Rɔmu
11 Masɛ Pooli mɛn bɛ́ Yezu Krita a bɛ̀rɛ lɛa, masɛ n sɛ́wɔ kɛ kiɛ̃. Lawa na á ma bíi, mà ma dia dí‐a wole baa. A na á ma bɔ, mà ma a din a Boo Tii Kɔɔ̃n kɛ pɛ. 2 Lawa din na á wɔ a boo gii‐dalin lɛ‐n, ǹ nə́ pɛ a din a boo sonbore kɛ nɛ, mà asɛ nə́ n lɛ kɔ ka Boo Tii Kɔɔ̃n nɛ. 3 Bɛa Boo Tii Kɔɔ̃n lɛ n boo diɛ a din a Nɛgiĩ Yezu Krita wɔ gɔn la. Wɔa Dɛnaa Yezu kɛ lɛ kii Davida tɔrɔ lɛa, gɔ̀nɔn siĩ wɔ gɔn la, 4 a na á goã Lawa a Nɛgiĩ dɔ lɛa. Lawa a Yiri Fu na á bɛ nyaa, ka pàã gole ne, ka bɛa Yezu lɛ a yii kaa a bɔ geren bii barka nɛ. 5 A din lɛ pàã ganaa, Lawa na á bǐɛ̃ baa masɛ la, á ma baa dia dí‐a wole lɛa. Mà ma dí nya Yezu ni, ma tɔrɔ kɔsɔn tumaa nyɛɛnaan sabɔ, ǹ Lawa bɔlɔ si, ǹ goleemali wɔ. 6 Ka dɔn man bɛa minin kɛn lɛn lɛa, Lawa ka bíi mà ka Yezu Krita wɔn baa. 7 Ka mɛnɛn tumaa bɛ́ Rɔmu kiwi, Lawa n ka narɛ, á ka bíi á ka baa a din wɔn lɛa, ma á fòo diɛ ka nɛ. Wɔ Di Lawa laanka Dɛnaa Yezu Krita die ǹ bǐɛ̃ zɛnaa ka nɛ, ǹ là nyantoro kɔ ka la. 8 Bibinaanɛ, ma á barka diɛ maa Lawa nɛ, ka Yezu Krita tɔ nɛ, ka tumaa a lɛa. Maǹ pii kanaa paǹ din tumaa ganaa, mà ká golee Lawa li sonbore. 9 Biikoo tumaa waáraa, bɛ̀ ma á Lawa nyankoe, ma nə n yiri koɛ ka nɛ. Ma na a nyankoe Lawa lon, máa a zii kɔ ma la, ma da bɔ ka li sisia. Lawa á doɛ̃ mà boo taãn nɛ ma á diɛ. Ma bɛ́ dí nyɛɛ asɛ Lawa mɛn nɛ, ka ma foo din tumaa nɛ, ma ná a Nɛgiĩ Yezu kɛ boo pii min tumaa nɛ, a din nə maa siére lɛa. 11 Sonbore, masɛ n giɛ li taãn‐taãn ma ka yɛ, màn mɛn bɛ́ toɛ, Lawa a Yiri Fu bǐɛ̃baa ǹ mànan mɛnɛn kɔ ma la, ma da bɛn kɔ ka la, ka boo la ka wo nyɛɛnɛ. 12 Haayii, man die ka li, golee Lawa li goon mɛn bɛ́ wɔ lon, wɔ pàã yɛ kun ka bɛ barka nɛ, kaa wɔ ma foo taã, ma dɔ wɔ ka dɔn foo taã. 13 Dɔɔ̃nɔn lɛn, masɛ n giɛ li ka dɔ̃, má a lɛn zɔɔ̃ gunyin damata, máa man die ka li, màn mɛn bɛ́ toɛ, mà maa dí bǎã kɔ́n yɛ ka bii, ka ma bɛ́ má yɛ tɔrɔ kɔsɔn bii lɔn. Sɛnɛ, ma tɔn boo la ka pelo yii‐n wa. 14 Min din tumaa a giɔ̀mɔ n ma ganaa: Sii‐doɛ̃ wolen ne woo ka sii‐doɛ̃baã wolen ne, sɛ́wɔ‐doɛ̃ wolen ne woo ka sɛ́wɔ‐doɛ̃baã wolen ne. 15 Bɛ lɛ taman yii, masɛ n giɛ li taãn‐taãnɛ, ma Boo Tii Kɔɔ̃n kɛ pɛ ka dɔn manɛ, kasɛn mɛnɛn bɛ́ giã‐n Rɔmu kiwi. 16 Maa sìi koe ka Lawa a Boo Tii Kɔɔ̃n pɛ kɛ‐n wa. A giala, Lawa pàã n dí nyɛɛ a nɛ, á kirisibaa koe a goleemali wolen tumaa la: Bibinaa nɛ Zuifun manɛ, bɛ kio tɔrɔ kɔsɔn mɛnɛn bɛ́, ǹ ba Zuifun lɛa wa. 17 A giala Boo Tii Kɔɔ̃n nə nyɛɛ Lawa bɛ́ min biɛ min pepere lɛa a din yɔrɔ‐a lɔn goleemali din sɔɔ̃ barka nɛ, ka a bɛ́ kiɛ̃‐n Lawa a boo sɛ́wɔ‐n lɔn: «Min mɛn bɛ́ a pepere wa, bɛ a dɛnaa á re mɛnɛɛ. Sɛnɛ, min mɛn bɛ́ pepere, bɛ á re nyin nyabaã yii. 18 Sonbore, Lawa nyaa mà asɛ a foo‐busii á re gisĩ min tumaa la, a giala, minbuiinin ba Lawa guguru koe wa, ǹ ba pepere wa. Minin tá Lawa a sonbore lɛ doɛ̃, sɛnɛ, maǹ pìi koe lɛ ka ǹ zɛnaa ǹ sii baraan nɛ. 19 A giala, minbuiin nɛ á boe la a màn mɛn dɔ̃ Lawa wɔ gɔn la, a tá bɛ siére‐a. Lawa dinmaa na á bɛ nyaa nɛ. 20 Sonbore, min ba boe la a Lawa yɛ wa, sɛnɛ, a nə n din nyɛɛ minin manɛ ka a nya ǹ dín ni, a kũ kanaa diɛ biikoo ganaa. Bɛ lɛ taman yii, minin tá boe la ǹ na a pàã nyabaã wole kɛ dɔ̃, ka a Lawabaa kɛ nɛ, yǎa ǹ baran n yiin tã wa. Bɛ lɛ nɛ, sonbore yɛ ǹ gɔn kɔ́n ba ǹ lon wa. 21 Ta ǹ nə́ Lawa dɔ̃, ǹ na a guguru kɔ Lawa lɛa wa, ǹ barka dɔ da‐n wa. Ǹ taasiɛn nə́ kooro baa, ǹ nə́ n piã ka sii giala miɛ nɛ, ǹ gɔ́ɔ̃ tii. 22 Maǹ nə́ goã ǹ dinin biɛ màn‐dɔ̃lin lɛa, a da yaa sonbore, maǹ gàãnaan lɛa. 23 Lawa mɛn bɛ́ a nyɛɛ duduu wa, ǹ bɛ guguru kɔ wa. Maǹ nə goã màn gã wolen nyinin guguru koe, minbuiinin ni, bàanan nɛ, tɔɔ gòã sii dɛnan nɛ, ka màn nɔ̀ giɛraa tán wolen ne. 24 Bɛ lɛ na á toa, Lawa nə́ ǹ toa bɛa sii gɔgɔrɛ zɛnaan kɛn lɛn nɛ, á kɔnpɛ ǹ dinin foo dùũ‐siin ni, màn mɛn bɛ́ toɛ, ǹ sàn kɔ ka ǹ dinin gɔ̀nɔn nɛ. 25 Lawa màn mɛn da, maǹ bɛ guguru koe, sɛnɛ, Lawa din mɛn bɛ́ màn lɛ a diɛ wole lɛa, ǹ ba bɛ guguru koe wa. Haalɛ ka bɛ yii ni, Lawa tɔ n goɛ̃ guguru miɛ̃ yǎa duduu. A n miɛ̃! Ǹ bɛ́ ǹ nə́ Lawa a sonbore kɛ dɔ̃, ǹ ná a lonkɔ ka soɛ nɛ. 26 Bɛ lɛ taman yii, Lawa nə́ ǹ toa ǹ dinin sìi sii zɛnaan gɔn. Lawa giĩ laanka lɔ sii mɛn yɔrɔ bɔ, ǹ lɔn nə́ bɛ bɔyaa. Siin mɛnɛn bɛ́ ǹ ba kɔnboe ka zɛnaa‐n wa, maǹ bɛn zɛnɛɛ. 27 Bɛa yɔrɔ kɛ lɛ la, giĩn dɔn nə́ lɔn toa walan, ǹ dinin miã giĩn sii n wɛ̃ nɛ ǹ ganaa. Giĩn nə́ sìi doɛ̃baã siin zɛnaa ǹ miã giĩn ganaa. Bɛ lɛ nɛ, Lawa á re ǹ baraabaa ǹ dí kɛ a dɔlɔ boe ǹ dinin gɔ̀nɔn ganaa a giala yii li. 28 Ka bɛ dɔ‐n doo, ǹ lɛ kɔ ǹ nə́ Lawa doɛ̃ sii toa ǹ gɔ́ɔ̃‐n wa. Bɛ lɛ nɛ, Lawa nə́ ǹ toa ǹ dinin yiri gɔgɔrɛ kɛ gɔn, màn mɛn bɛ́ toɛ, siin mɛnɛn doamaa bɛ́ n bie ka zɛnaa‐n wa, ǹ bɛn zɛnaa. 29 Ǹ piɛ̃maa‐n ka kɔkɔrɔbaa laanka sii baraa tɔrɔ tumaa nɛ. Ǹ foo n wuu pii, ǹ dinin dɔn man baraa. Maǹ minin bebele, maǹ zia diɛ, maǹ gɛ̀ dii. Maǹ gɔn diɛ ǹ miãn ganaa. Maǹ boo baraa diɛ kɔn kio ganaa, 30 ǹ nə́ kɔn tɔ ziziɛ̃. Ǹ ba Lawa narɛ wa, ǹ ba min guguru koe wa. Din gole kɔlen manɛ, ka din laakalaalin ni. Maǹ nə́ n taasɛ biikoo tumaa li, ka sii baraa zɛnaa ǹ gɔn nɛ. Ǹ ba n too koe ǹ yɛ wolen lon wa, 31 maǹ koe ǹ dinin dùũ din sɔɔ̃ lɛ. Bɛ̀ ǹ nə́ n lɛ kɔ ka boo mɛn nɛ, ǹ ba bɛa sii zɛnɛɛ wa. Ǹ ba kɔn‐narɛɛ doɛ̃ wa, ǹ ba makara dɔ doɛ̃ wa. 32 A laanɛ ǹ tá doɛ̃ ke mà Lawa pɛ mà bɛa siin kɛn lɛn zɛnaalin doamaa‐n ka gɛ̀ nɛ, ǹ ba goɛ̃ bɛa siin kɛn lɛn zɛnaa din sɔɔ̃ li wa, sɛnɛ, a zɛnaali kɔsɔn dɔn man kɔɔ̃nɛ ǹ ganaa.
21 Nsɛ min ke, nsɛ mɛn bɛ́ n miãn zɛ̀rɛ biɛ, sonbore yɛ ǹ bǎã goon ba n lon wa. N bɛ́ n miãn zɛ̀rɛ biɛ, ma nə n din dɔ zɛ̀rɛ biɛ, a giala, nsɛ mɛn bɛ́ n miãn zɛ̀rɛ biɛ, n din dɔ n bɛa siin lɛn zɛnɛɛ. 2 Wɔ́ dɔ̃ mà min mɛnɛn bɛ́ bɛa siin kɛn zɛnɛɛ, mà á pepere, Lawa kiri kuru ǹ la. 3 Nsɛ mɛn bɛ́ bɛa siin kɛn zɛnaali zɛ̀rɛ biɛ, n din dɔ nə ǹ zɛnɛɛ, ma n taasɛ mà n tá re n sii Lawa a kiri la? 4 Lawa bɛ́ a ba dɔlɔ boe ka ganaa fufuu wa, á n kaa sii sii a ganaa, bɛ lɛ nɛ, n tá a bǐɛ̃baa gole kɛ puusə koe? N ba doɛ̃ mà Lawa a bǐɛ̃baa kɛ lɛ nə n nyanɛɛ, mà n wusoo n sii baraan kio wa? 5 N too á kaka koe! N nə́ n piã ka Lawa a bǐɛ̃baa kɛ nɛ. Bɛ lɛ taman yii, n doamaa bɛ‐n ka dɔlɔ mɛn nɛ, n ná a yɔrɔ‐boe koɛ n din ni, Lawa a kiri‐kurii pinaa, bɛ á re gole koe doo a la yii ni. Bɛa pinaa kɛ nɛ, Lawa á re a kiri kɛ a peperebaa nyɛɛ min tumaa yɔrɔ‐a, ka foo‐busii gole ne. 6 Lawa n die min gogoonmaa sarɛɛ, a kɔnpɛ a nya ǹ dí ni. 7 A n die nyin nyabaã koe ǹ tɛnɛn la, min mɛnɛn bɛ́, ǹ nə́ n dinin kɔ sii bǐɛ̃ zɛnaa la biikoo tumaa waáraa, mà Lawa gugurubaa laanka tɔ sonbore kɔ ǹsɛn la, ǹ yii goã koo miɛ̃ yǎa duduu. 8 Sɛnɛ, min gialakunun kɛn, Lawa á re a foo‐busii gole kɛ nyɛɛ bɛn manɛ, min mɛnɛn bɛ́ n taasɛ ka ǹ dinin sii din sɔɔ̃ nɛ, ǹ ba koe sonbore lɛ wa yǎa kɔkɔrɔbaa. 9 Lawa n die nɔmaa baraa gisĩ sii baraa zɛnaalin tumaa la, Zuifun man bɔrɔ, ka min mɛnɛn dɔn bɛ́, ǹ ba Zuifun lɛa wa. 10 Sɛnɛ, min woo min tá sii bǐɛ̃ zɛnɛɛ, Zuifu ni ka min mɛn dɔ bɛ́ a ba Zuifu lɛa wa, Lawa á re gugurubaa laanka tɔ sonbore koe bɛa dɛnaa la, ka là nyantoro ne. 11 Lawa a bɔkɔnlɛ we wa. 12 Min mɛnɛn nə sii baraa zɛnaa, bɛ̀ ǹ nə́ ǹ ba Lawa a dí‐pɛn lɛn siére‐a wa, kiri n die n kuri bɛn la, ǹ gã bɛ̀ dí‐pɛn goɛ̃ ná a ba a‐n wa. Sɛnɛ, Zuifun mɛnɛn bɛ́ Lawa a dí‐pɛn kɛn doɛ̃, ǹ nə́ n tã la ǹ nə́ sii baraa zɛnaa, kiri n die n kuri bɛn la ka dí‐pɛn lɛn nɛ. 13 Bɛ̀ min tá giɛ li a boo la, a n baa min pepere lɛa Lawa yɔrɔ‐a, dí‐pɛn kɛn doɛ̃ din sɔɔ̃ bie boe wa, yǎa a tɔ we a kɔnpii ka Lawa a zii kɛ nɛ. 14 Lawa a dí‐pɛn ba tɔrɔ kɔsɔn kɛn li wa, sɛnɛ, minin tá ǹ bii ǹ nə́ tɔ we, a n kɔnpii ka bɛa dí‐pɛn kɛn lɛn nɛ. A laanɛ ǹ ba dí‐pɛn lɛn siére‐a wa, manə ǹ bɔlɔ sii dɔn ǹ dinin ganaa. 15 Ǹ dinin tɔ wɔ ǹ gɔn nə nyɛɛ kɛnɛn, mà dí‐pɛn bɛ́ giɛ màn mɛn li, mà bɛ n kiɛ̃ nɛ ǹ gɔ́ɔ̃ nɛ. Ǹ dinin foo n bɛa siére pii, ǹ taasiɛn manə ǹ zɛ̀rɛ biɛ biikoo tɛn li, ǹ sonbore kɔ ǹ la biikoo tɛn dɔ li. 16 Bɛ̀ Lawa kiri kuru minbuiinin la ǹ mɛn pinaa, ka ǹ taasiɛ duriin ni, bɛ tumaa á re soe wɔlɔ fúlu ganaa. Yezu Krita Boo Tii Kɔɔ̃n mɛn kɔ ma la mà ma pɛ, bɛ n pii miɛ. 17 A n lɔn kəni, nsɛ kɛ lɛ Zuifu tɔ nə n ganaa? Lawa a dí‐pɛn tá ka li, n tá n gòãn koɛ bɛ la, n tá n din dɔ gole koe n Lawa a lɛa. 18 N tá Lawa lɛ foo‐sii doɛ̃, n doamaa bɛ nɛ n màn mɛn zɛnaa, a dí‐pɛn nə́ bɛ nyaa n nɛ. 19 Nsɛ n pii, mà nsɛ n yii tere‐an nyɛɛnaan sabɔle lɛa, mà nsɛ n wɔlɔ tìdɛnan wɔlɔ fúlu lɛa, 20 mà nsɛ n sii doɛ̃baãnaan daraali lɛa, ka nɛnyaanan mìinaa nɛ. Ma n bɛ pii, a giala, minbuiin nɛ doamaa bɛ́ nɛ, a Lawa laanka a sonbore kɛ dɔ̃ lɔn, ma nə n bɛ yii yɛ dí‐pɛn lɛn nɛ. 21 Haya kəni! Nsɛ mɛn bɛ́ min kɔsɔn darɛɛ, wàa na á baa n ba n din darɛɛ wa? Ma n minin darɛɛ, mà ǹ baran wurumu baa wa, n din dɔ n biɛ. 22 N mà ǹ baran naarɛbaa zɛnaa wa, n din nə zɛnɛɛ. N ba giɛ li n dì gìĩ ma wa, sɛnɛ, ma na a wúlu bɔ ǹ bǎã mànan goɛ. 23 Ma nə n din gole koe Lawa a dí‐pɛn kɛn lɛa, sɛnɛ, ma n dí‐pɛn lɛn bɔlɔ tii, n nə́ Lawa tɔ ziziɛ̃. 24 Sonbore, a kiɛ̃maa tá Lawa a boo‐n kɛnɛn: «Ka dinin kɛn lɛn lɛa nɛ, tɔrɔ kɔsɔn tá Lawa tɔ ziziɛ̃.» 25 Liere ba a‐n wa, là tá kurii ganaa bɛ̀ n tá koe dí‐pɛn lɛn lɛ. Sɛnɛ, bɛ̀ n tá ǹ bɔlɔ tii, ta n nə n kuru, ma n ka soroma bɛ́ lɔn Lawa yɔrɔ‐a. 26 Tɔrɔ kɔsɔn soroman kɛn, bɛ̀ bɛn min tá koe dí‐pɛn lɛ, a nə́ ǹ zɛnɛɛ, a soromabaa lɛ bie goɛ̃ ka kurii bɛ́ lɔn Lawa yɔrɔ‐a wa? 27 Bɛa soroma kɛ lɛ gɔ̀nɔn siĩ wɔ gɔn la, bɛ lɛ n die kiri kuri nsɛ Zuifu lɛ la. A laanɛ n tá kurii ni, n nə́ Lawa a dí‐pɛn doɛ̃, n bɛ́ n nə́ ǹ bɔlɔ tii. A da yaa soroma kɛ lɛ n koe ǹ lɛ a tá ǹ zɛnɛɛ. 28 Gɔ̀nɔn ganaa wɔ a Zuifubaa kɛ bie min biɛ Zuifu taãn lɛa wa, gɔ̀nɔn ki a kurii wolebaa kɛ a màn kɔ́n lɛa wa. 29 Gɔ́ɔ̃ wɔ n min biɛ Zuifu taãn lɛa, kurii n boe foo li, Lawa a Yiri Fu barka nɛ, sɛnɛ Lawa a boo kiɛ̃ kɛ din sɔɔ̃ barka bie wa. Bɛa Zuifu taãn kɛ a tɔ bɔ bie boe minbuiinin li wa sɛnɛ, a n boe Lawa li.
31 Wàa mɛn là n Zuifubaa lɛ nɛ, á la tɔrɔ kɔsɔbaa nɛ? Mìi tá kurii wolebaa lɛ la ya? 2 Hiĩ, mìi tá la, mìi gole gole dinin. Bibinaanɛ, Lawa na á boo da ka Zuifun ni. A na a ná a boo lɛ koa ǹ dinin li. 3 Sonbore ne, ǹ tɛnɛn nə goã bɔlɔgoondɛnaabaa la wa. Sɛnɛ, bɛ á boe la a Lawa a bɔlɔgoondɛnaabaa sàabaa ya? 4 Haayii dɛ! Bɛ n nyɛɛ dinin kəni, mà ta min din tumaa nə́ n piã ka ǹ lɛ kɔ ǹ sii zɛnaa nɛ, bɛ̀ Lawa sɛ nə́ n lɛ kɔ ka ǹ mɛn nɛ, a n bɛ zɛnɛɛ. Lawa a boo n bɛ lɛ pii: «Bɛ lɛ n ke, ta n boo mɛn da, sonbore tá n lon, ta n dɔlɔ mɛn da ma mìi ni zɛ̀rɛ ba n ganaa wa.» 5 Sɛnɛ, bɛ̀ wɔa bɔlɔgoondɛnaabaabaã tá Lawa a bɔlɔgoondɛnaabaa nyɛɛ, wɔa bɔlɔgoondɛnaabaabaã lɛ sɛ a soɛ wa? Á siĩn doo Lawa dɔlɔ bɔ wɔ ganaa bɛ a lɛa? Bɛ a kɔkɔrɔ wa? Man bɛa nɔ̀n‐diɛ kɛ we á kɔnpii minbuiinin taasiɛ nɛ. 6 Haayii! Lawa a kɔkɔrɔ duduu wa. Bɛ bie wa, a ba boe la a kiri kuru kanaa la wa. 7 Bɛ̀ wɔa bɔlɔgoondɛnaabaabaã tá Lawa a bɔlɔgoondɛnaabaa tɔ siɛ lon, a ná a tɔ guguru koe, wàa na á baa doo á kiri kuri wɔsɛn la, mà sii baraa zɛnaalin man wɔ nɛ? 8 Wàa‐n wɔ kurii wɔ pɛ, mà «Wɔ daa wɔ sii baraa zɛnaa, màn mɛn bɛ́ toɛ, sii bǐɛ̃ bɔ a nɛ?» Min tɛnɛn man ma tɔ ziziɛ̃, ǹ nə́ soɛ diɛ ma la, mà ma n bɛa boon kɛn lɛn pii. Lawa n die dɔlɔ boe bɛa minin kɛn lɛn ganaa a giala yii li. 9 Man wusii ma din a da ǹ boo kio ya? Wɔsɛn Zuifun lɛn, wɔ á soɛ tɔrɔ kɔsɔn kɛn man ya? Haayii dɛ! Má pɛ gɔrɔ, máa Zuifun laanka tɔrɔ kɔsɔn kɛn lɛn tumaa n sii baraa pàã giulun. 10 Lawa a boo n pii: «Min din banban, a n boe la a n baa min pepere lɛa Lawa yɔrɔ‐a wa. 11 Yiridɛnaa kɔ́n banban, bɛ n giɛ Lawa foo‐sii li wa. 12 Min din tumaa zii sonbore toa walan.Ǹ tumaa ziziɛ̃, ǹ ba màn kɔ́n bǐɛ̃ koe doo wa. Min kɔ́n ba ǹ bii, bɛ n bǐɛ̃ zɛnɛɛ wa, haalɛ min goon din. 13 Ǹ bɛ́ boo mɛn yii diɛ, bɛ n die ka gɛ̀ laanka gere biĩ ni. Soɛ baraan dinin sɔɔ̃nɔn man boe ǹ lɛwɔnɔn la. Ǹ boon man baraa ka miɛ̃ a sɛ́wɔ bɛ́ lɔn. 14 Liɛ minin li laanka boo baraa diɛ din sɔɔ̃ n boe ǹ lɛ‐n. 15 Ǹ gòã yii n fuu ǹ yii tì‐an mà kaa. 16 Bɛ̀ ǹ nə́ bɔ bǎã mɛn nɛ, basaã n goɛ̃ ǹ basa la. 17 Ǹ laadoo bie ka ǹ miãn kɔsɔn bǐɛ̃‐n wa, ǹ laadoo bie ka ǹ là nyantoro dɔ‐n wa. 18 Ǹ ba nyɛ́ɛ biɛ Lawa‐n dinin boɛɛnɛ wa.» 19 Wɔ á doɛ̃ dɔn, wáa Lawa a dí‐pɛn bɛ́ màn mɛn pii, bɛ nə n pii, tá dí‐pɛn pàã giulun wolen manɛ. Min kɔ́n ba boe la a n din bɔ zɛ̀rɛ‐n doɛ̃ wa. Kanaa min din tumaa n zɛ̀rɛdɛnaa lɛa Lawa yɔrɔ‐a. 20 Lawa a dí‐pɛn bɛ́ mà màn mɛn nə n zɛnaa, min kɔ́n bɛ zɛnaa a ná a lɛ pã wa. Bɛ lɛ taman yii, min kɔ́n ba boe la, a min peperebaa Lawa yɔrɔ‐a wa. Lawa a dí‐pɛn dí n ka kɛ din sɔɔ̃ nɛ, ǹ sii baraa nyaa, min nə yɛ. 21 Sisia kəni, Lawa bɛ́ wɔ biɛ min pepere lɛa lɔn a din yɔrɔ‐a dí‐pɛn gòɛ̃ ná a ba a‐n wa, á bɛ nyaa wɔ nɛ. Dí‐pɛn laanka Lawa a boo gii‐dalin nə́ bɛ pɛ lɛlɛ. 22 Lawa n min biɛ pepere a din yɔrɔ‐a, n golee Yezu Krita li barka nɛ. Bɛa goleemali lɛ bɛ́ min mɛn tumaa lon, a n zɛnɛɛ bɛn manɛ, a bɔkɔnlɛ we wa: 23 Min din tumaa zɛ̀rɛdɛnaa baa, Lawa gugurubaa mɛn kɔ ǹ la, bɛ nə́ n si ǹ tumaa la. 24 Sɛnɛ, Lawa makara bɔ ǹ ganaa, á wusoo á lɛ kɔ ǹ ganaa. Bɛ n bǐɛ̃baa ǹ màn gole lɛa á kɔ kooro. Á wɔ bɔ sii baraa pàã giulun, ka Yezu Krita barka nɛ. 25 Minin bɛ́ kɔn gòã kuĩ lɔn ka tɔɔ nɛ, Lawa dɔ na á Yezu kɔ miɛ̃ wúlu màn lɛa, á gɛ̀ wɔ. Lawa na á bɛ zɛnaa á nyaa mà asɛ á pepere. A laanɛ á goã minbuiin nɛn sii sii a ganaa lɛlɛ, a ná a ba ǹ sii baraa diɛ sii li wa. 26 Lawa ná a peperebaa nyaa kanna, min mɛn dɔ bɛ́ golee Yezu li, a n bɛa dɛnaa dɔ biɛ min pepere lɛa. 27 Wɔsɛn Zuifun lɛn, din gole kɔ tɔrɔ kɔsɔn ganaa ǹ gɔn tá wɔ lon? Haayii dɛ, a banban! Wàa na á baa? Ta wɔ n dí‐pɛn lɛn sii zɛnɛɛ, wɔ tá a lɛ piɛ̃, bɛ dɔ ba a gɔn lɛa wa? Haayii! Màn kɔ́n! Yǎa wɔ golee Lawa li. 28 A giala wɔ n taasɛ wáa minbuiin nɛ n peperebaa yii Lawa yɔrɔ‐a goleemali barka nɛ, dí‐pɛn goɛ̃ ná a ba a‐n wa. 29 Lawa lɛ din kánaa, Zuifun dinin sɔɔ̃nɔn Lawa nɛ? Táa tɔrɔ kɔsɔn dɔn wɔ nɛ! Taãn‐taãnɛ! 30 Lawa n goon toto, a bɔkɔnlɛ we wa. Bɛ̀ Zuifu golee li, a n lɛ koe a ganaa, bɛ̀ tɔrɔ kɔsɔ dɔ golee li, a n lɛ koe a dɔ ganaa. 31 A bie ka wɔ n li wɔ dí‐pɛn lɛn sàabaa ká goleemali pàã‐n wa. Haayii! Wɔ n pàã we dí‐pɛn lɛn nɛ ká wɔa boon kɛn nɛ.
41 Wɔ n die pii mà wàa kəni, wɔ digolo Abrahamu wɔ paǹ li? A na á wàa yɛ a minbuiin nɛbaa gɔ́ɔ̃ nɛ? 2 Lawa na á lɛ kɔ a ganaa a nya ǹ dín lɛa? Sonbore, Abrahamu sɛ kɔn nə́ dí nya, màn mɛn bɛ́ boe la a tá a tɔ boe, sɛnɛ, Lawa yɔrɔ‐a bie wa. 3 Lawa a boo kɛ n pii: «Abrahamu nə́ n foo doa Dɛnaa Lawa ganaa. Bɛ lɛ na á toa, Lawa kũ min pepere lɛa.» 4 Bɛ̀ min dí nya, a na a saraa yii, bɛa saraa kɛ bie bǐɛ̃baa ǹ màn lɛa, ǹ nə́ kɔ la wa, a din a doakasie ne. 5 Sɛnɛ, Lawa wɔ ba miɛ̃ wa. Lawa n giɛ golee Lawa li ganaa. Ta nya ǹ dí na a ba min lon á nyɛɛ wa, bɛ̀ á daa yaa, ǹ dɛnaa golee Lawa a zɛ̀rɛ bɔ sii baraa zɛnaali ganaa ǹ dí kɛ lɛ li, Lawa n lɛ koe ǹ dɛnaa ganaa min pepere lɛa, a goleemali kɛ lɛ a lɛa. 6 Bɛ̀ Lawa lɛ kɔ min ganaa, a da yaa ǹ dɛnaa bie á dí nya, á bɛa lɛ‐kɔmaganaa kɛ lɛ yɛ wa, barka dɛnaa ǹ ka bɛ nɛ. Kii Davida bɛ́ bɛa barka damaa kɛ lɛ boo diɛ, á pɛ 7 «Lawa min mɛnɛn tumaa a sii baraan toa ǹ nɛ, á ǹ sii baraan tuturu, barka dɛnan man ka bɛn nɛ. 8 Lawa bɛ́ a ba giɛ min mɛn ganaa sii baraa zɛnaali lɛa wa, barka dɛnaa n ka bɛ nɛ.» 9 Bɛa Lawa a bǐɛ̃ kɛ lɛ n Zuifu kurii wolen kɛn dinin sɔɔ̃nɔn wɔ lɛa? Hinlaa a tá tɔrɔ kɔsɔ kuriibaã wolen kɛn dɔn wɔ lɛa? Má pɛ gɔrɔ máa Abrahamu nə́ n foo doa Dɛnaa Lawa ganaa. Bɛ lɛ na á toa, Dɛnaa Lawa kũ min pepere lɛa. 10 Bɛ na á n zɛnaa biĩ? A na á n zɛnaa a kurii kio ya? Hinlaa bɛ̀ a tɔn nə n kuru wa? A na á n zɛnaa bɛ̀ a tɔn nə n kuru bɔrɔ wa. 11 Abrahamu na á kurii lɛ wɔ sii a kɔnboe lɛa. Bɛ n nyɛɛ mà a bɛ́ a tɔn nə n kuru dinin bɔrɔ wa, mà Lawa na á lɛ kɔ a ganaa min pepere lɛa, a goleemali a lɛa. Bɛa yɔrɔ kɛ lɛ la, kurii baãnaan mɛnɛn tumaa bɛ́ golee Lawa li, mà a lɛ kɔ ǹsɛn ganaa min peperen lɛa, Abrahamu na á bɛn tumaa a díi baa. 12 Sonbore, Abrahamu n kurii wolen lɛn dɔn díi lɛa. Sɛnɛ, kurii wole kɛ tumaa bie Abrahamu a nɛ lɛa wa. Min mɛnɛn bɛ́ a lɛa, bɛn man ke, golee Lawa li wolen dinin sɔɔ̃nɔn, ka wɔ di Abrahamu din bɛ́ á zɛnaa lɔn, bɛ̀ a ná a tɔn nə n kuru wa. 13 Sonbore, Lawa na á n lɛ kɔ Abrahamu la, mà asɛ n die kanaa din tumaa koe a nɛnyaanan la ǹ wɔ lɛa. Lawa na á n lɛ kɔ Abrahamu la kɛnɛn, Abrahamu a kɔ Lawa a dí‐pɛn lɛ a lɛa bie wa. Sɛnɛ, Lawa din bɛ́ á ga a ganaa min pepere lɛa, a golee Lawa li mɛn a lɛa ke, bɛ taman yii ni. 14 Min mɛnɛn bɛ́ giɛ ǹ dinin ganaa Lawa a dí‐pɛn bɔlɔ‐silin lɛa, bɛ̀ Lawa a lɛ kɔ ǹ siin lɛn man bɛn dinin sɔɔ̃nɔn wɔn lɛa, bɛ̀ Lawa din nə wusii á barka boe golee Lawa li ni, á n pàã boe a din a lɛ kɔ ǹ boon ne. 15 Lawa a dí‐pɛn lɛn man dɔlɔ diɛ min mìi ni, a giala, dí‐pɛn bɛ́ ǹ ba bǎã mɛn nɛ wa, dí‐pɛn bɔlɔ‐tii dɔ banban. 16 Lawa na a ná a lɛ kɔ ǹ sii lɛ zɛnaa a giala, mà Abrahamu golee li. Bɛa lɛ kɔ ǹ sii lɛ n bǐɛ̃baa ǹ màn lɛa á kɔ kooro. Bɛa yɔrɔ kɛ la, a n lɛ kɔ ka sii mɛn nɛ, bɛ n Abrahamu a nɛnyaanan tumaa wɔ lɛa. Ǹ mɛnɛn bɛ́ Lawa a dí‐pɛn nə́ ǹ li, a bie bɛn dinin sɔɔ̃nɔn wɔ lɛa wa. Sɛnɛ, ǹ mɛnɛn dɔn nə golee Lawa li ka Abrahamu din bɛ́ lɔn, a n bɛn dɔn wɔ lɛa. Abrahamu lɛ n wɔ tumaa a díi lɛa. 17 A giala, Lawa pɛ nɛ: «Masɛ din ni má n baa tɔrɔ gigiã a díi lɛa.» Barka n lɛ kɔ ǹ sii kɛ lɛ nɛ, Lawa din a lawabaa a lɛa. A giala, Abrahamu golee Lawa mɛn li ke, bɛ á boe la a geren yii kaa, ǹ wusoo ǹ yiikoonaan baa. Màn mɛnɛn bɛ́ ǹ banban duduu wa, á boe la a bɛn tumaa da. 18 Foo‐doa bɛ́ a ba sii mɛn din ni doo wa, asɛ nə́ n foo doa Lawa ganaa ka bɛ nɛ. Á golee li mà Lawa á re asɛ biɛ tɔrɔ gigiã a díi lɛa, a giala, Lawa pɛ nɛ: «N tɔrɔ á die mɔnɛɛ ka lon a leeren bɛ́ lɔn.» 19 Bɛa biikoo lɛ li bɛ̀ Abrahamu dɔ lɛ̀ paabiɛ kɛ miã. A na á goã foaã nɛ a yɔrɔ‐a, mà asɛ a boe la a nɛ yɛ doo wa. A lɔ Saaraa dɔ́ zizi kɔ, bɛ̀ a ná a tɔn nɛ goon din yɛ wa. Haalɛ ka bɛ lɛ yii ni, Abrahamu a golee Lawa li kiɛɛrɛ kɔ wa, 20 a gɔ́ɔ̃ dɔ nə n lonlankɔ Lawa a lɛ kɔ ǹ boo kɛ lɛ wɔ gɔn la wa, á golee Lawa li ka foo‐doa nɛ, a ná a tɔ bɔ. 21 A na á n gòãn koa Lawa a lɛ kɔ ǹ boo kɛ lɛ la, á golee li taãn‐taãnɛ, mà pàã tá Lawa lon a bɛ zɛnaa. 22 Bɛ lɛ nɛ, a tá n pii: «Lawa lɛ kɔ Abrahamu ganaa min pepere lɛa.» 23 Bɛa min peperebaa kɛ bie n pii Abrahamu din sɔɔ̃ wɔ gɔn la wa. 24 A nə n pii wɔ dɔn wɔ gɔn la, bɛ̀ wɔ dɔn tá golee a din li, Lawa á re lɛ koe wɔ dɔn ganaa min peperen lɛa. A din Lawa lɛ na á wɔa Dɛnaa Yezu yii kaa, á bɔ geren bii. 25 A na á toa Yezu lɛ gã, màn mɛn bɛ́ toɛ, a wɔa sii baraan tuturu. A na a ná a yii kaa á bɔ geren bii, màn mɛn bɛ́ toɛ, a wɔa zɛ̀rɛn nya, wɔ boo la, wɔ n baa min peperen lɛa a din yɔrɔ‐a.
51 Kanna kəni, wɔ n pepere Lawa yɔrɔ‐a wɔa goleemali barka nɛ. Bǐɛ̃ tá wɔ laanka Lawa bii ni wɔa Dɛnaa Yezu Krita lɛ barka nɛ. 2 A giala, a na á zii bũ wɔ nɛ, wɔ́ boo la wɔ́ n mɔrɔ Lawa a bǐɛ̃baa lɛ ganaa. Wɔ n wɔ́ lɛ kɔ bɛa bǐɛ̃ lɛ ganaa, golee Yezu li barka nɛ, wɔ na a din bǐɛ̃ kɛ lɛ gɔ́ɔ̃ nɛ, haalɛ ka pelo yii ni. Sisia kəni, wɔ foo á kɔɔ̃nɛ, a giala, wɔ á waa‐n la, wáa Lawa á re toɛ wɔ wɔa wɔ gii yɛ a din a gugurubaa kɛ nɛ. 3 Haalɛ ta wɔ n fuu yii, wɔ nə n nyɛnyɛɛ. A giala, wɔ á doɛ̃ wáa bɛ̀ wɔ á fuu yii, bɛ n wɔ darɛɛ sii simaa ganaa. 4 Bɛ̀ wɔ á sii sii wɔ ganaa, bɛ n toɛ sii kuubaa wɔ nɛ. Bɛ̀ wɔ́ sii a kuubaa yɛ, Lawa a màn ke á die koe wɔ la, wɔ n wɛɛ bɛ la taãn‐taãnɛ. 5 Sàabaa ba bɛ la wa. Lawa ba wɔ daɛ wa. A tá wɔ narɛ. á ná a kɔn‐narɛɛ gole dɔ da wɔ foo ne, ka Yiri Fu kɛ barka nɛ, a din kɔ wɔ la. 6 Wɔ bɛ́ sii baraa pàã giulun ǹ mɛn waáraa, Lawa din biikoo mɛn bɔ á koa, Krita na á gã bɛ li Lawa a zɔ́ɔn lɛa. 7 Die foo n die taɛ̃, a lɛ kɔ a gã min kɔsɔ a lɛa, haalɛ ta bɛa min lɛ din nə zɛ̀rɛ baãnaa lɛa? Kɔntan bǐɛ̃ zɛnaali sonbore kɔ́n a lɛa, minin tá yii ǹ lɛ kɔ gɛ̀ ganaa. 8 Sɛnɛ, Krita sɛ na á gã wɔsɛn lɛa, bɛ̀ wɔ bɛ́ tɔn Lawa a zɔ́ɔn lɛa. Lawa na á bɛ zɛnaa, á nyaa wɔ nɛ, mà asɛ á wɔ narɛ á la yii ni. 9 Krita bɛ́ á lɛ kɔ á gã wɔ a lɛa, Lawa lɛ kɔ wɔ ganaa min peperen lɛa, wɔ á waa- n la dɔn, wɔ á re wɔ kirisibiɛ biɛ̃ ǹ dɔlɔ kɛ ganaa. 10 Sonbore, wɔ n wɔ́ goã Lawa a zɔ́ɔn lɛa, sɛnɛ, a Nɛgiĩ a gɛ̀ lɛ taman yii, Lawa wɔa zɔ́ɔbaa lɛ nya. Sisia kəni, wɔ bɛ́ kun ka Lawa nɛ, wɔ á re kirisibiɛ a nɛgiĩ a yiikoonaabaa kɛ taman yii. 11 Ka bɛ din yii ni, wɔ foo á kɔɔ̃nɛ, a giala, wɔa Dɛnaa Yezu Krita na á daa wɔ bii kɔɔ̃n kɔ kɔn ka Lawa nɛ, wɔ ba Lawa a zɔ́ɔn lɛa doo wa. 12 Sii baraa na á wɔ kanaa, min goon toto a sii zɛnaa a lɛa. Bɛa yɔrɔ kɛ lɛ la, minin si sii baraa la dɔ na á daa, ka min goon toto barka nɛ. Min goon toto a sii baraa na á daa ka gɛ̀ nɛ, gɛ̀ n min tumaa dɔ mìi ni. A giala, min tumaa sii baraa zɛnaa, min tumaa ka lenlen. 13 Lawa laan mà a na a dí‐pɛn koe, bɛ̀ sii baraa tá kanaa. Sɛnɛ, Lawa bɛ́ a tɔn na a dí‐pɛn kɔ wa, Lawa goã sii baraa diɛ sii li wa. 14 Ka bɛ din tumaa nɛ, gɛ̀ na á goã minin dii, a kũ Aadã ganaa a da Muizu a biikoo yaa, haalɛ ta ǹ dinin nə Lawa bɔlɔ tii ka Aadã bɛ́ á zɛnaa lɔn wa. 15 Sɛnɛ, Aadã laanka bɛa min kɛ lɛ ba goon yɔrɔ tumaa la wa. A giala, Lawa bǐɛ̃baa ǹ màn mɛn kɔ wɔ la kooro ke, bɛ á tɔtɔ ka Aadã a sii baraa kɛ nɛ. Aadã goon toto kɛ a Lawa bɔlɔ‐tii a lɛa nɛ, minbuiin tumaa á giɛ̃. Sɛnɛ, Yezu Krita goon toto kɛ dɔ barka nɛ, Lawa bǐɛ̃ zɛnaa wɔsɛn tumaa nɛ á la yii ni. 16 Ka bɛ dɔ‐n doo, tɔtɔbaa kɔsɔ tá Lawa a bǐɛ̃baa lɛ laanka Aadã a sii baraa lɛ bii ni: ǹ giala nyɔmɔ ǹ siin lɛn tá tɔtɔ. Aadã a sii baraa zɛnaa kio, Lawa ga a ganaa zɛ̀rɛdɛnaa lɛa. Sɛnɛ, min gigiã a sii baraa zɛnaa kio, Lawa din a bǐɛ̃baa ǹ dí kɛ taman yii, a ba giɛ ǹ ganaa zɛ̀rɛdɛnan lɛa wa. 17 Min goon toto a bɔlɔ‐tii taman yii ni, gɛ̀ á minbuiinin mìi ni. Sɛnɛ, Yezu Krita goon toto kɛ màn mɛn zɛnaa, bɛ a giala nyɔmɔ ǹ sii á gole, á la Aadã a sii baraa kɛ wɔ nɛ. Min mɛnɛn tumaa bɛ́, Lawa ná a bǐɛ̃ gole kɔ ǹ la kooro, á lɛ kɔ ǹ ganaa min peperen lɛa, bɛn tá re nyin nyabaã yii Krita barka nɛ, ǹ kii baa kun ni. 18 Bɛ lɛ n ke, min goon a bɔlɔ‐tii toa, kiri á re doe min tumaa ganaa. Bɛa yɔrɔ lɛ la, min goon toto dɔ a bɔlɔ‐sii na á daa ka min tumaa zɛ̀rɛ a nya nɛ, á nyin nyabaã kɔ. 19 Min goon toto a bɔlɔ‐tii a lɛa nɛ, min tumaa sii baraa zɛnaali baa. Bɛa yɔrɔ lɛ la, min goon toto a bɔlɔ‐sii a lɛa nɛ, min tumaa bii á re kɔɔ̃n koe kɔn ka Lawa nɛ. 20 Dí‐pɛn man nə́ daa, màn mɛn bɛ́ toɛ, sii baraa mɔnaa. Sɛnɛ, sii baraa bɛ́ á mɔnaa bǎã mɛn nɛ, Lawa a bǐɛ̃baa mɔnaa walan á la yii ni. 21 Sii baraa na a din pàã a golebaa nyɛɛ ka gɛ̀ nɛ. Sɛnɛ, Lawa a bǐɛ̃baa lɛ sɛ pàã á gole taãn‐taãnɛ. Bɛ nə n nyɛɛ wɔ nɛ, ka Lawa a lɛ‐kɔ wɔ ganaa min peperen lɛa kɛ nɛ, ka nyin nyabaã kɛ dɔ nɛ, á kɔ wɔ la, ka wɔa Dɛnaa Yezu Krita barka nɛ.
61 Wɔ n die pii mà wàa kəni? Wɔ n die sii baraa zɛnɛɛ wɔ wo‐n nyɛɛnɛ, màn mɛn bɛ́ toɛ, Lawa a bǐɛ̃baa mɔnaa? 2 Haayii dɛ! Wɔsɛn man goon kanna ka geren ne, sii baraa wɔ a paǹ li. Wàa n die toɛ wɔ sii baraa zɛnaa doo? 3 Batɛmu lɛ n wɔ kiɛ kun ka Krita nɛ. Ka á bɛ giala miɛ ke? Bɛ giala mà bɛa batɛmu lɛ n wɔ kiɛ kun ka Krita nɛ, a gɛ̀ lɛ gɔ́ɔ̃ nɛ. 4 Bɛa batɛmu kɛ lɛ barka nɛ, wɔ n wɔ́ gã kun ka Yezu ni, ǹ nə́ wɔ bĩ kun ka a din ni. Sɛnɛ, wɔ Di Lawa bɛ́ a ná a yii kaa á bɔ geren bii, ka a din pàã gole kɛ nɛ, wɔsɛn dɔn yii á boe la a kaa, wɔ tɔ wɔ ǹ gɔn dii saa. 5 Wɔ bɛ́ wɔ́ goã kun a din ni a gɛ̀ nɛ, wɔ n die goɛ̃ kun ni dɔn a yii‐kaa gɔ́ɔ̃ nɛ. 6 Ka daa wɔ kɛ giala ma sɔnbɔraanɛ: Wɔa tɔ wɔ ǹ gɔn zizi lɛ na á gã kun ka Krita nɛ dere ǹ gɔn ganaa. Wɔa sii baraa zɛnaa ǹ dùũ lɛ gã. Bɛ lɛ nɛ, wɔ a boe la wɔ n baa sii baraa a bɛ̀rɛn lɛa doo wa. 7 A giala, bɛ̀ min gã, bɛ na á n bɔ sii baraa pàã giulun 8 Bɛ̀ wɔ́ gã kun ka Krita lɛ nɛ, wɔ á wɛɛ la, wáa wɔ yii dɔ á re goɛ̃ koo kun ka a din ni. 9 Wɔ á doɛ̃ dɔn sonbore, wáa Krita lɛ yii bɛ́ á kaa á n bɔ geren bii ke, a giɛ̃ doo wa. Pàã ba gɛ̀ lon doo a boo asɛ la wa. 10 A bɛ́ giɛ̃ ke, a na á gã sii baraa wɔ a paǹ li gunyin goon toto, kɔsɔ ba kio doo wa. A yii dɔ bɛ́ koo ke, a n koo Lawa a lɛa. 11 Ka doamaa‐n ka n taasɛ ka dinin sii ganaa bɛa yɔrɔ goon kɛ lɛ la. Ka n ká gã sii baraa wɔ a paǹ li, sɛnɛ, ka bɛ́ kun Yezu Krita nɛ, ka yii n koo Lawa a lɛa. 12 Ka baran toa sii baraa goã kii lɛa ka gɔ̀nɔn siĩ gã wole kɛ la doo wa. Ka baran kɔ dùũ sii babaraan kɛn lɛ doo wa. 13 Ka baran ka dinin kɔ sii baraa la doo, ka sii baraa zɛnaa ǹ mànan baa wa. Sɛnɛ, ka ka dinin kɔ Lawa la, ka min mɛnɛn bɛ́, ǹ yii kaa ǹ nə́ n bɔ geren bii. Ka ka gɔ̀nɔn paǹ din tumaa kɔ la, peperebaa sii zɛnaa ǹ mànan lɛa. 14 Sii baraa pàã ba re boe ka la doo wa, a giala, dí‐pɛn bie ka mìi‐n doo wa, Lawa a bǐɛ̃baa n ka mìi ni. 15 Wɔ n die pii mà wàa kəni? Wɔ n die sii baraa zɛnɛɛ, wɔ pɛ, mà dí‐pɛn bie wɔ mìi‐n doo wa, mà Lawa a bǐɛ̃baa n wɔ mìi ni? Haayii dɛ! 16 Táa ka á doɛ̃, mà bɛ̀ ǹ nə́ min kɔ bɛ̀rɛ lɛa min kɔsɔ la, mà ǹ dɛnaa n bɛa min kɛ lɛ bɔlɔ sii, a na a bɛ̀rɛ baa. Bɛ̀ ka á sii baraa zɛnɛɛ, ka ǹ sii baraa a bɛ̀rɛn lɛa, a n woe ka kiɛ gɛ̀ nɛ. Bɛ̀ ka á Lawa bɔlɔ sii, ka ǹ bɔlɔ‐sii a bɛ̀rɛn lɛa, bɛ n ka bii kɔɔ̃n koe kɔn ka Lawa nɛ. 17 Ka daa wɔ barka da Lawa nɛ. Ka n ká goã sii baraa a bɛ̀rɛn lɛa lɛlɛ, sɛnɛ, daraa ke á n kɔ ka la, sii yɔrɔ sonbore mɛn bɛ́ a nɛ, ká bɛ si ka ka foo din tumaa nɛ. 18 Lawa bɛ́ á ka si sii baraa la, sisia ka ǹ ká a din a bɛ̀rɛn baa, màn mɛn bɛ́ toɛ, ka a dùũ siin zɛnaa. 19 Man má bɛ̀rɛbaa saa sii a kɔnboe lɛa, má nyaa ka nɛ, màn mɛn bɛ́ toɛ, ka boo la ka a giala ma. Gɔgɔrɛbaa laanka kɔkɔrɔbaa mɛn bɛ́ min diɛ Lawa bɔlɔ tii ganaa a wo‐n nyɛɛnɛ, táa ka n ká ǹ dinin kɔ bɛn la lɛlɛ, ka ǹ bɛ̀rɛn baa. Sisia, bɛa yɔrɔ kɛ lɛ la, Lawa dùũ siin mɛnɛn zɛnaa bɛ́ min yoreen koe, ka doamaa nɛ ka ka dinin kɔ bɛn la, ka ǹ dɔn bɛ̀rɛn baa. 20 Ka bɛ́ sii baraa a bɛ̀rɛn lɛa ǹ mɛn waáraa, Lawa dùũ siin zɛnaa goã pàã lɛa ka mìi‐n wa. 21 Ka ǹ ká wàa là yɛ kəni? Pelo, bɛa siin kɛn lɛn man sìi diɛ ka ganaa, a giala, ǹ giala‐nyɔmiɛ n ka gɛ̀ nɛ. 22 Sɛnɛ sisia, Lawa ka si sii baraa la, á ka baa a din a bɛ̀rɛn lɛa. Ka bɛ́ dí mɛn nyɛɛ, bɛ a là n ka yoreenbaa nɛ, a giala‐nyɔmiɛ n ka nyin nyabaã nɛ. 23 Sii baraa a saraa n ka gɛ̀ nɛ. Sɛnɛ, Lawa din na á bǐɛ̃ zɛnaa wɔ nɛ kooro, bɛ n ka nyin nyabaã kɛ nɛ, wɔa tá kun Dɛnaa Yezu Krita‐n gɔ́ɔ̃ nɛ.
71 Ma dɔɔ̃nɔn lɛn, ma bɛ́ re màn mɛn diɛ, ma á doɛ̃ máa ka á re bɛ giala miɛ, a giala, man giɛ ka ganaa Lawa a dí‐pɛn dɔ̃lin lɛa. Ka á doɛ̃ mà dí‐pɛn man min mìi ni, a yiikoonaabaa din sɔɔ̃ gɔ́ɔ̃ nɛ. 2 Bɛa yɔrɔ kɛ la, bɛ̀ lɔ wɔ giĩ li, dí‐pɛ na á tan, a nə́ ǹ doɛ kɔn yǎa giĩ lɛ giɛ̃. Sɛnɛ, bɛ̀ giĩ lɛ gã, doa kɔn‐a ǹ dí‐pɛ ba lɔ lɛ mìi‐n doo wa. 3 Bɛ lɛ taman yii, bɛ̀ lɔ zuũ yii á koo, yǎa lɔ lɛ wo wɔ giĩ kɔsɔ li, maǹ die bíi lɔ kɔrɔ. Sɛnɛ, bɛ̀ lɔ zuũ gã, bɛ̀ á wɔ min kɔsɔ li, ǹ ba re bíi lɔ kɔrɔ wa, a giala, doa kɔn‐a ǹ dí‐pɛ a biɛ ba a bɔlɔ‐a doo wa. 4 Ma dɔɔ̃nɔn lɛn, ka dɔn man miɛ̃. Krita a gɛ̀ lɛ gɔ́ɔ̃ nɛ, ka dɔn man ká gã dí‐pɛn wɔ gɔn la. Sisia, ka ǹ min kɔsɔ wɔn lɛa, min mɛn bɛ́ a yii kaa á n bɔ geren bii. Wɔ ǹ bɛ wɔn lɛa, màn mɛn bɛ́ toɛ, wɔ di nya Lawa nɛ. 5 Sonbore, wɔ bɛ́ wɔ goã tɔ we, á n kɔnpii wɔ dinin dùũ ni ǹ mɛn waáraa, wɔ n wɔ́ goã dùũ sii babaraan pàã giulun, bɛn nə́ wɔ diɛ sii baraa zɛnaa ganaa. Dí‐pɛn lɛn dinin man nə́ bɛa dùũ sii babaraan kɛn lɛn yii kaa. Haya kəni, siin mɛnɛn bɛ́ wɔ diɛ gɛ̀ nɛ, wɔ n wɔ́ goã bɛn zɛnɛɛ. 6 Sisia, Lawa wɔ si dí‐pɛn la. Siin mɛnɛn nə goã wɔ yii lɛlɛ ka kaka, wɔ n goon ka geren ne bɛn wɔ a paǹ li kanna. Bɛ lɛ nɛ, wɔ bie dí nyɛɛ Lawa‐n doo á kɔnpii ka sii zɛnaa ǹ gɔn zizi kɛ nɛ a din a dí‐pɛn boo kiɛ̃ kɛ‐n wa. Lawa din a Yiri Fu n pàã koe wɔ la, wɔ n dí nyɛɛ nɛ sisia, á kɔnpii ka sii zɛnaa ǹ gɔn dii ni. 7 Wɔ ǹ die pii mà wàa kəni? Mà dí‐pɛn man màn baraa lɛa? Haayii dɛ! Sɛnɛ, wɔ ǹ wɔ́ sii baraa dɔ̃ dí‐pɛn barka nɛ. Bɛ̀ dí‐pɛn bie ǹ nə́ pɛ : «n yii baran bɔ min kɔsɔ gɔn màn kɔn li wa», bɛ̀ wɔ a yii bɔ min kɔsɔ gɔn màn li doɛ̃ sii baraa lɛa wa». 8 Sii baraa sɛ na á bɛ lɛ gɔn kũ gɔrɔ, á yii bɔ min kɔsɔ gɔn màn li tɔrɔ tumaa da wɔ foo ne, bɛa dí‐pɛ kɛ lɛ pàã ganaa. Bɛ̀ dí‐pɛn banban, pàã ba sii baraa‐n wa. 9 Lɛlɛ‐lɛlɛ, dí‐pɛ bɛ́ a banban, gɛ̀ goã wɔ mìi‐n wa. Sɛnɛ, dí‐pɛ lɛ bɛ́ á daa, pàã wɔ sii baraa nɛ, gɛ̀ daa wɔ mìi ni. 10 Dí‐pɛ mɛn doamaa bɛ́ nɛ, a wo wɔ da nyin nyabaã nɛ, bɛ nə́ n bɔyaa á woe wɔ diɛ gɛ̀ nɛ. 11 Sii baraa na á dí‐pɛ lɛ gɔn kũ, á n doa a pàã ganaa, á wɔ sã, á gɛ̀ da wɔ mìi ni. 12 Bɛa yɔrɔ kɛ lɛ la, dí‐pɛn man nə́ bɔ Lawa li. Dí‐pɛ gogoonmaa mɛn bɔ Lawa li ke, bɛ n pepere, a n siĩni. 13 Bɛ n nyɛɛ mà dí‐pɛn mɛnɛn bɛ́ siĩni, mà bɛn man wɔ diɛ gɛ̀ nɛ? Haayii dɛ! Sɛnɛ, sii baraa na á n doa dí‐pɛ sonboren kɛn ganaa, á gɛ̀ da wɔ mìi ni. Dí‐pɛn pàã ganaa, sii baraa a bɔnɛɛbaa kɛ tumaa bɔ kanaa. 14 Wɔ á doɛ̃, wáa dí‐pɛn man nə́ bɔ Lawa li. Sɛnɛ, wɔsɛn man minbuiin nɛn lɛa, wɔ n sii baraa gɔn bɛ̀rɛn lɛa. 15 Sonbore, wɔ á màn mɛn zɛnɛɛ, wɔ a bɛ giala miɛ wa. Wɔ bɛ́ giɛ li wɔ màn mɛn zɛnaa, wɔ a bɛ zɛnɛɛ wa. Sɛnɛ, màn mɛn tìĩ bɛ́ boe‐n wɔ nyin ni ke, wɔ ǹ bɛ zɛnɛɛ. 16 Bɛ̀ á daa yaa, wɔ bɛ́ wɔ a giɛ li wɔ màn mɛn zɛnaa wa, wɔ n bɛ zɛnɛɛ, bɛ n nyɛɛ, mà wɔ golee dí‐pɛ li, mà wɔ dɔ̃ mà á siĩni. 17 Wɔ dinin bie bɛa dí kɛ lɛ nyɛɛ kɛnɛn wa, sii baraa nɛ, sii baraa mɛn bɛ́ wɔ gɔ́ɔ̃‐n ke lɛn. 18 A giala, wɔ́ dɔ̃ wáa sii sonbore kɔ́n ba wɔ gɔ́ɔ̃‐n wa, bɛ giala mà ǹ kɔ́n ba wɔ dinin ni wa. Ga sii bǐɛ̃ li n kɔɔ̃n wɔ ganaa, sɛnɛ, a zɛnaa ke, wɔ a boe bɛ la wa! 19 Wɔ bɛ́ giɛ bǐɛ̃ mɛn li, wɔ a bɛ zɛnɛɛ wa. Wɔ bɛ́ wɔ a giɛ baraa mɛn li wa, wɔ n bɛ zɛnɛɛ. 20 Bɛ̀ ń yaa wɔ bɛ́ giɛ bǐɛ̃ mɛn li, wɔ a bɛ zɛnɛɛ wa, wɔ dinin bie bɛa dí kɛ lɛ nyɛɛ kɛnɛn wa, sii baraa nɛ, sii baraa mɛn bɛ́ wɔ gɔ́ɔ̃‐n ke lɛn. 21 Sii lɛ nə n zɛnɛɛ masɛ‐n kɛnɛn: masɛ mɛn bɛ́ giɛ li ma bǐɛ̃ zɛnaa, man boe sii baraa din sɔɔ̃ a zɛnaa la. 22 Ma gɔ́ɔ̃ nɛ, Lawa a dí‐pɛn man kɔɔ̃n ma ganaa. 23 Sɛnɛ, man yii ma din ni, ma yiri bɛ́ dí‐pɛn mɛnɛn li ke, pàã kɔsɔ na a tan, á n zia biɛ bɛa dí‐pɛn kɛn lɛn ganaa. Bɛa pàã kɛ lɛ n ma biɛ sii baraa a bɛ̀rɛ lɛa, sii baraa mɛn bɛ́ ma gɔ̀nɔn nɛ. 24 Maa wɔ n ka bɔ̀n nɛ! Maa sii baraa gɔ̀nɔn kɛ lɛ n woe ma diɛ gɛ̀ nɛ! Die n die ma sii la kəni? 25 Lawa nɛ! Ma á barka diɛ nɛ ka wɔa Dɛnaa Yezu Krita tɔ nɛ! Á ke le! Wɔ gogoonmaa, wɔ yiri n lɛ koe Lawa a dí‐pɛn ganaa, wɔ dùũ siin man dí nyɛɛ sii baraa nɛ.
81 Sisia kəni, min mɛnɛn bɛ́ kaa‐n kun ka Yezu Krita nɛ, dɔlɔ ba bɛn mìi‐n doo wa. 2 Sonbore ne, Lawa a Yiri Fu mɛn bɛ́ nyin nyabaã koe ma la, maa kaa kun ka Yezu Krita‐n barka nɛ, bɛ pàã na á ma si sii baraa laanka gɛ̀ pàã la. 3 Wɔa Lawa a dí‐pɛn doɛ̃ kɛ bie toɛ wɔ n si sii baraa la wa, a giala, wɔ boo la wɔ bɛa dí‐pɛn kɛn lɛn bɔlɔ si wa. Sɛnɛ, Lawa na á dí kɔsɔ nya wɔa kirisibaa ǹ wɔ lɛa. Sii baraa mɛn bɛ́ dùũ sii babaraan nɛ, á bɛ pàã nya. A na a ná a Nɛgiĩ dia bɛ lɛ zɛnɛɛ. Yezu lɛ dɔ na á daa ka minbuiin nɛ dùũ siin ni a lon. Asɛ a gɛ̀ barka nɛ, Lawa na á kiri kuru sii baraa la dùũ siin kɛn lɛn nɛ. 4 Bɛ na á n zɛnaa, màn mɛn bɛ́ toɛ, Lawa a dí‐pɛn bɛ́ giɛ màn mɛn li, bɛ boo la a n zɛnaa wɔ nɛ, wɔsɛn mɛnɛn bɛ́, wɔ a tɔ we á kɔnpii dùũ sii babaraan kɛn nɛ doo wa, sɛnɛ, wɔ n tɔ we á kɔnpii ka Lawa a Yiri fu dùũ ni. 5 Min mɛnɛn bɛ́ tɔ we, á kɔnpii ka gɔ̀nɔn foo siin ni, bɛn taasiɛn man doa nɛ ǹ dinin dùũ siin dinin sɔɔ̃nɔn ganaa. Sɛnɛ, min mɛnɛn bɛ́ tɔ we á kɔnpii Lawa a Yiri Fu dùũ siin ni, bɛn taasiɛn man doa‐n Lawa a Yiri Fu dùũ siin ganaa. 6 Taasiɛ doa gɔ̀nɔn foo siin ganaa n woe min diɛ gɛ̀ nɛ. Taasiɛ doa Lawa a Yiri Fu dùũ siin ganaa n woe min diɛ nyin nyabaã laanka là nyantoro ne. 7 Min mɛnɛn taasiɛ bɛ́ doa‐n gɔ̀nɔn foo siin ganaa, bɛn man Lawa a zɔ́ɔn lɛa. A giala, ǹ ba Lawa a dí‐pɛn bɔlɔ sii wa, ǹ ba boe la dinin ǹ bɛ zɛnaa wa. 8 Sonbore, bɛa minin kɛn lɛn koe gɔ̀nɔn foo siin lɛ, bɛn ba boe la ǹ kɔɔ̃n kɔ Lawa ganaa wa. 9 Sɛnɛ, kasɛn ba koe gɔ̀nɔn foo siin lɛ wa, ka ǹ tɔ we á kɔnpii ka Lawa a Yiri Fu dùũ siin ni, bɛ̀ á daa yaa bɛ̀ Lawa a Yiri Fu lɛ tá ka li sonbore. Bɛ̀ Krita Yiri kɛ ba min mɛn li wa, bɛa dɛnaa ba a wɔ lɛa wa. 10 Bɛ̀ Krita tá ka foo ne, a laan sii baraa a lɛa nɛ, ka gɔ̀nɔn kɛ á re giɛ̃ ke, Lawa Yiri lɛ n toɛ, ka á yiikoonaan lɛa, a giala, Lawa lɛ kɔ ka ganaa min peperen lɛa. 11 Lawa mɛn Yezu yii kaa á bɔ geren bii, bɛ̀ bɛ Yiri tá ka li, bɛ̀ ká gã, Lawa lɛ din nə die wusii a ka dɔn yii kaa, ká a Yiri lɛ pàã nɛ, a Yiri mɛn bɛ́ ka li ke lɛn. 12 Bɛ lɛ tɔ ganaa, dɔɔ̃nɔn lɛn, giɔ̀mɔ mɛn bɛ́ wɔ ganaa, gɔ̀nɔn foo siin kɛn giɔ̀mɔ bie wa; wɔ doamaa bie doo, wɔ tɔ wɔ a kɔnpɛ ka bɛn nɛ wa. 13 Bɛ̀ ka á tɔ we á kɔnpii ka gɔ̀nɔn foo siin ni, ka á re giɛ̃. Sɛnɛ, Lawa Yiri barka nɛ, bɛ̀ ka gɔ̀nɔn foo siin kɛn zɛnaa toa walan ka lenlen, ka á re yiikoonaabaa yii. 14 Min mɛnɛn bɛ́ tɔ we á kɔnpii ka Lawa Yiri dùũ siin ni, bɛn man Lawa a nɛnyaanan lɛa. 15 Ka doamaa bie ka nyɛ́ɛ baa doo wa. Lawa ná a din Yiri kɔ ka la. Bɛ n nyɛɛ mà wɔ ba bɛ̀rɛn lɛa wa, sɛnɛ, wɔ na a nɛnyaanan lɛa. Bɛ̀ wɔ á n lɛ dii Lawa ganaa wáa «Wɔa Díi!», 16 a Yiri lɛ din nə pii kun ka wɔ yiri ni, mà wɔ na a nɛnyaanan lɛa. 17 Wɔ bɛ́ Lawa lɛ a nɛnyaanan lɛa, a din bɛ́ á n lɛ kɔ, mà asɛ á re bǐɛ̃n mɛnɛn zɛnɛɛ a minin manɛ, wɔ á re wɔa wɔ gii yii bɛn nɛ. Wɔ á re wɔa wɔ gii yii kun ka Krita nɛ. A giala, bɛ̀ wɔ fuu yɛ kun ka Krita lɛ nɛ, wɔ á re goɛ̃ kun ni a gugurubaa dɔ nɛ. 18 Má golee li máa wɔ bɛ́ nɔmaan mɛnɛn yii kanna, máa bɛn ba màn kɔ́n lɛa biɛ̃ ǹ gugurubaa kɛ genli wa, Lawa bɛ́ re gugurubaa mɛn koe wɔ la. 19 Kanaa màn din tumaa la n kakaɛ̃, mà Lawa na a nɛnyaanan lɛn nyaa fufuu bɛa gugurubaa kɛ lɛ nɛ. 20 Kanaa màn din tumaa na a gialaa ziziɛ̃. A din a sii baraa a lɛa bie wa, a giala, Lawa na a ná a dɔ da minbuiin nɛ a dɔlɔ lɛ nɛ. Sɛnɛ, Lawa wusoo á foo‐doa kɔ a din a da ǹ màn kɛ la. 21 Mà asɛ á re nɔmaa kɛ siɛ a bɔ a mìi ni ǹ kɔ́n pinaa, ziziɛ̃ ná a ba re doe a ganaa doo wa. Mà á re a wɔ gii yii Lawa a nɛnyaanan yii‐nyɛɛ sonbore kɛ nɛ. 22 Sonbore, wɔ á doɛ̃ wáa kanaa màn din tumaa nɔmaamaa nɛ kanna, ǹ nə́ gini ka lɔ nɔɔrɔ‐kɔle bɛ́ lɔn. 23 Sɛnɛ, kanaa mànan dinin sɔɔ̃nɔn bie wa. Wɔsɛn mɛnɛn dɔn dinin bɛ́, Lawa ná a Yiri kɔ wɔ la, a bǐɛ̃baa ǹ màn bibinaa lɛa, wɔ dɔn man gini wɔ gɔ́ɔ̃ nɛ. Wɔ ǹ gini wɔ nə́ n yii diɛ, wáa Lawa wɔ bɔ nɔmaa kɛ nɛ ka lenlen, a wɔ baa a din a nɛnyaanan lɛa. 24 Foo‐doa gɔ́ɔ̃ nɛ, wɔa kirisibaa lɛ lɛ pã gɔrɔ. Sɛnɛ, a lɛ n piɛ̃‐n gɔrɔ foo‐doa din sɔɔ̃ gɔ́ɔ̃ nɛ. Min bɛ́ n yii diɛ màn mɛn a daa la, bɛ̀ a yii bɛ yɛ, a laadoo ba a ganaa a n foo doa doo, ka n pɛ mà bɛa màn lɛ n tɔn sɔsɔɔ wa. Die n màn yii a yii ni, a wusoo doo a n foo doa bɛ ganaa, ka n pɛ mà a wɔlɔ n sɔsɔɔ? 25 Sɛnɛ, wɔ yii bɛ́ a ba màn mɛn‐a wa, wɔ foo n doa‐n bɛ lɛ ganaa, wɔ nə́ n yii diɛ la ka sii simaa nɛ. 26 Wɔ bɛ́ pàãwɛɛnaan lɛa ke, Lawa Yiri nə n doe wɔ lɛ. A giala, wɔ doamaa bɛ́ nɛ, wɔ Lawa nyankɔ lɔn, wɔ a bɛ doɛ̃ wa. Sɛnɛ, giniin mɛnɛn bɛ́, min ná a ba ǹ boo giala pii doɛ̃ wa, Lawa Yiri din nə bɛa giniin kɛn lɛn we Lawa ganaa, a ná a nyankoe wɔ a lɛa. 27 Lawa din bɛ́ gɔ́ɔ̃gɔ́ɔ̃ ǹ sii doɛ̃, Yiri lɛ bɛ́ màn mɛn nyankoe a lon, a din tá bɛ giala miɛ. A giala, Yiri lɛ n Lawa nyankoe Lawa a minin lɛa, á kɔnpii ka Lawa din dùũ ni. 28 Wɔ á doɛ̃ dɔn, wáa min mɛnɛn bɛ́ Lawa narɛ, Lawa n dí nyɛɛ sii din tumaa nɛ bɛn bǐɛ̃ a lɛa. A din na á bɛn bíi, á kɔnpɛ ka a din a sii yɔrɔ bɔ nɛ. 29 A giala, Lawa din bɛ́ á saa lɛlɛ á min mɛnɛn bɔ, a din na á bɛn kaa ǹ gɔrɔn. A na á ǹ baa a Nɛgiĩ a kɔnboen lɛa, ǹ nə́ ǹ diɛɛ̃n lɛa, màn mɛn bɛ́ toɛ, Nɛgiĩ lɛ goã gole ǹ bii. 30 Lawa din bɛ́ á min mɛnɛn kaa ǹ gɔrɔn, a din na á bɛn bíi, mà ǹ na asɛ a minin baa. A min mɛnɛn bíi, a din na á lɛ kɔ bɛn ganaa min peperen lɛa. A din lɛ kɔ min mɛnɛn ganaa min peperen lɛa, á gugurubaa kɔ bɛn la. 31 Wɔ n die pii mà wàa kəni? Bɛ̀ Lawa tá kun wɔ nɛ, die n die boe wɔ la? 32 Lawa nə n piã dinin ka a din a Nɛ kɛ a kɔ gɛ̀ la‐n wa, a na á kɔ wɔsɛn tumaa a lɛa. A re màn tumaa dɔ koe wɔ la a da a Nɛgiĩ lɛ a koe la wa? Hiĩ! Á re màn tumaa koe wɔ la. 33 Lawa din min mɛnɛn bɔ, die n die bɛn zɛ̀rɛ biɛ? Min kɔ́n, a giala, Lawa dinmaa nə ǹ biɛ min peperen lɛa. 34 Die n boe la kəni, a dɔlɔ da ǹ mìi ni? Min kɔ́n, a giala, Yezu Krita na á gã, ka bɛ dɔ nɛ a yii kaa, á giã‐n Lawa gusin, á n Lawa nyankoe wɔ a lɛa. 35 Wàa n boe la, a Yezu Krita kurə́ wɔ narɛɛ ganaa? Nɔmaa baraa á boe la ya? Haayii! Wàa n boe la kəni? Minin bɔ wɔ yii‐n ni, bòo ne, doobaabaa nɛ, koe sii ni, gɛ̀ nɛ, bɛn kɔ́n ba boe la wa. 36 A tá kiɛ̃ nɛ Lawa a boo ne kɛnɛn: «A din a lɛa, maǹ wɔ dii lɛawaa tumu gɔ́ɔ̃ nɛ. Maǹ giɛ wɔ ganaa tɔɔn lɛa, ǹ nə́ woe màn mɛnɛn bɔlɔ kuri.» 37 Sɛnɛ, bɛ lɛ din tumaa gɔ́ɔ̃ nɛ, Krita mɛn wɔ narɛ, bɛ lɛ n wɔ biɛ gɔ̀lɔ̀n lɛa, wɔ́ la gɔ̀lɔ̀n dinin manɛ. 38 Má waa la taãn‐taãnɛ, máa màn kɔ́n ba boe la, a Lawa kurə́ wɔ narɛɛ ganaa wa. Gɛ̀ a boe la wa, ka yiikoonaabaa nɛ, lon a dia dí‐a wolen ne, ka lon màn pàãdɛnan laanka ǹ goledɛnan kɔn ba boe la wa. Pelo màn kɔ́n laanka biɛ̃ ǹ wɔ kɔ́n ba boe la wa. 39 Lon gɔ́ɔ̃ nɛ ǹ mànan laanka tán giulun wɔn kɔn ba boe la wa. Lawa din wɔ narɛ ǹ gɔn mɛn nyaa, ka wɔa Dɛnaa Yezu Krita barka nɛ, da ǹ màn kɔ́n ba boe la, a Lawa kurə́ bɛ a zɛnaa ganaa wa.
91 Masɛ Pooli, man Krita wɔ lɛa, man taãn pii, ma a soɛ boe wa. Yiri Fu bɛ́ boo diɛ ma nɛ ma yiri mɛn nɛ, bɛ dɔ n pii ma nɛ, mà sonbore ne ma á re pii. 2 Foo‐busii gole n ma gialaa biikoo tumaa li 3 ma dɔɔ̃nɔn lɛa, ma din tɔrɔ minin kɛn. Á kɔɔ̃n ma ganaa Lawa ma daa, a ma na dinin, a ma bɔ Krita ganaa ǹsɛn lɛa. 4 Ǹ dinin lɛn man Izirayeli minin lɛa, maǹ Lawa din a tɔrɔ lɛa, á ǹ bɔ a nɛnyaanan lɛa, a ná a din a gugurubaa kɛ nyaa ǹ nɛ. A na á lɛ kɔ kɔn la wɔ ka ǹ dinin ni, a ná a dí‐pɛn kɔ ǹ la, a ná a din guguru kɔ ǹ gɔn nyaa ǹ nɛ, á n lɛ kɔ ǹ la gunyin damata ka kirisibaa ǹ boo ne. 5 Ǹ dinin lɛn man wɔ digolo Abrahamu laanka Izaaki ka Zakɔba a nɛnyaanan lɛa. Haalɛ wɔ Nyin‐sili Yezu Krita dɔ dinmaa lɛ nə ǹ dinin tɔrɔ min lɛa, gɔ̀nɔn siĩ wɔ gɔn la. Krita lɛ n Lawa lɛa, a din nə màn tumaa mìi la. Gugurubaa na a wɔ lɛa yǎa duduu. A n miɛ̃! 6 Ma bie giɛ li ma pɛ, mà Lawa boo mɛn da, mà bɛ giala yɛ wa. Haayii! Sɛnɛ, sonbore ne, min mɛnɛn tumaa bɛ́ Izirayeli tɔrɔ lɛa, bɛn tumaa bie Lawa a minin lɛa wa. 7 Min mɛnɛn tumaa dɔ bɛ́ Abrahamu tɔrɔ lɛa, bɛn tumaa bie Abrahamu a nɛnyaanan lɛa wa. Lawa na á pɛ Abrahamu ni: «N tɔrɔ giala basa n die boe Izaaki ni.» 8 Bɛ giala, mà goã mà goon ka Abrahamu‐n bie min biɛ Lawa a nɛnyaan lɛa wa. Sɛnɛ, bɛ̀ min mɛn a yɛ nə n giala wɔ Lawa a lɛ kɔ ǹ sii ganaa, bɛa dɛnaa n Lawa a nɛnyaan lɛa. 9 Lawa dinmaa na á goã, á n lɛ kɔ Abrahamu la, á pɛ nɛ: «Lɛ̀‐boe kɛnɛn‐yoroo, ma á re wusii ma daa, Saaraa á re nɛgiĩ yii.» 10 A yii bie ka bɛ‐n wa, Rebeka dɔ a nɛnyaan min paa lɛ na á goã díi goon, wɔ digolo Izaaki ni. 11 Lawa na á goã giɛ li a sii lɛ zɛnaa foaã nɛ, a nyaa mà asɛ a minin bɔ lɛ n boe a din dùũ li. Bɛ lɛ nɛ á pɛ Rebeka nɛ: «Goledɛnaa lɛ á die dí nyɛɛ kiɛɛrɛdɛnaa lɛ nɛ.» A na á bɛ pɛ, bɛ̀ nɛnyaanan lɛn dinin nə tɔn yɛ wa, bɛ̀ sii bǐɛ̃ zɛnaa hinlaa sii baraa zɛnaa wɔlɔ á lui ni ǹ ganaa. Lawa a min bɔ kɛ bie á n zɛnaa kànaa, á kɔnpɛ min a nya ǹ dí a siĩnbaa hinlaa a baraabaa‐n wa. A na á n zɛnaa á kɔnpɛ a din dùũ kɛ din sɔɔ̃ nɛ. 13 A tá kiɛ̃‐n Lawa a boo‐n kɛnɛn: «Masɛ Lawa Zakɔba narɛ, má Ezawu toa walan.» 14 Wɔ ǹ die pii mà wàa kəni? Lawa na a pepere wa? Haayii dɛ! 15 Sonbore, Lawa din na á pɛ Muizu‐n kɛnɛn: «Bɛ̀ masɛ din golee li, máa man makara boe min mɛn ganaa, man n makara boe bɛa dɛnaa ganaa.» 16 Bɛ bie boe min kɔ́n dùũ li wa, ka min kɔ́n a doakasie‐n wa, sɛnɛ, a n boe Lawa a makara dɔ̃libaa din sɔɔ̃ li. 17 Lawa din na á pɛ Faarahɔn nɛ kɛnɛn a boo ne: «Ma din ni má n koa kii lɛa, máa n die n ma pàã nyaa, màn mɛn bɛ́ toɛ, ma tɔ bɔ kanaa paǹ tumaa nɛ.» 18 Bɛ lɛ nɛ, bɛ̀ a din golee li, mà a n makara boe min mɛn ganaa, a n boe a ganaa, bɛ̀ a golee li, mà a n toɛ min mɛn dɔ too kaka kɔ, a n toɛ bɛa dɛnaa too kaka kɔ. 19 Kɔntan min tá re pii: «Lawa n wàa mɛn zɛ̀rɛ koɛ minin ganaa doo kəni? A giala, die n boe la a n piã ka a dùũ ni?» 20 Nsɛ n die lɛa kəni minbuiin nɛ! N nə́ giɛ li mà n Lawa liere kɔ? Dɔn tá pii dɔnɔn‐bɔle ne: «Wàa na á baa ń ma zɛnaa kɛnɛn?» Haayii! 21 Màn mɛn bɛ́ kɔɔ̃n dɔnɔn‐bɔle ganaa, a n bɛ zɛnɛɛ ka gì ni. A n boe la a dɔn kɔ́n zɛnaa, a nyaǹ kaa a ganaa, a ǹ kɔ́n dɔ zɛnaa dɔn kooro lɛa. 22 Lawa dɔ bie zɛnɛɛ miɛ̃ minbuiinin man wa? Hiĩ! A n zɛnɛɛ miɛ̃. Min tɛnɛn tan, Lawa n die kiri kuri ǹ la ka foo‐busii gole ne. Bɛn doamaa‐n ka bɔ̀n din sɔɔ̃ nɛ. A laanɛ Lawa nə́ ǹ sii si a ganaa á belebɔ nɛ, a n die foo‐busii gole laanka a din pàã kɛ nyɛɛ ǹ nɛ. 23 Min kɔsɔn dɔn tan, Lawa n die makara boe bɛn ganaa. Bɛn laan mà maǹ yii kanaa dinin, bɛ̀ Lawa ná a yɔrɔ bɔ, mà ǹ tá re ǹ wɔ gii yii a din a gugurubaa kɛ nɛ. Lawa n die a din a gugurubaa kɛ a golebaa nyɛɛ wɔ dinin lɛn manɛ. 24 Lawa wɔ dinin mɛnɛn bíi, wɔ́ n wɔ ba Zuifun dinin sɔɔ̃nɔn lɛa wa, wɔ n tɔrɔ kɔsɔn dɔn lɛa. 25 Lawa na á bɛ lɛ pɛ, a din a boo gii‐dali Ozee a sɛ́wɔ‐n kɛnɛn Min mɛnɛn bɛ́ ǹ goã ma tɔrɔ lɛa wa, man die bɛn lɛn bíi "ma tɔrɔ". Ma bɛ́ ma goã gána mɛn narɛ wa, man die bɛ lɛ bíi "maa gána narɛɛ wole". 26 A n pɛ ǹ nɛ bǎã mɛn din ni ke lɛn mà "ka ba masɛ tɔrɔ lɛa wa", maǹ die ǹ bíi doo bɛa bǎã kɛ lɛ nɛ, "Lawa, nyin nyabaã kɔle a nɛnyaanan". 27 Izayii dɔ́ pɛ Izirayeli wɔ gɔn la kɛnɛn: «Ta Izirayeli nɛnyaanan lɛn man mɔnaa‐n ka mu lɛ‐a ǹ nyɔɔsɔ̃ bɛ́ lɔn, ǹ gialakun boɛɛn dinin sɔɔ̃nɔn man die kirisibiɛ. 28 A giala, Dɛnaa Lawa n die a kiri kuru ǹ boo kɛ a siin zɛnɛɛ fufuu, a ǹ lɛ dɔ pã kanaa.» 29 Izayii na á saa lɛlɛ á bɛ lɛ dɔ pɛ kɛnɛn: «Bɛ̀ Pàãyiidɛnaa Lawa din bie, á wɔsɛn tɔrɔ gialakun boɛɛn toa wa, bɛ̀ wɔsɛn nə́ papaã kanna ka lenlen, ka Sodɔmu laanka Gomɔɔrɔ kiwi babaraan kɛn bɛ́ ǹ nə́ papaã lɔn.» 30 Wɔ ǹ die pii mà wàa kəni? Á ke, min kɔsɔn mɛnɛn bɛ́ ǹ ba Zuifun lɛa wa, ǹ nə́ ǹ goã giɛ li dɔn, mà Lawa lɛ kɔ ǹsɛn‐a min peperen lɛa wa, Lawa na á lɛ kɔ bɛn ganaa min peperen lɛa, golee a din li barka nɛ. 31 Sɛnɛ, Izirayeli minin bɛ́ ǹ nə́ goã giɛ peperebaa li dí‐pɛn gɔ́ɔ̃ nɛ, bɛn nə dɔ dí‐pɛn lɛn zɛnaa ǹ mìi ganaa wa. 32 A giala, ǹ bie ǹ nə́ goã giɛ li, mà Lawa lɛ kɔ ǹsɛn‐a min peperen lɛa, ka golee Lawa li barka‐n wa. Maǹ nə́ goã giɛ bɛ li, ka ǹ dinin nya ǹ dí barka nɛ. Ǹ nə́ n gòã na "mɛnaa ǹ kɔlɔ" lɛ ganaa. 33 Ká a bɛ́ á n kiɛ̃ lɔn: «Man kion gòã daa ǹ kɔlɔ koɛ Siɔn, minin daa ǹ kɔlɔ nɛ, sɛnɛ, min woo min nə́ n foo doa a ganaa, sìi a re bɛa dɛnaa kuĩ wa.»
101 Dɔɔ̃nɔn lɛn, ma bɛ́ giɛ màn mɛn li taãn‐taãnɛ, ma ná a nyan dɔ koe Lawa lon Zuifun lɛa, bɛ n ka kɛ nɛ, ǹ kirisibaa yɛ. 2 A giala má waa la, máa ǹ gù we yiimaa nɛ Lawa a sii gɔ́ɔ̃ nɛ, sɛnɛ, sii‐doɛ̃ nə ǹ gù we yii lɛ nyaabiɛ. 3 Sonbore, Lawa bɛ́ lɛ koe minin‐a min peperen lɛa ka yɔrɔ mɛn nɛ, ǹ bɛ dɔ̃ wa. Maǹ nə́ ga ǹ dinin wɔ a yɔrɔ li. Bɛ lɛ na á toa, ǹ lɛ kɔ Lawa wɔ a yɔrɔ kɛ lɛ ganaa wa. 4 Sonbore, dí‐pɛn lɛ piɛ̃ n ka Krita nɛ. Bɛ̀ min mɛn golee Krita li, Lawa n bɛa Dɛnaa kuĩ min pepere lɛa. 5 Dí‐pɛn bɔlɔ‐sii bɛ́ toɛ, Lawa lɛ kɔ min‐a lɔn min pepere lɛa, Muizu sɛ́wɔ kiɛ̃ bɛ wɔ gɔn la á pɛ: «Min mɛn bɛ́ dí‐pɛn bɔlɔ sii, a tá ǹ sii zɛnɛɛ, bɛa dɛnaa á re yiikoonaabaa yii bɛn taman yii.» 6 Sɛnɛ, golee Lawa li bɛ́ toɛ, Lawa lɛ kɔ min‐a lɔn min pepere lɛa, a na á n pɛ bɛ dɔ wɔ gɔn la kɛnɛn: «N baran pɛ n din gɔ́ɔ̃ nɛ, mà die n die dii lon kəni?» Màn mɛn bɛ́ toɛ, Krita lɛ bɔ lon á gisĩ tán. 7 «N baran pɛ dɔn, mà die n die gisĩ geren piɛ kəni?» Màn mɛn bɛ́ toɛ, Krita lɛ yii kaa a n bɔ geren bii. 8 A na á n pɛ mà wàa dɔn? «Lawa a boo lɛ tá n li foɛɛ̃nɛ, a tá n lɛ‐n, a tá n gɔ́ɔ̃ nɛ.» Wɔ bɛ́ boo mɛn laakalɛɛ, bɛ giala n ka kɛ nɛ: Lawa yɔrɔ‐a, barka na a goleemali din sɔɔ̃ nɛ. 9 Bɛ lɛ nɛ, bɛ̀ ń bɔ n lɛ nɛ ń pɛ mà «Yezu n Dɛnaa lɛa», bɛ̀ ń golee li ka n foo dɔ nɛ, mà Lawa ná a yii kaa á bɔ geren bii, n tá re kirisibiɛ. 10 Sonbore, bɛ̀ ń golee Lawa li ka n foo ne, Lawa n lɛ koe n ganaa min pepere lɛa, bɛ̀ ń pɛ ka n lɛ nɛ, bɛ n woe n diɛ kirisibaa nɛ. 11 A giala, Lawa a boo n pii: «Min woo min, á n foo doa Lawa ganaa, sìi á re bɛa dɛnaa kuĩ wa.» 12 Min tumaa n bɛ gɔ́ɔ̃ nɛ, bɔkɔnlɛ banban doo Zuifun laanka tɔrɔ kɔsɔn bii ni wa, a din Dɛnaa goon lɛ nə ǹ tumaa wɔ lɛa, á n bǐɛ̃ zɛnɛɛ a nyankɔlen tumaa nɛ. 13 A giala, ka Lawa a boo din bɛ́ á pɛ lɔn: «Min woo min bɛ́ re Dɛnaa tɔ bíi, bɛa min kɛ á re kirisibiɛ.» 14 Sɛnɛ, maǹ die Dɛnaa lɛ nyankoe lɔn, bɛ̀ á daa yaa ǹ tɔn na a boo ma wa? Maǹ die a boo dɔ miɛ lɔn, bɛ̀ á daa yaa min kɔ́n ba a boo diɛ wa? 15 A boo nə n diɛ lɔn, bɛ̀ á daa yaa min kɔ́n nə n dia bɛa dí lɛ tɔ ganaa wa? Ka a bɛ́ kiɛ̃‐n lɔn: «Kɛ n foo kɔɔ̃n lɛa, dia dí‐a wole mɛn bɛ́ die ka Boo Tii Kɔɔ̃n nɛ.» 16 Sɛnɛ, min tumaa golee Boo Tii Kɔɔ̃n lɛ li wa. Sonbore, Izayii pɛ bɛ wɔ gɔn la: «Dɛnaa, die na á golee wɔsɛn boo diɛ li?» 17 Bɛa yɔrɔ kɛ lɛ la, minin laan mà ǹ golee Dɛnaa li, yǎa ǹ boo miɛ. Ǹ doamaa bɛ́ nɛ, ǹ boo mɛn ma, Krita din a boo kɛ nɛ. 18 Man nɔ̀n diɛ kəni: Zuifun lɛn nə bɛa boo lɛ ma wa? Ǹ nə́ ma. Lawa a boo n pii: «Ǹ lɛn bɔ kanaa bǎã din tumaa nɛ, ǹ boon lɛn dɔn nə́ woo yǎa kanaa paǹ tumaa ganaa.» 19 Man nɔ̀n diɛ dɔn: Izirayeli minin manə ǹ bɛ giala ma wa? Muizu pɛ dinin gɔrɔ: «Tɔrɔ mɛn bɛ́ a tɔrɔ lɛa wa, ma dɔ n die ka dɔn kiɛ kɔn ka bɛ nɛ. Tɔrɔ mɛn nə́ ke baãnaa lɛa, man die ka foo yui ka bɛ nɛ.» 20 Izayii sɛ din màn da á la bɛ nɛ: «Lawa mà minin mɛnɛn bɛ́ ǹ goã giɛ asɛ li wa, mà bɛn ná asɛ yɛ. Mà minin mɛnɛn bɛ́ ǹ goã nɔ̀n diɛ màn kɔ́n li wa, mà asɛ nə́ n din nyaa bɛn manɛ.» 21 Sɛnɛ, Izirayeli wɔ gɔn la, Lawa pɛ: «Duduu, má n gɔn dia tɔrɔ bɔlɔgoonbaã, piã wole la. Sɛnɛ, bɛ din tumaa kio, Izirayeli Lawa bɔlɔ tii, á n piã nɛ.»
111 Man nɔ̀n diɛ kəni: Lawa na a ná a din a tɔrɔ kɛ daa? Haayii dɛ! A giala, ma dinmaa lɛ n Izirayeli min lɛa, Abrahamu a nɔ̀ɔn nə ma nɛ, man Bɛnzamɛn tɔrɔ lɛa. 2 Lawa din saa lɛlɛ a ná a tɔrɔ mɛn bɔ ke, a bɛ daa wa dɛ. Yilii bɛ́ wuu pii Lawa ganaa Izirayeli a lɛa bǎã mɛn nɛ, Lawa a boo á màn mɛn pii walan, ka n yiri gisĩ bɛ nɛ. 3 Yilii mà Dɛnaa ganaa: «Ǹ nə́ n boo gii‐dalin dɛ, ǹ nə́ n wúlu bɔ ǹ bǎãn ziziɛ̃. Masɛ din sɔɔ̃ n má goã, maǹ giɛ li ǹ tá masɛ dɔ nyin boe.» 4 Sɛnɛ, Lawa na á pɛ nɛ mà wàa? Mà asɛ min duu sɔbaa (7,000) bɔ, á ǹ koa a wɔn lɛa, ǹ kɔ́n ná a tɔn nə n musin kurumaa tán Baali dì kɛ yɔrɔ‐a wa. 5 Bɛa yɔrɔ goon kɛ lɛ la, haalɛ ka pelo yii ni, Izirayeli min gialakun boɛɛn tan, Lawa din bɔ á kɔnpɛ a din a bǐɛ̃baa kɛ nɛ. 6 Lawa na á ǹ bɔ a din a bǐɛ̃baa a lɛa, ǹ nya ǹ dí a lɛa bie wa. Bɛ̀ ǹ nya ǹ dí a lɛa nɛ, bɛ̀ Lawa a bǐɛ̃ lɛ ba n bíi doo mà bǐɛ̃ wa. 7 Wɔ n die pii mà wàa kəni? Izirayeli tɔrɔ lɛ bɛ́ á goã giɛ màn mɛn li, a bɛ yɛ wa. Lawa din boɛɛn mɛn bɔ, bɛn nə́ yɛ, gialakunun kɛn sɛn nə boo la, ǹ ná a giala ma wa. 8 A na á n pɛ Lawa a boo ne, bɛa gialakunun kɛn lɛn wɔ gɔn la: «Lawa toa ǹ yiri tã. Haalɛ a da kaa pelo lɛ, maǹ giɛ, sɛnɛ, ǹ yii a wɔlɔ yii wa, manə n too koe, sɛnɛ, ǹ too a boo miɛ wa.» 9 Kii Davida dɔ́ pɛ: «Ǹ dinin zɔ́n màn‐biin die ǹ nə ǹ kũ ka kan bɛ́ lɔn, a die a ǹ mɛnaa ǹ goã baa, a die a dɔlɔ baa ǹ mìi ni. 10 Ǹ yii die a tii ká a baran wɔlɔ yɛ dinin wa, Lawa die a bɛ̀rɛbaa ǹ nɔmaa da ǹ mìi ni yǎa duduu.» 11 Man nɔ̀n diɛ kəni: Zuifun sã lɛ na á ǹ papaã baa duduu ya? Haayii dɛ! Sɛnɛ, ǹ sã lɛ a lɛa nɛ, kirisibaa mɛn bɛ́ ǹ wɔ lɛa, tɔrɔ kɔsɔn kɛn nə́ bɛ yɛ, màn mɛn bɛ́ toɛ, Zuifun foo wuu pɛ ǹ li. 12 Zuifun bɛ́ ǹ nə́ sii baraa zɛnaa, sii sonbore gigiã dɔ kanaa din tumaa ganaa. Zuifun zaman boɛɛn kooro na á kirisibaa, sɛnɛ, bɛa sii sonboren kɛn lɛn nə́ dɔ tɔrɔ kɔsɔn min gigiã gigiã ganaa. Bɛ̀ Izirayeli tumaa daa Yezu Krita dɔ̃ ǹ mɛn waáraa, sii sonboren mɛnɛn bɛ́ re boe bɛ nɛ, ǹ dɔ kanaa ganaa, bɛn ba re mɔnɛɛ ǹ la yii‐n wa? 13 Kasɛn mɛnɛn bɛ́ ka a Zuifun lɛa wa, man kɔn kasɛn nɛ sisia. Lawa na á masɛ bɔ, á ma dia tɔrɔ kɔsɔn la, mà ma a din a boo kɛ pɛ. Bɛ lɛ nɛ, ma tá n nyɛnyɛɛ bɛa dí lɛ a nyɛɛ gɔ́ɔ̃ nɛ, 14 ta bɛ á re ma din tɔrɔ minin Zuifun kɛn lɛn foo busi, a gialakunun kirisibaa ǹ gòã baa. 15 Sonbore, ǹ da para li kio ne, kanaa bii kɔɔ̃n kɔ kɔn ka Lawa nɛ. Bɛ̀ Lawa wusoo á n yɔrɔ da ǹ la, wàa n die n zɛnɛɛ kəni? A n die n biɛ ka min a yii kaa a bɔ geren bii bɛ́ lɔn! 16 Bɛ̀ n wii dii bibinaa kɔ Lawa la, ma nə n ná a gialakun kɛ tumaa dɔ kɔ la. Bɛ̀ da gòonən nə́ n kɔ Lawa la, da lɛ a gùrùn dɔn man nə́ n kɔ la. 17 Izirayeli tɔrɔ lɛ n kɔnboe ka olivie da kɔ́n nɛ min zumu, a ná a gùrùn tɛnɛn kuru. Nsɛ mɛn bɛ́, n ba Zuifu lɛa wa, man kɔnboe ka don a olivie da gùrù ni, ǹ nə́ kuru, ǹ nə́ daa wɔ gùrù taãnan lɛn bǎã nɛ. Ǹ olivie da mɛn zumu lɛn, bɛ lɛ gòonən manə n dɔ toe sisia. 18 Bɛ lɛ taman yii, n baran n din koa gùrù kurii wolen lɛn ganaa wa. N din koa ǹ paǹ din nə maa bɔrɔ? Nsɛ bɛ́ n bie da lɛ gòonən guĩ wa, da lɛ gòonən manə nsɛ guĩ. 19 Táa ma n die pii: «Maǹ nə gùrùn kɛn lɛn kuru, màn mɛn bɛ́ toɛ, ǹ masɛ wɔ ǹ bǎã nɛ!» 20 Sonbore ne. Maǹ nə́ ǹ kuru a giala, ǹ golee Lawa li wa. Nsɛ dɔ n doa nɛ, golee Lawa li barka nɛ. N baran toa din gole kɔ wɔ n foo‐n wa. Sɛnɛ, nyɛ́ɛ baa Lawa nɛ. 21 A giala, Zuifun mɛnɛn bɛ́ kɔnboe ka da lɛ a gùrù taãnan nɛ, bɛ̀ Lawa bɛn sã toa wa, a n die nsɛ wɔ toɛ lɔn? 22 N yiri kɔ sii màn paa kɛ li: Lawa a bǐɛ̃baa kɛ laanka a kakaarɛbaa kɛ nɛ. A n kakaarɛ a piãman wolen ganaa, a n bǐɛ̃ zɛnɛɛ nsɛ dɔ nɛ. Sɛnɛ, yǎa n goɛ̃ bɛa bǐɛ̃ kɛ lɛ nɛ, bɛ bie wa, á re n dɔ kuri a n daa. 23 Bɛ̀ Zuifun lɛn dɔn nə́ wusoo ǹ goleemalibaã kɛ kio, Lawa á re wusii a ǹ wɔ da giala lɛ ganaa, a giala, bɛa pàã tá Lawa lon. 24 Sonbore, nsɛ tɔrɔ kɔsɔ kɛ lɛ, nsɛ nə n goã don a olivie da gùrù lɛa. N lɛ‐mui sii bɛ́ a bie ka sii mɛn nɛ wa, bɛ na á n zɛnaa n nɛ. Maǹ nə́ n bɔ n bǎã nɛ, ǹ nə́ daa n wɔ olivie da taãn ganaa. Sanparɛ Zuifun mɛnɛn dinin bɛ́, ǹ nə́ goã olivie da taãn kɛ a gùrù taãn‐taãnan lɛa, bɛ̀ ǹ tá wusii bɛn woe ǹ bǎã zizin ni, bɛ a re naanaa koe a la yii‐n wa? 25 Ma dɔɔ̃nɔn lɛn, man giɛ li ma sii‐durii goon nyaa ka nɛ, màn mɛn bɛ́ toɛ, ka baran ka dinin baa sii‐dɔ̃lin lɛa wa. Sonbore ne, Zuifun gigiã yiri tã, ǹ ba boe la ǹ tá màn kɔ́n giala miɛ wa. Sɛnɛ, bɛ a re beleboe wa. A n die goɛ̃ miɛ̃, yǎa Lawa din a bíi wolen kɛn tumaa tɔrɔn kɔsɔn bii, bɛn nə die a ganaa ǹ nyɛɛ. 26 Bɛa yɔrɔ kɛ lɛ la, Izirayeli minin dɔn tumaa á re kirisibiɛ, ká a bɛ́ á n kiɛ̃ lɔn: «Nyin‐sili lɛ n die boe Siɔn kele la Zeruzalɛmu kiwi, a n die Zakɔba tɔrɔ minin kɛn Lawa bɔlɔ‐tii nyɛɛ. 27 Bɛ̀ má ǹ sii baraan nya ǹ mɛn waáraa, bɛ lɛ n die lɛ kɔ kɔn la biɛ masɛ laanka ǹsɛn bii ni.» 28 Ǹ piã ka Lawa a boo tii kɔɔ̃n kɛ lɛ taman yii ni, Zuifun tá Lawa a zɔ́ɔn lɛa. Bɛ na á n zɛnaa kasɛn tɔrɔ kɔsɔn kɛn bǐɛ̃ a lɛa. Sɛnɛ, Lawa din a minin bɔ kɛ wɔ gɔn la, Lawa tá ǹ narɛ ǹ digolon lɛ‐a. 29 A giala, bɛ̀ Lawa màn kɔ, a na á kɔ, bɛ̀ á min dɔ bíi, a na á bíi, a ba wusii a sii zɛnaa kio wa. 30 Kasɛn tɔrɔ kɔsɔn kɛn lɛn, lɛlɛ ká goã ká Lawa bɔlɔ tii. Sɛnɛ kanna, Zuifun Lawa bɔlɔ‐tii taman yii, Lawa makara bɔ ka ganaa. 31 A n die n zɛnɛɛ bɛa yɔrɔ kɛ lɛ la Zuifun lɛn dɔn manɛ. A laanɛ ǹ tá Lawa bɔlɔ tii wolen lɛa kanna ke, ǹ kɔ́n pinaa Lawa á re makara boe ǹ dɔn ganaa. 32 Lawa na á min din tumaa baa ka kòso nɛn bɛ́ lɔn, ǹ bɔlɔ‐tii a lɛa. A na á bɛ zɛnaa, màn mɛn bɛ́ toɛ, a makara bɔ min tumaa ganaa. 33 Lawa a bǐɛ̃ lɛ á gole á la yii ni! A sii‐doɛ̃ dɔ á zuzulu á la yii ni! Min kɔ́n ba boe la a na a kiri kɛ giala ma wa, min kɔ́n ba boe la a na a makara kɛ dɔ giala ma wa. 34 Ká a bɛ́ á n pɛ Lawa a boo‐n lɔn: «Die n boe la a Lawa a taasiɛ dɔ̃ sonbore? Die n yiri koe la? Min kɔ́n!» 35 Hinlaa «Die ne, mà asɛ na á màn kɔ Lawa la lɛlɛ, sɛnɛ, mà a ná a tɔn bɛ dòo saraa asɛ la wa? Min kɔ́n!» 36 A giala, màn tumaa n boe a din ni,a tumaa na a tan a din barka nɛ, a tumaa na a tan a din a lɛa. Lawa die a goã guguru miɛ̃ yǎa duduu. A n miɛ̃!
121 Dɔɔ̃nɔn lɛn, man ka nyankoe, Lawa a makara‐doɛ̃ a lɛa, ka ka dinin kɔ Lawa la, wúlu màn yiikoonaan lɛa, wúlu mànan mɛnɛn bɛ́ koa nɛ a din ni, ǹ nə́ kɔɔ̃n a ganaa. Bɛ lɛ n die goɛ̃ kaa Lawa guguru kɔ ǹ gɔn sonbore lɛa. 2 Ka baran tɔ wɔ, a kɔnpɛ ka kanaa minin sii zɛnaan nɛ wa. Ka toa Lawa ka bɔyaa, a yiri dii kɔ ka la, màn mɛn bɛ́ toɛ, ka Lawa dùũ sii dɔ̃, bɛ giala mà sii bǐɛ̃, sii mɛn bɛ́ kɔɔ̃n a ganaa, sii mɛn lɛ piɛ̃ bɛ́ nɛ. 3 Lawa din na á dí kɛ lɛ kɔ ma la, ka a din a bǐɛ̃baa barka nɛ. Bɛ lɛ tɔ ganaa, man pii ka tumaa nɛ, máa min kɔ́n baran taasiɛ wɔ, a n din da bǎã gole‐n wa. Sɛnɛ, didie din boɛɛn kɔ ǹ taasiɛ wɔ a din wɔ gɔn la, Lawa goleemali pàã lɛ mɛn kɔ la, a kɔnpɛ ka bɛ nɛ. 4 Ka ga minbuiin gɔ̀nɔn ganaa. A gùn man mɔnaa nɛ, ǹ tumaa dɔ bie dí goon nyɛɛ wa, sɛnɛ, gɔ̀nɔn goon toto ne. 5 Bɛa yɔrɔ kɛ lɛ la, wɔsɛn mɛnɛn bɛ́ gigiã, wɔa kaa kun ka Krita‐n lɛ a lɛa nɛ, wɔ á gɔ̀nɔn goon lɛa. Wɔ tumaa n doa‐n kɔn ganaa ka min gùn bɛ́ lɔn. 6 Lawa bɛ́ á bǐɛ̃baa ǹ màn tɔtɔ kɔ wɔ la, á kɔnpɛ a din a bǐɛ̃ kɛ nɛ, wɔ doamaa nɛ wɔ dí nya ǹ nɛ. Bɛ̀ Lawa a boo gii diɛ na á n kɔ min mɛn la, ǹ dɛnaa doamaa nɛ a zɛnaa, a kɔnpɛ ka a golee Lawa li ni. 7 Bɛ̀ dí yɔrɔ bɔ na á n kɔ min mɛn la, a dɔ dí yɔrɔ bɔ. Bɛ̀ minin daraa na á n kɔ min mɛn la, bɛ dɔ minin daraa. 8 Bɛ̀ minin foo taã n min mɛn wɔ lɛa, bɛ dɔ minin foo taã. Bɛ̀ Lawa wɔ gii bɔ n min mɛn wɔ lɛa, bɛ dɔ bɛ zɛnaa ka foo sonbore ne. Bɛ̀ min mɛn dɔ n minin nyɛɛnaan boe, bɛa dɛnaa dɔ bɛ zɛnaa sɔnbɔraanɛ. Bɛ̀ min mɛn dɔ n doobaan goe màn nɛ, a zɛnaa ka foo kɔɔ̃n nɛ. 9 Ka toa kaa kɔn‐narɛɛ goã kɔn‐narɛɛ taãn lɛa, a baran goã bɔlɔ papaa pɛ ǹ kɔn‐narɛɛ lɛa wa. Ka baraabaa toa walan, ka ga bǐɛ̃ zɛnaa li parsiini. 10 Ka kɔn narɛ ka Lawa a minin bɛ́ zɛnɛɛ lɔn dɔɔ̃nbaa gɔ́ɔ̃ nɛ. Ka n zɔɔ̃ kɔn ka kɔn guguru kɔ nɛ. 11 Ka n doa, ka baran yoo baa wa. Ka n we yii ka dí nya Dɛnaa nɛ. 12 Ka n nyɛnyɛɛ kaa foo‐doa kɛ a lɛa. Ka n doa ka fuu si ka ganaa. Ka Lawa nyankɔ ka baran nɔmaa wa. 13 Ka n doa ka Lawa nyankɔlen laadoo bǐɛ̃ kɔ, ka tiin kũ doɛ̃ sɔnbɔraanɛ. 14 Min mɛnɛn bɛ́ boe ka yii ni, ka Lawa nyankɔ bɛn lɛa, mà Lawa bǐɛ̃ zɛnaa ǹ nɛ. Ka Lawa nyankɔ ǹ lɛa, ka baran dì bíi ǹ li wa. 15 Ka n nyɛnyɛɛ kun ka nyɛnyɛɛ wolen ne, ka wuu pɛ kun ka wuu‐pɛlen ne. 16 Ka toa ka kɔn wɔ ma doɛ̃, ka bɔlɔ goã goon. Ka baran n taasɛ din gole kɔ ǹ siin ganaa wa, ka lɛ kɔ din boɛɛn kɔ ǹ dín ganaa. Ka baran ga ka dinin ganaa màn‐dɔ̃lin lɛa wa. 17 Bɛ̀ min sii baraa zɛnaa ka nɛ, ka baran a dòo saraa ka sii baraa‐n wa. Ka ga sii bǐɛ̃ zɛnaa li min din tumaa yɔrɔ‐a. 18 Bɛ̀ á boe la a n zɛnaa, bɛ̀ a bɔ ka dinin li wa, ka n doa là nyantoro goã ka bii ka min tumaa nɛ. 19 Ma dɔɔ̃nɔn lɛn, ka dinin baran kaa gɛ̀ dòo bɔ wa, sɛnɛ, ka toa Lawa bɔ, a giala, a tá kiɛ̃ nɛ: «Masɛ din nə gɛ̀ dòo boe, masɛ din nə dòo sarɛɛ. Dɛnaa a da ǹ boo ne.» 20 Lawa a boo n pii dɔn: «Bɛ̀ bòo tá n zɔ́ɔ ganaa, màn kɔ la a bii, bɛ̀ muboro tá a ganaa, mu kɔ la a mi. A giala, bɛ̀ n tá zɛnɛɛ miɛ̃, a n goon ka ma n sìi diɛ a ganaa!» 21 N baran toa sii baraa boo n la wa, sɛnɛ, sii baraa naa ka sii bǐɛ̃ nɛ.
131 Min din tumaa doamaa nɛ a goledɛnan bɔlɔ si. A giala, goledɛnaabaa kɔ́n banban, bɛ̀ bɛ ná a bɔ Lawa li wa. Goledɛnan mɛnɛn bɛ́ ǹ tan ke, ǹ koa na á bɔ Lawa li. 2 Bɛ lɛ nɛ, min mɛn bɛ́ a ba goledɛnaa bɔlɔ sii wa, ǹ dɛnaa na a ba lɛ koe Lawa a sii yɔrɔ bɔ ganaa wa. Min mɛnɛn bɛ́ n piɛ̃ ǹ ba lɛ koe Lawa a sii yɔrɔ bɔ ganaa wa, bɛn man giɛ dɔlɔ li, ǹ tá diɛ ǹ dinin mìi ni. 3 Sonbore, sii bǐɛ̃ zɛnaalin doamaa bie, ǹ nyɛ́ɛ baa pàãdɛnan man wa, sii baraa zɛnaalin doamaa nɛ ǹ nyɛ́ɛ baa ǹ nɛ. Táa n ba li n nyɛ́ɛ baa goledɛnaa‐n wa? Bǐɛ̃ zɛnaa, á re n para pii. 4 Goledɛnaa lɛ n dí nyɛɛ Lawa nɛ, màn mɛn bɛ́ toɛ, a n da bǐɛ̃ zɛnaa ganaa. Sɛnɛ, bɛ̀ n tá sii baraa zɛnɛɛ, n doamaa nɛ n nyɛ́ɛ baa pàãdɛnaa nɛ, a giala, dɔlɔ bɔ ǹ pàã lɛ bie a gɔn kooro wa. A n Lawa a dí‐nyali lɛa, á Lawa a foo yoo ǹ dɔlɔ diɛ sii babaraa zɛnaalin mìi ni. 5 Bɛ lɛ taman yii, a n siĩni min pàãdɛnan bɔlɔ si, fuu kɛ din sɔɔ̃ a lɛa bie wa, sɛnɛ, màn mɛn bɛ́ toɛ, n foo baran n zɛ̀rɛ baa wa. 6 Bɛ lɛ dɔ a lɛa nɛ, ka á nyin giɔ̀mɔ sarɛɛ, a giala, goledɛnan lɛn dɔn man bɛ zɛnɛɛ, ǹ tá dí nyɛɛ Lawa nɛ. 7 Ka doamaa bɛ́‐n ka màn mɛn kɔ goledɛnan la, ka bɛ kɔ ǹ la. Ka nyin giɔ̀mɔ saraa ǹ la, ka wusuru kɔ ǹ la, ka nyɛ́ɛ baa ǹ nɛ, ka ǹ guguru kɔ. Ka doamaa bɛ́ nɛ, ka màn mɛn kɔ ǹ la, ka bɛ kɔ ǹ la. 8 Ka baran toa min kɔ́n a giɔ̀mɔ goã ka ganaa wa, bɛ̀ á n bɔ giɔ̀mɔ goon toto ne, bɛ n ka kɔn‐narɛɛ nɛ. Min mɛn bɛ́ ǹ miã narɛ, bɛa dɛnaa n Lawa a dí‐pɛn lɛ piɛ̃. 9 Sonbore, dí‐pɛn mɛnɛn bɛ́ pii mà «N baran naarɛbaa zɛnaa wa, n baran gɛ̀ dɛ wa, n baran wurumu baa wa, n yii baran bɔ min kɔsɔ gɔn màn kɔ́n li wa», bɛn laanka gialakun kɛ tumaa mìi n ke: «N miã kɔsɔ dɔ narɛ ka n bɛ́ n din narɛ lɔn.» 10 Bɛ̀ min mɛn tá ǹ miã kɔsɔ narɛ, a ba sii baraa zɛnɛɛ‐n wa. Miã kɔsɔ narɛɛ lɛ n Lawa a dí‐pɛn tumaa lɛ piɛ̃ lɛa. 11 Ka sii lɛ zɛnaa miɛ̃, a giala, wɔ bɛ́ biikoo mɛn nɛ sisia, ka á doɛ̃. Kaa yoo a bɔ nyuù‐n biikoo lɛ n ke koe! Sonbore ne, kirisibaa lɛ wɔlɔ kunu kɔ wɔ ganaa pelo, á la wɔa golee Lawa li giala koe waáraa nɛ. 12 Tèlò lɛ wɔlɔ lui, lɛ̀ a waa diri. Ka daa wɔ n na, wɔ n bɔ wɔlɔ tì siin ganaa, wɔ wɔlɔ fúlu sii zɛnaa a ziabaa ǹ mànan wɔ wɔ ganaa. 13 Ka daa wɔ tɔ pepere wɔ, ka wɔlɔ fúlu minin bɛ́ zɛnɛɛ lɔn. Ka daa wɔ n parabaa ka màn dadaran bii laanka yɔ mii baraa nɛ, ka naarɛbaa laanka kɔkɔrɔbaa nɛ, ka zia laanka foo a wuu pɛ minin li ni. 14 Ka Dɛnaa Yezu Krita pàã wɔ ka ganaa, ka baran ka dinin kɔ gɔ̀nɔn foo sii kɛn la, ka ǹ bɔlɔ sɛ̀‐mui siin kɛn zɛnaa wa.
141 Min mɛn pàã bɛ́ kiɛɛrɛ golee Lawa li gɔ́ɔ̃ nɛ, ka lɛ kɔ a ganaa, ka baran liere kɔ a taasiɛn wɔ gɔn la wa. 2 Min tan, a n taasɛ, mà asɛ á boe la a màn tumaa bii, min kɔsɔ mɛn pàã bɛ́ kiɛɛrɛ golee Lawa li gɔ́ɔ̃ nɛ, bɛ a siĩ tɔrɔ kɔ́n soɛ̃ wa. 3 Pàã bɛ́ min mɛn lon á n màn tumaa bii, bɛ doamaa bie a n din gole kɔ màn tɛn biili kɛ ganaa wa. Màn tɛn biili dɔ doamaa bie a kiri kuru màn tumaa biili la wa, a giala Lawa na á bɔ. 4 Die n ka nsɛ nɛ, n tá kiri kuri min kɔsɔ a dí‐nyali la? A dí sonbore nya laanka a dí baraa nya nɛ, ǹ kɔ́n ba n bǎã‐n wa, ǹ tumaa na a goledɛnaa bǎã nɛ. A n die goɛ̃ dí sonbore nyɛɛ, a giala, pàã tá Dɛnaa lon a n dɔ lɛ, a ná a ba a baraa nyɛɛ wa. 5 Min tan, á n taasɛ, mà lɛawaa tɛn nə soɛ ǹ miã nɛ, min kɔ́n dɔ tan, lɛawaa yii n goon a gɔn. Didie doamaa nɛ, a sii zɛnaa a kɔnpɛ ka a din a goleemali ni. 6 Min mɛn bɛ́ barka we lɛawaa tɛn nɛ, bɛa dɛnaa n bɛ zɛnɛɛ á Lawa tɔ boe ne. Min mɛn bɛ́ màn tumaa bii, bɛ dɔ a dɛnaa n Lawa tɔ boe, a giala, á barka diɛ Lawa nɛ, a màn‐bii lɛ a lɛa. Min mɛn dɔ bɛ́ a màn tumaa bii wa, bɛ dɔ n bɛ zɛnɛɛ Dɛnaa a lɛa. A dɔ́ bɛ́ màn mɛn bii, a dɔ n barka diɛ Lawa‐n bɛ a lɛa. 7 Sonbore ne, min kɔ́n bie a tan a din a lɛa wa, min kɔ́n dɔ bie giɛ̃ a din a lɛa wa. 8 A giala, bɛ̀ wɔ tan, wɔ n wɔ tan Dɛnaa a lɛa, bɛ̀ wɔ á giɛ̃ dɔn, wɔ ǹ giɛ̃ Dɛnaa a lɛa. Ta wɔ tan, ta wɔ ǹn giɛ̃, wɔ n Dɛnaa wɔn lɛa. 9 A giala, Krita lɛ na á gã, a yii kaa, màn mɛn bɛ́ toɛ, a geren laanka yiikoonaan Dɛnaa baa. 10 Nsɛ dɔ, wàa na á baa n tá kiri kuri n dɔɔ̃n la? Nsɛ dɔ, wàa na á baa n tá n din koɛ n dɔɔ̃n ganaa? Sonbore ne, wɔ tumaa n die golee Dɛnaa a kiri wɔ ǹ bǎã lɛ yɔrɔ‐a, kiri nə n kuru wɔ la. 11 A giala, a n kiɛ̃ nɛ: «Dɛnaa pɛ: Masɛ din yii bɛ́ koo ke, min din tumaa á re n musin kurumii tán ma yɔrɔ‐a. Min din tumaa á re n lɛ buĩ a masɛ Lawa tɔ bɔ.» 12 Bɛa yɔrɔ kɛ lɛ la, didie n die n bɔlɔ pii Lawa‐n biɛ̃. 13 Ka daa wɔ kiri kuru kɔn la lɛ da. Màn mɛn bɛ́ sóɛ, a ba siĩni min nə ǹ miã nyanaa a da sii baraa‐n wa. 14 Wɔa tá kun ka Dɛnaa Yezu‐n lɛ a lɛa, má dɔ̃, má waa la dɔn taãn‐taãnɛ, máa màn kɔ́n ba min gɔgɔrɛ koe Lawa yɔrɔ‐a wa. Sɛnɛ, bɛ̀ min taasɛ, mà màn mɛn tá min gɔgɔrɛ koe Lawa yɔrɔ‐a, bɛa màn lɛ n goɛ̃ gɔgɔrɛ ǹ dɛnaa din gɔn. 15 N dɔɔ̃n bɛ́ giɛ màn mɛn ganaa, mà a ba kɔnboe ka bii‐n wa, nsɛ a zɛnaa ǹ sii kɔ́n baran n dɔɔ̃n lɛ nyanaa, a da bɛa màn lɛ a bii ganaa wa. Bɛ̀ n zɛnaa miɛ̃, ma nə n kɔn narɛ ǹ zii tɔ wɔ wa. Táa Krita na á gã bɛa dɔɔ̃n kɛ lɛ dɔ a lɛa. N bii ǹ màn baran toa bɛa dɔɔ̃n lɛ papaã ǹ zii kũ wa. 16 Màn mɛn bɛ́ siĩni n yɔrɔ‐a, bɛ baran zii kɔ min kɔsɔn la, ǹ boo baraa da wa. 17 A giala, Lawa a kiibaa ǹ sii bie màn‐bii laanka màn‐mii sii lɛa wa. Sɛnɛ a n peperebaa sii lɛa, là nyantoro ne, ka nyɛnyɛɛ nɛ, Yiri Fu bɛ́ ǹ mɛnɛn lɛn koe. 18 Min mɛn bɛ́ dí nyɛɛ Krita nɛ bɛa yɔrɔ kɛ lɛ la, bɛa dɛnaa n kɔɔ̃n Lawa ganaa, ka minbuiinin dɔn nɛ. 19 Sii mɛn bɛ́ toɛ, wɔ goã là nyantoro la kun, wɔ n dɔ kɔn lɛ, wɔ pàã yɛ kun golee Lawa li gɔ́ɔ̃ nɛ, ka daa wɔ n doa wɔ ga bɛ li. 20 Ta n taasɛ mà n tá boe la n màn tumaa bii, n baran Lawa a dí sàabaa bɛ a lɛa wa! Sonbore ne, màn‐bii din tumaa n siĩni, sɛnɛ, màn mɛn a bii bɛ́ die n dɔɔ̃n nyanɛɛ a da sii baraa nɛ, bɛ a bii a siĩn wa. 21 Sii mɛn bɛ́ siĩni, bɛ n ka kɛ nɛ, ta siĩ soɛ̃ nɛ, ta màn mii ni, ta sii woo sii ni, bɛ̀ bɛa sii lɛ á die n dɔɔ̃n diɛ sii baraa nɛ, n baran zɛnaa wa. 22 Goleemali mɛn bɛ́ n nɛ, bɛa siin lɛn wɔ gɔn la, bɛ nə n din laanka Lawa bii ni. Min bɛ́ giɛ sii mɛn ganaa sii pepere lɛa, bɛ̀ á boe la á bɛ zɛnɛɛ, bɛ̀ a foo ná a ba a zɛ̀rɛ biɛ wa, bɛa dɛnaa foo á re kɔɔ̃n koe 23 Sɛnɛ, min mɛn bɛ́ a gɔ́ɔ̃ nə n lonlankoe màn‐bii kɔ́n wɔ gɔn la, bɛ̀ bɛa dɛnaa bɛa màn lɛ bii, Lawa n dɔlɔ boe a ganaa. A giala, a sii lɛ zɛnaa á kɔnpɛ a golee Lawa li‐n wa. Sii woo sii, a nə n zɛnɛɛ ka golee Lawa li baã nɛ, bɛ n sii baraa lɛa.
151 Wɔsɛn mɛnɛn pàã bɛ́ gole golee Lawa li gɔ́ɔ̃ nɛ, wɔ doamaa nɛ, min mɛnɛn pàã bɛ́ kiɛɛrɛ golee Lawa li gɔ́ɔ̃ nɛ, wɔ bɛn sii si wɔ ganaa. Siin mɛnɛn bɛ́ kɔɔ̃n wɔ ganaa, wɔ baran ga bɛn li wa. 2 Min gogoonmaa n siĩni a ga li, mà a kɔɔ̃n kɔ ǹ miã kɔsɔ ganaa. Bɛ nə́ n baa sii bǐɛ̃ lɛa, a n dɔ ǹ miã lɛ lɛ, a wo nyɛɛnɛ golee Lawa li gɔ́ɔ̃ nɛ. 3 Sonbore, Krita dinmaa lɛ bie á ga a dùũ siin li wa. Sɛnɛ, ká a bɛ́ á n kiɛ̃ lɔn: «N sɔ kɔmaa wolen sɔ na á dɔ masɛ ganaa.» 4 A da yaa, màn mɛn yii nə́ n kiɛ̃ lɛlɛ, bɛ na á n kiɛ̃ wɔa yiri kɔmala a lɛa, màn mɛn bɛ́ toɛ, Lawa a boo lɛ wɔ foo taã, a sii simaa kɔ wɔ la, wɔ foo boo la a goã doa nɛ. 5 Lawa n foo tãbaa laanka sii simaa koe. Bɛa Lawa lɛ nə n dɔ ka lɛ, ka lɛ boo la a goã kun, ka Yezu Krita bɛ́ giɛ li lɔn. 6 Màn mɛn bɛ́ toɛ, ka wɔa Dɛnaa Yezu Krita n Di Lawa lɛ guguru kɔ, ka gɔ́ɔ̃ goon ne, ka lɛn goon ne. 7 Ka lɛ kɔ kɔn ganaa, ka Krita din bɛ́ á lɛ kɔ ka ganaa lɔn ke, á Lawa tɔ bɔ. 8 Man bɛ lɛ pii ka nɛ, máa Krita na á daa Zuifun lɛa, á nyaa mà Lawa n bɔlɔgoondɛnaa lɛa. Lawa bɛ́ a n lɛ kɔ Zuifun digolon la ka siin mɛnɛn nɛ, a na á bɛn zɛnaa á ǹ lɛ pã, ka Krita lɛ barka nɛ. 9 Krita lɛ na á daa, màn mɛn bɛ́ toɛ, tɔrɔ kɔsɔn mɛnɛn bɛ́ ǹ ba Zuifun lɛa wa, bɛn dɔn nə Lawa tɔ bɔ, a bǐɛ̃baa a lɛa. A na á n kiɛ̃: «Bɛ lɛ taman yii ni ma á re n guguru koe tɔrɔ kɔsɔn bii, ma á re loe loe man tɔ bɔ nɛ.» 10 Lawa a boo lɛ n pii doo: «Tɔrɔn lɛn, ka n nyɛnyɛɛ kun ka Lawa din a tɔrɔ boe lɛ nɛ!» 11 Á wusoo á pɛ doo: «Ka Lawa guguru kɔ, tɔrɔ kɔsɔn lɛn, tɔrɔ din tumaa Lawa tɔ bɔ!» 12 Lawa a boo gii‐dali Izayii dɔ́ pɛ: «Zeese tɔrɔ lɛ á re die, á re yui a giã gánan dinin tumaa mìi la, ǹ tá re n foo doɛ a din ganaa.» 13 Lawa mɛn bɛ́ foo‐doa koe, a din die a foo kɔɔ̃nbaa kɔ ka la, ka là nyantoro ne, kaa golee a din li lɛ gɔ́ɔ̃ nɛ. Màn mɛn bɛ́ toɛ, kaa foo‐doa lɛ pàã gole kɔ, Yiri Fu pàã barka nɛ. 14 Masɛ dinmaa waa la, máa ka á sii sonbore zɛnɛɛ, haalɛ ta ma yiri kɔ ka la dinin wa. Ka á Lawa dùũ sii doɛ̃, bɛ lɛ taman yii ni, ka á boe la ka á yiri koe kɔn la. 15 Má sɛ́wɔ kɛ a paǹ tɛn kiɛ̃ ka boo kaka nɛ, a mìi n ka kɛ din sɔɔ̃ nɛ: Ka bɛ́ màn mɛn doɛ̃ gɔrɔ ke lɛn, man ka yiri gisĩ bɛ nɛ. Lawa din bɛ́ á dí mɛn kɔ ma la, ká a din a bǐɛ̃ barka nɛ, bɛ n zii koe ma la ma á zɛnɛɛ miɛ̃. 16 A giala, Lawa na á ma bíi, mà ma Yezu Krita lɛ boo da tɔrɔ kɔsɔn bii. Mà ma Lawa a Boo Tii Kɔɔ̃n kɛ pɛ ǹ nɛ, màn mɛn bɛ́ toɛ, ma boo la ma ǹ kɔ Lawa la, ǹ nə́ kɔɔ̃n a ganaa. Man bɛa dí lɛ nyɛɛ ka wúlu‐bɔle bɛ́ wúlu màn koe Lawa la lɔn. Yiri Fu lɛ n toɛ, Lawa boo la a lɛ kɔ ǹ ganaa. 17 Bɛ lɛ na á toa, masɛ á boe la ma n din gole kɔ, maa kaa‐kun ka Yezu Krita‐n lɛ gɔ́ɔ̃ nɛ, Lawa a dí kɛ lɛ wɔ gɔn la. 18 Masɛ a re n foo taɛ̃ ma màn kɔ́n boo da wa, bɛ̀ á n bɔ Krita din nə ǹ mɛnɛn zɛnaa ma gɔn, a tɔrɔ kɔsɔn bíi, á ǹ kaa Lawa bɔlɔ‐sii ganaa. A na á bɛa di lɛ nya maa boo laanka maa sii zɛnaan barka nɛ, 19 ka kaãbaa ǹ sii dadaran barka nɛ, ka Yiri Fu pàã barka nɛ. Bɛ lɛ na á toa, a kũ Zeruzalɛmu kiwi ganaa a wo Ilirii gána yaa, má Krita a Boo Tii Kɔɔ̃n lɛ pɛ paǹ din tumaa ganaa. 20 Krita tɔ bɛ́ a tɔn nə n pɛ bǎã mɛn nɛ bɔrɔ wa, má n doa ma Boo Tii Kɔɔ̃n kɛ pɛ walan. A giala, ma ba li ma dí nya min kɔsɔ a dí giala kɔ ǹ bǎã‐n wa. 21 Man maa dí nyɛɛ á kɔnpii ka Lawa a boo gii‐dali a boo kɛ‐n kiɛ̃‐n kɛnɛn: «Ǹ bɛ́ ǹ tɔn na a boo da min mɛnɛn man wa, bɛn tá re yii. Min mɛnɛn bɛ́ ǹ na a boo ma wa, bɛn tá re a giala miɛ.» 22 Bɛa dí gole lɛ na á ma sàabaa gunyin damata, ma boo la má dɔ ka li wa. 23 Sɛnɛ sisia, maa dí nya bɛa gánan kɛn lɛn nɛ. A lɛ̀ damata n ke a n ma gɔ́ɔ̃ nɛ máa ma da bɔ ka li. 24 Man giɛ li ma bɛ zɛnaa sisia. Bɛ̀ ma á woe Espanyi ǹ mɛn waáraa, man giɛ li ma golee ka li. Bɛ̀ má golee wɔ kɔn sii bɔ ǹ mɛn waáraa, ma á doɛ̃ ka á re n doe ma lɛ ma woo. 25 Sɛnɛ sisia, man woe Zeruzalɛmu, Lawa nyankɔlen dí yɔrɔ boe walan. 26 A giala, Masedoanɛ laanka Grɛki gána a Lawa nyankɔlen man a gialaa wɔrɔ boboe, ǹ nə́ die koe Zeruzalɛmu wɔn kɛn la doobaabaa gɔ́ɔ̃ nɛ. 27 Bɛa Lawa nyankɔlen lɛn man nə́ bɛ bɔ ǹ dinin ni. Ǹ doamaa dɔ nɛ. A giala, naforon mɛnɛn bɛ́ golee Lawa li gɔ́ɔ̃ nɛ, Zuifu Lawa nyankɔlen nə́ bɛn gii kɔn ka tɔrɔ kɔsɔn nɛ, tɔrɔ kɔsɔn dɔn doamaa nɛ, ǹ nə ǹ gɔn mànan gii kɔn ka bɛa Zuifun lɛn nɛ. 28 Bɛ̀ má bɛa dí lɛ yɔrɔ bɔ má nya ka lenlen, bɛ̀ má bɛa màn boboe kɛ lɛ a kaa kun kɔ ǹ la ǹ mɛn waáraa, ma á die woe Espanyi, sɛnɛ, ma á re boe ka li ma tɔ́n kiɛ̃. 29 Ma á doɛ̃ máa ma bɛ́ re doe ka li ǹ mɛn waáraa, man die doe ka Krita a barka lɛ piɛ̃maa‐n ma lon kaa wɔ lɛa. 30 Sɛnɛ, sii goon nə́ ke, má n die a nyankoe ka la taãn‐taãnɛ, dɔɔ̃nɔn lɛn. Wɔa Dɛnaa Yezu Krita lɛ tɔ ganaa, ka kɔn‐narɛɛ tɔ nɛ, Yiri Fu bɛ́ kɔn‐narɛɛ mɛn koe, ka n doa parsiini ka Lawa nyankɔ maa lɛa. Ka Lawa nyankɔ kun ma nɛ, 31 màn mɛn bɛ́ toɛ, Lawa ma kanbaa Zudee gána a Lawa‐doɛ̃ baãnaan kɛn ganaa. Màn mɛn bɛ́ toɛ dɔn, ma bɛ́ woe ka dɔmalɛ mɛn nɛ Zeruzalɛmu, Lawa a minin kɛn nə lɛ kɔ bɛ ganaa ka foo kɔɔ̃n nɛ. 32 Bɛa yɔrɔ kɛ la, man die doe ka li ka nyɛnyɛɛ gole ne, bɛ̀ Lawa golee li dɔn, ma á re susui yii ka bii. 33 Lawa mɛn bɛ́ là nyantoro koe, bɛ die a goã kun ka tumaa nɛ. A n baa wɔ‐n miɛ̃.
161 Man wɔ dɔɔ̃n lɔ Feebe a sii toɛ ka gɔn. A n di nyɛɛ Sankree a Lawa a sɔmɔ minin manɛ. 2 Ka kũ doɛ̃ sɔnbɔraanɛ Dɛnaa tɔ lɛ a lɛa, a kɔnpɛ ka Lawa nyankɔlen sii zɛnaa ǹ gɔn nɛ. A laadoo bɛ́ re doe ka ganaa ka sii woo sii ni, ka bɛ zɛnaa nɛ. A giala, a dɔ nə́ n dɔ min gigiã lɛ, haalɛ masɛ dinmaa. 3 Ma á fòo diɛ Prisili laanka Akilaasi ni. Maǹ ma miã dí nya kun wolen lɛa Yezu Krita a dí lɛ nɛ. 4 Maa kirisibaa a lɛa, ǹ nə́ lɛ kɔ ǹ nə́ sii zɛnaa, ǹ dinin nyin nə́ boe la, a goã sii mɛn nɛ. Masɛ din sɔɔ̃ bie bɛa bǐɛ̃ kɛ doɛ̃ ǹ nɛ wa, Lawa a sɔmɔ minin mɛnɛn bɛ́ tɔrɔ kɔsɔn lɛa, bɛn dɔn man bɛa bǐɛ̃ lɛ doɛ̃ ǹ nɛ 5 Lawa a sɔmɔ minin mɛnɛn bɛ́, n lɛ soe kɔn Prisili laanka Akilaasi lɛ a kion, ma á fòo diɛ bɛn dɔn manɛ.Ma á fòo diɛ ma dɔɔ̃n Epenɛti sonbore kɛ nɛ, a din na á lɛ kɔ Krita ganaa bibinaanɛ Azii gána nɛ. 6 Ma á fòo diɛ Mariya nɛ, asɛ mɛn bɛ́ á dí gigiã nyaa ka nɛ. 7 Ma á fòo diɛ Andronikisi laanka Zuniasi ni, ma din tɔrɔ minin manɛ, wɔ́ kòso dɔ zɛnaa kun. Lawa a dia dí‐a wole sonboren manɛ, ǹsɛn dinin nə́ Dɛnaa lɛ wɔn baa masɛ nyɛɛnɛ. 8 Ma á fòo diɛ Anpliatusu ni, min mɛn sii bɛ́ kaka ma ganaa parsiini wɔa Dɛnaa a lɛa. 9 Ma á fòo diɛ Urbɛn nɛ, maa dí nya kun wole ne Krita tɔ lɛ a lɛa. Ma á fòo diɛ maa giaáragiĩ sonbore Sitakisi ni. 10 Ma á fòo diɛ Apelɛsi ni, min mɛn bɛ́ á lɛ kɔ fuu ganaa Krita a lɛa. Ma á fòo diɛ Aristobulu a kion minin manɛ. 11 Ma á fòo diɛ ma din tɔrɔ min Erodiɔn nɛ. Narsiisi a kion minin mɛnɛn bɛ́ Lawa nyankoe, ma á fòo diɛ bɛn manɛ. 12 Ma á fòo diɛ Trifɛnɛ laanka Trifozi ni, bɛn mɛnɛn bɛ́ dí nyɛɛ Dɛnaa nɛ, mà á fòo diɛ ma miãnɛn Pɛrsiisi ni, asɛ mɛn bɛ́ á dí gigiã nya Dɛnaa nɛ. 13 Ma á fòo diɛ Dɛnaa a dí‐nyali gole Rufusu ni, ka ǹ dan nɛ, bɛ mɛn bɛ́ masɛ dɔ dan lɛa. 14 Ma á fòo diɛ Asɛnkriti ni, ka Felegɔn nɛ, Ɛrmɛsi laanka Patrobaasi ni, Ɛrmasi laanka dɔɔ̃nɔn mɛnɛn bɛ́ kunun ǹ ni. 15 Ma á fòo diɛ Filoge laanka Zuli ni, Neree laanka ǹ miãnɛn nɛ, Linpasi laanka Lawa nyankɔlen mɛnɛn tumaa bɛ́ kunun ǹ ni. 16 Ka fòo sonbore da kɔn nɛ. Krita a sɔmɔ minin tumaa á fòo diɛ ka nɛ. 17 Ma dɔɔ̃nɔn lɛn, man ka nyankoe taãn‐taãnɛ, min mɛnɛn bɛ́ toɛ̃‐kɔn we Lawa nyankɔlen bii, ǹ nə́ ǹ yiri siɛ̃ ǹ tá ǹ papaɛ̃, ka n dinin kũ bɛn ganaa. Ka n daraa Lawa a boo mɛn ganaa, bɛa minin kɛn lɛn da ǹ boon laanka ǹ minin daraa ǹ siin man zia biɛ bɛa boo kɛ lɛ ganaa. Ka n na ka n bɔ bɛa minin kɛn lɛn ganaa. 18 A giala, bɛa minin kɛn lɛn bie dí nyɛɛ wɔa Dɛnaa Krita‐n wa, maǹ dí nyɛɛ ǹ dinin nɔ̀ nɛ. Maǹ yiri baãnaanan siɛ̃, ka ǹ minin bebele ǹ boo paparɛn kɛn nɛ. 19 Sonbore, min tumaa tá kaa Lawa bɔlɔ‐sii kɛ doɛ̃. Bɛ lɛ na á toa, ma tá n nyɛnyɛɛ ka a lɛa. Sɛnɛ, man giɛ li ka ga sii bǐɛ̃ zɛnaa li, ka bɛ a dɔ̃lin baa, ka baran ga sii baraa zɛnaa li, ka bɛ a dɔ̃lin baa wa. 20 Kànaa ka boɛɛn nɛ, là nyantoro kɔle Lawa á re Sɛtaan tuturi ka gòã giulun. Wɔa Dɛnaa Yezu a bǐɛ̃ die a goã kun ka nɛ! 21 Maa dí nya kun wole Timote á fòo diɛ ka nɛ, ka ma tɔrɔ minin dɔn nɛ: Lusiisu ni, Zaazɔn nɛ ka Sɔsipatrɔsi ni. 22 Masɛ Tɛrtusu mɛn sɛ́wɔ kɛ lɛ kiɛ̃, ma á fòo diɛ ka nɛ ka Dɛnaa tɔ nɛ. 23 Gayusu mɛn bɛ́ masɛ laanka Lawa a sɔmɔ minin tumaa a zaàtiingiĩ lɛa, bɛ á fòo diɛ ka nɛ. Kiwi lɛ a wɔrɔ‐koali Erasti á fòo diɛ ka nɛ, ka wɔ dɔɔ̃n Kartusu dɔ nɛ. [ 24 Wɔa Dɛnaa Yezu Krita a bǐɛ̃ die goã kun ka tumaa nɛ. A n baa wɔ‐n miɛ̃!] 25 Ka daa wɔ barka da Lawa nɛ! Á boe la a wɔ pàã gole kɔ golee a din li gɔ́ɔ̃ nɛ. Bɛ nə n zɛnɛɛ a Boo Tii Kɔɔ̃n kɛ barka nɛ man pii. Man bɛa Boo Tii Kɔɔ̃n kɛ lɛ pii, Yezu Krita wɔ gɔn la. Bɛa boo lɛ n sonbore durii kɔ́n nyɛɛ wɔ nɛ, sonbore mɛn bɛ́ á goã durii ni haalɛ lɛlɛ‐lɛlɛ. 26 Sɛnɛ sisia, bɛa sonbore lɛ bɔ kanaa. Lawa a boo gii‐dalin sɛ́wɔn nə́ nyaa, kanna, Lawa nyabaã lɛ din dùũ barka nɛ, bɛa sonbore lɛ bɔ kanaa, tɔrɔ kɔsɔn kɛn dɔn tumaa dɔ̃, màn mɛn bɛ́ toɛ, ǹ lɛ kɔ Tii Kɔɔ̃n kɛ lɛ ganaa, ǹ Lawa bɔlɔ si. 27 Lawa goon toto mɛn din sɔɔ̃ bɛ́ sii‐dɔ̃li lɛa, gugurubaa n bɛ wɔ lɛa yǎa duuduu! A n miɛ̃.