Kokoyey citaabu jinaa

Citaaboo fahamandiroo

Izirayel kokoyey waatoo kaŋ sintin Samiyel citaabu hinkantoo ra, nga cindoo bara Kokoyey citaabu jinaa woo ra. Cee jinaa, kokoyey citaabu jinaa nda hinkantoo kul manʼti kala citaabu folloku. Citaaboo woo hantumkaa mana bayrandi.

Hayaa kaŋ ir ga dii a citaaboo woo ra ti takaa kaŋ nda Sulaymaana goro kokoytaraa ra nga baaba dogoo ra, nda Dawda buuyanoo, nda kokoyoo Sulaymaana goyey, nda gandaa kaŋ ga fay ihinka, nda ngi kokoyey fillaa.

Irkoy ga albarka daŋ kokoy ra kaŋ nga hunburaa goo binoo ra. Amma kokoy kaŋ na duma bere Irkoy se ka koy koy tanayaŋ gana, nga gandaa ga halaci nga teegoy futey maaganda.

Gandaa jere faa kaŋ ti Izirayel laamaa, nga kokoyey mana hanga Irkoy. Gandaa jere faa kaŋ ti Žuda laamaa, nga kokoy boobo dira Irkoy ašariyaa fondaa ra.

Irkoy annabey, sanda Ilyasu nda Alyasu ga gaabandi ka borey lakkaley zumandi i masi hun Irkoy bande ka koy tooru gana.

Annabey wey bayrandi kaŋ ka Irkoy fondaa gana mma kate gomni ga. Ka wanji ka Irkoy gana mma kate torro.

1

Adoniya baa nga ma tee kokoy

1Kokoyoo Dawda žen, a duu jiiri boobo. I ga gumtaafeyaŋ kʼa gum, woo kul, hargu si hun a ga. 2Nga tamey nee a se: «Ir koyoo, naŋ ir ma hondiyaw kaŋ si aru bay ceeci ma ne, ir kokoyoo, a ma goro ni jere ka ni saajaw. Nda a ga kani ni gandoo ra, hargoo ga hun ir koyoo, ir kokoyoo ga.» 3I koy yaara Izirayel gandaa kul ra ka hondiyaw kaŋ ga hanse ka boori ceeci. I duu Šunem boro hondiyaw, maaɲoo ti Abišag. I kate nda a kokoyoo do. 4Hondiyaa woo ga hanse ka boori. A kaa ka goro kokoyoo jere, kʼa saajaw. Amma kokoyoo mana marga nda a.

5Waatoo woo, izʼaroo kaŋ Dawda duu a nga wandoo Hagit ga, kaŋ maaɲoo ti Adoniya tun ka nga boŋ daŋ hayey jine. A nee: «Agay no ma tee kokoy!» A na bari torkayaŋ ceeci, nda bari zurandikaw, nda aru woyguu (50) kaŋ ga zuru a jine. 6Za Adoniya huru aduɲɲa ra, baaboo mana bay ka futu a ga wala ka nee a se: «Macin se nʼna woo tee?» A goo nda kunturu kaŋ ga hanse ka hennay sanda nga armaa Absalom kaŋ dumaa ga a hayandi. 7A koy šelaŋ ka waafaku nda Seruya1.7 Samiyel 1na 26.6. izʼaroo Žowab nda sargari juwalkaa Abiyatar. I hanga Adoniya kʼa faaba. 8Amma sargari juwalkaa Sadok, nda Yehoyada izʼaroo Benaya, nda annabi Nataŋ, nda Šimeyi, nda Reyi, nda Dawda wongaarey sii Adoniya bande.

9Han foo Adoniya na alman buunayaŋ, nda alman beeriyaŋ, nda adabba beeri naasayaŋ koosu Zohelet tondi hondoo jere kaŋ goo En-Rogel jere. Nga armey kaŋ ti kokoyoo izʼarey, a nʼi kul hoyandi nda Žuda borey kaŋyaŋ ti kokoyoo tamey. 10Amma annabi Nataŋ, nda Benaya, nda wongaarey, nda nga armaa Sulaymaana, a mana yadda ka borey wey cee.

Nataŋ nda Batšeba kay Sulaymaana se

11Kaŋ woo teendi, Nataŋ nee Sulaymaana ɲaa Batšeba se: «Mana maa kaŋ Hagit izʼaroo Adoniya tee kokoy, ka gar ir koyoo Dawda mana haya kul bay woo se? 12Sohõ kaa, ay ga ni hoyray nda šenni foo kaŋ ga kate ni hundoo ma hallasi, ni izʼaroo Sulaymaana hundoo ma hallasi. 13Koy kokoyoo Dawda do, ma nee a se: ‹He ay koyoo, ay kokoyoo, manʼti ni no ka žee ni koŋŋaa se ka nee kaŋ nga izʼaroo Sulaymaana ga tee kokoy ni dumaa ga, nga no ma huru kokoytaraa ra ni dogoo ra? Adiši, macin se Adoniya kaa ka goro kokoytaraa ra?› 14Waati kaŋ nʼgoo ma šelaŋ kokoyoo se, agay hunday ga kaa ka tonton ni šennoo ga.»

15Woo ga, Batšeba koy kokoyoo do hugoo kunehere ra. Waatoo woo kokoyoo hanse ka žen. Šunem boro woysoogo kaŋ ti Abišag, nga no ma kokoyoo saajaw. 16Batšeba sonbu ka gunguma kokoyoo se. Kokoyoo nee a se: «Macin no nʼga baa?» 17A nee: «Ay koyoo, ni hunday ka žee Abadantaa, ni Koyoo maaɲoo ga ni koŋŋaa se ka nee: ‹Ni izʼaroo Sulaymaana ga tee kokoy ay dumaa ga, nga no ma huru kokoytaraa ra ay dogoo ra.› 18Amma nga ne, sohõ Adoniya ka tee kokoy, ka gar ni, ay koyoo, ay kokoyoo si haya bay a se. 19A na haw yaaru boobo, nda adabba beeri naasa boobo, nda alman buuna boobo koosu. A na kokoyoo izʼarey kul hoyandi, nda sargari juwalkaa Abiyatar, wongu-izey jineboraa Žowab, amma a mana ni tamoo Sulaymaana cee. 20Ka gar, ay koyoo, ay kokoyoo, ni ga Izirayel kul moɲey goo, hala ma boraa har i se kaŋ ga fuulaa zaa ay koyoo, ay kokoyoo dumaa ga. 21Nda manʼti woo, han kaŋ ay koyoo, ay kokoyoo koy nga hayragey gar alaaharaa, waatoo din i ga agay nda ay izʼaroo Sulaymaana tee goy futu teekaw.»

22Batšeba mma goo ma šelaŋ kokoyoo bande kaŋ annabi Nataŋ huru kate. 23I nee kokoyoo se: «Nga ne, annabi Nataŋ kaa.» Annabi Nataŋ huru kokoyoo do, a na nga ndumoo sinji laboo ra ka gunguma kokoyoo se. 24A nee: «He ay koyoo, ay kokoyoo, ni no ka nee Adoniya se kaŋ a ga tee kokoy ni dumaa ga, kaŋ nga no ma goro ni dogoo ra wala? 25Zama hõ a zunbu ka koy ka haw yaaru boobo, nda adabba beeri naasa boobo, nda alman buuna boobo koosu. A na kokoyoo izʼarey kul hoyandi, nda wongu-izey jineborey, nda sargari juwalkaa Abiyatar. Nga ne, i ga ŋaa ka haŋ a jine kʼa saabu ka cebe a se kaŋ ngi goo a bande. 26Amma agay kaŋ ti ni tamoo, a manʼay cee, a mana sargari juwalkaa Sadok cee, a mana Yehoyada izʼaroo Benaya cee, a mana ni tamoo Sulaymaana mo cee. 27Ay koyoo, ay kokoyoo da ka woo kayandi wala? Macin se boraa kaŋ ga goro kokoytaraa ra ni dumaa ga, manʼa har ir se, ir kaŋ ti ni tamey?»

Dawda bayrandi kaŋ Sulaymaana no ma huru nga dogoo ra

28Kokoyoo Dawda na annabi Nataŋ zaabi ka nee: «Wa Batšeba cee kate ya ne.» I nʼa cee, a huru ka kay kokoyoo jine. 29Kokoyoo žee ka nee: «Ay ga žee nda Abadantaa kaŋ ga huna maaɲoo, nga no kʼay kaa almasiibawey kul ra. 30Takaa kaŋ nda ay žee ma ne Abadantaa, Izirayel Koyoo maaɲoo ga ka nee: ‹Šikka sii ni izʼaroo Sulaymaana no ma kaa ka tee kokoy ay dumaa ga, nga no ma huru kokoytaraa ra ay dogoo ra,› woo, ay gʼa tee hõ.» 31Batšeba hanse ka gunguma kokoyoo jine ka nee: «He ay koyoo, ay kokoyoo Dawda, ma huna abada!»

32Woo banda ga, kokoyoo Dawda nee: «Wa sargari juwalkaa Sadok cee kate a ma kaa, nda annabi Nataŋ, nda Yehoyada izʼaroo Benaya.» I nʼi cee, i huru kate kokoyoo do. 33Kokoyoo nee i se: «War ma agay, war koyoo tamey zaa war bande kʼay izʼaroo Sulaymaana kaarandi agay hunday lanbaana woyoo ga kʼa ka koy hala Gihoŋ hari hundogoo do. 34Nda war too no din, sargari juwalkaa Sadok nda annabi Nataŋ ma jii doori boŋoo ga kʼa tee kokoy Izirayel se. War ma hilli hẽenandi ka nee: ‹Kokoyoo Sulaymaana kaboo ma gay a ra!› 35Woo banda ga, war ma hanga a bande ka žigi ka koy no din kʼa hurandi, war mʼa gorandi ay kokoy gorodogoo ra. Nga no ma tee kokoy ay dumaa ga, zama nga no ay gʼa gorandi a ma tee Izirayel nda Žuda gandawey se boŋkoyni.» 36Yehoyada izʼaroo Benaya nee kokoyoo se: «Amin!» A nee: «Ay koyoo, ay kokoyoo Koyoo kaŋ ti Abadantaa, ma yadda ni šennoo ga! 37Takaa kaŋ nda Abadantaa cindi ay koyoo, ay kokoyoo bande, a ma cindi Sulaymaana mo bande taka follokaa. A ma Sulaymaana kokoytaraa jer ka bisa ay koyoo, ay kokoyoo Dawda wanoo.»

Sulaymaana yonandi ka tee kokoy

(Taarikey 1na 29.21–25)

38Sargari juwalkaa Sadok, nda annabi Nataŋ, nda Yehoyada izʼaroo Benaya, nda Keret borey, nda Pelet borey ka Sulaymaana žigandi kokoyoo Dawda lanbaana woyoo boŋ, kʼa ka doo ka koy Gihoŋ hari hundogoo do. 39Sargari juwalkaa Sadok na hilloo kaŋ ra jiyoo goo zaa Irkoy hukkumoo ra. A na Sulaymaana yon. Woo banda ga, i na hilli hẽenandi, jamaa kul nee: «Sulaymaana kaboo ma gay a ra!» 40Jamaa kul hanga a bande ka žigi, i ga laati kar, i ga hanse ka ɲaali, ngi kaati beeroo na laboo jijirandi.

Sulaymaana yaafa Adoniya se

41Adoniya nda borey kul kaŋ kaa hoyandidogoo ra maa kaatoo, woo gar i ŋaa ka ben. Waatoo kaŋ Žowab maa hilloo jindoo, a nee: «Macin ti kaati beeroo woo koyraa ra?»

42A goo ma šelaŋ da kaŋ nga ne, sargari juwalkaa Abiyatar izʼaroo Žonataŋ ne ka kaa. Adoniya nee: «Kaa, zama boro henna ti ni, šikka sii kaŋ alhabar henna no ni kate a.» 43Žonataŋ na Adoniya zaabi ka nee a se: «Kalaa! Manʼti alhabar henna no ay kate de! Ir koyoo, ir kokoyoo Dawda ka Sulaymaana tee kokoy 44ka sargari juwalkaa Sadok, nda annabi Nataŋ, nda Yehoyada izʼaroo Benaya, nda Keret borey, nda Pelet borey sanba a bande. I na Sulaymaana kaarandi kokoyoo lanbaana woyoo boŋ. 45Sargari juwalkaa Sadok nda annabi Nataŋ nʼa yon a ma tee kokoy Gihoŋ hari hundogoo do. Waatoo kaŋ i hun no din, koyraa kul ɲaali cere ra, woo ti kaati beeroo kaŋ war maarʼa. 46De mo Sulaymaana huru fuulaa ra ka ben. 47Kokoyoo tamey mo huru kate kʼir koyoo, ir kokoyoo Dawda foo, i nee a se: ‹Yala ni Koyoo ma Sulaymaana noo maa ka bisa ni, a ma nga kokoytaraa jer ka bisa ni wanoo!› Kokoyoo sujudu nga kanidogoo ra, 48a nee: ‹Albarka ma bara Abadantaa, Izirayel Koyoo se kaŋ na boro gorandi ay kokoy gorodogoo ra, ka naŋ ay moɲey ma dii woo hõ.› »

49Kaŋ Adoniya nda hoyandikey kaŋ goo a bande maa woo, i kul hunbur, i tun, boro foo kul koy nga fondaa ra. 50Adoniya hunbur Sulaymaana, a tun ka koy sargari tonadogoo hilley dii1.50 Ka sargari tonadogoo hilley dii: woo ga cebe kaŋ boraa nka nga boŋ talfi Irkoy ga hala nga hundoo ma hallasi.. 51Boroyaŋ nʼa deede Sulaymaana se ka nee: «Adoniya hunbur ni, ir kokoyoo hala nongu kaŋ ra a koy sargari tonadogoo hilley dii, a nee kaŋ ni, ir kokoyoo ma žee nga se hõ kaŋ nʼsi ni tamoo wii nda takuba.» 52Sulaymaana nee: «Nda a na nga boŋ tee laadirante, ba nga boŋ hinbiroo ize foo si kaŋ ganda, haya kul si duu a, amma nda a na goy futu tee, a ga buu.»

53Woo banda ga, kokoyoo Sulaymaana na boroyaŋ sanba i mʼa zumandi sargari tonadogoo ga. Adoniya kaa ka gunguma kokoyoo Sulaymaana jine. Sulaymaana nee a se: «Koy ni hine ni hugoo do.»

2

Kokoyoo Dawda yaamar kokorantey nda nga buuroo

(Taarikey 1na 29.26–27)

1Waatoo kaŋ Dawda man buuyan, a na nga šenni kokorantey har Sulaymaana se, a nee: 2«Ne nda kayna, ay ga fondaa zaa kaŋ aduɲɲa boro foo kul gʼa zaa han foo. Ma albarka daŋ ni boŋ ra, ma tee aru. 3Ma laadir Abadantaa, ni Koyoo here ka nga fondawey gana, ka nga hantumey, nda nga yaamarey, nda nga šenney, nda nga seedetarawey dii kaŋ nda a nʼi har takaa kaŋ nda i hantumandi Musa ašariyaa citaaboo ra, woo ra haya kul kaŋ nʼgʼa tee, nongu kul kaŋ ra nʼkoy, i kul ga tee ihenna, 4hala allaahidoo kaŋ Abadantaa nʼa zaa ya ne, a mʼa too. A nka allaahidu zaa ya ne ka nee: ‹Nda ni izey ga lakkal daŋ ngi dira takaa se, nda i ga dira nda cimi ay jine nda ngi binoo kul nda ngi hundoo kul, woo ra nʼsi jaŋ ni izey ra boro kaŋ ga goro Izirayel kokoy gorodogoo ra.› 5Woo banda ga mo, nʼga hayaa bay kaŋ Seruya izʼaroo Žowab nʼa tee ya ne, nda hayaa kaŋ a nʼa tee Izirayel wongu-izey jineboro hinkaa se kaŋ ti Ner izʼaroo Abner nda Yeter izʼaroo Amasa. A nʼi wii ka ngi kurey doori ganda, ni mma nee kaŋ wongu ra i goo, ka gar haya kul sii ir nda borey game kala alaafiya. A na kuroo din daŋ nga gamahawoo kaŋ goo centoo ga nda taamey kaŋ goo cewey ra ga, woo ga cebe kaŋ nga ti bone teekaa. 6Woo se, ma goy nda lakkal, masi naŋ nga hinbirey ma kaaray ka zunbu alaaharaa nda alaafiya, nda manʼa wii. 7Amma borohennataray tee Galad boraa Barzilay izʼarey se, borey kaŋ ga ŋaa ni bande, i ma bara i ra, zama waatoo kaŋ ay zuru ni beeroo Absalom se, i cindi ay bande kʼay faaba. 8Gera izʼaroo Šimeyi kaŋ ti Benžameŋ boro kaŋ hun Bahurim goo ni bande, a nʼay danga dangayan laala hanoo kaŋ ay ga koy Mahanayim. Amma waatoo kaŋ a koy ay kubay Žurdeŋ isaa here, ay žee a se Abadantaa maaɲoo ga ka nee kaŋ ay sʼa wii nda takuba. 9Amma sohõ, masʼa dii sanda boro kaŋ mana taali tee. Lakkalkoyni ti ni, nʼga hayaa bay kaŋ nʼga hima kʼa tee a se. Ba kaŋ se hinbirey kaaray, ma kuroo mun kʼa zumandi alaaharaa.»

10Dawda koy nga hayragey gar alaaharaa, i nʼa sutura nga koyraa ra kaŋ se i ga nee Dawda koyraa. 11Dawda na jiiri woytaaci (40) tee a ga tee kokoy Izirayel se. A na jiiri iyye tee a ga goro Hebroŋ ka laama, a na jiiri waranza cindi hinza (33) tee a ga goro Žerizalem ka laama.

Sulaymaana huru fuulaa ra, a na Adoniya wii

(Taarikey 1na 29.28)

12Sulaymaana goro nga baaba Dawda kokoy gorodogoo ra. Nga kokoytaraa hanse ka tabati. 13Han foo Hagit izʼaroo kaŋ ti Adoniya koy Sulaymaana ɲaa Batšeba do. Batšeba nee a se: «Baani?» Adoniya nee: «Baani de.» 14A nee: «Šenni foo bara ay do kaŋ ay ga baa yʼa har ma ne.» Batšeba nee: «Šelaŋ.» 15Adoniya nee: «Ni hunday ga bay kaŋ agay no ma hima ka kokoytaraa zaa, Izirayel kul moɲey sii kala ay ga ya tee kokoy. Amma kokoytaraa bere, a nondi ay kaynoo Sulaymaana se, zama Abadantaa do a hun a ma duu a. 16Aywa sohõ, haya folloku no ay gʼa wiri ni ga, masʼa wanji ya ne!» Batšeba nee a se: «A har.» 17Adoniya nee: «Ay gʼa wiri ni ga, ma nee kokoyoo Sulaymaana se kaŋ a ma Šunem woyoo Abišag noo ya ne, yʼa tee ay wandoo, zama nda nʼna haya wiri kokoyoo ga, a si wanji ma ne.» 18Batšeba nee: «Ay maa, agay hunday ga koy ni šennoo har kokoyoo se.»

19Batšeba koy kokoyoo Sulaymaana do ka nee kaŋ nga ga Adoniya šennoo har a se, kokoyoo tun kʼa kubay ka gunguma a se jina a goro nga kokoy gorodogoo ra. A daŋ i ma gorohaya gorandi nga ɲaa Batšeba se. Ɲaŋoo goro a ga kokoyoo kabe hennaa here 20ka nee: «Haya kaccu foo goo ay do kaŋ ay gʼa wiri ni ga, masi wanji ya ne.» Kokoyoo nee: «Ay ɲaa, a har, ay si wanji ma ne.» 21Batšeba nee: «Naŋ Šunem woyoo Abišag ma nondi ni beeroo Adoniya se a mʼa tee nga wandoo.» 22Kokoyoo Sulaymaana na nga ɲaa zaabi ka nee: «Macin se nʼga Šunem woyoo Abišag wiri Adoniya se? Adiši nda woo no, kokoytaraa hunday wiri a se, zama haya kul kaŋ no, ay beeroo no. Kokoytaraa wiri nga, nda sargari juwalkaa Abiyatar, nda Seruya izʼaroo Žowab se.»

23Woo banda ga, kokoyoo Sulaymaana žee nda Abadantaa maaɲoo ka nee: «Irkoy ma goy goy ay ga, hayaa kaŋ Adoniya nʼa wiri, nda ay mana nga zaaboo tee nga buuyanoo. 24Sohõ ay ga žee nda Abadantaa kaŋ ga huna maaɲoo kaŋ nʼay tabatandi kʼay gorandi ay baaba Dawda kokoy gorodogoo ra ka kokoytaraa allaahidoo zaa ya ne agay nda ay hayroo, Adoniya ga buu hõ.» 25Kokoyoo Sulaymaana na Yehoyada izʼaroo Benaya sanba a ma koy a wii. Takaa woo nda Adoniya buu.

Sulaymaana na Abiyatar gaaray kʼa kaa Žerizalem

26Woo banda ga, kokoyoo nee sargari juwalkaa Abiyatar se: «Koy Anatot ni faaroo ra, ni mma hima ka wiiyandi, amma ay si ni wii hõ, zama nʼnʼir Koyoo, Abadantaa sundukoo zaa ka dira ay baaba Dawda jine, zama mo farawoo kul kaŋ duu ay baaba, ni mo duu a ra.» 27Takaa woo nda Sulaymaana na Abiyatar kaa Abadantaa sargari juwalkawtaraa ra, woo ti hayaa kaŋ Abadantaa nʼa har Eli hugoo ga Silo.2.27 Samiyel 1na 2.30–36.

Sulaymaana na Žowab wii

28Waatoo kaŋ Žowab maa hayaa kaŋ duu Adoniya nda Abiyatar, a zuru ka koy Abadantaa hukkumoo ra ka sargari tonadogoo hilley dii2.28 Zamnaa 1.50., zama Adoniya bande a goo, a mana hanga Absalom bande. 29Boroyaŋ koy nee kokoyoo se kaŋ Žowab zuru ka koy sargari tonadogoo jere Abadantaa hukkumoo ra. Sulaymaana na Yehoyada izʼaroo Benaya sanba ka nee a se: «Koy a wii.»

30Benaya koy Abadantaa hukkumoo ra ka nee Žowab se: «Kokoyoo nee kaŋ ma hun ne.» Žowab nee: «Abada, kala nda ay buu ne.» Woo kaŋ Žowab nʼa har, Benaya koy a har kokoyoo se. 31Kokoyoo nee Benaya se: «Woo kaŋ a nʼa har, koy a tee. Koy a wii, mʼa fiji. Nda woo teendi, borey kaŋ Žowab nʼi wii yaada, ngi kuroo alhakoo si hanga agay nda ay baaba hugoo borey bande. 32Borey kaŋ a nʼi wii, Abadantaa ga ngi kuroo alhakoo kaa a ra, zama a na aru hinka wii kaŋ tee boro šerrante nda a, i tee boro henna nda a. Boro hinkaa manʼti kala Ner izʼaroo Abner, Izirayel wongu-izey jineboraa nda Yeter izʼaroo Amasa, Žuda wongu-izey jineboraa, a na takuba kʼi wii bila nda ay baaba Dawda ma bay. 33Borey kuroo alhakoo ga hanga Žowab nda nga hayroo bande waati kul. Abadantaa alaafiyaa ga hanga Dawda nda nga hayroo, nda nga hugoo borey, nda nga kokoytaraa bande waati kul.» 34Yehoyada izʼaroo Benaya žigi ka koy Žowab kar kʼa wii. I koy a fiji nga hugoo ra saajoo ra. 35Kokoyoo na Yehoyada izʼaroo Benaya daŋ Žowab dogoo ra wongu-izey jineborotaraa ra, a na sargari juwalkaa Sadok daŋ Abiyatar dogoo ra.

Sulaymaana na Šimeyi wii

36Woo banda ga, kokoyoo na boro donto a ma koy Šimeyi cee kate. A nee Šimeyi se: «Hugu cin ni boŋ se Žerizalem, ma goro a ra, masi koy ne wala ne. 37Han kul kaŋ ni fatta ka Sedoroŋ gooroo deŋ, ma bay kaŋ šikka sii a ra kaŋ nʼga buu, ni kuroo alhakoo goo ni ga.» 38Šimeyi nee kokoyoo se: «A boori. Hayaa kaŋ ay koyoo, ay kokoyoo nʼa har, ni tamoo gʼa tee.» Šimeyi goro Žerizalem ka waati kuku tee.

39Amma jiiri hinza benantaa ga, Šimeyi tam hinka zuru ka koy Maaka izʼaroo Akiš do kaŋ ti Gat koyraa kokoyoo. Boroyaŋ koy a har Šimeyi se, i nee: «Ni tamey goo Gat.» 40Šimeyi tun, a na nga farkaa soolu, a koy Akiš do Gat. A na nga tamey ceeci, a dii ey, a kate nda ey ka hun Gat. 41Boroyaŋ koy nee Sulaymaana se kaŋ Šimeyi hun Žerizalem, a koy Gat, a willi kate. 42Woo ga, Kokoyoo na Šimeyi cee ka nee a se: «Ya na ni žeendi Abadantaa maaɲoo ga, ya na kašeta ni ga kaŋ han kaŋ ni fatta ka koy ne wala ne ma bay kaŋ šikka sii nʼga buu? Ni hunday ka nee kaŋ a boori, ni maa. 43Macin se hayaa kaŋ ni žee a ga nda Abadantaa maaɲoo, manʼa too? Macin se yaamaroo kaŋ nda ay na ni yaamar, manʼa dii?» 44Kokoyoo nee koyne Šimeyi se: «Goy futaa kul kaŋ nʼnʼa tee ay baaba Dawda se, nʼgʼa kul bay, a kul goo ni binoo ra. Aywa, haya futaa kaŋ nʼnʼa tee, Abadantaa ga nga alhakoo zumandi ni boŋ. 45Amma a ga albarka daŋ kokoyoo Sulaymaana ra, Dawda kokoytaraa ga tabati Abadantaa jine hala abada.»

46Kokoyoo na Yehoyada izʼaroo Benaya yaamar a ma fatta ka koy Šimeyi kar kʼa wii, a nʼa tee. Takaa woo nda kokoytaraa hanse ka tabati Sulaymaana kaboo ra.

3

Sulaymaana hiiji Firawuuna ize woyoo

1Kokoyoo Sulaymaana hiiji Firawuuna Misira kokoyoo ize woyoo, a tee Firawuuna se nzura. A nʼa ka koy Dawda koyraa ra hala nga ga nga boŋ hugoo cin ka ben, nda Abadantaa hugoo, nda cetaa kaŋ ga Žerizalem kuubi kʼa bere.

2Alwaatoo din borey si sargari kaa kala tooru ganadogey ra, zama hugu mana cinandi Abadantaa maaɲoo ga jina. 3Sulaymaana na nga bajoo cebe Abadantaa se ka dira ka sawa nda šenney kaŋ Dawda nʼi har a se. Amma woo kul, nga mo ga sargariyaŋ kaa, ka dugu dullandi tooru ganadogey ra.

Sulaymaana na lakkal wiri Irkoy ga kaŋ nda nga ga laama

(Taarikey 2to 1.2–13)

4Han foo kokoyoo Sulaymaana koy Gabawoŋ koyraa ka sargari kaa, no din sargari kaadogoo ka bisa sargari kaadogey kul. Sulaymaana na adabba boŋ zenber foo (1.000) kaa sargari kukurante no din sargari tonadogoo ga. 5Gabawoŋ din ra, Abadantaa na nga boŋ cebe Sulaymaana se cijin here handiri ra. Irkoy nee: «Hayaa wiri ay ga kaŋ nʼbaa, ay gʼa noo ma ne.» 6Sulaymaana nee: «Ni ka borohennataray beeri tee ni tamoo Dawda se kaŋ ti ay baaba, zama a dira ni jine nda laadirtaray, nda šerretaray, nda bine henna. Nʼna borohennataraa woo tee a se kʼa noo izʼaru kaŋ ga goro nga kokoy gorodogoo ra sanda woo kaŋ ne ka tee hõ. 7Sohõ, Abadantaa, ay Koyoo, ni no ka agay, ni tamoo gorandi ay baaba Dawda dogoo ra, ka gar ay manʼti baffoo kala zanka kaccu, ay si haya kul bay. 8Ni tamoo goo ni jamaa game kaŋ nʼnʼi suuba, jama boobo kaŋ si hin ka kabandi, ngi hinnaa si hin ka bayrandi ngi booboyanoo se. 9Woo ga, lakkal noo ni tamoo se, hala a ma ni jamaa juwal ka boori, ka ihenna nda ilaala kaa cere ra. Nda manʼti woo, may no ma hin ka ni borey laama, jama beeroo woo?»

10Hayaa kaŋ Sulaymaana nʼa wiri kan Abadantaa se. 11Woo ga, Irkoy nee a se: «Haya kaŋ se woo no nʼnʼa wiri, mana aloomur ceeci, wala alman, wala ni iberey ma buu, amma lakkal no ni ceeci, hala ma duu ka juwal nda šerretaray, 12nga ne, woo kaŋ nʼnʼa wiri, ay gʼa tee. Ay ga ni tee boro kaŋ goo nda bayray, ay ga ni noo lakkal kaŋ ay mana bay ka nga cinaa noo boro se, ay si yee ka nga cine noo boro kul se koyne ni banda ga. 13Ka tonton, woo kaŋ manʼa wiri ay ga, ay gʼa noo ma ne. Ay ga ni noo alman nda darža, takaa kaŋ ra ni alwaatoo kul ra, ni cine, kokoyey ra si tee. 14Nda nʼnʼay fondawey gana, ka agay hantumey nda ay yaamarey dii sanda takaa kaŋ ni baaba Dawda nʼa tee, ay ga ni noo aloomur.»

15Woo banda ga, Sulaymaana moɲey hay, a bay kaŋ handiri no. A willi Žerizalem, a koy kay Abadantaa amaanaa sundukoo jine. A na sargari kukuranteyaŋ, nda alaafiya teendi sargariyaŋ kaa. Woo banda ga, a na hoyandi beeri tee nga tamey kul se.

Sulaymaana na ciiti dunbu nda lakkal

16Han foo woykuuru hinka koy kokoyoo Sulaymaana do, i kay a jine. 17Woyey affoo nee: «Hinžee ya ne ay koyoo, agay nda woyoo woo kul sii kala hugu follokaa ra. Ay duu ay boŋ jeroo ga hugoo ra. 18Kaŋ ay duu ay boŋ, jirbi hinzantoo hane, woyoo woo mo duu nga boŋ. Ir boro hinkaa bara hugoo ra, boro tana sii hugoo ra kaŋ manʼti ir boro hinkaa hinne. 19Woyoo woo izʼaroo buu, zama cijinoo jirboo ra a kani nga zankaa ga. 20A hanna ka tun cijinoo gamoo ra kʼay izʼaroo zaa ay jeroo ga ka koy a kanandi nga gandoo ra, a gar agay ni koŋŋaa ga jirbi, a na nga izʼaroo kaŋ buu kanandi ay gandey ra. 21Subbaahoo ra, ay tun ka nee kaŋ ay gʼay izʼaroo naanandi, nga ne, a buu, ay nʼa laasaabu, manʼti izʼaroo no kaŋ ay nʼa hay.»

22Woy faa nee: «Kalaa, ay izʼaroo no ma huna, ni wanoo ka buu.» Woy jinaa nee: «Kalaa, ni izʼaroo no ka buu, ay wanoo no ma huna.» I cindi i ga cere kakaw kokoyoo jine.

23Kokoyoo nee: «Woo nee: ‹Ay izʼaroo ti woo kaŋ ga huna, ni izʼaroo ti woo kaŋ buu.› Woo mo nee: ‹Kalaa, ni izʼaroo ka buu, ay izʼaroo no ma huna.› » 24Kokoyoo nee: «Wa kate ya ne takuba.» I kate kokoyoo se takuba. 25Kokoyoo nee: «Wa zanka hunantaa fay ihinka, war ma affoo noo jere foo, war jere faa noo affaa se.»

26Woyoo kaŋ ti izoo kaŋ ga huna ɲaa, tamalla nga izʼaroo se, a nee: «Alha-naŋ ay koyoo, wʼa noo zankaa kaŋ ga huna, war masʼa wii kul.» Amma woy faa nee: «Wʼa zamna ihinka, ya si duu a, a masi duu a!» 27Woo ga, kokoyoo nee: «Wa zanka hunantaa noo woy jinaa se, war masʼa wii. Nga ti ɲaŋoo.»

28Izirayel kul maa ciitoo kaŋ kokoyoo nʼa dunbu, i hunbur kokoyoo, zama i dii kaŋ Irkoy lakkaloo nda a ga ciiti.

4

Izirayel gandaa jineborey

1Kokoyoo Sulaymaana ti Izirayel kul se kokoy. 2Nga boŋkoyney kaŋ goo a cire maaɲey ne: Sadok izʼaroo Azarya kaŋ ti sargari juwalkaa, 3nda Šiša izʼarey Elihoref nda Ahiya, i manʼti kala hantumkawyaŋ, nda Ahilud izʼaroo Žozafat, nga bara kaddaasey gande. 4Yehoyada izʼaroo Benaya ti wongu-izey jineboraa. Sadok nda Abiyatar ti sargari juwalkawyaŋ. 5Nataŋ izʼaroo Azarya manʼti kala gofornerey jineboraa. Nataŋ izʼaroo Zabud manʼti kala sargari juwalkaw, kokoyoo cere no. 6Ahišar ti kokoyoo hugoo goykey jineboraa. Abda izʼaroo Adoniram ti waazibi goyey jineboraa.

7Goforner woy cindi hinka (12) no Sulaymaana nʼi gorandi Izirayel boŋ. Ngi no ma alman taa jamaa ga kokoyoo ŋaahayaa nda nga boro kul kaŋ goo nga hugoo ra ŋaahayaa se. Ngi affoo kul ga huga nda a handu foo jiiroo ra.

8Maaɲey ne: Hur izʼaroo no ma Efrayim tondi hondey juwal. 9Deker izʼaroo no ma Makas, nda Šalbim, nda Bet-Šemeš, nda Eloŋ, nda Bet-Hanaŋ juwal. 10Hesed izʼaroo si goro kala Arubot koyraa ra ka Soko koyraa nda Hefer gandaa kul laama. 11Abinadab izʼaroo no ma Dor hondey laamaa kul juwal. Sulaymaana ize woyoo Tafat ti nga wandoo. 12Ahilud izʼaroo Baana no ma Tanak laamaa, nda Megido laamaa, nda Bet-Šeyaŋ kul laamaa kaŋ goo Sartaŋ jere, Žizireyel se ganda juwal, za Bet-Šeyaŋ hala Abel-Mehola hala Yokmeyam se jine. 13Geber izʼaroo si goro kala Ramot koyraa ra kaŋ goo Galad gandaa ra. A ga Manase izʼaroo Yahir koyra buuna-buunawey kaŋ goo Galad nda Argob nongey kaŋ goo Bašaŋ laama, maanaa koyra beeri woydu (60) kaŋ goo nda cete, koyrawey miɲey hawandi nda alhan guuru warga. 14Ido izʼaroo Ahinadab no ma Mahanayim juwal. 15Ahimas no ma Neftali juwal. Nga mo na Sulaymaana ize woy hiiji kaŋ maaɲoo ti Basemat. 16Hušay izʼaroo Baana no ma Ašer nda Beyalot juwal. 17Paruwa izʼaroo Žozafat no ma Isakar juwal. 18Ela izʼaroo Šimeyi no ma Benžameŋ juwal. 19Uri izʼaroo Geber no ma Galad gandaa juwal kaŋ bay ka tee Amor borey kokoyoo Sihoŋ nda Og, Bašaŋ kokoyoo wane. Boŋkoyni folloku no ma gandaa din juwal.

20Alwaatoo woo, Žuda borey nda Izirayel borey ga boobo ni mma nee teekoo miɲoo labutaasoo ga. I ga ŋaa, i ga haŋ ka wasa, i ga maakaani.

5

Sulaymaana kokoytaraa beeriyanoo

1Sulaymaana hinoo goo laamawey kul ga, kʼa dii za isaa5.1 Isaa no kaŋ se i ga nee Efrat. ga hala Filisti borey gandaa ra ka koy hala Misira hirroo ga, i kul ga alkaasi bana a se. Sulaymaana aloomuroo kul ra i cindi a cire.

2Zaari kul Sulaymaana hunaa manʼti kala farin hamni ton yagga nda farin ton woy cindi yaaha (18), 3nda haw naasa woy (10), nda haw kurante waranka (20), nda alman buuna boŋ zangu (100) kaŋ sii hamey cindey ra: hirayaŋ, nda jeeriyaŋ, nda cofoowayaŋ nda ciraw naasayaŋ.

4Gandaa kul kaŋ goo isaa5.4 Sorro 1na. se ne da here, kʼa dii za Tifsa ka koy hala Gaza, Sulaymaana hinoo goo nongey din kul kokoyey boŋ, alaafiya mo goo nga nda gandawey wey game kul kaŋ gʼa kuubi kʼa bere. 5Sulaymaana waatoo kul ra, Žuda borey nda Izirayel borey kul, kʼa dii Dan ka koy hala Ber-Šeba, i kul goo baani nda alaafiya ra, boro foo kul goo nga alaneb faaroo ra wala nga jeejayɲaŋoo do.

6Bari kaŋ ga torka cendi hawdoo zenber woytaaci (40.000)5.6 «zenber woytaaci (40.000)», hantum fooyaŋ ga nee «zenber taaci (4.000)», Taarikey 2to 9.25. bara Sulaymaana se nda barikaarukaw zenber woy cindi hinka (12.000).

7Gofornerey no ma kokoyoo Sulaymaana nda borey kul kaŋ ga goro nga ŋaadogoo ra ŋaahayaa ceeci ka kate a i se. Goforner foo kul gʼa tee handu foo jiiroo ra. I si naŋ haya kul ma kuma. 8I ga kate orž nda subu torka baryey nda baryey kaŋ ga kaaru ŋaahayaa se, i ga kate a ka koy ngi dogey ra ka sawa nda woo kaŋ harandi i se.

Sulaymaana lakkalkoynitaraa

9Irkoy na Sulaymaana noo lakkal nda fahamay kaŋ ga hanse ka boobo, ni mma nee teekoo miɲoo labutaasoo. 10Sulaymaana lakkaloo bisa waynahunay izey lakkalkoyney kul nda Misira borey lakkaloo kul. 11A goo nda lakkal ka bisa borey kul, a goo nda lakkal ka bisa ba Etaŋ, Ezra boraa wanoo. A goo nda lakkal ka bisa Mahol izʼarey kaŋ ti Hemaŋ, nda Kalkol, nda Darda. Maaɲoo huru gandawey kul ra kaŋ gʼa kuubi kʼa bere. 12A na yaasay zenber hinza (3.000) har, a na bayti zenber foo nda igguu (1.005) fasal. 13A šelaŋ tuurey ga, kʼa dii Libaŋ sedere tuuroo hala ka koy izopu bundoo kaŋ ga zay ka hun cete ga. A šelaŋ adabbawey mo ga, nda cirawey, nda labukoyey, nda hamiisawey ga. 14Nga lakkaloo alhabaroo too aduɲɲa gandawey kokoyey kul do, i ga boroyaŋ sanba ka hun nongoo kul ra ka kaa ka haŋajer Sulaymaana lakkal šenney se.

Sulaymaana na Irkoy hugoo cinaroo soolu

(Taarikey 2to 1.18—2.17)

15Tir koyraa kokoyoo kaŋ ti Hiram, waatoo kaŋ a maa kaŋ Sulaymaana yonandi ka tee kokoy ka huru nga baaba Dawda dogoo ra, a na nga tamey sanba Sulaymaana do, zama waati kul ceretaray bara nga nda Dawda game. 16Sulaymaana mo na alhabar tee Hiram se ka nee: 17«Ni hunday ga bay kaŋ wongu hun ay baaba Dawda se nongoo kul here. I cindi wongu ra hala waatoo kaŋ nga Koyoo, Abadantaa nʼi daŋ cewey cire. Woo maaganda se a mana hin ka hugu cin Abadantaa, nga Koyoo maaɲoo ga. 18Amma sohõ, Abadantaa, ay Koyoo nʼay noo hunanzamay nongoo kul here. Boro kul sʼay wongu, bone mo sii no. 19Sohõ nga ne, ay ga baa ya hugu cin Abadantaa, ay Koyoo maaɲoo ga takaa kaŋ nda Abadantaa nʼa har ay baaba Dawda se ka nee: ‹Ni izʼaroo kaŋ ay gʼa gorandi ni dogoo ra kokoytaraa ra, nga no ma hugu cin ay maaɲoo ga.› 20Woo ga, daŋ i ma Libaŋ gandaa sedere bundu dunbu ya ne. Ay tamey ga koy tonton ni tamey ga. Ay ga ni tamey bana ka sawa nda woo kaŋ nʼnʼa har, zama nʼga bay kaŋ boro kul sii ir do kaŋ ga wan bundu dunbuyan ka too Sidoŋ borey.»

21Kaŋ Hiram maa Sulaymaana šenney, a hanse ka ɲaali, a nee: «Albarka ma bara Abadantaa se zaaroo woo ra kaŋ na Dawda noo izʼaru lakkalkoyni kaŋ ga jamaa boobaa woo juwal.» 22Hiram na alhabar sanba Sulaymaana do ka nee a se: «Alhabaroo kaŋ nʼnʼa sanba ay do, ay maarʼa. Hayaa kul kaŋ nʼnʼa wiri, ay gʼa tee. Ay ga sedere nda sipres bundu kaŋ ga too sanba ma ne. 23Ay tamey ga bundey zaa ka hun Libaŋ ka koy teekoo jaboo ga. I gʼi haw cere ga kʼi doyandi haroo boŋ kʼi ka koy hala nongoo kaŋ nʼnʼa har ra. Nda i too no din, i ga bundey feeri kʼi kaa cere ga, war gʼi zaa ka koy nda ey. Ay binoo daŋ ka ŋaayan sanba ay hugoo goykey se.»

24Woo ga, Hiram na Sulaymaana noo sedere bundu nda sipres bundu hinna kaŋ a ga bagʼa. 25Sulaymaana mo na Hiram noo alkama ton zenber iddu (6.000) nda jii kaŋ mana hun kala zaytu musayante ra liitar zenber yaaha (8.000) nga hugoo se, Sulaymaana ga woo tee jiiri kul.

26Abadantaa na Sulaymaana noo lakkal sanda takaa kaŋ nda a nʼa har a se. Alaafiya goo Hiram nda Sulaymaana game. Ngi boro hinkaa na amaana zaa cere se.

27Kokoyoo Sulaymaana na aruyaŋ zaa Izirayel gandaa kul ra kʼi daŋ waazibi goyyaŋ ra. I manʼti kala aru zenber waranza (30.000). 28Handu kul a ga boro zenber woy (10.000) kaa i ra kʼi sanba Libaŋ. Nda i na handu foo tee no din, i ga willi ngi do, a ga boro zenber woy (10.000) tana sanba. Woo ra boro foo kul ga handu foo tee Libaŋ ka willi ka kaa ka handu hinka tee nga hugoo do. Adoniram ti waazibi goykey jineboraa. 29Sulaymaana goo nda aru zenber woyye (70.000) kaŋ ga jeraw zaa nda aru zenber woyyaaha (80.000) kaŋ ga tondi hoy tondey ra. 30Lakkalkawyaŋ mo goo no kaŋ ti boro zenber hinza nda zangu hinza (3.300) kaŋ ga jamaa lakkal kaŋ ga goyoo tee. 31Kokoyoo yaamar kaŋ i ma tondi babbeeriyaŋ kaa, tondi hennayaŋ, ngi no ma tee Irkoy hugoo asaasoo. 32Sulaymaana cinakey, nda Hiram cinakey, nda Gebal borey na bundey nda tondey soolu ka hugoo cin.

6

Irkoy hugoo cinayanoo

(Taarikey 2to 3.1–14)

1Izirayel borey fattaroo Misira banda ga, jiiri zangu taaci nda woyyaahantoo (480to) handu hinkantoo kaŋ ti Zib handoo ra Sulaymaana na Abadantaa hugoo cinayanoo sintin. Woo ti nga jiiri taacantoo a ga Izirayel laama.

2Hugoo kaŋ kokoyoo Sulaymaana nʼa cin Abadantaa se, nga kuuyanoo ti kabedaaru woydu (60), nga hayyanoo ti kabedaaru waranka (20), nga kayyanoo ti kabedaaru waranza (30). 3Šiifaa kaŋ goo hugu beeroo jine goo nda kabedaaru waranka (20) kuuyan kaŋ ga sawa nda hugoo hayyanoo, nga hayyanoo ti kabedaaru woy (10). 4A na funeetaryaŋ kaŋ ra guurusuti goo kaa hugoo se. 5Hugoo beeroo kaŋ ti hugu nda nga kuneheroo, a na hugu-izeyaŋ cin nga tarayhere cetaa ga kʼa kul kuubi kʼa bere. 6Hugu-izey kaŋ cinandi taray cetaa ga gandahere waney hayyanoo ti kabedaaru guu, sooraa kaŋ goo a boŋ ti kabedaaru iddu, sooro hinkantoo ti kabedaaru iyye. A tonton Irkoy hugoo taray here cetewey tafayroo ga, cetaa tafayroo ga bisa cere, cetaa mma koy de nga tafayroo ga kacca. Woo ra bundey kaŋ ga hugoo kaŋ goo jere ga dii si naaga Irkoy hugoo cetaa ga. 7Waatoo kaŋ i ga Irkoy hugoo cin, tondiyaŋ kaŋ soolandi ka hun tondi guusoo ra nda i nʼa cin, woo se cinaroo waati boro si maa ndarka, wala daaši, wala guuru jinay kul jinde. 8Sooraa miɲoo sii kala kabe henna here hugoo se. Sooro žigimee golbante nda boro ga žigi ka koy soorohugoo boŋ ka hun no din ka koy soorohugoo hinkantoo ra. 9Kaŋ hugoo cinandi ka ben, Sulaymaana nʼa daabandi nda garbunduyaŋ nda sedere bunduyaŋ. 10A na huguyaŋ cin hugoo kuubi-ka-beraa kul ra, ngi kayyanoo ti kabedaaru guu, sedere bunduyaŋ no ma ngi nda hugoo dii cere ga.

11Abadantaa na šenni har Sulaymaana se ka nee: 12«Hugoo woo kaŋ nʼgoo mʼa cin ya ne, nda ni dira ka sawa nda ay hantumey, ka agay ašariyawey dii, nda nʼnʼay yaamarey kul dii, ni hanga ey, šennoo kaŋ ay nʼa har ni baaba Dawda se, ay gʼa tabatandi ma ne. 13Ay ga goro Izirayel borey game, ay sʼay jamaa Izirayel naŋ.»

Irkoy hugoo gundoo caararoo

14Waatoo kaŋ Sulaymaana na Irkoy hugoo cin ka ben, 15a na hugoo gundoo cetewey daabu nda sedere bunduyaŋ, kʼa dii za ganda hala beene garbundey, a na hugoo gandaheroo daabu nda sipres bundu. 16A na kuneheroo hugoo din kaŋ goo nda kabedaaru waranka (20) cetewey daabu nda sedere bunduyaŋ kʼa za ganda hala beene. A na hugoo din hanse kʼa tee nongu henanantey ihenanantaa. 17Hugoo kaŋ ra boro ga huru jina ma koy kunehere hugoo ra kuuyanoo ti kabedaaru woytaaci (40). 18Sedere bundey kaŋ i nʼi daŋ Irkoy hugoo gundoo ra, i na bunduyaŋ fasal kʼi tee labtanda, nda kutukuryayaŋ. Hugoo gundoo kul ka tee sedere bundu, boro si dii tondi kul. 19A na Irkoy hugoo kunehere hugoo soolu ka Abadantaa amaanaa sundukoo daŋ a ra. 20Hugoo kunehere hugoo kuuyanoo ti kabedaaru waranka (20), nga hayyanoo ti kabedaaru waranka (20), nga kayyanoo ti kabedaaru waranka (20), a nʼa kul daabu nda wura alhakiika, a na sargari tonadogoo kaŋ teendi nda sedere bundu mo daabu nda wura. 21Sulaymaana na hugoo gundoo daabu nda wura alhakiika. Kunehere hugoo kaŋ a nʼa daabu nda wura, a na wura šešeriyaŋ daŋ jineheroo ra. 22Takaa woo nda a na wura ka hugoo gundoo kul daabu hala a ben. Sargari tonadogoo mo kul kaŋ goo kunehere hugoo jere, a na nga mo kul daabu nda wura.

23Almalayka hinka kaŋ se i ga nee šerib kaŋ a nʼi tee nda zaytu bundu, ngi kayyanoo ti kabedaaru woy (10), a nʼi daŋ kunehere hugoo ra. 24Šerib faa fata jinaa goo nda kabedaaru guu, fata hinkantoo goo nda kabedaaru guu, woo ti ka hun fata foo boŋoo ga ka koy fata faa boŋoo ti kabedaaru woy (10). 25Šerib hinkantoo mo fatawey ti kabedaaru woy (10). Šerib hinkaa diidaa nda ngi assuuraa kul ti affoo. 26Šerib jinaa kayyanoo ti kabedaaru woy (10), ihinkantoo mo takaa din da. 27A na Šeribey daŋ kʼi kayandi kunehere hugoo gamoo ra. Šeribey fatawey ga feera, ijinaa fata foo ga tuku cetaa ga, ihinkantoo fata foo ga tuku cete faa ga. Ngi fata hinkaa kaŋ cindi ga tuku cere ga hugoo gamoo ra. 28A na wura ka šeribey daabu.

29Hugoo cetewey kul bande, hugu jinaa nda kuneheroo gundey, a na šeribyaŋ caaray i ga, nda teenayɲaayaŋ, nda kutukuryayaŋ. 30A na hugoo gandaheroo daabu nda wura, hugu jinaa nda kuneheroo.

31Kunehere hugoo miɲoo, a na ganbu kaŋ teendi nda zaytu bundu daŋ a ga, ganboo beene bundey nda nga carawey bundey ga too cetaa zamna guu, affoo. 32Ganboo caraw hinkaa lefewey teendi nda zaytu bundu. A na šeribyaŋ caara i ga, nda teenayɲaayaŋ, nda kutukuryayaŋ, a nʼi daabu nda wura. A na wura daŋ šeribey nda teenayɲaŋey mo ga. 33Takaa follokaa no a nʼa tee Irkoy hugoo gundoo miɲoo se, a na ganbu kaŋ teendi nda zaytu bundu daŋ a ga, ganboo beene bundey nda nga carawey bundey ga too cetaa zamna taacaa, affoo. 34Ganbu kaŋ caraw hinkaa lefewey teendi sipres bundu ra, caraw jinaa lefaa teendi nda bundu tafay hinka kaŋ ga feera ka daaba, ihinkantoo lefaa bundu tafay hinka kaŋ ga feera ka daaba goo a ga. 35A na šeribyaŋ, nda teenayɲaayaŋ, nda kutukuryayaŋ caara ganbey ga. Nongey kaŋ a nʼi caara, a na wura kʼi daabu.

36Woo banda ga, a na hugoo batumaa kaŋ goo batuma beeroo gundoo ra cin nda tondi beeri sorro hinza, nda sedere bundu sorro foo.

37Sulaymaana laamaa jiiri taacantoo, Zib handoo ra, Abadantaa hugoo asaasoo cina ka ben. 38Jiiri woy cindi faantoo (11to), Bul handoo kaŋ ti handu yaahantoo, hugoo nongey kul ben ka sawa nda woo kaŋ a ga hima ka tiya. Jiiri iyye ra Sulaymaana na hugoo cin ka ben.

7

Sulaymaana na kokoy hugoo cin

1Sulaymaana na nga hugoo cin. Jiiri woy cindi hinza (13) no a nʼa tee nga cinayanoo ra hala a kul ga ben. 2Hugoo kaŋ maaɲoo ti «Libaŋ hawsa guzubaa», nga no a jin kʼa cin. Nga kuuyanoo ti kabedaaru zangu (100), nga hayyanoo ti kabedaaru woyguu (50), nga kayyanoo ti kabedaaru waranza (30). A na daabandoo gorandi sedere bundu sorro taaci ga kaŋyaŋ ti ganjiyaŋ, sedere garbunduyaŋ goo ganjey ga. 3I na sedere bundu woy cindi guu (15) daŋ hala sorro hinza sedere garbundey boŋ ka hugoo daabu, i kul cere ra ti woytaaci cindi guu (45). I kul si goro kala ganjey ga. 4Funeetar sorro hinza bara a ra. I kul ga cere tenje. 5Hurudogey nda ngi kaadarey kul kuuyaney nda hayyaney ga sawa. Funeetarawey kul miɲey ga cere guna nongu hinza ra.

6Woo banda ga, Sulaymaana na galliyaa cin kaŋ ganjey gʼa dii, nga kuuyanoo ti kabedaaru woyguu (50), nga hayyanoo ti kabedaaru waranza (30), galliya goo hugoo jinoo ra kaŋ ga kay ganjiyaŋ ga, tende goo miɲoo ra.

7A yee ka šiifaa cin kaŋ ra kokoyoo gorohayaa goo, no din ra a ga ciiti dunbu, i ga nee a se ciitihugoo, a nʼa daabu nda sedere bundu za ganda hala beene.

8Nga hugoo kaŋ ra a ga goro cinandi nda taka follokaa batuma tana ra šiifaa din dumaa ga.

Firawuuna ize woyoo kaŋ Sulaymaana hiiji a, hugoo kaŋ a nʼa cin a se, nga nda hugoo woo kul ti cine foo.

9Hugey wey kul cinandi tondi beeri hennayaŋ kaŋyaŋ ga sawa, i hoyandi nda cendi jinehere nda bandahere, kʼa dii za asaasoo hala beene, za taray hala batumaa ra. 10Asaasoo mo mana teendi kala nda tondi henna beeriyaŋ, tondiyaŋ no kaŋ affooyaŋ goo nda kabedaaru woy (10), affooyaŋ mo goo nda kabedaaru yaaha. 11A na tondi hennayaŋ kaŋ hoyandi, ngi nda sedere bunduyaŋ daŋ asaasoo boŋ. 12Batuma beeroo kuubi-ka-beraa kul bande, cete kaŋ teendi nda tondi hoyanteyaŋ sorro hinza goo, nda sedere garbundu sorro foo, Abadantaa hugoo batuma gundoo nda nga hugoo šiifaa kul ti takaa foo.

Sulaymaana na goyyaŋ talfi Hiram ga

(Taarikey 2to 2.12–13)

13Woo banda ga, kokoyoo Sulaymaana donto i ma koy Tir ka kate boro foo kaŋ maaɲoo ti Hiram. 14Hiram manʼti kala woy foo kaŋ ti Neftali alkabiilaa boro kaŋ kurɲoo buu izʼaroo, baaboo ti Tir boro, alhan goykaw no. A goo nda lakkal, nda bayray, nda fahamay ka goy dumi kul tee alhan ra. A kaa kokoyoo Sulaymaana do ka nga goyey kul tee.

Irkoy hugoo alhan ganjey

(Taarikey 2to 2.15–17)

15Hiram na alhan ganji hinkaa hanse, ihinkaa, affoo kul goo nda kabedaaru woy cindi yaaha (18) kayyan, karfu kaŋ goo nda kabedaaru woy cindi hinka (12) ga hin ka ganji hinkaa affoo kul kuubi-ka-beraa neeši.7.15 Žeremi 52.21.16A na ganjey daabirji hinka tee nda alhan mennante, i ga fura ganjey boŋ, ijinaa goo nda kabedaaru guu kayyan, ihinkantoo goo nda kabedaaru guu kayyan. 17Guuru fun-funante nda šešeri guli-gulanteyaŋ taalam goo ganjey daabirjey ga kaŋ goo ganjey boŋ, a na iyye tee ijinaa se, a na iyye tee ihinkantoo se. 18A na grenad-izey tee sorro hinka kʼi ka guuru fun-funantey ijinaa kuubi kʼa bere, ka daabirjey kaŋ goo ganjey boŋ daabu, taka follokaa no a nʼa tee ihinkantoo se. 19Daabirjey kaŋ ga fura ganjey boŋ galliyaa ra, ga hima nda kutukuryayaŋ, ngi affoo kul goo nda kabedaaru taaci. 20Daabirjey kaŋ goo ganji hinkaa boŋ beene grenad-ize zangu hinka (200) ga affoo kul kuubi kʼa bere guurey se banda. 21A na ganjey tee Irkoy hugoo galliyaa jere, ganjoo kaŋ a nʼa kayandi kabe henna here, a na maaɲoo daŋ Yakin (maanaa «Irkoy ga tabati»), ganjoo kaŋ a nʼa kayandi kabe waawa here, a nʼa maaɲoo daŋ Bowazu (maanaa «Irkoy goo nda gaabi»). 22Waatoo kaŋ ganjey boŋey kutukuryayaŋ huru i ga, ganjey goyoo ben.

Alhan hanfi beeroo

(Taarikey 2to 4.2–5)

23Woo banda ga, Hiram na alhan mennante doori mul ra ka hanfi beeri tee, maaɲoo ti «teekoo». Boŋ faa ka koy affaa ga ti kabedaaru woy (10), nga kunturoo kul mma gunguti, nga kayyanoo ti kabedaaru guu, nga kuubi-ka-beraa ti kabedaaru waranza (30). 24Hanfoo din boŋoo cire nda nga kuubi-ka-beraa kul bande labtandayaŋ goo kaŋ gʼa taalam, kabedaaru foo kul ize woy (10) goo a ga. Labtanda sorro hinka no kaŋ mennandi nda alhan hanfi follokaa. 25Hanfoo gorandi alhan haw woy cindi hinka (12) boŋ: ihinza ga hawsa here tenje, ihinza ga waynakaŋay here tenje, ihinza ga gurma here tenje, ihinza ga waynahunay here tenje, hanfoo goo i boŋ, ngi kul dumawey ga koy kunehere. 26Hanfoo meefendoo wargayanoo ti kabetaami foo. Miɲoo teendi ma nee hari haŋ poti, ma nee kutukurya. Liitar zenber woytaaci cindi taaci (44.000) no a ga zaa.

Alhan torkawey

27Woo banda ga, Hiram na alhan torka woyaa (10) hanse. Torka foo kul kuuyanoo ti kabedaaru taaci, kabedaaru taaci hayyan, kabedaaru hinza kayyan. 28Takaa ne kaŋ nda torkawey teendi: alhan tafayyaŋ nda kunturoo teendi, alhan tafayyaŋ mo goo bunduyaŋ game. 29Ganjihaylayaŋ, nda hawyaŋ, nda almalaykayaŋ kaŋ se i ga nee šerib biyey goo alhan tafawey ga kaŋ goo bundey game. Ganjihaylawey nda hawey beene nda i cire taalam alhan šešeriyaŋ goo. 30Alhan cee taaci goo torka foo kul se, alhan guuruyaŋ gʼi dii. Haya gaabanteyaŋ bara cee taacaa se, i ga koy too kanje taacaa cire, šešeriyaŋ kaŋ ga taalam gʼi kul tenje. 31Torka foo kul beeneheroo ra, fun goo carawey game kaŋ bisa ey nda kabedaaru foo. Beeneheroo miɲoo ga gunguti, nga ti hanfoo jisidogoo, nga hayyanoo ti kabedaaru foo nda jere. Hayayaŋ biyey kaŋ žeerandi goo miɲoo ga. Torkaa alhan tafawey caraw taacaa kul ga sawa, i si gunguti. 32Torkaa cee taacaa goo torkaa alhan tafawey cire. Guurey kaŋ ga cewey dii si denji kala torkaa gandaheroo ga. Torkaa cee foo kul kayyanoo manʼti kala kabedaaru foo nda jere. 33Cewey teendi sanda bari torkawey cewey takaa. Ngi cewey daŋdogey, nda žantey, nda humekarfey, nda humey, i kul mana teendi kala alhan mennante ra. 34Haya gaabante taaci goo torkaa kanje taacaa ga, ngi nda torkaa kunturoo kul ka karandi cere ra. 35Torka kunturoo foo kul miɲoo kaŋ goo beene, meefendu kokoyfuula alhaali goo a ga kaŋ kayyanoo ti kabedaaru jere kaŋ ga torkaa miɲoo kuubi kʼa bere. Beeneheroo din ga kabeyaŋ goo kaŋ ngi nda alhan tafawey kul teendi guuru follokaa ra. 36A na šeribyaŋ, nda ganjihaylayaŋ, nda teenayɲaayaŋ žeeri torkawey guuru tafawey ga, nda nongu kooney kul ga, a na šešeriyaŋ kaŋ ga taalam žeeri kʼi kuubi ka bere. 37Takaa follokaa nda a na torka woyaa (10) kul tee: guuru no a nʼa mennandi ka affoo kul kunturoo tee. I kul kuuyanoo, nda ngi hayyanoo, nda ngi takaa kul ti affoo.

38Woo banda ga, Hiram na alhan hanfi woy (10) tee. Hanfi foo kul ga liitar zangu yagga (900) cine zaa, ngi affoo kul manʼti kala kabedaaru taaci. Hanfi foo kul furandi torka woyaa (10) affoo boŋ. 39A na torka guu daŋ Irkoy hugoo se kabe henna here, a na torka guu daŋ Irkoy hugoo se kabe waawa here. A na hanfi beeroo kaŋ se i ga nee «teekoo» daŋ Irkoy hugoo se kabe henna ga ka koy waynahunay nda gurma here.

Irkoy hugoo jinawey kaŋ teendi nda guuru kaburoo

(Taarikey 2to 4.7—5.1)

40Hiram na barmawey, nda doosiɲawey, nda taasawey tee. A na goyey kul benandi kaŋ a nʼi tee kokoyoo Sulaymaana se Abadantaa hugoo ra kaŋ ti: 41ganji hinka, nda ganji daabirji hinka kaŋ goo ganji hinkaa boŋ, nda guuru fun-funante hinkaa kaŋ ga ganji daabirji hinkaa kaŋ goo ganji hinkaa boŋ daabu, 42nda grenad-ize zangu taaci (400) guuru fun-funante hinkaa se, grenad-ize sorro hinka guuru fun-funante foo kul se, ka ganji daabirji hinkaa kaŋ goo ganji hinkaa boŋ daabu, 43nda torka woyaa (10), nda hanfi woyaa (10) kaŋ goo torkawey boŋ, 44nda hanfi beeroo kaŋ se i ga nee «teekoo», nda haw woy cindi hinkaa (12) kaŋ goo «teekoo» cire, 45barmawey, nda doosiɲawey, nda taasawey. Jinawey wey kul kaŋ Hiram nʼi tee kokoyoo Sulaymaana se Abadantaa hugoo se mana teendi nda kala alhan yutta. 46Žurdeŋ isaa gooroo ra kokoyoo nʼi mennandi, laboo tafayyanoo ga, Sukot koyraa nda Sartaŋ koyraa game. 47Sulaymaana na jinawey kul daŋ Irkoy hugoo ra, ngi booboyanoo se boro si ceeci ka alhanoo tiŋaa hinnaa bay.

48Sulaymaana na Abadantaa hugoo jinawey kul tee: sargari tonadogoo kaŋ teendi nda wura, taabaloo kaŋ teendi nda wura kaŋ ga i ga takulawey kaŋ jisandi Irkoy se daŋ, 49nda fitilla gorodogey kaŋ teendi nda wura alhakiika, igguu goo kabe henna here, igguu goo kabe waawa here kunehere hugoo miɲoo tenje, nda kutukurya biyey, nda fitillawey, nda kanbey kaŋ ga fitilla zaara boosoo dunbu, i kul ti wura. 50Taasa beerey, nda huryawey, nda taasawey, nda potey, nda boosu-kaa-jinawey, i kul teendi nda wura alhakiika. Hugoo kunehere, nongu henanantey ihenanantaa ganbey nda Irkoy hugoo miɲoo guuru-izey kaŋ ga ganboo lefewey dii carawey ga mana teendi nda kala wura.

51Takaa woo nda goyey kul kaŋ kokoyoo Sulaymaana nʼi tee Abadantaa hugoo ra ben. Sulaymaana kate jinay henanantey kaŋ nga baaba Dawda nʼi daŋ jere ga Abadantaa se kaŋ ti nzorfu kaaray, nda wura, nda jinawey. A nʼi jisi Abadantaa hugoo alman jisidogey ra.

8

Sulaymaana na amaanaa sundukoo jisi Irkoy hugoo ra

(Taarikey 2to 5.2—6.2)

1Waatoo woo, kokoyoo Sulaymaana na Izirayel boro beerey marga nga do Žerizalem, nda alkabiilawey boŋkoyney, nda Izirayel borey hugu boŋey i ma kaa ka Abadantaa amaanaa sundukoo zaa ka hun Dawda koyraa ra kaŋ ti Siyoŋ. 2Izirayel arey kul kaa ka marga kokoyoo Sulaymaana do, handoo kaŋ se i ga nee Etanim ra, jingaroo8.2 Jingaroo woo manʼti kala Tendewey jingaroo, Sargarey 23.33–43. se, nga ti handu iyyantoo. 3Izirayel boro beerey kul kaa, sargari juwalkey na sundukoo zaa. 4I na Abadantaa sundukoo zaa ka koy, nda cere kubayyan hukkumoo, nda jinay henanantey kul kaŋ goo hukkumoo ra. Sargari juwalkey nda Lewi borey kʼi zaa ka koy. 5Kokoyoo Sulaymaana nda Izirayel jamaa kul kaŋ goo a jere, i kul goo sundukoo jine, i ga alman buuna nda ibeeri kaa sargari, ngi booboyanoo se boro si hin kʼi kabu ka ngi hinnaa bay.

6Sargari juwalkey koy nda Abadantaa amaanaa sundukoo kʼa jisi nga dogoo ra, Irkoy hugoo kunehere hugoo ra, nongu henanantey ihenanantaa ra, almalaykey kaŋ se i ga nee šeribey fatawey cire, 7zama šeribey nka ngi fatawey daaru sundukoo jisidogoo boŋ. Ngi fatawey ga sundukoo nda bundey kaŋ gʼa zaa kul daabu. 8Bundey ga kuu, taka kaŋ ra ba nda boro goo nongu henanantaa ra, kunehere hugoo miɲoo ga boro ga dii ey, amma boro si hin ka bara taray ka dii a. I cindi no din hala hõ. 9Haya kul sii sundukoo ra nda manʼti tondi walha hinkaa hinne kaŋ Musa nʼi jisi a ra Horeb tondi hondoo jere waatoo kaŋ Abadantaa na amaana daŋ nga nda Izirayel borey game, waatoo kaŋ i fatta Misira gandaa ra.

10Waatoo kaŋ sargari juwalkey ga fatta nongu henanantaa ra, duulaa na Abadantaa hugoo too met. 11Sargari juwalkey mana hin ka sargari kaa koyne duulaa sabbu se, zama Abadantaa daržaa na nga hugoo too.

12Waatoo din Sulaymaana nee: «Abadantaa, nʼnee kaŋ nʼga goro duula bibi tik ra. 13Ay na hugu henna alhakiika cin ma ne kaŋ ga tee ni gorodogoo, nʼga goro a ra hala abada.»

Sulaymaana šenney Irkoy hugoo ga

(Taarikey 2to 6.3–11)

14Kokoyoo bere Izirayel jamaa here ka gaara i kul se. Izirayel jamaa kul goo ma kay. 15A nee: «Ay ga albarka daŋ Abadantaa, Izirayel Koyoo se kaŋ šelaŋ nda nga miɲoo ay baaba Dawda se, kaboo na hayaa tee kaŋ a nʼa har ka nee: 16‹Za hanoo kaŋ ay nʼay jamaa Izirayel fattandi Misira, ay mana koyra suuba Izirayel alkabiila kul koyra ra hala hugu ma cinandi hala ay maaɲoo ma bara a ga, amma ay na Dawda suuba hala a ma tee ay jamaa Izirayel se jinehun.› 17A goo ay baaba Dawda binoo ra nga ma hugoo cin Abadantaa, Izirayel Koyoo maaɲoo ga. 18Amma Abadantaa nee ay baaba Dawda se: ‹Zama a goo ni binoo ra ma hugu cin ay maaɲoo ga, haya henna no kaŋ goo ni binoo ra. 19Amma hayaa kaŋ no ti, manʼti ni no ma hugoo cin. Ni izʼaroo, woo kaŋ hun ni hamoo ra, nga no ma hugu cin ay maaɲoo ga.› » 20Sulaymaana yee koyne ka nee: «Abadantaa na šennoo tee kaŋ a nʼa har. Ay huru ay baaba Dawda dogoo ra ka goro kokoytaraa ra Izirayel jamaa boŋ sanda takaa kaŋ nda Abadantaa nʼa har, ay na hugoo cin Abadantaa, Izirayel Koyoo maaɲoo ga. 21Waatoo kaŋ Abadantaa gʼir baabey fattandi Misira, amaanaa kaŋ a nʼa daŋ nga nda ir baabey game, sundukoo kaŋ ra amaanaa tiiraa goo, ay na sundukoo din jisidogoo tee hugoo ra.»

Sulaymaana Irkoy ŋaarayroo

(Taarikey 2to 6.12–40)

22Sulaymaana kay Abadantaa sargari tonadogoo jine ka Izirayel jamaa kul tenje. A na nga kabey jer beene 23ka nee: «Ya Abadantaa, Izirayel Koyoo, koy kul sii no sanda ni cine beenaa ra beene wala laboo ga ganda. Ni tamey kaŋ ga ni fondaa gana nda ngi binoo kul, nʼga amaanaa too kaŋ goo ni nda ey game ka borohennataray tee i se. 24Woo ra, woo kaŋ nʼnʼa har ni tamoo ay baaba Dawda se, woo kaŋ ni hunday miɲoo nʼa har, ni hunday kaboo nʼa tee hõ. 25Sohõ Abadantaa, Izirayel Koyoo, hayaa tee kaŋ nʼnʼa har ni tamoo, ay baaba Dawda se ka nee: ‹Nʼsi jaŋ ni hayroo ra boro kaŋ ga goro Izirayel kokoy gorodogoo ra ay jine, nda de ni izʼarey na lakkal daŋ ngi fondaa kaŋ i gʼa gana se, ka dira ay jine sanda takaa kaŋ nda ni dira ay jine.›8.25 Zamnaa 2.4.26Sohõ Izirayel Koyoo, ay gʼa wiri ni ga, šennoo kaŋ nʼnʼa har ni tamoo, ay baaba Dawda se ma tabati.

27Amma nda cimi, Irkoy ga kaa ka goro laboo ga wala? Beenawey nda ngi beeriyanoo kul si hin ka ni zaa, soko hugoo woo kaŋ ay nʼa cin. 28Woo kul, Abadantaa, ay Koyoo, haŋajer ni tamoo ŋaarayroo se ka maa suurandiyanoo kaŋ agay, ni tamoo gʼa wiri ni ga hõ. 29Yala ni moɲey ma bara hugoo woo ga cijin nda zaari kʼa hawgay, nongoo ga kaŋ nʼnee: ‹Ay maaɲoo goo nongoo woo ga.› Haŋajer ni tamoo ŋaarayroo se kaŋ a gʼa tee ne ra. 30Haŋajer ni tamoo suurandiyanoo se nda ni jamaa Izirayel suurandiyanoo se waati kaŋ i bere nongoo woo here ka ni ŋaaray. Haŋajer ir se beenaa ra kaŋ ti ni gorodogoo, haŋajer ir se, ma yaafa ir se.

31Boro kaŋ duu nga cinaa ga zunubu, de i nee kaŋ boraa ma žee, nda a kaa ni sargari tonadogoo jere žeeyanoo se hugoo woo ra, 32ma haŋajer i se beenaa ra ka misoo woo guna, ma goy ka ni tamey ciiti ka tooɲekaa zukandi ka nga goy futaa kaŋandi a boŋ, ka šerrantaa henanandi ka sawa nda nga šerreyanoo.

33Waati kaŋ iberiyaŋ na Izirayel ni jamaa kar, zama Izirayel na zunubu tee ni ga, nda i yee kate ni ga ka ni maaɲoo beerandi, ka ni ŋaaray ka ni suurandi hugoo woo ra, 34ma haŋajer i se beenaa ra, ma ni jamaa Izirayel zunuboo yaafa. Mʼi willi kate gandaa ra kaŋ nʼnʼa noo ngi baabey se.

35Nda beenaa daaba, de ncirɲi si kaŋ, zama i na zunubu tee ma ne, nda i bere nongoo woo here ka ni ŋaaray, ka ni maaɲoo beerandi, ka ngi zunuboo naŋ ka kaa ni ga, zama nʼnʼi kaynandi, 36ma haŋajer i se beenaa ra, ma ni tamey nda ni jamaa kaŋ ti Izirayel zunuboo yaafa. Nʼga fondo hennaa cebe i se kaŋ i ga hima kʼa gana, ni gandaa kaŋ nʼnʼa noo ni jamaa se sanda tubu noo ncirɲi.

37Nda heray kaa gandaa ra, wala wirci laala kaŋ ga bere, wala kogay, wala ka dumari-izey funbandi, wala ndoo, wala nooni, wala nda iberiyaŋ kaa ka ni jamaa wanga kʼa daŋ game kʼa dii nga gandaa koyrawey ra, nda dori dumi kul kaŋ no, wala wirci dumi kul kaŋ no, 38nda ni jamaa Izirayel boro foo kul binoo hanse ka maray, nda a na ni ŋaaray ka ni suurandi, nda a na nga kabey jer hugoo woo here ka ni ŋaaray, 39ma haŋajer a se beenaa ra kaŋ ti ni gorodogoo. Ma yaafa, ma boro foo kul bana ka sawa nda nga teegoyoo, zama nʼga bine bay, zama ni hinne no ma adamize kul binoo bay. 40Nda woo teendi i ga hunbur ni jirbey kul kaŋ i gʼi tee gandaa ra kaŋ nʼnʼa noo ir baabey se.

41Taka follokaa no yawoo se kaŋ manʼti Izirayel boro kaŋ ti ni jamaa, nda a kaa ka hun nongu mooro ra ni maaɲoo sabbu se, 42zama i ga kaa ka maa ni maa beeroo, nda ni kabe gaabantaa, nda ni hinoo. Nda a bere hugoo woo here ka ni ŋaaray, 43ma haŋajer a se beenaa ra kaŋ ti ni gorodogoo. Haya kul kaŋ nda a na ni ŋaaray, mʼa tee a se hala laboo kul jamawey ma ni maaɲoo bay, ka hunbur ni sanda takaa kaŋ nda ni jamaa Izirayel ga hunbur ni, i ma bay mo kaŋ hugoo woo kaŋ ay nʼa cin, ni maaɲoo no ma ciyandi a ga.

44Waati kaŋ ni jamaa fatta ka koy nga iberoo wongu, a ma tee nongu kul kaŋ ra nʼnʼi sanba, nda i bere koyraa here kaŋ nʼnʼa suuba, ka bere hugoo woo here kaŋ ay nʼa cin ni maaɲoo ga, nda i na ni, Abadantaa ŋaaray, 45beenaa ra, haŋajer ngi ŋaarayrey nda ngi suurandiyaney se ka ngi almuraadoo hanse.

46Nda i na zunubu tee ma ne, zama boro sii no kaŋ si zunubu tee, nda ni futu i ga kʼi daŋ ngi iberey kabey ra kaŋ hin ey koy nda ey ngi gandaa ra kʼi daŋ tamtaray, a ma tee ganda mooro wala imaana, 47i diyandi ka koy nda ey gandaa kaŋ no ra, nda no din ra i na lakkal barmay, nda i tuubi ka ni suurandi borey kaŋ nʼi daŋ tamtaray gandaa ra, ka nee: ‹Ir na zunubu tee, ir na laybu tee, ir na goy futu tee›, 48gandaa kaŋ ra i goo kaŋ ra ngi iberey koy nda ey, nda i tuubi ka kaa ni ga nda ngi binoo kul, nda ngi hundoo kul, ka bere gandaa woo here, gandaa kaŋ nʼnʼa noo ngi baabey se, de mo i bere koyraa woo here, koyraa woo kaŋ nʼnʼa suuba, ka bere hugoo woo here kaŋ ay nʼa cin ma ne, ka ni ŋaaray, 49beenaa ra kaŋ ti ni gorodogoo, haŋajer ngi ŋaarayrey nda ngi suurandiyaney se ka ngi almuraadoo hanse. 50Yaafa ni jamaa se kaŋ na zunubu tee ma ne, goy futu kul kaŋ i nʼa tee, mʼa kul yaafa i se, ma naŋ borey kaŋ nʼi tee tam ma hinna i se, 51zama ni jamaa no, ni tuboo no kaŋ nʼnʼi fattandi Misira kaŋ tee war se ma nee guusu kaŋ ra guuru ga mennandi.

52Suuri ka lakkal daŋ ni tamoo suurandiyanoo se nda ni jamaa Izirayel suurandiyanoo se, waati kul kaŋ i na ni maaɲoo cee, ma haŋajer ir se, 53zama ni ti ir Koyoo, Abadantaa, ni no kʼir suuba kʼir kaa aduɲɲa jama cindey kul ra kʼir tee ni wane, takaa kaŋ nda nʼnʼa har nda ni tamoo Musa waatoo kaŋ nʼnʼir baabey fattandi Misira.»

Sulaymaana gaara jamaa se

54Waatoo kaŋ Sulaymaana na ŋaarayroo nda suurandiyanoo woo kul tee Abadantaa se ka ben, a tun ka hun Abadantaa sargari tonadogoo jine kaŋ ra a cindi ka sonbu ka kabey jer beene ka Irkoy ŋaaray. 55Woo banda ga, a tun ka kay, a na jinde jer ka gaara Izirayel jamaa kul se ka nee: 56«Albarka Abadantaa kaŋ na nga jamaa Izirayel noo hunanzamay sanda takaa kaŋ nda a nʼa har. Šenni henney kul kaŋ a nʼi har nda nga tamoo Musa, haya kul mana cindi i ra kaŋ mana tee. 57Yala Abadantaa, ir Koyoo ma cindi ir bande sanda takaa kaŋ nda a cindi ir baabey bande, a masʼir naŋ, a masʼir fur. 58A mʼir biney ka koy nga here hala ir ma nga fondawey kul gana, ir ma nga yaamarey, nda nga hantumey, nda nga ašariyawey dii kaŋ nda a nʼir baabey yaamar. 59Šenney wey kul kaŋ ay nʼi har Abadantaa jine kaŋ ti suurandiyaney, i ma cindi Abadantaa, ir Koyoo jine cijin nda zaari, a ma nga tamoo nda nga jamaa Izirayel faaba, haya kul kaŋ ga i ga too, waati kul a mʼa hanse i se. 60Nda woo teendi, dumey kul kaŋ goo laboo ga, ga bay kaŋ Abadantaa ti Irkoy, nga dumaa ga koy tana sii no. 61Woo se, war ma hawa Abadantaa, ir Koyoo ga nda war biney kul, ka hanga nga hantumey, ka nga yaamarey dii, sanda takaa kaŋ war goo mʼa tee hõ.»

Sargarey kaŋ kaandi Abadantaa se

(Taarikey 2to 7.4–10)

62Kokoyoo Sulaymaana nda Izirayel kul na sargari kaa Abadantaa se. 63Alaafiya teendi sargarey kaŋ Sulaymaana nʼi kaa Abadantaa se manʼti kala haw kobsi zenber waranka cindi hinka (22.000), feejey nda hanciney cere ra mana tee kala alman boŋ zenber zangu nda zenber waranka (120.000). Takaa woo no kokoyoo nda Izirayel borey kul nʼa tee ka Abadantaa hugoo daŋ jere ga Abadantaa se ka sintin ka goy a ra. 64Han follokaa din da, Abadantaa hugoo batumaa kaŋ goo a jine, kokoyoo Sulaymaana na gamoo daŋ jere ga Abadantaa se hala nga ma sargari kukurantey, nda taasu sargarey, nda alaafiya teendi sargarey maaney ton no din, zama alhan sargari tonadogoo kaŋ goo Irkoy hugoo jine kacca sargari kukurantey, nda taasu sargarey, nda alaafiya teendi sargarey maaney kul se.

65Sulaymaana nda Izirayel kul na hooray tee waatoo woo. Kʼa dii za Hamat koyraa miɲoo ga hala Misira gooroo do, alžama beeri kaa ka margaroo tee Abadantaa, ir Koyoo jine, i na margaroo tee jirbi iyye, nga banda ga, i yee ka jirbi iyye tana tee, woo ti cere ra jirbi woy cindi taaci (14). 66Jirbiiyye hinkantoo woo subaa ra, Sulaymaana na jamaa sallama. I gaara kokoyoo se jina i koy ngi do. Haya henney kul kaŋ Abadantaa nʼi tee nga tamoo Dawda se nda nga jamaa Izirayel se, woo se i kul ɲaali ka binekaanay.

9

Abadantaa yee koyne ka nga boŋ cebe Sulaymaana se

(Taarikey 2to 7.11–22)

1Sulaymaana na Abadantaa hugoo nda kokoyoo hugoo cin, a na haya kul kaŋ a ga baa nga mʼa tee, tee ka ben. Waatoo kaŋ a na wey tee, 2Abadantaa na nga boŋ cebe a se cee hinkantoo sanda takaa kaŋ nda a na nga boŋ cebe a se Gabawoŋ. 3Abadantaa nee a se: «Ay maa ni ŋaarayroo nda suurandiyanoo kaŋ nʼnʼi har ya ne. Hugoo kaŋ nʼnʼa cin, ay nʼa tee nongu henanante kʼay maaɲoo daŋ a ga hala abada. Ay moɲey ga cindi hugoo woo ga waati kul, ay binoo goo a se waati kul. 4Ni, nda ni dira ay jine sanda takaa kaŋ nda ni baaba Dawda dira ay jine nda bine foo nda šerretaray, ka hayaa tee nda takaa hunday kaŋ nda ay na ni yaamar, nda nʼnʼay hantumey nda ay ašariyawey dii, 5ay ga ni kokoytaraa tabatandi Izirayel boŋ hala abada ka sawa nda woo kaŋ ay nʼa har ni baaba Dawda ga waatoo kaŋ ay nee: ‹Nʼsi jaŋ ni hayroo ra boro kaŋ ga goro Izirayel kokoy gorodogoo ra.›9.5 Zamnaa 2.4.6Amma nda war mooru ay ga, war nda war hayrey, nda war mana yadda ka dira nda ay yaamarey nda ay hantumey kaŋ ay nʼi daŋ war jine, nda war koy koy tanayaŋ gana ka sujudu i se, 7gandaa woo kaŋ ay nʼa noo war se, ay ga war, Izirayel borey kaa a ra, hugoo woo kaŋ ay nʼa daŋ jere ga kʼa kayandi ay maaɲoo se, ay si yee ka bagʼa koyne, Izirayel ga tee yaasayhaya nda haarayhaya dumey kul game. 8Hugoo woo kayriroo, boro kul kaŋ kaa ka bisa a jere, boraa gʼa guna nda kayfi ka nee: ‹Macin se Abadantaa na takaa woo tee gandaa woo nda hugoo woo se?› 9Borey ga zaabi ka nee: ‹I nka banda bere Abadantaa se, ngi Koyoo kaŋ na baabey fattandi Misira gandaa ra, i koy hanga koy tanayaŋ ka sujudu i se kʼi gana. Woo se Abadantaa kate i ga bonaa woo kul.›»

Goy tanayaŋ kaŋ Sulaymaana nʼi tee

(Taarikey 2to 8.1–18)

10Jiiri waranka (20) no Sulaymaana nʼa tee hugu hinkaa cinayanoo ra: Abadantaa hugoo nda kokoyoo hugoo. 11Sedere bundoo, nda sipres bundoo, nda wura hinnaa kaŋ Sulaymaana ga bagʼey, Tir kokoyoo kaŋ ti Hiram nʼi kul noo a se, Sulaymaana na Hiram noo koyra waranka (20) Galile gandaa ra. 12Hiram hun Tir ka kaa ka dii koyrawey kaŋ Sulaymaana nʼi noo nga se, koyrawey mana kan a se. 13A nee: «Agʼarmaa, koyrawey wey no ni yadda kʼi noo ya ne wala?» Hiram na no din maaɲoo daŋ Kabul gandaa (maanaa «ganda kaŋ manʼti haya»), maaɲoo woo da bara a ga hala hõ. 14Ka gar wura ton hinza nda jere no Hiram nʼa sanba Sulaymaana se.

15Borey kaŋ kokoyoo Sulaymaana nʼi daŋ waazibi goy ra, ngi goyey ne: i na Abadantaa hugoo cin, i na kokoyoo hunday hugoo cin, ka Milo nongoo9.15 Milo nongoo maanaa ti i nʼa too nda labu. hanse, ka Žerizalem cetaa cin, nda Hasor, nda Megido, nda Gezer. 16Firawuuna kaŋ ti Misira kokoyoo žigi ka koy kaŋ Gezer koyraa ga kʼa dii, nga koyraa borey kaŋyaŋ ti Kanaŋ borey, a nʼi wii, a na nuune daŋ koyraa ra kʼa tee boosu. Woo banda ga, waatoo kaŋ nga ize woyoo nda Sulaymaana hiiji, a na koyraa noo nga ize woyoo se kʼa tee a se gomni. 17Sulaymaana na Gezer cin koyne, nda Bet-Horoŋ koyraa kaŋ goo ganda, 18nda Balat, nda Tadmor kaŋ goo saajoo ra, Žuda gandaa ra, 19nda nga koyrawey kul kaŋ ra a ga ŋaayan jisi, nda koyrawey kaŋ ra nga bari torkawey nda nga baryey goo. Cinari kul kaŋ a ga baa nga mʼa tee, a nʼi kul tee Žerizalem, nda Libaŋ, nda gandaa kul kaŋ goo nga hinoo cire. 20Dumiyaŋ goo gandaa ra kaŋyaŋ manʼti Izirayel ize. I manʼti kala Amor borey, nda Heti borey, nda Ferezi borey, nda Hewi borey, nda Žebus borey. 21Dumey wey hayrey nka cindi gandaa ra, wey kaŋ Izirayel mana hin kʼi halaci sõy. Wey din no Sulaymaana nʼi daŋ waazibi goyyan ra, i cindi woo da ra hala hõ. 22Amma Sulaymaana mana Izirayel ize kul daŋ tamtaray ra. A nʼi tee wongu-ize, a na affooyaŋ tee nga goykey, a na affooyaŋ tee nga wongu-izey jineborey, ka affooyaŋ tee nga torkawey jineborey, ka affooyaŋ tee nga baryey jineborey. 23Ngi ti lakkalkey boŋkoyney. Goykaw-izey kaŋ ga waazibi goyey tee Sulaymaana se lakkalkey hinnaa ti zangu guu nda woyguu (550), ngi no ma jamaa goyey hawgay.

24Waatoo kaŋ Firawuuna ize woyoo kaŋ Sulaymaana hiiji a hun Dawda koyraa ra ka gana ka koy nga hugoo ra kaŋ Sulaymaana nʼa cin a se, a na nongoo mo cin kaŋ se i ga nee Milo9.24 Sorro 15to..

25Cee hinza jiiroo ra no Sulaymaana ga sargari kukuranteyaŋ nda alaafiya teendi sargariyaŋ kaa sargari tonadogoo ga kaŋ a nʼa cin Abadantaa se, a ga dugu mo dullandi sargari tonadogoo ga kaŋ goo Abadantaa jine. Takaa woo nda a na Abadantaa hugoo tee ka ben.

26Kokoyoo Sulaymaana na harihii beeriyaŋ hanse Esiyoŋ-Geber koyraa ra, Elat koyraa jere, Kakaarey teekoo miɲoo ga, Edom gandaa ra. 27Hiram na nga tamey sanba i ma koy Sulaymaana tamey gaa ngi harihii goyoo ra, goniyaŋ no harihii zurandiyan ra. 28I na harihiyey zurandi ka koy Ofir gandaa ra, i willi kate nda wura kaŋ i nʼa noo kokoyoo Sulaymaana se, a ga koy too ton woy cindi hinka (12).

10

Saba kokoy woyoo kaa ka Sulaymaana foo

(Taarikey 2to 9.1–21)

1Saba gandaa kokoy woyoo maa maaɲoo kaŋ Sulaymaana duu a Abadantaa albarkaa ra, woo se a kaa Sulaymaana do kʼa sii kʼa hãa ka dii nga lakkaloo. 2Kokoy woyoo kaa Žerizalem, nga nda jama beeri kaŋ goo a bande, nda yooyaŋ kaŋ ga duguyaŋ, nda wura boobo-boobo, nda tondi hay šendayaŋ ga jeeje. A kaa Sulaymaana do ka haya kul kaŋ goo nga binoo ra har a se. 3Haya kul kaŋ nda a na Sulaymaana hãa, Sulaymaana nʼa kul zaabi. Nga hãayaney kul ra, affoo kul sii no kaŋ šendi Sulaymaana se kaŋ a mana nga zaaboo noo. 4Saba kokoy woyoo dii Sulaymaana lakkaloo kul, kokoy hugoo kaŋ a nʼa cin mo a dii a, 5nda kokoyoo hugoo ŋaayaney, nda nga tamey gorodogey, a dii mo goykey goy takaa kaŋ ga ŋaayan noo borey se, nda ngi bankaarawey, nda nga haŋhayey, a dii mo nga sargari kukurantey kaŋ ga kaandi Abadantaa hugoo ra. Waatoo kaŋ a dii woo kul, a kayfi, a gaaya. 6Woo ga, a nee kokoyoo se: «Waatoo kaŋ ay goo ay gandaa ra, woo kaŋ ay maarʼa ni goyey ga nda ni lakkaloo ga, cimi no. 7Ay mana naanay a, kala agay hunday kaa ka dii a nda ay moɲey. Nda cimi, woo kaŋ harandi ya ne ni ga si too ba jeroo. Woo kaŋ ay maarʼa, ni lakkaloo nda ni almaanoo bisa pew. 8Ni borey nda ni tamey maakaani, zama i goo ni jere waati kul ka maa ni lakkal šenney. 9Albarka ma bara Abadantaa, ni Koyoo se, kaŋ ni kan a se, a na ni gorandi Izirayel fuulaa ra, zama a ga baa Izirayel hala abada. A na ni tee kokoy hala ma goy nda cimi nda šerretaray.»

10Woo banda ga, Saba kokoy woyoo na Sulaymaana beerandi kʼa noo wura ton hinza nda jere, nda dugu boobo-boobo, nda tondi hay šendayaŋ. Dugoo hinnaa kaŋ a nʼa noo Sulaymaana se boro kul mana kate nga cine koyne.

11Ka tonton, Hiram harihiyey kaŋ koy Ofir gandaa ra willi kate nda wura, nda santal bundu hay šenda boobo, nda tondi hay šendayaŋ. 12Kaŋ i too kate, kokoyoo Sulaymaana na santal bundey daŋ beene Abadantaa hugoo ga nda kokoyoo hugoo ga, a na kurbuyaŋ nda kuntijiyaŋ tee donkey se. Santal bundey wey cine mana yee ka kaa, i mana yee ka diyandi hala hõ zaaroo.

13Haya kul kaŋ Saba kokoy woyoo bagʼa a nʼa hãa, kokoyoo Sulaymaana nʼi kul noo a se, kokoyoo na kabedoonay ka gomniyaŋ tonton a se. Woo banda ga, nga nda nga tamey willi ka koy ngi gandaa ra.

Sulaymaana almankoynitaraa

(Taarikey 2to 1.14–17; 9.13–28)

14Wuraa woo kaŋ Sulaymaana duu a jiiri foo ra manʼti kala wura ton waranka (20). 15Hayaa kaŋ a ga duu a maamalakey kone, nda hayey kaŋ a ga duu ey neerekey ga, nda ganda waaney kokoyey, nda hayey kaŋ a gʼi dii gandaa gofornerey ga, wey din mana kabandi woo ra.

16Kokoyoo Sulaymaana na koray beeri zangu hinka (200) tee, affoo kul, a nʼa daabu nda wura kilo iddu cine, 17nda koray kaccu zangu hinza (300) tee, affoo kul, a nʼa daabu nda wura kilo foo nda jere cine. Kokoyoo nʼi daŋ hugoo ra kaŋ se i ga nee «Libaŋ hawsa guzubaa».

18Kokoyoo na kokoy gorodoo beeri tee nda tarkunday hiɲe, a nʼa daabu nda wura alhakiika. 19Žigidoo kaŋ ti tintim ize iddu goo kokoy gorodogoo ga, beeneheroo mma gunguti ka koy banda here, kabeyaŋ goo kokoy gorodogoo caraw hinka bande, ganjihayla hinka ga kay kabey jere. 20Ganjihayla woy cindi hinka (12) goo tintim idduwaa caraw hinkaa bande. Kokoy gorodogoo din cine mana bay ka teendi kokoytaray kul se.

21Kokoyoo Sulaymaana haŋ potey kul manʼti kala wura. Nga hugoo kaŋ se i ga nee «Libaŋ hawsa guzubaa» ŋaa jinawey kul mana teendi kala wura alhakiika ra. Haya kul sii i ra kaŋ teendi nda nzorfu kaaray, zama Sulaymaana waatoo ra nzorfu manʼti baffoo. 22Kokoyoo goo nda harihii beeriyaŋ kaŋ ga naarumay kuku tee. Nga harihii zurandikey nda Hiram harihii zurandikey ga naaru cere bande teekoo boŋ. Jiiri hinza kul cee foo harihii beerey ga kate wura, nda nzorfu kaaray, nda tarkunday hiɲe, nda foono, nda ciraw dumi henna.

23Kokoyoo Sulaymaana duu maa ka bisa laboo kokoyey kul, nga almaanoo nda nga lakkaloo maaganda. 24Aduɲɲa kul si baa kala nga ma dii Sulaymaana hala lakkaloo kaŋ Irkoy nʼa noo a se, nga ma maa a se. 25Boro foo kul ga kate nga gomnoo kʼa noo a se, jinayyaŋ kaŋ teendi nzorfu kaaray, nda wura ra, nda bankaarayyaŋ, nda wongu jinayyaŋ, nda dugu, nda bariyaŋ, nda lanbaanayaŋ. Jiiri ka kaa jiiri, takaa woo no.

26Sulaymaana na bari torkayaŋ nda barikaarukawyaŋ marga, torka zenber foo nda zangu taaci (1.400) bara a se, nda barikaarukaw zenber woy cindi hinka (12.000). A na boroyaŋ sanba koyrawey ra kaŋ ra nga torkawey goo, a na jerey jisi nga jere Žerizalem. 27Kokoyoo na nzorfu kaaray boobandi Žerizalem ni mma nee tondi. Sedere tuurey mo boobo gandaa ra, sanda takaa kaŋ nda sikomor tuurey goo hondey gandaa here ra. 28Sulaymaana baryey si hun a se kala Misira nda Silisi gandaa ra. Kokoyoo maamalakey no ma koy i day Silisi ka kate ey. 29Torkawey kaŋ ga hun Misira, affoo kul hayoo manʼti kala nzorfu kaaray tamma zangu iddu (600), bari foo hayoo manʼti kala nzorfu kaaray tamma zangu nda woyguu (150). Maamalakey ga kate bariyaŋ kʼi neere Heti borey kokoyey nda Siiri borey kokoyey se.

11

Sulaymaana na banda bere Abadantaa se

(Taarikey 2to 11.18—12.1)

1Kokoyoo Sulaymaana na dumi tanayaŋ woy boobo bajoo zaa, kʼi tonton Firawuuna ize woyoo ga. Mowab boro woyyaŋ goo i ra, nda Amoŋ boro woyyaŋ, nda Edom boro woyyaŋ, nda Sidoŋ boro woyyaŋ, nda Heti boro woyyaŋ. 2Woyey wey mana hun kala ganda tanayaŋ ra, ka gar Abadantaa nka nee Izirayel borey se: «War masi hiiji i ra, ngi mo masi hiiji war ra, nda manʼti woo, šikka sii kaŋ i ga war biney bere, war ma ngi koyey gana.»11.2 Fattaroo 34.15–16; Alhukumoo 7.3–4. Amma woo kul, kokoyoo Sulaymaana koy bagʼey ka denji i ga. 3A goo nda woy zangu iyye (700) kaŋ ti kokoy ize woyyaŋ nda woy zangu hinza (300) kaŋ ti wahayyaŋ. Nga woyey na binoo bere. 4Waatoo kaŋ Sulaymaana kaa ka žen, nga woyey na binoo bere kʼa ka koy koy tanayaŋ bande. Woo ga, binoo mana yee ka hanga Abadantaa, nga Koyoo hinne, sanda takaa kaŋ nda nga baaba Dawda hanga Irkoy nda nga binoo kul. 5Sulaymaana na Sidoŋ borey koy woyoo kaŋ ti Astarte gana, a na Amoŋ borey koy harramantaa kaŋ ti Milkom mo gana. 6A na goy futu tee Abadantaa jine. A mana Abadantaa gana nda fondaa, sanda takaa kaŋ nga baaba Dawda nʼa tee. 7Tondi hondoo kaŋ ga Žerizalem waynahunay here tenje, kokoyoo koy tooru ganadoo cin no din Kemoš se kaŋ ti Mowab borey koy harramantaa, a na affoo mo cin Molok se kaŋ ti Amoŋ borey koy harramantaa. 8A cindi takaa din da a ga tooru ganadoo cin nga woyey kul se kaŋyaŋ ti dumi tanayaŋ hala i ma duguyaŋ nda sargari kaa ngi koyey se.

9Abadantaa futu Sulaymaana ga, zama a na nga binoo bere ka mooru Abadantaa kaŋ ti Izirayel Koyoo kaŋ bangay a se cee hinka 10ka šelaŋ a se haya ga kaŋ ti a masi hanga koy tanayaŋ. Amma woo kaŋ Abadantaa nʼa har, Sulaymaana manʼa tee. 11Woo ga, Abadantaa nee Sulaymaana se: «Zama nʼna woo tee ka amaanaa kaŋ ay nʼa daŋ agay nda ni game naŋ, hantumey kaŋ ay nʼi noo ma ne, manʼi dii, šikka sii ay ga kokoytaraa taa ni kone kʼa noo ni tam foo se. 12Amma ni baaba Dawda maaganda se ay sʼa tee ni hunaroo ga. Ni izʼaru kone ay gʼa taa. 13Ay si kokoytaraa kul taa, ay ga ni izʼaru naŋ fuulaa ra Izirayel alkabiila foo boŋ, ay tamoo Dawda maaganda nda Žerizalem maaganda kaŋ ti koyraa kaŋ ay nʼa suuba.»

Sulaymaana nkuway hinkaa

14Abadantaa na nkuway tunandi Sulaymaana se, boraa manʼti kala Edom boro kaŋ ti Hadad. Edom kokoyoo hugoo boro no. 15Zamanoo kaŋ kokoyoo Dawda ga Edom borey tangam, Dawda wongu-izey jineboraa kaŋ ti Žowab, kaŋ a ga koy Izirayel borey wongu-ize bukawey sutura, a na Edom arey kul wii.

16Zamanoo din da ra, Žowab nda Izirayel wongu-izey kul cindi Edom hala handu iddu, a na Edom arey kul halaci. 17Waatoo din Hadad zuru ka koy Misira, nga nda Edom boroyaŋ kaŋyaŋ ti nga baaba goykawyaŋ. Waatoo woo, Hadad manʼti kala zanka arusooga. 18Hadad nda borey kaŋ goo a bande hun Majaŋ gandaa ra ka koy Paraŋ saajoo ra. I na Paraŋ aruyaŋ kar ngi ga ka koy Misira kokoyoo Firawuuna do. Firawuuna nʼi noo hugu foo, a nʼi ŋandi, a nʼi noo labu farru. 19Hadad hanse ka duu alhormo Firawuuna do hala nongu kaŋ ra Firawuuna na nga wandoo Tapenes kaŋ ti kokoy woy woymaa hiijandi a se. 20Tapenes woymaa duu izʼaru Hadad se, a na maaɲoo daŋ Genubat. Tapenes na zankaa kaa waa Firawuuna hugoo ra, takaa din nda Genubat cindi Firawuuna hugoo ra, nga nda Firawuuna izʼarey.

21Waatoo kaŋ Hadad goo Misira, a maa kaŋ Dawda koy nga hayragey gar alaaharaa, nga wongu-izey jineboraa kaŋ ti Žowab mo buu. Woo ga, Hadad nee Firawuuna se: «Naŋ ya koy ay gandaa ra.» 22Firawuuna nee a se: «Macin no ma ni kuma ay do kaŋ se nʼga nee kaŋ nʼga koy ni gandaa ra?» Hadad nee a se: «Baffoo, amma woo kul, naŋ ya koy.»

23Irkoy yee ka nkuway foo tunandi Sulaymaana se. Boraa manʼti kala Elyada izʼaroo Rezoŋ kaŋ zuru ka hun nga koyoo Hadadezer do kaŋ ti Soba kokoyoo. 24Zamanoo kaŋ kokoyoo Dawda na Hadadezer borey halaci, waatoo din no Rezoŋ na boroyaŋ tonton nga ga ka tee ngi jineboraa. Rezoŋ nda nga borey koy Damas koyraa ra ka goro no din ka goro no din ka laama. 25Rezoŋ tee Izirayel se nkuway Sulaymaana laamaa waatoo kul ra, ka tonton Hadad goy futaa ga. Rezoŋ konna Izirayel, a tee Siiri gandaa kokoyoo.

Žeroboham tureyanoo

(Taarikey 2to 9.29–31)

26Nebat, Efrayim boro kaŋ ga hun Sereda, izʼaroo Žeroboham mo tun kokoyoo Sulaymaana se. A manʼti kala Sulaymaana tam. Baaboo buu ka ɲaŋoo naŋ, ɲaŋoo maaɲoo ti Seruwa. 27Addaliloo ne kaŋ se a tun Sulaymaana se: waatoo woo a gar Sulaymaana goo ma nongoo kaŋ se i ga nee Milo11.27 Zamnaa 9.15. cin ka nga baaba Dawda koyraa cetaa folgoo daabu. 28Žeroboham manʼti kala aru kaŋ ga gaabi a ga albarka. Sulaymaana dii arusoogaa woo goyoo, a nʼa tee jineboro Isufi borey se kaŋ goo waazibi goy ra. 29Han foo Žeroboham fatta Žerizalem ka koy sawa nda Irkoy annabi foo kaŋ maaɲoo ti Ahiya kaŋ si hun kala Silo. Bankaaray taji goo jindoo ra. Aru hinkaa woo hinne na cere kubay hawsaa ra. 30Bankaaray tajoo kaŋ goo Ahiya jindoo ra, Ahiya nʼa dii kʼa dunbu-dunbu kʼa tee dunbu woy cindi hinka (12). 31A nee Žeroboham se: «Dunbu woy (10) zaa, zama hayaa ne kaŋ Abadantaa, Izirayel Koyoo nʼa har: ‹Nga ne, ay ga kokoytaraa taa Sulaymaana kone ka ni gorandi kokoytaraa ra Izirayel alkabiila woy (10) boŋ. 32Amma alkabiila foo ga cindi a kone ay tamoo Dawda maaganda, nda Žerizalem maaganda, koyraa kaŋ ay nʼa suuba Izirayel alkabiilawey koyrawey kul ra. 33Ay ga woo tee, zama i nkʼay fur ka koy sujudu Sidoŋ borey koy woyoo jine kaŋ ti Astarte, nda Mowab borey koyoo kaŋ ti Kemoš, nda Amoŋ borey koyoo kaŋ ti Milkom, i mana yadda ka dira ay fondawey ra ka haya tee kaŋ ga šerre ay jine kʼay hantumey nda ay ašariyawey dii sanda takaa kaŋ Dawda, Sulaymaana baaba nʼa tee. 34Amma ay si kokoytaraa kul taa Sulaymaana kone, ay gʼa naŋ boŋkoynitaraa ra hala nga buuyan ga. Ay si woo tee kala ay tamoo Dawda maaganda kaŋ ay nʼa suuba, zama nga, a nʼay yaamarey nda ay hantumey dii. 35Ay ga kokoytaraa taa Sulaymaana izʼaroo kone kʼa noo ma ne, maanaa nʼga duu alkabiila woy (10) ka tee i se kokoy. 36Ay ga alkabiila foo noo Sulaymaana izʼaroo se a ma tee a se kokoy hala ya naŋ ay tamoo Dawda hayroo boro ma cindi kokoytaraa ra waati kul ay jine Žerizalem, koyraa kaŋ ay nʼa suuba kʼay maaɲoo daŋ a ga. 37Ay ga ni zaa ka ni gorandi kokoytaraa ra Izirayel boŋ, haya kul kaŋ kan ma ne mʼa laama. 38Šenney kaŋ ay gʼi har ma ne, nda ni yadda ka haŋajer i kul se, ka yadda kʼay fondaa gana, ka haya tee kaŋ ga šerre ay jine, kʼay hantumey nda ay yaamarey dii sanda takaa kaŋ ay tamoo Dawda nʼa tee, woo ra ay ga cindi ni bande ka ni hugoo borey cindandi kokoytaraa ra waati kul, sanda takaa kaŋ ay nʼa tee Dawda se. Ay ga Izirayel noo ma ne. 39Ay ga Dawda banda-ka-zunboo kaynandi, amma manʼti hala abada.› »

40Woo banda ga, Sulaymaana ga ceeci ka Žeroboham wii. Žeroboham tun ka zuru ka koy Misira, Šišak do kaŋ ti Misira kokoyoo. A cindi Misira hala Sulaymaana buuroo ga.

41Sulaymaana teegoyey cindey, hayey kul kaŋ a nʼi tee, nda nga lakkalkoynitaraa, i kul hantumandi Sulaymaana teegoyey citaaboo ra. 42Waatoo kaŋ Sulaymaana nʼa tee a ga goro Žerizalem kokoytaraa ra Izirayel gandaa kul boŋ manʼti kala jiiri woytaaci (40). 43Woo banda ga, Sulaymaana koy nga hayragey gar alaaharaa. I nʼa sutura nga baaba Dawda koyraa ra. Nga izʼaroo Roboham huru dogoo ra kokoytaraa ra.

12

Roboham mana haŋajer Izirayel jamaa se

(Taarikey 2to 10.1–15)

1Roboham koy Šekem, zama Izirayel kul nka koy Šekem ka Roboham tee kokoy. 2Waatoo kaŋ Nebat izʼaroo Žeroboham maa šennoo, a gar a goo Misira, zama a nka zuru kokoyoo Sulaymaana se ka koy tugu no din. Žeroboham cindi Misira.12.2 «Žeroboham cindi Misira», Ebere šenni ra, almaganaa faa ti «Žeroboham willi ka hun Misira», Taarikey 2to 10.2.3I koy a cee a ma kaa. Žeroboham nda Izirayel jamaa kul marga ka koy šelaŋ Roboham se ka nee: 4«Ni baaba hanse ka jeraw fur ir boŋ. Ni, kaa ir se gaabi goyoo woo ra nda jeraw beeroo woo ra kaŋ ra ni baaba nʼir daŋ, woo ra ir ga alhaadimay ma ne.» 5Roboham nee i se: «Wa koy jina, ne nda jirbi hinza war ma willi kate ay do.» Borey tun ka koy.

6Boro beerey kaŋ ti gandaa jineborey waatoo kaŋ Roboham baaba Sulaymaana ga huna, kokoyoo Roboham nʼi hãa ka nee: «Macin ti hoyraa kaŋ war gʼa noo ya ne kaŋ nda ay ga jamaa woo zaabi?» 7I šelaŋ a se ka nee: «Hõ, nda ni yadda ka goy jamaa woo se kʼi zaabi nda šenni henna, ngi mo ga goy ma ne waati kul.»

8Amma Roboham wanji boro beerey hoyraa ga kaŋ i nʼa noo a se. Arusoogey kaŋ ti nga alwaddey, wey kaŋ goo a jere, a nʼi hãa. 9A nee i se: «Macin ti war hoyraa? Macin nda ir ga hima ka borey wey zaabi? I nee kaŋ jeraw beeroo kaŋ ay baaba nʼa daŋ ngi ga, ya kaa a ra.» 10Arusoogey kaŋ ti nga alwaddey šelaŋ Roboham se ka nee: «Borey wey kaŋ ga nee ma ne: ‹Ni baaba na jeraw beeri fur ir boŋ, ni, ma kaa a ra›, koy nee i se: ‹Ay kabe-ize koddaa bisa ay baaba centoo wargayan. 11Ay baaba na jeraw beeri daŋ war ga, agay, ay ga tonton jeraa ga. Ay baaba na war gooji nda barzuyaŋ, agay, ay ga war gooji nda dontonyaŋ.›»

12Jirbi hinzantoo hane Žeroboham nda Izirayel jamaa kul koy Roboham do, sanda takaa kaŋ nda kokoyoo nʼa har, a nka nee: «Jirbi hinza banda ga, war ma willi kate ay do.» 13Hoyraa kaŋ boro beerey nʼa noo a se, a wanji a ga. A na borey zaabi nda šenni šendayaŋ. 14Hoyraa kaŋ arusoogey nʼa noo a se, nga no a nʼa har jamaa se ka nee: «Jeraw beeroo kaŋ ay baaba nʼa daŋ war ga, agay, ay ga tonton war se a ga, ay baaba na war gooji nda barzuyaŋ, agay, ay ga war gooji nda dontonyaŋ.» 15Woo ga, a mana haŋajer jamaa se, nda cimi, woo kul mana hun kala Abadantaa do, hala šennoo kaŋ Abadantaa nʼa har nda Silo boraa Ahiya miɲoo kʼa ka too Nebat izʼaroo Žeroboham do ma tabati.

Izirayel kokoytaraa zamna

(Taarikey 2to 10.16—11.4)

16Waatoo kaŋ Izirayel kul dii kaŋ kokoyoo mana haŋajer ngi se, i nee kokoyoo se:

«Macin baa bara ir se Dawda do?

Tubuhaya sii ir se Yišay izʼaroo do.

Izirayel borey, ir ma koy ir do,

ni, Dawda hayroo, ni hunday ma lakkal daŋ ni hugoo se.»

A tee takaa din da, Izirayel borey koy ngi do. 17Haya kaŋ ti Izirayel borey kaŋ goo Žuda koyrawey ra, Roboham nʼi laama. 18Kokoyoo Roboham na Adoram kaŋ ti waazibi goyey jineboraa donto. Amma Izirayel kul nʼa warra nda tondi, a buu. Kokoyoo Roboham cahã ka žigi bari torka boŋ ka zuru ka koy Žerizalem. 19Takaa woo nda Izirayel ture Dawda hugoo ga hala hõ.

20Waatoo kaŋ Izirayel kul maa kaŋ Žeroboham willi kate, i donto ka alžamaa cee kʼi marga ngi mʼa gorandi fuulaa ra Izirayel kul boŋ. Žuda alkabiilaa hinne no ka cindi Dawda hugoo borey bande.

21Waatoo kaŋ Roboham too Žerizalem, a na Žuda hugoo borey kul nda Benžameŋ alkabiilaa marga. A na wongaari boro zenber zangu nda zenber woy yaaha (180.000) zaa i ra hala i ma koy Izirayel hugoo borey wongu ka gandaa kul daŋ Sulaymaana izʼaroo Roboham kokoytaraa cire. 22Amma Irkoy na šenni har Irkoy boraa Šemaya se ka nee: 23«Nee Sulaymaana izʼaroo Roboham se kaŋ ti Žuda kokoyoo, nda Žuda hugoo kul, nda Benžameŋ borey se, nda jamaa cindoo se: 24‹Hayaa ne kaŋ Abadantaa nʼa har: “War masi žigi ka koy war armey Izirayel borey wongu de! Wa willi, war affoo kul ma koy nga hugoo do, zama hayaa woo mana hun kala agay hunday do.”› » Aywa, i na haŋajer Abadantaa se, i willi ka koy ngi do sanda takaa kaŋ nda Abadantaa nʼa har.

25Žeroboham na ceteyaŋ cin Šekem koyraa se kaŋ goo Efrayim tondi hondey ra ka goro a ra. Woo banda ga, a tun no din ka koy ceteyaŋ cin Penuwel koyraa se.

Žeroboham zunuboo

26Žeroboham nee nga binoo ra: «Sohõ kokoytaraa mma yee Dawda hugoo borey se, 27zama nda jamaa woo žigi ka koy Žerizalem ka sargari kaa Abadantaa hugoo ra, ngi biney ga bere ka hanga ngi koyoo Roboham kaŋ ti Žuda kokoyoo. Nda a tee takaa woo, i gʼay wii ka willi Žuda kokoyoo Roboham bande.» 28Kokoyoo na hoyray ceeci. Woo banda ga, a na yagaw hinka tee nda wura, a nee jamaa se: «War hanse ka koy Žerizalem. War koyey ne ti woo! Ngi ka war žigandi ka hun Misira gandaa ra.» 29A na yagaw foo daŋ Betel koyraa ra, a na affaa daŋ Dan koyraa ra. 30Woo tee addalil ka jamaa daŋ zunubu ra, zama borey koy hala Dan ka yagaa din gana.

31Žeroboham na huguyaŋ cin tooru ganadogey ra ngi koyey se, a na boroyaŋ zaa jamaa ra kʼi tee sargari juwalkawyaŋ, ka gar i manʼti Lewi ize. 32Žeroboham na jingar zaari kayandi kaŋ ti handu yaahantoo jirbi woy cindi guwantoo (15to), a ga hima nda jingaroo kaŋ ga tee Žuda gandaa ra, nga hunday ga sargari kaa sargari tonadogoo ga. Woo no a nʼa tee Betel. A na sargari kaa yagawey se kaŋ a nʼi tee. Betel ra, a na sargari juwalkawyaŋ gorandi kaŋ ma sargari kaa tooru ganadogey ra toorey se kaŋ a nʼi tee.

33Handu yaahantoo, jirbi woy cindi guwantoo (15to), a žigi ka koy sargari tonadogoo do kaŋ a nʼa cin Betel, nga hunday ka handoo woo kayandi. A na hanoo din tee jingar Izirayel borey se, hanoo din, nga hunday no ma koy dugu sargarey kaa sargari tonadogoo boŋ.

13

Irkoy boro foo koy Betel

1Abadantaa na Irkoy boro foo donto ka hun Žuda gandaa ra ka kaa Betel koyraa ra. Waatoo kaŋ dontokaa too Betel, a gar Žeroboham goo ma kay a ga dugu diinandi sargari tonadogoo ga. 2Irkoy boraa kaati sargari tonadogoo ga nda takaa kaŋ nda Abadantaa nʼa har a se, a nee: «Sargari tonadogoo, sargari tonadogoo, hayaa ne kaŋ Abadantaa nʼa har, a nee: ‹Izʼaru ga kaa ka hayandi Dawda hugoo ra, maaɲoo ti Žoziyas. Sargari juwalkey kaŋ ga dugu sargarey kaa tooru ganadogoo woo ra, han foo Žoziyas ga sargari juwalkey hunday kaa sargari sargari tonadogoo boŋ. Woo banda ga, i ga adamize birey ton a ga.› » 3Zaari follokaa din ra, Irkoy boraa na tammaasa foo cebe, a nee: «Tammaasaa kaŋ ga cebe kaŋ šennoo woo mana hun kala Abadantaa do, nga ne ti woo: sargari tonadogoo woo ga waaru ka boosoo doori ganda.»

4Waatoo kaŋ kokoyoo maa šennoo kaŋ Irkoy boraa kaati kʼa har Betel sargari tonadogoo ga, a na nga kaboo šerre sargari tonadogoo ga ka nee: «Wa aroo woo dii.» Amma Žeroboham kaboo kaŋ a nʼa šerre Irkoy boraa ga cindi takaa din da, a mana hin kʼa zumandi koyne. 5Sargari tonadogoo waaru, boosoo kaŋ goo a ra mun ganda. Tammaasaa kaŋ Irkoy boraa nʼa har tee ka sawa nda šennoo kaŋ Abadantaa nʼa har. 6Kaŋ woo tee, kokoyoo nee Irkoy boraa se: «Ay ga wiri ni ga, Abadantaa, ni Koyoo ŋaaray ya ne hala ya hin kʼay kaboo zumandi.» Irkoy boraa na Irkoy ŋaaray, kokoyoo hin ka nga kaboo zumandi, kaboo yee nga taka žeenaa ga.

7Kokoyoo nee Irkoy boraa se: «Kaa ay hugoo ra ka ŋaa, nga banda ga, ay ga gomni tee ma ne.» 8Amma Irkoy boraa nee kokoyoo se: «Ba nda nʼnʼay noo ni hugoo jere faa, ay si koy ni do. Ay si haya kul ŋaa, ay si haya kul haŋ ne ra, 9zama Abadantaa nka šelaŋ kʼay yaamar ka nee: ‹Masi haya kul ŋaa, masi haya kul haŋ, ni williroo ga, masi yee nda fondaa kaŋ nda nʼkaa.› » 10Irkoy boraa willi nda fondo tana, a mana yee nda fondaa kaŋ nda a kaa Betel.

Irkoy boraa mana haŋajer Abadantaa se

11Aywa alwaatoo din, annabi aru žeena foo goo Betel koyraa ra. Irkoy boraa, hayaa kaŋ a kaa kʼa tee hanoo din Betel, nda šenney kul kaŋ a nʼi har kokoyoo se, annabi aru žeenaa izʼarey kaa kʼi kul deede ngi baaba se. 12Ngi baaba nee i se: «Fondo foo nda a koy?» Annabi aru žeenaa izʼarey na fondaa cebe ngi baaba se kaŋ nda Irkoy boraa kaŋ hun Žuda koy. 13A nee nga izʼarey se: «Wʼay farkaa soolu ya ne.» I na farkaa soolu a se, a kaaru a ga. 14A na Irkoy boraa gaarandi, a nʼa gar a ga goro tuuriɲaa beeri foo cire. A nee a se: «Ni ti Irkoy boraa kaŋ hun Žuda?» Irkoy boraa nee a se: «Agay no.» 15Annabi aru žeenaa nee a se: «Ir ma koy hugey do ma ŋaa.» 16Irkoy boraa nee: «Ay si hin ka willi ni bande ka koy ni do. Ay si haya kul ŋaa wala ka hari haŋ ni bande nongoo woo ra, 17zama ay duu šenni ka hun Abadantaa do kaŋ nee: ‹Nʼsi hima ka ŋaa wala ka hari haŋ nongoo din ra, fondaa kaŋ nda ni koy, nʼsi hima ka willi nda a.›» 18Aru žeenaa nee a se: «Agay hunday manʼti kala annabi sanda ni. Almalayka ka Abadantaa šennoo ka too ay do ka nee ya ne: ‹Koy aroo do kʼa ka willi ni do a ma ŋaayan ŋaa, a ma hari haŋ.› » Nda cimi, aru žeenaa nka taari a se. 19Kaŋ Irkoy boraa maa woo, a willi a bande ka ŋaa ka haŋ.

Abadantaa na Irkoy boraa zukandi

20I goo ma goro ka ŋaa kaŋ Abadantaa na šenni har annaboo se kaŋ na Irkoy boraa ka willi kate. 21A kaati ka nee Irkoy boraa se kaŋ hun Žuda: «Hayaa ne kaŋ Abadantaa nʼa har, a nee kaŋ mana yadda Irkoy šennoo ga, Abadantaa, ni Koyoo, šennoo kaŋ a nʼa har ma ne, manʼa dii. 22Ni willi ka kaa ka ŋaayan ŋaa ka hari haŋ nongoo kaŋ ra Irkoy nee ma ne kaŋ masi ŋaa a ra, masi hari haŋ a ra. Woo se ni bukaa si huru ni baabey saaraa ra.»

23Waatoo kaŋ Irkoy boraa ŋaa, a na hari haŋ ka ben, a na annaboo kaŋ nʼa willandi farkaa hanse a se. 24Kaŋ Irkoy boraa goo ma koy, a kubay nda ganjihayla fondaa ra, ganjihaylaa nʼa wii. Bukaa cindi a ga daaru fondaa ra. Farkaa ga kay jeroo ga no din, ganjihaylaa mo ga kay bukaa jeroo ga. 25Bisakawyaŋ dii bukaa kaŋ ga daara fondaa ra, ganjihaylaa ga kay a jere. I koy šennoo har koyraa ra kaŋ ra annabi aru žeenaa goo. 26Annaboo kaŋ na Irkoy boraa ka willi kʼa kaa nga fondaa ra, waatoo kaŋ a maa woo, a nee: «Irkoy boraa no kaŋ mana haŋajer Abadantaa se. Abadantaa kʼa noo ganjihaylaa se, ganjihaylaa na birey kayri kʼa wii sanda takaa kaŋ nda Abadantaa nʼa har a se.» 27Woo banda ga, a nee nga izʼarey se kaŋ i ma nga farkaa soolu nga se, i nʼa soolu a se. 28A koy, a dii Irkoy boraa bukaa fondaa ra, farkaa nda ganjihaylaa ga kay bukaa jere. Ganjihaylaa mana bukaa ŋaa, a mana farkaa wii. 29Annabi aru žeenaa na Irkoy boraa bukaa zaa kʼa fur nga farkaa ga kʼa ka willi koyraa ra. A nʼa hẽe kʼa sutura. 30Saaraa kaŋ a nʼa soolu nga boŋ se, nga ra a na bukaa daŋ. Borey na nga buuroo hẽe ka nee: «He agʼarmaa!»

31Suturayanoo banda ga, aru žeenaa nee nga izʼarey se: «Nda ay buu, wʼay sutura saaraa kaŋ ra Irkoy boraa goo, ay birey ma bara nga birey jere. 32Zama šennoo kaŋ nda Abadantaa nʼa donto a ma har Betel koyraa sargari tonadogoo nda Samari koyrawey tooru ganadogey hugey se, šikka sii a ra kaŋ a ga tabati.»

Žeroboham mana ifutu naŋ

33Hayey wey banda ga, Žeroboham mana yee nga teegoy futaa se banda. Alkabiila kul kaŋ no, a na boroyaŋ tee tooru ganadogey sargari juwalkey. Boro kul kaŋ ga baa nga ma tee sargari juwalkaw, a gʼa gorandi sargari juwalyan goyoo ra tooru ganadogey ra. 34Woo tee Žeroboham hugoo borey zunuboo. Woo ka tee sabaabu nga hugoo borey halaci ka dere pew laboo ga.

14

Annabi Ahiya na Žeroboham izʼaroo buuroo har

1Alwaatoo woo ra, Žeroboham izʼaroo Abiya wirci. 2Žeroboham nee nga wandoo se: «Ay gʼa wiri ni ga, tun ni boŋ ga, ma ni boŋ bere taka kaŋ ra boro masi bay wala agay Žeroboham wandoo ti ni. Ma koy Silo koyraa ra, annaboo kaŋ ti Ahiya goo no din, nga no ka nee kaŋ ay ga tee gandaa woo se kokoy. 3Ma takula woy (10), nda gatoyaŋ, nda yuu kulba foo ka koy ni bande. Nda nʼtoo a do, hayaa kaŋ ti zankaa alhabaroo, a gʼa har ma ne.» 4Hayaa kaŋ Žeroboham nʼa har, wandoo nʼa tee. A tun ka koy Ahiya hugoo do, Silo koyraa ra. Ahiya hanse ka žen, moɲey mma bakam, a si hin ka dii koyne. 5Amma Abadantaa nee Ahiya se: «Guna, Žeroboham wandoo ne ma kaa ni do ka ni hãa nga izʼaroo misoo ra, zama izʼaroo nka sii nda baani. Nda a too ni do, ma woo nda woo har a se. Nda a kaa, a mma nga boŋ bere ka nga boŋ tee boro tana.»

6Waatoo kaŋ Ahiya maa woyoo cewey jindoo kaŋ too hugoo miɲoo ga, a nee: «Žeroboham wandoo, huru. Macin se nʼga ni boŋ bere ka ni tee boro tana? Ay dontandi ni do nda šenni šenda. 7Koy nee Žeroboham se: ‹Hayaa ne kaŋ Abadantaa, Izirayel Koyoo nʼa har: “Ay na ni jer jamaa game, ay na ni tee boŋkoyni ay jamaa Izirayel se. 8Ay na kokoytaraa taa Dawda hugoo kone kʼa noo ma ne. Amma mana tee sanda ay tamoo Dawda kaŋ nʼay yaamarey dii, ka hanga agay nda nga binoo kul, ka haya hinne tee kaŋ ga šerre ay jine. 9Nʼna goy futu tee ka bisa borey kul kaŋ bisa ni jine. Nʼkoy, nʼna koy tanayaŋ tee ni boŋ se. Nʼna guuru mennandi kʼa tee tooruyaŋ kʼi gana, nʼnʼay binoo tunandi. Nʼnʼay warra ni banda ga. 10Woo maaganda se, ay ga kate Žeroboham hugoo ga bone ka Žeroboham aru borey kul halaci, baɲɲa nda borcin Izirayel ra. Ay ga Žeroboham hugoo haabu sanda takaa kaŋ nda boro ga žiibi haabu hala a ma ben pat. 11Žeroboham hugoo boro kaŋ buu koyraa ra, hanšey gʼa ŋaa. Boro kaŋ buu ganjoo ra, cirawey gʼa ŋaa. Woo ti hayaa kaŋ Abadantaa nʼa har.”› »

12Ahiya nee woyoo se: «Aywa, ni, koy ni hugoo do. Za ni cewoo huru koyraa ra, ni izoo ga buu. 13Izirayel kul ga ni izoo hẽe, i gʼa sutura. Žeroboham borey ra, nga hinne no ma huru saaray ra, zama Žeroboham hugoo borey ra, nga hinne ra Abadantaa, Izirayel Koyoo dii haya henna. 14Woo banda ga, Abadantaa ga kokoy foo tunandi nga boŋ se kʼa gorandi Izirayel boŋ kaŋ ga Žeroboham hugoo tuusu. Hanoo ne ma kaa. Macin no ay ga nee? A kaa ka ben! 15Abadantaa ga Izirayel kar hala a ma tee sanda kakaaru kaŋ ga zinji-zinji haroo ra. A ga Izirayel kaa labu hennaa ga kaŋ a nʼa noo ngi baabey se, a gʼi say-say ka koy isaa14.15 Isaa no kaŋ se i ga nee Efrat. se banda, zama i nka bunduyaŋ sinji ngi boŋ se kʼi tee tooru woy-boro kaŋ se i ga nee Ašera ka Abadantaa futandi. 16A ga Izirayel fur zunubey kaŋ Žeroboham nʼi tee, de a na Izirayel kaŋandi i ra maaganda se.» 17Žeroboham wandoo tun ka koy. A willi Tirsa. A mma too hugoo jindoo ga kaŋ zankaa buu. 18Izirayel kul nʼa sutura, i nʼa hẽe sanda takaa kaŋ nda Abadantaa nʼa har nda nga tamoo, annabi Ahiya.

19Žeroboham teegoyey cindey, takaa kaŋ nda a na wongey tee, nda takaa kaŋ nga kokoytaraa tiya, i kul mana hantumandi kala Izirayel kokoyey teegoyey citaaboo ra. 20Jiiri waranka cindi hinka (22) no Žeroboham nʼa tee kokoytaraa ra. Woo banda ga, a koy nga hayragey gar alaaharaa. Nga izʼaroo Nadab tee kokoy dogoo ra.

Waatoo kaŋ Roboham ga Žuda laama

(Taarikey 2to 12.1–16)

21Sulaymaana izʼaroo Roboham goro kokoytaraa ra Žuda gandaa ra waatoo kaŋ a goo nda jiiri woytaaci cindi foo (41). Jiiri woy cindi iyye (17) no a nʼa tee kokoytaraa ra a ga goro Žerizalem koyraa ra, koyraa kaŋ Abadantaa nʼa suuba Izirayel alkabiilawey koyrawey kul ra ka nga maaɲoo daŋ a ga. Roboham ɲaa manʼti kala Amoŋ boro, maaɲoo ti Naama. 22Žuda borey na goy futu tee Abadantaa jine. I na zunubu tee ka bisa wey kaŋ ngi baabey nʼi tee ka Abadantaa canseroo tunandi. 23Ngi mo na tooru ganadooyaŋ cin, ka tondi kayandi, i na bunduyaŋ sinji tooru woyoo Ašera maaɲoo ga hondu beerey kul ga nda tuuri firzi kul cire. 24Ba arey kaŋ cindi ka zinaa tee tooru hugey ra goo gandaa ra. Dumey kaŋ Abadantaa nʼi gaaray Izirayel borey jine, ngi almuhaley kul no i cindi kʼi denden.

25Roboham laamaa jiiri igguwantoo, Misira kokoyoo Šišak na Žerizalem tangam. 26A na Abadantaa hugoo almaanoo nda kokoyoo hugoo almaanoo zaa. A na hayaa kul zaa. Korawey kaŋ Sulaymaana nʼi tee nda wura, a nʼi kul zaa. 27Kokoyoo Roboham na alhan korayaŋ tee dogey ra kʼi talfi lakkalkey jineborey ga kaŋ ga kokoyoo hugoo miɲoo lakkal. 28Waati kul kaŋ kokoyoo koy huru Abadantaa hugoo ra, nga lakkalkey ga koy nda ngi bande korawey, woo banda ga, i gʼi ka willi lakkalkey hugoo do.

29Roboham teegoyey cindey, hayey kul kaŋ a nʼi tee, i kul mana hantumandi kala Žuda kokoyey teegoyey citaaboo ra. 30Waati kul wongu goo Roboham nda Žeroboham game. 31Woo banda ga, Roboham koy nga hayragey gar alaaharaa. I nʼa sutura nga baabey jere Dawda koyraa ra. Ɲaŋoo maaɲoo ti Naama, Amoŋ boro no. Roboham izʼaroo Abiyam tee kokoy dogoo ra.

15

Waatoo kaŋ Abiyam ga Žuda laama

(Taarikey 2to 13.1–3, 22–23)

1Nebat izʼaroo kaŋ ti Kokoyoo Žeroboham, laamaa jiiri woy cindi yaahantoo (18to) ra Abiyam tee kokoy Žuda gandaa se. 2A laama jiiri hinza Žerizalem ra. Ɲaŋoo maaɲoo ti Maaka, Abišalom ize woy no. 3Zunubey kul kaŋ baaboo nʼi tee za a mana kaa, nga da nʼi kul cine tee. A mana hanga Abadantaa, nga Koyoo nda nga binoo kul sanda takaa kaŋ nda nga baaba Dawda hanga Irkoy nda nga binoo kul. 4Amma Dawda maaganda, Abadantaa, nga Koyoo ga naŋ Dawda izʼaru ma cindi dumaa ga kokoytaraa ra Žerizalem ra ka naŋ Žerizalem ma duu albarka. 5Zama Dawda nka haya tee kaŋ ga šerre Abadantaa jine. Hayaa kul kaŋ Abadantaa nʼa yaamar nda a, a manʼi hoo nga hunaroo kul ra, nda manʼti Heti boraa Uri hayaa kaŋ tee.

6Roboham aloomuroo kul ra, wongu goo nga nda Žeroboham game.

7Abiyam teegoyey cindey, hayey kul kaŋ a nʼi tee, i kul mana hantumandi kala Žuda kokoyey teegoyey citaaboo ra. Wongu goo Abiyam nda Žeroboham game. 8Abiyam koy nga hayragey gar alaaharaa, i nʼa sutura Dawda koyraa ra, nga izʼaroo Asa tee kokoy dogoo ra.

Waatoo kaŋ Asa ga Žuda laama

(Taarikey 2to 14.1–2; 15.16–19; 16.1–6, 11–14)

9Izirayel kokoyoo Žeroboham laamaa jiiri warankantoo (20to) ra Asa tee kokoy Žuda ra. 10A laama jiiri woytaaci cindi foo (41) Žerizalem ra. Kaaga woyoo maaɲoo ti Maaka, Abišalom ize woy no. 11Haya kaŋ ga šerre no Asa nʼa tee Abadantaa jine, sanda nga baaba Dawda takaa. 12Arey kaŋ ga zinaa tee tooru hugey ra, a nʼi kul gaaray kʼi kaa gandaa ra. Toorey kul kaŋ nga hayragey nʼi tee, a nʼi kaa no din. 13A na nga ɲaa Maaka kaa kokoy wandetaraa ra, zama a nka haya harramante kaŋ ti tooru tee kʼa daŋ tooru woyoo Ašera maaɲoo ga. Asa na nga haya harramantaa kayri, a koy a ton Sederoŋ gooroo ra. 14Amma woo kul, a mana tooru ganadogey kayri, ba kaŋ Asa ga Abadantaa gana nda nga binoo kul nga hunaroo ra. 15A kate nda Abadantaa hugoo ra nga baaba jinay henanantey, nda nga hunday jinay henanantey kaŋyaŋ ti nzorfu kaaray, nda wura, nda jinay tanayaŋ.

16Wongu goo Asa nda Izirayel kokoyoo Bayeša game ngi hunaroo kul ra. 17Izirayel kokoyoo Bayeša koy Žuda gandaa tangam. A na ceteyaŋ cin Rama se hala boro masi duu ka huru ka fatta Žuda kokoyoo Asa do. 18Nzorfu kaaraa kul nda wuragoo kul kaŋ cindi Abadantaa alman jisidogoo ra nda almaanoo kaŋ goo kokoyoo alman jisidogoo ra, a nʼi kul zaa kʼi talfi nga tamey ga, a nʼi sanba Siiri kokoyoo Ben-Hadad se, woo kaŋ baaba maaɲoo ti Tabrimoŋ, Tabrimoŋ baaba ti Heziyoŋ. Ben-Hadad si goro kala Damas koyraa ra. Asa nee Ben-Hadad se: 19«Amaana ma huru agay nda ni game sanda takaa kaŋ nda a goo ay baaba nda ni baaba game. Guna, ay ga nzorfu kaaray nda wura sanba ma ne sanda gomni. Woo ga, ma koy amaanaa hasara kaŋ goo ni nda Izirayel kokoyoo Bayeša game, woo ra, a ga mooru ay ga.» 20Ben-Hadad yadda kokoyoo Asa šennoo. A na nga wongu-izey jineborey sanba i ma koy Izirayel koyrawey tangam. I na Iyoŋ koyraa, nda Dan koyraa, nda Abel-Bet-Maaka koyraa, nda Kineret laamaa kul, nda Neftali gandaa kul kar. 21Waatoo kaŋ Bayeša maarʼa, a fay nda ka Rama koyraa cetewey cin, a koy goro Tirsa koyraa ra. 22Woo ga, kokoyoo Asa na Žuda borey kul cee, boro sii no kaŋ a manʼa cee, tondey kaŋ nda Bayeša ga Rama cin, nda bundey, a daŋ kaŋ borey ma koy i zaa kate. Kokoyoo Asa nʼi kul marga ka Geba koyraa cetewey cin Benžameŋ gandaa ra, a na Mispa koyraa cetewey mo cin.

23Asa teegoyey cindey, nga wongaaritaraa kul, nda haya kul kaŋ a nʼa tee, nda koyrawey kaŋ a nʼi cin, i mana hantumandi kala Žuda kokoyey teegoyey citaaboo ra. Amma waatoo kaŋ a žen cee dori duu a. 24Woo banda ga, Asa koy nga hayragey gar alaaharaa. I nʼa sutura nga baabey jere, nga baaba Dawda koyraa ra. Nga izʼaroo Žozafat tee kokoy dogoo ra.

Waatoo kaŋ Nadab ga Izirayel laama

25Žuda kokoyoo Asa laamaa jiiri hinkantoo ra, Žeroboham izʼaroo Nadab tee kokoy Izirayel se. A na Izirayel laama jiiri hinka. 26A na goy futu tee Abadantaa jine, fondaa kaŋ ra baaboo dira, nga no a hanga a. Zunuboo kaŋ ra baaboo na Izirayel kaŋandi, nga mo na woo din da dumoo tee. 27Ahiya izʼaroo Bayeša kaŋ ti Isakar alkabiilaa boro kaa ka hawandifutay Nadab ga. Han foo, waatoo kaŋ Nadab nda Izirayel kul na Gibetoŋ koyraa wanga kʼa daŋ game kʼa dii, Bayeša koy Nadab wii Gibetoŋ koyraa ra. Gibetoŋ, Filisti borey wane nda a. 28Bayeša mana Nadab wii kala Žuda kokoyoo Asa laamaa jiiri hinzantoo ra, a tee kokoy dogoo ra. 29Waatoo kaŋ Bayeša goro kokoytaraa ra, a na Žeroboham hugey borey kul wii. A mana Žeroboham boro kul hundoo naŋ a ra. A nʼi kul wii ka sawa nda Abadantaa šennoo kaŋ a nʼa har nda nga tamoo Silo boraa Ahiya. 30Žeroboham zunuboo ka kate woo, nda zunuboo kaŋ ra a na Izirayel kaŋandi ka Abadantaa, Izirayel Koyoo futandi.

31Nadab teegoyey cindey, hayey kul kaŋ a nʼi tee, i kul mana hantumandi kala Izirayel kokoyey teegoyey citaaboo ra.

32Wongu goo Asa nda Izirayel kokoyoo Bayeša game ngi aloomuroo kul ra.

Waatoo kaŋ Bayeša ga Izirayel laama

33Žuda kokoyoo Asa laamaa jiiri hinzantoo ra, Ahiya izʼaroo Bayeša huru kokoytaraa ra Izirayel kul boŋ. A si goro kala Tirsa koyraa ra. Jiiri waranka cindi taaci (24) no a nʼa tee kokoytaraa ra. 34A na goy futu tee Abadantaa jine, fondaa kaŋ ra Žeroboham dira, nga no a hanga a. Zunuboo kaŋ ra Žeroboham na Izirayel kaŋandi, nga mo na woo din da dumoo tee.

16

1Abadantaa na šenni har Hanani izʼaroo kaŋ ti Žehu se kaŋ a mʼa ka too Bayeša do ka nee: 2«Ni, Bayeša manʼti baffoo. Agay ka ni jer ka ni tee ay jamaa Izirayel boŋkoynoo, amma ni hanga Žeroboham fondaa kʼay jamaa kaŋ ti Izirayel kaŋandi zunubu ra, kʼay futandi ngi zunuboo maaganda. 3Woo se ay ga ni nda ni hugoo borey kul haabu ka ni hugoo tee sanda takaa kaŋ Nebat izʼaroo Žeroboham hugoo ti a. 4Ni boro kaŋ buu koyraa ra, hanšey gʼa ŋaa, woo kaŋ buu hawsaa ra, cirawey gʼa ŋaa.»

5Bayeša teegoyey cindey, hayey kul kaŋ a nʼi tee, nda nga asajataraa, i kul mana hantumandi kala Izirayel kokoyey teegoyey citaaboo ra. 6Bayeša koy nga hayragey gar alaaharaa, i nʼa sutura Tirsa koyraa ra. Nga izʼaroo Ela tee kokoy dogoo ra.

7Abadantaa na šenni har annabi Žehu kaŋ ti Hanani izʼaroo se, a mʼa too Bayeša nda nga hugoo borey do. Abadantaa mana šennoo har kala nga goy laaley maaganda kaŋ a nʼi tee nga jine ka nga futandi nda nga teegoy laaley, sanda takaa kaŋ nda Žeroboham hugoo borey nʼa tee, koyne mo Bayeša na Žeroboham hugoo borey halaci.

Waatoo kaŋ Ela ga Izirayel laama

8Žuda kokoyoo Asa laamaa jiiri waranka cindi idduwantoo (26to) ra, Bayeša izʼaroo Ela tee kokoy Izirayel se. Jiiri hinka no a nʼa tee kokoytaraa ra, a si goro kala Tirsa koyraa ra. 9Nga goykaa kaŋ maaɲoo ti Zimri hawandifutay a ga. Nga ti bari torka jeroo boŋkoynoo. Han foo Ela goo Tirsa, a ga harifutu haŋ ka suu Arsa hugoo ra. Arsa ti boraa kaŋ ga huga nda kokoyoo hugoo hayaa kul Tirsa koyraa ra. 10Zimri huru hugoo ra kʼa wii, a tee kokoy dogoo ra. Woo mana teendi kala Žuda kokoyoo Asa laamaa jiiri waranka cindi iyyantoo (27to) ra. 11Za Zimri tee kokoy ka goro fuulaa ra, a na Bayeša hugoo borey kul wii. A mana aru kul naŋ, a mana nga boro kul naŋ, a mana nga cere kul naŋ. 12Zimri na Bayeša borey kul halaci ka sawa nda Abadantaa šennoo, woo kaŋ a nʼa har annabi Žehu se a mʼa ka too Bayeša do. 13Woo kul, Bayeša nda nga izʼaroo Ela zunubey ka kate a, ka Izirayel borey daŋ zunubu ra ka Abadantaa, Izirayel Koyoo futandi nda ngi haya yaadawey.

14Ela teegoyey cindey, hayey kul kaŋ a nʼi tee, i kul mana hantumandi kala Izirayel kokoyey teegoyey citaaboo ra.

Waatoo kaŋ Zimri ga Izirayel laama

15Zimri huru fuulaa ra Izirayel Žuda kokoyoo Asa laamaa jiiri waranka cindi iyyantoo (27to) ra. A si goro kala Tirsa koyraa ra. Jirbi iyye no a nʼa tee kokoytaraa ra. Waatoo woo ra, Izirayel wongu-izey jamaa na Gibetoŋ wanga kʼa daŋ game, koyra no kaŋ Filisti borey wane nda a. 16Jamaa cindi no din, i maa kaŋ Zimri hawandifutay kokoyoo ga, a nʼa wii. Han follokaa ra, Izirayel kul na wongu-izey jineboraa kaŋ ti Omri tee kokoy Izirayel se jamaa kaloo ra. 17Kaŋ woo tee, Omri nda wongu-izey kul fatta Gibetoŋ ka koy Tirsa koyraa wanga kʼa daŋ game kʼa dii. 18Kaŋ Zimri dii kaŋ i duu koyraa ga hini, a koy huru kokoy hugoo ra ka nuune daŋ a ra, nga hunday buu nuunaa din ra. 19A buu nda takaa woo, nga zunubey maaganda, zama a na goy futu tee Abadantaa jine. Žeroboham fondaa no a nʼa gana ka zunubu tee, ka kate Izirayel ma kaŋ zunubu ra.

20Zimri teegoyey cindey nda hawandifutaa kaŋ a nʼa tee, i kul mana hantumandi kala Izirayel kokoyey teegoyey citaaboo ra.

21Waatoo woo ra, Izirayel jamaa fay ihinka. Zamna foo hanga Ginat izʼaroo Tibni bande kʼa tee ngi kokoyoo. Zamna faa hanga Omri bande. 22Amma wey kaŋ hanga Omri bande ga hin wey kaŋ hanga Ginat izʼaroo Tibni bande. Tibni buu, Omri huru kokoytaraa ra.

Waatoo kaŋ Omri ga Izirayel laama

23Žuda kokoyoo Asa laamaa jiiri waranza cindi faantoo (31to) ra, Omri tee kokoy Izirayel se. A na Izirayel laama jiiri woy cindi hinka (12). A jin ka Tirsa koyraa laama jiiri iddu. 24Woo banda ga, a koy Samari tondi hondoo day nda nzorfu kaaray tamma boŋ zenber iddu (6.000) Šemer ga. A na koyra foo cin hondoo boŋ, ka koyraa maaɲoo daŋ Samari ka sawa nda tondi hondoo din koyoo kaŋ maaɲoo ti Šemer. 25Omri na goy futu tee Abadantaa jine. A na ifutu tee ka bisa kokoyey kul kaŋ bisa a jine. 26Omri hanga fondaa kaŋ bande Nebat izʼaroo Žeroboham hanga, ka nga zunubey cine tee, ka Izirayel borey kaŋandi zunubu ra, ka Abadantaa, Izirayel Koyoo futandi nda ngi haya yaadawey.

27Omri teegoyey cindey, hayey kaŋ a nʼi tee, nda nga asajataraa, i kul mana hantumandi kala Izirayel kokoyey teegoyey citaaboo ra. 28Omri koy nga hayragey gar alaaharaa, i nʼa sutura Samari. Nga izʼaroo Akab tee kokoy dogoo ra.

Waatoo kaŋ Akab ga Izirayel laama

29Žuda kokoyoo Asa laamaa jiiri waranza cindi yaahantoo (38to) ra Omri izʼaroo Akab tee kokoy Izirayel se. A na jiiri waranka cindi hinka (22) tee kokoytaraa ra Izirayel, a si goro kala Samari. 30Akab na goy futu tee Abadantaa jine ka bisa borey kul kaŋ bisa a jine. 31A na Nabat izʼaroo Žeroboham zunuboo cine tee. Amma woo kul mana wasa a se, a koy Sidoŋ borey kokoyoo Etbal ize woyoo hiiji kaŋ maaɲoo ti Žezabel. A ga sujudu tooroo jine kaŋ ti Bal kʼa gana. 32A na tooru hugu cin Samari ka sargari tonadoo tee a ra Bal se. 33Akab na bunduyaŋ mo sinji tooru woyoo Ašera maaɲoo ga. Akab yee koyne ka goy futu laala tana booboyaŋ kaŋyaŋ na Abadantaa, Izirayel Koyoo futandi. Izirayel kokoyey kaŋ bisa a jine, nga goy futaa bisa i kul waney.

34Akab waatoo ra, Betel koyraa boraa Hiyel na Žeriko koyraa cin. Waatoo kaŋ a na koyraa asaasey kaa, nga izʼaru jinaa kaŋ ti Abiram buu. Hanoo kaŋ a ga koyraa miɲey daŋ, nga izʼaru koraa kaŋ ti Segub mo buu. Woo teendi ka sawa nda Abadantaa šennoo kaŋ a nʼa har nda Nun izʼaroo Žozuwe.16.34 Žozuwe 6.26.

17

Annabi Ilyasu bayrandi kaŋ kogay ga tee Izirayel gandaa ra

1Aru foo goo Tišib koyraa ra, Galad gandaa ra, maaɲoo ti Ilyasu, a nee Akab se: «Ay ga žee nda Abadantaa, Izirayel Koyoo kaŋ ga huna maaɲoo, Koyoo kaŋ goyoo ra ay goo, jiirey wey ra, harandaŋ si tee, ncirɲi si kaŋ, kala nda agay hunday kaa ka šelaŋ.»

Ilyasu koy goro Kerit gooroo ra

2Abadantaa na šenni har Ilyasu se ka nee: 3«Hun ne ra, koy waynahunay here ka tugu Kerit gooroo ra, Žurdeŋ isaa tenje. 4Nʼga cindi ka gooroo haroo haŋ. Ay ga gaaru-gaaruyaŋ yaamar i ma ni ŋandi no din.» 5Ilyasu koy, a goy ka sawa nda woo kaŋ Abadantaa nʼa har a se. A koy goro Kerit gooroo ra, Žurdeŋ isaa tenje. 6Gaaru-gaaruyaŋ ga kate a se takula nda ham cijin nda zaari. A cindi a ga gooroo haroo haŋ.

Ilyasu zunbu woy foo do Serepta koyraa ra

7Hala a ga too waati foo, gooroo haroo kogu, zama ncirɲi mana kaŋ gandaa ra. 8Woo ga, Abadantaa na šenni har Ilyasu se ka nee: 9«Tun ka koy Serepta koyraa ra, Sidoŋ laamaa ra, ma cindi no din. Ay nee woy foo kaŋ kurɲoo buu se a ma ni ŋandi no din ra.»

10Ilyasu tun ka koy Serepta. A mma too koyraa miɲoo ga kaŋ woy foo kaŋ kurɲoo buu ne ma tuuri kuuna. Ilyasu nʼa cee ka nee a se: «Suuri, ma koy kate ya ne hari kayna jinay ra ya haŋ.» 11A goo ma koy hari ceeci, Ilyasu nʼa cee koyne ka nee: «Suuri, nda nʼga yee kate, ma takula mo kabay kate ya ne ni bande.» 12Woyoo nee: «Ay ga žee nda Abadantaa, ni Koyoo kaŋ ga huna maaɲoo, ŋaayan kul sii ay kone hugey do nda manʼti kabe mee foo farin kaŋ goo jinay ra nda jii kayna kaŋ goo kulba ra. Woo se ay goo ma tuuri kuuna ka koy hugey ka hina agay nda ay izʼaroo se. Nda ir nʼa ŋaa ka ben, ir ga buu ŋaayan jaŋay se.» 13Ilyasu nee woyoo se: «Masi hunbur, koy hugey, ma hayaa tee kaŋ nʼnʼa har. Amma farinoo nda jiyoo kaŋ goo ni kone tee ya ne furme kayna, ma kate a ya ne jina, nga banda ga, ma tee ni nda ni izʼaroo se, 14zama hayaa ne kaŋ Abadantaa, Izirayel Koyoo nʼa har, a nee: ‹Farinoo si ben jinaa ra, jiyoo kulbaa si koonu hala han kaŋ Abadantaa na ncirɲi doori laboo ga.› »

15Woyoo koy. A nʼa tee nda takaa kaŋ nda Ilyasu nʼa har. Woyoo, nda nga hugoo borey, nda Ilyasu, ŋaayan goo i kone waati kuku. 16Farinoo si ben jinaa ra, jiyoo kulbaa si koonu, ka sawa nda šennoo kaŋ Abadantaa nʼa har nda Ilyasu miɲoo.

Ilyasu na woyoo kaŋ kurɲoo buu izʼaroo hunandi

17Hayey wey banda ga, woyoo kaŋ do Ilyasu zunbu, izʼaroo wirci, wircoo hanse ka futu hala nongu kaŋ ra hundoo hun. 18Woyoo nee Ilyasu se: «Irkoy boraa, macin no ay nʼa hasara ma ne? Ni nka kaa ay do kʼay hongandi ay layboo, kʼay izʼaroo wii wala?» 19Ilyasu nee a se: «Ay noo ni izʼaroo.» Ilyasu na zankaa zaa nga gandoo ra kʼa ka žigi ka koy soorohugoo ra kaŋ ti nga dogoo, a nʼa kanandi nga daaroo boŋ. 20A kaati ka Abadantaa cee ka nee: «Abadantaa, ay Koyoo, nʼga yadda ka woyoo woo kaŋ kurɲoo buu dor ka naŋ nga izʼaroo ma buu, ka kar nga kʼay zumandi nga do?»

21Woo banda ga, Ilyasu na nga boŋ daaru zankaa ga hala cee hinza, ka kaati ka Abadantaa cee ka nee: «Abadantaa, ay Koyoo, ay ga ni ŋaaray, ma naŋ zankaa woo hundoo ma yee kate a ra!» 22Abadantaa na haŋajer Ilyasu se, zankaa hundoo yee kate a ra, a huna. 23Ilyasu na zankaa zaa ka zunbu ka hun soorohugoo boŋ kʼa noo ɲaŋoo se ganda hugoo ra. Ilyasu nee: «Ni izʼaroo ne, a huna.» 24Woyoo nee Ilyasu se: «Sohõ ay bay kaŋ Irkoy boro ti ni, šennoo kaŋ Abadantaa gʼa daŋ ni miɲoo ra, mʼa har ti cimi.»

18

Ilyasu koy Akab do

1Waati kuku banda ga, kogaa jiiri hinzantoo ra, Abadantaa na šenni har Ilyasu se ka nee: «Koy Akab do, ay ga ncirɲi kaŋandi laboo ga.» 2Ilyasu koy Akab do. Woo gar heraa laala Samari laamaa ra. 3Akab na Abdiyas kaŋ ga huga nda kokoyoo hugoo cee. Abadantaa hunburaa ga hanse ka bara Abdiyas ra, 4waatoo kaŋ Žezabel na Abadantaa annabey halaci, Abdiyas na annabi zangu (100) zaa kʼi tugu boro woyguu (50) woyguu (50) tondi guusu ra, ka cindi kʼi noo ŋaayan nda hari. 5Akab nee Abdiyas se: «Koy gandaa yaara, ma koy hari dogey kul ra, nda goorey kul ra, a ga hin ka tee subu ma duwandi i ra, ir mʼa noo ir baryey nda ir lanbaanawey se hala ir masi kaa ka tilasu ka wiiya i ra.» 6I na gandaa zamna ngi game kʼa yaara. Akab koy fondo foo ra, Abdiyas koy fondo tana ra.

7Abdiyas goo fondaa ra, a kubay nda Ilyasu. Waatoo kaŋ Abdiyas dii a, a na Ilyasu bay, a na nga ndumoo sinji laboo ra kʼa foo ka nee: «Ni no ay koyoo Ilyasu wala?» 8Ilyasu nee a se: «Agay no. Koy nee ni koyoo Akab se kaŋ ay goo ne.» 9Abdiyas nee: «Macin ti zunuboo kaŋ ay nʼa tee kaŋ se nʼga agay, ni tamoo daŋ Akab kaboo ra a mʼay wii? 10Ay ga žee nda Abadantaa kaŋ ga huna maaɲoo, ganda sii no, laama mo sii no kaŋ ra ay koyoo mana boro sanba ka koy ni ceeci. Nda borey willi kate ka nee kaŋ nʼsii no, a ga nee nongoo borey wala gandaa borey se kaŋ i ma žee, nda cimi no kaŋ i mana dii ni. 11Nga no sohõ nʼga nee kaŋ ya koy nee ay koyoo se: ‹Ilyasu goo ne.› 12Nda ay koy a har Akab se, ka gar a mana duu ni, zama nda ay hun ni do sohõ da, Abadantaa Hundoo ga koy nda ni nongu kaŋ ay sʼa bay ra, woo ga, a gʼay wii. Ka gar Abadantaa hunburaa goo ay binoo ra za ay zankataraa ga. 13Waatoo kaŋ Žezabel ga Abadantaa annabey wii, hayaa kaŋ ay nʼa tee mana maarʼa wala, ay koyoo? Ya nka annabi zangu (100) zaa Abadantaa annabey ra ka koy i tugu boro woyguu (50) woyguu (50) tondi guusu ra, ka cindi kʼi noo ŋaayan nda hari. 14Nga no, sohõ ni, nʼga nee kaŋ ya koy nee ay koyoo se kaŋ Ilyasu goo ne. A ga kaa kʼay wii.» 15Ilyasu nee: «Ay ga žee nda Abadantaa, Aduɲɲakoyoo kaŋ ga huna maaɲoo, nga kaŋ goyoo ra ay goo, kaŋ hõ ay ga koy Akab do.»

16Abdiyas koy Akab kubay kʼa noo Ilyasu alhabar. Woo ga, Akab koy Ilyasu kubay. 17Za kaŋ Akab dii Ilyasu, Akab nee a se: «Ni no ka kate Izirayel ga bone!» 18Ilyasu nee: «Manʼti agay no ma kate Izirayel ga bone. Ni nda ni baaba hugoo no ma kate Izirayel ga bone, zama war na Abadantaa yaamarey naŋ ka koy Balyaŋ gana. 19Sohõ, daŋ Izirayel kul ma kaa ka marga ay jere Karmel tondi hondoo here nda annabi zangu taaci nda woyguwaa (450) kaŋ ga Bal gana, nda annabi zangu taacaa (400) kaŋ ga Ašera tooru woyoo gana ka ŋaa Žezabel bande.»

Ilyasu nda Bal annabey Karmel tondi hondoo ga

20Akab donto Izirayel borey kul do ka Bal annabey marga Karmel tondi hondoo here. 21Ilyasu man jamaa ka nee: «Hala waati foo no war ga fondo hinka ganayan naŋ? Nda Abadantaa ti Irkoy, wa hanga a bande, nda Bal no, wa hanga a bande.» Jamaa manʼa zaabi nda baffoo.

22Ilyasu nee jamaa se: «Agay hinne ka cindi Abadantaa annabey ra, ka gar Bal annabey manʼti kala boro zangu taaci nda woyguu (450). 23Aywa, wa kate ya ne haw yaaru hinka. Bal annabey ma haw yaaru foo suuba i ra kʼa fooru kʼa fur tuurey boŋ, amma i masi nuune daŋ a ra. Agay mo ga haw yaaru faa zaa kʼa fooru kʼa fur tuurey boŋ bila nda ya nuune daŋ a ra. 24Woo banda ga, war ma war koyoo maaɲoo cee kʼa ŋaaray, agay mo ga Abadantaa maaɲoo cee kʼa ŋaaray. Koyoo kaŋ zaaboo ti nuune, nga ti Irkoy.» Jamaa kul na Ilyasu zaabi ka nee: «Ir yadda ni šennoo.» 25Ilyasu nee Bal annabey se: «Wa haw yaaru foo suuba, war ma jin kʼa hanse, zama war ga boobo, woo banda ga, war ma war koyoo cee, amma war masi nuune daŋ a ra.»

26I na haw yaaroo zaa kaŋ i nʼa noo i se, i nʼa hanse kʼa fur tuurey boŋ. I kaati ka Bal maaɲoo cee za subbaahi hala zaarikayaa ra ka nee: «Bal, ir zaabi.» Amma šenni sii no, zaabi sii no. I ga sar ka gan sargari tonadogoo kaŋ i nʼa tee jere. 27Zaaroo gamoo ra, Ilyasu nʼi ɲooɲo, a nee: «Wa hanse ka kaati, zama koy no, a goo ma miile, wala a goo salangaa ra, wala a goo naarumay ra, wala a ga hin ka tee a goo ma jirbi, a ga tun.» 28I na kaati beeri tee, i sintin ka ngi boŋ hay nda ngi takubawey nda ngi yaajey ka sawa nda ngi alaadaa takaa hala nongu kaŋ ra kuri hun i ga. 29Waatoo kaŋ zaarikayaa bisa, i tee hollay-ize ka koy hala aluulaa taasu sargaroo kaayanoo ga. Šenni sii no, zaabi sii no, dukku-durum.

30Waatoo woo, Ilyasu nee jamaa kul se: «Wa man kate ay do ne.» Jamaa kul man a. Abadantaa sargari tonadogoo kaŋ kayri, a nʼa hanse. 31Ilyasu na tondi woy cindi hinka (12) zaa ka sawa nda Yakuba izey alkabiila hinnaa, Yakuba woo da se Abadantaa na šenni har ka nee: «Ni maaɲoo ga tee Izirayel.»18.31 Sintinoo 32.9; 35.10.32A na tondey ka sargari tonadoo cin Abadantaa maaɲoo ga. A na guusu kaa sargari tonadogoo kuubi-ka-beraa ra, guusoo ga hin ka hari liitar waranza (30) cine zaa. 33A na tuurey hanse, a na haw yaaroo fooru kʼa daŋ tuurey boŋ. 34Woo banda ga, a nee: «Wa koy hoobu taaci too hari, war mʼi doori sargari kukurantaa nda tuurey boŋ.» A nee koyne: «Wa yee ka doori a boŋ, a ma tee cee hinka.» I nʼa tee cee hinka. A yee koyne ka nee: «Wa yee ka doori a boŋ, a ma tee cee hinza.» I nʼa tee cee hinza. 35Sargari tonadogoo kul tee hari, guusoo mo too nda hari.

36Taasu sargaroo kaayanoo waati, Ilyasu man kate, a nee: «Abadantaa, Ibirahima Koyoo, Isiyaka Koyoo, Izirayel Koyoo, hõ bayrandi kaŋ ni ti Irkoy Izirayel ra, kaŋ agay ti ni tamoo, kaŋ hayey wey mo kul ay manʼi tee nda kala ni yaamaroo. 37Ay zaabi, Abadantaa, ay zaabi hala jamaa woo ma bay kaŋ ni, Abadantaa ti Irkoy, ni no ma ngi biney yeeti kate ni ga.» 38Woo ga, Abadantaa nuunaa zunbu ka sargari kukurantaa, nda tuurey, nda tondey, nda nongoo din laboo ton. Haroo kaŋ goo guusoo ra, nuunaa nʼa kogandi. 39Waatoo kaŋ jamaa kul dii woo, i sujudu ka ngi ndumey sinji laboo ra ka nee: «Abadantaa ti Irkoy, Abadantaa ti Irkoy!» 40Ilyasu nee i se: «Wa Bal annabey dii, ba affoo masi hun i ra.» I nʼi dii. Ilyasu nʼi ka zunbu ka koy Kišoŋ gooroo ra ka jindey kaa.

Kogaa ben Izirayel gandaa ra

41Ilyasu nee Akab se: «Koy ŋaa ka haŋ, zama jiŋjiŋoo woo kaŋ nʼga maarʼa, hirri no.» 42Akab koy ŋaa ka haŋ. Amma Ilyasu žigi Karmel tondi hondoo boŋoo boŋ, a gunguma ganda ka nga ndumoo daŋ nga cee gamey ra. 43A nee nga tamoo se: «Ay gʼa wiri ni ga, žigi ka teekoo here guna.» Tamoo žigi kʼa guna. A nee Ilyasu se: «Haya sii no.» Cee iyye Ilyasu ga nee a se kaŋ a ma koy guna. 44Cee iyyantoo, tamoo nee: «Duula kaccu foo kaŋ ga too boro kabe gundoo goo ma tun teekoo boŋ.» Ilyasu nee: «Koy nee Akab se kaŋ a ma nga bari torkaa soolu ka koy nga do, ncirɲoo masi koy a ganji a ma koy.»

45Waati kayna banda ga, beenaa kul bibi nda duula. Hewoo tun, ncirɲi beeri kaŋ. Akab žigi nga torkaa ga ka koy Žizireyel. 46Abadantaa na albarka daŋ Ilyasu ra kaŋ na gamahaw ka nga centoo šiita ka huru Akab jine ka koy too hala Žizireyel.

19

Ilyasu binoo hun

1Hayey kul kaŋ Ilyasu nʼi tee, nda takaa kaŋ nda a na Bal annabey wii, Akab nʼi kul deede Žezabel se. 2Žezabel na dontokaw sanba Ilyasu do ka nee: «Koyey ma goy goy ay ga nda subaa dimmaa woo ga, ay mana hayaa tee ma ne kaŋ nʼnʼa tee annabey affoo kul se.» 3Ilyasu hunbur, a zuru ka nga hundoo hallasi. A koy too Ber-Šeba kaŋ goo Žuda gandaa ra, a na nga tamoo naŋ no din. 4Nga hunday na saajoo fondaa zaa, a na zaari foo tee a ga dira hala a too saabay foo jere kaŋ goo jere ga, a goro a cire. A nee nga binoo ra nga mma baa nga ma buu, a nee: «A wasa, sohõ Abadantaa, ay hundoo dii, zama ya na bisa ay baabey.» 5Woo banda ga, a kani saabaa cire, a jirbi. Dogoo din da almalayka too a do kʼa taaru, a nee a se: «Tun ka ŋaa.» 6A tun, a ga dii takula kaŋ tonandi tondi ga nda zollo hari goo nga jeroo ga. A ŋaa, a haŋ, woo banda, a yee ka kani. 7Abadantaa almalaykaa yee koyne ka kaa a do cee hinkantoo kʼa taaru ka nee a se: «Tun, ma ŋaa, zama fondaa ga kuu ma ne.» 8A tun, a ŋaa, a haŋ. Gaaboo kaŋ a duu a ŋaahayaa woo banda ga, a tun ka dira zaari woytaaci (40) nda cijin woytaaci (40) ka koy too hala Irkoy tondi hondoo do kaŋ ti Horeb.

Irkoy na Ilyasu binoo daŋ

9Kaŋ Ilyasu too no din, a huru tondi guusu ra ka cijinoo tee. Abadantaa na šenni har a se ka nee: «Macin no nʼga tee ne ra, Ilyasu?» 10A nee: «Ay hanse ka gurgay Abadantaa, Aduɲɲakoyoo se. Amaanaa kaŋ nʼnʼa daŋ ni nda Izirayel borey game, i nʼa hasara, i na ni sargari tonadogey kayri, i na ni annabey wii nda takuba. Agay hinne ka cindi, sohõ i ga baa ngi mʼay wii.» 11Abadantaa nee: «Fatta ka kay tondi hondoo boŋ agay, Abadantaa jine.» Abadantaa kaa ka bisa. Hew beeri gaabikoyni tun ka tondi hondey waaru, ka tondey kayri-kayri Abadantaa jine. Amma Abadantaa sii hewoo ra. Hewoo banda ga, laboo jijiri, amma Abadantaa sii labu jijiroo ra. 12Labu jijiroo banda ga, nuune tee, amma Abadantaa sii nuunaa ra. Nuunaa banda ga, jinde baana fatta. 13Kaŋ Ilyasu maa jindoo woo, Ilyasu na nga burmusoo ka nga ndumoo daabu, ka fatta ka kay tondi guusoo miɲoo ga. Jinde foo ne ka fatta ka nee a se: «Macin no nʼga tee ne ra, Ilyasu?» 14Ilyasu nee: «Ay hanse ka gurgay Abadantaa, Aduɲɲakoyoo se. Amaanaa kaŋ nʼnʼa daŋ ni nda Izirayel borey game, i nʼa hasara, i na ni sargari tonadogey kayri, i na ni annabey wii nda takuba. Agay hinne ka cindi, sohõ i ga baa ngi mʼay wii.»

15Abadantaa nee Ilyasu se: «Fondaa kaŋ nʼnʼa zaa ka kaa ne, willi a bande ka koy saajoo ra ka koy hala Damas. Nda nʼtoo no din, ma Hazayel yon kʼa tee Siiri gandaa kokoyoo. 16Woo banda ga, ma koy Nimši izʼaroo Žehu mo yon kʼa tee Izirayel kokoyoo. Ma Šafat izʼaroo Alyasu mo yon kaŋ si hun kala Abel-Mehola kʼa tee annabi ni dogoo ra. 17Boro kaŋ zuru ka hun Hazayel takubaa cire, Žehu gʼa wii, boro kaŋ zuru ka hun Žehu takubaa cire, Alyasu gʼa wii. 18Amma ay ga boro zenber iyye (7.000) hallasi Izirayel ra kaŋ mana bay ka kanje sonbu Bal se, de mo miɲey mana bay kʼa summu.»

Ilyasu na Alyasu daŋ nga dogoo ra

19Ilyasu hun no din ka koy Šafat izʼaroo Alyasu do. A gar Alyasu mma beeri, haw hinka-hinka hala cee woy cindi hinka (12) nda a ga beeri, iwoy cindi hinkantoo (12to) bara a kone. Kaŋ a bisa Alyasu jere, a na nga burmusoo warra a boŋ. 20Alyasu na nga hawey naŋ, a zuru ka hanga Ilyasu bande, a nee: «Ay gʼa wiri ni ga, ma naŋ ya koy ay baaba nda ay ɲaa hoybaani jina ya hanga ni.» Ilyasu nee a se: «Koy, ma willi kate. Hayaa kaŋ ay nʼa tee ma ne maaganda se nʼga willi kate.» 21Alyasu hun Ilyasu do ka koy, a na haw hinkaa wii kʼi tee sargari. Beeri bundey kaŋ goo hawey ga nda a na hawey ton kʼi noo borey se i mʼi ŋaa. Woo banda ga, a tun ka hanga Ilyasu bande ka alhaadimay a se.

20

Siiri gandaa kokoyoo na Samari dii

1Siiri gandaa kokoyoo Ben-Hadad na nga wongu-izey kul marga. Kokoy waranza cindi hinka (32) tonton a ga nda bariyaŋ nda bari torkayaŋ. A žigi ka koy Samari koyraa wanga kʼa daŋ game kʼa tangam. 2A na dontokawyaŋ sanba koyraa ra, Izirayel kokoyoo Akab do, 3a nee kaŋ i ma koy nee a se kaŋ nga, Ben-Hadad nee: «Ni nzorfu kaaraa nda ni wuragoo kul ti agay wane, ni wandey nda ni izey kul ihenney ti agay wane.» 4Izirayel kokoyoo nʼa zaabi ka nee: «Ay koyoo, kokoyoo, woo kaŋ nʼnʼa har ti cimi, agay nda ay kabehayaa kul ti ni wane.» 5Dontokey willi kate koyne, i nee kaŋ Ben-Hadad nee: «Ay na dontokawyaŋ sanba ni do ka nee ma ne kaŋ ma ni nzorfoo, nda ni wuragoo, nda ni wandey, nda ni izʼarey noo ya ne. 6Šikka sii, suba dimmaa woo cine ga ay gʼay tamey sanba ni do, i ga koy ni hugoo nongey kul guna, nda ni tamey hugey, haya kul kaŋ ni do, a goo nda alfayda, i ga koy nda a kul.»

7Izirayel kokoyoo na gandaa boro beerey kul cee ka nee i se: «Ay gʼa wiri war ga, war ma dii takaa kaŋ nda aroo woo ga ifutu ceeci ir se, zama a nka dontokaw sanba ka nee kaŋ ya nga noo ay wandey, nda ay izey, nda agay nzorfoo, nda ay wuragoo, ya na wanji a se.» 8Boro beerey kul nda jamaa kul nee a se: «Masi haŋajer a se, masi yadda šennoo woo se.» 9Akab nee Ben-Hadad dontokey se: «Wa koy nee ay koyoo, kokoyoo se kaŋ woo kaŋ a na dontokey sanba kʼa har cee jinaa, ay yadda a ga, amma woo kaŋ nga ne kʼa har sohõ da, ay si hin kʼa tee.» Dontokey koy šennoo har Ben-Hadad se.

10Ben-Hadad yee koyne ka alhabar sanba Akab do ka nee a se: «Koyey ma goy goy ay ga nda ay mana Samari koyraa kayri-kayri hala nongu kaŋ ra wongu-izey kaŋ goo ay bande, laboo kayriroo hamnoo, i kul si hin ka ngi kabey too a ra.» 11Amma Izirayel kokoyoo na Ben-Hadad zaabi, a nee: «Wa koy nee Ben-Hadad se: ‹Boro kaŋ ga nga gamoo haw wongu se si hima ka bolsay sanda boro kaŋ kaa ka hun wongu ra.› » 12Waatoo kaŋ šennoo too Ben-Hadad do, a gar nga nda kokoy tanayaŋ goo ma harifutu haŋ hukkumey ra. A nee nga tamey se: «Wa soolu!» I koy jine tee Samari koyraa se kʼa tangam.

Kokoyoo Akab duu hinay Siiri kokoyoo ga

13Waatoo woo ra, annabi foo man Izirayel kokoyoo Akab ka nee a se: «Abadantaa nee: ‹Nʼga dii jama beeroo woo kul, guna, ay gʼi daŋ ni kaboo ra hõ. Nda woo tee, nʼga bay kaŋ agay ti Abadantaa.› » 14Akab nee: «May no a gʼa tee sibil kʼi daŋ ay kaboo ra?» Annaboo nee: «Hayaa ne kaŋ Abadantaa nʼa har: ‹Sibiloo manʼti kala gandaa boŋkoyney arusooga goykey.› » Akab nee: «May ma jin ka wongoo sintin?» Annaboo nee: «Ni.»

15Akab na gandaa boŋkoyney arusooga goykey kul kabu, i tee zangu hinka nda waranza cindi hinka (232). Nga banda ga, a na Izirayel borey jamaa wongu-izey kul kabu, i tee boro zenber iyye (7.000). 16I fatta ka koy wongu zaarikayaa ra. Woo gar Ben-Hadad nda kokoy tana waranza cindi hinkaa (32) kaŋ gʼa faaba goo hukkumey ra i ga harifutu haŋ ka suu. 17Gandaa boŋkoyney arusooga goykey ti boro jinawey kaŋ fatta. Ben-Hadad na boroyaŋ sanba ka koy dii macin bara no. I willi kate ka nee a se: «Boroyaŋ ka hun Samari koyraa ra ka kaa.» 18Ben-Hadad nee: «Nda alaafiya se i fatta, wʼi dii kate i ga huna, nda wongu se i fatta, wʼi dii kate i ga huna.» 19Gandaa boŋkoyney arusooga goykey fatta koyraa ra, Izirayel wongu-izey jamaa hanga ey. 20Ngi affoo kul na Siiri borey aru foo kar. Kaŋ woo tee, Siiri borey zuru. Izirayel borey nʼi gaaray. Siiri kokoyoo Ben-Hadad kaaru bari boŋ, a zuru ka hun i ra, nga nda bari kaarukaw fooyaŋ. 21Izirayel kokoyoo na Siiri borey wongu, a na ngi baryey wii ka bari torkawey kar, ka hasaraw beeri tee i se. 22Annaboo yee koyne ka kaa kokoyoo do ka nee a se: «Albarka daŋ ni boŋ ra, ma gaabandi, ma dii woo kaŋ nʼga hima kʼa tee, zama yeeši dimmaa woo cine ga, Siiri kokoyoo ga yee ka kaa ka ni tangam.»

Akab yee ka hin

23Siiri kokoyoo goykaw beerey nee a se: «Izirayel borey Koyoo manʼti kala tondi hondey Koyoo. Woo se i hin ir. Ir ma koy i tangam gangani ra, šikka sii a ra kaŋ ir ga hin ey. 24Hayaa kaŋ nʼga hima kʼa tee manʼti kala ma kokoy waranza cindi hinkaa (32) kul kaa ngi fuulaa ra, ma goforneryaŋ daŋ dogey ra. 25Ni wongu-izey kaŋ halaci, nʼga hima ka ngi hinnaa wongu-ize soolu. Bari hinnaa kaŋ buu, ma nga cinaa ceeci, bari torkawey kaŋ hasara, ma ngi cinaa ceeci. Nga banda ga, ir ga koy Izirayel borey tangam ganganoo ra. Nda woo teendi, šikka sii a ra kaŋ ir ga hin ey.» Kokoyoo yadda i se, woo kaŋ i nʼa har, a nʼa tee.

26Jiiri taagaa ra, waati follokaa ra, Ben-Hadad yee koyne ka Siiri borey kabu. Woo banda ga, a žigi ka koy Afek koyraa ra ka Izirayel wongu. 27Izirayel borey mo kabandi, i nʼi noo haya kaŋ nda i ga huna. Woo banda ga, i koy Siiri borey kubay. Izirayel borey na ngi kaloo sinji i tenje. Izirayel ga tee i jine sanda hancin kur-ize kaccu hinka, ka gar Siiri borey na gandaa too. 28Irkoy boraa20.28 Irkoy boraa da se i ga nee annabi sorro 13to ra. man Izirayel kokoyoo ka nee a se: «Hayaa ne kaŋ Abadantaa nʼa har: ‹Siiri borey ga nee kaŋ Abadantaa manʼti kala tondi hondey Koyoo, a manʼti ganganoo Koyoo, woo maaganda se ay ga wongu-izey jama beeroo woo kul kaŋandi ni kaboo ra. Nda woo tee, war ga bay kaŋ agay ti Abadantaa.› » 29Wongu-ize jama hinkaa koy goro ka cere tenje jirbi iyye. Jirbi iyyantoo hane i na wongoo sintin. Izirayel borey na Siiri borey wongu-ize kaŋ goo cee ga boro zenber zangu (100.000) wii zaari folloku. 30Cindey zuru ka koy Afek koyraa ra. Amma cetaa kaŋ ga Afek koyraa kuubi kaŋ aru zenber waranka cindi iyye (27.000) boŋ i ra kʼi wii. Ben-Hadad zuru, a too koyraa ra, a koy tugu hugu-izoo ra kaŋ goo hala kunehere.

Akab na Siiri kokoyoo hundoo naŋ a ra

31Nga tamey nee a se: «Ir maa kaŋ Izirayel hugoo kokoyey manʼti kala boro hennayaŋ. Naŋ ir mʼir boŋ yeeti ganda ka saaku kasayaŋ daŋ ir ga, ir ma karfu didiji ir boŋey ga ka fatta ka koy šelaŋ Izirayel kokoyoo se. A ga hin ka tee a ma ni hundoo naŋ ni ra.» 32I na saaku kasayaŋ daŋ ngi ga, i na karfu haw ngi boŋey ga ka koy Izirayel kokoyoo do ka nee a se: «Ni tamoo Ben-Hadad nee kaŋ ma suuri ka nga hundoo naŋ nga ra.» Akab nee: «A ga huna wala? Agʼarmaa no.»

33Borey din, šennoo tee i se silbay henna, woo kaŋ Akab nʼa har, i cahã ka naanay a. I nee: «Cimi no, Ben-Hadad manʼti kala ni armaa.» Akab nee: «Wa koy kate a.» Ben-Hadad hun nga tugudogoo ra ka koy Akab do. Akab nʼa žigandi nga bari torkaa boŋ. 34Ben-Hadad nee Akab se: «Koyrawey kaŋ ay baaba nʼi taa ni baaba kone, ay gʼi yeeti ma ne. Nʼga hin ka maamaladooyaŋ tee Damas koyraa ra sanda takaa kaŋ nda ni baaba nʼa tee Samari koyraa ra.» Izirayel kokoyoo nee: «Agay, amaana zaa ya ne jina ya ni naŋ ma koy.» Akab na amaana daŋ a ga kʼa naŋ a ma koy.

Irkoy mana yadda Akab ga

35Han foo boro foo kaŋ goo annabey ra nee nga cine annabi tana foo se: «Abadantaa nee kaŋ mʼay kar.» Amma ceroo mana yadda kʼa kar. 36Woo banda ga, annabi jinaa nee nga cinaa se: «Mana haŋajer Abadantaa šennoo se, woo maaganda se nda ni hun ay do ka koy, ganjihayla ga ni kubay ka ni kar ka ni wii.» A hun a do ka koy, kul ganjihayla foo nʼa kubay kʼa wii.

37Annaboo yee koyne ka aru foo kubay, a nee a se: «Ay gʼa wiri ni ga mʼay kar.» Aroo woo nʼa kar hala a maray. 38Annaboo na zaara didiji nga moɲey ga ka nga boŋ bere ka koy kay fondaa ga, ka kokoyoo bisaroo batu. 39Waatoo kaŋ kokoyoo kaa ka bisa, annaboo na nga jindoo jer kʼa cee ka nee a se: «Agay, ni tamoo nka fatta ka koy wongoo ra kaŋ aru foo hun wongu-izey ra ka kate ay do aru foo ka nee ya ne: ‹Aroo woo lakkal, nda ni naŋ a zuru, nʼga wiiyandi dogoo ra, wala ma nzorfu kaaray tamma zenber hinza (3.000) bana.› 40Amma kaŋ ay ga almuraadey ra nongoo woo ra nda nongoo woo here, aroo dere.» Izirayel kokoyoo nee a se: «Ni hunday na ni ciitoo dunbu ka ben.» 41Dogoo din da, annaboo na zaaraa kaa nga moɲey ga. Kokoyoo nʼa bay kaŋ annabey affoo no. 42A nee kokoyoo se: «Hayaa ne kaŋ Abadantaa nʼa har: ‹Hayaa kaŋ se boraa kaŋ ay daŋ a ma wiiyandi, nʼnʼa naŋ a ma koy, woo se ni hundoo ga huru nga hundoo dogoo ra, ni borey hundey ga huru nga borey hundey dogoo ra.› » 43Izirayel kokoyoo willi ka koy nda gaabuunay nda binemarayyan nga hugoo do Samari.

21

Nabot wiiyanoo

1Hayey din kaŋ tee banda ga, woo kaŋ tee ne. Aru foo goo no kaŋ ti Žizireyel boro, maaɲoo ti Nabot. A goo nda alaneb faari foo Žizireyel. Faaroo sii kala Samari 21.1 Samari koyraa ti Izirayel laamaa koyra beeroo. kokoyoo Akab kokoy hugoo jere. 2Han foo Akab nee Nabot se: «Ay noo ni alaneb faaroo yʼa tee saddiŋa, zama a goo ay hugoo jere. Ay ga alaneb faari tana kaŋ baa ni wanoo noo ma ne dogoo ra, wala mo nda nʼbaa ay ga nga hayoo bana ma ne.» 3Amma Nabot nee Akab se: «Yala Abadantaa mʼay waa ya tuboo noo ma ne kaŋ ay baabey nʼa naŋ ya ne.»21.3 Sargarey 25.23.

4Akab koy nga do nda gaabuunay nda binemarayyan Žizireyel boraa Nabot šennoo maaganda, zama Nabot nka nee: «Tuboo kaŋ ay baabey nʼa naŋ ya ne, ay sʼa noo ma ne.» Akab koy kani nga daaroo ga ka nga jinoo tenjandi cetaa, ka wanji ka ŋaa. 5Nga wandoo Žezabel kaa jeroo ga ka nee a se: «Macin se nʼga gaabuunay hala nongu kaŋ ra ma wanji ŋaayan?» 6A na nga wandoo zaabi ka nee: «Ya nka šelaŋ Žizireyel boraa Nabot se kaŋ a ma nga alaneb faaroo neere ya ne wala nda a baa ya alaneb faari tana yeeti a se dogoo ra. A nee kaŋ nga si nga alaneb faaroo noo ya ne.» 7Woo ga, nga wandoo Žezabel nee a se: «Adiši manʼti ni bara Izirayel kokoytaraa ra? Tun ka ŋaa, ni binoo ma kan. Ay ga Žizireyel boraa Nabot faaroo noo ma ne.»

8Žezabel na batagayaŋ hantum Akab maaɲoo ga ka Akab tammaasaa daŋ i ga. Koyraa kaŋ ra Nabot goo nda goray, a na batagawey sanba boro beerey nda jineborey se. 9A nee batagawey din ra: «War ma zaari kayandi kaŋ ra boraa kul ga meehaw. War ma Nabot gorandi jamaa kul jine. 10Woo banda ga, war ma boro hinka attabiya futukoyni gorandi a jine, i ga seedetaray tee a ga ka nee: ‹Ni, nʼna Irkoy wow, nʼna kokoyoo mo wow.› Woo ga, war ma koy nda a koyraa dumaa ga kʼa warra nda tondi kʼa wii.»

11Nabot koyraa borey, nda boro beerey, nda jineborey kaŋ ga huna koyraa ra goy nda takaa kaŋ nda Žezabel nʼa har. Šennoo kaŋ a nʼa har batagawey ra, i nʼa tee nda takaa din da. 12I na zaari kayandi ka meehaw, i na Nabot gorandi jamaa jine. 13Aru attabiya futukoyni hinkaa kaa ka goro ka Nabot tenje, i na taari seedetaray tee Nabot ga jamaa jine ka nee: «Nabot na Irkoy wow, a na kokoyoo wow.» Woo ga, i nʼa ka koy koyraa dumaa ga, i nʼa warra nda tondi, a buu.

14I sanba ka alhabar daŋ Žezabel ra ka nee: «I na Nabot warra nda tondi, a buu.» 15Waatoo kaŋ Žezabel maa kaŋ i na Nabot warra nda tondi, a buu, a nee Akab se: «Tun ka koy ka Žizireyel boraa Nabot alaneb faaroo zaa, woo kaŋ a wanji kʼa neere ma ne, zama Nabot sii hundi ra, a buu.» 16Waatoo kaŋ Akab maa kaŋ Nabot buu, a tun ka koy Žizireyel boraa Nabot alaneb faaroo ra kʼa tee nga wane.

Irkoy na Akab nda Žezabel zukandi

17Woo kaŋ tee banda ga, Abadantaa na šenni har Tišib boraa Ilyasu se ka nee: 18«Tun ka koy Izirayel kokoyoo Akab do kaŋ goo Samari. A goo Nabot alaneb faaroo ra, a nka koy faaroo tee nga wane. 19Ma nee a se: ‹Hayaa ne kaŋ Abadantaa nʼa har, a nee: “Nʼna boro wii jina, ni yadda ka nga kabe almaanoo mo taa!”› Ma nee a se koyne: ‹Hayaa ne kaŋ Abadantaa nʼa har, a nee: “Nongoo kaŋ ra hanšey na Nabot kuroo logu, no din hunday ra i ga ni mo kuroo logu.”› »

20Akab nee Ilyasu se: «Ni duu agay, agay iberoo.» Ilyasu nee a se: «Ay duu ni, zama ni ka ni boŋ daŋ haya ra ka goy futu tee Abadantaa jine. 21Woo se ay ga kate ni ga bone, ay ga ni tuusu pat. Aru kul kaŋ ti Akab boro, a ma tee tam wala borcin, ay gʼi kul kaa Izirayel ra. 22Ay ga ni hugoo tee sanda Nebat izʼaroo Žeroboham hugoo cine, nda sanda Ahiya izʼaroo Bayeša hugoo cine, zama nʼnʼay futandi ka Izirayel borey kaŋandi zunubu ra. 23Haya kaŋ ti Žezabel mo, Abadantaa šelaŋ a ga ka nee: ‹Hanšey ga Žezabel ŋaa Žizireyel koyraa cetaa cire.› 24Akab boro kaŋ buu koyraa ra, hanšey gʼa ŋaa, woo kaŋ buu hawsaa ra, cirawey gʼa ŋaa.»

25Boro kul mana goy futu tee Abadantaa jine ka nga boŋ daŋ haya ka too Akab. Nga wandoo Žezabel kʼa tusa. 26Haya harramante no a na tee ka toorey gana sanda Amor borey takaa kaŋ Abadantaa nʼi gaaray Izirayel borey jine.

Akab na nga boŋ yeeti ganda Abadantaa jine

27Waatoo kaŋ Akab maa šenney wey, a na nga darbawey kottu. A na saaku kasayaŋ daŋ nga jindoo ra ka meehaw. A ga kani nda saaku kasaa, a ga mossoyaada ka dira. 28Abadantaa na šenni har Tišib boraa Ilyasu se ka nee: 29«Nʼdii takaa kaŋ nda Akab na nga boŋ yeeti ganda ay jine? Zama de a na nga boŋ yeeti ganda ay jine, ay si bonaa nga hugoo se tee nga hunaroo ra. Ay gʼa tee nga izʼaroo waatoo ra.»

22

Akab ga baa nga ma Ramot koyraa dii

(Taarikey 2to 18.1–3)

1Jiiri hinza tee kaŋ wongu mana huru Siiri borey nda Izirayel borey game. 2Amma jiiri hinzantoo ga, Žuda kokoyoo Žozafat doo ka koy Izirayel kokoyoo do kaŋ ti Akab. 3Woo gar Izirayel kokoyoo nee nga goykey se: «War ga bay kaŋ Ramot koyraa kaŋ goo Galad gandaa ra manʼti kala ir wane wala? Woo kul, ir si haya kul tee kʼa taa Siiri kokoyoo kone.» 4Akab nee Žozafat se: «Nʼga hanga ay bande ka koy Ramot wongu Galad ra wala?» Žozafat nee Izirayel kokoyoo se: «Agay nda ni manʼti kala sanda affoo, ay borey nda ni borey ti sanda affoo, ay baryey nda ni baryey ti sanda affoo.»

Miše nda Izirayel annabey cindey mana kay haya foo ga

(Taarikey 2to 18.4–27)

5Žozafat nee Izirayel kokoyoo se: «Ay gʼa wiri ni ga, ma Abadantaa hoyraa wiri jina.» 6Izirayel kokoyoo na annabey marga, i ga too boro zangu taaci (400) cine. A nʼi hãa ka nee: «Ya koy Ramot kaŋ goo Galad gandaa ra wongu wala ya si koy?» Annabey nee: «Žigi ka koy, Abadantaa ga koyraa daŋ ni kaŋ ti kokoyoo kaboo ra.» 7Amma Žozafat nee: «Abadantaa annabi kul sii no koyne kaŋ ga Abadantaa ibaayoo ceeci ir se?» 8Izirayel kokoyoo nee Žozafat se: «Aru folloku ka cindi kaŋ ga hin ka Abadantaa ibaayoo ceeci ir se, amma agay, ay ga konna a, zama a si haya henna kul har ay ga, ifutu de no a gʼa har. Yimla izʼaroo Miše no.» Žozafat nee: «Kokoyoo, masi woo har.» 9Izirayel kokoyoo na hinoo goykaw foo cee ka nee a se: «Cahã ka Yimla izʼaroo Miše ceeci kate.»

10Woo gar Izirayel kokoyoo nda Žuda kokoyoo Žozafat, affoo kul goo ma goro nga kokoy gorodogoo ra, kokoy darbawey goo jindey ra, i goo farroo kaŋ goo Samari koyraa miɲoo ga. Annabey kul ga annabitaray tee jiney ra. 11Kenana izʼaroo Sedesiyas na guuru hilliyaŋ tee, a nee: «Hayaa ne kaŋ Abadantaa nʼa har: ‹Nʼga Siiri borey tuti nda hilley hala i ma halaci ka ben.› » 12Annabey jerey kul na šenni follokaa har ka nee: «Koy Ramot, Galad gandaa ra, nʼga hin ey Abadantaa gʼa daŋ kokoyoo kaboo ra.»

13Dontokaa kaŋ koy Miše cee, nee Miše se: «Aywa, annabey kul yadda ka tee mee foo ka ihenna har kokoyoo se. Ay gʼa wiri ni ga, ma naŋ ni šennoo nda ngi wanoo ma tee affoo, ma ihenna har.» 14Amma Miše nee: «Ay ga žee nda Abadantaa kaŋ ga huna maaɲoo, woo kaŋ Abadantaa gʼa har, nga hinne no ay gʼa har.»

15Waatoo kaŋ Miše too kokoyoo do, kokoyoo nee a se: «Miše, ir ma koy Ramot koyraa kaŋ goo Galad gandaa ra wongu wala ir masi koy?» Miše nee: «Koy, nʼga zaame, Abadantaa gʼa daŋ ni kaŋ ti kokoyoo kaboo ra.» 16Amma kokoyoo nee a se: «Cee marje no ay ga ni žeendi Abadantaa maaɲoo ga kaŋ ma cimoo hinne har ya ne?» 17Woo ga, Miše nee:

«Ay dii Izirayel borey kul ga say-say tondi hondey boŋ

ma nee alman kur kaŋ sii nda kurkaw.

Woo se Abadantaa nee:

‹Borey wey sii nda jineboro,

boro foo kul ma koy nda baani nga hugoo do.› »

18Izirayel kokoyoo nee Žozafat se: «Ya na nee ma ne kaŋ a si haya henna kul har ay ga, ifutu de no a gʼa har.»22.18 Sorro 8to.19Miše yee ka nee: «Aywa, haŋajer Abadantaa šennoo se. Ay dii Abadantaa a ga goro nga kokoy gorodogoo ra, beenaa hayey kul ga kay a jere, kabe hennaa nda iwaawaa ga. 20Abadantaa nee: ‹May no ma Akab derandi hala a ma koy Ramot koyraa kaŋ goo Galad gandaa ra tangam, de mo a ga wiiyandi?› Affoo kul ga nga wanoo har. 21I goo woo da ra kaŋ hundi foo22.21 «hundi foo», Ebere šenni ra, almaganaa faa ti «Irkoy Hundoo». fatta ka kaa ka kay Abadantaa jine ka nee: ‹Ay gʼa derandi.› Abadantaa nʼa hãa ka nee: ‹Taka foo no nʼgʼa tee?› 22A nee: ‹Ay ga fatta ka tee hundi kaŋ ga taari daŋ nga annabey kul miɲey ra.› Abadantaa nee: ‹Šikka sii a ra, nʼgʼa derandi, nʼga hin, fatta ka koy a tee.› » 23Miše nee koyne: «Aywa, a tee takaa woo, sohõ Abadantaa na hundi kaŋ ga taari šenni har daŋ ni annabey kul miɲey ra, zama Abadantaa ka bone kayandi ma ne.»

24Kenana izʼaroo Sedesiyas man Miše kʼa kar garboo ga ka nee: «Taka foo nda Abadantaa Hundoo hun ay ra ka koy šelaŋ ma ne?» 25Miše nee: «Nʼga kaa ka dii a han kaŋ nʼkoy tugu hugu nda hugu ra.» 26Izirayel kokoyoo nee nga tamey affoo se: «Miše dii ka koy nda a koyraa goforneroo Amoŋ nda kokoyoo izʼaroo Yowaš do. 27Ma nee: ‹Kokoyoo nee: “Wa aroo woo daŋ kasaa ra, war ma cindi kʼa noo ŋaayan kayna nda hari kayna hala waati kaŋ ra ay willi kate nda baani.”›» 28Amma Miše nee: «Nda ni willi kate nda baani, adiši Abadantaa mana šelaŋ nda ay miɲoo.» Miše yee koyne ka nee: «Jamaa, war kul ma haŋajer.»

Kokoyoo Akab buu wongoo ra

(Taarikey 2to 18.28–34)

29Izirayel kokoyoo nda Žuda kokoyoo Žozafat koy Ramot koyraa kaŋ goo Galad gandaa ra tangam. 30Izirayel kokoyoo nee Žozafat se: «Ay gʼay boŋ bere ka koy wongoo ra. Ni, ma ni kokoy bankaarawey daŋ.» Woo ga, Izirayel kokoyoo na nga boŋ bere ka koy wongoo ra. 31Siiri kokoyoo na nga bari torka boŋkoyni waranza cindi hinkaa (32) yaamar kaŋ i masi boro kaccu wala boro beeri tangam nda manʼti Izirayel kokoyoo hinne. 32Waatoo kaŋ torka boŋkoyney dii Žozafat, i nee: «Šikka sii kaŋ Izirayel kokoyoo no.» I bere a ga kʼa tangam, amma Žozafat kaati ka ciya. 33Torka boŋkoyney dii kaŋ manʼti Izirayel kokoyoo no, i mooru a ga.

34Waatoo woo, aru foo na nga biraa cetaw, a koy duu Izirayel kokoyoo, a nʼa kar koraa nongu feerante ra. Kokoyoo nee nga torka zurandikaa se: «Bere kʼay ka fatta wongoo ra, zama ay maray.»

35Hanoo woo, wongoo hanse ka koron hala nongu kaŋ ra kokoyoo mma kay torkaa ra ka Siiri borey tangam. Aluulaa ra, a faati. Kokoyoo kuroo doori torkaa ra. 36Waynaa kaŋyanoo ga, kaati tee wongu dogoo ra ka nee: «Boro foo kul ma koy nga koyraa ra, boro foo kul ma koy nga gandaa ra.»

37Takaa woo nda Izirayel kokoyoo buu. I nʼa zaa ka koy Samari kʼa sutura no din. 38Waatoo kaŋ i koy nga torkaa ɲumay Samari bangoo miɲoo ga, hanšey koy nga kuroo logu, woykuurey kaa ka ɲumay haroo din ra. Hayey wey tee nda takaa kaŋ nda Abadantaa šennoo nʼa har.

39Akab teegoyey cindey, hayey kul kaŋ a nʼi tee, nda hugoo kaŋ a nʼa cin nda tarkunday hiɲe, nda koyrawey kul kaŋ a nʼi cin, i kul hantumandi Izirayel kokoyey teegoyey citaaboo ra. 40Akab koy nga hayragey gar alaaharaa. Nga izʼaroo Akaziya tee kokoy dogoo ra.

Waatoo kaŋ Žozafat ga Žuda laama

(Taarikey 2to 18.31—21.1)

41Asa izʼaroo Žozafat tee kokoy Žuda se Izirayel kokoyoo Akab laamaa jiiri taacantoo ra. 42Žozafat huru kokoytaraa ra ka gar a goo nda jiiri waranza cindi guu (35). A laama jiiri waranka cindi guu (25) Žerizalem. Ɲaŋoo maaɲoo ti Azuba. Šili ize woy no. 43A na nga baaba Asa fondaa gana haya kul ra, a mana šiiri nongu kul here, haya kaŋ ga šerre no a nʼa tee Abadantaa jine. 44Woo kul, a na tooru ganadogey naŋ i ma cindi. Borey ga sargariyaŋ kaa, ka dugu dullandi tooru ganadogey ra. 45Alaafiya goo Žozafat nda Izirayel kokoyoo game.

46Žozafat teegoyey cindey, nda nga asajataraa, nda wongey kaŋ a nʼi tee, i kul hantumandi Žuda kokoyey teegoyey citaaboo ra. 47Arey kaŋ ga zina tee tooru hugey ra, wey din kaŋ cindi za nga baaba Asa waati, a nʼi kul kaataray gandaa ra. 48Waatoo woo, kokoy sii Edom gandaa boŋ. Goforner no mʼa laama sanda kokoy. 49Žozafat na harihii beeriyaŋ tee kaŋ maaɲey ti Tarsis, kaŋyaŋ ga koy wura zaa kate ka hun Ofir gandaa ra. Amma i mana hin ka naarumay tee, zama harihiyey kayri Esiyoŋ-Geber koyraa here. 50Waatoo din ra, Akab izʼaroo Akaziya nee Žozafat se: «Naŋ ay goykey nda ni goykey ma goy cere bande harihiyey ra.» Amma Žozafat mana yadda. 51Woo banda ga, Žozafat koy nga hayragey gar alaaharaa. I nʼa sutura nga hayragey jere, nga hayraa Dawda koyraa ra. Nga izʼaroo Yoram tee kokoy dogoo ra.

Waatoo kaŋ Akaziya ga Izirayel laama

52Akab izʼaroo Akaziya tee kokoy Izirayel se Samari koyraa ra, Žuda kokoyoo Žozafat laamaa jiiri woy cindi iyyantoo (17to) ra. A na Izirayel laama jiiri hinka. 53A na goy futu tee Abadantaa jine. A na nga baaba nda nga ɲaa fondaa gana, nda Nebat izʼaroo Žeroboham fondaa kaŋ na Izirayel kaŋandi zunubu ra. 54A ga sujudu tooroo se kaŋ ti Bal kʼa gana. A na Abadantaa, Izirayel Koyoo binoo tunandi ka takaa tee kaŋ nga baaba nʼa tee.