo manʼti kala cawandiyan kaŋ ga šelaŋ hayey kaŋ Irkoy nʼi tee ga. A ga cahã ka hakiikandi kaŋ Irkoy na aduɲɲa taka, woo ti haya kaŋ ga cebe kaŋ haya kul ga hima ka ben Irkoy cire. Citaaboo benantaa ga, a ga allaahidu noo kaŋ Irkoy ga huga nda nga jamaa. Citaaboo sintinoo ka koy benantaa ga, Irkoy no boro ga dii a: a ga nga boŋ bayrandi, a ga ciiti, a ga nga jamaa gaa.

Sintinoo citaaboo woo ra Izirayel alaada žeenawey goo, ka cebe takaa kaŋ nda i na ngi naanaa ka goy.

Hayaa kaŋ Irkoy gʼa wiri manʼti kala ir ma naanay nga, ir ma naanay allaahidu kaŋ nga nʼa noo, ir ma nga yaamarey nda nga ašariyawey gana.

1

Aduɲɲa takaroo

1Sintinoo ga, Irkoy na beenaa nda gandaa taka. 2Gandaa sii nda taka kul, nga koonoo no. Kubay goo guusu beeroo boŋ, de1.2 «de», Ebere šenni ra, almaganaa faa ti «amma». Irkoy Hundoo 1.2 «Irkoy Hundoo», Ebere šenni ra, almaganaa faa ti «hew kaŋ hun Irkoy do». cindi ka dira-dira haroo boŋ.

3Irkoy nee: «Gaayoo ma bangay!» De gaayoo bangay. 4Irkoy dii kaŋ gaayoo boori. A na gaayoo nda kubaa fay kʼi kaa cere ra. 5Irkoy na gaayoo maaɲoo daŋ «zaaroo», de a na kubaa maaɲoo daŋ «cijinoo». Cijin foo kaa, subbaahi foo kaa. Woo ti zaari jinaa.

6Irkoy nee koyne: «Farru beeri ma tee haroo ra kaŋ ga haroo fay ihinka!» 7Irkoy na farroo tee. A na farroo tee ka beene haroo nda ganda haroo fay. Woo kaŋ a nʼa har tee. 8Irkoy na farroo din maaɲoo daŋ «beenaa». Cijin foo kaa, subbaahi foo kaa. Woo ti zaari hinkantoo.

9Irkoy nee koyne: «Haroo kaŋ goo beenaa se ganda, ma marga nongu foo hala daw kogaa ma bangay!» Woo kaŋ a nʼa har tee. 10Irkoy na daw kogaa maaɲoo daŋ «laboo», de a na hari margantaa maaɲoo daŋ «teekoo». Irkoy dii kaŋ a boori. 11Irkoy yee ka nee: «Laboo ma dumari firzi hay. Subu kul ma nga dumiyoo hay. Tuuri dumi foo kul kaŋ ga ŋandi ma nga izoo hay, affoo kul nga dumiyoo ma bara a ga.» Woo kaŋ a nʼa har tee. 12Dumari firzi fatta laboo cire. Subu dumi kul na nga dumiyoo hay. Tuuri kul na nga izoo hay. Dumi kul nga dumiyoo goo a ga. Irkoy dii kaŋ a boori. 13Cijin foo kaa, subbaahi foo kaa. Woo ti zaari hinzantoo.

14Irkoy nee koyne: «Hayayaŋ kaŋ ga gaay noo ma tee farroo ra kaŋ ti beenaa ka cijinoo nda zaaroo fay, i ma tee tammaasayaŋ waatey, nda zaarey, nda jiirey se. 15Beenaa farroo ra, hayey wey ma gandaa noo gaay!» Woo kaŋ a nʼa har tee. 16Irkoy na haya hinkaa tee kaŋ ga gaay noo. Ibeeroo kaŋ ga dii zaari here nda ikacca kaŋ ga dii cijin here. A na handarawey mo tee. 17A nʼi daŋ beenaa farroo ra hala i ma gandaa noo gaay. 18I ma dii zaaroo nda cijinoo ra, de i ma gaayoo nda kubaa fay kʼi kaa cere ra. Irkoy dii kaŋ a boori. 19Cijin foo kaa, subbaahi foo kaa. Woo ti zaari taacantoo.

20Irkoy nee koyne: «Haroo ma too nda hundikoyni. Cirawyaŋ ma deeši gandaa boŋ beenaa farroo here!» 21Irkoy na adabba beerey nda hundikoyney kaŋ ga ɲuuriɲuuri haroo ra, a nʼi kul taka, affoo kul nda nga dumoo. A na cirawey kaŋ ga deeši mo kul taka, dumi nda dumi. Irkoy dii kaŋ a boori. 22Irkoy na albarka daŋ i ra ka nee: «Hayey kaŋ ga huna haroo ra ma hay ka cere hay ka boobo ka teekoo harey too. Cirawey mo ma hay ka cere hay gandaa ra!» 23Cijin foo kaa, subbaahi foo kaa. Woo ti zaari guwantoo.

24Irkoy nee koyne: «Hundikoyni dumi kul ma fatta laboo cire: adabba, nda labukoy, nda ganjihooga dumi kul!» Woo kaŋ a nʼa har tee. 25Takaa woo nda Irkoy na ganjihooga, nda adabba, nda labukoy kul tee, affoo kul nda nga dumoo. Irkoy dii kaŋ a boori. 26Irkoy nee: «Ir ma boro tee, a ma hima nda ir. A ma tee ir cine! A ma tee jineboro teekoo hamiisaa se, nda ciraw, nda adabba, nda gandaa kul, nda labukoy kul kaŋ ga ziilam-ziilam laboo ga.»

27Irkoy na boro taka hala a ma hima nda nga.

Nga himakasinaa no kaŋ a nʼa taka.

A nʼi taka kʼi tee aru nda woy.

28Woo banda ga, Irkoy na albarka daŋ i ra, a nee i se: «Wa hay, war ma cere hay ka boobo. Wa gandaa too, war mʼa laama. Teekoo hamiisaa, nda ciraw, nda adabba kul kaŋ ga ziilam-ziilam laboo ga, war ma tee i se jineboro.» 29Irkoy nee koyne: «Nga ne, subu kul kaŋ goo laboo ga kaŋ ga dumi tee, nda tuuri kul kaŋ ga ize nda dumi tee, ay gʼi noo war se, i ma tee war meehunaa. 30Gandaa adabba kul, nda ciraw kul, nda labukoy kul kaŋ ga ziilam-ziilam laboo ga, maanaa hundikoyni kul, ay gʼi noo subu firzoo kul, a ma tee ngi meehunaa.» Woo kaŋ a nʼa har tee. 31Irkoy na hayey kul laasaabu kaŋ a nʼi tee. A dii kaŋ i hanse ka boori. Cijin foo kaa, subbaahi foo kaa. Woo ti zaari idduwantoo.

2

1Takaa woo nda beenaa, nda gandaa, nda haya kul kaŋ goo i ra takandi ka ben.

2Jirbi iyyantoo hane takaroo goyoo kul kaŋ Irkoy nʼa tee ben, de mo jirbi iyyantoo din hane a hunanzam nga goyoo kul kaŋ a nʼa tee ra. 3A na albarka daŋ zaari iyyantoo ra kʼa yeeti jere ga, zama zaaroo din ra a hunanzam nga takaroo goyoo kul ra kaŋ a nʼa tee.

Aroo nda woyoo goro Edeŋ saddiŋaa ra

4Woo ti beenaa nda gandaa takaroo fillaa.

Waatoo kaŋ Irkoy Abadantaa na beenaa nda gandaa tee, 5ba saaji tuuri kaccu foo sii laboo boŋ. Saaji dumari mo mana zay, zama Irkoy Abadantaa mana ncirɲi kaŋandi laboo boŋ jina. Boro mo sii no kaŋ ga laboo beeri. 6Amma harandaŋ ga tun laboo cire kaŋ ga laboo beeneheroo kul haŋandi. 7Labuhamni no Irkoy Abadantaa nʼa zaa laboo ra ka aru hanse jina, a duu ka hundi funsu niiney ra. Aroo tee hundikoyni.

8Woo banda ga, Irkoy Abadantaa na saddiŋa duma gandaa ra kaŋ se i ga nee Edeŋ. Edeŋ woo sii kala waynahunay here. A na aroo kaŋ a nʼa hanse gorandi a ra. 9Irkoy Abadantaa na tuuri kul kaŋ nga gunayanoo ga boori zayandi laboo ra kaŋ ga ize hay kaŋ ga boori ŋaayan se. Saddiŋaa gamoo ra a na tuuriɲaa hinka zayandi: hunayan tuuroo nda tuuroo kaŋ ga boro noo lakkal ka ihenna nda ifutu kaa cere ra.

10Isa foo fatta Edeŋ gandaa ra kaŋ ga saddiŋaa haŋandi. No din ra isaa haroo fay ka tee kabe taaci. 11Isa jinaa maaɲoo ti Pišoŋ, a ga gandaa kaŋ maaɲoo ti Hawila kul kuubi kʼa bere. Ganda no kaŋ ra wura goo. 12Wura alhakiikaa bara gandaa din ra. Deeli dumi kaŋ maaɲoo ti bedeliyom nda tondoo kaŋ maaɲoo ti oniks mo goo a ra. 13Isa kabe hinkantoo maaɲoo ti Gihoŋ, a ga gandaa kaŋ maaɲoo ti Kuš kul kuubi kʼa bere. 14Isa hinzantoo maaɲoo ti Tigir. Nga ti haroo kaŋ ga zuru Asiri gandaa se waynahunay here. Isa taacantoo maaɲoo ti Efrat.

15Irkoy Abadantaa na aroo zaa kʼa gorandi saddiŋaa ra hala a mʼa beeri, a mʼa hawgay. 16Irkoy Abadantaa na aroo noo yaamar ka nee a se: «Tuuri kul kaŋ goo saddiŋaa ra, nʼga hin ka izey ŋaa, 17kala tuuroo kaŋ ga boro noo lakkal ka ihenna nda ifutu kaa cere ra. Tuuroo din, masi izoo ŋaa, zama han kul kaŋ nʼnʼa ŋaa, šikka sii nʼga buu.»

18Irkoy Abadantaa nee nga boŋ se: «A si boori aru ma cindi nga foo. Ay ga faabakaw tee a se, nga cine hangasine.» 19Irkoy Abadantaa kaŋ na labu zaa ka ganjihooga kul nda ciraa kul hanse, a nʼi ka koy aroo do hala nga ma dii maaɲey kaŋ a gʼi daŋ i ga. Hundikoyni kul maaɲoo kaŋ aroo nʼa noo a se, nga nda a ga ciyandi. 20Aroo na maa daŋ adabba kul ga, a daŋ ciraa kul ga, a daŋ ganjihooga kul ga. Amma a mana duu i ra faabakaw kaŋ ga tee a se nga cine hangasine.

21Irkoy Abadantaa na aroo kaŋandi jirbi koma ra. Kaŋ aroo goo ma jirbi kul, Irkoy na aroo caraw birey affoo kaa, de a na bašoo yeeti dogoo ra. 22Irkoy Abadantaa na caraw biriyoo kaŋ a nʼa kaa aroo ra bere kʼa tee woy kʼa ka koy aroo do. 23Kaŋ aroo dii a kul, a kaati ka nee:

«Nhuu, woo ti hamoo kaŋ hun ay hamoo ra,

kuroo kaŋ hun ay kuroo ra.

Woo, maaɲoo kaŋ ga huru a ga, ti ‹woy›,

zama aru ra a hun.»2.23 Ebere hantumoo ra, «aru» nda «woy» kalimawey ga baa ka hima.

24Woo ka kate, aru ma hun nga ɲaa nda nga baaba do ka denji nga wandoo ga, de i ga tee gaaham folloku.

25Ihinkaa kul, aroo nda nga wandoo, cindi gaa koonu bila nda i ma haw.

3

Aroo nda woyoo zunubu jinaa

1Ganjihoogawey kul kaŋ Irkoy Abadantaa nʼi tee, gondi caram ka bisa i kul. Gondoo na woyoo hãa ka nee: «Cimi da no kaŋ tuuri kul kaŋ goo saddiŋaa ra, Irkoy nee war masi izoo ŋaa?» 2Woyoo tuuru gondoo se ka nee: «Tuuri kul kaŋ goo saddiŋaa ra, ir ga hin ka izoo ŋaa. 3Amma tuuroo kaŋ goo saddiŋaa gamoo ra, Irkoy nee ir se kaŋ ir masi izoo ŋaa, ir masi ba tuku a do nda ir si baa ir ma buu.» 4Gondoo nee woyoo se: «Kalaa, kalaa! War si buu baffoo. 5Hayaa kaŋ no manʼti kala Irkoy ga bay kaŋ han kaŋ war nʼa ŋaa war moɲey ga hay. War ga tee sanda nga, war ga ihenna nda ifutu kaa cere ra.»

6Woyoo dii kaŋ tuuroo izoo ga boori ŋaayan se. Nga gunayanoo ga boori, de mo boro ga alhawa a se, zama lakkal no a ga noo. A na tuuroo ize foo kosu, a nʼa ŋaa. Nga banda ga, nga kurɲoo kaŋ goo a bande, a nʼa noo, de nga mo nʼa ŋaa. 7Dogoo din da ngi boro hinkaa kul lakkaley zunbu ka bay kaŋ gaa koonu no ngi goo. I na jeejay fitayaŋ kaa kʼi daŋ-daŋ cere ga, i ma tee lenpe ngi affoo kul se.

8Aroo nda woyoo maa Irkoy Abadantaa cee jindoo kaŋ goo ma dira-dira saddiŋaa ra waatoo kaŋ cijinoo hew baanaa ga fara. I koy tugu Irkoy Abadantaa se saddiŋaa tuurey gamey ra. 9Amma Irkoy Abadantaa na aroo cee, a nʼa hãa ka nee: «Man ra nʼgoo?» 10A nʼa zaabi ka nee: «Ya nka maa ni cee jindoo saddiŋaa ra, ay hunbur, zama ay goo gaa koonu. Woo se ay koy tugu.» 11Irkoy Abadantaa nee aroo se: «May ka ni bayrandi kaŋ nʼgoo gaa koonu? Ni nka tuuroo izoo ŋaa kaŋ ay na ni yaamar masʼa ŋaa?» 12Aroo nʼa zaabi ka nee: «Woyoo kaŋ nʼnʼa noo ya ne, nga kʼay noo tuuroo izoo, woo ka kate yʼa ŋaa.»

13Irkoy Abadantaa nee woyoo se: «Cin ti woo kaŋ nʼnʼa tee?» Woyoo nʼa zaabi ka nee: «Gondoo kʼay darga, woo ka kate yʼa ŋaa.»

14Irkoy Abadantaa nee gondoo se:

«Woo kaŋ nʼnʼa tee sabbu se,

nʼga laali adabba kul

nda ganjihooga kul gamey ra.

Hõ banda ga, ni gundoo ga nʼga dira,

labuhamni no nʼga ŋaa ni hunaroo kul ra.

15Ay ga iberitaray daŋ ni nda woyoo game,

ay gʼa daŋ ni hayroo nda nga hayroo game.

A ga ni boŋoo motti,

ni mo ga ceekoroo motti.»

16A nee woyoo se:

«Ay ga farayan boobo tonton ni alhaamidutaraa hottaa ga.

Kala hottay hala nʼga hay.

Ni kurɲoo se nʼga alhawa,

amma nga no ma ni juwal.»

17A nee aroo se: «Nʼna haŋajer ni wandoo se, de mo nʼna tuuroo izoo ŋaa kaŋ ay na ni yaamar masʼa ŋaa,

woo se laboo ga laali ni maaganda se.

Farayan nda nʼga duu ni meeŋaaroo

ni hunaroo kul ra.

18Karji nda ngorfu ga zayandi ma ne.

Nʼga dumarey ŋaa

kaŋ ga zay saajey ra.

19Ni sungaa ra nʼga duu ni meeŋaaroo

hala ma yee laboo

kaŋ ra ni zandi,

zama labu ti ni,

de mo laboo ra nʼga yee.»

20Aroo kaŋ maaɲoo ti Adama3.20 Adama maanaa ti «labu». na nga wandoo maaɲoo daŋ Haawa (maanaa «hunayan»), zama nga ti hundikoyni kul kaŋ ti boro ɲaa.

21Irkoy Abadantaa na kuuru bankaarayyaŋ tee Adama nda nga wandoo se kʼi daŋ i ga. 22Woo banda ga, Irkoy Abadantaa nee: «Sohõ kaŋ boraa tee sanda ir kaŋ ga ihenna nda ifutu kaa cere ra, ir ma hawgay a masi deebe ka hunayan tuuroo izoo kosu kʼa ŋaa ka huna hala abada.» 23Irkoy Abadantaa nʼa fattandi Edeŋ saddiŋaa ra hala a ma koy laboo beeri kaŋ ra a zandi. 24A nʼi gaaray i ma koy taray. A na almalaykayaŋ kaŋ se i ga nee šeribey nda takuba kaŋ ra nuune ga fatta kaŋ ga bere-bere, gorandi Edeŋ saddiŋaa waynahunay kaboo ga hala i ma borey ganji i ma koy hunayan tuuroo do.

4

Kabila na Habila wii

1Adama gorokasinay nda nga wandoo Haawa. Woyoo tee alhaamidu, a na ize daŋ aduɲɲa ra kaŋ maaɲoo ti Kabila4.1 Kabila maanaa ti «duuyan».. Haawa nee: «Ay duu izʼaru Abadantaa albarkaa ra.» 2Woo banda ga, a yee ka ize daŋ aduɲɲa ra kaŋ maaɲoo ti Habila4.2 Habila maanaa ti «harandaŋ».. Habila tee alman kurkaw, Kabila tee beerikaw.

3Waatiyaŋ banda ga, Kabila na faari-izeyaŋ tee sargari Abadantaa maaɲoo ga. 4Habila, nga mo, kate nga almanoo gunde jinawey, de a na ham henney noo a se. Habila nda nga sargaroo kan Abadantaa se. 5Amma Kabila nda nga sargaroo mana kan a se. Kabila hanse ka futu hala ndumoo nka bibi cere ra. 6Abadantaa nee Kabila se: «Macin se nʼga futu, macin se nʼga bibandi? 7Nda nʼna taka henna tee kaŋ ga hima, nʼga ni boŋoo jer! Amma nda mana taka henna tee, zunuboo ga daaru ni hugoo miɲoo ga. A ga alhawa nga ma duu ni, amma ni, ma hin a!»

8Kabila na šenni fur nga armaa Habila ga kaŋ ngi ma koy hawsaa ra. Waatoo kaŋ i too hawsaa ra, a sar ka gum Habila ga, a nʼa wii. 9Kaŋ woo tee, Abadantaa na Kabila hãa ka nee: «Man ni armaa Habila?» A nʼa zaabi ka nee: «Ay si bay. Ni nka maa agay no mʼay armaa lakkal wala?» 10Irkoy nee a se: «Cin ti woo kaŋ nʼnʼa tee? Ni armaa kuroo na ni wurru za laboo ga hala ay do. 11Sohõ nʼga laali, de laboo ga garsaka ma ne, nga kaŋ na ni armaa kuroo haŋ kaŋ ni kaboo nʼa doori. 12Nda nʼna laboo beeri, nʼsi duu nga albarkaa. Nʼga tee soomasoomante kaŋ ga windi-windi aduɲɲa ra.»

13Kabila nee Abadantaa se: «Ay zukandoo ga hanse ka tiŋ ya ne. 14Nga ne, hõ nʼnʼay gaaray kʼay kaa laboo ga. Ay ga hima ka tugu ma ne. Ay ga tee soomasoomante kaŋ ga windi-windi aduɲɲa ra. Boro kul kaŋ duu agay gʼay wii.» 15Abadantaa nʼa zaabi ka nee: «Boro kul kaŋ na ni wii, ga zukandi cee iyye ka faasa ma ne.» Woo banda ga, Abadantaa na tammaasa daŋ Kabila ga hala boro kaŋ dii a masʼa wii. 16Kabila hun Abadantaa jine, a koy goro gandaa kaŋ se i ga nee Nodu kaŋ goo Edeŋ se waynahunay.

Kabila hayroo

17Kabila gorokasinay nda nga wandoo. Woyoo tee alhaamidu, a duu nga boŋ, izʼaroo maaɲoo ti Henok. Kabila na koyra foo gorandi. A na koyraa maaɲoo daŋ Henok kaŋ ti nga izʼaroo maaɲoo. 18Henok ti Irad baaba, Irad ti Mehuyahel baaba, Mehuyahel ti Metušahel baaba, Metušahel ti Lemek baaba.

19Lemek hiiji wande hinka. Ijinaa maaɲoo ti Ada, ihinkantoo ti Sila. 20Ada na Yabal hay. Kurkey kaŋ goo hukkumey cire saajoo ra kaagʼaroo ti Yabal. 21Yabal kaynʼaroo maaɲoo ti Yubal. Yubal woo, nga ti kurbukarkey nda laatikarkey kaagʼaroo. 22Sila mo na ize foo daŋ aduɲɲa ra kaŋ maaɲoo ti Tubal-Kayeŋ. Tubal-Kayeŋ no ma alhan nda guuru deŋyan dumi kul tee. Nga woymaa ti Naama. 23Lemek nee nga wandey se:

«Ada nda Sila, wa maa ya ne!

Lemek wandey, wa haŋajer ay šennoo se!

Boro kaŋ nʼay maray, ay gʼa wii.

Zankaaru kaŋ nʼay kar, ay gʼa wii.

24Kabila ga faasandi cee iyye,

Lemek cee woyye cindi iyye (77).»

25Adama yee ka duu nga wandoo ga izʼaru foo kaŋ Haawa na maaɲoo daŋ Seti (maanaa «sufuray»), zama a nee: «Irkoy yee ka doonandi ya ne izʼaru kaŋ yee Habila dogoo ra kaŋ Kabila nʼa wii.» 26Seti mo duu izʼaru foo kaŋ a na maaɲoo daŋ Enoš. Zamanoo din ra, borey sintin ka Abadantaa maaɲoo cee.

5

Adama hayroo, kʼa zaa a ga ka koy Nuhu ga

1Adama hayroo taarikoo ne. Hanoo kaŋ Irkoy na boro taka, a nkʼa tee a ma hima nda nga. 2Hanoo kaŋ Irkoy na aru nda woy taka, a na albarka daŋ i ra, a na maaɲey daŋ «boro».

3Waatoo kaŋ ra Adama too jiiri zangu nda waranza (130), nga no a duu izʼaru foo sanda nga cine. Nga himakasinaa no. Maaɲoo kaŋ a nʼa daŋ a ga ti Seti. 4Seti hayyanoo banda ga, Adama huna jiiri zangu yaaha (800). A na izʼaruyaŋ nda ize woyyaŋ hay. 5Adama duu jiiri zangu yagga nda waranza (930) aloomur jina, a faati.

6Waatoo kaŋ Seti duu jiiri zangu nda igguu (105), a na Enoš hay. 7Enoš hayyanoo banda ga, Seti huna jiiri zangu yaaha nda iyye (807). A na izʼaruyaŋ nda ize woyyaŋ hay. 8Seti duu jiiri zangu yagga nda iwoy cindi hinka (912) aloomur jina, a faati.

9Waatoo kaŋ Enoš duu jiiri woyyagga (90), a na Kenaŋ hay. 10Kenaŋ hayyanoo banda ga, Enoš huna jiiri zangu yaaha nda iwoy cindi guu (815). A na izʼaruyaŋ nda ize woyyaŋ hay. 11Enoš duu jiiri zangu yagga nda igguu (905) aloomur jina, a faati.

12Waatoo kaŋ Kenaŋ duu jiiri woyye (70), a na Malalel hay. 13Malalel hayyanoo banda ga, Kenaŋ huna jiiri zangu yaaha nda woytaaci (840). A na izʼaruyaŋ nda ize woyyaŋ hay. 14Kenaŋ duu jiiri zangu yagga nda iwoy (910) aloomur jina, a faati.

15Waatoo kaŋ Malalel duu jiiri woydu cindi guu (65), a na Yered hay. 16Yered hayyanoo banda ga, Malalel huna jiiri zangu yaaha nda waranza (830). A na izʼaruyaŋ nda ize woyyaŋ hay. 17Malalel duu jiiri zangu yaaha nda woyyagga cindi guu (895) aloomur jina, a faati.

18Waatoo kaŋ Yered duu jiiri zangu nda woydu cindi hinka (162), a na Henok hay. 19Henok hayyanoo banda ga, Yered huna jiiri zangu yaaha (800). A na izʼaruyaŋ nda ize woyyaŋ hay. 20Yered duu jiiri zangu yagga nda woydu cindi hinka (962) aloomur jina, a faati.

21Waatoo kaŋ Henok duu jiiri woydu cindi guu (65), a na Metusala hay. 22Metusala hayyanoo banda ga, Henok na Irkoy gana jiiri zangu hinza (300). A na izʼaruyaŋ nda ize woyyaŋ hay. 23Henok duu jiiri zangu hinza nda woydu cindi guu (365) aloomur. 24Henok na Irkoy gana, boro mana dii a koyne, zama Irkoy kʼa zaa kʼa ka koy nga do.

25Waatoo kaŋ Metusala duu jiiri zangu nda woyyaaha cindi iyye (187), a na Lemek hay. 26Lemek hayyanoo banda ga, Metusala huna jiiri zangu iyye nda woyyaaha cindi hinka (782). A na izʼaruyaŋ nda ize woyyaŋ hay. 27Metusala duu jiiri zangu yagga nda woydu cindi yagga (969) aloomur jina, a faati.

28Waatoo kaŋ Lemek too jiiri zangu nda woyyaaha cindi hinka (182), a na izʼaru foo hay. 29A na maaɲoo daŋ Nuhu (maanaa «bine yaynandi»). Lemek nee: «Woo gʼir biney yaynandi laboo kaŋ Abadantaa nʼa laali goy šendaa ra.» 30Nuhu hayyanoo banda ga, Lemek huna jiiri zangu guu nda woyyagga cindi guu (595). A na izʼaruyaŋ nda ize woyyaŋ hay. 31Lemek duu jiiri zangu iyye nda woyye cindi iyye (777) aloomur jina, a faati.

32Nuhu goo nda zangu guu (500) kaŋ a na Sem, nda Šam, nda Žafet hay.

6

Nbunadam borolaalataraa

1Waatoo kaŋ nbunadam sintin ka hay ka cere hay laboo ga, i duu ize woyyaŋ. 2Irkoy izʼarey6.2 «Irkoy izʼarey», Ebere šenni ra, almaganaa faa ti «beenaa borey». dii kaŋ nbunadam ize woyey ga boori, de i na woyey hiiji kaŋ i nʼi suuba i ra. 3Abadantaa nee: «Hundoo kaŋ ay nʼa noo nbunadam se si cindi a ra hala abada, zama a manʼti kala faatante. Nga aloomuroo ga tee jiiri zangu nda waranka (120).» 4Zamanoo din ra, boro doogoyaŋ goo gandaa ra. I ga bara waatoo kaŋ Irkoy izʼarey6.4 Sorro 2to. koy goro nda nbunadam ize woyey ka duu i ga izeyaŋ. Ngi ti cee jinaa wongaari forantey.

5Abadantaa dii kaŋ nbunadam borolaalataraa hanse ka boobo gandaa ra, de mo waati kul nga binoo miilawey manʼti kala ifutu. 6Woo se Abadantaa nimsi nda haya kaŋ se nga na borey tee laboo boŋ, de mo binoo hanse ka maray. 7Abadantaa nee: «Borey kaŋ ay nʼi taka, ay gʼi tuusu kʼi kaa laboo boŋ, kʼa dii za nbunadam hala alman, hala labukoy, hala ciraw, zama ay nimsi nda haya kaŋ se ay nʼi tee.» 8Amma Nuhu duu alhormo Abadantaa do.

Fillaa kaŋ ga šelaŋ Nuhu ga

9Woo ti Nuhu fillaa. Nuhu manʼti kala boro šerrante kaŋ ga henan nga alwaddey ra. A na Irkoy gana. 10Izʼaru hinza no Nuhu nʼi hay kaŋ maaɲey ti Sem, nda Šam, nda Žafet.

11Irkoy do, nbunadam hasara, gandaa too nda ngi kurimunyanoo. 12Irkoy dii kaŋ gandaa hasara, zama takahaya foo kul kaŋ goo laboo boŋ na fondo futu zaa. 13Woo banda ga, Irkoy nee Nuhu se: «Ay na anniyaa zaa ka benandi nda hundikoyney kul, zama i na gandaa too nda ngi kurimunyanoo. Ay ga ngi nda gandaa halaci. 14Amma ni, sunduku beeri tee nda bundu yakuwante kaŋ ga tee ma ne harihii. Ma hugu-huguyaŋ tee sundukoo ra. Ma gundoo nda tarayheroo kul yon nda yonhaya. 15Takaa ne kaŋ nda nʼga hima kʼa tee: hiyoo ma duu kabedaaru zangu hinza (300) kuuyan. A ma duu kabedaaru woyguu (50) hayyan. A ma duu kabedaaru waranza (30) kayyan. 16Ma zanfun kaŋ ga sawa nda kabedaaru foo hayyan kaa beeneheroo ra. Sundukoo caraa ga ma miɲoo kaa. Ma sooro hinka cin gundoo ra. 17Nga ne, agay, ay ga hari beeri foo kaŋandi laboo boŋ hala a ma takahaya kul kaŋ hundi goo niinoo ra kaŋ goo beenaa cire halaci. Haya kul kaŋ goo laboo boŋ ga dere. 18Amma ni, ay ga ni noo amaana. Nʼga huru sundukoo kaŋ nʼnʼa tee harihii ra, ni nda ni izʼarey, nda ni wandoo, nda ni nzurawey kaŋ ti ni izey wandey. 19Takahaya kul kaŋ ra hundi goo, ma ihinka-hinka daŋ ni bande hiyoo ra, woy nda aru, hala i ma hin ka huna ni bande. 20Ma woy nda aru zaa cirawey dumey kul ra, nda almaney dumey kul ra, nda labukoyey dumey kul ra. I ga kaa ni do, hala i ma hin ka huna. 21De mo haya kul kaŋ ti ŋaayan kaŋ ga bara, mʼa zaa ni bande, hala a ma tee ni nda ey se šilfandaa.»

22Hayey kul kaŋ Irkoy nʼi har, Nuhu nʼi tee. A nʼi tee nda takaa kaŋ nda Irkoy nʼa yaamar.

7

Harihiyoo huruyanoo

1Woo banda ga, Abadantaa nee Nuhu se: «Huru harihiyoo ra, ni nda ni hugoo borey kul, zama ay do, ni hinne ti šerrante ni alwaddey ra. 2Adabbawey kul kaŋ ga halal, dumi foo kul, ma woy nda aru iyye-iyye zaa i ra. Wey kaŋ ga harram, dumi foo kul, ma woy nda aru foo zaa i ra. 3Cirawey mo, ma woy nda aru iyye-iyye zaa i ra hala ngi dumoo masi dere laboo boŋ. 4Zama ne nda jirbi iyye ay ga ncirɲi zumandi laboo boŋ kaŋ ga kara cijin nda zaari hala jirbi woytaaci (40). Haya kul kaŋ ti hundikoyni kaŋ ay nʼa tee kaŋ goo laboo boŋ, ay gʼa tuusu.» 5Hayey kul kaŋ Abadantaa nʼi yaamar, Nuhu nʼi tee.

6Jiiri zangu iddu (600) bara Nuhu se waatoo kaŋ hari beeroo kaa ka laboo daabu. 7Nuhu nda nga izʼarey, nda nga wandoo, nda nga izʼarey wandey huru hiyoo ra ka hun hari beeroo cire. 8Adabbawey kul, wey kaŋ ga halal nda wey kaŋ ga harram, nda cirawey nda haya kul kaŋ ga ziilam-ziilam laboo ga, 9ihinka-hinka, woy nda aru, kaa Nuhu do ka huru a bande harihiyoo ra, sanda takaa kaŋ nda Irkoy nʼa yaamar. 10Jirbi iyye banda ga, hari beeroo kaa ka laboo daabu.

Hari beeroo

11Nuhu jiiri zangu idduwantoo (600to) ra, handu hinkantoo jirbi woy cindi iyyantoo (17to) ga, hanoo din, laboo cire guusu beeroo miɲey kul bagu nda hari, beenaa mo miɲey feeri. 12Ncirɲoo kaŋ laboo boŋ cijin nda zaari hala jirbi woytaaci (40). 13Hanoo din hunday no Nuhu nda nga izʼarey kaŋ ti Sem, nda Šam, nda Žafet, nda Nuhu wandoo, nda nga izʼarey wande hinza huru harihiyoo ra, 14ngi nda hooga dumi kul, nda adabba dumi kul, nda labukoy kaŋ ga ziilam-ziilam laboo ga dumi kul, nda ciraw dumi kul nda hayey kul kaŋ goo nda fata ka deeši. 15Takahaya kul kaŋ hundi goo a ra, kaa ihinka-hinka Nuhu do ka huru a bande harihiyoo ra. 16Dumi foo kul woy nda aru ka huru hiyoo ra sanda takaa kaŋ nda Irkoy na Nuhu yaamar. Woo banda ga, Abadantaa na harihiyoo miɲoo daabu a ga.

17Hari beeroo woo kara laboo ga jirbi woytaaci (40). Haroo hanse ka boobo, de a na hiyoo doyandi kʼa jer laboo ga. 18Haroo hanse ka tonton ka boobo laboo ga, de hiyoo cindi ka doy haroo boŋ. 19Haroo cindi a ga hanse ka tonton ka boobo laboo ga. Haroo na tondi hondu beerey kul kaŋ goo beenaa cire daabu. 20Haroo na tondi hondey daabu, de mo a bisa ey nda kabedaaru woy cindi guu (15). 21Hundikoyni kul kaŋ ga ziilam-ziilam laboo ga, za cirawey hala adabbawey, hala hoogawey nda haya kul kaŋ ga ɲuuriɲuuri laboo ga nda nbunadamey kul halaci. 22Haya kul kaŋ hundi goo niinoo ra kaŋ goo labu kogaa boŋ kul buu. 23Irkoy na haya kul kaŋ ti hundikoyni kaŋ goo laboo ga tuusu kʼi derandi, ma dii za nbunadam hala adabba, hala labukoy, hala ciraa, i kul tuusandi ka dere laboo boŋ. Nuhu nda wey kaŋ goo a bande hinne ka hallasi. 24Haroo cindi laboo boŋ jirbi zangu nda woyguu (150).

8

Hari beeroo benantaa

1Woo banda ga, Irkoy ɲeli Nuhu nda hoogawey nda adabbawey kul ga kaŋ goo a bande harihiyoo ra. Irkoy na hew foo funsu laboo boŋ kaŋ na haroo zumandi. 2Laboo cire guusu beeroo miɲey nda beenaa miɲey daabu, de ncirɲoo kay. 3Kayna-kayna haroo ga yee ganda laboo ga. Hala a ga too jirbi zangu nda woyguu (150) kul haroo cindi a ga yee ganda ka kacca. 4Handu iyyantoo jirbi woy cindi iyyantoo (17to) ra, hiyoo koy kay gandaa kaŋ maaɲoo ti Ararat tondi hondey boŋ. 5Haroo cindi de a ga zunbu hala handu woyantoo (10to) ga. Handu woyantoo (10to) din zaari jinaa, tondi hondey boŋey sintin ka fatta.

6Jirbi woytaaci (40) banda ga, Nuhu na zanfunoo feeri kaŋ a nʼa kaa hiyoo beeneheroo ra. 7A na gaaru-gaaru foo donto, a deeši ka koy, amma cee boobo gaaru-gaaroo ga koy a ga yee kate, hala waatoo kaŋ ra haroo ben laboo ga. 8Woo banda ga, Nuhu yee koyne ka tuuzun foo donto ka dii wala haroo yee ganda laboo ga. 9Amma tuuzunoo mana hin ka duu nongu kaŋ ra nga ga kay. A yee kate hiyoo do, zama haroo na laboo kul daabu. Nuhu na nga kaboo šerre, a na tuuzunoo dii, a nʼa daŋ nga bande hiyoo ra. 10A batu hala jirbi iyye koyne, a duu ka yee ka tuuzunoo donto a ma koy. 11Tuuzunoo yee kate a do almaaroo ra, hiino zaytuɲaa fita gani foo goo miɲoo ra. Waatoo din Nuhu bay kaŋ haroo yee ganda. 12A yee koyne ka batu hala jirbi iyye, a duu ka tuuzunoo donto, tuuzunoo mana yee kate a do koyne.

13Nuhu jiiri zangu iddu nda affaantoo (601to) handu jinaa zaari jinaa, nga no haroo kogu ka ben laboo ga. Nuhu na hiyoo daabirjoo kaa a ga, de a dii kaŋ laboo kogu. 14Handu hinkantoo jirbi waranka cindi iyyantoo (27to) hane, laboo kogu karbaši.

15Woo banda ga, Irkoy šelaŋ Nuhu se ka nee: 16«Fatta hiyoo ra, ni nda ni wandoo, nda ni izʼarey nda ngi wandey. 17Hundikoyni dumi kul kaŋ goo ni bande, nda cirawey, nda almaney, nda labukoyey kul kaŋ ga ziilam-ziilam laboo ga, mʼi ka fatta ni bande hiyoo ra. I ma ɲuuriɲuuri laboo ga, i ma hay ka cere hay, ka boobo gandaa ra!» 18Nuhu nda nga izʼarey nda nga wandoo nda nga izey wandey fatta a bande. 19Adabbawey kul, nda labukoyey kul, nda cirawey kul, nda haya kul kaŋ ga ɲuuriɲuuri laboo ga, dumi foo kul fatta cere bande hiyoo ra.

20Nuhu na sargari tonadoo cin Abadantaa maaɲoo ga. Nuhu zaa adabba halalantey nda ciraw halalantey ra, a nʼi tee sargari kukurante sargari tonadogoo boŋ. 21Abadantaa maa sunnaaraa kaana, de a nee nga binoo ra: «Ay si yee ka gandaa danga nbunadam sabbu se, ba nda nbunadam binoo miilawey manʼti kala ifutu za nga zankataraa ga. Ay si yee ka hundikoyney kul halaci sanda takaa kaŋ agay ne kʼa tee.

22Kullihinne gandaa ga bara,

dumayan nda hegayyan,

yayni nda konni,

kaydiya nda jiyaw,

cijin nda zaari

si ben.»

9

Irkoy na Nuhu noo amaana

1Irkoy na albarka daŋ Nuhu nda nga izʼarey ra ka nee i se: «Wa tonton, war ma hay ka cere hay, de war ma gandaa too. 2Hõ banda ga, war ga tee hunburhaya nda jitandikaw gandaa adabba kul se, nda ciraa kul, nda hundikoyni kul kaŋ ga ɲuuriɲuuri laboo ga, nda teekoo hamiisa kul. Wey kul ay nʼi daŋ war kabey ra. 3Haya kul kaŋ ga huna, a ga ɲuuriɲuuri, ga tee war meehunaa sanda subu firzoo takaa. Ay nʼi kul noo war se. 4Amma war masi ham ŋaa kaŋ ra hundi goo, maanaa hamoo nda nga kuroo. 5Amma mo, war kuroo kaŋ ti war hunaroo, boro kul kaŋ a nʼa mun, ay gʼa hãa nda a. A ma tee adabba wala adamize. Adamize foo kul ay gʼa hãa nda nga cinaa hundoo.

6Boro kaŋ na adamize kuroo mun,

Adamize no ma kaa ka nga mo kuroo mun,

zama Irkoy nka boro taka hala a ma hima nda nga.

7War, wa duu izeyaŋ, war ma hay ka cere hay. War ma gandaa too, war ma boobo a ra.»

8Irkoy yee ka šelaŋ Nuhu nda nga izʼarey kaŋ goo a bande se ka nee: 9«Agay, ay ga war noo agay amaanaa, war nda war hayroo kaŋ ga kaa war dumawey ga, 10nda hundikoyney kul kaŋ goo war bande, a ma tee ciraw, wala adabba, wala ganjihooga kul, nda haya kul kaŋ fatta ni bande harihiyoo ra, nda ganjihooga kul. 11Ay ga war noo agay amaanaa kaŋ hari beeri si yee ka hundikoyney kul benandi, de hari beeri si yee ka tee kaŋ ga gandaa halaci.»

12Irkoy nee koyne: «Agay amaanaa kaŋ goo agay nda war game, nda hundikoyni kul kaŋ goo war bande, nda zamaney kul kaŋ ga kaa borey, nga tammaasaa ti 13kaŋ ay nʼay beenegondoo daŋ duulawey ra. A ga tee amaana tammaasa agay nda gandaa game. 14Waati kul kaŋ ay na duulawey marga laboo se beene, de ay nʼay beenegondoo bangandi duulawey ra, 15ay ga hongu agay amaanaa kaŋ goo agay, nda war, nda takahaya hundikoyney kul game. Ncirɲi si yee ka tee hari beeri ka takahayey kul halaci. 16Beenegondoo ga bangay duulawey ra, ay gʼa guna hala ya duu ka hongu amaana abadantaa kaŋ goo agay kaŋ ti Irkoy nda takahaya hundikoyney kul game kaŋ goo gandaa ra.» 17Irkoy nee Nuhu se: «Woo ti amaanaa tammaasaa kaŋ ay nʼa daŋ agay nda hundikoyney kul game kaŋ goo gandaa ra.»

Nuhu nda nga izʼarey fillaa

18Nuhu izʼarey kaŋ fatta harihiyoo ra manʼti kala Sem, nda Šam, nda Žafet. Šam ti Kanaŋ baaba. 19Nuhu izʼaru hinzaa no ka hay ka gandaa too nda boro.

20Nuhu ti beerikaw jinaa kaŋ na alaneb faari tee. 21A na alaneboo hari mooraa haŋ, a suu, de a kay nga gaa koonu nga hukkumoo ra. 22Šam kaŋ ti Kanaŋ baaba, dii nga gaa koonoo, de a koy a filla taray nga arma hinkaa se. 23Woo banda ga, Sem nda Žafet na burmusoo zaa kʼa daŋ ngi jesey ga, i dira ka huru nda banda-banda kʼa gum. I mana dii ngi baaba gaa koonoo, zama i nka duma bere ka huru a kone. 24Waatoo kaŋ suuyanoo ben Nuhu bande, a maa haya kaŋ nga izʼaru kaccaa nʼa tee.

25Woo ka kate, a nee:

«Ay na Kanaŋ laali.

Yala a ma tee nga armey baɲɲey baɲɲaa!»

26Nuhu yee koyne ka tonton ka nee:

«Albarka ma bara Abadantaa se kaŋ ti Sem Koyoo.

Yala Kanaŋ ma tee Sem baɲɲaa!

27Yala Irkoy ma Žafet feeri!

Yala alaafiyaa ma bara Sem nda Žafet hukkumey nda cere game!

De mo Kanaŋ ma tee ngi baɲɲaa!»

28Hari beeroo banda ga, Nuhu huna jiiri zangu hinza nda woyguu (350). 29Nuhu aloomuroo kul kaŋ a duu a, manʼti kala jiiri zangu yagga nda woyguu (950). Woo banda ga, a faati.

10

Nuhu izʼarey, gandawey assiloo

(Taarikey 1na 1.5–23)

1Nuhu izʼarey kaŋ ti Sem, nda Šam, nda Žafet hayroo ti wey. I duu izeyaŋ hari beeroo kaŋyanoo banda ga.

2Žafet izʼarey ti: Gomer, nda Magog, nda Maday, nda Yawaŋ, nda Tubal, nda Mešek, nda Tiras. 3Gomer izʼarey ti: Aškenaz, nda Rifat, nda Togarma. 4Yawaŋ izʼarey ti: Eliša, nda Tarsis, nda Kiti borey, nda Rodaŋ borey. 5Borey wey ka zamna-zamna gungey ra, ngi laamaa foo kul nda nga šennoo, nda ngi alkabiilawey, nda ngi dumey.

6Šam izʼarey ti: Kuš, nda Misirayim, nda Put, nda Kanaŋ. 7Kuš izʼarey ti: Seba, nda Hawila, nda Sabata, nda Raama, nda Sabateka. Raama izʼarey ti Saba, nda Dedaŋ. 8Kuš na Namuruz mo hay. Namuruz ti boro jinaa kaŋ tee wongaari laboo ga. 9Namuruz tee hookaw beeri Abadantaa do. Woo ra šennoo hun kaŋ ga nee: «Hookaw beeri no Abadantaa do, sanda Namuruz.» 10Koyra jina-jinawey kaŋ a nʼi laama ti Babel, nda Erek, nda Akad, nda Kalne kaŋ goo gandaa ra kaŋ maaɲoo ti Šineyar. 11Gandaa woo ra Namuruz bisa ka koy Asiri gandaa ra. A na koyrawey cin kaŋyaŋ ti: Niniwe, nda Rehobot, nda Kala, 12nda koyra beeroo kaŋ ti Reseŋ kaŋ goo Niniwe nda Kala gamoo ra. 13Misirayim ti Lud borey hayragoo, nda Anam borey, nda Lehab borey, nda Naftuwa borey, 14nda Patrus borey, nda Kasalu borey, nda Kaftor borey. Filisti borey mana hun kala Kasalu borey ga. 15Kanaŋ na Sidoŋ hay, nga ti nga izʼaru jinaa, nga duma ga, a na Heti hay. 16Nga ga Žebus borey, nda Amor borey, nda Girgaši borey, 17nda Hewi borey, nda Arki borey, nda Sini borey, 18nda Arwad borey, nda Semar borey, nda Hamat borey hun. Wey kul banda ga, Kanaŋ borey alkabiilawey say-say. 19Kanaŋ borey gandaa hirroo ti ka hun za koyraa kaŋ maaɲoo ti Sidoŋ, Gerar kaboo here, hala Gaaza. Ka yee kʼa dii fondaa kaŋ ga koy koyrawey ra kaŋ ti Sodom, nda Gomor, nda Aduma, nda Seboyim here hala Leša. 20Wey ti Šam hayroo. Alkabiila foo kul goo cere bande, wey kaŋ ga šenni follokaa šelaŋ goo cere bande ngi laamawey nda ngi gandawey ra.

21Sem kaŋ ti Žafet beerʼaroo, duu izʼaruyaŋ. Eber nda nga izʼarey kul hayragoo ti nga. 22Sem izʼarey ti: Elam, nda Ašur, nda Arfazad, nda Lud, nda Aram. 23Aram izʼarey ti: Utus, nda Hul, nda Geter, nda Maš. 24Arfazad na Šela hay, Šela na Eber hay. 25Eber duu izʼaru hinka. Affoo maaɲoo ti Peleg (maanaa «zamna»), zama nga waatoo ra laboo zamnandi. Armaa maaɲoo ti Yokutaŋ. 26Yokutaŋ na Almodad hay, nda Šelef, nda Hasarmawet, nda Yera, 27nda Hadoram, nda Uzal, nda Dikla, 28nda Obal, nda Abimayel, nda Saba, 29nda Ofir, nda Hawila, nda Yobab. Wey kul manʼti kala Yokutaŋ izʼaruyaŋ. 30Ngi gorodogoo ti, mʼa dii za Meša, Sefar kaboo here, hala waynahunay tondi hondey do. 31Wey ti Sem hayroo. Alkabiila foo kul goo cere bande, wey kaŋ ga šenni follokaa šelaŋ goo cere bande ngi laamawey nda ngi gandawey ra.

32Wey ti Nuhu izʼarey alkabiilawey, alwadda ka kaa alwadda, ganda ka kaa ganda. Borey wey ga gandawey hun, ka zamna-zamna laboo ga hari beeroo kaŋyanoo banda ga.

11

Babel soorohugu kukoo cinayanoo

1Zaman tee kaŋ aduɲɲa kul, šenni follokaa, nda kalima follokey no i gʼa šelaŋ. 2Kaŋ adamizey saraysaray ka koy waynahunay here, i dii taraŋtaraŋ foo kaŋ goo gandaa ra kaŋ maaɲoo ti Šineyar. I na no din tee ngi gorodogoo. 3I nee cere se: «Wa kaa! Ir ma ferawyaŋ kar kʼi ton nuune ra.» I mana tondi ka cina, feraw nda i cina. Guduroŋ ti hayaa kaŋ ga ferawey kanji cere ga. 4I nee cere se koyne: «Wa kaa! Ir ma koyra cin ir boŋ se kaŋ ra soorohugu kuku goo kaŋ boŋoo ga too beenaa. Ir ma maa tee ir boŋ se hala ir masi duu ka say-say gandaa kul boŋ.»

5Abadantaa zunbu ka dii koyraa nda soorohugu kukoo kaŋ adamizey nʼi cin. 6Woo banda ga, a nee nga boŋ se: «Nga ne, i tee jama foo, i ga šenni follokaa šelaŋ. Woo ti sintinoo hinne! Sohõ haya sii no kaŋ gʼi ganji i ma haya tee kaŋ i baa. 7Wa kaa! Ir ma zunbu ka ngi šennoo ɲaami cere ra hala affoo kul masi maa nga ceroo šennoo.» 8No din ra Abadantaa na borey say-say gandaa kul ra, de i tun koyraa cinayanoo ga. 9Woo se i ga nee a se Babel11.9 Ebere hantumoo ra, «Babel» nda «ɲaamiyaŋ» kalimawey ga baa ka hima., zama no din ra Abadantaa na aduɲɲa kul šennoo ɲaami cere ra. No din mo ra Abadantaa na adamizey say-say gandaa kul ra.

Sem nda nga hayroo fillaa

10Sem hayroo ne. Jiiri hinka hari beeroo kaŋyanoo banda ga, Sem na Arfazad hay, a goo nga jiiri zangoo (100) ra. 11Sem huna jiiri zangu guu (500) Arfazad hayyanoo banda ga. A duu izʼaruyaŋ nda ize woyyaŋ. 12Arfazad goo nda jiiri waranza cindi guu (35) waatoo kaŋ ra a na Šela hay. 13Arfazad huna jiiri zangu taaci nda ihinza (403) Šela hayyanoo banda ga. A duu izʼaruyaŋ nda ize woyyaŋ. 14Kaŋ Šela duu jiiri waranza (30), a na Eber hay. 15Šela huna jiiri zangu taaci nda ihinza (403) Eber hayyanoo banda ga. A duu izʼaruyaŋ nda ize woyyaŋ. 16Kaŋ Eber duu jiiri waranza cindi taaci (34), a na Peleg hay. 17Eber huna jiiri zangu taaci nda waranza (430) Peleg hayyanoo banda ga. A duu izʼaruyaŋ nda ize woyyaŋ. 18Kaŋ Peleg duu jiiri waranza (30), a na Rehu hay. 19Peleg huna jiiri zangu hinka nda yagga (209) Rehu hayyanoo banda ga. A duu izʼaruyaŋ nda ize woyyaŋ. 20Kaŋ Rehu duu jiiri waranza cindi hinka (32), a na Serug hay. 21Rehu huna jiiri zangu hinka nda iyye (207) Serug hayyanoo banda ga. A duu izʼaruyaŋ nda ize woyyaŋ. 22Kaŋ Serug duu jiiri waranza (30), a na Nahor hay. 23Serug huna jiiri zangu hinka (200) Nahor hayyanoo banda ga. A duu izʼaruyaŋ nda ize woyyaŋ. 24Kaŋ Nahor duu jiiri waranka cindi yagga (29), a na Tera hay. 25Nahor huna jiiri zangu nda iwoy cindi yagga (119) Tera hayyanoo banda ga. A duu izʼaruyaŋ nda ize woyyaŋ. 26Kaŋ Tera duu jiiri woyye (70), a na Abram, nda Nahor, nda Haraŋ hay.

Tera nda Abram fillaa

27Tera hayroo ne. Tera na Abram, nda Nahor, nda Haraŋ hay. Haraŋ na Lotu hay. 28Haraŋ mana faati kala koyraa kaŋ ra a hayandi kaŋ ti Ur kaŋ goo Kalde. A faati baaboo kaŋ ti Tera jine. 29Abram nda Nahor na wandeyaŋ zaa. Abram wandoo maaɲoo ti Saray. Nahor wanoo maaɲoo ti Milka kaŋ ti Haraŋ ize woyoo. Haraŋ ti Milka nda Yisika baaba. 30Saray manʼti kala woy gun, a sii nda ize.

31Tera na nga izʼaroo Abram zaa, nda nga haamaa Lotu kaŋ ti Haraŋ izʼaroo, nda nga nzura woyoo Saray kaŋ ti Abram wandoo. I hun Ur kaŋ goo Kalde ka koy gandaa ra kaŋ maaɲoo ti Kanaŋ. Kaŋ i too Karaŋ, i na no din tee ngi gorodogoo. 32Aloomuroo kaŋ Tera duu a manʼti kala jiiri zangu hinka nda igguu (205). A mana faati kala Karaŋ.

12

Irkoy ciya Abram se, a ma koy Kanaŋ

1Abadantaa nee Abram se: «Fatta ni gandaa, nda ni dumoo, nda ni baaba hugoo ka koy gandaa ra kaŋ ay gʼa cebe ma ne.

2Ay ga ni tee dumi beeri. Ay ga albarka daŋ ni ra.

Ay ga ni maaɲoo noo addawla.

Ma tee albarkahaya borey se!

3Borey kaŋ ga gaara ma ne, ay ga albarka daŋ i ra,

amma boro kaŋ na ni danga, ay gʼa laali.

Ni bande, aduɲɲa alkabiilawey kul ga duu albarka.»

4Abram koy nda takaa kaŋ nda Abadantaa nʼa har a se. Lotu koy a bande. Kaŋ Abram ga fatta Karaŋ, jiiri woyye cindi guu (75) bara a se.

5A koy nda nga bande nga wandoo Saray, nda nga armaa izʼaroo Lotu, nda nga almaanoo, nda boro kul kaŋ goo maaɲoo ga kaŋ i duu ey Karaŋ. I tun ka koy gandaa kaŋ maaɲoo ti Kanaŋ. Waatoo kaŋ i too no din, 6Abram dira gandaa ra ka too hala koyraa kaŋ maaɲoo ti Šekem, More tuuriɲaa beeroo do. Zamanoo din Kanaŋ borey no ma goro gandaa ra. 7Amma Abadantaa bangay Abram se, a nee a se: «Ni hayroo se ay ga gandaa woo noo.» Abram na sargari tonadoo cin Abadantaa kaŋ bangay a se maaɲoo ga. 8Woo banda ga, a dira ka koy tondi hondoo here kaŋ goo koyraa kaŋ maaɲoo ti Betel waynahunay kaboo here. A na nga hukkumoo cin Betel kaŋ goo waynakaŋay nda koyraa kaŋ se i ga nee Ayi kaŋ goo waynahunay game. A na sargari tonadoo cin Abadantaa maaɲoo ga, a na Abadantaa maaɲoo cee. 9Woo banda ga, Abram yee ka saraysaray ka koy Negew gandaa ra.

Abram nda Saray koy waati tee Misira

10Heray foo tee gandaa ra. Heraa laalayanoo se, Abram naaru ka doo Misira gandaa ra ka goro ka waati tee no din. 11Waatoo kaŋ i ga baa ka huru Misira gandaa ra, a nee nga wandoo Saray se: «Aywa! Ay ga bay kaŋ woy borya ti ni. 12Nda Misira borey dii ni, i ga nee kaŋ ay wandoo ti ni. I gʼay wii, i ga ni naŋ ma huna. 13Ay gʼa wiri ni ga, ma nee i se kaŋ ay woymaa ti ni! Nga ra i ga kula ay ra. Ni alhormaa ra, ay hundoo ga cindi ay ra.»

14Waatoo kaŋ Abram too Misira gandaa ra, Misira borey dii kaŋ woyoo ga hanse ka boori. 15Waatoo kaŋ Firawuuna cee-cirey na woyoo laasaabu, i koy a sifa Firawuuna se. Woo banda ga, woyoo zandi ka koy Firawuuna hugoo do. 16Woyoo sabbu se, Firawuuna na Abram dii nda diiyan henna. A nʼa noo alman buuna, nda ibeeri, nda farka aruyaŋ, nda baɲɲayaŋ, nda koŋŋayaŋ, nda farka woyyaŋ, nda yooyaŋ. 17Amma Abadantaa na dori beeriyaŋ ka Firawuuna nda nga hugoo borey kar, Saray kaŋ ti Abram wandoo maaganda se. 18Firawuuna ciya Abram se, a nee a se: «Cin ti woo kaŋ nʼnʼa tee ya ne? Macin se manʼay bayrandi kaŋ ni wandoo no? 19Macin se nʼnee kaŋ ni woymaa no, hala agay ne kʼa zaa ka nee ay gʼa tee wande? Sohõ ni wandoo ne, a zaa, ma koy!» 20Firawuuna na nga borey yaamar kaŋ i ma Abram fattandi. A ma koy nda wandoo nda haya kul kaŋ goo a kone.

13

Abram nda nga armaa izʼaroo Lotu fay

1Abram hun Misira gandaa ra ka žigi ka koy Negew, nga, nda nga wandoo, nda nga haya kul kaŋ goo maaɲoo ga, nda Lotu.

2Abram goo nda adabba boobo, nda nzorfu kaaray boobo, nda wura boobo. 3A saraysaray ka hun Negew ka koy hala Betel, nongoo kaŋ ra a jin ka nga hukkumoo cin kaŋ goo Betel nda Ayi game, 4hala nongoo kaŋ ra a na sargari tonadoo jinaa tee. De mo no din ra Abram na Abadantaa maaɲoo cee.

5Lotu kaŋ goo a bande mo goo nda alman buuna nda ibeeri nda hukkumyaŋ. 6Ngi affoo kul adabbawey ga hanse ka boobo, i si hin ka cindi cere bande, gandaa si hin kʼi zaa, zama a ga kacca i se. 7Koyne mo Kanaŋ borey nda Ferezi borey goo gandaa din da ra. Han foo alfitina huru Abram almaney kurkey nda Lotu waney game. 8Abram nee Lotu se: «Ay gʼa wiri ni ga, alfitina masi huru agay nda ni game. A masi huru ay kurkey nda ni waney game, zama ir kul ti hugu follokaa borey. 9Gandaa kul goo ni jine! Ir ma fay. Nda nʼna hawsaa zaa, ay ga gurmaa zaa. Nda nʼna gurmaa zaa, ay ga hawsaa zaa.»

10Lotu na nga boŋoo jer, a dii Žurdeŋ isaa ganganoo kul. A ga tay pataku. Woo ti za Abadantaa mana Sodom nda Gomor halaci. Nongoo din ga hima nda Abadantaa saddiŋaa. Ma nee Misira gandaa. A ga koy too hala koyraa kaŋ maaɲoo ti Sohar. 11Lotu na Žurdeŋ isaa ganganoo kul suuba nga boŋ se, de a koy waynahunay kaboo here. Takaa woo nda i fay ka hun cere ga. 12Abram goro Kanaŋ. Lotu koy goro ganganoo koyrawey ra. A na nga hukkumoo cin Sodom koyraa jeroo ga. 13Sodom borey manʼti kala boro laalayaŋ. Zunubu teekaw beeriyaŋ no Abadantaa do.

Abadantaa na meefuryaŋ zaa

14Waatoo kaŋ Lotu hun Abram bande, woo din banda ga, Abadantaa nee Abram se: «Ni boŋoo jer ka guna, za nongoo kaŋ ra nʼgoo hala hawsa, nda gurma, nda dandi, nda dangay, 15zama gandaa kul kaŋ nʼgʼa honnay, ay gʼa noo ni nda ni hayroo se hala abada. 16Ay ga ni hayroo tee sanda labuhamni. A ga boobo hala nongu kaŋ ra nda boro ga hin ka labuhamni kabu kul, a ga hin ka ni hayroo kabu. 17Tun ni boŋ ga, ma gandaa kuuyanoo nda nga hayyanoo kul dira, zama ay gʼa noo ma ne.»

18Abram koy nga hukkumoo cin ka goro boraa kaŋ maaɲoo ti Mamre, tuuriɲaa beerey do kaŋ goo koyra kaŋ se i ga nee Hebroŋ. No din ra a na sargari tonadoo cin Abadantaa maaɲoo ga.

14

Abram hin kokoyey kaŋ a nʼi wongu

1Waatoo kaŋ ra Šineyar gandaa kokoyoo ti Amrafel, Elasar koyraa kokoyoo ti Aryok, Elam gandaa kokoyoo ti Kedorlawomer, Goyim gandaa kokoyoo ti Tidal, 2zamanoo din no, i marga ka Bera wongu kaŋ ti Sodom kokoyoo, nda Birša kaŋ ti Gomor kokoyoo, nda Šinab kaŋ ti Aduma kokoyoo, nda Šemeber kaŋ ti Seboyim kokoyoo, nda Bela kaŋ se i ga nee Sohar, kokoyoo. 3Wey kul na cere marga Sidim gandaa gooroo ra kaŋ ti teeko Ciiri-ciirantaa. 4I na jiiri woy cindi hinka (12) tee, i goo Kedorlawomer cire, amma jiiri woy cindi hinzantoo (13to) ga, i ture. 5Jiiri woy cindi taacantoo (14to) ra, Kedorlawomer nda kokoyey kaŋ marga ka koy Refa borey wongu koyraa ra kaŋ maaɲoo ti Ašitorot-Karanayim. I na Zuz borey wongu koyraa ra kaŋ maaɲoo ti Haam. I na Emu borey wongu Šawe-Kiryatayim. 6I na Hori borey wongu ngi tondi hondoo ga kaŋ ti Seyir gandaa. I nʼi gaaray hala El-Paraŋ kaŋ goo saajoo jeroo ga. 7Woo banda ga, i yee ngi ceebandawey ra, i too Enu-Mišipat kaŋ ti koyraa kaŋ maaɲoo ti Kadeš. Ngi wongoo too Amalek borey gandaa kul nda Amor borey kaŋ ga goro Hasasoŋ-Tamar.

8Sodom, nda Gomor, nda Aduma, nda Seboyim, nda Bela kaŋ se i ga nee Sohar, kokoyey kul fatta ka marga ka koy i wongu Sidim gandaa sosooroo ra. 9Wey kaŋ i koy wongu manʼti kala Kedorlawomer kaŋ ti Elam kokoyoo, nda Tidal kaŋ ti Goyim kokoyoo, nda Amrafel kaŋ ti Šineyar kokoyoo, nda Aryok kaŋ ti Elasar kokoyoo. Kokoy taaci no kaŋ ga igguu wongu. 10Sidim gandaa sosooroo kul ti guusuyaŋ kaŋ ga too nda guduroŋ. Sodom nda Gomor kokoyey zuru, de i kaŋ guusey din ra. Wey kaŋ cindi zuru ka koy tondi hondoo here. 11Wongaarey na Sodom nda Gomor almaanoo nda ngi meehunaa kul zaa kʼi ka koy. 12I na Abram arma izʼaroo mo kaŋ ti Lotu nda nga almaanoo kul zaa ka koy, zama a mana cindi ka goro kala Sodom.

13Boro foo kaŋ zuru koy alhabaroo too Abram se kaŋ ti Ebere. Abram si goro kala tuuriɲaa beerey do kaŋ Mamre wane nda ey kaŋ ti Amor boro kaŋ ti Eškol nda Aner armaa kaŋyaŋ amaana goo ngi nda Abram game. 14Waatoo kaŋ Abram maa kaŋ i na nga boraa tee kasa-ize ka koy, a na nga hugu-ize wongaari boro zangu hinza nda iwoy cindi yaaha (318) zaa. I nʼi gaaray hala koyraa ra kaŋ maaɲoo ti Dan. 15A na wongu-izey zamna, ka nga iberey gande cijinoo ra, nga nda nga tamey. I nʼi kar kʼi gaaray hala koyraa kaŋ se i ga nee Hoba kaŋ goo Damas se hawsa here. 16A yee kate nda almaanoo kul, a yee kate nda nga boraa Lotu nda nga almaanoo, nda woyey nda jamaa kaŋ i bay kʼi boy ka koy.

Abram na Melšizedek nda Sodom kokoyoo kubay

17Waatoo kaŋ Abram na Kedorlawomer nda kokoyey kaŋ marga wongu ka hin, Sodom kokoyoo dira ka koy a kubay Šawe sosooroo ra kaŋ ti Kokoyoo sosooroo. 18Melšizedek kaŋ ti Zalem kokoyoo, kate ŋaayan nda alaneb hari moora. A mana cindi ka tee kala Irkoy Jerantaa sargari juwalkaw. 19A gaara Abram se ka nee:

«Irkoy Jerantaa kaŋ wane beenaa nda gandaa

ma albarka daŋ Abram ra!

20Albarka ma bara Irkoy Jerantaa se

kaŋ na ni iberey kaŋandi ni kaboo ra!»

Abram na nga hayey azakkaa noo a se.

21Sodom kokoyoo nee Abram se: «Ay noo borey, de ma almaanoo zaa ni boŋ se!» 22Amma Abram na Sodom kokoyoo zaabi ka nee: «Ay gʼay kaboo jer ka žee nda Abadantaa kaŋ ti Irkoy Jerantaa kaŋ na beenaa nda gandaa taka, 23ay si haya kul zaa ni jinawey ra, ba sana wala šilli, soko ma kaa ka nee: ‹Agay ka Abram tee almankoyni.› 24Ay boŋ se, ay si haya kul zaa nda manʼti woo kaŋ arusoogey nʼa ŋaa. Borey mo kaŋ hanga ay bande ka koy wongu kaŋ ti Aner, nda Eškol, nda Mamre, ngi, i ma ngi bagaa zaa!»

15

Irkoy na Abram noo amaana

1Hayey din kaŋ tee banda ga, Abadantaa na šenni har Abram se bangayyan ra ka nee a se: «Masi hunbur haya kul, Abram! Agay no ma tee ma ne koray. Ni sufuraa ga hanse ka beeri.» 2Abram zaabi ka nee: «Ay Koyoo, Abadantaa, hayaa kaŋ nʼgʼa noo ya ne koyne, cin no a gʼa hanse ya ne? Agay ne ma aduɲɲa naŋ bila ize. Eliyezer, Damas boraa no mʼay tubu?» 3Abram nee koyne: «Ni ne manʼay noo hayyan, nga ne ay tamoo kaŋ ti ay hugu-izoo no mʼay tubu.» 4Amma Abadantaa na šenni har Abram se ka nee: «Boraa kaŋ nʼnʼa har si ni tubu, amma boraa kaŋ ga hun ni hamoo ra, nga no ma tee ni tubukaa.» 5A na Abram ka koy taraa ra, a nee a se: «Beenaa guna, ma handarawey kabu, nda nʼga hin ka ngi hinnaa bay.» A yee ka nee a se: «Takaa woo no ni hayroo booboyanoo ga ti a.»

6Abram naanay Abadantaa, de a kabandi a se šerretaray.

7A nee a se koyne: «Agay ti Abadantaa kaŋ na ni kaa Kalde borey koyraa ra kaŋ ti Ur, ka ni noo gandaa woo a ma tee ni wane.» 8Abram zaabi ka nee: «Ay Koyoo, Abadantaa, macin no mʼay ka hakiika ka bay kaŋ ay ga duu a?» 9Irkoy nee a se: «Haw woy-ize foo kaŋ goo nda jiiri hinza soolu ya ne, nda hancin foo kaŋ goo nda jiiri hinza, nda feeji gaaru foo kaŋ goo nda jiiri hinza, nda gubaguba foo, nda tuuzun-ize foo.» 10Abram kate adabbawey kul, a na affoo kul dunbu gamoo ga, de a na jere foo kul tenjandi affaa. Amma cirawey hunday, a manʼi zamna. 11Jigaarayaŋ zunbu adabba bukawey boŋ, amma Abram nʼi gaaray.

12Waynaa kaŋyanoo ga, jirbi koma foo na Abram kaŋandi, de mo hunburay beeri nʼa dii kubaa ra. 13Irkoy nee Abram se: «Ma bay kaŋ ni hayroo ga koy taabuši ganda ra kaŋ manʼti nga wanoo. I ga tee baɲɲayaŋ no din, i gʼi žilla jiiri zangu taaci (400). 14Amma ay ga dumoo ciiti kaŋ nʼi daŋ baɲɲataray. Woo din banda ga, i ga fatta ka koy nda alman boobo. 15Ni, nʼga koy ni hayragey gar alaaharaa nda alaafiya. Žeenayyan henna banda ga, nʼga suturandi. 16Ni hayroo si yee kate ne ra kala hala zaman taaci banda ga, zama waatoo din no Amor borey layboo mana too jina ya ne nongu kaŋ ga a si bisa.»

17Waatoo kaŋ waynaa kaŋ, kubaa beeri, de alforon foo ga dullu, nuune ga fatta a ra ka koy huru alman foorantey game. 18Hanoo din, Abadantaa na amaana daŋ nga nda Abram game. A nee a se: «Ay na gandaa woo noo ni hayroo se. Mʼa dii za Misira isaa ga hala Efrat isa beeroo, 19gandaa woo manʼti kala Keni borey, nda Kenaz borey, nda Kadumone borey, 20nda Heti borey, nda Ferezi borey, nda Refa borey, 21nda Amor borey, nda Kanaŋ borey, nda Girgaši borey, nda Žebus borey gandaa.»

16

Isimayel hayyanoo

1Saray kaŋ ti Abram wandoo, mana duu a se ize. Saray goo nda koŋŋa foo kaŋ Misira boro no, maaɲoo ti Hažatta. 2Saray nee Abram se: «Sohõ kaŋ Abadantaa nʼay ganji ya duu ize, marga nda ay koŋŋaa. A ga hin ka tee a ma duu ya ne izʼaru.» Abram yadda Saray hoyraa. 3Saray kaŋ ti Abram wandoo, na nga koŋŋaa Hažatta, Misira boraa, zaa kʼa noo nga kurɲoo Abram se a ma marga nda a. Woo kaa ka gar kaŋ Abram goo nda goray jiiri woy (10) gandaa ra kaŋ se i ga nee Kanaŋ. 4A marga nda Hažatta. A tee alhaamidu. Kaŋ a maate kaŋ nga ga tee boro hinka kul, a sintin ka donda nga koyoo Saray. 5Woo se Saray nee Abram se: «Ay kaynandiyanoo ga kaŋ ni boŋ. Agay kʼay koŋŋaa daŋ ni kaboo ra, amma za a maate kaŋ nga ga tee alhaamidu a mma donda agay. Yala Abadantaa ma ciiti agay nda ni game.» 6Abram na Saray zaabi ka nee: «Ni koŋŋaa ne, a goo ni kaboo ra, haya tee a se kaŋ kan ma ne.» Saray na Hažatta gurzugay hala nongu kaŋ ra a zuru a ga.

7Abadantaa almalayka foo nʼa gar saajoo ra hari foo jesoo ga kaŋ goo fondaa here kaŋ ga koy saajoo ra kaŋ maaɲoo ti Šur. 8A nʼa hãa ka nee: «Hažatta, Saray koŋŋaa, man ra ni hun, man ra nʼga koy?» A nʼa zaabi ka nee: «Ay koyoo Saray se ay goo ma zuru.» 9Almalaykaa nee a se: «Yee ni koyoo do, ma ni boŋ yeeti a se ganda.» 10A nee a se: «Ay ga ni hayroo boobandi nda takaa kaŋ nda a si hin ka kabandi nga booboyanoo se.» 11Abadantaa almalaykaa nee a se koyne: «Ni tee alhaamidu, nʼga izʼaru foo daŋ aduɲɲa ra kaŋ nʼga maaɲoo daŋ Isimayel (maanaa ‹Irkoy ga maa›), zama Abadantaa maa ni binekankamyanoo. 12Ni izʼaroo ga tee ganjiboro.

A ga kay ka borey kul wongu,

borey kul ga kay kʼa wongu.

Amma a ga goro jere ga nga armey se ka huna nga hinne.»

13Abadantaa kaŋ šelaŋ Hažatta se, Hažatta na maaɲoo daŋ «ni ti Koyoo kaŋ ga dii agay», zama a nee nga boŋ se: «Cimi da no kaŋ ay dii ne ra woo kaŋ dii agay!» 14Woo se i na dayoo kaŋ goo Kadeš nda Bered gamoo ra maaɲoo daŋ Ber-Lahay-Roy (maanaa «Hundikoynoo kaŋ ga dii agay dayoo»).

15Hažatta duu izʼaru foo Abram se. Abram na izʼaroo kaŋ Hažatta duu a a se, maaɲoo daŋ Isimayel. 16Abram sii nda kala jiiri woyyaaha cindi iddu (86) waatoo kaŋ Hažatta duu a se Isimayel.

17

Abram maaɲoo bere ka tee Ibirahima

1Waatoo kaŋ Abram duu jiiri woyyagga cindi yagga (99), Abadantaa bangay Abram se, a nee a se: «Agay ti Irkoy, Hini-kul-koyoo. Ma dira ay fondaa ra, ma henan. 2Ay ga ni noo agay amaanaa. Ay ga hanse ka ni hayyanoo boobandi.» 3Abram sujudu, de Irkoy šelaŋ a se ka nee: 4«Agay, agay amaanaa ne kaŋ ay gʼa noo ma ne: nʼga tee dumi boobo se hayraa. 5Nʼsi yee ka ciyandi nda Abram, ni maaɲoo ga tee Ibirahima, zama ay na ni tee dumi boobo hayraa. 6Ay ga ni noo hayyan boobo. Ay ga ni tee dumiyaŋ, de mo kokoyyaŋ ga hun ni ga. 7Agay amaanaa ga cindi agay nda ni game, nda ni hayroo kaŋ goo ni dumaa ga, zamaney kul ra. A ga tee amaana kaŋ si tun hala ya tee ni nda ni hayroo kaŋ ga kaa ni dumaa ga kul se Koy. 8Ay ga ni noo, ni nda ni hayroo kaŋ ga kaa ni dumaa ga, gandaa kaŋ ra ni ne ka koy goro. Kanaŋ gandaa kul nʼgʼa mayray hala abada. Ay ga tee ni hayroo Koyoo.»

9Irkoy nee Ibirahima se: «Ni, ma agay amaanaa dii, ni nda ni hayroo kaŋ ga kaa ni dumaa ga, zamaney kul ra. 10Agay amaanaa ne kaŋ ni nda ni hayroo kaŋ ga kaa ni dumaa ga, gʼa kayandi: aru kul kaŋ goo war ra ga hima ka hurubangu. 11War hurubanguyanoo ga tee agay nda war game amaanaa tammaasaa. 12Zaman ka kaa zaman, zankaaru kul ga hima ka hurubangu nga jirbi yaahantoo hane. A ma teendi baɲɲa kul se kaŋ hayandi ni hugoo ra. A ma teendi baɲɲa kul kaŋ nʼnʼa day nda nooru kaŋ manʼti ni alkabiilaa. 13Baɲɲa kaŋ hayandi ni hugoo ra nda boraa kaŋ ni nkʼa day nda ni nooroo, i kul ma hurubangu. Agay amaanaa ma tee war hamey ra amaana kaŋ si tun. 14Aru jofolo kaŋ nga toošidogoo mee kuuroo mana dunbu, boraa ga hun nga jamaa ra, zama a na agay amaanaa hoo.»

15Irkoy nee koyne Ibirahima se: «Saray, ni wandoo, masi yee kʼa cee nda Saray, hõ banda ga, maaɲoo ga tee Sarata. 16Ay ga albarka daŋ a ra, de ay ga ni noo nga mo ga izʼaru foo. Albarka ga huru a ra, de a ga tee dumi boobo se kaaga woy. Dumi boobo kokoyyaŋ si hun kala nga ga.» 17Ibirahima sujudu, a haaru, de a nee nga binoo ra: «Taka foo nda aru kaŋ goo nda jiiri zangu (100) ga ize daŋ aduɲɲa ra? De Sarata kaŋ goo nda jiiri woyyagga (90), taka foo nda a ga ize daŋ aduɲɲa ra?» 18Woo banda ga, Ibirahima nee Irkoy se: «Yala ma Isimayel noo aloomur!» 19Amma Irkoy nʼa zaabi ka nee: «Šikka sii kaŋ ni wandoo Sarata ga duu ma ne izʼaru foo, de nʼga maaɲoo daŋ Isiyaka. Ay gʼa noo agay amaanaa, sanda amaana kaŋ si tun nga hayroo kaŋ goo dumaa ga se. 20Isimayel here, hayaa kaŋ nʼnʼa ŋaaray, ay nʼa yakubar: ay ga albarka daŋ a ra. Ay gʼa noo hayyan, ay gʼa noo hayyan boobo. A ga boŋkoyni woy cindi hinka (12) hay, de ay gʼa tee hayraa dumi beeri se. 21Amma agay amaanaa Isiyaka ga, a ga tabati kaŋ Sarata ga duu a ma ne yeeši alwaatoo woo da cine ga.»

22Kaŋ a šelaŋ ka ben a bande, Irkoy žigi Ibirahima se beene. 23Ibirahima na nga izoo Isimayel dii, nda baɲɲey kul kaŋ hayandi nga hugoo ra, nda arey kul kaŋ a nʼi day nda nga nooroo, nda arey kul kaŋ goo nga hugoo ra, a nʼi kul daŋbangu zaari follokaa din da ra nda takaa kaŋ nda Irkoy nʼa har a se. 24Ibirahima sii nda kala jiiri woyyagga cindi yagga (99) waatoo kaŋ a ga hurubangu. 25Nga izoo Isimayel sii nda kala jiiri woy cindi hinza (13) waatoo kaŋ a ga hurubangu. 26Zaari follokaa ra Ibirahima nda nga izoo Isimayel kul hurubangu. 27Nga hugoo arey kul, nda baɲɲey kaŋ hayandi a do, nda wey kaŋ manʼti nga alkabiilaa kaŋ a nʼi day nda nga nooroo, i kul huru a bande bangu.

18

Abadantaa na Ibirahima izʼaroo hayyanoo bayrandi

1Abadantaa bangay Ibirahima se tuuriɲaa beerey jeroo ga kaŋ ti Mamre wane. Ibirahima goo ma goro nga hukkumoo miɲoo ga zaarikayaa ra. 2A na nga boŋoo jer, de a dii aru hinza kaŋ si mooru a ga, goo ma kay. Za a dii ey, kul a zuru ka hun nga hukkumoo miɲoo ga kʼi kubay, a gunguma i se hala ganda. 3A nee ngi affoo se: «Ay koyoo, ay gʼa wiri ni ga, alhormo tee ya ne, masi bisa ka mooru ni tamoo ga, mana kay a do. 4Naŋ i ma kate hari kayna, war ma war cewey ɲumay, de war ma hunanzam tuuroo cire. 5Ay ga kate war se ŋaayan kayna hala war ma duu gaabi, nga banda ga, war ma koy war diraa ra, zama woo se ay na war zumandi agay do kaŋ ti war tamoo.» Yawey nʼa zaabi ka nee: «A boori, haya tee kaŋ nʼnʼa har.» 6Ibirahima zuru ka koy nga hukkumoo do ka Sarata gar, a nee: «Cahã! Ma farin hamni poti hinza zaa, mʼa loobu, mʼa tee wijila.» 7Woo banda ga, Ibirahima zuru ka koy nga almaney do, a na haw-ize foo dii kaŋ hamoo ga ban, a ga naasu. A nʼa noo zankaaru foo se kaŋ nʼa hanse nda cahãyan.

8Ibirahima yee ka waahoonu nda waa gani zaa, nda haw-izoo hamoo kaŋ hansandi, a nʼi daŋ nga yawey jine. Ibirahima ga kay jere ga waatoo kaŋ i ga ŋaa tuuroo cire. 9I nee a se: «Man Sarata, ni wandoo?» A zaabi ka nee: «A goo no, hukkumoo cire.» 10Yawey affoo nee: «Šikka sii kaŋ ay ga yee kate yeeši dimmaa woo da ga, Sarata ni wandoo ga duu izʼaru.» Sarata goo dumaa ga hukkumoo miɲoo ga, a ga haŋajer.

11Ibirahima nda Sarata žen, ngi jiirey boobo, de mo Sarata hun hayyan. 12Sarata haaru nga binoo ra ka nee: «Sohõ kaŋ ay žen, man ra ay ga duu alhawa? Ay koyoo mo manʼti kala aru žeena.» 13Abadantaa na Ibirahima hãa ka nee: «Macin se Sarata ga haaru ka nee: ‹Taka foo! Cimi da no kaŋ ay ga hin ka duu ize, agay kaŋ žen?› 14Haya goo no kaŋ ga mongu Abadantaa se wala? Alwaatoo kaŋ ay nʼa kayandi, yeeši dimmaa woo ga, ay ga yee kate ni do, Sarata ga duu izʼaru.» 15Sarata na šennoo yankar ka nee: «Ya na haaru.» Hunburay ka kate a mʼa har. Abadantaa nʼa zaabi ka nee: «Ni haaru kay.»

Ibirahima na Irkoy ŋaaray Sodom se

16Woo banda ga, yawey na fondaa sanbu. Koyraa kaŋ se i ga nee Sodom, nga no i nʼa tenje ka koy. Ibirahima hanga ey kʼi dum. 17Abadantaa nee nga boŋ se: «Ay ga haya tugu Ibirahima se kaŋ ay gʼa tee wala? 18Šikka sii kaŋ Ibirahima ga tee dumi beeri gaabante. Nga ra, aduɲɲa gandawey kul ga duu albarka. 19Ya nkʼa suuba hala a ma nga izey nda nga hugoo borey kaŋ goo dumaa ga yaamar i ma Abadantaa fondaa gana nda goy šerrante nda laadirante teeyan. Woo ra Abadantaa ga Ibirahima noo hayaa kaŋ a bay kʼa har a se.» 20Woo banda ga, Abadantaa nee Ibirahima se: «Hayey kaŋ borey gʼi har Sodom nda Gomor ga hanse ka boobo, ngi zunubey hanse ka laala 21hala nongu kaŋ ra ay ga zunbu ka dii wala hayey kaŋ ay ga maarʼey da no i gʼi tee. Nda cimi no wala manʼti cimi no, ay ga bay.»

22Arey hun no din ka koy Sodom. Amma Ibirahima cindi a ga kay Abadantaa jine. 23Ibirahima man kate, de a nee: «Adiši nʼga išerrante halaci ifutu bande wala? 24A ga hin ka tee boro šerrante woyguu (50) goo koyraa ra: adiši nʼga ngi mo halaci? Nʼsi yaafa koyraa se boro woyguu (50) šerrantaa kaŋ goo a ra maaganda se? 25Woo manʼti ni goyoo: ka boro šerrantey halaci ifutawey bande taka kaŋ ra išerrantey nda ifutawey kul ma tee afolloku. Woo manʼti ni goyoo! Ni kaŋ ga aduɲɲa kul ciiti, manʼti cimi nda nʼga ciiti wala?» 26Abadantaa zaabi ka nee: «Nda ay na boro woyguu (50) šerrante gar Sodom ra, ngi maaganda se ay ga koyraa kul yaafa.» 27Ibirahima nee koyne: «Ay yadda ka šelaŋ ay Koyoo se, agay kaŋ manʼti kala labuhamni nda boosu yaada. 28A ga hin ka tee boro woyguu (50) šerrantey din boro guu mʼi kuma. Boro guu se nʼga koyraa kul halaci wala?» A nee: «Nda ay na boro woytaaci cindi guu (45) gar no din, ay si koyraa halaci.» 29Ibirahima šelaŋ koyne ka nee: «A ga hin ka tee boro woytaaci (40) bara no?» A nʼa zaabi ka nee: «Boro woytaacaa (40) maaganda se ay sʼa tee.» 30Ibirahima nee koyne: «Yala ay Koyoo masi futu, ay ga šelaŋ koyne. A ga hin ka tee boro waranza (30) šerrante bara no din?» A nee: «Nda ay na boro waranza (30) gar no din, ay si haya kul tee koyraa se.» 31Ibirahima nee: «Ay duu bine ka šelaŋ ay Koyoo se. A ga hin ka tee boro waranka (20) bara no din.» A nʼa zaabi ka nee: «Ay sʼa halaci boro warankaa (20) maaganda se.» 32Ibirahima nee koyne: «Yala ay Koyoo masi futu, ay cee kokorantaa ti woo kaŋ ay ga šelaŋ. A ga hin ka tee boro woy (10) goo no din.» A nʼa zaabi ka nee: «Ay sʼa halaci boro woyaa (10) maaganda se.»

33Waatoo kaŋ Abadantaa šelaŋ ka ben Ibirahima bande, a koy, Ibirahima mo yee nga do.

19

Sodom nda Gomor halaciyanoo

1Almaaroo ra, almalayka hinkaa too Sodom. A gar kaŋ Lotu goo ma goro koyraa miɲoo ga. Kaŋ Lotu dii ey kul, a koy i kubay ka nga ndumoo gunguma ganda. 2A nee i se: «Ay gʼa wiri war ga, ay koyey, war ma kaa ka kani war tamoo hugoo ra, war ma war cewey ɲumay, nga banda ga, war ma biya ka tun ka war fondaa zaa.» I nʼa zaabi ka nee: «Kalaa, kalaa! Ir ga kani farroo ra.» 3Amma Lotu nʼi gaabi hala i yadda ka koy nga do. A hina i se, a na takulayaŋ tee bila dolobiri, i ŋaa.

4I mana kani jina kaŋ Sodom arey kaa ka hugoo kuubi kʼa bere, zankey nda boro beerey, koyraa arey kul. 5I na Lotu cee ka nee a se: «Man arey kaŋ huru ni do hõ cijinoo? I fattandi hala ir ma kani nda ey!»

6Lotu fatta i do hugoo miɲoo ga jina, a na ganboo daabu, 7de a nee i se: «Agʼarmey, ay gʼa wiri war ga, war masi haya futu kul tee! 8Wa maa ya ne! Ay goo nda ize woy hinka kaŋ mana bay ka marga nda aru, ay ga kate ey war se, war ma haya tee i se kaŋ war baa, amma arey wey, war masi haya kul tee i se, zama agay do i zunbu!» 9I nʼa zaabi ka nee: «Koy ka tun no!» I nee a se koyne: «Ni cee-ka-dirakaw, sohõ fondaa no nʼga baa mʼa cebe ir se! A boori, sohõ ir ga haya tee ma ne kaŋ ga bisa woo kaŋ ir ga kaa kʼa tee i se.» Woo banda ga, i na Lotu tuti nda gaabi ka koy ganboo wurje. 10Amma almalayka hinkaa na Lotu dii kʼa daŋ ngi bande hugoo ra, de i na hugoo miɲoo daabu ngi ga. 11I na danawtaray ka arey kar kaŋ goo hugoo miɲoo ga, mʼa dii za zankey hala ibeerey, i na hugoo miɲoo ceeci hala i fara.

12Arey nee Lotu se: «May ti ni boro kaŋ goo ne koyne? A ma tee ni nzuraa, ni izʼarey, ni ize woyey nda haya kul kaŋ ti ni wane kaŋ goo koyraa woo ra, mʼa ka fatta ne ra, 13zama ir ga nongoo woo halaci. Haya kaŋ se, goy laaley kaŋ ga harandi a ga hanse ka boobo Abadantaa do. Abadantaa nkʼir sanba ir mʼa halaci.» 14Lotu fatta ka koy arey kaŋ na nga ize woyey cewey dii kaŋ ti nga nzurawey do ka nee i se: «Wa tun ka hun ne, zama Abadantaa ga koyraa halaci!» Amma nga nzurawey do a mma hooray.

15Za subbaahi biya, nga no almalaykey na Lotu gaabi ka nee a se: «Tun, ma ni wandoo nda ni ize woy hinkaa kaŋ goo ne ka koy hala koyraa zunuboo kaŋ ga zunbu a boŋ masi ni halaci!» 16Amma Lotu gay hala a ga koy. Aru hinkaa nʼa dii nda kaboo, nga nda nga wandoo nda nga ize woy hinkaa, zama Abadantaa ga baa nga mʼa hallasi. I nʼa ka fatta, de i nʼa naŋ koyraa dumaa ga.

17Kaŋ i nʼi fattandi ka ben aru hinkaa affoo nee Lotu se: «Zuru ka ni hundoo ceeci! Masi ɲeli ni dumaa ga, de mo masi kay laamaa kul ra! Zuru ka koy tondi hondoo here nda nʼsi baa ma halaci!» 18Lotu nʼi zaabi ka nee: «Kalaa, ay koyoo! 19Nʼna alhormo tee ni tamoo se, ni boori a se ka hundoo hallasi. Agay ya, ay si hin ka zuru ka too hala tondi hondoo do, ay ga hunbur bonaa woo ma zunbu ay boŋ, ya buu. 20Nʼga dii koyraa kaccaa woo? A ga hanse ka man, ay ga hin ka zuru ka too no din. Naŋ, ay ma zuru ka koy lafa no din. A ga kacca, de ay hundoo ga hallasi.» 21A nʼa zaabi ka nee: «Ay na woo mo tee ma ne, koyraa kaŋ ga nʼgoo, ay sʼa halaci. 22Zuru ka koy no din, zama ay si hin ka haya kul tee nda mana too no din jina!» Woo se i na koyraa din maaɲoo daŋ Sohar (maanaa «ikaccaa»).

23Waynaa mma fatta kaŋ Lotu ga huru Sohar. 24Abadantaa na ganjibaali nda nuune tee ncirɲi kʼa zumandi Sodom nda Gomor boŋ. Hayaa woo mana hun kala Abadantaa do beenaa ra. 25A na koyrawey wey, nda laamaa, nda borey kaŋ goo i ra, nda suboo kul halaci. 26Lotu wandoo ɲeli nga dumaa ga, kul a bere ka tee ciiri boro assuura.

27Ibirahima biya ka tun ka koy nongoo kaŋ ra a cindi ka kay Abadantaa jine. 28A na Sodom, nda Gomor, nda laamaa gandaa kul honnay, de a ga dii dullu beeri kaŋ ga tun gandaa boŋ kaŋ ga hima nda alforon dullu.

29Waatoo kaŋ Irkoy ga laamaa koyrawey halaci, a hongu Ibirahima, a na Lotu hallasi balaawoo ra kaŋ a nʼa kaŋandi koyrawey boŋ kaŋ ra Lotu cindi nda goray.

Mowab borey nda Amoŋ borey assiloo

30Lotu hun Sohar ka žigi ka koy goro tondi hondoo boŋ, nga nda nga ize woy hinkaa, zama a mma hunbur Sohar goraa. Nga nda nga ize woyey cindi ka goro tondi guusu foo ra. 31Ize woy beeroo nee ikaccaa se: «Ir baaba žen, aru sii gandaa ra kaŋ ga marga nda ir sanda borey kul takaa. 32Kaa, ir mʼir baaba haŋandi alaneb hari moora, de ir ma kani nda a hala ir ma duu a se hayyan!»

33Cijinoo din da ra, i na ngi baaba haŋandi alaneb hari moora. Ize woy beeroo koy marga nda a, amma Lotu mana bay nga izoo kaniyanoo nda tunyanoo kul ga. 34Subaa ra, ize woy beeroo nee ikaccaa se: «Cijin agay ka marga nda baaba, ir mʼa haŋandi koyne alaneb hari moora hõ cijinoo, de ma koy kani a bande hala ir ma duu a se hayyan.» 35Cijinoo din ra koyne, i na ngi baaba haŋandi alaneb hari moora. Ize woy kaccaa koy marga nda a, amma Lotu mana bay nga izoo kaniyanoo nda tunyanoo kul ga.

36Lotu ize woy hinkaa kul tee ngi baaba se alhaamidu. 37Ize woy beeroo duu izʼaru foo kaŋ a na maaɲoo daŋ Mowab19.37 Mowab maanaa ti «ay baaba ga a hun».: nga ti Mowab borey kaŋ ga bara ba hõ, hayragoo. 38Ize woy kaccaa mo duu izʼaru foo kaŋ a na maaɲoo daŋ Ben-Ammi19.38 Ben-Ammi maanaa ti «ay hayraa izʼaroo».: nga ti Amoŋ borey kaŋ ga bara ba hõ, hayragoo.

20

Ibirahima koy Abimelek do

1Ibirahima gana ka hun nongoo kaŋ ra a goo ka koy goro Negew gandaa ra. A mana goro kala Kadeš nda Šur gamoo ra. Nga banda ga, a goro ka waati tee koyra kaŋ se i ga nee Gerar. 2Ibirahima mma nee borey se kaŋ Sarata manʼti kala nga woymaa. Gerar kokoyoo kaŋ ti Abimelek na Sarata zaa. 3Cijinoo ra, Irkoy kaa handiri ra Abimelek do, de a nee a se: «Nʼga buu woyoo woo kaŋ nʼnʼa taa maaganda se, zama wande waani no.» 4Woo kaa ka gar kaŋ Abimelek mana too woyoo do. A nee: «Ay Koyoo! Adiši nʼga dumi šerrante mo wii wala? 5Manʼti nga hunday ka nee ya ne kaŋ nga woymaa no? Woyoo mo nee ya ne kaŋ nga armaa no. Kaŋ ay ga woo tee ay binoo ga kaaray, ay kabey ga henan.»

6Handiroo ra Irkoy tuuru a se ka nee: «Ay ga bay bine kaaray nda nʼgoy. Agay no ka ni ganji ma kaŋ zunubu ra ay jine, woo se ay mana naŋ ma too a do. 7Sohõ aroo woo wandoo yeeti a ga, zama annabi no, a ga Irkoy ŋaaray ma ne, de ni hundoo ga cindi ni ra. Amma nda manʼa yeeti, ma bay kaŋ ni nda ni jamaa kul ga buu!»

8Abimelek biya ka tun, a ciya nga tamey kul se ka hayey wey kul filla i se. I hanse ka hunbur. 9Abimelek ciya Ibirahima se, a nee a se: «Cin ti woo kaŋ nʼnʼa tee ir se? Cin ti haya futaa kaŋ ay nʼa tee ma ne kaŋ se nʼga agay nda ay laamaa daŋ zunubu beeroo woo jine? Nʼna hayaa tee ya ne kaŋ si teendi.» 10Abimelek nee Ibirahima se koyne: «Macin bara ni do kaŋ se nʼna woo tee?» 11Ibirahima nʼa zaabi ka nee: «Ya nka nee ay boŋ se: ‹Irkoy hunburay sii nongoo woo ra, i gʼay wii ay wandoo maaganda se.› 12Koyne mo nda cimi, ay woymaa no. Ay baaba ize woyoo no, amma ir manʼti ɲaa foo, woo se a tee ya ne wande. 13Waatoo kaŋ Irkoy nʼay ka fatta kʼay moorandi ay baaba hugoo, ay nee Sarata se: ‹Borohennataray tee ya ne, nongu kul kaŋ ra ir koy ma nee kaŋ ni armaa ti agay.›»

14Abimelek na alman buuna nda ibeeri, nda baɲɲayaŋ, nda koŋŋayaŋ zaa kʼi noo Ibirahima se. A na nga wandoo Sarata mo yeeti a se. 15Woo banda ga, Abimelek nee a se: «Ay gandaa ne ni jine, goro nongu ra kaŋ kan ma ne.» 16De a nee Sarata se: «Nga ne, ay na ni armaa noo nzorfu kaaray tamma boŋ zenber foo (1.000). Woo ti tammaasaa kaŋ ga cebe borey kul kaŋ goo ni bande se kaŋ nʼga henan hayaa woo kaŋ tee ra.»

17Ibirahima na Irkoy ŋaaray, de Irkoy na Abimelek nda nga wandoo, nda nga koŋŋey noo baani, de i duu ka hin ka ize daŋ aduɲɲa ra. 18Haya kaŋ se Abadantaa nka Abimelek hugu kul tee boro gunyaŋ, Ibirahima wandoo kaŋ ti Sarata maaganda se.

21

Isiyaka hayyanoo

1Abadantaa mana dirɲa Sarata, sanda takaa kaŋ nda a nʼa har, a nʼa noo hayaa kaŋ a bay ka nee nga gʼa tee a se. 2Sarata tee boro hinka, alwaatoo hunday kaŋ Irkoy nʼa kayandi ga, Ibirahima žeenayyanoo ra, a duu a se izʼaru. 3Izʼaroo kaŋ Sarata duu a a se, Ibirahima na maaɲoo daŋ Isiyaka (maanaa «a ga haaru»). 4Ibirahima na Isiyaka daŋbangu nga jirbi yaahantoo hane sanda takaa kaŋ nda Irkoy nʼa yaamar. 5Jiiri zangu (100) bara Ibirahima se waatoo kaŋ nga izoo Isiyaka ga huru aduɲɲa ra. 6Sarata nee: «Irkoy nʼay ɲaalandi kʼay haarandi, boro kul kaŋ maarʼa mo ga haaru ay bande.» 7A nee koyne: «May no ma yadda ka nee Ibirahima se kaŋ Sarata ga kaa ka naanandi! Nga ne, nga žeenayyanoo ra ay duu a se izʼaru.»

Ibirahima na Hažatta nda Isimayel gaaray

8Zankaaroo beeri, a hun fafa. Hanoo kaŋ Isiyaka ga hun fafa, Ibirahima na hoyandi beeri tee.

9Sarata dii izʼaroo kaŋ Hažatta, Misira woyoo duu a, Ibirahima se, goo ma hooray21.9 «goo ma hooray», Ebere šenni ra, almaganaa faa ti «goo ma Isiyaka haaru».. 10A nee Ibirahima se: «Koŋŋaa woo nda nga izʼaroo gaaray, zama koŋŋaa woo izʼaroo nda ay wanoo kaŋ ti Isiyaka si tubu cere bande.» 11Šennoo woo hanse ka Ibirahima dor nga izoo Isimayel maaganda se. 12Amma Irkoy nee Ibirahima se: «Masi dor zankaa nda ni koŋŋaa se. Haya kul kaŋ Sarata nʼa har ma ne, ma yadda a se, zama Isiyaka no ma duu ma ne hayyan kaŋ ra ni maaɲoo si dere. 13Amma koŋŋaa woo mo izʼaroo, ay gʼa tee dumi beeri, zama ni hayroo no.»

14Ibirahima biya ka tun, a na ŋaayan zaa kʼa noo Hažatta se nda hunbar kaŋ ra hari goo kaŋ a nʼa fur jesoo ga. A na zankaa mo noo a se, de a nʼa naŋ a ma koy. A koy, de a dere Ber-Šeba saajoo ra. 15Waatoo kaŋ hunbaroo haroo ben, a na zankaa fur tuuri kaccu foo cire. 16A koy goro kʼa tenje, a goo a se haya kaŋ ga koy too kabedaaru zangu hinka (200) cine, zama a nee nga boŋ se: «Ay si baa ya dii zankaa buuyanoo!» Hažatta goro kʼa tenje ka hẽe, a na nga jindoo jer ka hẽe. 17Irkoy maa zankaa jindoo. Irkoy almalayka foo ciya Hažatta se za beenaa ra ka nee a se: «Macin ka duu ni, Hažatta? Masi hunbur, zama Irkoy maa zankaa jindoo, nongoo kaŋ ra a goo. 18Tun ni boŋ ga! Ma yee ka zankaa zaa, mʼa dii ni kaboo ra, zama ay gʼa tee dumi beeri!» 19Irkoy na Hažatta moɲey feeri, de a na day foo honnay, a koy nga hunbaroo too hari a ra ka nga izoo haŋandi.

20Irkoy goo zankaaroo bande, a beeri, a cindi saajoo ra, a tee birawkarkaw. 21A cindi Paraŋ saajoo ra, ɲaŋoo nʼa hiijandi Misira gandaa woy foo.

Ibirahima nda Abimelek na cere noo amaana

22Zaman follokaa din ra, Abimelek nda nga wongu-izey jineboraa kaŋ ti Pikol kaa Ibirahima do ka nee a se: «Irkoy goo ni bande hayey kul kaŋ nʼgʼi tee ra. 23Sohõ žee ya ne, ne ra, nda Irkoy, kaŋ nʼsʼay zanba, nʼsʼay izey nda ay haamawey zanba. Takaa kaŋ nda ay na alhormo tee ma ne, takaa din da nda mʼa tee agay nda gandaa se kaŋ ra nʼkaa ka goro ka waati tee!» 24Ibirahima nʼa zaabi ka nee: «Ay gʼa žee ma ne.»

25A na dayoo šennoo tee Abimelek se kaŋ nga tamey nʼa mayray nda gaabi. 26Abimelek nʼa zaabi ka nee: «Ay si boraa bay kaŋ na woo tee, ni mo mana bay ka alhabar daŋ ay ra. Ya na bay ka maarʼa nda manʼti hõ.» 27Ibirahima na alman buuna nda ibeeri zaa kʼi noo Abimelek se. I na cere noo amaana. 28Ibirahima na feeji woy-ize kaccu boŋ iyye zaa nga boŋ alman buuney ra kʼi daŋ jere ga. 29Abimelek nee Ibirahima se: «Macin ti alman kaccu iyyaa woo kaŋ nʼnʼi daŋ jeraa ga addaliloo?» 30A nʼa zaabi ka nee: «Yadda ka feeji woy-ize kaccu boŋ iyyaa woo taa ay kaboo ra hala i ma tee seedetaray kaŋ agay ka dayoo woo fanši.» 31Woo se i na nongoo din maaɲoo daŋ Ber-Šeba (maanaa «žeeyanoo dayoo»21.31 «Ber-Šeba», Ebere šenni ra, almaganaa faa ti «iyyaa dayoo».), zama no din ra i žee cere se.

32I na cere noo amaana Ber-Šeba. Woo banda ga, Abimelek tun, nga nda Pikol kaŋ ti nga wongu-izey jineboraa, de i yee Filisti borey gandaa ra. 33Ibirahima na tuuri foo kaŋ se i ga nee tamaris duma Ber-Šeba, de a na Abadantaa kaŋ ti Koyoo kaŋ ga bara hala abada maaɲoo cee. 34Ibirahima goro ka waati kuku tee Filisti borey gandaa ra.

22

Irkoy nee Ibirahima se a ma Isiyaka sarga

1Hayey din kaŋ tee banda ga, Irkoy na Ibirahima sii ka dii. A nee a se: «Ibirahima!» Ibirahima nʼa zaabi ka nee: «Agay ne.» 2Irkoy nee a se: «Ni izʼaroo zaa, ni ize bajja follokaa Isiyaka kaŋ nʼga hanse ka bagʼa. Fatta ka koy gandaa ra kaŋ se i ga nee Moriya, no din ra ay ga tondi hondu foo silbay ma ne, tondi hondoo din boŋ mʼa tee ya ne sargari kukurante.»

3Ibirahima biya ka tun, a na nga farkaa gaaroo haw a ga, a na nga tam hinka nda nga izoo Isiyaka zaa ka koy nga bande. A na tuuri zafa sargari kukurantaa se, de a tun ka koy nongoo kaŋ Irkoy nʼa silbay a se ra. 4Jirbi hinza diray banda ga, Ibirahima na nongoo honnay. 5Ibirahima nee nga tamey se: «Wʼay batu ne ra nda farkaa. Agay nda zankaa ga koy beene ka sujudu, nga banda ga, ir ga willi kate war do.»

6Ibirahima na sargari kukurantaa tuuroo zaa, a nʼa jeeje nga izoo Isiyaka boŋ. A na nuune diinandihayaa nda huryaa dii nga kaboo ra. Ngi boro hinkaa dira cere bande ka koy. 7Isiyaka na šenni fur nga baaba ga ka nee a se: «Baaba!» A nʼa zaabi ka nee: «Naam, ay izoo.» A nee a se: «Nuune diinandihayaa ne, tuuroo ne, man sargaroo feejoo?» 8Ibirahima nʼa zaabi ka nee: «Ay izoo, Irkoy hunday no ma sargaroo feejoo doonandi.» Ngi boro hinkaa dira cere bande ka koy.

9Waatoo kaŋ i too nongoo kaŋ Irkoy nʼa silbay a se ra, Ibirahima na sargari tonadogoo cin. A na tuuroo kanandi a boŋ. A na nga izoo Isiyaka haw kʼa kanandi tuuroo boŋ kaŋ goo sargari tonadogoo boŋ. 10Woo banda ga, Ibirahima deebe ka huryaa zaa hala nga ma nga izoo koosu. 11Amma beenaa ra, Abadantaa almalaykaa ciya a se ka nee: «Ibirahima! Ibirahima!» A nʼa zaabi ka nee: «Agay ne.» 12Almalaykaa nee a se: «Ni kaboo masi ziira zankaa do, de mo masi baffoo tee a se, zama sohõ ay bay kaŋ nʼga hunbur Irkoy, ni ize bajja follokaa, manʼa ka wanji a se!»

13Ibirahima na nga boŋoo jer, de a na feeji gaaru foo honnay nga dumaa ga kaŋ hilley kotay tuuri kaccu ize foo ra. Ibirahima koy feeji gaaroo dii kʼa tee sargari kukurante nga izoo dogoo ra. 14Ibirahima na nongoo din maaɲoo daŋ «Abadantaa ga doonandi». Woo se borey ga nee hõ zaaroo: «Abadantaa ga doonandi nga tondi hondoo boŋ.»

15Cee hinkantoo Abadantaa almalaykaa ciya za beenaa ra Ibirahima se, 16ka nee a se: «Ay ga žee nda agay hunday, agay Abadantaa ka šelaŋ ka nee: ‹Zama de ni ne ka woo tee, mana ni ize bajja follokaa wanji ya ne, 17ay ga albarka boobo daŋ ni ra. Ay ga hanse ka ni hayroo boobandi sanda handarawey kaŋ goo beenaa ra wala labutaasoo kaŋ goo teekoo miɲoo ga. Ni hayroo ga žigi nga iberey boŋ. 18Ni hayroo bande aduɲɲa gandawey kul ga duu albarka, zama nʼna haŋajer ya ne.› » 19Ibirahima yee nga tamey do. I hanga cere bande ka koy Ber-Šeba, zama no din no Ibirahima goo nda goray.

Nahor hayroo

20Woo banda ga, boroyaŋ kaa ka deede Ibirahima se ka nee: «Milka mo duu izʼaruyaŋ ni armaa Nahor se: 21nga gunde jinaa ti Utus, Utus armaa ti Buz, nda Kemuwel kaŋ ti Aram baaba, 22nda Kesed, nda Hazo, nda Pildaš, nda Yidilaf nda Betuwel.» 23Betuwel ti Rebeka baaba. Wey ti izʼaru yaahaa kaŋ Milka duu ey Nahor se kaŋ ti Ibirahima armaa. 24Nga wahayoo kaŋ maaɲoo ti Rehuma, mo duu izʼaruyaŋ kaŋyaŋ ti Teba, nda Gaham, nda Tahaš, nda Maaka.

23

Ibirahima na nongu day kaŋ ra Sarata ga suturandi

1Sarata huna jiiri zangu nda waranka cindi iyye (127): woo ti Sarata aloomuroo. 2Sarata mana faati kala Kiryat-Arba, maanaa Hebroŋ kaŋ goo gandaa ra kaŋ se i ga nee Kanaŋ. Ibirahima kaa ka goro ka Sarata suturayanoo tee, de mo kʼa hẽe. 3Ibirahima tun nga bukaa do ka koy Heti borey here ka šelaŋ i se ka nee: 4«Ay manʼti kala yaw kaŋ kaa ka goro war gamey ra. Wʼay noo doo yʼa tee saaray hala ay gʼay wandoo sutura.» 5Heti borey na Ibirahima zaabi ka nee: 6«Haŋajer ir se, ir koyoo! Ni manʼti kala boŋkoyni kaŋ Irkoy nʼa daŋ ir gamey ra. Ni bukaa sutura ir saarawey kul ihennaa ra. Boro sii ir ra kaŋ ga ni ganji ma ni bukaa sutura nga saaraa ra.»

7Ibirahima man ka gunguma gandaa izey se kaŋ ti Heti borey. 8A šelaŋ i se ka nee: «Nda war anniyaa no kaŋ war ga baa yʼay bukaa sutura nongoo kaŋ ra ay goo ra, wa yadda ya ne, ka koy hayaa kaŋ ay gʼa wiri ŋaaray Eferoŋ do kaŋ ti Sohar izʼaroo. 9A ma Makupela tondi guusoo kaŋ ti nga wane yeeti ya ne kaŋ goo nga faaroo miɲoo ga. A mʼa yeeti ya ne, yʼa noo nga hayoo, hala a ma tee ya ne war gamey ra saaray.» 10Eferoŋ goo Heti borey gamey ra. Eferoŋ Heti boraa na Ibirahima zaabi Heti borey nda borey kul kaŋ kaa koyraa miɲoo ga, jiney ra, ka nee: 11«Kalaa, ay koyoo, yadda ya ne! Ay ga ni noo faaroo yaada, tondi guusoo kaŋ goo a ra mo, ay gʼa noo ma ne yaada. Ay gʼa noo ma ne ay gandaa borey jiney ra. Ni bukaa sutura.»

12Ibirahima gunguma gandaa borey se. 13Ganda borey jine a šelaŋ Eferoŋ se ka nee: «Ay gʼa wiri ni ga, maa ya ne. Naŋ ya faaroo hayoo bana. Mʼa taa hala ya hin kʼay bukaa sutura a ra.» 14Eferoŋ na Ibirahima zaabi ka nee: 15«Ay koyoo, agay nda ni game, faari kaŋ nzorfu kaaray tamma boŋ zangu taaci (400) ga duu a, manʼti baffoo! Ni bukaa sutura.»

16Ibirahima yadda Eferoŋ šennoo se, de a na tamma nzorfey neeši a se kaŋ a nʼa har Heti borey jiney ra. A na nzorfu tamma boŋ zangu taacaa (400) kaŋ ga sawa nda yooboo barmaa bana a se kaaray. 17Takaa woo nda Eferoŋ faaroo kaŋ goo Makupela kaŋ ga Mamre tenje, faaroo nda tondi guusoo kaŋ goo a ra nda tuuri kul kaŋ goo faaroo nda nga carawey ga, 18i kul tee Ibirahima halaalaa Heti borey nda borey kul kaŋ kaa koyraa miɲoo ga, jiney ra.

19Woo banda ga, Ibirahima na Sarata, nga wandoo, sutura tondi guusoo kaŋ goo Makupela faaroo ra kaŋ ga Mamre tenje, maanaa Hebroŋ, Kanaŋ gandaa ra. 20Faaroo nda tondi guusoo kaŋ goo a ra hun Heti borey maaɲey ga ka huru Ibirahima maaɲoo ga. Ibirahima nʼa tee bukaw suturadoo.

24

Isiyaka hiijaa

1Ibirahima žen, nga jiirey boobo. Abadantaa na albarka daŋ a ra nongoo kul here. 2Ibirahima nee nga tamoo se kaŋ žen nga hugoo tamey kul kaŋ kone nga almaanoo kul goo: «Ay gʼa wiri ni ga, ni kaboo daŋ ay ceehamoo cire, 3ay ga ni žeendi nda Abadantaa kaŋ ti beenaa nda gandaa Koyoo, hala masi wande zaa ay izoo se Kanaŋ borey ize woyey ra kaŋ gamey ra ay goo ma goro. 4Amma ma koy ay gandaa ra, ay borey do, ma wande zaa ay izoo Isiyaka se.» 5Baɲɲaa nee a se: «A ga hin ka tee woyoo si baa nga ma hanga agay ka kaa gandaa woo ra. Adiši ya ni izoo yeeti ganda kaŋ ra ni hun ra wala?» 6Ibirahima nʼa zaabi ka nee: «Hawgay, masʼay izoo yeeti no din! 7Abadantaa kaŋ ti beenaa Koyoo kaŋ nʼay kaa ay baaba hugoo ra nda ay gandaa ra, nga kaŋ šelaŋ ka žee ya ne kaŋ nga ga gandaa woo noo ay hayroo se, nga hunday ga nga almalaykaa daŋ ni jine. De mo no din ra nʼga wande zaa ay izoo se. 8Nda woyoo wanji ka hanga ni, žeeyanoo hun ni jindoo ga. Hayaa kaŋ ay gʼa har ma ne de ti masʼay izoo yeeti no din.» 9Baɲɲaa na nga kaboo daŋ Ibirahima, nga koyoo ceehamoo cire ka žee a se kaŋ nga ga hayaa tee kaŋ a nʼa har. 10A na yoo boŋ woy (10) zaa nga koyoo yoowey ra kʼi jeeje nda nga koyoo arzaka henney kʼi ka koy. A tun ka koy hala Mezopotami24.10 Mezopotami: Siiri borey gandaa kaŋ goo isa hinkaa game no. kaŋ ti Nahor koyraa.

11Kaŋ a too no din, a na yoowey sonbandi koyraa dumaa ga, dayoo jeroo ga, alaasar baanaa ra, dimmaa kaŋ ga woyey ga koy gur. 12Woo banda ga, a nee: «Abadantaa, ay koyoo Ibirahima Koyoo, ay ga ni ŋaaray ma ni alhormaa cebe ay koyoo Ibirahima se kʼay kubayandi hõ nda woo kaŋ ay gʼa ceeci. 13Agay ne hari zaadogoo ra, koyraa zankawoyey ga fatta ka kaa ka gur. 14Yala woysoogaa kaŋ se ay ga nee: ‹Ni hooboo šiiri ya ne hala ay ga haŋ› kaŋ ga tuuru ya ne ka nee: ‹Haŋ, ay ga ni yoowey mo noo i ma haŋ!› Woo din ti boraa kaŋ nʼnʼa jisi ni tamoo Isiyaka se. Takaa woo ra ay ga bay kaŋ nʼga alhormo tee ay koyoo se.» 15A mana šelaŋ ka ben jina kaŋ Rebeka fatta kate nga hooboo goo jesoo ga. A manʼti kala Betuwel ize woyoo. Betuwel manʼti kala Milka nda Nahor kaŋ ti Ibirahima armaa, izʼaroo. 16Woysoogaa ga hanse ka boori, a si aru bay, aru mana bay ka marga nda a. A zunbu hari zaadogoo ra ka nga hooboo too ka žigi.

17Baɲɲaa zuru kʼa kubay ka nee a se: «Hinžee ya ne, de mʼay noo hari kayna ni hooboo ra hala ay ga haŋ.» 18A nʼa zaabi ka nee: «Haŋ, ay koyoo.» A na nga hooboo zumandi nda cahãyan kʼa noo a ma haŋ. 19Waatoo kaŋ a nʼa haŋandi ka ben, a nee a se: «Ay ga gur ni yoowey mo se, hala ngi jawoo ma hun.» 20Woo banda ga, a cahã ka koy nga hooboo haroo doori almaney haŋ jinaa ra. A yee ka zuru ka koy dayoo ga ka gur, a gur yoowey kul se. 21Aroo cindi a ga dangay kʼa guna, a ga baa nga ma bay wala Abadantaa na nga diraa boryandi wala a manʼa boryandi.

22Waatoo kaŋ yoowey haŋ ka ben, aroo na wura niinekorbay foo kaŋ ga too tamma jere tiŋyan nda wura kabehiiri hinka kaŋ ga too tamma boŋ woy (10) tiŋyan zaa. 23A nee a se: «May ize ti ni? Ay gʼa wiri ni ga, mʼa bayrandi ya ne. Nongu goo ni baaba hugoo ra kaŋ ra agay nda ay borey ga hin ka cijinoo tee wala?» 24A nʼa zaabi ka nee: «Betuwel izoo ti agay. Betuwel ti izʼaroo kaŋ Milka duu a Nahor se.» 25A yee ka nee a se: «Subu nda fita boobo goo ir do, nongu goo no kaŋ ra war ga hin ka cijinoo tee.» 26Woo banda ga, aroo sujudu Abadantaa se, 27de a nee: «Albarka ma bara Abadantaa se, ay koyoo Ibirahima Koyoo, nga kaŋ mana nga alhormo naanayantaa kaa ay koyoo bande! Abadantaa nʼay gongu hala ay koyoo armey hugoo ra.»

28Woysoogaa zuru ka koy hugey do, nga ɲaa here, ka hayey filla. 29Rebeka goo nda armaa foo kaŋ maaɲoo ti Labaŋ. Labaŋ zuru ka fatta ka koy aroo do, dayoo jeroo ga. 30Waatoo kaŋ a dii niinekorbaa nga woymaa ga nda kabehiirey kaŋ goo kabey ra, a maa nga woymaa Rebeka ga šelaŋ ka nee: «Woo no aroo nʼa har ya ne.» A zuru ka koy aroo do, de a nʼa gar a ga kay yoowey do, dayoo jeroo ga. 31Labaŋ nee a se: «Kaa, ni kaŋ Abadantaa na albarka daŋ ni ra! Macin se nʼga cindi taray? Ay na hugoo haabu, ay na doo hanse yoowey se.»

32Aroo koy huru hugoo ra, i na yoowey jeejaa kaa i boŋ. I kate yoowey se subu nda fita. I kate hari tamoo se kaŋ nda nga nda arey kaŋ goo a bande ga ngi cewey ɲumay. 33Woo banda ga, i na ŋaayan gorandi a se. Amma a nee: «Ay si ŋaa nda manʼti ya nka hayaa har kaŋ goo ay do jina.» A nee a se: «Šelaŋ!» 34Waatoo din a šelaŋ ka nee: «Ibirahima tamoo ti agay. 35Abadantaa hanse ka albarka daŋ ay koyoo ra, a tee beerante. A nʼa noo alman buuna nda ibeeri, nzorfu kaaray nda wura, baɲɲayaŋ nda koŋŋayaŋ, yooyaŋ nda farkayaŋ. 36Sarata, ay koyoo wandoo, nga žeenayyanoo ra a duu a se izʼaru foo. Izoo din no, ay koyoo nʼa noo haya kul kaŋ goo nga maaɲoo ga. 37Ay koyoo nkʼay žeendi ka nee: ‹Kanaŋ borey kaŋ gandaa ra ay goo nda goray, masi woy zaa ay izoo se ngi ize woyey ra. 38Amma ma koy ay baaba hugoo ra, ay borey do, ka wande zaa ay izoo se.› 39Ay nee ay koyoo se: ‹A ga hin ka tee woyoo si baa nga ma hanga agay.› 40A nʼay zaabi ka nee: ‹Abadantaa kaŋ fondaa ra ay ga dira ga nga almalaykaa daŋ ni jine. A ga ni diraa boryandi, de nʼga woy zaa ay izoo se, ay borey ra, ay baaba hugoo do. 41Žeeyanoo si hun ni jindoo ga kala nda nʼkoy ay borey do. Nda i manʼa noo ma ne mo, a hun ni ga.› 42Hõ ay too hari zaadogoo do, de ay nee: ‹Abadantaa, ay koyoo Ibirahima Koyoo, ay gʼa wiri ni ga, mʼay diraa boryandi kaŋ ra ay goo! 43Agay ne ma kay hari zaadogoo jeroo ga, nda woysoogo fatta ka kaa ka gur dayoo ga, de ay nee a se: “Suuri, mʼay noo hari kayna ni hooboo ra.” 44De a nʼay zaabi ka nee: “Haŋ, ni yoowey mo ay ga gur i se.” Yala woo ma tee woyoo kaŋ Abadantaa nʼa jisi ay koyoo izoo se.› 45Ya na šelaŋ ka ben ay binoo ra kaŋ Rebeka da ne ka fatta kate nga hooboo goo jesoo ga, a ga zunbu haroo ga ka koy gur. Ay nee a se: ‹Suuri, mʼay noo hari ya haŋ.› 46Dogoo din da a na nga hooboo zumandi, a nee: ‹Haŋ, ay ga ni yoowey mo haŋandi.› Ay haŋ, a na yoowey mo haŋandi. 47Ay nʼa hãa ka nee: ‹May ize ti ni?› A zaabi ka nee: ‹Betuwel kaŋ ti Nahor izʼaroo kaŋ Milka duu a a se, izoo ti agay.› Waatoo din ay duu ka niinekorbaa daŋ niinoo ga, ay na kabehiirey daŋ kabey ga. 48Woo banda ga, ay sujudu Abadantaa se. Ay na albarka tee a se, nga kaŋ ti ay koyoo Ibirahima Koyoo kaŋ nʼay gongu fondo hennaa ga hala yʼay koyoo armaa ize woyoo zaa nga izʼaroo se. 49Sohõ, nda war ga baa war ma alhormo naanayante tee ay koyoo se, war mʼa har ya ne. Nda manʼti nga, war mʼa har ya ne hala ya bay kabe kaŋ ga ay ga koy.»

50Labaŋ nda Betuwel nʼa zaabi ka nee: «Woo mana hun kala Abadantaa do. Cin no ir ga hin kʼa har ma ne ifutu wala ihenna ra? 51Rebeka ne ni jine, a zaa ka koy. A ma tee ni koyoo izoo se wande, sanda takaa kaŋ nda Abadantaa nʼa kayandi.» 52Waatoo kaŋ Ibirahima tamoo maa ngi šenney, a sujudu Abadantaa se. 53A na nzorfu hiiriyaŋ nda wura hiiriyaŋ nda darbayyaŋ fattandi kʼi noo Rebeka se. A na gomni beeriyaŋ tee armaa nda ɲaŋoo se.

54Woo banda ga, tamoo nda borey kaŋ goo a bande ŋaa, i haŋ, i duu ka kani. Subbaahoo ra, i tun, tamoo nee: «Wʼay naŋ ya yee ay koyoo do.» 55Armaa nda ɲaŋoo zaabi ka nee: «Naŋ woysoogaa ma goro ir bande haya kayna, ba nda jirbi woy (10) de no, nga banda ga, a ma koy.» 56A nʼi zaabi ka nee: «War masʼay gayandi, zama Abadantaa nʼay diraa boryandi. Wa naŋ ya yee ka koy ay koyoo do.» 57I nʼa zaabi ka nee: «Wa naŋ ir ma ciya zankawoyoo se, ka nga hunday hãa.» 58I ciya Rebeka se, i nʼa hãa ka nee: «Nʼga baa ma šerre aroo bande sohõ da wala?» A nʼi zaabi ka nee: «Ay ga koy.» 59I na ngi woymaa Rebeka nda woyoo kaŋ nʼa biiri naŋ i ma koy nda Ibirahima tamoo nda nga borey. 60I gaara Rebeka se, i nee:

«Ir woymaa, yala ma tee boro miliyoŋ nda miliyoŋyaŋ se hayraa.

De mo ni hayroo ma nga iberey koyrawey taa.»

61Rebeka nda nga koŋŋey tun, i žigi yoowey boŋ ka hanga tamoo. Takaa woo nda tamoo na Rebeka zaa ka koy.

62Isiyaka yee kate dayoo do kaŋ se i ga nee Ber-Lahay-Roy. A si goro kala Negew. 63Alaasar foo Isiyaka fatta ka koy hawsaa ra ka miile. Waati foo a na boŋoo jer, a dii yooyaŋ kaŋ goo ma kaa. 64Rebeka mo na nga boŋoo jer, a na Isiyaka honnay, de a sar ka zunbu ka hun yoowaa boŋ. 65A nee tamoo se: «May ti aroo woo hawsaa ra kaŋ goo ma dira ka kaa kʼir kubay?» Baɲɲaa nʼa zaabi ka nee: «Ay koyoo Isiyaka no.» A na nga sanfitoo zaa kʼa gum nga boŋ. 66Baɲɲaa na hayey kul filla Isiyaka se kaŋ nga nʼi tee. 67Isiyaka na Rebeka dii ka koy nga ɲaa Sarata hukkumoo ra. A tee a se wande, a bagʼa. Woo ka Isiyaka binoo yaynandi ɲaŋoo buuyanoo dumaa ga.

25

Ibirahima hayroo cindoo

1Ibirahima yee ka wande foo zaa kaŋ maaɲoo ti Ketura. 2Woyoo duu a se hayyan. Maaɲey ti: Zimraŋ, nda Yokušaŋ, nda Medaŋ, nda Majaŋ, nda Yišbak, nda Šuwa. 3Yokušaŋ na Saba nda Dedaŋ daŋ aduɲɲa ra. Dedaŋ izey ti: Ašur borey, nda Letuš borey, nda Leyun borey. 4Majaŋ izʼarey ti: Efa, nda Efer, nda Hanok, nda Abida, nda Elda. Wey kul ti Ketura izeyaŋ nda nga haamayaŋ. 5Hayaa kul kaŋ goo Ibirahima maaɲoo ga, a nʼa noo Isiyaka se. 6Izʼarey kaŋ wahayey duu ey a se, a nʼi noo gomniyaŋ za a ga huna. Amma a nʼi moorandi nga izoo Isiyaka, kʼi sanba ganda ra kaŋ goo waynahunay kaboo here.

Ibirahima buuyanoo

7Aloomuroo kaŋ Ibirahima duu a manʼti kala jiiri zangu nda woyye cindi guu (175). 8Woo banda ga, hundoo hun, a faati. Žeenay henna banda ga, a koy nga hayragey gar alaaharaa. 9Nga izey Isiyaka nda Isimayel nʼa sutura Makupela tondi guusoo ra kaŋ goo faaroo ra, Mamre jeroo ga. A manʼti kala Eferoŋ wane kaŋ ti Sohar Heti boraa izʼaroo. 10Faaroo no kaŋ Ibirahima nʼa day Heti borey ga. No din ra Ibirahima nda nga wandoo Sarata suturandi. 11Ibirahima buuyanoo banda ga, Irkoy na albarka daŋ nga izoo Isiyaka ra. Isiyaka gorodogoo ti nongoo kaŋ se i ga nee Ber-Lahay-Roy.

Isimayel hayroo

12Isimayel, Ibirahima izoo, hayroo ne. Isimayel ti izʼaroo kaŋ Hažatta, Misira boraa kaŋ ti Sarata koŋŋaa, duu a, Ibirahima se. 13Isimayel izʼarey ti wey, ngi maaɲey ne, alwadda ka kaa alwadda. Isimayel izʼaru jinaa ti Nebayot, nga banda ga, Kedar, nda Adbel, nda Mibsam, 14nda Mišma, nda Duma, nda Masa, 15nda Hadad, nda Tema, nda Yetur, nda Nafiš, nda Kedma. 16Wey ti Isimayel izʼarey, ngi maaɲey, nda ngi koyrawey, nda ngi gorodogey. Ngi ti ngi alkabiilawey boŋkoyni woy cindi hinkaa (12). 17Aloomuroo kaŋ Isimayel duu a manʼti kala jiiri zangu nda waranza cindi iyye (137). Hundoo hun, a faati ka koy nga hayragey gar alaaharaa. 18Isimayel hayroo si goro kala za Hawila hala Šur kaŋ goo Misira tenje ka koy Ašur gandaa here. Isimayel nda nga armey kul si goro nda cere.

Isiyaka hayroo

19Isiyaka, Ibirahima izoo, hayroo ne. Ibirahima na Isiyaka daŋ aduɲɲa ra. 20Jiiri woytaaci (40) bara Isiyaka se waatoo kaŋ ra a ga hiiji Rebeka kaŋ ti Betuwel izoo, Aram boraa kaŋ goo Padaŋ-Aram. Nga ti Labaŋ, Aram boraa woymaa. 21Isiyaka na Abadantaa ŋaaray nga wandoo se kaŋ manʼti kala woy gun. Abadantaa na nga ŋaarayroo taa. Rebeka, nga wandoo tee alhaamidu. 22Izey ga cere tuti gundoo ra. Rebeka nee: «Nda takaa woo no, cin no ay ga ti a?» A koy Abadantaa saawaroo wiri. 23Abadantaa nʼa zaabi ka nee:

«Dumi hinka bara ni gundoo ra.

Jama hinka ga hun ni gundoo ra kaŋ ga fay.

Jama faa goo nda gaabi ka bisa ceroo.

Ibeeroo ga yee ikaccaa cire.»

24Hanoo kaŋ ra a duu nga boŋ, nga ne, ntaway aruyaŋ ka cindi gundoo ra. 25Ijinaa kaŋ kaa, nga kul no ma ciray. Gaahamoo kul ti hinbiri ma nee burmusu, i na maaɲoo daŋ Eso (maanaa «hinbiri»). 26Nga banda ga, armaa kaa, de kaboo ga Eso ceekoroo dii. I na maaɲoo daŋ Yakuba (maanaa «ceekore diikaa»25.26 «Yakuba», Ebere šenni ra, almaganaa faa ti «zanbante», zamnaa 27.36.). Waatoo kaŋ i ga hayandi, Isiyaka sii nda kala jiiri woydu (60).

Eso na nga izejinawtaraa barmay nda ŋaayan

27Zankey beeri, Eso tee aru kaŋ ga hanse ka wan hooyan, a ga baa hawsa koyyan. Amma Yakuba tee boro alaafiyante kaŋ ga goro hugey do. 28Isiyaka si baa kala Eso, zama hamey kaŋ a gʼi hoo ga kan miɲoo ra. Amma Rebeka si baa kala Yakuba.

29Han foo Yakuba goo ma maafe hina, Eso kaa ka hun hawsaa ra, a dusu, a heray. 30Eso nee Yakuba se: «Ay gʼa wiri ni ga, naŋ ya gona iciraa woo ra, maafe ciraa woo ra, zama ay dusu, ay ga baa ka buu nda heray.» Šennoo woo ka kate i daŋ a ga Edom (maanaa «iciray»). 31Yakuba nee a se: «Kala ma ni izejinawtaraa neere ya ne jina.» 32Eso zaabi ka nee: «Nga ne, ay ga baa ka buu, macin no ay gʼa tee izejinawtaray se?» 33Woo banda ga, Yakuba nee: «A žee ya ne jina!» A žee a se, a na nga izejinawtaraa neere Yakuba se. 34Yakuba na Eso noo dunguri dumi maafe nda takula. A ŋaa, a haŋ jina, a tun ka koy. Takaa woo nda Eso na nga izejinawtaraa kaynandi.

26

Isiyaka koy Abimelek do

1Heray foo tee gandaa ra kaŋ manʼti heray jinaa kaŋ tee Ibirahima waati. Isiyaka koy koyraa ra kaŋ se i ga nee Gerar, Abimelek do kaŋ ti Filisti borey kokoyoo. 2Abadantaa bangay a se, a nee: «Masi doo Misira gandaa ra, goro gandaa ra kaŋ ay gʼa har ma ne. 3Ma goro ka waati tee no din ra. Ay goo ni bande. Ay ga albarka daŋ ni ra, zama ni nda ni hayroo se ay ga gandawey wey kul noo. Ay ga žeeyanoo too kaŋ ay nʼa žee ni baaba Ibirahima se. 4Ay ga ni hayroo boobandi sanda handarawey kaŋ goo beenaa ra. Ay gʼa noo gandawey wey kul. Ni hayroo bande aduɲɲa gandawey kul ga duu albarka, 5zama Ibirahima na haŋajer ya ne. A nʼay talfey, nda ay yaamarey, nda ay hantumey, nda ay ašariyawey dii.»

6Woo ka kate Isiyaka goro Gerar. 7Waati kaŋ nongoo din borey nʼa hãa nda wandoo kaŋ goo a bande, a mma nee i se nga woymaa no. A ga hunbur ka nee i se nga wandoo no, zama a ga huzun nongoo din borey masi koy nga wii Rebeka maaganda se, zama woy no kaŋ ga boori.

8Isiyaka goro ka gay no din ra. Han foo Abimelek kaŋ ti Filisti borey kokoyoo, guna nda funeetaraa, de a dii kaŋ Isiyaka goo ma nga wandoo Rebeka mooru-mooru.26.8 Ebere hantumoo ra, «Isiyaka» nda «mooru-mooru» kalimawey ga baa ka hima.9Abimelek ciya Isiyaka se, a nee: «Šikka sii kaŋ woyoo woo ni wandoo no. Taka foo nda nʼga yadda ka nee ni woymaa no?» Isiyaka nʼa zaabi ka nee: «Ya nkʼa har ya si koy buu nga maaganda se.» 10Abimelek nee: «Cin ti woo kaŋ nʼnʼa tee ir se? Haya kayna gandaa boro foo masi marga nda ni wandoo mʼir daŋ haya ra.» 11Abimelek na gandaa kul gagay ka nee: «Boro kul kaŋ tuku aroo woo do wala nga wandoo, a waazibi boraa ma wiiyandi.»

12Woo banda ga, Isiyaka na faari tee gandaa din ra, jiiroo woo, woo kaŋ a nʼa duma cine zangu (100) no a nʼa hegay, zama Abadantaa na albarka daŋ a ra. 13A tee alman, nga almaanoo mma koy de a ga tonton hala nongu kaŋ ra a tee almankoyni beeri. 14A goo nda alman buuna nda ibeeri kuryaŋ, nda tam booboyaŋ. Filisti borey canse Isiyaka ga.

Isiyaka nda Abimelek na cere noo amaana

15Dayey kul kaŋ nga baaba tamey nʼi fanši, nga baaba Ibirahima waati, Filisti borey nʼi too nda labu kʼi lutu. 16Abimelek nee Isiyaka se: «Fatta ir gandaa ra, zama nʼga hin ir.» 17Isiyaka hun no din. A koy goro Gerar gooroo ra, no din ra a cindi. 18A na dayey fanši koyne kaŋ teendi nga baaba Ibirahima waati, amma Ibirahima buuyanoo banda ga, Filisti borey nʼi lutu. Maa follokey kaŋ baaboo nʼa daŋ i ga, nga no a nʼi tunandi. 19Isiyaka tamey fanši gooroo ra, i duu no din hari henna. 20Gerar koyraa kurkey yenje Isiyaka kurkey bande ka nee i se: «Ir wane haroo!» Isiyaka na dayoo maaɲoo daŋ Esek (maanaa «yenjeyan»), zama i nka yenje a bande. 21Isiyaka tamey na day foo fanši koyne kaŋ nga mo i yenje a bande a ga. A na maaɲoo daŋ Sitina (maanaa «citiyan»). 22A hun no din ka koy, a na day foo fanši koyne kaŋ yenje mana tee a ga. A na maaɲoo daŋ Rehobot (maanaa «feeriyan»). A nee: «Sohõ Abadantaa nʼir feeri, ir ga tonton ka boobo gandaa ra.»

23Woo banda ga, a tun no din ka koy Ber-Šeba. 24Abadantaa bangay a se cijinoo ra ka nee: «Agay ti ni baaba Ibirahima Koyoo. Masi hunbur, zama ay goo ni bande. Ay ga albarka daŋ ni ra, ay ga ni hayroo boobandi, Ibirahima, ay tamoo maaganda se.» 25No din ra Isiyaka na sargari tonadoo cin ka Abadantaa maaɲoo cee. A na nga hukkumoo cin. Isiyaka tamey na day foo fanši no din.

26Han foo Abimelek nda nga ceroo Ahuzat nda nga wongu-izey jineboraa kaŋ ti Pikol hun Gerar ka koy a do. 27Isiyaka nee i se: «Macin ti addaliloo kaŋ se war ga kaa ay do, war kaŋ konna agay, war nʼay gaaray war do?» 28I nʼa zaabi ka nee: «Ir nka dii nda cimi kaŋ Abadantaa goo ni bande. Woo se ir nee kaŋ žeeyan ma huru ir nda ni game. Ir ma žee ka cere noo amaana. 29Žee kaŋ nʼsi haya laala tee ir se sanda takaa kaŋ nda ir mana ni laazaaba. Ihenna de no ir nʼa tee ma ne, de mo ir na ni naŋ ma koy nda alaafiyaa. Sohõ Abadantaa na albarka daŋ ni ra!» 30Isiyaka na hoyandi beeri tee i se, i ŋaa, i haŋ. 31Subaa ra, i biya ka tun, i žee cere se. Isiyaka nʼi naŋ i ma koy, i hun a do nda alaafiyaa.

32Zaaroo din da Isiyaka tamey kaa a do kʼa noo dayoo kaŋ i nʼa fanši alhabar. I nee a se: «Ir duu hari.» 33A na dayoo maaɲoo daŋ Šiba (maanaa «žeeyan»). Woo se hala hõ koyraa maaɲoo ti Ber-Šeba (maanaa «žeeyanoo dayoo»26.33 «Ber-Šeba», Ebere šenni ra, almaganaa faa ti «iyyaa dayoo».).

Eso hiiji woy dumi waaniyaŋ

34Waatoo kaŋ Eso duu jiiri woytaaci (40) a hiiji Žudit kaŋ ti Beri, Heti boraa, izoo nda Basemat kaŋ ti Eloŋ, Heti boraa, izoo. 35Woy hinkaa woo na Isiyaka nda Rebeka hundoo maray.

27

Yakuba duu gaararoo Eso dogoo ra

1Žeenay kaa Isiyaka ga, nga moo gunaa kuma hala nongu kaŋ ra a si dii koyne. A ciya nga izʼaru jinaa Eso se, a nee a se: «Ay izoo!» A nʼa zaabi ka nee: «Agay ne, ay baaba!» 2Isiyaka šelaŋ a se ka nee: «Nga ne, ay žen, ay sʼay buuyanoo zaaroo bay. 3Sohõ ay gʼa wiri ni ga, ma ni hoo jinawey zaa kaŋ ti ni foolaa nda ni biraa, ma koy hawsaa ra ka ham hoo ya ne. 4Mʼa hina hala a ma tee ya ne ŋaayan kaana, de ma kate a ya ne yʼa ŋaa hala ay hundoo ma ɲaali, ya gaara ma ne za ya na buu.»

5Rebeka maa hayaa kaŋ Isiyaka nʼa har nga izoo Eso se. Eso koy hawsaa ra ka ham hoo. 6Rebeka šelaŋ Yakuba, nga izoo se ka nee: «Aywa, ay maa ni baaba goo ma šelaŋ ni armaa Eso se ka nee: 7‹Ham hoo kate ya ne, mʼa tee ya ne ŋaayan kaana, ya ŋaa. Ay ga gaara ma ne Abadantaa jine za ya na buu.› 8Sohõ ay izoo, haŋajer šennoo se kaŋ ay gʼa har ma ne. 9Koy alman buuney ra, ma hancin-ize henna boŋ hinka dii kate ya ne hala yʼi tee ŋaayan kaana, sanda woo kaŋ ga kan ni baaba se. 10Mʼa ka koy ni baaba se, de a ga ŋaa hala a ma duu ka gaara ma ne za a mana buu.»

11Amma Yakuba nee nga ɲaa Rebeka se: «Aywa, Eso, agʼarmaa ya gaahamoo kul ti hinbiri, agay binde mma yuttu. 12A ga hin ka tee ay baaba mʼay dadaba, de ya tee a se zanbante, ya kate ay boŋ ga dangayan kaŋ manʼti gaarayan.» 13Ɲaŋoo nʼa zaabi ka nee: «Ay izoo, nda a na ni danga, a ma kaŋ ay boŋ. Haŋajer ay jindoo se ma koy kate ey.»

14A koy, a nʼi dii, a kate ey nga ɲaa se. Ɲaŋoo nʼi tee ŋaayan kaana sanda woo kaŋ ga kan baaboo se. 15Woo banda ga, Rebeka na nga ize jinaa Eso bankaarawey kul ihennaa zaa kaŋ ga jisi a do hugoo ra. A nʼi daŋ nga ize hinkantoo Yakuba ga. 16Hanciney kuurey, a nʼi ka kabey nda jindoo nongey kaŋ ga yuttu daabu. 17Woo banda ga, a na ŋaayan kaanaa nda takulaa kaŋ a nʼi hanse daŋ nga izoo Yakuba kaboo ra. 18A too nga baaba do, a nee a se: «Ay baaba!» A nʼa zaabi ka nee: «Naam, ay ize foo ti ni?» 19Yakuba na nga baaba zaabi ka nee: «Agay no Eso, ni ize jinaa. Ay na hayaa tee kaŋ nʼnʼa har. Tun, ma goro, mʼay hamoo ŋaa, ma gaara ya ne.» 20Isiyaka nee nga izoo se: «Cin ti woo? Ni ya cahã ka duu, ay izoo!» A na zaabi ka nee: «Haya kaŋ no, Abadantaa, ni Koyoo kʼay kubayandi nda a.»

21Isiyaka nee Yakuba se: «Man kate ya ni dadaba, ay izoo, hala ya bay wala ni ti ay izoo Eso wala manʼti ni no.» 22Yakuba man nga baaba Isiyaka ga, a nʼa dadaba, de a nee: «Jinde šennoo manʼti kala Yakuba jindoo, amma kabey manʼti kala Eso kabey.» 23A manʼa bay, zama kabey kul ti hinbiri sanda nga armaa Eso waney takaa. A baa ka gaara a se. 24A nee koyne: «Ay izoo Eso no wala?» Yakuba nʼa zaabi ka nee: «Ayyo, agay no.»

25Isiyaka nee: «Ay noo hamoo kaŋ nʼnʼa hoo, yʼa ŋaa, ya gaara ma ne!» A nʼa noo a se, a ŋaa. A kate a se alaneb hari moora, a haŋ. 26Baaboo nee a se: «Man kate, de mʼay summu, ay izoo.» 27A man, de a nʼa summu. Isiyaka maa nga izoo darbawey hewoo. A gaara a se. A nee:

«Wa guna, ay izoo hewoo ga hima nda faari

kaŋ Abadantaa na albarka daŋ a ra hewoo.

28Yala Irkoy ma ni noo beenaa gomnoo nda laboo albarkaa.

Alkama nda alaneb hari moora masi jaŋ ni do!

29Yala alkabiilayaŋ ma yee ni cire!

Dumiyaŋ ma gunguma ma ne!

Ma tee ni armey boŋkoynoo,

de mo ni ɲaa-izey ma gunguma ma ne!

Boro kaŋ na ni danga ga laali,

boro kaŋ gaara ma ne ga duu albarka!»

30Isiyaka nka gaara ka ben Yakuba se, Yakuba fatta nga baaba do, dogoo din da Eso kaa ka hun hoodogoo ra. 31Nga mo na ŋaayan kaana foo tee kaŋ a kate a nga baaba se. A nee nga baaba se: «Ay baaba, tun ka ni izoo hamoo kaŋ a nʼa hoo ŋaa, ma gaara a se.» 32Baaboo nʼa hãa ka nee: «May ti ni?» A nʼa zaabi ka nee: «Agay no, ni ize jinaa, Eso.» 33Isiyaka hanse ka jijiri hunburay se, de a nee: «May ti boraa kaŋ na ham hoo ka kate a ya ne? Ay nʼa kul ŋaa za mana too kate. Ay gaara a se. De mo gaararoo ga cindi a bande.»

34Waatoo kaŋ ra Eso maa nga baaba šenney, a na kaati beeri tee, binoo hanse ka maray, de a nee nga baaba se: «Ay baaba, gaara ya ne, agay mo!» 35Isiyaka nʼa zaabi ka nee: «Ni armaa kaa nda carmay, de a duu gaararoo kaŋ nʼga hima ka duu a.» 36Eso nee: «Hayaa kaŋ se i na maaɲoo daŋ Yakuba (maanaa ‹zanbante›27.36 «Yakuba», Ebere šenni ra, almaganaa faa ti «ceekore diikaa», zamnaa 25.26.), nga se a nʼay zanba cee hinka? A na izejinawtaraa taa ay kone, sohõ nga ne ka koy nda gaararoo kaŋ ay ga hima ka duu a!» A yee ka nee: «Mana gaarari kul jisi ya ne?» 37Isiyaka na Eso zaabi ka nee: «Guna, ay nʼa tee ni boŋkoynoo, ay na nga armey kul tee nga tamey. Ay nʼa noo alkamaa nda alaneb haroo. Sohõ macin no ay ga hin kʼa tee ma ne, ay izoo?» 38Eso nee nga baaba se: «Gaararoo woo hinne bara ma ne, ay baaba? Ay baaba, gaara ya ne!» Eso na nga jindoo jer ka hẽe. 39Baaboo nʼa zaabi ka nee:

«Guna, ni gorodogoo ga mooru labu albarkantey nda beenaa gomnoo.

40Ni takubaa nda nʼga huna,

nʼga yee ni armaa cire,

amma nʼga kaa ka duu ni boŋ.

Tiŋay-zaa-bundoo kaŋ a ga daŋ ni boŋ,

nʼgʼa kaa ni jindoo ga.»

Yakuba zuru ka koy nga hasaa Labaŋ do

41Eso konna Yakuba, gaararoo maaganda se kaŋ baaboo nʼa tee a se. Eso nee nga boŋ se: «Ay baaba buuyanoo waatoo man, ay ga agʼarmaa Yakuba wii.» 42Rebeka duu šenney kaŋ hun nga ize jinaa Eso miɲoo ra alhabaroo. A daŋ i ma ciya nga ize hinkantoo Yakuba se, a nee a se: «Aywa, ni armaa Eso ga baa nga ma faasa nga boŋ se ka ni wii. 43Sohõ ay izoo, haŋajer ay jindoo se, tun ka zuru ka koy lafa Labaŋ jeroo ga kaŋ ti agʼarmaa kaŋ goo koyraa ra kaŋ maaɲoo ti Karaŋ. 44Ma jirbiyaŋ tee a do hala han kaŋ ni armaa binoo ma zunbu. 45Hala waati kaŋ ni dooraa hun ni armaa binoo ra, a ma dirɲa hayaa kaŋ nʼnʼa tee nga se. Waatoo din ay ga sanba ma ne ma yee kate. Cin se ay ga jaŋ war boro hinkaa kul han follokaa ra?»

46Rebeka nee Isiyaka se: «Ay konna hunayan, Heti ize woyey27.46 Zamnaa 26.34. sabbu se. Nda Yakuba na woy zaa, sanda wey dumey, Heti ize woyey ra, gandaa ize woyey ra, macin no hunayan gʼa nafa ya ne?»

28

1Isiyaka ciya Yakuba se, a gaara a se jina, a duu kʼa yaamar ka nee: «Masi woy zaa Kanaŋ borey ize woyey ra. 2Tun ni boŋ ga, ma koy Padaŋ-Aram, Betuwel do kaŋ ti ni ɲaa baaba. No din ra ma woy zaa ni ɲaa armaa kaŋ ti Labaŋ, ize woyey ra. 3Yala Irkoy, Hini-kul-koyoo ma albarka daŋ ni ra, a ma ni noo hayyaŋ ka ni boobandi. Nʼga tee dumi boobo. 4Yala a ma ni noo Ibirahima albarkaa, ni nda ni hayroo kul, hala ma gandaa mayray kaŋ Irkoy nʼa noo Ibirahima se kaŋ ra nʼkoy goro.» 5Takaa woo nda Isiyaka na Yakuba sanba Padaŋ-Aram, Labaŋ do kaŋ ti Betuwel, Aram boraa, izoo. Labaŋ mma tee arma Rebeka se kaŋ ti Yakuba nda Eso ɲaa.

6Eso dii kaŋ Isiyaka gaara Yakuba se, a nʼa sanba Padaŋ-Aram hala a ma wande zaa no din, kaŋ a ga gaara a se mo, a nʼa yaamar ka nee: «Masi woy zaa Kanaŋ borey ize woyey ra.» 7A dii kaŋ Yakuba maa nga baaba nda nga ɲaa se, de mo a koy Padaŋ-Aram. 8Woo ka kate Eso ma faham kaŋ Kanaŋ borey ize woyey si kan nga baaba Isiyaka se. 9Woo banda ga, Eso koy Isimayel do. A yee ka hiiji woy foo. Woyoo manʼti kala Isimayel, Ibirahima izʼaroo ize woyoo, maaɲoo ti Mahalat, Nebayot woymaa no.

Irkoy bangay Yakuba se handiri ra

10Yakuba hun koyraa ra kaŋ se i ga nee Ber-Šeba ka koy Karaŋ. 11A too nongu foo ra kaŋ ra a kani, zama waynaa kaŋ. A na tondi foo sanbu kʼa tee furkanga, a kani no din da. 12A handiri. Handiroo ra, a dii kali-kali kaŋ ga kay laboo ga, boŋoo goo beenaa ra, de Irkoy almalaykey ga žigi, i ga zunbu kali-kaloo boŋ. 13De Abadantaa ga kay boŋoo boŋ28.13 «boŋoo boŋ», Ebere šenni ra, almaganaa faa ti «kay nga (Yakuba) jeroo ga». ka nee: «Agay ti Abadantaa, ni baaba Ibirahima Koyoo, Isiyaka Koyoo, gandaa woo kaŋ ra nʼgoo ma kani, ay gʼa noo ni nda ni hayroo se. 14Ni hayroo ga boobo sanda labuhamni. Ni laboo laamaa ga koy too gandaa kanjey kul: kʼa dii dangay nda dandi here ka koy hawsa nda gurma here. Ni nda ni hayroo ra, aduɲɲa alkabiilawey kul ga duu albarka. 15Nga ne, ay goo ni bande, ay ga ni hawgay nongu kul kaŋ ra nʼga koy. Ay ga ni ka yee kate gandaa woo ra. Ay si ni naŋ, ay ga hayaa tee kaŋ ay nʼa har ma ne.»

16Yakuba tun jirboo ra, de a nee: «Šikka sii kaŋ Abadantaa goo nongoo woo ra, agay, ya na bay!» 17A jiti, de a nee koyne: «Nongoo woo ga boro hunburandi! Ne manʼti nongu kul kala Irkoy hugoo, ne ti beenaa miɲoo!» 18Yakuba biya ka tun, a na tondoo zaa kaŋ cindi boŋoo cire, a nʼa kayandi kʼa tee hongandihaya, a na jii doori tondoo boŋoo boŋ. 19A na nongoo din maaɲoo daŋ Betel (maanaa «Irkoy hugoo»), amma cee jinaa koyraa maaɲoo ti Luz. 20Yakuba na meefur foo zaa ka nee: «Nda Irkoy goo ay bande, nda a nʼay hawgay fondaa kaŋ ra ay goo ma dira ra, nda a nʼay noo ŋaayan kaŋ ay gʼa ŋaa, nda bankaarayyaŋ kaŋ ga huru ay ga, 21nda ay yee nda baani ay baaba hugoo do, nga ra Abadantaa ga tee ya ne Koy. 22De mo tondoo woo kaŋ agay ne kʼa kayandi kʼa tee hongandihaya, ga tee Irkoy hugoo. Gomni kul kaŋ nʼgʼa noo ya ne, ay ga azakkaa noo ma ne.»

29

Yakuba too Labaŋ do

1Yakuba yee ka fondaa zaa, a koy waynahunay izey gandaa here. 2A dii day foo hawsaa ra, alman buuna kur hinza ga kani miɲoo ga, zama dayoo din ra i ga almaney haŋandi. Tondoo kaŋ ga dayoo miɲoo daabu ga tiŋ. 3Waati kaŋ alman kurey kul marga jina, nga no i ga tondoo gunguray kʼa kaa dayoo miɲoo ga ka almaney haŋandi. Woo banda ga, i ga tondoo yeeti dayoo miɲoo ga. 4Yakuba šelaŋ i se kʼi hãa wala man wane nda ey. I nʼa zaabi ka nee: «Karaŋ koyraa wane nda ir.» 5A nee i se: «War ga Labaŋ bay, Nahor haamʼaroo?» I nʼa zaabi ka nee: «Ir gʼa bay.» 6A nee i se: «A ga saabu wala?» I nʼa zaabi ka nee: «A ga saabu. Rašel, nga ize woyoo ne ma kaa nda alman buuney.» 7A nee koyne: «Zaaroo ya ga kuu, waatoo mana too kaŋ ra almaney ga margandi. Wa almaney haŋandi ka koy i kur.» 8I nee: «Ir si hin kala waati kaŋ alman kurey kul marga jina, nga no kurkey ga tondoo gunguray kʼa kaa dayoo miɲoo ga ka almaney haŋandi.»

9A goo ma šelaŋ i bande da kaŋ Rašel ne ma kaa nda nga baaba almaney, zama kurkaw no. 10Waatoo kaŋ Yakuba dii Rašel, nga hasaa Labaŋ ize woyoo, nda Labaŋ almaney, Yakuba man ka tondoo gunguray kaŋ goo dayoo miɲoo ga. A na Labaŋ nga hasaa almaney haŋandi. 11Woo banda ga, a na Rašel summu, de a na nga jindoo jer ka hẽe. 12Yakuba filla Rašel se kaŋ baaboo boro ti nga, nga manʼti kala Rebeka izoo. Rašel zuru ka koy a har nga baaba se. 13Dogoo din da kaŋ Labaŋ maa Yakuba, nga woymaa izoo alhabaroo, a zuru ka koy a kubay, a nʼa naagu nga gandoo ra kʼa summu, de a nʼa ka koy nga hugoo do. Yakuba na hayey kul filla Labaŋ se. 14Labaŋ nee a se: «Šikka sii kaŋ ay hamoo nda ay kuroo ti ni!» Yakuba goro a do hala handu foo too.

Yakuba hiijay hinkaa

15Labaŋ nee koyne Yakuba se: «Manʼti kaŋ se ay boraa ti ni, nga se nʼga goy ya ne yaada! Ni goy hayoo kayandi ya ne.» 16Woo kaa ka gar kaŋ Labaŋ goo nda ize woy hinka, ijinaa maaɲoo ti Leya, ihinkantoo maaɲoo ti Rašel. 17Leya goo nda mootondi hennayaŋ, amma Rašel goo nda kunturu henna nda ndum henna. 18Yakuba na Rašel bajoo zaa nga binoo ra. A nee: «Ay ga goy ma ne jiiri iyye, ay banaa ti Rašel, ni ize woy hinkantoo.» 19Labaŋ zaabi ka nee: «Ay baa yʼa noo ma ne nda yʼa noo aru foo se, cindi ay do.»

20Yakuba goy jiiri iyye hala nga ma duu Rašel, i tee moɲoo ra sanda jirbi kaynayaŋ taka kaŋ nda a ga bagʼa. 21Jiiri iyyaa banda ga, Yakuba nee Labaŋ se: «Ay noo ay wandoo, zama waatoo kaŋ ga ir huru too, ay ga baa yʼa hiiji.»

22Labaŋ na nongoo din borey kul marga, a na hoyandi beeri tee. 23Amma waatoo kaŋ cijinoo too, a na nga ize woyoo Leya zaa kʼa ka koy Yakuba do, Yakuba gorokasinay nda a. 24Labaŋ na nga koŋŋaa Zilpa noo nga izoo Leya se, a ma tee a se koŋŋa. 25Subbaahoo ra, nga ne, Leya no. Yakuba nee Labaŋ se: «Cin ti woo nʼnʼa tee ya ne! Nʼbay Rašel se ay goy ma ne? Cin se nʼnʼay darga?» 26Labaŋ zaabi ka nee: «Ir nongoo kaniroo ra, boro si kayne hiijandi ka beere naŋ. 27Jirbi iyyaa benandi nda a, nga banda ga, ir ga ni noo affaa nda nʼga goy ya ne koyne jiiri iyye.» 28Hayaa kaŋ a nʼa har, Yakuba nʼa tee. A na jirbi iyyaa tee nda Leya jina, Labaŋ nʼa noo nga ize woyoo Rašel a ma hiiji a. 29Labaŋ na nga koŋŋaa Bilha noo nga izoo Rašel se, a ma tee a se koŋŋa. 30Yakuba gorokasinay nda Rašel mo kaŋ a bagʼa nda Leya. A yee ka jiiri iyye taaga goy Labaŋ se.

Yakuba izey

31Kaŋ Abadantaa dii kaŋ Yakuba ga baa Rašel ka bisa Leya, woo se a na Leya noo hayyan, amma Rašel a nʼa tee woy gun. 32Leya tee boro hinka, a na izʼaru foo daŋ aduɲɲa ra. A na maaɲoo daŋ Rubeŋ (maanaa «wa guna izʼaru»). A nee: «Zama Abadantaa dii ay naajoo. Sohõ ay kurɲoo ga baa agay.» 33A yee ka tee boro hinka, a duu izʼaru. A nee: «Zama Abadantaa dii ay baji jaŋaa, nga se a nʼay noo izoo woo.» A na maaɲoo daŋ Simewoŋ (maanaa «a ga maa»). 34A yee ka tee boro hinka, a duu izʼaru foo. A nee: «Nhuu, sohõ ay kurɲoo ga didiji ay ga, zama ay duu a se izʼaru hinza.» Woo se a na maaɲoo daŋ Lewi (maanaa «a ga didiji»). 35A yee ka tee boro hinka, a na izʼaru foo daŋ aduɲɲa ra. A nee: «Hiino ay ga albarka tee Abadantaa se!» Woo se a na maaɲoo daŋ Žuda (maanaa «a ga albarka tee»). Woo banda ga, a mana duu ize.

30

1Waatoo kaŋ Rašel dii kaŋ nga si duu ize Yakuba se, a canse nga woymaa ga, de a nee Yakuba se: «Ay noo zanka, nda manʼti nga, ay ga buu!» 2Yakuba futu Rašel ga, de a nee: «Agay ti Irkoy kaŋ na ni ganji hayyan?» 3Rašel nee a se: «Ay koŋŋaa Bilha ne, marga nda a, a ma hay ay maaɲoo ga, woo ra ize kaŋ a gʼa hay ga tee ay wane.» 4A nʼa noo Bilha, nga koŋŋaa, sanda wande. Yakuba marga nda a. 5Bilha tee boro hinka, a na izʼaru hay Yakuba se. 6Rašel nee: «Irkoy ciiti ya ne, a maa ay jindoo se kʼay noo izʼaru.» Woo se a na maaɲoo daŋ Dan (maanaa «a ciiti»). 7Koŋŋaa yee koyne ka tee boro hinka, a na nga izʼaru hinkantoo hay Yakuba se. 8Rašel nee: «Ay na yenje šenda tee ay woymaa bande, ay hin a. A na zankaa maaɲoo daŋ Neftali (maanaa ‹ay yenjaa›).»

9Waatoo kaŋ Leya dii kaŋ nga gay nga mana hay, a na Zilpa nga koŋŋaa zaa kʼa noo Yakuba se, a ma tee a se sanda wande. 10Nga koŋŋaa na izʼaru hay Yakuba se. 11Leya nee: «Woo ti gomni!» A na maaɲoo daŋ Gad (maanaa «gomni»). 12Koŋŋaa duu Yakuba se nga izʼaru hinkantoo. 13Leya nee: «Woo ti agʼarrahamaa! Sohõ woyey ga nee ya ne arrahamantaa.» A na maaɲoo daŋ Ašer (maanaa «arrahama»).

14Han foo Rubeŋ koy faarey ra, alkamaa hegaa waati, a duu tuuri-ize fooyaŋ kaŋ ga woy gun safar, a kate ey nga ɲaa Leya se. Rašel nee Leya se: «Ay gʼa wiri ni ga, ay noo ni izoo tuuri-izey ra kaŋ ga woy gun safar.» 15A nʼa zaabi ka nee: «A mana wasa ma ne kaŋ nʼnʼay kurɲoo taa, ay izoo tuuri-izey mo nʼga baa mʼi taa wala?» Rašel nee: «A boori! A ga kani ni do hõ cijinoo, mʼay noo ni izoo tuuri-izey.» 16Almaaroo ra, kaŋ Yakuba kaa ka hun faarey do, Leya fatta kʼa kubay ka nee a se: «Agay do nʼga kani, zama ay na kaniyanoo day nda ay izoo tuuri-izey.» Cijinoo din, a kani a do. 17Irkoy yadda Leya se, a tee boro hinka, a na nga izʼaru guwantoo daŋ aduɲɲa ra Yakuba se. 18Leya nee: «Irkoy nʼay bana, zama ay nʼay koŋŋaa noo ay kurɲoo se.» A na zankaa maaɲoo daŋ Isakar (maanaa «ay banaa»). 19A yee koyne ka tee boro hinka, a duu nga izʼaru idduwantoo Yakuba se. 20A nee: «Agay, Irkoy nʼay noo nooyan henna. Hõ banda ga, ay kurɲoo gʼay beerandi, zama izʼaru iddu no ay nʼi hay a se.» A na zankaa maaɲoo daŋ Zabuloŋ (maanaa «beeray»). 21A gay jina, a na ize woy foo hay, a na maaɲoo daŋ Dina30.21 Dina maanaa ti «ciitiyan».. 22Irkoy ɲeli Rašel ga, a maa a se, a nʼa faaba a ma duu ize. 23A tee boro hinka, a duu izʼaru. A nee: «Irkoy nʼay haawoo kaa.» 24A na zankaa maaɲoo daŋ Isufi (maanaa «a ma tonton»). A nee: «Yala Abadantaa ma izʼaru foo tonton ya ne!»

Yakuba tee almankoyni

25Waatoo kaŋ Rašel na Isufi daŋ aduɲɲa ra, Yakuba nee Labaŋ se: «Ay naŋ ya koy, ya yee ay do, ay gandaa ra. 26Ay noo ay wandey nda ay izey kaŋ se ay goy ma ne, ay ga baa ya koy, zama ni hunday ga bay takaa kaŋ nda ay goy ma ne.» 27Labaŋ nʼa zaabi ka nee: «Nda ni nka hin ka alhormo tee ya ne, ma cindi ay do! Ay gunandoo ra ay dii kaŋ ni maaganda se Abadantaa na albarka daŋ ay ra.» 28A nee koyne: «Ni goy hayoo kayandi ya ne, ay gʼa bana.» 29Yakuba nee a se: «Nʼga takaa bay kaŋ nda ay goy ma ne, nda takaa kaŋ ni alman kuroo ti a ay kone, 30zama ikaynaa kaŋ cindi ma ne za ya na kaa ni do, ne ka boobo. Agay bande Abadantaa na albarka daŋ ni ra. Sohõ waati foo no ay ga goy ay hugoo hunday se?» 31A nʼa zaabi ka nee: «Macin no yʼa noo ma ne?» Yakuba nee a se: «Masʼay noo haya kul, amma nda ni yadda woo kaŋ ay gʼa har ma ne, ay ga yee ka sintin ka ni alman buuney kur kʼi hawgay. 32Ay ga dira ni almaney kul bande hõ ka feeji-izey kul kaŋ ga tonbi goo wala žeeri, nda feeji-ize bibey kul, nda hancin-izey kaŋ ga žeeri goo, nda wey kaŋ ga tonbi goo hanciney ra: wey din no ma tee ay banaa. 33Suba nʼga bay ay laadirtaraa ga, waati kaŋ nʼkaa kʼay banaa laasaabu. Hancin kul kaŋ nʼdii a ay waney ra kaŋ ga tonbi sii, žeeri sii, nda feeji bibey, ma bay ya nkʼi zay.» 34Labaŋ zaabi ka nee: «Ay yadda, a ma tee woo kaŋ nʼnʼa har.»

35Amma zaari follokaa din da ra, Labaŋ na jindaarey kaŋ ga caaray goo, nda hanciney kul kaŋ ga tonbi goo, nda wey kul kaŋ ra ikaaray goo, nda wey kul kaŋ ga bibi feeji-izey ra, a nʼi kul daŋ jere ga jina, a nʼi daŋ nga izʼarey kabey ra. 36Woo banda ga, a na jirbi hinza diray daŋ nga nda Yakuba game. Yakuba cindi, a ga Labaŋ almaney jerey kur.

37Yakuba na tuuri kabe ganiyaŋ zaa kaŋ ga hima nda turaariɲaa kabeyaŋ, nda affooyaŋ kaŋ ga hima nda kangawɲaa kabeyaŋ, nda affooyaŋ koyne kaŋ ga hima nda miliya kabeyaŋ. A nʼi feferi ka žeeri-žeeriyaŋ kaa kokošoo ga hala bundu kaaraa fatta. 38Woo banda ga, tuuri kabey kaŋ a nʼi feferi, a nʼi jisi almaney hari haŋ jinawey ra, ngi moɲey cire. I ga marga nda cere waati kaŋ i kaa ka haŋ. 39Almaney ga marga nda cere tuuri kabey jerey ga. Waati kaŋ i hay i ga duu izeyaŋ kaŋ ga caaray wala tonbi wala žeeri goo. 40Feejey kaŋ Yakuba nʼi daŋ jere ga, a nʼi tenjandi Labaŋ alman kurey kaŋ ga tonbi goo nda ibibey. Takaa woo nda a na alman marga nga boŋ se. A mana naŋ i ma birji Labaŋ waney ra. 41Waati kul kaŋ feeji gaabantey ga marga nda cere, Yakuba ga tuuri kabe feferantey daŋ almaney moɲey cire hari haŋ jinawey ra, hala i ma duu ka marga nda cere jerey ga. 42Alman faabey, a sʼi daŋ i se, woo ra ifaabey ti Labaŋ wane, igaabantey ti nga wane. 43Takaa woo nda Yakuba tee almankoyni beeri. A duu alman buuna boobo, nda koŋŋayaŋ, nda baɲɲayaŋ, nda yooyaŋ, nda farkayaŋ.

31

Yakuba zuru Labaŋ ga

1Han foo Yakuba maa Labaŋ izʼarey ga nee: «Yakuba nʼir baaba hayey kul zaa. Ir baaba hayey nda a na almaanoo woo kul tee.» 2Yakuba dii kaŋ Labaŋ anniyaa bere, a mana yee ka tee sanda cee jinaa takaa. 3Koyne mo Abadantaa nee Yakuba se: «Yee ni hayragey gandaa ra, ni dumoo do, ay goo ni bande.»

4Woo banda ga, Yakuba sanba ka ciya Rašel nda Leya se i ma kaa hawsaa ra nga alman buuney do. 5A nee i se: «Ay ga dii kaŋ war baaba anniyaa bere, a mana yee ka tee sanda cee jinaa takaa, amma Irkoy kaŋ ay baaba gʼa gana goo ay bande. 6War hunday ga bay kaŋ ay goy war baaba se nda ay hinoo kul, 7nga, a nʼay tee hoorayhaya, cee woy (10) a gʼay banaa barmay, amma Irkoy mana yadda nga goy futaa ma duu agay. 8Waatoo kaŋ ra a ga nee: ‹Tonbikoyney ga tee ni banaa›, almaney kul tonbikoyni no i ga hay. Nda a nee: ‹Icaarawey ga tee ni banaa›, almaney kul ga icaarante hay. 9Irkoy ka war baaba almaney taa kʼi noo ya ne. 10Waati kaŋ alman hinka ga marga, ay gʼay boŋoo jer ka dii handiri ra kaŋ alman arey kaŋ ga marga nda woyey manʼti kala icaarayyaŋ, nda tonbikoyniyaŋ, nda žeerikoyniyaŋ. 11Irkoy almalaykaa nee ya ne handiroo ra: ‹Yakuba!› Ay zaabi ka nee: ‹Naam.› 12A nee ya ne: ‹Ni boŋoo jer ka guna, alman arey kul kaŋ ga marga nda woyey manʼti kala icaarayyaŋ, nda tonbikoyniyaŋ, nda žeerikoyniyaŋ, zama ay dii haya kul kaŋ Labaŋ nʼa goy ni ga. 13Agay ti Betel Koyoo, nongoo kaŋ ra nʼna tondoo kaŋ nʼnʼa kayandi kʼa sinji yon, nongoo kaŋ ra nʼna allaahidu zaa ya ne. Sohõ tun ni boŋ ga, ma fatta gandaa woo ra, de ma yee gandaa kaŋ ra ni hayandi.›» 14Rašel nda Leya zaabi ka nee a se: «Ir mma bara nda baa nda tubuhaya ir baaba hugu ra koyne wala? 15Manʼti a nkʼir tee sanda yawyaŋ wala, zama a nʼir neere? A nʼir hayoo ŋaa, a nʼa ŋaa! 16Šikka sii, almaanoo kul kaŋ Irkoy nʼa taa ir baaba kone, ir nda ir izey wane. Sohõ haya kul kaŋ Irkoy nʼa har ma ne, mʼa tee.»

17Yakuba tun, a na nga izey nda nga wandey žigandi yoowey boŋ. 18A na nga almaney gongu ka koy nda haya kul kaŋ goo a se, nda wey kaŋ a duu ey Padaŋ-Aram, de a koy nga baaba Isiyaka do Kanaŋ gandaa ra. 19Woo kaa ka gar kaŋ Rašel na nga baaba toorey zay waatoo kaŋ a koy alman buuney kosu. 20Yakuba na Labaŋ, Aram boraa lakkaloo zay, a zuru a ga bila nda a ma haya kul har a se. 21A zuru, nga nda haya kul kaŋ goo maaɲoo ga. A tun ka koy isaa31.21 Isaa no kaŋ se i ga nee Efrat. deŋ ka bisa ka koy tondi hondey kaŋ se i ga nee Galad.

Labaŋ na Yakuba gaarandi

22Jirbi hinzantoo ra, Labaŋ duu alhabar kaŋ Yakuba zuru. 23Labaŋ na nga borey zaa kʼa gaarandi, jirbi iyye diray no a nʼa tee hala a ga duu a Galad tondi hondey ra. 24Amma cijinoo ra, Irkoy bangay Labaŋ, Aram boraa se handiri ra ka nee a se: «Hawgay, masi ba šenni henna har Yakuba se soko ifutu.»

25Labaŋ too Yakuba. A gar kaŋ Yakuba na nga hukkumey cin tondi hondey ra. Labaŋ mo na nga waney cin, nga nda nga borey, Galad tondi hondey ra. 26Labaŋ nee Yakuba se: «Cin ti woo nʼnʼa tee? Cin se nʼnʼay lakkaloo zay ka koy nda ay ize woyey ma nee koŋŋayaŋ kaŋ nʼduu ey wongu ra! 27Macin se nʼtugu ka zuru, nʼnʼay zanba, de mo mana haya kul har ya ne? Nda a gar ni nkʼa har ya ne, ya mma ni naŋ ma koy nda ɲaali, nda dooniyaŋ, nda tubal, nda kurbu hẽeni. 28Koyne mo mana naŋ ya ba ay haamawey nda ay ize woyey summu! Lakkal jaŋante goy no nʼnʼa tee. 29Ay goo nda hini ka haya hasara war se, amma Koyoo kaŋ ni baaba gʼa gana šelaŋ ya ne cijin ka nee: ‹Hawgay, masi ba šenni henna har Yakuba se soko ifutu.› 30Sohõ kaŋ nʼgoo ma koy, zama nʼga buura ni baaba hugoo ga, macin se nʼnʼay toorey zay?» 31Yakuba zaabi ka nee Labaŋ se: «Ya nka hunbur, zama ay hongu kaŋ nʼga hin ka ni ize woyey taa ay kone nda gaabi. 32Amma boraa kaŋ kone nʼdii ni toorey, a masi huna! Ir armey jine, fisi ka dii hayaa kaŋ ti ni wane, mʼa zaa.» Yakuba si bay kaŋ Rašel na toorey zay. 33Labaŋ huru Yakuba hukkumoo ra, nda Leya wanoo ra, nda koŋŋa hinkaa waney ra, amma a mana duu haya kul. Kaŋ a fatta Leya hukkumoo ra kul, a koy Rašel wanoo ra. 34Amma Rašel nka toorey zaa kʼi tugu yoowaa gaaroo ra, de a goro i boŋ. Labaŋ na hukkumoo kul fisi, amma a mana duu ey. 35Rašel nee nga baaba se: «Masi dor, ay koyoo nda ay mana hin ka tun ma ne, woyey alaadaa maaganda se.» Labaŋ yee ka ceeci, a mana duu toorey.

36Yakuba futu, a citi Labaŋ ga ka nee a se: «Man hooyanoo kaŋ ay nʼa tee, man zunuboo kaŋ se nʼga zuru ay bande? 37Nʼnʼay jinawey kul fisi, macin no nʼdii a kaŋ ti ni hugoo wane? A kaa taray, ay borey nda ni borey jine hala i ma ciiti ir boro hinkaa game! 38Jiiri warankaa (20) kaŋ ay nʼa tee ni do ra, ni feejey wala ni hanciney mana bay ka zama, ya na bay ka feeji gaarey kaŋ goo ni almaney ra hamey ŋaa. 39Ya na bay ka kate ma ne alman kaŋ ganjihooga nʼa wii, agay no ma mursaa zaa. Nʼgʼay banandi woo kaŋ zayandi zaari here nda woo kaŋ zayandi cijin here. 40Zaari here konnoo gʼay kar, cijin here hargoo gʼay kar. Jirbi jaŋay ga duu agay. 41Jiiri waranka (20) no ay nʼa tee ni hugoo do! Ay goy ma ne jiiri woy cindi taaci (14) ni ize woy hinkaa maaganda se, jiiri iddu ay ga ni alman buuney kur, de mo nʼnʼay banaa barmay cee woy (10). 42Nda manʼti Koyoo kaŋ ay kaagaa gʼa gana, Ibirahima Koyoo, Koyoo kaŋ Isiyaka ga hunbur a, goo ay bande, hõ gar nʼnʼay naŋ ya koy nda ay kabe kooney. Amma Irkoy dii ay farayanoo nda goy šendaa kaŋ ay nʼa tee, a na ciitoo dunbu cijin.»

Labaŋ nda Yakuba na cere noo amaana

43Labaŋ na Yakuba zaabi ka nee: «Woyey wey manʼti kala ay ize woyey, ngi izey manʼti kala ay haamawey, almaney wey manʼti kala agay wane. Hayey kul kaŋ nʼga dii ey manʼti kala agay wane. Sohõ macin no ay gʼa tee ay ize woyey nda ay haamawey kaŋ i nʼi daŋ aduɲɲa ra se? 44Kaa, ir ma cere noo amaana, agay nda ni, ir ma seede daŋ agay nda ni gamoo ra.»

45Yakuba na tondi foo zaa a nʼa kayandi kʼa tee hongandihaya. 46A nee nga borey se: «Wa tondiyaŋ marga.» I na tondey zaa kʼi marga cere boŋ, i ŋaa no din ra tondey boŋ. 47Labaŋ na nongoo maaɲoo daŋ Yegar-Sahaduta (maanaa «tondi margantaa kaŋ ga tee seede»). Yakuba na nongoo maaɲoo daŋ Galed (maanaa «tondi margantaa kaŋ ga seede»). 48Labaŋ nee: «Hõ banda ga, tondi margantaa manʼti kala seede ir game!» Woo se a na nongoo maaɲoo daŋ Galed. 49I ga nongoo cee koyne nda Mispa (maanaa «hawgaydogoo»), zama Labaŋ nee: «Yala Abadantaa ma agay nda ni kul hawgay ir masi amaanaa woo hoo waati kaŋ ir hun cere mo cire. 50Nda nʼnʼay ize woyey žilla, nda nʼna woy fooyaŋ daŋ i ga, hawgay manʼti boro no ma seede ir gamey ra, Irkoy ti seedaa kaŋ goo agay nda ni game!»

51Labaŋ nee koyne Yakuba se: «Nʼga dii tondi margantaa woo, nʼga dii tondoo kaŋ ga kay kaŋ ay nʼa daŋ agay nda ni game. 52Tondi margantaa ma tee seede, tondoo woo kaŋ ga kay ma tee seede kaŋ ay si bisa tondi margantaa nda tondoo kaŋ ga kay ga ka koy ifutu tee ma ne, ni mo si bisa i ga ka kaa ay heroo ra ka ifutu tee ya ne. 53Yala Ibirahima Koyoo nda Nahor Koyoo kaŋ ti ngi baaba Koyoo ma ciiti ir game! Yakuba žee nda Koyoo kaŋ nga baaba Isiyaka ga hunbur a.»

54Yakuba na alman koosu kʼa tee sargari tondi hondey ra, a na nga borey kul cee kʼi ŋandi. I ŋaa cere bande, i na cijinoo tee no din ra.

32

Yakuba soolu nga ma Eso kubay

1Labaŋ biya ka tun, a na nga haamawey nda nga ize woyey summu, a gaara i se jina, a willi nga do. 2Yakuba na nga naarumaa fondaa zaa, Irkoy almalaykayaŋ nʼa kubay. 3Kaŋ Yakuba dii ey kul, a nee: «Woo ti Irkoy jamaa!» De a na nongoo din maaɲoo daŋ Mahanayim (maanaa «jama hinkaa»).

4Yakuba na dontokawyaŋ sanba nga jine, nga armaa Eso do, Seyir gandaa ra, Edom hawsaa ra. 5A nʼi yaamar ka nee: «Hayaa ne kaŋ war gʼa har ay koyoo Eso se, wa nee a se: ‹Ni tamoo Yakuba nee, nda manʼti hõ, nga gay nga ga goro ka waati tee Labaŋ do. 6A nee nga duu hawyaŋ, nda farkayaŋ, nda alman buunayaŋ, nda baɲɲayaŋ, nda koŋŋayaŋ, nga sanba kʼa bayrandi nga koyoo se kaŋ ti ni hala ma alhormo tee nga se.›»

7Dontokey yee kate Yakuba do ka nee a se: «Ir koy ni armaa Eso do, nga mo goo ma ni kubay nda aru boro zangu taaci (400) kaŋ goo a bande.» 8Yakuba hanse ka hunbur, binoo dunbu. A na nga borey, nda alman buuney, nda ibeerey, nda nga yoowey fersi, fersi hinka. 9A nee nga boŋ se: «Nda Eso kaŋ affoo boŋ kʼa kar, affaa kaŋ cindi ga hin ka hallasi.»

10Woo banda ga, Yakuba nee: «Irkoy, ay kaagaa Ibirahima Koyoo nda ay baaba Isiyaka Koyoo! Abadantaa nee ya ne: ‹Yee ni gandaa ra, ni dumoo do, ay ga gomni tee ma ne.› 11Ay ga hanse ka kacca anneemaa kul nda laadiryanoo kul kaŋ nʼnʼa tee ni tamoo se, zama hanoo kaŋ ay ga Žurdeŋ isaa woo deŋ, haya kul sii ay kone nda manʼti kala ay goboo, amma hõ jama hinka bara ya ne. 12Ay gʼa wiri ni ga, mʼay hallasi agʼarmaa kaboo ra, Eso kaboo ra, zama ay ga hunbur a ma kaa ka agay, nda woyey, nda zankey kar. 13Ni binde, ni nka nee ya ne: ‹Ay ga gomni tee ma ne, ay ga ni hayroo boobandi sanda teekoo labutaasoo kaŋ hinnaa si kabandi.›»

14A na cijinoo tee no din ra a na gomni kaa nga almaanoo kaŋ goo a kone ra kʼa noo nga armaa Eso se: 15hancin boŋ zangu hinka (200) nda jindaaru boŋ waranka (20), nda feeji boŋ zangu hinka (200), nda feeji gaaru boŋ waranka (20), 16nda yoo boŋ waranza (30) kaŋ ga naanandi nda ngi izey, nda haw kobsi woytaaci (40), nda haw yaaru kobsi woy (10), nda farkey woy boŋ waranka (20), nda farkey aru boŋ woy (10). 17A nʼi fay kur nda kur kʼi noo nga tamey se ka nee i se: «Wa koy ay jinoo ra, war ma alman kurey moorandi cere ka dira.» 18A na ijinaa yaamar ka nee a se: «Nda Eso agʼarmaa na ni kubay, de a na ni hãa ka nee: ‹May wane ni? Man ra nʼga koy? May wane wey kaŋ goo ni jine?›, 19mʼa zaabi ka nee: ‹Ni tamoo Yakuba wane nda ey. Hayaa no kaŋ a nʼa sanba nga koyoo Eso se. Nga hunday goo ir dumaa ga, a goo ma kaa.›» 20Yaamar follokaa no a nʼa tee ihinkantoo se nda ihinzantoo nda borey kul kaŋ ga dira almaney dumawey ga, a nee i se: «Woo no war gʼa har ay koyoo Eso se nda war nʼa kubay. 21War ma nee a se: ‹Ni tamoo Yakuba hunday ne ma kaa, a goo ir dumaa ga.› Zama a nka nee nga boŋ se: ‹Ay ga binoo yaynandi nda hayaa woo kaŋ ga koy ay jine, woo banda ga, ay gʼa tenje, a ga hin ka tee a mʼay barraku.›» 22Almaney koy jinoo ra, de a na cijinoo din tee farroo ra.

Yakuba gurgay aru gaabante foo bande

23Yakuba tun cijinoo ra, a na nga wande hinkaa, nda nga koŋŋa hinkaa, nda nga zanka woy cindi faa (11) zaa ka koy bisa ka isaa yawdogey deŋ kaŋ ti Yabok. 24A nʼi zaa ka haroo deŋ nda haya kul kaŋ ti nga wane. 25Yakuba cindi nga hinne. Aru foo gurgay a bande hala moo boo. 26Kaŋ aroo bay kaŋ nga si hin a kul, gurgaa ra a na Yakuba kar baggal biroo ga hala a goyri. 27A nee: «Ay naŋ ya koy, zama moo boo.» Yakuba zaabi ka nee a se: «Ay si ni naŋ nda mana gaara ya ne.» 28A nʼa hãa ka nee: «Macin ti ni maaɲoo?» A nee a se: «Yakuba.» 29A yee ka nee a se: «Ni maaɲoo si yee ka tee Yakuba, Izirayel nda i ga ni cee (maanaa ‹a gurgay Irkoy bande›), zama ni nka gurgay Irkoy bande nda borey bande, ni hin.» 30Yakuba nʼa hãa ka nee: «Ay gʼa wiri ni ga, ni maaɲoo har ya ne.» A nʼa zaabi ka nee: «Macin se nʼgʼay hãa nda ay maaɲoo?» A gaara a se dogoo din da ra. 31Yakuba na nongoo din maaɲoo daŋ Penuwel (maanaa «Irkoy ndumoo»). A nee: «Zama ay dii Irkoy moo nda moo, de woo kul ra ay hundoo hallasi.»

32Waynaa kay waatoo kaŋ a ga fatta Penuwel. A ga solli cewoo ga. 33Woo se hala hõ Izirayel borey si baggal biri ham ŋaa, zama nongoo kaŋ ga Yakuba baggal biroo ga dobu maray.

33

Yakuba nda Eso waafaku

1Yakuba na nga boŋoo jer, de a ga Eso honnay kaŋ goo ma kaa, aru boro zangu taaci (400) goo a bande. A na zankey zamna Leya, nda Rašel, nda koŋŋa hinkaa game. 2A na koŋŋey nda izey daŋ jine, Leya nda nga waney goo dumawey ga, Rašel nda Isufi goo banda. 3Nga hunday huru jiney ra, a ga dira a ga gunguma hala ganda cee iyye hala nga armaa do. 4Eso zuru kʼa kubay, a na nga boŋ warra jindoo ga kʼa naagu nga gandoo ra kʼa summu, i hẽe. 5Kaŋ Eso na nga boŋoo jer, a dii woyey nda zankey, a nee: «Mayyaŋ ti wey ni bande?» Yakuba zaabi ka nee: «Zankey no kaŋ Irkoy nʼi doonandi ni tamoo se.»

6Koŋŋey nda ngi izey man, i gunguma. 7Leya mo nda nga izey man, i gunguma. Isufi nda Rašel man, i gunguma. 8Eso yee ka nee: «Macin no nʼgʼa tee almaney wey se kaŋ ay nʼi kubay?» A nʼa zaabi ka nee: «Ni kaŋ ti ay koyoo do, ay ga baa ya duu alhormo.» 9Amma Eso nee: «Ay wanoo gʼay wasa, agʼarmaa, gaabu i ga.» 10Yakuba zaabi ka nee: «Suuri, masi woo tee! Alhormo tee ya ne, ma beeraa woo taa ay ga, zama takaa kaŋ nda nʼnʼay kubay ga hima nda Irkoy kubayyan, ni yadda ay ga. 11Gomnoo dii kaŋ kaa ma ne, zama Irkoy ka doonandi ya ne, haya kul goo ya ne.» Yakuba na Eso gaabi, a nʼa taa.

12Eso nee: «Ir ma koy, ir ma hanga cere, ay ga dira ni bande.» 13A nʼa zaabi ka nee: «Ay koyoo, nʼga bay kaŋ zankey sii nda gaabi, feejiyaŋ nda hawyaŋ kaŋ ga naanandi goo ay ga, nda ir nʼi cahãndi zaari folloku, almaney kul ga halaci. 14Ay gʼa wiri ni ga, ay koyoo ma koy nga tamoo jine. Agay, ay ga dira mossoyaada almaney kaŋ goo ay jine cewey bande nda zankey cewey bande hala ya too ni do, ay koyoo gandaa ra kaŋ se i ga nee Seyir.» 15Eso nee: «Adiši ay ga borey jere foo naŋ ni bande.» Yakuba nʼa zaabi ka nee: «Ay koyoo, masi woo tee, alhormo de no ay gʼa wiri ni ga!»

16Zaaroo din kul ra, Eso na Seyir gandaa fondaa zaa. 17Yakuba hunday naaru ka koy Sukot here. A na hugu cin nga boŋ se, a na tendeyaŋ tee almaney se: woo se i ga nee nongoo din se Sukot (maanaa «tendeyaŋ»).

Yakuba goro Šekem koyraa jeroo ga

18Woo banda ga, Yakuba too nda baani Šekem koyraa ra kaŋ goo Kanaŋ gandaa ra, kaŋ a ga hun Padaŋ-Aram. A na nga hukkumoo cin koyraa miɲoo ga. 19A na farroo jeroo kaŋ ra a na nga hukkumoo cin day nzorfu kaaray tamma boŋ zangu (100) Hamor izey ga kaŋ ti Šekem baaba. 20De no din ra a na sargari tonadoo cin kʼa kayandi kaŋ a na maaɲoo daŋ «El kaŋ ti Izirayel Koyoo».

34

Šekem kaŋ Dina ga ka marga nda a

1Han foo Dina kaŋ ti ize woyoo kaŋ Leya duu a Yakuba se, fatta ka koy Šekem koyraa laamaa zankawoyey guna. 2Koyraa laamaa boŋkoynoo kaŋ maaɲoo ti Hamor Hewi boraa, izʼaroo kaŋ maaɲoo ti Šekem dii a. A nʼa dii ka marga nda a nda gaabi. 3Woo banda ga, Šekem na Dina, Yakuba ize woyoo bajoo zaa nga binoo ra. A baa zankawoyoo, a šelaŋ a se hala binoo ma kani nga ga. 4Šekem nee nga baaba Hamor se: «Ay hiijandi zankawoyoo woo.» 5Yakuba maa kaŋ a gum nga ize woyoo Dina boŋ. Izʼarey koy nda nga almaney hawsaa ra, a mana haya kul har hala waatoo kaŋ ra i yee kate. 6Hamor, Šekem baaba, fatta ka koy Yakuba do ka šelaŋ a se.

7Waatoo kaŋ Yakuba izey kaa ka hun hawsaa ra, i maa alhabaroo. Biney maray, i hanse ka futu hayaa kaŋ se Šekem na goy futaa woo tee Izirayel hugoo ra, ka kani nda Yakuba ize woyoo, woo ti haya kaŋ si hima ka tee. 8Hamor šelaŋ i se ka nee: «Šekem, ay izʼaroo na war ize woyoo bajoo zaa nga binoo ra, ay gʼa wiri war ga, war mʼa noo a se hiijay. 9Wa waafaku nda ir, war gʼir noo war woyey hiijay se, war mo ma hiiji ir waney. 10Wa goro ir bande, gandaa goo war jine. Wa cindi, war ma day ka bara, war ma duu nonguyaŋ.»

11Šekem mo nee woyoo baaba nda armey se: «Wa alhormo tee ya ne! Hayaa kaŋ war gʼa har, ay gʼa noo war se. 12Wa hiijay alman boobo daŋ ay ga nda gomni beeri, haya kul kaŋ war nʼa har, ay gʼa noo, wa yadda de kʼay noo woyoo ya hiiji a.»

Yakuba izey faasa ngi woymaa se

13Yakuba izʼarey na carmay ka tuuru Šekem nda nga baaba Hamor se, zama Šekem nka gum ngi woymaa Dina boŋ. 14I nee i se: «Ir si hin ka woo tee kʼir woymaa noo aru se kaŋ ti jofolo, haawi no ir se. 15Hayaa folloku ga ir ga yadda war se kaŋ ti, nda war nʼir takaa tee ka arey kul kaŋ goo war ra daŋbangu. 16Woo ra ir ga war noo ir ize woyey hiijay se, de ir ga war waney zaa, ir ga goro war bande ka tee jama folloku. 17Amma nda war si baa war ma haŋajer ir se ka hurubangu, ir gʼir woymaa zaa ka koy.»

18Ngey šenney kan Hamor nda nga izoo Šekem se. 19Arusoogaa mana gay kaŋ a na hayaa tee, zama a ga baa Yakuba ize woyoo. Koyne mo a ga hanse ka bara nda meešenni borey kul do nga baaba hugoo ra. 20Hamor nda Šekem, nga izoo, koy ngi koyraa miɲoo ga ka šelaŋ ngi koyraa borey se ka nee: 21«Borey wey goo ir bande nda alaafiyaa, i ma cindi ir gandaa ra ka day ka bar. Nga ne, ir gandaa ga hay, i ma doo zaa. Ir ga ngi woyey zaa ka hiiji ey, ir mo gʼi noo ir waney. 22Nga binde, borey wey nee kaŋ hayaa folloku ra ngi ga goro ir bande ka tee jama folloku: hayaa manʼti kala aru kul kaŋ goo ir ra ma hurubangu sanda ngi takaa. 23Ngi alman kurey, nda ngi hayey, nda ngi adabbawey kul si tee ir wane wala? Ir ma yadda hinne hala i ma goro ir bande.» 24Borey kul kaŋ kaa koyraa miɲoo ga na haŋajer ka yadda Hamor nda nga izoo Šekem se. Aru kul kaŋ kaa koyraa miɲoo ga hurubangu.

25Jirbi hinzantoo hane, kaŋ i ga hanse ka dor, Yakuba izʼaru hinka, Simewoŋ nda Lewi kaŋ ti Dina armey, affoo kul na nga takubaa zaa, i kaŋ koyraa ra kaŋ ga hongu nga goo alaafiyaa ra, de i na arey kul wii. 26I na Hamor nda nga izoo Šekem mo wii nda takubaa, i na Dina fattandi Šekem hugoo ra, de i nʼa ka koy. 27Yakuba izʼarey jerey kaa ka bukawey hayey zaa, i na koyraa kom kaŋ ra i gum ngi woymaa boŋ. 28I na ngey alman buuney, nda ibeerey, nda farkey, haya kul kaŋ goo i se koyraa ra, nda haya kul kaŋ goo i se hawsaa ra, i nʼi taa. 29I na ngey almaanoo, nda zankey nda woyey kul zaa ka haya kul kom kaŋ goo ngi hugey ra.

30Yakuba nee Simewoŋ nda Lewi se: «War nʼay tooɲe kʼay tee konnayhaya Kanaŋ borey nda Ferezi borey se kaŋ goo gandaa ra. Ay sii nda boro boobo, i ga marga ka kaa ay ga, i gʼay kar hala ya dere sõy, agay nda ay hugoo.» 31I nʼa zaabi ka nee: «A ga hima kʼir woymaa tee sanda woykuuru wala?»

35

Yakuba gana Šekem ka koy Betel

1Han foo Irkoy nee Yakuba se: «Tun ni boŋ ga, žigi ka koy Betel, ma goro no din. Ma sargari tonadoo cin no din ni Koyoo maaɲoo ga kaŋ bangay ma ne waatoo kaŋ nʼga zuru ni armaa Eso se.» 2Yakuba nee nga alaayaney nda nga borey kul se: «Wa koy waaney derandi kaŋ goo war kone, tooru doo sii ne ra, wa war boŋ henanandi ka kaaray, war ma darbay barmay. 3Ir ma tun ka žigi ka koy Betel, no din ra ay ga sargari tonadoo cin ir Koyoo maaɲoo ga kaŋ nʼay zaabi ay binemarayyanoo zaaroo hane, de mo kaŋ cindi ay bande ay naarumaa ra.» 4I na Yakuba noo koy waaney kul kaŋ cindi i kone nda korbawey kaŋ cindi haŋawey ra. Yakuba nʼi fiji tuuriɲaa beeroo cire kaŋ goo Šekem jeroo ga. 5Woo banda ga, i koy. Koyrawey kaŋ goo jere ga, Irkoy nʼi hunburandi hala nongu kaŋ ra i mana Yakuba izey gaarandi.

6Yakuba nda borey kul kaŋ goo a bande too Luz kaŋ se i ga nee Betel kaŋ goo Kanaŋ gandaa ra. 7No din ra a na sargari tonadoo cin, de a na nongoo cee nda El-Betel (maanaa «Betel Koyoo»), zama no din ra Irkoy na nga boŋ cebe a se waatoo kaŋ a ga zuru nga armaa se.

8Debora faati kaŋ ti Rebeka biirikaa. A suturandi Betel se ganda, tuuriɲaa beeroo cire, de i na maaɲoo daŋ «Hẽeney tuuriɲaŋoo».

9Waatoo kaŋ Yakuba kaa ka hun Padaŋ-Aram, Irkoy bangay a se koyne, a na albarka daŋ a ra. 10Irkoy nee a se:

«Ni maaɲoo ti Yakuba,

amma hõ banda ga,

ni maaɲoo si yee ka tee Yakuba,

a ga tee Izirayel.»

Takaa woo nda a na Izirayel maaɲoo daŋ a ga. 11Irkoy nee a se koyne:

«Agay ti Irkoy, Hini-kul-koyoo.

Hay, ma boobo!

Dumi nda dumi booboyaŋ ga hun ni ga,

nʼga kokoyyaŋ hay.

12Gandaa kaŋ ay nʼa noo Ibirahima nda Isiyaka se,

ay gʼa noo ma ne.

Ni hayroo kaŋ ga cindi ni dumaa ga,

ay gʼi noo gandaa din.»

13Woo banda ga, Irkoy žigi ka hun nongoo kaŋ ra a šelaŋ a bande ra. 14Yakuba na hongandihaya foo kayandi nongoo kaŋ ra Irkoy šelaŋ a se, hongandihayaa tondi nda a nʼa tee kaŋ a na sargari hari-hari doori a boŋ ka jii doori a ga. 15Yakuba na nongoo kaŋ ra Irkoy šelaŋ a bande maaɲoo daŋ Betel (maanaa «Irkoy hugoo»).

Benžameŋ hayandi, Rašel faati

16Yakuba nda nga borey hun Betel. Diray cindi ngi nda koyraa game kaŋ se i ga nee Efrata, waatoo kaŋ Rašel ga duu nga boŋ, a hanse ka fara hala a ga zumandi. 17Hayyanoo taamaroo ra, hayandikaa nee a se: «Bine tee, zama izʼaru no ni yee ka duu.» 18Waatoo kaŋ hundoo ga baa ka hun, zama hundi gurzugaa ra a goo, a na zankaa maaɲoo daŋ Ben-Oni (maanaa «agʼalmasiiba izoo»), amma baaboo nʼa cee nda Benžameŋ (maanaa «ay kabe hennaa izoo»). 19Rašel faati, a suturandi Efrata fondaa ra. Efrata da ti Betelehem. 20Yakuba na tondi foo kayandi kʼa tee hongandihaya saaraa boŋ. Rašel saaraa hongandihayaa no kaŋ ga bara hala hõ zaaroo.

21Woo banda ga, Izirayel gana, a na nga hukkumoo cin nongu foo kaŋ se i ga nee Migdal-Eder35.21 Nongu hodaddante kaŋ ga kurkey ga goro ka hawgay. dumaa ga. 22Izirayel goraa ra, nongoo din ra, Rubeŋ koy marga nda Bilha kaŋ ti nga baaba wahayoo. Izirayel maarʼa.

Yakuba izʼarey maaɲey

Yakuba sii nda kala izʼaru woy cindi hinka (12). 23Leya izʼarey ti: Yakuba ize jinaa kaŋ ti Rubeŋ, nga banda ga, Simewoŋ, nda Lewi, nda Žuda, nda Isakar, nda Zabuloŋ. 24Rašel izʼarey ti: Isufi nda Benžameŋ. 25Bilha, Rašel koŋŋaa, izʼarey ti: Dan nda Neftali. 26Zilpa, Leya koŋŋaa, izʼarey ti: Gad nda Ašer. Wey ti Yakuba izʼarey kaŋ a duu ey Padaŋ-Aram.

Isiyaka buuyanoo

27Yakuba koy nga baaba Isiyaka do Mamre kaŋ goo Kiryat-Arba kaŋ se i ga nee Hebroŋ kaŋ ra Ibirahima nda Isiyaka goro ka waati tee. 28Isiyaka duu jiiri zangu nda woyyaaha (180) aloomur. 29Isiyaka hundoo hun, a faati. Žeenay henna banda ga, a koy nga hayragey gar alaaharaa. Nga izʼarey Eso nda Yakuba nʼa sutura.

36

Eso hun Kanaŋ gandaa ra ka koy goro Seyir gandaa ra

1Eso kaŋ se i ga nee koyne Edom, hayroo ne. 2Eso mana nga wandey zaa kala Kanaŋ gandaa ize woyey ra: Ada kaŋ ti Eloŋ Heti boraa ize woyoo, nda Oholibama, Ana ize woyoo kaŋ ti Siboŋ Hewi boraa ize woyoo. 3Wey banda ga, Basemat kaŋ ti Isimayel ize woyoo, Nebayot woymaa. 4Ada duu Eso se Elifaz, Basemat duu Rehuwel, 5Oholibama duu Yehuš, nda Yalam, nda Kora. Wey ti Eso izʼarey kaŋ a duu ey Kanaŋ gandaa ra.

6Han foo Eso na nga wandey, nda nga izʼarey, nda nga ize woyey, nda nga hugoo borey kul, nda nga alman kurey, nda nga adabbawey, nda gomni kul kaŋ a duu a Kanaŋ gandaa ra, a nʼi zaa ka koy goro ganda foo here kaŋ ga mooru nga armaa Yakuba. 7Zama hayaa kaŋ se ngi almaney ga hanse ka boobo hala nongu kaŋ ra i si hin ka goro cere ra. Gandaa kaŋ ra i goo ma goro si hin kʼi zaa ngi almaney maaganda se. 8Woo ka kate Eso goro tondi hondey ra kaŋ ti Seyir gandaa. Eso da se i ga nee Edom.

Eso hayroo Seyir gandaa ra

9Eso ti Edom borey baaba, nga hayroo ne kaŋ goo tondi hondey ra kaŋ ti Seyir gandaa. 10Eso izʼarey maaɲey ne: nga wandoo Ada izʼaroo ti Elifaz, nga wandoo Basemat izʼaroo ti Rehuwel. 11Elifaz izʼarey ti: Temaŋ, nda Omar, nda Sefo, nda Gatam, nda Kenaz. 12Timna ti wahayoo kaŋ Elifaz, Eso izʼaroo nʼa zaa hiijay se. A duu a se Amalek. Wey ti Ada, Eso wandoo haamawey. 13Rehuwel izʼarey ti: Nahat, nda Zera, nda Šamma nda Miza. Wey ti Basemat, Eso wandoo haamawey. 14Oholibama kaŋ ti Eso wandoo manʼti kala Ana, Siboŋ ize woyoo, ize woyoo, nga izey ne: a duu Eso se Yehuš, nda Yalam, nda Kora.

15Alkabiilawey boŋkoyney kaŋ hun Eso izʼarey ra maaɲey ti: Elifaz, Eso izʼaru jinaa izʼarey maaɲey ne: boŋkoynoo kaŋ maaɲoo ti Temaŋ, nda boŋkoynoo Omar, nda boŋkoynoo Sefo, nda boŋkoynoo Kenaz, 16nda boŋkoynoo Kora, nda boŋkoynoo Gatam, nda boŋkoynoo Amalek. Wey ti boŋkoyney kaŋ hun Elifaz ga Edom gandaa ra, i manʼti kala Ada haamʼarey. 17Rehuwel kaŋ ti Eso izʼaroo, izʼarey maaɲey ne: boŋkoynoo Nahat, nda boŋkoynoo Zera, nda boŋkoynoo Šamma nda boŋkoynoo Miza. Wey ti boŋkoyney kaŋ hun Rehuwel ga Edom gandaa ra. I manʼti kala Basemat, Eso wandoo haamʼarey. 18Oholibama kaŋ ti Eso wandoo, hayroo ti: boŋkoynoo Yehuš, nda boŋkoynoo Yalam, nda boŋkoynoo Kora. Wey ti boŋkoyney kaŋ hun Oholibama ga, Eso wandoo kaŋ ti Ana ize woyoo. 19Wey ti Eso izʼarey nda ngi alkabiilawey boŋkoyney. Eso da se i ga nee Edom.

Seyir, Hori boraa nda nga hayroo

20Seyir kaŋ ti Hori boraa kaŋ bay ka goro gandaa ra, hayroo ne: Lotaŋ, nda Šobal, nda Siboŋ, nda Ana, 21nda Dišoŋ, nda Eser, nda Dišaŋ. Wey ti Hori borey boŋkoyney, Seyir hayroo, Edom gandaa ra. 22Lotaŋ izʼarey ti Hori nda Hemam. Lotaŋ woymaa ti Timna. 23Šobal izʼarey ti: Aliwaŋ, nda Manahat, nda Ebal, nda Šefo, nda Onam. 24Siboŋ izʼarey ti Aya nda Ana. Ana follokaa no ka duu hari saajoo ra, waatoo kaŋ a koy nga baaba Siboŋ farkey kur. 25Ana izey ti: Dišoŋ nda Oholibama kaŋ ti Ana ize woyoo. 26Dišoŋ izʼarey ti: Hemdaŋ, nda Ešbaŋ, nda Yitraŋ, nda Keraŋ. 27Eser izʼarey ti: Bilhaŋ, nda Zawaŋ, nda Akaŋ. 28Dišaŋ izʼarey ti Utus nda Araŋ.

29Hori borey boŋkoyney ne: boŋkoynoo Lotaŋ, nda boŋkoynoo Šobal, nda boŋkoynoo Siboŋ, nda boŋkoynoo Ana, 30nda boŋkoynoo Dišoŋ, nda boŋkoynoo Eser, nda boŋkoynoo Dišaŋ. Wey ti Hori borey boŋkoyney, alkabiila nda alkabiila Seyir gandaa ra.

Edom gandaa kokoyey nda nga alkabiilawey boŋkoyney

31Za kokoy mana Izirayel borey laama, kokoyey kaŋ laama Edom gandaa ra maaɲey ne: 32Bela, Bewor izʼaroo na Edom laama. Nga koyraa maaɲoo ti Dinhaba. 33Waatoo kaŋ Bela buu, Zera izʼaroo Yobab kaŋ ga hun Bosra huru dogoo ra. 34Waatoo kaŋ Yobab buu, Hušam huru dogoo ra, a si hun kala Temaŋ borey gandaa ra. 35Waatoo kaŋ Hušam buu, Bedad izʼaroo Hadad huru dogoo ra. Nga no ka Majaŋ borey kar ka hin ey Mowab gandaa ra. Nga koyraa maaɲoo ti Awit. 36Waatoo kaŋ Hadad buu, Samla kaŋ ga hun Masreka huru dogoo ra. 37Waatoo kaŋ Samla buu, Šawul kaŋ ga hun Rehobot isaa36.37 Zamnaa 31.21. miɲoo ga huru dogoo ra. 38Waatoo kaŋ Šawul buu, Akbor izʼaroo Bal-Hanaŋ huru dogoo ra. 39Waatoo kaŋ Bal-Hanaŋ, Akbor izʼaroo buu, Hadar huru dogoo ra, nga koyraa maaɲoo ti Pawu. Wandoo maaɲoo ti Mehetabel. Mehetabel ti Matred ize woy. Matred ti Me-Zahab ize woy.

40Boŋkoyney kaŋ hun Eso ga maaɲey ne, affoo kul nda nga alkabiilaa, nda nga gorodogoo, nda nga maaɲoo: Timna, nda Alewa, nda Yetet, 41nda Oholibama, nda Ela, nda Pinoŋ, 42nda Kenaz, nda Temaŋ, nda Mibsar, 43nda Magdiyel, nda Iram. Wey ti Edom boŋkoyney, affoo kul nda nga gorodogoo gandaa kaŋ i nʼa mayray ra. Eso ti Edom borey kaagaa.

37

Isufi handirey

1Yakuba goro Kanaŋ gandaa ra, nongoo kaŋ ra baaboo bay ka cindi. 2Yakuba hayroo fillaa ti woo. Waatoo kaŋ Isufi goo nda jiiri woy cindi iyye (17), a ga koy almaney kur, nga nda nga armey. Zankaa woo ga hanga nga baaba foo izey bande kaŋ ti Bilha nda Zilpa izʼarey. A ga ngi šenni laaley ka too ngi baaba do. 3Woo kaa ka gar Izirayel ga baa Isufi ka bisa nga zankey kul, zama nga žeenayyanoo ra a duu a, a na darbay caarante foo tee a se. 4Kaŋ nga armey ga dii kaŋ ngi baaba ga bagʼa ka bisa ngey kul, i konna a, de i si hin ka šelaŋ a se nda baji.

5Isufi handiri, de a nʼa deede nga armey se, woo yee ka kate i ma konna a ka tonton. 6A nee i se: «Wa maa handiroo kaŋ ay nʼa tee se! 7Ir mma goo ma jeeni terenjiyaŋ haw faarey ra kaŋ dogoo din da ay terenjoo tun ka kay nga boŋ ga, war waney gʼa kuubi kʼa bere, de i ga gunguma jinoo ra.» 8Nga armey nʼa zaabi ka nee: «Macin! Ni mmʼir laama sanda kokoy? Ni mmʼir juwal sanda boŋkoyni wala?» I yee ka konna a ka tonton nga handirey nda nga šenney maaganda se.

9A yee ka handiri koyne, de a nʼa filla nga armey se. A nee: «Ay na handiri foo tee koyne. Handiroo ra ay dii waynaa nda handoo nda handaray woy cindi foo (11) ga gunguma ya ne.» 10A nʼa deede nga baaba nda nga armey se. Baaboo citi a ga ka nee: «Cin handiri ti woo? Adiši agay, nda ni ɲaa, nda ni armey no ma kaa ka gunguma ma ne?» 11Isufi armey canse a ga, amma baaboo gaabu šennoo ga.

Isufi armey nʼa neere, a koy fatta Misira gandaa ra

12Han foo Isufi armey koy ngi baaba almaney kur koyraa here kaŋ se i ga nee Šekem. 13Izirayel nee Isufi se: «Manʼti Šekem here no ni armey ga koy kur? Kaa, ya ni sanba i do.» A nʼa zaabi ka nee: «Agay ne, ay baaba!» 14Izirayel nee a se: «Ay gʼa wiri ni ga, koy ma dii wala ni armey nda almaney ga saabu, ma kaa ka ngi alhabar tee ya ne.»

Takaa woo nda a nʼa sanba Hebroŋ gooroo ra, Isufi koy Šekem here. 15Aru foo nʼa kubay saajoo ra, a dere. Aroo nʼa hãa ka nee: «Macin no nʼgʼa wiri?» 16A nʼa zaabi ka nee: «Agʼarmey no ay gʼi wiri. Ay gʼa wiri ni ga, nda nʼga nongoo bay kaŋ ra i koy almaney kur, mʼa har ya ne.» 17Aroo nee a se: «I hun ne ra, ay ga maa i ga nee ngi ma koy koyraa here kaŋ se i ga nee Dotaŋ.» Isufi hanga nga armey ceebandawey, a duu ey Dotaŋ.

18Za a mana too kate i do, i gʼa honnay nongu mooro ra, i marga ka waafaku ka nee ngi mʼa wii. 19I nee cere se: «Handirey baaba ne ma kaa. 20Wa kaa, ir mʼa wii, ir mʼa warra dayey wey affoo ra, de ir ma nee kaŋ ganjihooga kʼa ŋaa. Waatoo din ir ga dii haya kaŋ nga handirey ga ti a!» 21Rubeŋ maa šennoo, a baa nga mʼa hallasi kabey ra. A nee: «Ir masi hundoo kaa.» 22A yee ka nee i se: «War masi kuri mun. Wʼa warra dayoo woo ra kaŋ ne saajoo ra, amma war masʼa wii.» A nka baa nga mʼa hallasi kʼa ka yee baaboo do.

23Waatoo kaŋ Isufi too kate nga armey do, i na nga darbaa kaa jindoo ra, darbay caarantaa kaŋ goo a ga. 24I nʼa dii, i nʼa warra dayoo ra. Hari sii a ra, nga koonoo no. 25Woo banda ga, i goro ka ŋaa. I na Isimayel borey honnay i ga kaa, ngi nda ngi yoo jeejewey ka hun Galad ka doo Misira gandaa ra. Jeejewey manʼti kala day-day, nda jii, nda dugu. 26Kaŋ Žuda dii ey, a nee nga armey se: «Macin no ir ga duu a nda ir nʼir armaa wii kʼa tugu? 27Wa kaa, ir mʼa neere Isimayel borey se, ir masʼa wii, zama ir armaa no kaŋ ti ir hamoo.» I yadda a se. 28Waatoo kaŋ Majaŋ maamalakawyaŋ ga bisa, Isufi armey nʼa cendi kʼa kaa dayoo ra kʼa neere Isimayel borey se nzorfu kaaray tamma boŋ waranka (20). Borey din koy nda a Misira gandaa ra. 29Woo banda ga, Rubeŋ yee kate dayoo do, de a dii kaŋ Isufi sii a ra, a na nga darbawey kaŋ goo jindoo ra kottu ka nga dooraa cebe. 30A yee nga armey do ka nee i se: «Zankaa sii no! Sohõ cin no ay ga ti a?»

31I na Isufi darbaa zaa, i na jindaaru foo koosu, de i na darbaa miti kuroo ra. 32I na darbay caarantaa sanba ngi baaba do ka nee a se: «Woo ti hayaa kaŋ ir duu a! Guna wala ni izʼaroo darbaa no wala manʼti nga no.» 33A nʼa bay, de a nee: «Ay izoo darbaa no! Ganjihooga kʼa ŋaa, Isufi wiiyandi!» 34Yakuba na nga jinde bankaarawey kottu ka nga dooraa cebe. A na nga gamoo haw nda saaku kasa37.34 Buuyan ra i ga woo tee., de a na waati kuku tee a ga nga izoo hẽe. 35Nga izʼarey nda ize woyey kul tun ka koy ka binoo yaynandi, amma a wanji ka dangay. A nee: «Hẽenoo ra ay ga koy agʼizʼaroo gar alaaharaa.» A cindi a ga hẽe.

36Woo kaa ka gar Majaŋ borey na Isufi neere Misira gandaa ra Potifar se kaŋ ti Firawuuna goykaw beerey affoo, nga lakkalkey jineboraa.

38

Tamar duu Žuda se hayyan

1Zaman follokaa ra, Žuda hibi nga armey ga ka koy goro Adulam boraa do kaŋ maaɲoo ti Hira. 2No din ra Žuda dii Kanaŋ aru foo kaŋ maaɲoo ti Šuwa, ize woyoo. A hiiji a, a gorokasinay nda a. 3A tee alhaamidu, a na izʼaru foo daŋ aduɲɲa ra kaŋ Žuda na maaɲoo daŋ Er. 4A yee ka gunde zaa, a na izʼaru daŋ aduɲɲa ra kaŋ a na maaɲoo daŋ Onaŋ. 5A yee ka izʼaru daŋ aduɲɲa ra kaŋ a na maaɲoo daŋ Šela. Žuda sii kala Kezib, waatoo kaŋ izoo woo ga hayandi.

6Jiiriyaŋ banda ga, Žuda na Er hiijandi kaŋ ti nga izʼaru jinaa, woyoo maaɲoo ti Tamar. 7Er, Žuda ize jinaa manʼti kala boro futu Abadantaa se. Abadantaa nʼa wii. 8Žuda nee Onaŋ se: «Nʼga hima ka hiiji ni albora woyoo hala ma duu hayyan ni armaa se.» 9Amma Onaŋ faham kaŋ izey kaŋ a gʼi hay si huru nga maaɲoo ga, woo se waati kul kaŋ a ga marga nda woyoo, a mma naŋ almaaniyoo ma mun laboo ra hala nga masi duu nga armaa se hayyan. 10Hayaa kaŋ Onaŋ nʼa tee manʼti kala ifutu Abadantaa se, a na nga mo wii. 11Žuda nee nga nzura woyoo Tamar se: «Koy goro ni baaba hugoo ra, masi hiiji hala ay izʼaroo Šela ma beeri.» A nka hunbur Šela masi koy buu sanda nga armey takaa, nga se a na šennoo woo har. Tamar koy goro nga baaba hugoo ra.

12Waati kuku banda ga, Šuwa ize woyoo kaŋ ti Žuda wandoo, faati. Buuyanoo goraa banda ga, Žuda nda nga ceroo Hira, Adulam boraa, žigi ka koy Timna ka almaney kosu. 13Boroyaŋ na Tamar noo alhabar ka nee: «Ni kurɲoo baaba ne ma žigi ka koy Timna ka nga almaney kosu.» 14Tamar na nga woy gorori darbawey kaa ka tungu gum nga ga, ka nga boŋ tugu. A koy goro Enayim koyraa miɲoo ga, Timna fondaa ra, zama a ga dii kaŋ Šela beeri, amma i mana nga noo a se hiijay. 15Kaŋ Žuda dii a kul, a nʼa himandi nda woykuuru, zama a nka nga ndumoo gum. 16A šiiri ka koy a do fondaa ra, a nee a se: «Naŋ ya kani nda ni.» A si bay wala nga nzura woyoo no. A nʼa zaabi ka nee: «Macin no nʼgʼa noo ya ne nda ay nʼay boŋ noo ma ne?» 17A nee a se: «Ay ga hancin-ize foo sanba ma ne agʼalmaney ra.» Woyoo nee a se: «A boori, nda nʼgʼay noo tolme hala nʼgʼa sanba.» 18A nee a se: «Macin no nʼga baa yʼa tolme?» A nʼa zaabi ka nee: «Ni karfoo nda nga korbaa kaŋ ti ni tammaasaa, nda ni kabe goboo.» A nʼi noo a se, a marga nda a, a nʼa tee boro hinka. 19A tun ka koy, a na tungoo kaa ka woy gorori darbawey yeeti nga ga.

20Žuda na nga ceroo, Adulam boraa, sanba nda hancin-izoo a ma nga hayey kaŋ a nʼi tolme taa woyoo kone. Amma a mana dii a. 21A na borey kaŋ goo no din hãa ka nee: «Man woyoo kaŋ ga izefututaray tee Enayim fondaa ra?» I nʼa zaabi ka nee: «Woy kul sii ne ra kaŋ ga izefututaray tee.» 22A yee Žuda do ka nee: «Ya na dii a, koyne mo ba nongoo din borey nee kaŋ woy kul sii no din kaŋ ga nga boŋ neere.» 23Žuda nee: «A ma gaabu hayey kaŋ goo a kone ir masi koy kayna. Nga ne, ay na hancin-izoo sanba, amma mana dii a.»

24Handu hinza cine banda ga, boroyaŋ na Žuda bayrandi ka nee: «Tamar, ni izoo wandoo na woykuurutaray tee, de woykuurutaraa ra a tee boro hinka.» Žuda nee: «Wʼa fattandi, i mʼa ton.» 25Waatoo kaŋ i gʼa ka fatta, a nʼi ma nee nga nzuraa se: «Boraa kaŋ nʼay tee boro hinka wane nda jinawey wey.» A yee ka nee: «Guna wala nʼga boraa bay kaŋ wane nda karfoo, nda nga korbaa, nda goboo woo.» 26Žuda nʼi bay, a nee: «A goo nda cimi nda agay, zama ya nʼa noo agʼizʼaroo Šela se.» Woo banda ga, a mana yee ka marga nda a.

27Waatoo kaŋ a ga baa ka hay, i gar kaŋ ntaway aruyaŋ no a ga duu. 28Kaŋ a ga duu nga boŋ, ize faa na nga kaboo kaa taray, hayandikaa na kaboo dii ka šilli ciray zaram haw a ga ka nee: «Woo ka jin ka fatta.» 29Amma a na nga kaboo yeeti, de armaa ne ka huru aduɲɲa ra. Hayandikaa nee: «Gaabi nda ni ne ka fatta!» I na maaɲoo daŋ Peres (maanaa «fatta nda gaabi»). 30Nga banda ga, armaa fatta kate kaŋ šilli ciraa goo kaboo ga. I na maaɲoo daŋ Zera (maanaa «waynaa cirayyanoo»).

39

Potifar wandoo kaŋ Isufi ga

1I na Isufi ka doo Misira. Misira aru foo kaŋ maaɲoo ti Potifar kaŋ ti Firawuuna goykaw beerey affoo, nga lakkalkey jineboraa, a nʼa day Isimayel borey ga kaŋ nʼa ka doo no din. 2Abadantaa goo Isufi bande, haya kul kaŋ ra a huru ga boori. A cindi nga koyoo, Misira boraa, hugoo ra. 3Nga koyoo dii kaŋ Abadantaa goo a bande, de mo haya kul kaŋ ra a huru Abadantaa gʼa hanse. 4A na alhormo tee Isufi se, a tee a se cee-cire maana. Potifar na nga hugoo talfi a ga, a na nga hayey kul daŋ kaboo ra. 5Za kaŋ a na nga hugoo nda nga hayey kul daŋ kaboo ra, Abadantaa na albarka daŋ Misira boraa hugoo ra, Isufi maaganda se. Abadantaa na albarka daŋ Potifar hayey kul ra, nda nga hugoo ra, nda nga faarey ra. 6Hayey kul kaŋ goo maaɲoo ga, a nʼi naŋ Isufi kaboo ra. Nga hunday si huga nda haya kul kala nga ŋaahayaa. Isufi goo nda kunturu henna nda ndum henna. 7Waati bandaa ga, Isufi goo woo da ra kaŋ nga koyoo wandoo na moo daŋ a ra. Woyoo nee a se: «Marga nda agay.» 8A wanji, de a nee a se: «Guna, ay koyoo si haya kul bay nga hugoo se, hayey kul a manʼi daŋ kala ay kaboo ra. 9A mana bisa agay hugoo woo ra, a manʼay ganji haya kul nda manʼti ni kaŋ ti nga wandoo. Taka foo nda ay ga zunubu beeroo woo tee ka Irkoy kuta?» 10Takaa kul kaŋ nda a gʼa har Isufi se zaari ka kaa zaari, a wanji ka marga nda a, ka kani nda a.

11Han foo Isufi huru hugoo ra ka nga goyey tee, a gar kaŋ hugu-ize kul sii no, 12woyoo na Isufi dii nda nga darbaa ka nee: «Kani nda agay!» A na nga darbaa naŋ kaboo ra, a zuru ka taray gaarandi. 13Waatoo kaŋ a dii kaŋ a na nga darbaa naŋ nga kaboo ra ka zuru ka koy taray, 14a ciya nga hugoo borey se ka nee i se: «Wa guna, a mana kate ir se kala Ebere kaŋ ma kaa ka hooray ir ra. A nka gum ay ga, de ay na jinde jer ka kaati ka ciya. 15Kaŋ a maa kaŋ ay ga kaati ka ciya, a na nga darbaa naŋ ay jeroo ga, a zuru ka koy taray.»

16A na Isufi darbaa jisi nga jeroo ga hala waatoo kaŋ kurɲoo yee kate hugey. 17A na filla follokaa deede a se ka nee: «Ebere baɲɲaa kaŋ nʼkate a ir do kaa ay do ka hooray ay ra. 18Amma kaŋ ay kaati ka ciya kul, a na nga darbaa naŋ ay jeroo ga ka zuru ka koy taray.» 19Waatoo kaŋ Isufi koyoo ga maa wandoo deedaa ra, a ga nee: «Woo ti hayaa kaŋ ni baɲɲaa nʼa tee ya ne», Isufi koyoo too met nda futay.

Isufi huru kasaa ra

20Isufi koyoo nʼa dii, a nʼa daŋ kasaa ra, nongoo kaŋ ra kokoyoo kasa-izey ga daabandi. A cindi no din, kasaa ra. 21Amma Abadantaa goo Isufi bande, a na nga hennayyanoo cebe a se, ka borohennataray daŋ kasa hugoo jineboraa binoo ra Isufi se. 22Kasa hugoo jineboraa na kasa-izey kul kaŋ goo kasaa ra daŋ Isufi kaboo ra, haya kul kaŋ i gʼa tee, nga no mʼa juwal. 23Haya kul kaŋ goo Isufi kaboo ra, kasa hugoo jineboraa si huga nda a, zama a ga bay kaŋ Abadantaa goo Isufi bande, de mo haya kul kaŋ ra Isufi na kabe daŋ, Abadantaa gʼa boryandi.

40

Isufi na kasa-ize hinka handirey feeri

1Hayey din kaŋ tee banda ga, aroo kaŋ ga huga nda Misira kokoyoo haŋhayaa nda aroo kaŋ ga huga nda nga ŋaahayaa na laybu tee ngi koyoo se kaŋ ti Misira kokoyoo. 2Firawuuna futu jineboro hinkaa ga kaŋ ti nga haŋhaya hansekey boŋkoynoo nda ŋaahaya hansekey boŋkoynoo. 3A nʼi dii kʼi daŋ nga lakkalkey jineboraa hugoo ra kaŋ goo kasaa ra, nongoo kaŋ ra Isufi daabandi. 4Lakkalkey jineboraa nʼi naŋ Isufi kaboo ra, a mʼi hawgay, i na waati tee kasaa ra.

5Han foo Misira kokoyoo haŋhaya hansekey jineboraa nda ŋaahaya hansekey jineboraa kaŋ daabandi kasaa ra, handiri cijin folloku, affoo kul nda nga handiroo nda nga almaganaa. 6Isufi biya ka kaa i do, de a dii kaŋ i ga huzun. 7A na Firawuuna goykaw hinkaa kaŋ goo a bande kasaa ra hãa ka nee: «Macin se war gaahamey ga buu war ga hõ?» 8I nʼa zaabi ka nee: «Ir nka handiri, amma boro kul sii ne kaŋ gʼi feeri.» Isufi nee i se: «Manʼti Irkoy kone almaganaa goo wala? Wʼi filla ya ne.»

9Haŋhaya hansekey jineboraa na nga handiroo deede Isufi se ka nee: «Ay handiroo ra, ay dii alanebɲaa foo kaŋ ga kay ay jine. 10Alanebɲaŋoo woo, kabe hinza bara a ga. Kaŋ a boosu kul, a na izeyaŋ hay kaŋ nin. 11Firawuuna potoo goo ay kaboo ra, ay ga alaneb-izey kaa, ay gʼi motti potoo ra, de ay nʼa šerre Firawuuna se.» 12Isufi nee a se: «Handiroo almaganaa ne, tuuri kabe hinzaa manʼti kala jirbi hinza. 13Ne nda jirbi hinza Firawuuna ga ciya ma ne, a ga ni yeeti ni goyoo ra. Nʼga potoo šerre a se sanda takaa kaŋ ni cindi kʼa tee waatoo kaŋ nʼga tee haŋhaya hansekaw. 14Amma ma hongu agay waati kaŋ ni hayey boori. Ma borohennataray tee ya ne kʼay misoo hẽe Firawuuna do, a mʼay fattandi hugoo woo ra. 15Gaabi nda i nʼay ka zuru ka hun Eberewey gandaa ra, ne mo ra, ya na haya kul tee kaŋ ga hima nda guusoo woo huruyanoo.»

16Ŋaahaya hansekey jineboraa dii kaŋ handiroo almaganaa ga boori, a nee Isufi se: «Agay mo, ay handiroo ra, ay dii dika hinzaa kaŋ ra takula ga huru ga deke-deke cere gʼay boŋoo boŋ. 17Dikaa kaŋ goo beene, haya kul kaŋ ti ŋaayan kaŋ ga huru alforon ra Firawuuna se kul goo a ra, de cirawey gʼi ŋaa dikaa ra ay boŋoo boŋ.» 18Isufi zaabi ka nee: «Almaganaa ne, dika hinzaa manʼti kala jirbi hinza. 19Ne nda jirbi hinza Firawuuna ga ni boŋoo kaa ni jindoo ga ka ni deeji bundu boŋ, cirawey ga kaa ka ni hamoo ŋaa.»

20Jirbi hinzantoo sawa nda hanoo kaŋ ra Firawuuna hayyanoo jiiri bereyanoo too, a na hoyandi tee nga tamey kul se. A na haŋhaya hansekey jineboraa nda ŋaahaya hansekey jineboraa cee tamey gamey ra. 21Firawuuna na haŋhaya hansekey jineboraa yeeti nga goyoo ra, ka potoo šerre a se. 22Ŋaahaya hansekey jineboraa, a nʼa deeji kʼa wii sanda takaa kaŋ nda Isufi na handirey feeri i se. 23Haŋhaya hansekey jineboraa mana yee ka hongu Isufi, a dirɲa a.

41

Isufi na Firawuuna handirey feeri

1Jiiri hinka banda ga, Firawuuna na handiri foo tee. Handiroo ra, a mma kay isaa miɲoo ga. 2A dii haw henna naasa iyye žigi ka hun haroo ra, de i huru suboo ra kʼa ŋaa. 3Ngi banda ga, haw iyye žigi ka hun haroo ra, i ga meeri, i ga faabu, de i koy kay ijinawey jerey ga isaa miɲoo ga. 4Haw iyye meera faabey na haw iyye boryaa naasey gon. Woo banda ga, Firawuuna moɲey hay.

5A yee ka jirbi, de a handiri koyne. Handiroo ra, a dii jeeni iyye kaŋ ga too i ga boori, i zay kaari follokaa ga. 6Jeeni iyye koga ɲoomayaŋ kaŋ dandi hew konnaa nʼi ton, tun dumawey ga. 7Jeeni iyye ɲoomey na jeeni iyyaa gon kaŋyaŋ ga too i ga boori. Firawuuna tun, de a gar kaŋ handiri ra nga goo.

8Subbaahoo ra, Firawuuna lakkaloo tun, de a daŋ i ma ciya kottekoyney nda bayraykoyney kul se kaŋ goo Misira ra. Firawuuna na nga handirey deede i se, amma boro kul mana hin kʼi feeri a se. 9Haŋhaya hansekey boŋkoynoo šelaŋ Firawuuna se ka nee: «Hõ ay ga hongu ay laybey kaŋ ay nʼi tee ka bisa. 10Han foo ni kaŋ ti Firawuuna futu ni tamey ga, nʼnʼay daŋ kasaa ra lakkalkey jineboraa hugoo ra, agay nda ŋaahaya hansekey boŋkoynoo. 11Ir affoo kul na handiri foo tee cijin follokaa da ra, agay nda a, affoo kul nda wanoo almaganaa. 12Ebere arusooga foo kaŋ ti lakkalkey jineboraa tamoo, cindi ir bande no din ra. Ir nʼir handirey deede a se, a na affoo kul noo nga almaganaa. 13Hayey tee nda takaa kaŋ nda a nʼa feeri ir se. Nʼnʼay yeeti ay goyoo ra, nʼna ŋaahaya hansekey boŋkoynoo deeji kʼa wii.»

14Firawuuna daŋ i ma ciya Isufi se. I nʼa fattandi kasaa ra nda cahãyan. A mulle, a na darbay barmay jina, a koy Firawuuna do. 15Firawuuna nee Isufi se: «Ay na handiri foo tee, amma boro kul sii ne kaŋ gʼa feeri. Ay maa kaŋ ni, nʼga hin ka handiri feeri nda ni maa a se.» 16Isufi na Firawuuna zaabi ka nee: «Manʼti agay no! Irkoy no ma ni noo zaabi kaŋ ga ni binoo yaynandi.» 17Firawuuna nee Isufi se: «Guna, ay handiroo ra, ya mma goo ma kay isaa miɲoo ga. 18De haw iyye henna naasa ne ka žigi ka hun haroo ra ka suboo ŋaa. 19Ngi dumaa ga, haw iyye žigi ka hun haroo ra, ifaranteyaŋ, i ga meeri, i ga faabu. Ya na bay ka dii ngi dumi ɲoomayaŋ Misira gandaa kul ra. 20Haw iyye meera faabey na haw iyye jinawey gon kaŋ ga naasu. 21Haw naasey gonandi, amma boro si bay wala i huru haw faabey gundey ra. Ngi azzaatey ga meeri sanda cee jinaa. Woo banda ga, kul ay moɲey hay. 22Ay dii koyne jeeni iyye kaŋ ga too, i ga boori, i zay kaari follokaa ga. 23Ngi banda ga, jeeni iyye koga ɲoomayaŋ zay kaŋ dandi hew konnaa nʼi ton. 24Jeeni ɲoomey na jeeni boryey gon. Ay nʼa filla kottekoyney se, amma boro kul sii ne kaŋ gʼa feeri ya ne.»

25Isufi nee Firawuuna se: «Ni handirey manʼti kala afolloku. Hayaa kaŋ Irkoy gʼa tee, nga no a nʼa bayrandi ni kaŋ ti Firawuuna se. 26Haw iyye henney manʼti kala jiiri iyye. Jeeni iyye boryey mo manʼti kala jiiri iyye. Handiri follokaa no. 27Haw iyye meera faabey kaŋ žigi ka koy ijinawey banda ga manʼti kala jiiri iyye. Jeeni iyye koga ɲoomey kaŋ dandi hew konnaa nʼi ton, manʼti kala jiiri iyye heray. 28Hayaa da kaŋ ay nʼa har ma ne no, Irkoy nka hayaa cebe ma ne kaŋ a gʼa tee. 29Nga ne, jiiri iyyaa woo kaŋ goo ma kaa, duuray beeri ga tee Misira gandaa kul ra. 30Amma nga dumaa ga, jiiri iyye heray ga kaa kaŋ ga borey dirɲandi duuraa kaŋ Misira gandaa bay ka duu a. Heraa ga gandaa tuusu. 31Heraa gaaboo se, boro si ba bay wala duuray bay ka tee gandaa ra. 32Ni handiroo kaŋ filla cee hinka manʼti kala hayaa no kaŋ Irkoy nʼa kayandi, koyne mo Irkoy gʼa tee nda cahãyan. 33Sohõ aru lakkalkoyni ceeci kaŋ ga faham, mʼa daŋ Misira gandaa jine. 34Ma daŋ gandaa ra kaŋ boroyaŋ ma kay ka Misira gandaa hegaa zamna guu kul affoo jisi jere ga, jiiri iyyaa duuraa waati. 35Jiiri henney wey kaŋ goo kaa ra, i ma ngi taasoo kul marga. Ma yaamar noo kaŋ alkamaa ma fanjandi, koyrawey huna se, i mʼi lakkal. 36Woo kaŋ margandi ga jisi gandaa se, nga ra waati kaŋ jiiri iyyaa heraa kaa Misira gandaa ra, heraa masi gandaa benandi.»

Isufi huru Misira gandaa jine

37Šennoo woo kan Firawuuna nda nga tamey se. 38Firawuuna nee i se: «War ga hongu ir ga duu aroo woo cine kaŋ Irkoy Hundoo goo a ra wala?» 39A nee Isufi se: «Sohõ kaŋ Irkoy na hayey wey kul bayrandi ma ne, boro sii no kaŋ goo nda lakkal ka faham sanda ni. 40Nʼga huru ay laamaa jine, gandaa kul ga haŋajer ma ne. Kokoytaray fuulaa hinne no mʼay ka bisa ni.» 41A nee Isufi se koyne: «Guna! Ay na ni daŋ Misira gandaa kul jine.» 42Firawuuna na nga korbaa kaa kʼa daŋ Isufi kaboo ra. A na šukka baana bankaarayyaŋ daŋ a ga, a na wura hiiri daŋ jindoo ra. 43A nʼa kaarandi nga bari torka hinkantoo ga. Borey goo a jine, i ga kaati ka nee: «Wa kobi-kobi!» Takaa woo nda a nʼa daŋ Misira gandaa kul jine.

44Firawuuna nee Isufi se koyne: «Agay ti Firawuuna, amma boro kul si nga kaboo wala nga cewoo ɲuuti Misira gandaa kul ra nda manʼti ni nka baa.» 45Firawuuna na Isufi maaɲoo daŋ Safnat-Paneya. A na koyraa kaŋ se i ga nee On sargari juwalkaa kaŋ maaɲoo ti Poti-Fera, ize woyoo, Asanat hiijandi Isufi se. Isufi koy Misira gandaa yaara. 46Woo kaa ka gar kaŋ Isufi sii nda kala jiiri waranza (30) kaŋ a ga koy kay Firawuuna, Misira gandaa kokoyoo jine. A hun Firawuuna do ka koy Misira kul kuubi.

47Jiiri iyyaa duuraa ra, hegay beeri tee. 48Isufi na jiiri iyyaa taasoo kul marga Misira gandaa ra. A nʼi fanji koyrawey ra. Koyra foo kul a na faarey kaŋ gʼa kuubi taasoo daŋ a ra. 49Isufi na alkama boobo marga sanda teekoo labutaasoo, a mana yee kʼa kabu nga booboyanoo se.

Isufi izʼarey

50Za jiiroo kaŋ heraa tee mana kaa, On sargari juwalkaa kaŋ ti Poti-Fera ize woyoo Asanat duu Isufi se izʼaru hinka. 51Isufi na ijinaa maaɲoo daŋ Manase (maanaa «dirɲandikaa»), a nee: «Zama Irkoy nʼay dirɲandi ay farayanoo kul kaŋ ay nʼa tee ay baaba hugoo ra.» 52Ihinkantoo a na maaɲoo daŋ Efrayim (maanaa «hayyaŋ»), a nee: «Zama Irkoy nʼay noo hayyaŋ gandaa kaŋ ra ay hottu.»

Heraa

53Jiiri iyyaa duuraa kaŋ tee Misira gandaa ra ben. 54Woo banda ga, jiiri iyyaa heraa sintin ka kaa sanda takaa kaŋ nda Isufi nʼa har. Heraa huru gandawey kul ra, amma Misira gandaa kul goo nda taasu. 55Waatoo kaŋ Misira gandaa kul heray, i kaati ka Firawuuna ŋaaray a ma ngi noo taasu. Firawuuna nʼi zaabi ka nee: «Wa koy Isufi do, hayaa kaŋ a nʼa har, war mʼa tee.» 56Heraa huru gandawey kul ra, Isufi na taasey fanjidogey feeri ka taasu neere Misira borey se. Heraa mma koy de a ga tonton Misira gandaa ra. 57Gandawey kul here no borey ga hun ka kaa Misira ka taasu day Isufi do, zama heraa mma koy de a ga tonton gandawey kul ra.

42

Yakuba na nga izʼarey sanba Misira

1Yakuba dii kaŋ alkama goo Misira gandaa ra, a nee nga izʼarey se: «Macin se war ga goro ka cere guna?» 2A nee koyne: «Wa guna, ay maa kaŋ alkama neerante goo Misira. Wa doo no din ka day ir se, ir masi koy buu.» 3Isufi armey boro woy (10) doo Misira ka koy taasu day. 4Yakuba mana Benžameŋ kaŋ ti Isufi armaa, sanba i bande, zama a ga hunbur albasi ma duu a. 5Izirayel izʼarey koy alkama day, i sawa nda borey jerey kaŋ koy day, zama heraa goo Kanaŋ gandaa ra.

6Isufi no ma gandaa kul laama. Nga no ma taasoo neere gandaa borey kul se. Isufi armey kaa, de i gunguma jinoo ra ka ngi ndumey sinji laboo ra. 7Kaŋ Isufi dii nga armey, kul a nʼi bay, amma a na nga boŋ tee i se ceewaani. A šendandi i ga, a nee i se: «Man ra war hun?» I nʼa zaabi ka nee: «Kanaŋ gandaa ra ir hun, ka kaa ka taasu day.» 8Isufi na nga armey bay, amma ngi, i manʼa bay. 9Isufi hongu handirey kaŋ nga nʼi tee nga armey ga. A nee i se: «Monnokawyaŋ ti war! Gandaa kanje faabey no war kaa kʼi laasaabu, woo se war kaa!» 10I nʼa zaabi ka nee: «Kalaa, kalaa! Ir koyoo, ni tamey nka kaa ka taasu day. 11Ir kul ti baaba foo, boro šerranteyaŋ ti ir, ni tamey mana bay ka tee monnokawyaŋ.» 12A nee i se: «Abada, war nka kaa ka gandaa kanje faabey laasaabu.» 13I nʼa zaabi ka nee: «Ni tamey manʼti kala arma boro woy cindi hinka (12) kaŋ kul ti baaba folloku Kanaŋ gandaa ra. Ir kul ikaccaa goo ir baaba jeroo ga, affoo mo goo no kaŋ mana cindi.» 14Isufi nee i se: «Woo da ti hayaa kaŋ ay nʼa har war se, monnokawyaŋ ti war. 15War ga siyandi, ay ga žee nda Firawuuna hunaroo kaŋ war si hun ne ra nda war kul ikaccaa mana kaa ne. 16Wa war affoo sanba, a ma koy war armaa ceeci, de cindey ga tee kasa-ize hala ya dii wala war šenney ga laadir. Nda manʼti nga sii a ra, ay ga žee nda Firawuuna hunaroo kaŋ monnokawyaŋ ti war!»

17Woo banda ga, a nʼi dii kasaa ra jirbi hinza. 18Jirbi hinzantoo hane Isufi nee i se: «Wa hayaa tee kaŋ ay gʼa har hala war ma duu ka huna. Boro ti agay kaŋ ga hunbur Irkoy! 19Nda war, boro šerranteyaŋ ti war, war affoo ma cindi kasaa ra, cindey ma koy nda alkama hugey borey se kʼi ŋandi. 20De a ma kate ya ne war kaynoo hala ya war šenney sii, nga ra war si duu ka buu.» Woo kaŋ a nʼa har i nʼa tee. 21I nee cere se: «Nda cimi, ir armaa alhakoo goo ir ga, zama ir dii nga binemarayyanoo waatoo kaŋ a gʼir suurandi, amma ir mana yadda! Woo ti hayaa kaŋ se bonaa woo kaŋ ir boŋ.» 22Rubeŋ šelaŋ ka nee i se: «Ay mana nee war se war masi haya laala tee zankaa se wala? Amma war mana haŋajer ya ne. Sohõ ir ga hundoo alhakoo bana.» 23I si bay wala Isufi ga maa ngi se, zama mandikaw no a nʼa daŋ ngi gamey ra. 24Isufi hibi i ga ka koy hẽe. A yee kate ka šelaŋ i se. Nga banda ga, a na Simewoŋ zaa i ra kʼa daabu jiney ra. 25Isufi daŋ kaŋ i ma ngi saakey too i se nda alkama, de i ma affoo kul nooroo daŋ nga saakoo ra, i mʼi noo šilfandey. Woo kaŋ a nʼa har i nʼa tee. 26I na alkama jeeje ngi farkey ga, de i koy.

Yakuba izʼarey yee Kanaŋ gandaa ra

27Nongoo kaŋ ra i na cijinoo tee, ngi affoo na nga saakoo feeri ka nga farkaa noo ŋaayan, de a dii kaŋ nooroo goo saakoo miɲoo ga. 28A nee nga armey se: «Ay nooroo yee ay ga, nga ne ay saakoo ra.» Biney dunbu, de i ga jijiri ka nee cere se: «Cin ti woo kaŋ Irkoy nʼa tee ir se?»

29I koy ngi baaba Yakuba do, Kanaŋ gandaa ra, de i na haya kul filla a se kaŋ tee ngi ga. 30I nee a se: «Boraa kaŋ ti gandaa din boŋkoynoo šendandi ir ga. A nʼir dii nda boroyaŋ kaŋ kaa ka gandaa monno. 31Ir nee a se: ‹Boro šerranteyaŋ ti ir, ir manʼti monnokawyaŋ. 32Ir manʼti kala arma woy cindi hinka (12) kaŋ kul ti baaba folloku. Ir affaa mana cindi, ir kul ikaccaa goo ir baaba do Kanaŋ gandaa ra.›» 33Boŋkoynoo nee ir se: «Takaa ne kaŋ nda ay ga bay wala boro šerranteyaŋ ti war. Wa war armey affoo naŋ ay kaboo ra, wa haya zaa kaŋ nda war ga war hugey borey ŋandi. 34Wa koy, de war ma kate ya ne war kaynoo. Woo ra ay ga bay kaŋ manʼti monnokawyaŋ ti war, boro šerranteyaŋ ti war. Ay ga war armaa yeeti war ga, de waatoo din war ga hin ka koy nongu kaŋ kan war se gandaa ra.»

35Waatoo kaŋ i ga taasey kaa saakey ra, nga ne, affoo kul, nga nooroo hawaroo goo nga saakoo ra. Kaŋ ngi nda ngi baaba dii nooru hawarey, kul i hunbur. 36Yakuba nee i se: «War gʼay izey kaa ay cire! Isufi mana cindi, Simewoŋ dere, sohõ war ga baa war ma Benžameŋ dii! Hayaa kul si kaŋ kala agay boŋ.» 37Rubeŋ nee nga baaba se: «A noo ya ne, ay gʼa ka yee kate ni do. Nda ay mana yee kate nda Benžameŋ, mʼay izʼaru hinkaa wii.» 38Amma a nee: «Ay izʼaroo si doo war bande, nga armaa nka buu, nga foo ka cindi. Nda albasi duu a diraa ra, binemarayyan nda war gʼay žeenayyanoo zumandi alaaharaa.»

43

Benžameŋ koy nga armey bande Misira

1Heraa laala Kanaŋ gandaa ra. 2Waatoo kaŋ Yakuba hugoo borey na alkama kaŋ i nʼa ka hun Misira, ŋaa ka ben, Yakuba nee nga izʼarey se: «Wa yee ka koy ŋaayan day ir se.» 3Žuda nʼa zaabi ka nee: «Aroo din bayrandi ir se kaaray kaŋ ir masi too kate nga do nda ir armaa sii ir bande. 4Nda nʼga yadda, ir armaa ma hanga ir bande, ir ga doo ka ŋaayan day ma ne. 5Amma nda nʼsʼa sanba ir bande, ir si doo, zama aroo nka nee ir se kaŋ, nda ir armaa sii ir bande, ir masi too kate nga do.» 6Izirayel nee: «Macin se war na goy futaa woo tee ya ne ka bayrandi aroo se kaŋ war goo nda arma foo koyne?» 7I nʼa zaabi ka nee: «Aroo nka hanse kʼir hãa ir nda ir hugoo, a nee: ‹War baaba ga huna wala? War goo nda arma foo koyne wala?› Ir mo tuuru a se nda taka kaŋ nda a nʼir hãa. Ir mma bay wala a ga nee ir mʼir armaa ka doo kate?» 8Žuda nee nga baaba Izirayel se: «Naŋ zankaa ma hanga ay bande hala ir ma duu ka tun ka koy, ir masi koy buu nda heray, ir, nda ni, nda ir zankey. 9Agay no nʼgʼay bay, agay nda mʼa hãa. Nda ay manʼa ka yee kate ni do, nda ay manʼa daŋ ni kaboo ra, ni alhakoo ma hanga agay hala abada. 10Nda a gar ir nka koy za waatoo din, sohõ kaa ka gar ir yee koyne!»

11Ngi baaba Izirayel nee i se: «Nda woo no, takaa ne kaŋ war gʼa tee: wa gandaa hayaa suubanteyaŋ zaa kʼi ka doo aroo do i ma tee a se gomni: jii, nda yuu, nda day-day, nda dugu, nda maatiga, nda amand. 12Wa nooroo kaŋ war nʼa gar war saakey miɲey ga ka koy war bande kʼa yeeti, a ga hin ka tee boraa nka firka. War ma nooru taaga zaa ka koy koyne. 13Wa war armaa zaa, ka tun ka yee aroo do. 14Yala Irkoy, Hini-kul-koyoo ma war noo alhormo aroo woo do, hala a ma naŋ war armaa faa nda Benžameŋ ma yee kate war bande. Nda ay ga hima ka jaŋ ay izey, ya jaŋ ey.»

Isufi armey yee a do

15Armey na gomney zaa, i na nooroo kaŋ i ga hima kʼa ka koy cine hinka zaa, i na Benžameŋ mo zaa ka koy. I tun ka doo Misira ka koy Isufi do. 16Za kaŋ Isufi dii i bande Benžameŋ, a nee nga goykaa kaŋ ga nga hugoo ga talfi se: «Arey wey ka koy hugey do, ma alman wii, ma hina, hõ zaarikayoo i ga cirkosu ay do.» 17Aroo na hayaa tee kaŋ a nʼa har, a nʼi ka koy Isufi hugoo do.

18Amma arey hunbur, zama i nkʼi ka koy Isufi hugoo do, i nee: «Nooroo kaŋ i nʼa yeeti ir saakey ra cee jinaa, nga se i kate iri ne ra, ka kaŋ ir ga, kʼir gurzugay, kʼir tee sanda baɲɲayaŋ, kʼir farkey kom.» 19I man Isufi goykaa ka šelaŋ a se hugoo miɲoo ga. 20I nee a se: «Suuri boŋkoynoo, ir cee jinaa kaŋ ir doo ka kaa ka ŋaayan day ne ra, 21kaŋ ir ga willi ir do, fondaa ra, nongoo kaŋ ra ir na cijinoo tee, ir nʼir saakey feeri, de ir kaa ka gar kaŋ boro foo kul nga nooroo goo saakoo miɲoo ga, nooroo hinnaa hunday kaŋ ir nʼa bana, nga dumoo no ir yee ka kate a ir bande. 22Ir doo kate nda nooru taaga ka taasu day. Ir si bay boro kaŋ ka nooroo daŋ ir saakey ra.» 23Aroo zaabi ka nee: «Baani ma kaa war ga, war masi hunbur! War Koyoo no, war baaba Koyoo ka almaanoo din daŋ war saakey ra, war nooroo mo, ay duu a.» A na Simewoŋ fattandi i se.

24Aroo nʼi daŋ Isufi hugoo ra. I kate i se hari, i na ngey cewey ɲumay, i na ngi farkey noo ŋaayan. 25I na ngi gomney soolu hala Isufi ga kaa zaarikay, zama i duu alhabar kaŋ nga do ngi ga cirkosu.

26Kaŋ Isufi too kate hugey do, i na gomney noo a se kaŋ i kate ey nga hugoo do, i gunguma jinoo ra hala ganda. 27A nʼi hãa wala taka foo ti ngi gaahamey takaa. A nee i se: «War baaba žeenaa kaŋ war bay ka nga alhabaroo tee ya ne ga huna hala sohõ? A ga saabu?» 28I nʼa zaabi ka nee: «Ni tamoo, ir baaba ga huna, a ga saabu.» De i sonbu ka gunguma a se. 29Isufi dii nga armaa Benžameŋ kaŋ nga nda a ga tee ɲaa foo, a nee: «War kaynoo kaŋ war na nga šennoo tee ya ne ti woo wala?» Hãayanoo banda ga, a nee: «Irkoy ma albarka daŋ ni ra, ay zankaa!» 30Isufi armaa faajoo hanse ka hin a, moɲey too nda mundawey, a cahã ka fatta ka koy huru hugu foo ra, a hẽe no din. 31Woo banda ga, a na nga moɲey ɲumay, a fatta kate. A na nga binoo naagu ka šelaŋ ka nee i ma ŋaayaney gorandi. 32Ŋaayanoo waati Isufi foo nda nga bagaa, armey jerey nda ngi bagaa, Misira borey kaŋ ga ŋaa a bande mo nda ngi bagaa, zama Misira boro nda Ebere si ŋaa cere bande, almuhal no Misira borey se. 33I na armey gorandi i mʼa tenje, kʼa dii ibeeroo ga ka koy koddaa ga. I ga cere guna nda almunkar. 34Isufi nʼi noo ŋaayanyaŋ kaŋ goo jinoo ra, Benžameŋ bagaa bisa cindey waney hala cee guu. I haŋ, i ɲaali a bande.

44

Isufi na nga armey sii

1Isufi nee aroo se kaŋ ga nga hugoo ga talfi: «Borey wey saakey too nda taasu hala nongu kaŋ ga a si bisa, de ma affoo kul nooroo daŋ nga saakoo miɲoo ga. 2Mʼay potoo, nzorfu guuru potoo, nda taasoo nooroo, mʼi daŋ i kul ikaccaa saakoo miɲoo ga.» A na hayaa tee kaŋ Isufi nʼa har a se. 3Za moo boo, nga no i na arey din nda ngi farkey naŋ i ma koy. 4I fatta koyraa ra, i mana mooru kaŋ Isufi nee nga hugoo talfikaa se: «Tun ni boŋ ga, hanga arey din, nda nʼtoorʼey, ma nee i se: ‹Cin se war ga goy hennaa bana nda ifutu? 5Manʼti nga ti hayaa kaŋ nda ay koyoo ga haŋ, hayaa kaŋ nda a ga gunandi wala? Woo kaŋ war nʼa tee manʼti kala goy futu!›»

6A toorʼey, a na šenni follokey har i se. 7I nʼa zaabi ka nee: «Macin se ay koyoo ga šenney wey dumey har? Ni tamey ga mooru goyoo woo dumi teeyan! 8Nga ne, nooroo kaŋ ir nʼa gar ir saakey miɲey ga, ir nʼa ka kaa ma ne ka hun Kanaŋ gandaa ra. De taka foo nda ir ga yadda ka zay ni koyoo hugoo ra, a ma tee nzorfu kaaray wala wura! 9Yala boraa kaŋ kone nʼna potoo gar ni tamey ra, ma buu, ir mo ga tee ay koyoo baɲɲey.» 10A nʼi zaabi ka nee: «Ay yadda hayaa kaŋ war nʼa har, amma boraa kaŋ kone a duwandi no ma tee ay baɲɲaa! War borey jerey ga henan.» 11Affoo kul ga cahã ka nga saakoo zumandi kʼa feeri. 12Aroo fisi, a mana sintin nda kala i kul ibeeroo ka koy ben nda i kul ikaccaa. Potoo duwandi Benžameŋ saakoo ra. 13I na ngi darbawey kottu ka ngi dooraa cebe, affoo kul na nga farkaa jeejaa yeeti a ga, i willi koyraa ra.

14Žuda nda nga armey koy Isufi hugoo do, i nʼa gar no din, de i gunguma jinoo ra hala ganda. 15Isufi nee i se: «Cin ti goyoo kaŋ war nʼa tee? War nka si bay kaŋ ay cine ga wan ka gunandi ka dii hayey kaŋ ga kaa ka tee?» 16Žuda zaabi ka nee: «Macin no ir ga nee ma ne, ay koyoo? Macin no ir gʼa har, taka foo nda ir gʼir boŋ henanandi? Irkoy na ni tamey laybey fatawandi. Sohõ ir ga tee ma ne baɲɲa, ir nda boraa kaŋ kone potoo duwandi.» 17Isufi zaabi ka nee: «Ay ga mooru woo teeyan! Boraa kaŋ kone potoo duwandi no ma tee ya ne baɲɲa, war, wa žigi ka koy war baaba do nda baani.»

Žuda na nga boŋ noo Benžameŋ dogoo ra

18Žuda man Isufi do ka nee: «Ay koyoo, alhormo tee ya ne! Ni tamoo ma hin ka šelaŋ ma ne, ay koyoo, masi futu ni tamoo ga, zama nʼga sawa nda Firawuuna. 19Ay koyoo, ni nka ni tamey hãa ka nee: ‹War baaba ga huna wala? War goo nda arma foo koyne wala?› 20Ir na ni zaabi, ir koyoo ka nee: ‹Ir baaba ga huna, a žen. Ir goo nda arma foo kaŋ a duu a nga žeenayyanoo ra. Zankaa din armaa faati, nga hinne ka cindi ɲaŋoo se, baaboo ga hanse ka bagʼa.› 21Waatoo din nʼnee ni tamey se: ‹Wʼa doori kate ya ne, ay ga baa ya dii a.› 22Ir na ni zaabi, ay koyoo ka nee: ‹Zankaa si hin ka hun baaboo do. Nda a hun baaboo do, kul baaboo ga buu.› 23Amma nʼnee ni tamey se: ‹Nda war kaynoo mana doo war bande, war si hin ka dii agay koyne.› 24Waatoo kaŋ ir žigi ka koy ni tamoo, ir baaba do, ir na ni, ay koyoo šenney har a se. 25Jirbiyaŋ banda ga, ir baaba nee ir se: ‹Wa yee ka koy ŋaayan day ir se.› 26Ir nʼa zaabi ka nee: ‹Ir si hin ka doo. Nda ir kaynoo ga hanga ir bande, ir ga doo, zama ir si hin ka dii aroo nda manʼti ir kaynoo mma bara ir bande.› 27Ay baaba, ni tamoo nee ir se: ‹War ga bay kaŋ ay wandoo mana duu ya ne kala izʼaru hinka. 28Affaa hun ay kone, de ay nee: “Šikka sii kaŋ ganjihooga nʼa wii!” De mo ya na dii a hala nongoo kaŋ ra ay goo. 29Nda war na woo mo taa ay kone, de albasi duu a, war gʼay žeenayyanoo zumandi nda hottay alaaharaa.›

30Sohõ, nda ay koy ni tamoo, ay baaba do bila arusoogaa kaŋ ga nga hundoo hanse ka denji, 31nda a dii kaŋ zankaa sii ir bande, kul a ga buu! De ni tamey gʼir baaba, ni tamoo zumandi nga žeenayyanoo ra nda hottay alaaharaa. 32Zama agay, ni tamoo nka nga boŋ tolme zankaa dogoo ra ay baaba se, ay nee a se: ‹Nda ay manʼa ka yee kate ma ne, ay zunuboo ga cindi waati kul, ay baaba.›

33Sohõ ay koyoo, ay gʼa wiri ni ga, ni tamoo ma tee ma ne baɲɲa arusoogaa dogoo ra, nga hunday ma žigi ka koy nga armey bande. 34Taka foo nda ay ga hin ka žigi ka koy ay baaba do nda zankaa sii ay bande? Yala ya si dii bonaa kaŋ gʼay baaba kar!»

45

Isufi na nga boŋ bayrandi nga armey se

1Isufi mana yee ka hin ka nga boŋ dii borey kul kaŋ gʼa kuubi kʼa bere jine. A wurru ka nee: «Wa borey kul fattandi.» Boro kul sii no waatoo kaŋ Isufi ga nga boŋ bayrandi nga armey se. 2A na nga jindoo jer ka hẽe hala nongu kaŋ ra Misira borey maarʼa, Firawuuna hugoo mo maarʼa. 3A nee nga armey se: «Agay no Isufi. Ay baaba ga huna hala sohõ wala?» Amma armey mana hin ka tuuru a se, zama i zalba jinoo ra. 4Isufi nee nga armey se: «Wa man kate ay ga.» I man kate. A yee ka nee: «Agay no Isufi, war armaa kaŋ war nʼa neere Misira. 5Sohõ war masi war boŋ dor, war masi futu nda hayaa kaŋ se war nʼay neere ne ra. War hallasiroo se Irkoy nʼay sanba ne ra war jine. 6Jiiri hinka ne kaŋ heraa goo gandaa ra, de mo jiiri guu koyne kaŋ beeriyan si tee, hegayyan si tee. 7Irkoy nkʼay sanba war jine hala war masi duu ka ben gandaa ra, amma hala war boro boobo ma hallasi. 8Adiši, manʼti war kʼay sanba ne ra, Irkoy kʼay sanba. A nʼay tee Firawuuna se baaba, a nʼay tee boŋkoyni nga hugoo kul boŋ, a nʼay noo ya Misira gandaa kul laama.

9Wa cahã ka žigi ka koy ay baaba do, war ma nee a se: ‹Ni izoo Isufi nee ir ma nee ma ne kaŋ Irkoy na nga tee Misira kul se boŋkoyni, ma doo kate nga jeroo ga, masi gay! 10Nʼga goro Gošeŋ gandaa ra, ay jeroo ga, ni nda ni izey nda ni haamawey, nda ni alman buuney, nda ibeerey, nda haya kul kaŋ goo ni maaɲoo ga. 11Ne ra, ay ga ni ŋandi, zama heray ga tee koyne jiiri guu, hala masi koy kaŋ fara ra ni, nda ni alaayaney, nda haya kul kaŋ goo ni maaɲoo ga.› 12Nga ne, war dii nda war moɲey, agʼarmaa Benžameŋ dii nda nga moɲey kaŋ agay hunday no ka šelaŋ war se.

13Wʼay beeraa kul kaŋ ay duu a Misira deede ay baaba se nda haya kul kaŋ war dii a. War ma cahã ka doo kate nda ay baaba ne ra.» 14Isufi na nga boŋ warra nga armaa Benžameŋ jindoo ga ka hẽe. Benžameŋ mo na jindoo dii ka hẽe. 15A na nga armey kul naagu nga gandoo ra ka hẽe i bande. Woo banda ga, nga armey duu ka šelaŋ a bande.

Firawuuna ciya Yakuba se a ma kaa ka goro Misira

16Alhabaroo too Firawuuna hugoo do kaŋ Isufi armey kaa. Woo tee hayaa kaŋ kan Firawuuna nda nga tamey se. 17Firawuuna nee Isufi se: «Nee ni armey se kaŋ hayaa kaŋ i ga hima kʼa tee manʼti kala i ma ngi adabbawey jeeje ka koy Kanaŋ gandaa ra. 18I ma ngi baaba nda ngi alaayaney zaa ka kaa ka goro ay jeroo ga. Ay ga baa yʼi noo nongu henna-henney kaŋ goo Misira gandaa ra. De mo i ga gandaa ŋaayan suubantey ŋaa. 19Ni, ay na ni yaamar ma nee i se: ‹Hayaa ne kaŋ war mʼa tee: war ma bari torkayaŋ zaa Misira gandaa ra war izey nda war wandey se. War ma war baaba žigandi ka kaa. 20War masi nimsi nda hayey kaŋ war gʼi naŋ, zama nongu henna-henney kaŋ goo Misira gandaa kul ra ga tee war wane.›»

21Izirayel izʼarey na hayaa tee kaŋ harandi i se. Isufi nʼi noo torkayaŋ sanda takaa kaŋ nda Firawuuna nʼa yaamar, a nʼi noo šilfandayyaŋ fondaa se. 22A na affoo kul noo darbayyaŋ kaŋ nda a ga barmay. A na Benžameŋ noo nzorfu kaaray tamma boŋ zangu hinza (300) nda darbay guu kaŋ nda a ga barmay. 23A na farkey aru boŋ woy (10) jeeje nda haya henna-henney kaŋ goo Misira, nda farkey woy boŋ woy (10) kaŋ i na alkama jeeje i ga, nda taasu, nda meehunayyaŋ, a nʼi sanba nga baaba diraa se. 24Waatoo kaŋ a ga nga armey naŋ i ma koy, a nee i se: «War masi yenje fondaa ra!» 25I žigi ka hun Misira ka too Kanaŋ gandaa ra ngi baaba Yakuba do. 26I bayrandi a se kaŋ Isufi ga huna, nga no ma Misira gandaa kul laama. Amma Yakuba binoo kay, zama a mana naanay ey. 27Woo banda ga, i na hayey kul filla a se kaŋ Isufi nʼi har ngi se. Koyne mo Yakuba dii torkawey kaŋ Isufi nʼi sanba hala i ma kate nga, woo ka kate ngi baaba lakkaloo ma zunbu. 28Izirayel nee: «Isufi, agʼizʼaroo ga huna, woo wasa ya ne! Ay ga koy, de ay ga dii a za ya na buu!»

46

Yakuba koy Misira

1Izirayel koy nda haya kul kaŋ goo maaɲoo ga. A too Ber-Šeba, no din ra a na almanyaŋ koosu kʼi tee sargari nga baaba Isiyaka Koyoo maaɲoo ga. 2Cijinoo ra, Irkoy šelaŋ Izirayel se bangayyan ra ka nee: «Yakuba, Yakuba!» A zaabi ka nee: «Agay ne.» 3Irkoy nee a se: «Agay ti Irkoy, ni baaba Koyoo. Masi hunbur ka doo Misira, zama ay ga ni tee dumi beeri no din ra. 4Agay hunday ga doo ni bande Misira, de mo agay zaati no ma yee ka ni žigandi ka hun no din. Isufi no ma ni moɲey mooru.»

5Yakuba hun Ber-Šeba. Izirayel izey na ngi baaba Yakuba, nda ngi izey, nda ngi wandey žigandi bari torkawey boŋ kaŋ Firawuuna nʼi sanba nga kateyanoo se.

6I na ngi alman kurey nda gomney zaa kaŋ i duu ey Kanaŋ gandaa ra. Yakuba koy nda nga bande nga hayroo kul Misira, 7nga izʼarey, nda nga haamʼarey, nda nga ize woyey, nda nga haama woyey, nda nga hayroo kul. I too a bande Misira.

Yakuba hayroo

8Izirayel izey maaɲey ne: Yakuba nda nga hayroo kaŋ koy Misira. Yakuba ize jinaa ti Rubeŋ. 9Rubeŋ izʼarey ti: Hanok, nda Palu, nda Hesroŋ, nda Karmi. 10Simewoŋ izʼarey ti: Yemuwel, nda Yamin, nda Ohad, nda Yakin, nda Sohar, nda Šawul kaŋ ti Kanaŋ woyoo izʼaroo. 11Lewi izʼarey ti: Geršoŋ, nda Kehat, nda Merari. 12Žuda izʼarey ti: Er, nda Onaŋ, nda Šela, nda Peres, nda Zera. Er nda Onaŋ mana buu kala Kanaŋ gandaa ra. Peres izʼarey manʼti kala Hesroŋ nda Hamul. 13Isakar izʼarey ti: Tola, nda Puwa, nda Yob, nda Šimroŋ. 14Zabuloŋ izʼarey ti: Sered, nda Eloŋ, nda Yalel. 15Leya hayroo ti wey kaŋ a duu ey Yakuba se Padaŋ-Aram, nda Dina nga ize woyoo. Ngi izʼarey nda ngi ize woyey kul cere ra hinnaa manʼti kala boro waranza cindi hinza (33).

16Gad izʼarey ti: Sefoŋ, nda Hagi, nda Šuni, nda Esiboŋ, nda Eri, nda Arodi, nda Areli. 17Ašer izʼarey ti: Yimna, nda Yišwa, nda Yišwi, nda Beriya, nda Sera ngi woymaa. Beriya izʼarey ti: Heber nda Malkiyel. 18Zilpa kaŋ Labaŋ nʼa noo nga ize woyoo Leya se, hayroo ti wey kaŋ a duu ey. Ize boro woy cindi iddu (16) no a duu ey Yakuba se.

19Rašel, Yakuba wandoo izʼarey ti: Isufi nda Benžameŋ. 20Isufi duu Misira gandaa ra izʼarey kaŋ Poti-Fera kaŋ ti On sargari juwalkaa ize woyoo kaŋ ti Asanat nʼi hay a se: Manase nda Efrayim. 21Benžameŋ izʼarey ti: Bela, nda Beker, nda Ašibel, nda Gera, nda Naamaŋ, nda Ehi, nda Roš, nda Mupim, nda Hupim, nda Ardu. 22Rašel hayroo ti wey kaŋ a duu ey Yakuba se. I kul cere ra manʼti kala boro woy cindi taaci (14).

23Dan izʼaroo ti Hušim. 24Neftali izʼarey ti: Yasiyel, nda Guni, nda Yeser, nda Šilem. 25Bilha kaŋ Labaŋ nʼa noo nga ize woyoo Rašel se, hayroo ti wey. A duu Yakuba se zankayaŋ, i kul cere ra manʼti kala ize boro iyye.

26Yakuba hugoo borey kul kaŋ hun a ga kaŋ koy a bande Misira, manʼti kala boro woydu cindi iddu (66) kaŋ nga izʼarey wandey sii i ra. 27Isufi izʼaru hinkaa kaŋ hayandi Misira nda Yakuba hugoo borey kul kaŋ koy a bande Misira manʼti kala boro woyye (70).

Yakuba goro Gošeŋ

28Yakuba nka Žuda sanba nga jine Isufi do ka alhabar tee a se kaŋ nga goo ma koy Gošeŋ. Kaŋ i too Gošeŋ gandaa ra, 29Isufi na nga bari torkaa soolu ka žigi a boŋ ka koy nga baaba Izirayel kubay Gošeŋ. Za a dii a, a na nga boŋ warra jindoo ga, a gay a ga jindoo dii ka hẽe. 30Izirayel nee Isufi se: «Sohõ, nda a baa ya buu, zama ay dii ni, ay dii kaŋ nʼga huna!» 31Isufi nee nga armey nda nga baaba hugoo borey se: «Ay ga žigi ka koy alhabar daŋ Firawuuna ra ka nee a se: ‹Agʼarmey nda ay baaba hugoo borey kul kaŋ goo Kanaŋ gandaa ra kaa ay jeroo ga. 32I manʼti kala kurkawyaŋ, zama alman no i gʼa biiri. I kate ngi bande ngi alman buuney, nda ibeerey, nda haya kul kaŋ goo maaɲey ga.› 33Waati kaŋ Firawuuna na war cee ka nee: ‹Macin ti war goymiɲoo?› 34War mʼa zaabi ka nee: ‹Ni tamey manʼti kala kurkawyaŋ za ngi zankataraa ga hala hõ, ir nda ir baabey kul.› Takaa woo ra war ga goro Gošeŋ gandaa ra, zama kuryan manʼti kala almuhal Misira borey se.»

47

Yakuba dii Firawuuna

1Isufi koy alhabar daŋ Firawuuna ra, a nee a se: «Ay baaba, nda ay armey, nda ngi alman buuney, nda ibeerey, nda haya kul kaŋ goo maaɲey ga kaa ka hun Kanaŋ gandaa ra. Ngi ne Gošeŋ gandaa ra.» 2A na boro guu zaa nga armey ra ka koy Firawuuna do. 3Firawuuna nee nga armey se: «Macin ti war goymiɲoo?» I na Firawuuna zaabi ka nee: «Ni tamey kaŋ ti ir nda ir kaagey manʼti kala kurkawyaŋ.» 4I nee Firawuuna se koyne: «Ir nka kaa ka goro gandaa woo ra, zama nongu sii kaŋ ra ni tamey ga ngi almaney kur, heraa laala Kanaŋ gandaa ra. Sohõ naŋ ni tamey ma goro ka waati tee Gošeŋ gandaa ra.» 5Firawuuna nee Isufi se: «Ni baaba nda ni armey kaa ni do, 6Misira gandaa ne ni jine. Ni baaba nda ni armey gorandi gandaa nongu henna-hennaa ra. I ma goro Gošeŋ gandaa ra. Nda nʼga goykaw hennayaŋ bay i ra, mʼi daŋ agʼalmaney jine, i ma tee i se jineboro.»

7Isufi kate nga baaba Yakuba kʼa cebe Firawuuna se. Yakuba gaara Firawuuna se. 8Firawuuna nee Yakuba se: «Jiiri marje bara ma ne?» 9Yakuba na Firawuuna zaabi ka nee: «Ay yawtaraa jiirey manʼti kala zangu nda waranza (130). Ay hunaroo jiirey ga kacca i ga laala, i mana too jiirey kaŋ ay kaagey duu ey ngi yawtaraa ra.» 10Yakuba yee ka gaara Firawuuna se, de a hun a do.

11Isufi na nga baaba nda nga armey gorandi, de a nʼi noo doo Misira gandaa ra, gandaa nongu henna-hennaa ra, Ramses laamaa47.11 Ramses sii kala Gošeŋ gandaa ra. ra, nda takaa kaŋ nda Firawuuna nʼa yaamar. 12A na nga baaba, nda nga armey, nda nga baaba hugoo borey kul noo ŋaayan, affoo kul a laasaabu kʼa noo haya kaŋ ga wasa nga borey hinnaa se.

Isufi teegoyoo heraa waati

13Ŋaayan sii gandaa kul ra, zama heraa hanse ka laala. Misira nda Kanaŋ gandaa fara heraa maaganda se. 14Isufi na Misira nda Kanaŋ gandaa nooroo kul marga kaŋ nda borey na alkamaa day. A na nooroo woo kul ka koy Firawuuna hugoo ra. 15Waatoo kaŋ nooroo ben Misira nda Kanaŋ gandaa ra, Misira borey kul kaa Isufi do ka nee a se: «Ir noo taasu. Macin se ir ga buu nongu kaŋ ra nʼgoo, zama ir nooroo ben.» 16Isufi zaabi ka nee: «Nda war nooroo ben, wa kate war almaney, ay gʼi barmay war se nda taasu.»

17I kate ngi almaney Isufi do. A na ngi baryey, nda alman buuney, nda ibeerey, nda farkey barmay i se nda taasu. A na jiiroo din tee a ga almaney kul barmay i se nda taasu. 18Waatoo kaŋ jiiroo woo ben, yeeši i kaa a do ka nee a se: «Ir koyoo, ir si hin kʼa tugu ma ne kaŋ ir noorey ben, alman kurey yee ni maaɲoo ga, haya kul mana cindi kaŋ ir ga kate a ma ne, kala ir kunturey nda ir faarey, ir koyoo. 19Macin se ir nda ir faarey ga faati nongu kaŋ ra nʼgoo? Ir nda ir faarey day nda taasu, woo ra ir nda ir faarey ga tee Firawuuna wane. Ir noo dumi hala ir ma huna ir masi koy buu, laboo mo masi koy hasara.»

20Takaa woo nda Isufi na Misira faarey kul day Firawuuna se, zama Misira borey affoo kul nka nga faaroo neere heraa kaŋ ga koy de a ga tonton se. Misira gandaa tee Firawuuna wane. 21Isufi na borey daŋ koyrawey ra, mʼa dii Misira gandaa boŋ faa ga ka koy affaa ga. 22Sargari juwalkey hinne faarey no a manʼi day, zama haya no kaŋ Firawuuna nʼa zaa nga jindoo ga sargari juwalkey se. Ngi meehunaa si hun kala Firawuuna do, woo se i mana ngey faarey neere.

23Isufi nee borey se: «Ay na war nda war faarey day Firawuuna se. Dumi ne, war mʼa say faarey ra. 24Nda hegaa tee, zamna guu kul war ga affoo noo Firawuuna se, war ma itaacaa zaa kʼa tee dumi faarey se nda ŋaayan war hugey borey nda war izey se.» 25I nʼa zaabi ka nee: «Nʼnʼir hundey hallasi. Yala ir ma duu alhormo ni do, ir koyoo ka tee Firawuuna se baɲɲa.» 26Isufi nʼa tee yaamar kaŋ ga bara hala hõ kaŋ Misira faari zamna guu kul affaa ti Firawuuna wane. Sargari juwalkey hinne waney no Firawuuna sʼi mayray.

Yakuba ibaayi kokoraa

27Izirayel goro Misira gandaa ra, Gošeŋ gandaa ra. I tee no din ra almankoyni, i duu izeyaŋ, de i hanse ka boobo. 28Yakuba huna jiiri woy cindi iyye (17) Misira gandaa ra. Aloomuroo kaŋ Yakuba duu a manʼti kala jiiri zangu nda woytaaci cindi iyye (147).

29Waatoo kaŋ Izirayel man buuyan, a na nga izoo Isufi cee, a nee a se: «Ay gʼa wiri ni ga, alhormo tee ya ne, ma ni kaboo daŋ ay ceehamoo cire ka allaahidu zaa ya ne nda baji nda laadirtaraa kaŋ nʼsʼay sutura Misira. 30Waati kaŋ ay koy ay hayragey gar alaaharaa, mʼay zaa ka hun Misira ka koy ay sutura ay hayragey hugoo ra.» Isufi zaabi ka nee: «Woo kaŋ nʼnʼa har, nga no ay gʼa tee.» 31Yakuba nee: «A žee ya ne.» Isufi žee a se. Woo banda ga, Izirayel sujudu nga daaroo boŋoo ga.

48

Yakuba gaara Isufi izʼarey se

1Hayey din kaŋ tee banda ga, boroyaŋ kaa ka nee Isufi se: «Ma bay, ni baaba sii nda baani.» Isufi na nga izʼaru hinkaa kaŋ ti Manase nda Efrayim zaa nga bande. 2Boroyaŋ na alhabar daŋ Yakuba ra ka nee a se: «Ni izʼaroo Isufi ne ma kaa ni do.» Izirayel na gaabi daŋ nga boŋ ra, a goro daaroo boŋ. 3Yakuba nee Isufi se: «Irkoy, Hini-kul-koyoo bangay ya ne Luz, Kanaŋ gandaa ra, a gaara ya ne. 4A nee ya ne: ‹Nga ne, ay ga ni noo hayyan, ay ga ni boobandi, ay ga ni tee dumi boobo. Ay ga gandaa woo noo ni hayyanoo se ni banda ga, a mʼa mayray hala abada.› 5Sohõ izʼaru hinkaa kaŋ nʼduu ey za ya na kaa ni do Misira gandaa ra, i ga tee ay wane. Efrayim nda Manase ga tee ay wane sanda Rubeŋ nda Simewoŋ. 6Amma ni hayroo kaŋ nʼgʼa hay dumawey ga, ga tee ni wane. Ngi armey bagaa ra i ga tubu. 7Agay, nʼga bay, waatoo kaŋ ay ga kaa ka hun Padaŋ, Rašel buu ay kaboo ra, Kanaŋ gandaa ra. Diray cindi ir nda koyraa game kaŋ se i ga nee Efrata. No din ra ay nʼa sutura, Efrata fondaa ra. Efrata da ti Betelehem.» 8Izirayel dii Isufi izʼarey, de a nee: «Mayyan ti wey?» 9Isufi na nga baaba zaabi ka nee: «Izʼarey no kaŋ Irkoy nʼi noo ya ne, ne ra.» Yakuba nee: «Ay gʼa wiri ni ga, i manandi agay hala ay ga gaara i se.»

10Žeenayyanoo na Izirayel moɲey kokoorandi hala nongu kaŋ ra a si dii koyne. A nʼi manandi a ga. Yakuba nʼi summu, a nʼi naagu nga gandoo ra. 11Izirayel nee Isufi se: «Ya na hongu wala ay ga dii ni koyne, amma nga ne, Irkoy nʼay cebe ba ni hayroo.» 12Isufi nʼi kaa nga baaba cewey boŋ, a na nga ndumoo sinji laboo ra ka gunguma.

13Woo banda ga, Isufi na ngi boro hinkaa kul zaa, Efrayim goo Isufi kabe hennaa here, Izirayel kabe laalaa ga, Manase goo nga kabe laalaa here, Izirayel kabe hennaa ga. A nʼi manandi a ga. 14Izirayel na nga kabe hennaa šerre kʼa fur Efrayim kaŋ ti kayne boŋoo ga, a na nga kabe laalaa fur Manase boŋoo ga. A nka nga kabey bere cere se, zama Manase ti beere. 15A gaara Isufi se jina, a nee:

«Yala Irkoy kaŋ fondaa ra ay hayragey Ibirahima nda Isiyaka dira,

yala Irkoy kaŋ nʼay kur za ay huru aduɲɲa ra hala hõ,

16yala almalaykaa kaŋ nʼay hallasi ifutu kul ra, ma albarka daŋ zankey wey ra.

Yala ay maaɲoo nda ay hayragey Ibirahima nda Isiyaka maaɲey ma ciya i ga.

Yala i ma boobo gandaa ra kʼa too!»

17Isufi dii kaŋ nga baaba na nga kabe hennaa fur Efrayim boŋoo ga, a mana kan a se. A na nga baaba kaboo zaa ka nee nga gʼa kaa Efrayim boŋoo ga ka fur Manase wanoo ga. 18Woo banda ga, a nee nga baaba se: «Manʼti takaa woo no, ay baaba! Zama woo ti beere, ni kabe hennaa fur boŋoo ga.» 19Baaboo wanji, a nee: «Ay ga bay, ay izoo, ay ga bay, a ga tee jama, nga mo ga tee boro beeri. Amma nga kaynoo ga beeri nda a, de nga hayroo ga dumi boobo tee.» 20Hanoo woo, a gaara i se, de a nee: «War maaɲey nda Izirayel borey ga gaara ka nee: ‹Irkoy ma ni tee sanda Efrayim nda Manase!›» Takaa woo nda a na Efrayim daŋ Manase jine.

21Izirayel nee Isufi se: «Agay ne buuyan mee ga, Irkoy goo war bande, de a ga war yeeti war hayragey gandaa ra. 22Agay, ay ga ni noo Šekem kaŋ ay nʼa taa nda ay takubaa nda ay biraa Amor borey kone. A ga tee ma ne tontoni ka bisa ni armey.»

49

Yakuba šenni kokorantey

1Yakuba ciya nga izʼarey se, a nee i se:

«Wa marga, ay ga hayey filla war se

kaŋ ga kaa ka tee zamaney kaŋ ga kaa ra.

2Wa marga ka haŋajer, Yakuba izʼarey,

wa maa war baaba Izirayel se.

3Rubeŋ, ni ti ay izʼaru jinaa,

agʼalfaydaa nda ay gaabi jina-jinawey ra ay duu ni,

ni beeraa nda ni hinoo bisa ni armey waney.

4Nʼga zarga sanda hari,

woo se nʼsi tee jineboraa koyne!

Zama ni žigi ni baaba kanidogoo boŋ, nʼnʼa kaynandi.

A žigi ay daaroo boŋ!

5Simewoŋ nda Lewi manʼti kala armayaŋ

kaŋ anniyawey manʼti kala kurimunyan.

6Ay hundoo sii ngi ceretaraa ra,

ay binoo sii ngi margaroo ra,

zama ngi futuyanoo ra i na aruyaŋ wii,

ngi hooraa ra i na haw yaaruyaŋ malal.

7Ngi hottayyanoo ma laali, zama a ga koron.

Ngi futuyanoo ma laali, zama a ga laala.

Ay gʼi say Yakuba gandaa ra.

Ay gʼi say-say Izirayel gandaa kul ra.

8Žuda, ni, ni armey ma ni saabu,

ni kaboo ga ni iberey gungumandi,

de mo ni baaba-izey ga sujudu ni jine.

9Žuda manʼti kala ganjihayla-ize,

nʼga hun hoodogoo ra, ay izʼaroo.

A ga kani ka hunanzam sanda ganjihayla aru

wala sanda ganjihayla woy.

May no ma yadda kʼa tunandi?

10Kokoytaray goboo si hun Žuda kone.

Boŋkoynitaray goboo si hun kaboo ra,

hala nga koy cimi-cimoo kaayanoo ga49.10 «hala nga koy cimi-cimoo kaayanoo ga», Ebere šenni ra, almaganaa faa ti «hala Šilo kaayanoo ga» wala «hala waati kaŋ i na alkaasoo kaa a se».,

nga kaŋ se gandawey kul borey ga yee ganda.

11Žuda ga nga farkaa haw alanebɲaŋoo ga,

alanebɲaa hennaa ga nga farka-izoo ga hawa.

Alaneb hari mooraa ra a ga nga bankaaraa ɲumandi,

alaneb-izoo hari ciraa ra a ga nga darbay beeroo ɲumandi.49.11 Alanebɲaa manʼti kala tuuri baana, amma nga haroo addawlaa ga hima nda yuu wala hawjii.

12Moɲey nere nda alaneb hari moora,

de hiɲey kaaray nda waa.

13Zabuloŋ ga goro teekoo miɲoo ga,

a goo harihiyey guraa ga,

nga laamaa ga koy hala Sidoŋ here.

14Isakar manʼti kala farka gaabikoyni

kaŋ ga kani kaley gamey ra.

15A dii kaŋ hunanzamdoo ga boori,

gandaa ga kan.

A na nga jesoo gaaru ka jere.

A ga baɲɲataray goy tee.

16Dan ga ciiti nga dumoo se

sanda Izirayel alkabiila foo.

17Dan ga tee gandakarfu kaŋ goo fondaa ra,

a ga tee gondi kaŋ goo lolaa ra

kaŋ ga bari cee ɲama

hala barikaarukaa ma kaŋ nda banda.

18Abadantaa, ay ga ni hallasiroo batu.

19Gad, bone teekawyaŋ ga marga a ga,

amma nga, a gʼi dii nda banda.

20Ašer do ŋaayan henna ga hun,

nga do kokoy ŋaayaney ga hun.

21Neftali manʼti kala jeeri kaŋ sii boro mayray ra.

A ga ize hennayaŋ hay.49.21 «Neftali manʼti kala jeeri kaŋ sii boro mayray ra. A ga ize hennayaŋ hay», Ebere šenni ra, almaganaa faa ti «Neftali manʼti kala tuuri beeri kaŋ ga nga kabey šerre. A ga kabe hennayaŋ tee».

22Isufi manʼti kala haw yaaru,

haw yaaru kaŋ goo hari jere ga,

yaaruyaŋ kaŋ goo tondi hondu jese ga.49.22 «Isufi manʼti kala haw yaaru, haw yaaru kaŋ goo hari jere ga, yaaruyaŋ kaŋ goo tondi hondu jese ga», Ebere šenni ra, almaganaa faa ti «Isufi manʼti kala tuuri kabe dumante kaŋ ga ize tee, de a goo hari jere ga. Kabey ga žigi cetaa ga ka bisa a».

23Birawkarkey nʼa tooɲe,

i nʼa kar, i nʼa yenje,

24amma nga biraa alfaydaa ga gay,

nga kabey goo nda gaabi49.24 «amma nga biraa alfaydaa ga gay, nga kabey goo nda gaabi», Ebere šenni ra, almaganaa faa ti «amma affoo kul biraa cindi a ga kogu karbaši, ngi kabey jijiri».,

Hinikoyoo kaŋ ti Yakuba Koyoo kabey bande,

Kurkaa kaŋ ti Izirayel Tondoo, maaɲoo ga.

25Ni baaba Koyoo ga ni faaba,

Hini-kul-koyoo ga albarka daŋ ni ra.

Nʼga duu beenaa haroo albarkaa,

nda laboo cire guusu beeroo haroo albarkaa,

nʼga duu ni almaney nda ni hayroo albarkaa.

26Ni baaba gaararey

ga bisa ay hayragey waney,

i ga too hala tondi hondey kaŋ ga bara waati kul.49.26 «Ni baaba gaararey ga bisa ay hayragey waney, i ga too hala tondi hondey kaŋ ga bara waati kul», Ebere šenni ra, almaganaa faa ti «Ni baaba gaararey ga bisa tondiɲaŋey kaŋ gay i ga bara haya henney, i ga bisa tondi hondey kaŋ ga bara waati kul gomney».

Yala i ma tabati Isufi boŋoo ga,

nga armey boŋkoynoo teɲaa ga!

27Benžameŋ manʼti kala ganjihanši kaŋ ga korta.

Subbaahoo ra, a ga hayaa ŋaa kaŋ a duu a,

cijinoo ra, a ga nga alganiimaa zamna.»

28Izirayel alkabiila woy cindi hinkaa (12) kul ti woo. Šenney ti wey kaŋ ngi baaba nʼi har i se nga gaararoo ra. A gaara i se affoo kul nda nga gaararoo.

Yakuba buuyanoo

29Woo banda ga, Yakuba na nga izʼarey yaamar ka nee: «Ay ga koy ay hayragey gar alaaharaa, war mʼay sutura ay baabey jerey ga, tondi guusoo ra kaŋ goo Eferoŋ Heti boraa faaroo ra, 30Makupela faaroo tondi guusoo ra kaŋ ga Mamre tenje, Kanaŋ gandaa ra. Faaroo no kaŋ Ibirahima nʼa day Eferoŋ Heti boraa ga kʼa tee saaray. 31No din ra Ibirahima nda nga wandoo Sarata suturandi. No din ra Isiyaka nda nga wandoo Rebeka suturandi. No din ra ay na Leya sutura. 32Faaroo nda tondi guusoo kaŋ goo a ra mana dayandi kala Heti borey ga.» 33Waatoo kaŋ Yakuba na nga izʼarey yaamar ka ben, a na nga cewey marga nga daaroo ra, hundoo hun, a koy nga hayragey gar alaaharaa.

50

Yakuba kaŋ ti Izirayel suturayanoo

1Isufi gum nga baaba ndumoo boŋ, a hẽe a ga, a nʼa summu. 2Isufi na safarkey, nga tamey yaamar i ma nga baaba yon50.2 Bukaw yonyan mmʼa ganji a ma funbu.. I na Izirayel yon. 3I na jirbi woytaaci (40) tee a ra, zama woo ti jirbey kaŋ kayandi yonyan se. Misira borey nʼa hẽe jirbi woyye (70).

4Waatoo kaŋ nga buuyanoo goraa jirbey bisa, Isufi šelaŋ Firawuuna hugoo borey se ka nee: «Wa alhormo tee ya ne, ay gʼa wiri war ga, war mʼay dontaa ka too Firawuuna do ka nee a se: 5‹Ay baaba nkʼay žeendi ka nee kaŋ nga ne, buuyan mee ga, nga saaraa kaŋ nga nʼa soolu Kanaŋ gandaa ra, no din ra ya nga sutura.› Sohõ ay ga baa ya žigi ka koy ay baaba sutura, de ya yee kate.» 6Firawuuna zaabi ka nee: «Žigi ka koy ni baaba sutura sanda takaa kaŋ nda a na ni žeendi.» 7Isufi žigi ka koy nga baaba sutura. Firawuuna tamey kul, nda nga hugoo boro beerey, nda Misira gandaa boro beerey kul žigi ka koy a bande, 8nda Isufi hugoo kul, nda nga armey, nda nga baaba hugoo borey. Haya kul mana cindi Gošeŋ gandaa ra kala zankey hinne, nda ngi alman buuney, nda ngi ibeerey. 9Bari torkayaŋ nda barikaarukawyaŋ hanga Isufi bande. Hayey kaŋ hanga a bande ga hanse ka boobo.

10Waatoo kaŋ i too taasu kar ganganoo do kaŋ se i ga nee Atadu kaŋ goo Žurdeŋ isaa se banda, no din ra i na buuyanoo hẽe, hẽeni beeri šenda-šenda, de a na nga baaba buuyanoo goro jirbi iyye. 11Gandaa gorokey kaŋ ti Kanaŋ borey dii takaa kaŋ nda i na buuyanoo hẽe Atadu ganganoo ra, de i nee: «Woo ti buuyan beeri Misira borey se!» Woo se i na ganganoo din maaɲoo daŋ Abel-Misirayim (maanaa «buuyanoo goraa kaŋ Misira borey nʼa tee»), a goo Žurdeŋ isaa se banda.

12Izirayel izʼarey nʼa tee nda takaa kaŋ nda a nʼi yaamar. 13Nga izʼarey nʼa ka koy Kanaŋ gandaa ra, i nʼa sutura tondi guusoo ra kaŋ goo Makupela faaroo ra. Faaroo no kaŋ Ibirahima nʼa day Eferoŋ Heti boraa ga kaŋ ga Mamre tenje, kʼa tee saaray. 14Waatoo kaŋ Isufi na nga baaba sutura ka ben, a yee Misira, nga nda nga armey, nda borey kul kaŋ žigi a bande ka koy baaboo sutura.

Isufi na nga armey biney yaynandi

15Kaŋ Isufi armey dii kaŋ ngi baaba buu, i nee cere se: «Sohõ, nda Isufi konna ir, a ga hin ka ifutaa kul kaŋ ir bay kʼa tee a se bana ir ra!» 16I donto ka nee Isufi se: «Za ni baaba mana buu a na yaamar foo noo ka nee: 17‹Wa nee Isufi se kaŋ ay gʼa wiri a ga a ma nga armey hooyanoo nda ngey zunuboo yaafa i se, zama goy futu no i nʼa tee ma ne!› Adiši sohõ ni baaba Koyoo tamey hooyanoo yaafa i se!» Kaŋ Isufi maa šenney wey kul, a hẽe. 18Nga armey hunday kaa ka gunguma jinoo ra ka nee: «Nga ne, ir ga tee ma ne baɲɲa.» 19Isufi nʼi zaabi ka nee: «War masi hunbur! Agay ti Irkoy wala? 20War, war miile ka ifutu tee ya ne, amma Irkoy nʼa bere kʼa tee ihenna, hala hayaa kaŋ ne ka tee ma duu ka teendi. Jama beeri ma duu hallasiyan. 21Sohõ war masi hunbur, ay ga war nda zankey ŋandi.» Šenni henney wey nda a na biney yaynandi.

Isufi buuyanoo

22Woo banda ga, Isufi cindi Misira, nga nda nga baaba hugoo borey. Isufi huna jiiri zangu nda iwoy (110). 23A dii Efrayim izʼarey nda izʼarey izey. A dii mo Makir kaŋ ti Manase izʼaroo, izey, i hayandi cewey boŋ. 24Isufi nee nga armey se: «Agay ne buuyan mee ga. Irkoy si dirɲa war, a ga war ka žigi ka hun gandaa woo ra, ka war ka koy gandaa ra kaŋ a žee nga gʼa noo Ibirahima, nda Isiyaka, nda Yakuba se.» 25Woo banda ga, Isufi na Izirayel izey žeendi ka nee: «Waati kaŋ Irkoy hongu war, war mʼay birey ka žigi ka hun ne.»

26Isufi buu nga jiiri zangu nda iwoyaa (110) ga. I nʼa yon, i nʼa daŋ bukawey ceesu foo ra Misira.