Matiə

Matiə

¹ Yezu Krita n kii Davida laanka Abrahamu tɔrɔ lɛa. Ǹ digolon tɔn nə́ ke: ² Abrahamu na á Izaaki yɛ, Izaaki na á Zakɔba yɛ, Zakɔba na á Zudaa laanka ǹ dɔɔ̃nɔn yɛ, ³ Zudaa na á Farɛsi laanka Zaraa yɛ Tamaara ganaa, Farɛsi na á Esirɔmu yɛ, Esirɔmu na á Ramu yɛ, ⁴ Ramu na á Aminaadaabuu yɛ, Aminaadaabuu na á Naasɔn yɛ, Naasɔn na á Salmɔn yɛ, ⁵ Salmɔn na á Boozi yɛ Rahabu ganaa, Boozi na á Zobɛdi yɛ Ruti ganaa, Zobɛdi na á Zeese yɛ, ⁶ Zeese na á kii Davida yɛ. Davida na á Salomɔn yɛ Urii a lɔ giɔɔrɔ ganaa, ⁷ Salomɔn na á Roboamu yɛ, Roboamu na á Abiya yɛ, Abiya na á Azafu yɛ, ⁸ Azaafu na á Zozafati yɛ, Zozafati na á Zoramu yɛ, Zoramu na á Oziasi yɛ, ⁹ Oziasi na á Zoatamu yɛ, Zoatamu na á Akaazi yɛ, Akaazi na á Ezekiasi yɛ, ¹⁰ Ezekiasi na á Manasee yɛ, Manasee na á Amɔn yɛ, Amɔn na á Zoziasi yɛ, ¹¹ Zoziasi na á Zekoniasi laanka ǹ dɔɔ̃nɔn yɛ. Bɛ na á kɔnpɛ Izirayeli minin goa a wo bɛ̀rɛbaa Baabilonii biikoo ne. ¹² Izirayeli minin goa a wo Baabilonii kio ne, Zekoniasi Salatieli yɛ, Salatieli na á Zorobabeli yɛ, ¹³ Zorobabeli na á Abiudu yɛ, Abiudu na á Eliakimu yɛ, Eliakimu na á Azɔɔrɔ yɛ, ¹⁴ Azɔɔrɔ na á Sadɔki yɛ, Sadɔki na á Akimu yɛ, Akimu na á Eliwudu yɛ, ¹⁵ Eliwudu na á Eleyazaara yɛ, Eleyazaara na á Matan yɛ, Matan na á Zakɔba yɛ, ¹⁶ Zakɔba na á Zozɛfu yɛ. Zozɛfu na á Mariya ǹ zuũ baa. Ǹ bɛ́ Yezu mɛn bíi Krita, Mariya na á bɛ yɛ. ¹⁷ A saa Abrahamu ganaa a wo Davida yaa, digolo fulusii na á kɔ kɔn kio lɛ miɛ̃ ka ǹ nɛnyaanan nɛ. Bɛ kio dɔ wɔ n fulusii, a saa Davida ganaa a wo Izirayeli minin goa a wo Baabilonii biikoo yaa. A saa bɛa biikoo kɛ lɛ ganaa a wo Krita a yɛ biikoo yaa, bɛ dɔ n fulusii. ¹⁸ Yezu Krita a yɛ ǹ gɔn nə ka kɛ nɛ: Ǹ dan Mariya lɛ na á goã Zozɛfu a lɔ wɔsiɛ lɛa. Ǹ laan bɛ̀ ǹ giã kun, á daa yaa bɛ̀ Mariya nɔ̀ si ka Lawa a Yiri Fu pàã nɛ. ¹⁹ À san Zozɛfu lɛ na á goã Lawa foo sii zɛnaali lɛa, a lɛ kɔ a ná a tɔ ziziɛ̃ minin yɔrɔ‐a wa. Á n yɔrɔ bɔ, mà a n sanbaa lɛ sàabiɛ ka durii ni. ²⁰ A bɛ́ bɛ lɛ a taasiɛ we, Dɛnaa a dia dí‐a wole goon nə́ bɔ lon á n din nyaa nɛ ka narɛɛ nɛ, á pɛ nɛ: — Davida tɔrɔ Zozɛfu ganaa, n baran nyɛ́ɛ baa, n nə n piã ka Mariya a lɔbaa‐n wa, a giala, Lawa a Yiri Fu pàã na á toa nɛ kɛ lɛ tá a gɔ́ɔ̃ nɛ. ²¹ A tá re nɛgiĩ yii, nsɛ Zozɛfu na a tɔ kɔ Yezu bɛ giala mà "Lawa n wɔ boe", a din nə die a tɔrɔn kirisibiɛ ǹ sii baraan ganaa. ²² Lawa a boo gii‐dali na a boo mɛn da á koa, kɛ din tumaa na á n zɛnaa á kɔnpɛ ka bɛ lɛ nɛ: ²³ «Nɛnɛn mɛn bɛ́ a tɔn giĩ dɔ̃ wa, á re nɛgiĩ yii, ǹ tá re a tɔ koe Emanuwɛli, bɛ giala mà "Lawa tá kun wɔ nɛ".» ²⁴ Zozɛfu yii bɛ́ á kaa á n bɔ nyuù ni, Dɛnaa a dia dí‐a wole lɛ bɛ́ á pɛ nɛ mà a zɛnaa lɔn, á zɛnaa miɛ̃, á Mariya saa a lɔ lɛa. ²⁵ Sɛnɛ á giã kun ni wa, yǎa Mariya daa a na a nɛgiĩ lɛ yɛ. Zozɛfu ná a tɔ kɔ mà Yezu.

¹ Yezu na á yɛ Bɛtlehɛmu kiwi, Zudee gána nɛ, Herɔdi a kiibaa biikoo li. A yɛ kio, leere‐dɔ̃lin nə́ n toa lɛ̀giala‐n ǹ nə́ daa Zeruzalɛmu. ² Ǹ nə́ nɔ̀n da ǹ nə́ pɛ: «Nɛnyaan mɛn bɛ́ á yɛ, a n die Zuifun kii biɛ, a n maa? Wɔ́ n toa wɔa gána nɛ, wɔ́ a leere yɛ á bɔ lɛ̀giala‐n, wɔ n wɔ́ daa a guguru kɔ.» ³ Kii Herɔdi bɛ́ á bɛa boo lɛ ma lɔn, a din laanka Zeruzalɛmu minin tumaa gɔ́ɔ̃ nə́ n lɔlɔkɔn. ⁴ Á wúlu‐bɔlen goledɛnan laanka a gána a landa sii‐daraalin lɛ sɔkɔn‐a, á nɔ̀n da ǹ la: «Lawa pɛ mà asɛ á die Minin Nyin‐sili mɛn diɛ, a n die yii kiwi mɛn nɛ?» ⁵ Ǹ nə́ tɔ́n pɛ nɛ: Bɛtlehɛmu, Zudee gána nɛ, a giala, Lawa a boo gii‐dali na á bɛ lɛ kiɛ̃, á pɛ: ⁶ «Kasɛn Bɛtlehɛmu minin lɛn, ka baran taasɛ mà ka dɔn dinin kiwi kɛ lɛ n kiɛɛrɛ Zudee gána a kiwin bii wa, a giala, goledɛnaa á re boe a nɛ, a giã Izirayeli mìi la, ma din a minin lɛn, a ǹ tamaa.» ⁷ Bɛ kio, Herɔdi doɛ̃ wolen lɛn bíi ka durii ni, á nɔ̀n da ǹ la ka leere lɛ a yɛ pinaa taãn nɛ, ⁸ á tɔ́n nə ǹ dia Bɛtlehɛmu, á pɛ ǹ nɛ: «Ka woo, ka ga nɛnyaan lɛ li taãn‐taãnɛ. Bɛ̀ ka yɛ, ka da pɛ ma nɛ, màn mɛn bɛ́ toɛ ma dɔ wo a guguru kɔ.» ⁹ Kii bɛ́ á bɛa boon lɛn da ǹ nɛ á nya, ǹ nə́ kiɛ̃ ǹ nə́ zii saa. Ǹ bɛ́ ǹ nə́ leere mɛn yɛ bɛ̀ ǹ bɛ́ ǹ dinin gána nɛ, ǹ nə́ wusoo ǹ nə́ bɛ lɛ yɛ woe ǹ nyɛɛnɛ. A bɛ́ á woo á dɔ nɛnyaan lɛ a bǎã nɛ, á n zɔ̃ á golee. ¹⁰ Leere lɛ a yɛ nyɛnyaa gole baa ǹ ganaa parsiini. ¹¹ Ǹ nə́ wɔ kion lɛ nɛ, ǹ nə́ nɛ lɛ laanka ǹ dan Mariya yɛ. Ǹ nə́ kaa tán‐a, ǹ nə́ nɛ lɛ guguru kɔ. Bɛ kio ǹ nə́ ǹ mànan lɛ bũ ǹ nə́ gɔ ka sana nɛ, ka da yon gìĩ kɔɔ̃n laanka miíri nyɔɔ gìĩ kɔɔ̃n nɛ, ǹ tumaa giɔ̀mɔ n kaka parsiini. ¹² Bɛ kio, Lawa nə́ n gɔn waa ǹ nɛ ka narɛɛ nɛ, mà ǹ baran wusoo ǹ wo Herɔdi li doo wa. Ǹ nə́ nɔmaa ǹ nə́ zii kɔsɔ saa ǹ nə́ woo ǹ gána nɛ. ¹³ Doɛ̃ wolen lɛn woo kio, Dɛnaa a dia dí‐a wole goon nə́ bɔ lon á daa n din nyaa Zozɛfu ni ka narɛɛ nɛ, á pɛ nɛ: «Yoo, n nɛ lɛ laanka ǹ dan saa n baa si n wo Ezipti gána nɛ. Giã walan, yǎa ma wusii pii ni máa n nə n bɔyaa n daa. A giala, Herɔdi á re giɛ nɛ lɛ li mà yǎa asɛ dii.» ¹⁴ Bɛ kio Zozɛfu nɛ lɛ saa, a laanka ǹ dan nɛ, á woo ǹ ne Ezipti tèlò‐n. ¹⁵ Á giã walan yǎa Herɔdi gã. Lawa a boo gii‐dali Dɛnaa a boo mɛn da, kɛ na á n zɛnaa á kɔnpɛ ka bɛ lɛ nɛ: «Má maa nɛgiĩ bíi á bɔ Ezipti.» ¹⁶ Herɔdi bɛ́ á dɔ̃ mà doɛ̃ wolen lɛn ná asɛ bebele, a foo yoo parsiini. Á tɔ́n pɛ minin manɛ, mà ǹ wo Bɛtlehɛmu laanka a lɛkoro‐an kiwin ni. Mà nɛginin mɛn din tumaa bɛ́ á dɔ lɛ̀ paa, hinlaa ta a na nyaabaa lɛ̀ paa ganaa, mà ǹ bɛ tumaa dɛ, a giala doɛ̃ wolen lɛn boo lɛ a diɛ lɛ̀ paa n ke Herɔdi ni. ¹⁷ Lawa a boo gii‐dali Zeremii boo mɛn da a na á kaa bɛ lɛ lɛ: ¹⁸ «Minin nə́ lɛ dɛ ma boe Ramaa kiwi, ǹ nə́ wuu laanka bubui lɛ ma. Zakɔba a lɔ Raseli na a nɛnyaanan gɛ̀ wuu pii, a ba lɛ koe foo wɔraa ganaa wa, a giala ǹ kɔ́n ba a yɔrɔ‐a doo wa.» ¹⁹ Herɔdi bɛ́ á gã, bɛ̀ Zozɛfu bɛ́ Ezipti, Dɛnaa a lon a dia dí‐a wole goon nə́ n din nyaa nɛ ka narɛɛ nɛ, ²⁰ á pɛ nɛ: «Yoo, n nɛ lɛ laanka ǹ dan saa, n wusoo n wo ǹ ne Izirayeli gána nɛ, a giala, min mɛnɛn bɛ́ ǹ nə́ goã giɛ li mà ǹ nɛ lɛ dɛ, bɛn nə́ gã.» ²¹ Zozɛfu yoo, á nɛ lɛ laanka ǹ dan saa, á wusoo á woo Izirayeli gána nɛ. ²² A bɛ́ á ma mà Arkelawusu nə ǹ di Herɔdi bǎã nɛ, Zudee gána a kii lɛa, bɛa bǎã lɛ a wo giãmanɛ a nyɛ́ɛ kũ. Lawa bɛ́ á wusoo á n gɔn waa nɛ ka narɛɛ kɔsɔ nɛ, á nɔmaa á dɛ a gòã nɛ yǎa Galilee gána nɛ, ²³ á tɔ́n woo giã kiwi goon ne walan, a tɔ n Nazarɛti. Lawa a boo gii‐dalin bɛ́ ǹ nə́ pɛ: ǹ tá re bíi Nazarɛti min, a na á n zɛnaa miɛ̃ á bɛn boo lɛ lɛ pã.

¹ Bɛa biikoo li, Zaã, batɛmu diɛ wole daa Zudee don bii, a ná a giala kɔ á Boo Tii Kɔɔ̃n pɛ. ² A na á goã pii: — Ka n taasɛ ka wusoo kaa sii baraan kio, a giala, Lawa n die a kiibaa ǹ dí lɛ nyɛɛ wɔ bii sisia. ³ Lawa a boo gii‐dali Izayii boo da min mɛn wɔ gɔn la, Zaã din ni. A na á pɛ: «Min a lɛ dia bɔ diə gɔ́ɔ̃ nɛ á pɛ: Ka Dɛnaa a zii zɛnaa. Ka zii telee sonboren zɛnaa nɛ!» ⁴ Zaã na á goã nyɔɔmaa ka dɔnkɛ we, a bii yii ǹ maabɛlɛ na á goã ki lɛa, a màn‐bii na á goã ka bisin laanka zoo nyɔɔ nɛ. ⁵ Zeruzalɛmu kiwi minin laanka Zudee gána minin tumaa woo a li, kun ka Zurdɛ̃ tà lɛ‐a gána minin tumaa nɛ. ⁶ Ǹ nə́ goã golee ǹ sii baraan li min tumaa yɔrɔ‐a, bɛ̀ Zaã tá batɛmu diɛ ǹ ganaa Zurdɛ̃ tà mu li. ⁷ Zaã bɛ́ á yɛ ǹ mɛn waáraa, mà Fariziɛ̃ gigiã laanka Sadusɛɛ̃ gigiã á die asɛ li, mà asɛ batɛmu da ǹ ganaa, a na á pɛ ǹ nɛ: «Ka kɔrɔka tɔrɔn kɛn! Die na á pɛ ka nɛ, mà Lawa a foo busu ǹ kiri gole mɛn bɛ́ die, mà ka á boe la ka baa si ka la bɛ la? ⁸ Ka a zɛnaa ǹ siin zɛnaa, màn mɛnɛn bɛ́ nyɛɛ mà ka kaa giã ǹ gɔn bɔyaa. ⁹ Ka n taasɛ mà Abrahamu bɛ́ ka digolo lɛa, mà sii kɔ́n ba boe la a kasɛn yɛ wa. Ka baran n dinin bebele wa dɛ! Masɛ n pii ka nɛ, Lawa á boe la a kɔlɔn kɛn bɔyaa a ǹ baa Abrahamu tɔrɔn lɛa! ¹⁰ Lawa a kiri‐kurii lɛ a biikoo dɔ á nya, a n die n biɛ ka sɛ̀miɛ dɔ da giala‐n bɛ́ lɔn. Da mɛn din tumaa bɛ́ a nɛ sonbore koe wa, maǹ die bɛ kuri ǹ zũ tɛ‐n. ¹¹ Masɛ n má batɛmu da ka ganaa mu li, man nyɛɛ máa ka n taasɛ ka wusoo kaa sii baraan kio. Sɛnɛ min mɛn bɛ́ die masɛ kio, bɛ á die ka kiɛ Lawa a zii ni ka Yiri Fu pàã nɛ, a dɔlɔ bɔ ka tɛ nɛ. A pàã á gole á la masɛ wɔ nɛ. Haalɛ masɛ nə n zuməə ma a kɔsɔ biɛn fore, ma mìi á kiɛɛrɛ bɛ ganaa. ¹² A n die min sonboren laanka min baraan niɛ a ǹ bɔ kɔn, ka buu‐kɔsɔli bɛ́ màn nàn laanka a kaása niɛ á boe kɔn lɔn, màn mɛn bɛ́ toɛ, a na a màn nàn bɔ a kaa dɔǹ nɛ. Sɛnɛ, á die màn kaása kɛ sɛ tiɛ̃ tɛ‐n, tɛ mɛn bɛ́ a ba nimi duduu wa.» ¹³ Bɛa biikoo li, Yezu nə́ n toa Galilee gána nɛ, á daa Zaã li Zurdɛ̃ tà lɛ‐a, mà a batɛmu da asɛ ganaa. ¹⁴ Zaã nə́ n piã bɔrɔ, á pɛ nɛ: «Masɛ Zaã doamaa nɛ ma da n li, n bɛa batɛmu kɛ lɛ da masɛ ganaa, sɛnɛ n dɔ nə ń yoo ń daa masɛ li?» ¹⁵ Yezu tɔ́n pɛ nɛ: «A giala, wɔ doamaa nɛ wɔ Lawa foo sii zɛnaa miɛ̃.» Zaã nɔmaa á lɛ kɔ. ¹⁶ A bɛ́ á batɛmu da a ganaa, Yezu soo á n bɔ mu li. A din bǎã‐n gɔrɔ, lon nə n lɛ bũ, Yezu Lawa a Yiri Fu yɛ ka zɛrɛkantoan bɛ́ lɔn gisĩ die a din la. ¹⁷ Boo‐diɛ lɛn bɔ lon á pɛ: «Kɛ n maa Nɛgiĩ lɛa, ma á narɛ parsiini, ma din ni má bɔ.»

¹ Bɛ kio, Yiri Fu mɛ Yezu nyɛɛnɛ, á woo‐n diə gole ne, màn mɛn bɛ́ toɛ Sɛtaan nə n da a gɔ́ɔ̃ li walan. ² Yezu bɛ́ á lɛawaa pusi laanka tèlò pusi zɛnaa, a ná a màn bii wa, bòo kũ. ³ Da minin gɔ́ɔ̃ li wole lɛ tɔn nə́ n zɔ̃ á dɔ a li, á pɛ nɛ: — Bɛ̀ ń ta Lawa a Nɛgiĩ lɛa sonbore, a pɛ kɔlɔn kɛn manɛ, mà ǹ nə n bɔyaa ǹ nə n baa màn‐bii lɛa. ⁴ Yezu tɔ́n pɛ nɛ: — A tá kiɛ̃‐n Lawa a boo‐n kɛnɛn: «màn‐bii din sɔɔ̃ bie minbuiin nɛ toe wa. Boo woo boo tá boe Lawa lɛ‐n, bɛ lɛ n min toe.» Yezu n Lawa a kion mìi ni ⁵ Bɛ kio, Sɛtaan nə́ woo ne Lawa a kion mìi ni Zeruzalɛmu kiwi sonbore kɛ nɛ, ⁶ á pɛ nɛ: — Bɛ̀ n tá Lawa a Nɛgiĩ lɛa sonbore, n toa walan n furə́ tán. A giala a tá kiɛ̃ nɛ Lawa a boo‐n kɛnɛn: «Lawa á re pii a dia dí‐a wolen manɛ, mà ǹ nə n gɔn koa n li ǹ nə n yo lon, màn mɛn bɛ́ toɛ, n baran n gòã na kɔlɔ ganaa wa.» ⁷ Yezu tɔ́n pɛ nɛ: — Lawa a boo lɛ pɛ dɔn: «N baran n da n Dɛnaa Lawa gɔ́ɔ̃ li wa.» ⁸ Sɛtaan nə́ wusoo á kũ doo á woo ne kele sasa goon mìi ni, á kanaa laanka a siĩnbaa din tumaa nyaa nɛ. ⁹ Á tɔ́n pɛ nɛ: «Bɛ̀ ń lɛ kɔ n kaa tán masɛ giulun n masɛ guguru kɔ, masɛ n kɛ din tumaa koe n la. » ¹⁰ Yezu tɔ́n pɛ nɛ: — N tan n nə n bɔ kànaa, Sɛtaan! A giala, a kiɛ̃maa tá Lawa a boo ne: «Kaa tán n Dɛnaa Lawa din sɔɔ̃ yɔrɔ‐a n na a guguru kɔ.» ¹¹ Bɛ kio, Sɛtaan kiɛ̃ á toa walan. Lon a dia dí‐a wolen nə́ daa Yezu li, ǹ ná a laadoo bǐɛ̃ kɔ. ¹² Yezu bɛ́ á ma mà ǹ nə́ Zaã kũ ǹ nə́ da kòso‐n, á n zɔ̃ á woo Galilee gána nɛ. ¹³ A golee Nazarɛti kiwi wa. A na á kiɛ̃ á woo giã Kafaranaamu. Bɛ n Galilee tà lɛkoro‐a ǹ kiwi goon lɛa, Zabulɔn laanka Nɛftalii gána nɛ. ¹⁴ Kɛ na á n zɛnaa á kaa Lawa a boo gii‐dali Izayii a boo kɛ lɛ: ¹⁵ Zabulɔn gána laanka Nɛftalii gána ke Zurdɛ̃ tà kio, bɛa gána kɛ lɛ ǹ nə bíi Galilee, tɔrɔ kɔsɔn giã ǹ bǎã lɛa sisia, ¹⁶ Tɔrɔ mɛn nə́ ke tɔ we wɔlɔ tì li, bɛ á re wɔlɔ fúlu gole yii. Min mɛnɛn bɛ́ gána tì ni, geren piɛ, wɔlɔ fúlu á re boe bɛn manɛ. ¹⁷ A kũ a da Galilee biikoo lɛ ganaa, Yezu ná a giala kɔ á Boo Tii Kɔɔ̃n pɛ. A na á goã pii: — Ka n taasɛ ka wusoo kaa sii baraan kio, a giala, Lawa n die a kiibaa ǹ dí lɛ nyɛɛ wɔsɛn bii sisia. ¹⁸ Yezu bɛ́ kiɛ̃ Galilee tà lɛ‐a, á dɔɔ̃ngiĩ min paa yɛ, ǹ nə́ zɔ̀‐kũlin lɛa: Ǹ bɛ́ Simɔn mɛn bíi Piɛrɛ, bɛ laanka ǹ dɔɔ̃n Andre ne. Maǹ nə́ goã zɔ̀ɔ zuĩ tà mu li, ǹ nə zɔ̀ kuĩ. ¹⁹ Yezu tɔ́n pɛ ǹ nɛ: «Ka kɔ ma kio lɛ, ma á re ka biɛ ga minin li wolen lɛa Lawa nɛ.» ²⁰ Bɛa bǎã‐n gɔrɔ, ǹ nə́ ǹ zɔ̀ɔn toa walan, ǹ nə́ kɔ a kio lɛ. ²¹ Á n zɔ̃ á woo nyɛɛnɛ, á dɔɔ̃ngiĩ min paa yɛ doo, Zaaki laanka Zaã nɛ, Zebedee a nɛnyaanan manɛ. Maǹ nə́ goã tà kuru ǹ goo ne, kun ka ǹ di Zebedee ne, ǹ zɔ̀ɔn zɛnɛɛ. Yezu lɛ dia ǹ la. ²² Bɛa bǎã‐n gɔrɔ, ǹ nə́ ǹ dí toa walan ka goo lɛ nɛ, ǹ nə́ kɔ Yezu kio lɛ. ²³ Yezu na á goã n bibiĩ Galilee gána din tumaa nɛ, bɛ̀ a minin daraa Zuifun lɛsɔkɔn kionən ne. Á goã lon a kiibaa ǹ Boo Tii Kɔɔ̃n lɛ pii. A na á goã minin busu tɔrɔ din tumaa nyɛɛ bɛ̀ a bɔ ǹ ganaa. ²⁴ Yezu tɔ bɔ gána lɛ din tumaa nɛ, yǎa á woo dɔ Siirii gána nɛ. Bɛ lɛ na á toa min mɛnɛn bɛ́ ǹ nə́ goã nɔmaa‐n busu tɔrɔ gigiã gɔn, busii n die ǹ dii, ǹ nə́ daa ka bɛn nɛ a li. Nɔ̀ɔnɔn bɛ́ ǹ nə́ goã min mɛnɛn ganaa, gigirisandɛnan nɛ, ka min paǹ paa gere‐an nɛ, ǹ nə́ daa ka bɛ din tumaa nɛ, Yezu nə́ ǹ busu nya. ²⁵ Zaman gigiã kɔ a kio lɛ, ǹ tɛn nə boe Galilee gána nɛ, ǹ tɛn nə boe Kiwi Fù gána nɛ, ǹ tɛn nə boe Zudee gána nɛ, Zeruzalɛmu minin dinin man ka ǹ tɛn nɛ, ǹ tɛn dɔn Zurdɛ̃ tà kio minin lɛa.

¹ Yezu bɛ́ á bɛa zaman kɛ lɛ yɛ, a na á dii kele mìi ni, á giã tán. A kialandɛnan nə́ daa a li, ² a ná a giala kɔ á ǹ daraa, á pɛ ǹ nɛ: ³ — Min mɛnɛn bɛ́ ǹ dinin doɛ̃ doobaan lɛa Lawa wɔ paǹ li, Lawa á re barka diɛ bɛn ganaa, a giala lon a kiibaa lɛ nə ǹ dinin wɔ lɛa! ⁴ Kanaa kɛ a sii bɛ́ yɔrɔ kɔsiɛ diɛ min mɛnɛn ganaa, Lawa á re barka diɛ bɛn ganaa, a giala Lawa á die ǹ foo basɛ̃! ⁵ Min mɛnɛn bɛ́ sabarɛbaa nɛ, Lawa á re barka diɛ bɛn ganaa, a giala Lawa màn mɛn a lɛ kɔ ǹ la, á re bɛ lɛ koe ǹ la. ⁶ Min mɛnɛn bɛ́ peperebaa boro laanka bòo nə́ ǹ ganaa Lawa á re barka diɛ bɛa dɛnan ganaa a giala Lawa á die toɛ ǹ kã. ⁷ Min mɛnɛn bɛ́ ǹ miãn makara doɛ̃, Lawa á re barka diɛ bɛn ganaa a giala Lawa á die makara boe ǹ dɔn ganaa! ⁸ Min mɛnɛn gɔ́ɔ̃ bɛ́ fu, Lawa á re barka diɛ bɛn ganaa, a giala ǹ tá re Lawa yii! ⁹ Min mɛnɛn bɛ́ dí nyɛɛ là nyantoro a lɛa, Lawa á re barka diɛ bɛn ganaa, a giala ǹ tá re ǹ bíi Lawa a nɛnyaanan! ¹⁰ Ǹ bɛ́ min mɛnɛn nɔmiɛ peperebaa taman yii, Lawa á re barka diɛ bɛn ganaa, a giala lon a kiibaa lɛ n bɛn wɔ lɛa. ¹¹ Ǹ bɛ́ sɔ kiɛ kasɛn mɛnɛn la, bɛ̀ ǹ ka nɔmaa masɛ a kialandɛnaabaa lɛ taman yii, bɛ̀ ǹ sii baraa tɔrɔ din tumaa zɛnaa ka nɛ, ǹ soɛ da ka la, Lawa á re barka diɛ ka ganaa. ¹² Ka n nyɛnyɛɛ, ka foo goã kɔɔ̃nɛ, a giala, saraa gole tá ka duĩ lon, Lawa a piɛ. Lawa a boo gii‐dalin mɛnɛn nə da ka nyɛɛnɛ, minin man nə́ bɛn lɛn dɔn nɔmaa miɛ̃. ¹³ Ka dinin lɛn man goon ka yìsi bɛ́ lɔn kanaa kɛ lɛ gɔ́ɔ̃ nɛ. Sɛnɛ bɛ̀ yìsi a yìsibaa soo á n bɔ a nɛ, a n siɛ lɔn a tɔn yìsi baa doo? A ba màn kɔ́n bǐɛ̃ koe doo wa, yǎa n zuĩ kanaa, minin nə tɔtɔrɔ ǹ gòã giulun. ¹⁴ Ka dinin lɛn man goon ka bólon fúlu bɛ́ lɔn kanaa kɛ lɛ gɔ́ɔ̃ nɛ. Kiwi mɛn bɛ́ kele mìi ni, bɛ a boe la a n duru wa. ¹⁵ Ǹ bie bólon lɛ siɛ̃ bɛ̀ ǹ tan kumə́‐a wa. Maǹ diɛ lon, a wɔlɔ fúlu bɔ kion min din tumaa nɛ. ¹⁶ Kaa bólon fúlu doamaa nɛ a kũ minin yɔrɔ‐a miɛ̃, màn mɛn bɛ́ toɛ minin nə kaa zɛnaa ǹ sii sonboren yɛ, ǹ boo la ǹ kaa Díi Lawa guguru kɔ. ¹⁷ Muizu ka daraa landa siin mɛnɛn ganaa, hinlaa Lawa a boo gii‐dalin nə ka daraa boon mɛnɛn ganaa, ka nyan toa ka taasɛ ka masɛ n má daa bɛn sàabaa wa dɛ! Masɛ n má daa ǹ yɔrɔ nyaa ka nɛ, máa ka ǹ giala ma taãnɛ, ma bie má daa ǹ sàabaa wa. ¹⁸ Man pii ka nɛ, sonbore, bɛ̀ lon laanka tán nə papaã duduu wa, landa sɛ́wɔ gɔ́ɔ̃gɔ́ɔ̃ ǹ dí‐pɛn kɛn mɛn din bɛ́ ka a diɛ sii li wa, ǹ ba sàabiɛ wa, a boo kɔ́n dɔ a sàabiɛ wa, yǎa a tumaa lɛ piɛ̃. ¹⁹ Bɛ lɛ na á toa, bɛ̀ min mɛn nə Lawa a dí‐pɛn kɛn lɛn tumaa a boɛɛn goon din ziziɛ̃, á minin daraa a ziziɛ̃ dɔ ganaa miɛ̃, bɛa dɛnaa á die kiɛɛrɛ koe á la yii ni lon a kiibaa ǹ bǎã nɛ. Sɛnɛ, bɛ̀ min mɛn nə Lawa a dí‐pɛn kɛn lɛn tamaa, á minin daraa ǹ tamaa dɔ ganaa miɛ̃, bɛa dɛnaa á die golebaa yii Lawa a kanaa dii ni. ²⁰ Masɛ n pii ka nɛ, bɛ̀ kaa peperebaa la landa sii‐daraalin laanka Fariziɛ̃n kɛn wɔ‐n wa, ka a re we lon a kiibaa‐n wa. ²¹ Táa ka ma mà á n pɛ ka digolon manɛ kɛnɛn: «Ka baran gɛ̀ dɛ wa. Bɛ̀ min mɛn gɛ̀ dɛ, ka doamaa-n ka dɔlɔ bɔ bɛa dɛnaa ganaa.» ²² Sɛnɛ, masɛ n pii ka nɛ, bɛ̀ min mɛn foo yoo ǹ miã li, ka doamaa nɛ ka dɔlɔ bɔ bɛa dɛnaa ganaa. Bɛ̀ min mɛn nə́ pɛ ǹ miã nɛ: «N là banban,» ka doamaa nɛ ka dɔlɔ gole bɔ bɛa dɛnaa ganaa. Bɛ̀ min mɛn nə́ pɛ ǹ miã nɛ: «Gàãnaa nə n nɛ!» ka doamaa nɛ ka bɛa dɛnaa da bɔ̀nbaa ǹ tɛ gole ne. ²³ Bɛ̀ n daa wúlu bɔ ǹ bǎã nɛ, n nə́ die wúlu boe Lawa nɛ, bɛ̀ n yiri gisĩ a‐n walan mà nsɛ sii la ǹ miã la, ²⁴ n wúlu màn lɛ toa walan a bɔ ǹ bǎã nɛ, n wo sii lɛ nya n bɔ ka biin ni bɔrɔ. Bɛ kio, n tɔn wusoo n da n wúlu lɛ bɔ Lawa nɛ. ²⁵ Bɛ̀ min nə n bíi kiri ganaa, bɛ̀ kaa zii la kun woe kiri wɔ ǹ bǎã nɛ, n nanaa n nə n lɛ kaa kun ka ǹ dɛnaa nɛ, màn mɛn bɛ́ toɛ, a baran n kɔ kiri‐kuruli la, bɛn dɔn yaa n koe pàãdɛnan la ǹ nə ǹ da kòso‐n wa. ²⁶ Man pii n ni sonbore, n ba soe n nə n bɔ walan, bɛ̀ n nə́ n ná a na a tumaa saraa wa, haalɛ a taman goon din ba goɛ̃ kanaa wa. ²⁷ Táa ka ma, mà á n pɛ: «N baran naarɛbaa zɛnaa wa.» ²⁸ Sɛnɛ, masɛ n pii ka nɛ, bɛ̀ giĩ mɛn ga ǹ miã a lɔ ganaa a yii bɔ li, bɛa dɛnaa na á naarɛbaa zɛnaa kun ni gɔrɔ a din foo ne. ²⁹ Ta n gusin a yii n die n diɛ sii baraa nɛ, a gɔsɛ n zũ, n bɔ n yɔrɔ nɛ. A giala, n bɔ̀nbaa n gɔ̀nɔn paǹ kɔ́n nɛ n kirisibaa, bɛ á soɛ gɔ̀nɔn siĩ din tumaa a wo bɔ̀nbaa tɛ gole‐n ne. ³⁰ Ta n gusin a gɔn nə die n diɛ sii baraa nɛ, a kuru n zũ n bɔ n ganaa. A giala, n bɔ̀nbaa n gù goon ne n kirisibaa, bɛ á soɛ n gɔ̀nɔn siĩ din tumaa a wo bɔ̀nbaa tɛ‐n nɛ. ³¹ Á n pɛ dɔn: Bɛ̀ min mɛn tá a lɔ lui, a doamaa nɛ a lɔ lɛ a loo ǹ sɛ́wɔ kɔ la.» ³² Sɛnɛ, masɛ n pii ka nɛ, bɛ̀ giĩ mɛn ná a lɔ loo, a da yaa a ná a naarɛbaa zɛnaa wa, yǎa lɔ lɛ wusoo a wo wɔ gìĩ kɔsɔ li, bɛa dɛnaa din na a ná a lɔ da naarɛbaa zɛnaa ganaa. Ǹ bɛ́ ǹ nə́ lɔ mɛn loo, bɛ̀ giĩ mɛn nə́ bɛ saa, ǹ dɛnaa na á naarɛbaa zɛnaa. ³³ Táa ka ma dɔn mà á n pɛ ka digolon manɛ: «Bɛ̀ min nə n liɛ Lawa yɔrɔ‐a, mà á re sii mɛn zɛnɛɛ, a baran n lɛ bɔ wa, a doamaa nɛ a zɛnaa.» ³⁴ Sɛnɛ masɛ n pii ka nɛ, ka nyan toa ka n liɛ duduu wa. Ka baran n liɛ ka lon ne wa, a giala, Lawa a kii dankan nɛ. ³⁵ Ka baran liɛ ka tán nɛ wa, a giala, Lawa a gòãn kaa ǹ bǎã nɛ. Ka baran n liɛ ka Zeruzalɛmu kiwi‐n wa, a giala, kii gole Lawa a kiwi ni. ³⁶ Ka baran n liɛ ka mìi dɔ din ni wa, a giala, ka a boe la ka mìi ka goon baa fu wa, ka a boe la ka baa tì wa. ³⁷ Ka "hiĩ" hinlaa "haayii" din sɔɔ̃ pɛ. Ka bɛ́ màn mɛn din tumaa pii tii bɛ ganaa, bɛ n boe zɔ́ɔ Sɛtaan li. ³⁸ Táa ka ma mà á n pɛ: «Bɛ̀ n min yii puru, n dɔ wɔ nə n puri, bɛ̀ n min sɔ yiɛ, n dɔ wɔ nə n yiɛ.» ³⁹ Sɛnɛ, masɛ n pii ka nɛ, bɛ̀ min nə́ sii la n la, n baran a gɛ̀ dòo bɔ a ganaa wa. Bɛ̀ min nə́ n gɔn tɔ n gusin a para nɛ, a toa a tɔ n gɔsɛ wɔ lɛ dɔ‐n gɔrɔ. ⁴⁰ Bɛ̀ min tá giɛ li a ǹ bíi a wo kiri wɔ ǹ ganaa, a n dɔnkɛ boɛɛn si ǹ la, n dɔnkɛ gole lɛ dɔ din bɔ ǹ kɔ la. ⁴¹ Bɛ̀ pàãdɛnan min goon nə́ guĩ da n mìi‐n ka pàã nɛ, mà n kiloo goon tɔ wɔ nɛ, n baa paa. ⁴² Min mɛn bɛ́ màn nyankoe n la, ǹ dɛnaa gɔ. Bɛ̀ min tá màn dɔnbii n lon, n baran n piã ka ǹ dɛnaa‐n wa. ⁴³ Táa ka ma mà á n pɛ: «N doamaa nɛ n nə n dɔɔ̃n narɛ, n nə n zɔ́ɔ kũ baraa.» ⁴⁴ Sɛnɛ masɛ n pii ka nɛ, ka kaa zɔ́ɔn narɛ. Min mɛnɛn bɛ́ fuu nyɛɛ ka nɛ, ka Lawa nyankɔ bɛn manɛ. ⁴⁵ Ka zɛnaa miɛ̃, bɛ lɛ n nyɛɛ mà ka n ka Di Lawa a nɛnyaanan lɛa. A giala, a bɛ́ a wasa lɛ boe min sonboren la lɔn ke, a n boe min baraan dɔn la miɛ̃. A bɛ́ la mu koe sii bǐɛ̃ zɛnaalin la lɔn, a n koe sii baraa zɛnaalin dɔn la miɛ̃. ⁴⁶ Bɛ̀ n tá n narɛɛ wolen dinin sɔɔ̃nɔn narɛ, ma nə n yii diɛ wàa mɛn saraa la a bɔ Lawa li doo? Wusuru‐silin mɛnɛn dinin bɛ́ ǹ tá baraabaa koe ǹ ganaa, bɛn dɔn man zɛnɛɛ miɛ̃ le! ⁴⁷ Bɛ̀ maǹ fòo diɛ ǹ dɔɔ̃nɔn dinin sɔɔ̃nɔn manɛ, kaãbaa ǹ sii n ka bɛ nɛ ǹ tá zɛnɛɛ ya? Haayii, a giala, min kooron dɔn dinin man zɛnɛɛ miɛ̃! ⁴⁸ Bɛ lɛ taman yii, ka toa ka lɛ pã ka ka Di Lawa lɛ bɛ́ piɛ̃‐n lɔn.

¹ Ka bɛ́ Lawa a zii tɔ wɔ ǹ siin mɛnɛn zɛnɛɛ minin yɔrɔ‐a, ka tá n dinin nyɛɛ ǹ nɛ, ka n parabaa ka bɛ nɛ. Bɛ̀ ka á zɛnɛɛ miɛ̃, ka a re saraa yii a bɔ kaa Díi Lawa li lon wa. ² Bɛ̀ ka á doobaan goe ka wɔrɔ nɛ, ka baran n dinin nyaa minin yɔrɔ‐a buəbuə, ka gɔ́ɔ̃ tì‐an bɛ́ zɛnɛɛ Zuifun lɛsɔkɔn kionən laanka zii giala‐an nɛ lɔn wa. Maǹ zɛnɛɛ miɛ̃ mà minin nə ǹsɛn laakalaa. Masɛ n pii ka nɛ, sonbore ne, ká kaa saraa yɛ á nya. ³ Bɛ̀ ka á doobaan goe ka wɔrɔ nɛ, ka nyan toa ka gɔsɛ a gɔn nə bɔ ka gusin a gɔn a sii zɛnaa siére‐a wa. ⁴ Màn‐gɔ n siĩni a goã durii ni. Ka Di Lawa mɛn bɛ́ sii‐duriin doɛ̃, bɛ lɛ á die ka sarɛɛ. ⁵ Bɛ̀ ka á Lawa nyankoe, ka nyan nə n baa ka gɔ́ɔ̃ tì‐an kɛn bɛ́ lɔn wa. Bɛ̀ ǹ tá lɛsɔkɔn kion hinlaa zii giala‐a, golee lon a Lawa nyankɔ lɛ n kɔɔ̃nɛ ǹ ganaa. Maǹ giɛ li mà min din tumaa nə ǹsɛn yɛ. Masɛ n pii ka nɛ, sonbore ne, ǹ nə́ ǹ saraa yɛ á nya. ⁶ Bɛ̀ ka tá li ka Lawa nyankɔ, ka wɔ kaa kion, ka kiɛnlɛ tã ka dinin lɛ. Ka Di Lawa mɛn bɛ́ bɛa bǎã durii lɛ nɛ, ka bɛ lɛ nyankɔ walan, bɛ mɛn bɛ́ sii‐duriin doɛ̃, a din lɛ n die ka sarɛɛ. ⁷ Bɛ̀ ka tá Lawa nyankoe, ka baran boo gigiã da, ka min kooron bɛ́ zɛnɛɛ lɔn wa. Maǹ taasɛ mà bɛ̀ ǹsɛn nə́ boo gigiã da, mà bɛ lɛ n toɛ Lawa nə n too kɔ ǹsɛn lon. ⁸ Ka baran ǹ lɛn zɔɔ̃ wa. A giala, ka laadoo bɛ́ màn mɛn ganaa, ka Di Lawa bɛ́ dɔ̃ gɔrɔ, bɛ̀ ka n ka tɔn na a nyan din kɔ la wa. ⁹ Ka doamaa nɛ ka Lawa nyankɔ kɛnɛn: Wɔ Di mɛn bɛ́ lon, toa n tɔ gole kɔ. ¹⁰ Toa n kiibaa daa, n foo sii bɛ́ n zɛnɛɛ lon lɔn ke, toa a n zɛnaa tán dɔn miɛ̃. ¹¹ Wɔa pelo a màn‐bii kɔ wɔ la. ¹² Wɔ zɛ̀rɛn toa wɔ nɛ, ka wɔ dɔn bɛ́ wɔ miãn wɔn toɛ ǹ nɛ lɔn. ¹³ Sii mɛn bɛ́ damagɔ́ɔ̃li ǹ sii lɛa, bɛ wɔlɔ lui wɔ ganaa, sɛnɛ, wɔ kanbaa baraa ganaa. [A giala kiibaa nɛ, pàã nɛ ka gugurubaa nɛ, bɛn manə n din wɔ lɛa miɛ̃, yǎa duduu. A n miɛ̃.] ¹⁴ A giala, bɛ̀ ka tá kaa wɔmalon wolen zɛ̀rɛ toɛ ǹ nɛ, ka Di Lawa á die ka dɔn zɛ̀rɛ toɛ ka nɛ. ¹⁵ Sɛnɛ bɛ̀ ka a lɛ koe ka tá kaa wɔmalon wolen zɛ̀rɛ toɛ ǹ nɛ wa, ka dɔn Di Lawa a re ka dɔn zɛ̀rɛ toɛ ka nɛ wa. ¹⁶ Bɛ̀ ka n lɛ sɔɔ, ka baran n yɔrɔ kɔsɛ ka gɔ́ɔ̃ tì‐an kɛn bɛ́ zɛnɛɛ lɔn wa. Maǹ nə́ n yɔrɔ kɔsɛ, mà min din tumaa dɔ̃ mà ǹsɛn man nə́ n lɛ sɔɔ. Masɛ n pii ka nɛ, sonbore ne, ǹ nə́ ǹ saraa yɛ á nya. ¹⁷ Sɛnɛ, nsɛ, bɛ̀ n nə́ n lɛ sɔɔ, n yɔrɔ pii, n nə n mìi wɔraa, ¹⁸ màn mɛn bɛ́ toɛ, minin baran dɔ̃ mà n nə́ n lɛ sɔɔ wa. N Di Lawa mɛn bɛ́ bǎã durii ni, bɛ lɛ din sɔɔ̃ n die doɛ̃. Asɛ mɛn bɛ́ sii‐duriin doɛ̃, a din lɛ n die n sarɛɛ. ¹⁹ Ka baran naforo lɛ sɔkɔn‐a ka koa ka dinin manɛ kanaa wa. A giala, nimii laanka soe tá kanaa, ǹ tá basaã koe, wurumunun tá kiɛnlɛ yiɛ bɛ̀ ǹ mànan koã. ²⁰ Ka naforo lɛ sɔkɔn ka koa ka dinin manɛ Lawa a piɛ. A giala, nimii laanka soe ba boe la ǹ basaã kɔ walan wa, wurumunun ba boe la ǹ kiɛnlɛ yiɛ wa, ǹ ba boe la ǹ màn dɔ koã wa. ²¹ A giala, bɛ̀ n naforo tá koa‐n bǎã mɛn nɛ, n taasiɛ dɔ n walan. ²² Yii nàn nə ka bólon bɛ́ lɔn, a din nə wɔlɔ fúlu kiɛ gɔ̀nɔn nɛ. Bɛ̀ n yii nànan tá siĩni, n gɔ̀nɔn tumaa n die goɛ̃ wɔlɔ fúlu li. ²³ Sɛnɛ, bɛ̀ min yii nàn ba siĩn wa, a gɔ̀nɔn din tumaa n wɔlɔ tì li. Bólon mɛn bɛ́ n ganaa, bɛ̀ bɛ a wɔlɔ fuli wa, ma n wɔlɔ tì gole li. ²⁴ Min kɔ́n ba boe la a dí nya mìinaa paa‐n wa. Bɛ̀ min bɛ zɛnaa, a n die goon biɛ zɔ́ɔ, a goon narɛ, a n die goon bɔlɔ sii, a goon kɛ puusə kɔ. Ka a boe la ka n dinin kɔ Lawa la, ka n dinin kɔ wɔrɔ dɔ la wa. ²⁵ Bɛ lɛ na á toa masɛ n pii ka nɛ, ka baran n gɔ́ɔ̃ bii ka dinin too ǹ màn‐bii laanka kaa mi ǹ màn sii‐n wa. Ka baran n gɔ́ɔ̃ bii ka ka gɔ̀nɔn kũ ǹ mɔnaa sii‐n wa. Táa yiikoonaabaa á soɛ màn‐bii ni, táa gɔ̀nɔn dɔ á soɛ mɔnaan manɛ? ²⁶ Ka ga bàanan kɛn ganaa kiɛ̃ lon. Ǹ ba màn kɔ́n diɛ wa, ǹ ba màn kɔ́n kuri ǹ kaa dɔǹ nɛ wa, sɛnɛ, Díi Lawa nə ǹ toe! Ka a soɛ bàanan manɛ lenlen wa? ²⁷ Die n kun ka nɛ, a din a gɔ́ɔ̃‐bii kɛ lɛ boo la a biikoo boɛɛn da a din a nyin sasabaa li. ²⁸ Wàa na á baa ka tá n gɔ́ɔ̃ din bii ka mɔnaa sii ni? Ka ga dan buu kɔ ǹ gɔn ganaa don. Ǹ ba dí nyɛɛ wa, ǹ ba mɔnaa tiɛ̃ wa. ²⁹ Bɛ din tumaa kio, masɛ n pii ka nɛ, kii Salomɔn laanka a naforodɛnaabaa kɛ lɛ din ni, a wɔ ǹ mɔnaan nə goã siĩni ka da buun kɛn lɛn kɔ́n bɛ́ lɔn wa. ³⁰ Buu mɛn bɛ́ don pelo, minin nə die tɛ koɛ‐n biɛ̃, bɛ̀ Lawa tá n yiri koɛ bɛ li á n tamaɛ, sanparɛ ka kasɛn nɛ! Á die n yiri koɛ ka dɔn nɛ a ka dɔn tamaa. Kaa golee Lawa li á kiɛɛrɛ dɛ! ³¹ Ka baran n gɔ́ɔ̃ bii, ka pɛ: «Wɔsɛn man die wàa bii?» Ka baran pɛ: «Wɔsɛn man die wàa we wɔ ganaa?» ³² Bɛ din tumaa, min kooron man giɛ li ka n yiin paanan nɛ. Sɛnɛ kasɛn Di Lawa tá doɛ̃ mà ka laadoo tá ǹ ganaa. ³³ Ka ga Lawa a kiibaa laanka a peperebaa li bɔrɔ, bɛ kio, Lawa á die bɛa mànan kɛn tumaa koe ka la. ³⁴ Ka baran n gɔ́ɔ̃ bii ka biɛ̃ ǹ sii ni pelo wa. Biɛ̃ ǹ dɔ á re die ka a din a gɔ́ɔ̃ bii ǹ siin ni. Lɛawaa din tumaa laanka a nɔmaa nɛ.

¹ Ka baran ka miãn zɛ̀rɛbaa wa, màn mɛn bɛ́ toɛ, Lawa baran ka dɔn zɛ̀rɛ baa wa. ² Ka bɛ́ ka miãn zɛ̀rɛ biɛ lɔn ke, Lawa n die ka dɔn zɛ̀rɛ biɛ miɛ̃. Ka bɛ́ ka miãn wɔ zoɛ̃ màn mɛn ganaa, Lawa n die ka dɔn wɔ zoɛ̃ bɛ lɛ ganaa. ³ Wàa na á baa buun mɛn bɛ́ n dɔɔ̃n yii ni, n nə́ giɛ bɛ ganaa, a da yaa mɛn mɛn bɛ́ n din wɔ nɛ, n ba giɛ bɛ‐a wa? ⁴ Ma n boe la n pɛ n dɔɔ̃n nɛ lɔn, mà a daa nsɛ buun lɛ bɔ a yii ni, bɛ̀ mɛn nə́ n din wɔ nɛ? ⁵ Din‐koali ke! N mɛn lɛ bɔ n din yii lɛ‐n bɔrɔ, bɛ kio, n yii á die wɔlɔ yii sɔnbɔraa nɛ, n nə n dɔɔ̃n lɛ a buun lɛ bɔ a yii ni. ⁶ Ka bɛ́ màn yoreen mɛn koɛ Lawa nɛ, ka baran bɛ kɔ gin minbuiinin kɛn la, n kiɛ̃ n nə ǹ yaa n bɔyɛɛ ka dinin wɔ̃wɛ̃ wa. Ka baaran kaa bɔlɔ‐a ǹ gii kaa tán birii minbuiinin kɛn giulun, n kiɛ̃ n nə n yaa tɔtɔrɛ ǹ gòãn li wa. ⁷ Ka màn nyankɔ, Lawa á re màn koe ka la. Ka ga màn li, ka á re màn yii. Ka kiɛnlɛ dɛ, ǹ tá re kiɛnlɛ buĩ ka nɛ. ⁸ A giala, min mɛn bɛ́ màn nyankoe Lawa la, Lawa á re màn koe bɛa dɛnaa la. Min mɛn bɛ́ giɛ màn li Lawa li, bɛa dɛnaa á die màn yii. Min mɛn dɔ bɛ́ kiɛnlɛ dii, Lawa á die kiɛnlɛ buĩ bɛa dɛnaa nɛ. ⁹ Min tá ka bii, bɛ̀ a nɛ buuru nyankɔ la, a kɔlɔ saa a kɔ la? ¹⁰ Hinlaa bɛ̀ á zɔ̀ nyankɔ la, a miɛ saa a kɔ la? ¹¹ Ka laanka kaa baraabaa kɛ din tumaa nɛ, ka tá kaa nɛnyaanan foo dùũ mànan doɛ̃, bɛ̀ ka kɔ ǹ la, sanparɛ ka ka Di Lawa nɛ, bɛ̀ min mɛnɛn nə́ màn sonbore nyankɔ la, á die koe ǹ la! ¹² Ka bɛ́ zoɛ̃ mà ka miãn nə màn mɛn zɛnaa ka nɛ, ka dɔn nə bɛ lɛ miã zɛnaa ǹ dɔn nɛ. Muizu a landa laanka Lawa a boo gii‐dalin sɛ́wɔn man pii, yǎa a n zɛnɛɛ miɛ̃. ¹³ Ka wɔ ka kiɛnlɛ boɛɛn nɛ, a giala, kiɛnlɛ mɛn bɛ́ woe ka min ni bɔ̀nbaa ǹ bǎã nɛ, bɛ n gole, zii mɛn dɔ bɛ woe walan, a kɔmalɛ n kɔɔ̃nɛ. Min gigiã dɔ n bɛ lɛ siɛ. ¹⁴ Sɛnɛ, kiɛnlɛ mɛn bɛ́ woe min ni yiikoonaabaa ǹ bǎã nɛ bɛ n boɛɛnɛ, zii mɛn dɔ bɛ́ woe walan, bɛ a kɔmalɛ n kaka. Min gigiã ba koe bɛ lɛ lɛ wa. ¹⁵ Min mɛnɛn bɛ́ Lawa a boo gii‐dalin soɛ‐bɔlen lɛa, ka n parabaa bɛn nɛ. Maǹ die ka li basiɛ̃‐n ka sèren bɛ́ lɔn, a da yaa ǹ gɔ́ɔ̃ kɛ n baraa ka don gin basaã‐kɔlen manɛ. ¹⁶ Ka n die ǹ doɛ̃ ǹ nya ǹ dín ma li. Min ba too niɛ̃ nyan fuiĩ da la wa, min dɔ ba gɔ́rɔ nɛ niɛ siã da la wa. ¹⁷ Da sonbore n nɛ sonbore koe, da baraa dɔ n nɛ baraa koe. ¹⁸ Da sonbore ba boe la a nɛ baraa kɔ wa, da baraa dɔ ba boe la a nɛ sonbore kɔ wa. ¹⁹ Da mɛn din tumaa bɛ́ a ba nɛ sonbore koe wa, bɛ lɛ nə n kukuri a n kaa tɛ‐n. ²⁰ Min mɛnɛn bɛ́ ǹ dinin biɛ Lawa a boo gii‐dalin lɛa, ka n die ǹ doɛ̃ ǹ nya ǹ dín ma li miɛ̃ lɛ‐n. ²¹ Min mɛn din tumaa bɛ́ masɛ bíi: «Dɛnaa, Dɛnaa,» bɛ tumaa bie re we lon a kiibaa‐n wa. Ma Di Lawa foo sii zɛnaalin dinin sɔɔ̃nɔn man die we. ²² Bɛ̀ kiri wɔ pinaa lɛ dɔ, min gigiã tá re pii masɛ nɛ: «Dɛnaa, Dɛnaa, wɔsɛn nə́ Lawa a boo pɛ ka n tɔ nɛ, wɔ́ nɔ̀ɔnɔn loo wɔ́ ǹ bɔ minin ganaa ka n tɔ nɛ, wɔ́ kaãbaa ǹ sii gigiã zɛnaa ka n tɔ nɛ!» ²³ Ma á re pii ǹ ni: «Ma bin ka dɔ̃ wa. Ka n tan, ka n bɔ ma li, sii baraa zɛnaalin kɛn!» ²⁴ Ma boon mɛnɛn da, bɛ̀ min mɛn nə́ n too kɔ ǹ ganaa, á ǹ si, bɛa dɛnaa n kɔnboe ka yiridɛnaa mɛn bɛ́ a ná a kion dɔ tataã la. ²⁵ La kaa, pɛrɛn nə́ pã ǹ nə́ toɛ̃, piɛ̃ gole yoo, sɛnɛ, kion lɛ kaa wa, a giala a gòã na á n daa tataã la. ²⁶ Masɛ bɛ́ má boon mɛnɛn da, bɛ̀ min mɛn nə́ n too kɔ ǹ ganaa, á n piã a ǹ si wa, bɛa dɛnaa n kɔnboe ka yiribaãnaa mɛn bɛ́ a ná a kion dɔ nyɔɔsɔ̃ la. ²⁷ La kaa, pɛrɛn nə́ pã ǹ nə́ toɛ̃, piɛ̃ gole yoo, á nyanaa á kaa. A ziziɛ̃ ǹ gɔn nə baraa kɔ á la yii ni. ²⁸ Yezu bɛ́ á bɛa doreen kɛn lɛn kɔ á nya ǹ mɛn waáraa, zaman lɛ nə́ n kaãbaa a minin daraa ǹ gɔn ganaa parsiini. ²⁹ A giala a minin daraa ǹ gɔn laanka ǹ landa sii‐daraalin wɔ a goon wa. Pàã tá asɛ a da ǹ boo lɛ nɛ.

¹ Yezu bɛ́ á gisĩ á n bɔ kele lɛ la, zaman gigiã kɔ a kio lɛ. ² Bɛa biikoo li, gɔ̀nɔn busu babaraa dɛnaa goon nə́ n zɔ̃ á dɔ, á kaa tán a yɔrɔ‐a, á pɛ nɛ: «Mìinaa ganaa, bɛ̀ n tá li, n tá boe la n masɛ a busu nya.» ³ Yezu nə́ n gɔn saa á da a ganaa, á pɛ: «Ma tá li, masɛ máa busu lɛ nə n bɔ n ganaa.» A din bǎã‐n gɔrɔ, busu lɛ nə́ n bɔ a ganaa, á kakabaa yɛ. ⁴ Bɛ kio, Yezu tɔ́n pɛ nɛ: «N too kɔ doɛ̃, n nyan toa n kɛ laakalaa min kɔn yii‐n wa. Wo n din nya wúlu‐bɔle ne, bɛ ga n ganaa bɔrɔ, bɛ kio, Lawa wúlu mɛn boo da Muizu ni, n bɛ lɛ bɔ n nyaa min din tumaa nɛ mà n busu nya.» ⁵ Yezu bɛ́ we Kafaranaamu kiwi ǹ mɛn waáraa, Rɔmu minin sɔraasi paabiɛ mìilandɛnaa goon nə́ n zɔ̃ á dɔ a li, ⁶ a ná a nyankɔ: «Mìinaa ganaa, maa dí‐nyali n waa‐n tán piɛ, a boe yoo la wa, á nɔmaa‐n parsiini.» ⁷ Yezu tɔ́n pɛ nɛ: «Ma á die woe a busu lɛ nyɛɛ.» ⁸ Sɛnɛ, sɔraasin goledɛnaa lɛ pɛ Yezu ni: — «Mìinaa ganaa, masɛ doamaa bie ka n wɔ maa kion nɛ‐n wa. Boo goon din sɔɔ̃ pɛ, maa dí‐nyali lɛ a busu á die nyɛɛ. ⁹ Masɛ dɔ dinmaa kɛ lɛ n maa goledɛnan pàã giulun, sɔraasin tá ma dɔ a pàã giulun. Bɛ̀ má pɛ ǹ goon ne má a woo, a n woe, bɛ̀ ma pɛ kɔsɔ dɔ nɛ má a daa, a n die. Bɛ̀ má pɛ maa bɛ̀rɛgiĩ ni má a kɛ zɛnaa, a n zɛnɛɛ.» ¹⁰ Yezu bɛ́ á bɛa boon lɛn ma lɔn, á n kaãbaa ǹ ganaa parsiini, á tɔ́n pɛ a kiodɛnan lɛn manɛ: «Masɛ n pii ka nɛ sonbore: ma bin kɛa golee Lawa li kɛ miã tɔrɔ yɛ min kɔ́n lon Izirayeli gána‐n wa. ¹¹ Man pii ka nɛ: Min gigiã tá re boe lɛ̀giala‐n ka lɛ̀nyɛɛn nɛ, ǹ giã tán ǹ zɔ́n màn bii lon a kiibaa ǹ bǎã nɛ kun ka Zuifun digolo Abrahamu ni, ka Izaaki ni, ka Zakɔba nɛ. ¹² Sɛnɛ, Lawa a kiibaa ǹ bǎã lɛ bɛ́ min mɛnɛn kíɛ̃ lɛa, ǹ tá re bɛa dɛnan lui ǹ nə ǹ kaa kanaa wɔlɔ tì biribiri li, ǹ wuu pɛ walan, ǹ sɔ kere bɔ.» ¹³ Bɛ kio, Yezu tɔ́n pɛ sɔraasin goledɛnaa lɛ nɛ: «Wo piɛ, á die n zɛnɛɛ n nɛ a kɔnpɛ ka n golee Lawa li ni.» A boo lɛ da biikoo mɛn li, a din biikoo lɛ nɛ sɔraasin goledɛnaa lɛ a dí‐nyali lɛ a busu nya. ¹⁴ Yezu woo Piɛrɛ a piɛ. Á Piɛrɛ n dàãlɔ yɛ waa‐n tán‐a walan, gɔ̀nɔn wɛɛ̃ na á goã a ganaa. ¹⁵ Yezu ná a gɔn kũ, a gɔ̀nɔn wɛɛ̃ lɛ nya. Bɛ kio á yoo, á màn‐bii zɛnaa á kɔ Yezu la. ¹⁶ Wasa bɛ́ á mɛ, minin nə́ daa nɔ̀ɔn babaraa dɛnaa gigiã kɔ Yezu la. Yezu bɛa nɔ̀ɔnɔn lɛn loo ka boo lɛ yii goon ne, á busulə din tumaa dɔ a busu nya. ¹⁷ A ná a zɛnaa màn mɛn bɛ́ toɛ Lawa a boo gii‐dali Izayii boo mɛn da bɛ lɛ lɛ pã: «Wɔ dinin busun man nə́ goã a mìi ni, a na á wɔa fuun si a din ganaa.» ¹⁸ Yezu bɛ́ á zaman gigiã yɛ a lɛnpɛnɛ, á pɛ ǹ nɛ gɔrɔ mà ǹ wo tà kio. ¹⁹ A laan bɛ̀ a woo, landa sii daraali goon nə́ n zɔ̃ á dɔ a li á pɛ nɛ: «Mìinaa, n bɛ́ re woe bǎã woo bǎã nɛ, masɛ n koe n lɛ.» ²⁰ Yezu tɔ́n pɛ nɛ: Tolokan yalan tan, bàanan kii tan, sɛnɛ, bǎã kɔ́n ba Min a Nɛgiĩ lon á n mìi susui a‐n wa.» ²¹ Giĩ goon ne, a dɔ n Yezu a kialandɛnaa goon lɛa, bɛ dɔ́ pɛ nɛ: «Mìinaa, toa masɛ wo ma di gere bĩ bɔrɔ, ma tɔn daa.» ²² Yezu tɔ́n pɛ nɛ: «Kɔ masɛ kio lɛ. A toa geren nə ǹ geren bĩ.» ²³ Yezu wɔ tà kuru ǹ goo ne, a kialandɛnan nə́ da zii. ²⁴ Boɛɛn gɔrɔ piɛ̃ gole nə́ n tonton baa á yoo tà lɛ la, tà mu lɛ n yui á n duwii goo lɛ la, a n giɛ li a mui. Bɛa zɛnɛɛ bɛ̀ Yezu n nyuù we. ²⁵ A kialandɛnan nə́ n zɔ̃ ǹ nə́ dɔ a li, ǹ nə́ bũ ǹ nə́ pɛ nɛ: «Dɛnaa, wɔ kirisibaa! Wɔsɛn man die giɛ̃!» ²⁶ Yezu tɔ́n pɛ ǹ nɛ: — «Wàa na á baa ka tá nyɛ́ɛbiɛ miɛ̃ Kaa golee Lawa li a kiɛɛrɛ dɛ!» Bɛa bǎã‐n gɔrɔ, Yezu yoo, á paraa piɛ̃ lɛ laanka tà mu lɛ li. Wɔlɔ nyɛɛ ka kiĩn. ²⁷ Ǹ tumaa nə́ n kaãbaa parsiini, ǹ nə́ goã pii: «Kɛ n wàa n min tɔrɔ lɛa, piɛ̃ laanka tà mu din tumaa ná a bɔlɔ sii?» ²⁸ Yezu bɛ́ á dɔ tà kio, Gadaaraa minin gána nɛ, giĩ min paa kɔ́n yoo geren bĩ ǹ bǎã nɛ, ǹ nə́ daa n da lɛ. Nɔ̀ɔnɔn man nə́ goã ǹ ganaa. Ǹ nə́ goã baraa á la yii ni, haalɛ min kɔ́n din yii ba we á boe ka bɛa zii lɛ‐n wa. ²⁹ Ǹ nə́ yoo ǹ nə́ n lɛ dɛ: «Lawa a Nɛgiĩ ganaa, n wàa mɛn sii n wɔsɛn sii ni? Ma nə́ n daa dɔlɔ bɔ wɔsɛn ganaa kànaa bɛ̀ a biikoo ná a tɔn dɔ wa?» ³⁰ Birii gigiã goã tiãlɛa, giɛ ǹ màn‐bii li. ³¹ Nɔ̀ɔnɔn lɛn nə́ Yezu nyankɔ ǹ nə́ pɛ: «Bɛ̀ n tá li n wɔsɛn loo, n wɔ kaa bɛa biriin lɛn ganaa.» ³² Yezu tɔ́n pɛ ǹ nɛ: «Ka soo ka n tan.» Ǹ nə́ n bɔ giĩ min paa lɛ ganaa, ǹ nə́ woo kaa biriin lɛn ganaa. A din bǎã‐n gɔrɔ, biriin lɛn nə́ n toa kele lɛ la ka baa nɛ, ǹ nə́ gisĩ ǹ nə́ kaa tà mu li, mu nə́ ǹ kũ. ³³ Biriin‐lɛduə̃lin lɛn nə́ baa si, ǹ nə́ woo kiwi gɔ́ɔ̃ nɛ, ǹ nə́ sii lɛ din tumaa laakalaa walan. Sii mɛn bɛ́ á n zɛnaa nɔ̀ɔn babaraa dɛnan lɛn manɛ, ǹ nə́ bɛ dɔ laakalaa. ³⁴ Kiwi minin nə́ nɔmaa ǹ nə́ soo, ǹ nə́ woo ǹ da Yezu lɛ. Ǹ bɛ́ ǹ nə́ yɛ, ǹ ná a nyankɔ mà a woo a n bɔ ǹsɛn gána nɛ.

¹ Yezu wɔ goo ne, á wusoo á tà kuru, á woo a din a kiwi. ² Minin nə́ daa a li ka giĩ paǹ tumaa gere‐a goon ne piì la. Yezu bɛ́ á bɛa minin lɛn goleemali yɛ lɔn, a na á pɛ giĩ paǹ tumaa gere‐a lɛ nɛ: —Maa nɛ, n foo taã! N sii baraan nə́ n toa n nɛ! ³ Landa sii‐daraalin kɔnɔn nə́ nɔmaa ǹ nə́ pɛ kɔn nɛ: — Giĩ kɛ n sɔ koe Lawa ganaa. ⁴ Yezu nə́ ǹ taasiɛ dɔ̃, á pɛ ǹ nɛ: Wàa na á baa ka tá bɛa taasiɛ naarɛn kɛn we? ⁵ Boo màn paa kɛ bii, ǹ mɛn a pɛ n naanaa? Ma pɛ: «N sii baraan nə́ n toa n nɛ,» hinlaa ma pɛ: «Yoo lon n tɔ wɔ.» ⁶ Sɛnɛ, màn mɛn bɛ́ toɛ, ka dɔ̃ mà pàã tá Min a Nɛgiĩ lon kanaa kɛ gɔ́ɔ̃ nɛ a minin sii baraan toa ǹ nɛ. Bɛ lɛ na á toa, á tɔ́n pɛ giĩ paǹ tumaa gere‐a lɛ nɛ: — Yoo lon, n nə n piì saa, n wo piɛ. ⁷ Giĩ lɛ yoo á woo piɛ. ⁸ Zaman lɛ bɛ́ á bɛ yɛ lɔn, nyɛ́ɛ nə́ ǹ kũ parsiini. Ǹ nə́ goã Lawa guguru koe, bɛ miã pàã kɛ lɛ a kɔ minbuiinin la taman yii. ⁹ Yezu soo á n bɔ walan. A bɛ́ kiɛ̃, á giĩ goon yɛ giã tán‐a wusuru si ǹ kion, á tɔ n Matiə. Á tɔ́n pɛ nɛ: — Kɔ ma lɛ! Matiə yoo gɔrɔ á kɔ lɛ. ¹⁰ Yezu bɛ́ màn bii Matiə a kion, wusuru‐sili gigiã daa giã tán, kun ka min kɔsɔn dɔn nɛ, ǹ tɔ baraa n minin lɛ‐n. Ǹ nə́ màn bii kun ni, a laanka a kialandɛnan nɛ. ¹¹ Fariziɛ̃n bɛ́ ǹ nə́ bɛ yɛ, ǹ nə́ tɔ́n pɛ a kialandɛnan lɛn manɛ: — Wàa na á baa kaa Mìinaa lɛ tá màn bii kun ka wusuru‐silin ni, ka sii baraa zɛnaalin gialakunun kɛn nɛ? ¹² Yezu bɛ́ á ǹ lɛ ma, á tɔ́n pɛ: — Min kakan laadoo ba dagòã‐dali ganaa wa, busulən laadoo ná a ganaa. ¹³ Lawa pɛ a boo ne: «Man giɛ li ka makara bɔ minin ganaa, ma bie giɛ li ka wúlu mànan kɔ ma la wa.» Ka woo ka n daraa bɛ ganaa, ka a giala ma. A giala, min mɛnɛn bɛ́ n dinin biɛ min peperen lɛa, ma bie ma daa bɛn taman yii wa, min mɛnɛn bɛ́ n dinin doɛ̃ sii baraa zɛnaalin lɛa, man má daa bɛn taman yii. ¹⁴ Ǹ kɔn pinaa, Zaã, batɛmu da minin ganaa wole a kialandɛnan nə́ n zɔ̃ ǹ nə́ dɔ Yezu li, ǹ nə́ nɔ̀n da la: — Wàa na á baa wɔsɛn laanka Fariziɛ̃n tá nɛn bɛ̀ wɔ n lɛ sɔɔ, nsɛ a kialandɛnan nə́ ǹ ba n lɛ soɛ duduu wa? ¹⁵ Yezu tɔ́n boo gimə́ da ǹ nɛ a din wɔ gɔn la á pɛ: Lɔ tii ǹ zuũ a giaáran tá boe la ǹ nə n yɔrɔ kɔsɛ n lɔ tii ǹ zuũ din toa kunun ǹ ni ya? Haayii. Sɛnɛ, lɛawaa tá re die, ǹ tá re lɔ tii ǹ zuũ boe ǹ bii, ǹ tá re n lɛ soɛ bɛa biikoo li. ¹⁶ Á wusoo á boo gimə́ kɔsɔ da ǹ nɛ a daraa wɔ gɔn la, á pɛ: Min kɔ́n ba mɔnaa zizi koo tiɛ̃ ka mɔnaa dii lɛkoro‐n wa. A giala, mɔnaa dii lɛ á die n nyɔsɔkɔn, á mɔnaa zizi lɛ baã, a na a toɛ̃ lɛ gole kɔ doo. ¹⁷ Á wusoo doo á boo gimə́ kɔsɔ da ǹ nɛ, á pɛ: Ǹ bie duvɛ̃ dii dɔ kiɛ tɔn zizin ni wa. A giala, duvɛ̃ dii lɛ á die yui, a tɔn zizin lɛn yu, n nɔmaa n bɔ̀n baa n yɔ laanka n mànan nɛ. Duvɛ̃ dii nə n kiɛ tɔn diin ni sɛn. A din tumaa n boe la a n koa miɛ̃ sɔnbɔraanɛ. ¹⁸ Yezu bɛ́ bɛa boon lɛn diɛ, Zuifun goledɛnaa goon nə́ daa kaa tán‐a a yɔrɔ‐a, á pɛ nɛ: — Maa nɛlɔ na á gã sisia sisia. Sɛnɛ, daa, n nə n gɔn da la, n Lawa nyankɔ nɛ, a yii á die kiɛ. ¹⁹ Yezu laanka a kialandɛnan nə́ yoo, ǹ nə́ kɔ lɛ ǹ nə́ woo. ²⁰ Lɔ goon ne, a lɛ̀ fulupaa n ke nɔmaa‐n lɔn mà kaa ǹ busu gɔn. Á n zɔ̃ á dɔ Yezu li, á n toa a kio, á n gɔn da a mɔnaa lɛkoro ganaa. ²¹ A giala a na á goã taasɛ a din gɔ́ɔ̃‐n kɛnɛn: «Bɛ̀ masɛ n boe la man gɔn da a mɔnaa din ganaa kooro, masɛ a busu kɛ n nyɛɛ.» ²² Yezu nə́ n yii bɔyaa á yɛ, á tɔ́n pɛ nɛ: — Maa nɛlɔ lɛɛ, n foo taã! N din a goleemali na á n kirisibaa. A din bǎã‐n gɔrɔ lɔ lɛ kakabaa yɛ. ²³ Yezu bɛ́ á dɔ goledɛnaa lɛ a piɛ, á zaman gole yɛ, kɛn manə n lala diɛ, kɛn man a bĩ ǹ pìi pii. ²⁴ Á tɔ́n pɛ ǹ nɛ: — Ka soo ka n bɔ kànaa. A giala, nɛnɛn lɛ bie á gã wa, a n nyuù we. Ǹ nə́ yaa wɔ Yezu ganaa. ²⁵ Ǹ bɛ́ ǹ nə́ zaman lɛ loo ǹ nə́ soo kanaa ǹ mɛn waáraa, Yezu wɔ kion lɛ nɛ, á nɛnɛn lɛ kũ a gɔn‐a, nɛnɛn lɛ yoo lon. ²⁶ Bɛa boo nə́ n da wɔlɔ la bɛa gána lɛ din tumaa nɛ. ²⁷ Yezu soo á n bɔ walan. A bɛ́ kiɛ̃ bǎã kɔ́n nɛ, yii tere‐a min paa yoo, ǹ nə́ kɔ lɛ ka lɛ dɛ nɛ, ǹ nə́ pii: — Kii Davida tɔrɔ, makara bɔ wɔsɛn ganaa! ²⁸ Yezu bɛ́ á dɔ piɛ, yii tere‐an lɛn nə́ n zɔ̃ ǹ nə́ dɔ a li, Yezu nɔ̀n da ǹ la: — Ka waa la mà masɛ á boe la ma ka yiin bũ koɛɛ? Ǹ nə́ pɛ Yezu ni: — Taãn‐taãnɛ, Mìinaa! ²⁹ Yezu nɔmaa á n gɔn da ǹ yiin ganaa, á pɛ ǹ nɛ: — A n zɛnaa ka nɛ, a kɔnpɛ ka kaa golee masɛ li ni! ³⁰ Ǹ yiin nə́ n bũ. Yezu nə́ n gɔn waa ǹ nɛ, á pɛ ǹ nɛ: — Haya! Ka nyan toa min kɔ́n bɔ a siére‐a wa. ³¹ Sɛnɛ, ǹ nə́ woo ǹ nə́ Yezu boo da bɛa gána lɛ din tumaa nɛ. ³² Ǹ bɛ́ woe ǹ mɛn waáraa, minin nə́ daa ka giĩ goon ne Yezu li, a boe boo diɛ la wa, a giala nɔ̀ɔnɔn man nə́ goã a ganaa. ³³ Yezu bɛ́ á bɛa nɔ̀ɔnɔn lɛn loo lɔn, lɛ tere‐a lɛ ná a giala kɔ á boo da. Zaman lɛ nə́ n kaãbaa parsiini, ǹ nə́ pɛ: — Wɔsɛn bin ni kɛ miã yɛ Izirayeli gána‐n wa! ³⁴ Sɛnɛ, Fariziɛ̃n man nə́ goã pii: Nɔ̀ɔn babaraan goledɛnaa n bɛa nɔ̀ɔnɔn lɛn loo ǹ pàã koe la! ³⁵ Yezu goã n bibiĩ kiwi dadaran laanka kiwi bisinin ni; a na á goã minin darɛɛ ǹ lɛsɔkɔn kionən ne, bɛ̀ a lon a kiibaa ǹ Boo Tii Kɔɔ̃n pɛ, bɛ̀ a busu tɔrɔ din tumaa nya bɛ̀ a bɔ minin ganaa. ³⁶ Bɛ̀ á zaman mɛn yɛ, minin lɛn makara n kuĩ, a giala maǹ nɔmaa nɛ, ǹ foo n ziziɛ̃nɛ, ka sèren mɛnɛn bɛ́ lɛduə̃li ná a ba ǹ la wa. ³⁷ Á tɔ́n pɛ a kialandɛnan manɛ: — Kaa‐piɛ lɛ lɛ á gole, sɛnɛ, a dí‐nyalin manə ǹ ba tɛ wa. ³⁸ Lawa mɛn bɛ́ wuru lɛ a dɛnaa lɛa, ka bɛ lɛ nyankɔ, a dí‐nyalin dia kaa‐piɛ lɛ taman yii.

¹ Yezu ná a kialandɛnaa fulupaa bíi á nɔ̀ɔn babaraa loo ǹ pàã kɔ ǹ la, á busu tɔrɔ din tumaa nya ǹ pàã kɔ ǹ la. ² A dia dí‐a wole fulupaa lɛn tɔn nə́ ke: Simɔn nɛ bɔrɔ (ǹ bɛ́ ǹ mɛn bíi Piɛrɛ) ka ǹ dɔɔ̃n Andre ne, Zaaki laanka ǹ diɛ̃ Zaã nɛ, Zebedee a nɛnyaanan man bɛn nɛ, ³ Filipi laanka Bartelemii ni, Toomaa laanka wusuru‐sili Matiə ne, Alfee a nɛgiĩ Zaaki laanka Taadee ne, ⁴ Simɔn nɛ (ǹ mɛn nə goã zia diɛ a gána a lɛa) ka Kariyɔtin Zudaasi ni (min mɛn bɛ́ re Yezu koe a zɔ́ɔn la). ⁵ Yezu na á doroon kɛn kɔ bɛa min fulupaa lɛ la, á ǹ dia á pɛ ǹ nɛ: — Zuifun bɛ́ ǹ ba gánan mɛnɛn nɛ wa, ka nyan toa ka wo walan wa. Ka nyan wo Samarii kiwin kɛn dɔn nɛ wa. ⁶ Izirayeli minin mɛnɛn bɛ́ ǹ nə papaã ka sèren bɛ́ lɔn, ka wo bɛn li, bɛ á sóɛ. ⁷ Ka n toa woe, bɛ̀ ka tá Lawa a boo laakalɛɛ ka n pii: «Lon a kiibaa lɛ a biikoo diri!» ⁸ Ka busulən busu nya, ka geren yii kaa, ka gɔ̀nɔn busu babaraa dɛnan busu nya, ka nɔ̀ɔnɔn loo ka ǹ bɔ minin ganaa. Ka n ka yɛ kooro, ka dɔn nə kɔ kooro. ⁹ Ka baran sana saa wa, ka baran wɔrɔ da ka lon ka wo‐n wa. ¹⁰ Ka baran wo zii ni ǹ boroo saa wa, ka baran dɔnkɛ màn paa goa wa, ka baran kɔsɔn toa ka gòãn‐a ka kɔsɔn goa wa, ka baran bàlà saa wa. A kɔnpɛ ka a yɔrɔ nɛ, dí‐nyali doamaa‐n ka a màn‐bii ni. ¹¹ Bɛ̀ ka dɔ kiwi mɛn‐a, ta kiwi gole ne, ta kiwi boɛɛn nɛ, ka ga min sonbore li ka n yu la, ka goã bɛa dɛnaa lɛ a kion miɛ̃, yǎa kaa wo bǎã kɔsɔ‐n nə doe. ¹² Bɛ̀ ka á re we kion mɛn nɛ, ka pɛ: «Ka fòo ka là nyantoro ne.» ¹³ Bɛ̀ bɛa kion lɛ a minin doamaa‐n ka là nyantoro ne, kaa fòo diɛ kɛ lɛ lɛ si ǹ ganaa; sɛnɛ, bɛ̀ ǹ doamaa bie‐n wa, ka n moɛ̃ ka kaa là nyantoro fòo diɛ nɛ. ¹⁴ Bɛ̀ kion, hinlaa kiwi mɛn a minin nə́ n piã, ǹ yu ǹ bǎã kɔ ka la wa, hinlaa maǹ ba n too koe ka lon wa, ka n gòã gusuũ duduu. Bɛ kio, ka soo ka n bɔ walan. ¹⁵ Lawa bɛ́ re kiri we Sodɔmu laanka Gomɔɔrɔ kiwi min baraan kɛn ganaa ǹ mɛn pinaa, bɛn dɔlɔ á re goɛ̃ puusə ǹ wɔ ganaa. ¹⁶ Haya! Masɛ n ka diɛ ka sèren bɛ́ woe don ginin bii lɔn. Bɛ lɛ taman yii, ka yiri bɔ ka dinin li ka miɛ̃ bɛ́ yiri boe a din li lon, sɛnɛ, ka goã basiɛ̃‐n ka zɛrɛkantoan bɛ́ lɔn, ka baran basaã kɔ wa. ¹⁷ Ka yiri bɔ dɛ, a giala minin tá re ka kuĩ, ǹ wo ka kɔ kiri‐kurulin la, bɛn nə ka duwə́ ka sɛ̌n nɛ ǹ lɛsɔkɔn kionən ne. ¹⁸ Masɛ tɔ taman yii, ǹ tá re woe ka nɛ tɔrɔ kɔsɔn pàãdɛnan laanka kiin yɔrɔ‐a ka n bɔlɔ pɛ. Bɛ lɛ n die toɛ ka siére baa bɛn laanka ǹ minin yɔrɔ‐a. ¹⁹ Bɛ̀ ǹ tá woe ka ne kiri kuru ǹ bǎã nɛ, ka baran ǹ gɔ́ɔ̃ bii ka kaa da ǹ boo‐n wa, ka baran ǹ gɔ́ɔ̃ bii ka a da ǹ gɔn dɔ‐n wa. Ka doamaa bɛ́ nɛ ka boon mɛnɛn da, Lawa á re bɛa boon lɛn koe ka la a din biikoo kɛ lɛ li. ²⁰ A giala, ka bɛ́ re boo mɛn diɛ, bɛ bie re boe ka dinin ni wa, ka Di Lawa a Yiri Fu n die bɛa boon lɛn we ka lɛ‐n. ²¹ Minin tá re ǹ dinin dɔɔ̃nɔn koe pàã gɛ̀ la, díin tá re zɛnɛɛ ǹ nɛnyaanan manɛ miɛ̃, nɛnyaanan tá re n bɔyɛɛ ǹ yɛ wolen li ǹ nə ǹ kɔ pàã gɛ̀ la. ²² Min din tumaa á die ka biɛ zɔ́ɔ masɛ tɔ taman yii. Sɛnɛ, bɛ̀ min mɛn si a ganaa yǎa a woo kaa a lɛ nyɔmiɛ lɛ, Lawa á die bɛa dɛnaa kirisibiɛ. ²³ Bɛ̀ minin nə́ fuu nyaa ka nɛ kiwi mɛn nɛ, ka baa si ka wo kiwi kɔsɔ nɛ. Man pii ka nɛ, sonbore: Ka laan bɛ̀ ka Izirayeli kiwin kɛn tumaa kaa kɔn la ka nya, bɛ̀ masɛ Min a Nɛgiĩ wusoo ma daa. ²⁴ Kialandɛnaa ba boe la á liɛ a daraali‐n wa, dí‐nyali ba liɛ a mìinaa‐n wa. ²⁵ A dàn nɛ kialandɛnaa nə n baa ka a mìilandɛnaa bɛ́ lɔn, dí‐nyali nə n baa ka a mìinaa bɛ́ lɔn. Bɛ̀ n nə́ kɛdɛnaa din bíi mà "Sɛtaan", ǹ bɛ́ re tɔn mɛnɛn koe a kion minin ganaa bɛn tá baraa! ²⁶ — Ka baran nyɛ́ɛ baa minbuiinin man wa. Sii mɛn din tumaa bɛ́ durii ni, bɛ din tumaa á die boe kanaa. Sii mɛn din tumaa bɛ́ kumə́ ne, bɛ yii á die n doɛ̃. ²⁷ Masɛ bɛ́ màn mɛn pii ka nɛ wɔlɔ tì li, ka pɛ wɔlɔ fúlu‐a; ma bɛ́ màn mɛn pii ka nɛ dɔndɔɔn nɛ, ka pɛ sùn baa ǹ bǎã nɛ, min tumaa ma. ²⁸ Min mɛnɛn bɛ́ boe la ǹ gɔ̀nɔn siĩ dɛ, ǹ nə́ ǹ ba boe la ǹ telenboen dɛ wa, ka baran nyɛ́ɛ baa bɛn man wa. Lawa mɛn bɛ́ boe la a gɔ̀nɔn siĩ laanka telenboen din tumaa naa kɔn‐a a ǹ kaa bɔ̀nbaa ǹ tɛ gole ne, ka nyɛ́ɛ baa bɛ nɛ. ²⁹ Ka bie bàan bɔnboɛɛn màn paa siɛ̃ taman goon wa ya? Sɛnɛ, ǹ goon din ba mɛnɛɛ tán bɛ̀ ka Di Lawa ná a lɛ kɔ wa. ³⁰ Sɛnɛ, Lawa tá ka mìi ka din tumaa lɛ doɛ̃. ³¹ Bɛ lɛ taman yii, ka baran nyɛ́ɛ baa wa, ka tá soɛ bàan bɔnboɛɛn gigiã‐n Lawa yɔrɔ‐a. ³² — Bɛ̀ min mɛn lɛ kɔ min tumaa yɔrɔ‐a mà a‐n masɛ wɔ lɛa, masɛ dɔ á die e koe ma Di Lawa yɔrɔ‐a máa bɛa dɛnaa n masɛ wɔ lɛa sonbore. ³³ Bɛ̀ min mɛn nə́ n piã ka masɛ nɛ min tumaa yɔrɔ‐a, masɛ dɔ á die n piɛ̃ ka bɛa dɛnaa nɛ ma Di Lawa yɔrɔ‐a. ³⁴ — Ka nyan toa ka taasɛ ka masɛ n má daa ka là nyantoro‐n kanaa wa. Ma bie má daa ka là nyantoro‐n wa, gɔya sà nɛ ma daa nɛ. ³⁵ Man má daa nɛgiĩ laanka ǹ di kaa kɔn‐a, nɛlɔ laanka ǹ dan nɛ, zuũ dan laanka ǹ manaa nɛ. ³⁶ Min a zɔ́ɔn man die goɛ̃ ka a din a kion minin ni. ³⁷ Min mɛn bɛ́ ǹ di hinlaa ǹ dan narɛ á la masɛ nɛ, bɛa dɛnaa doamaa bie ka masɛ‐n wa; min mɛn bɛ́ a nɛgiĩ hinlaa a nɛlɔ narɛ á la masɛ nɛ, bɛa dɛnaa doamaa bie ka masɛ‐n wa. ³⁸ Bɛ̀ min mɛn tá koe masɛ lɛ, bɛ̀ ǹ dɛnaa nɔmaa si a ganaa, haalɛ ta a giɛ̃ dere ǹ gɔn ganaa wa, bɛa dɛnaa doamaa bie ka masɛ‐n wa. ³⁹ Min mɛn bɛ́ giɛ li a n din nyin tamaa, bɛa dɛnaa wɔ á die bɔ̀n biɛ. Sɛnɛ min mɛn nyin bɛ́ re bɔ̀n biɛ masɛ taman yii, bɛa dɛnaa á die a wɔ yii. ⁴⁰ — Bɛ̀ min mɛn nə́ ka kũ doɛ̃ bɛa dɛnaa na á masɛ kũ doɛ̃; bɛ̀ min mɛn masɛ kũ doɛ̃ bɛa dɛnaa na á masɛ a dia wole kũ doɛ̃. ⁴¹ Bɛ̀ min mɛn nə Lawa a boo gii‐dali kũ doɛ̃, a Lawa a boo gii diɛ lɛ a lɛa, bɛa dɛnaa á die Lawa a boo gii‐dali a saraa yii. Bɛ̀ min mɛn nə́ min pepere kũ doɛ̃ a min peperebaa lɛ a lɛa, bɛa dɛnaa á die min pepere a saraa yii. ⁴² Masɛ n pii ka nɛ, sonbore, bɛ̀ min mɛn nə́ mu nyantoto kɔ masɛ a kialandɛnan kɛn kiɛɛrɛdɛnaa mɛn la á mi, masɛ a kialandɛnaabaa lɛ taman yii, haalɛ ta paan yii goon ne, bɛa dɛnaa á die a saraa yii.

¹ Yezu bɛ́ á bɛa doroon lɛn kɔ a kialandɛnaa fulupaa lɛ la á nya ǹ mɛn waáraa, á soo á n bɔ walan á woo minin daraa bɛa gána lɛ a kiwin ni, á Lawa a boo pɛ ǹ nɛ. ² Zaã, batɛmu‐dali bɛ́ kòso‐n ǹ mɛn waáraa, á Yezu a nya ǹ dín lɛn boo ma. Zaã tɔ́n a kialandɛnan kɔnɔn dia, ³ mà ǹ wo nɔ̀n da la: — Wɔsɛn bɛ́ n yii diɛ Minin Nyin‐sili mɛn la, a din lɛ‐n hinlaa, wɔ doamaa nɛ wɔ n yii da kɔsɔ la? ⁴ Yezu tɔ́n pɛ ǹ nɛ: — Ka too bɛ́ á màn mɛn ma, ka yii yɛ, ka wo bɛ lɛ laakalaa Zaã nɛ. ⁵ Yii tere‐an yii n wɔlɔ yii, bɔlɔkan man tɔ we, gɔ̀nɔn busu babaraadɛnan busu n nyɛɛ, too tere‐an man boo miɛ, geren yii n kiɛ, Boo Tii Kɔɔ̃n nə n pii doobaan manɛ. ⁶ Masɛ a sii bɛ́ a re min mɛn gù dii wa, bɛa dɛnaa foo á re kɔɔ̃n koe. ⁷ Zaã a kialandɛnan bɛ́ ǹ nə́ n bɔyaa ǹ nə́ woo, Yezu ná a giala kɔ á Zaã boo da zaman nɛ, á pɛ: -Ka n ka woo ga wàa mɛn‐a diə gole ne? Buu mɛn bɛ́ piɛ̃ n bìn diɛ a ganaa? ⁸ Bɛ̀ bɛ bie wa, ka n ka woo ga wàa ganaa? Dɔnkɛ sonbore wɔle ne ká woo ga a ganaa? Sɛnɛ, dɔnkɛ sonbore wɔlen man kiin kion. ⁹ Ka ka woo ga wàa ganaa kəni? Lawa a boo gii‐dali ni? ¹¹ Masɛ n pii ka nɛ, sonbore: minbuiin nɛn bii, min kɔ́n tɔn yɛ bɔrɔ, bɛ n gole á la Zaã‐n wa. Ka bɛ lɛ din tumaa dɔ nɛ, min mɛn bɛ́ re goɛ̃ min tumaa a boɛɛn lɛa lon a kiibaa ǹ bǎã kɛ‐n biɛ̃, bɛ á gole á la Zaã nɛ. ¹² A kũ Zaã a Boo Tii Kɔɔ̃n pɛ biikoo kɛ ganaa a da pelo yaa, lon a kiibaa ǹ bǎã lɛ a wɔ n minbuiinin la kakaɛ̃, min mɛnɛn bɛ́ doa boe, bɛn man yii. ¹³ Lawa a boo gii‐dalin tumaa laanka Muizu a landa boo da kiibaa ǹ bǎã lɛ wɔ paǹ li, yǎa á daa dɔ Zaã a biikoo ganaa. ¹⁴ Ǹ tumaa pɛ mà Yilii á re die, ta ka lɛ kɔ woo, ta ka lɛ kɔ wa, a din Zaã kɛ lɛ nɛ, ǹ ná a boo da. ¹⁵ Toon bɛ́ ka lon, ka n too kɔ koe! ¹⁶ Man die pelo minbuiinin kɛn zoɛ̃ kɔn ka dien ne kəni? Maǹ kɔnboe ka nɛnyaanan nɛ, giã‐n tán zaman paã ǹ bǎã nɛ, n lɛ didii kɔn ganaa ǹ nə́ pii: ¹⁷ «Wɔ́ pìi pɛ ka nɛ, ka bɛ̀ baa wa! Wɔ́ gɛ̀ loe lɔ ka nɛ, ka wuu dɔ pɛ wa!» ¹⁸ A giala Zaã na á daa, á goã n lɛ soɛ parsiini a ba màn bii wa, a ba màn mii wa, minin man a gialaa pii mà nɔ̀ɔnɔn man a ganaa! ¹⁹ Min a Nɛgiĩ dɔ na á daa, asɛ n màn bii, a n màn mii, minin man a gialaa pii: «Ka ga, giĩ kɛ‐a, nàndɛnaa nɛ, a ba kiɛ̃ ka duvɛ̃ dɔ‐n wa, wusuru‐silin man a giaáran lɛa ka sii baraa zɛnaali kɔsɔn dɔn nɛ!» Sii bǐɛ̃ mɛn nə yɛ wɔsɛn nya ǹ dín gɔ́ɔ̃ nɛ, bɛ lɛ n Lawa a yiridɛnaabaa nyɛɛ. ²⁰ Bɛ kio, Yezu bɛ́ á na a kaãbaa ǹ sii lɛ a gigiã zɛnaa kiwin mɛnɛn nɛ, a ná a giala kɔ á yoo bɛn gialaa, a giala ǹ minin nə ǹ tɔ wɔ ǹ gɔn bɔyaa wa. Á pɛ: ²¹ — Kasɛn Koraazɛn minin kɛn, bɔ̀n nə kaa wɔ lɛa! Kasɛn Bɛtsayidaa minin kɛn, bɔ̀n nə kaa wɔ lɛa! A giala kaãbaa ǹ siin mɛnɛn bɛ́ ǹ nə́ n zɛnaa kaa piɛ, bɛ̀ bɛn man nə́ n zɛnaa Tiiri kiwi laanka Siidɔn kiwi babaraan kɛn nɛ, bɛ̀ ǹ nə́ boroon wɔ ǹ dinin ganaa, ǹ nə́ ton kaa ǹ dinin ganaa haalɛ bibi, ǹ nə́ nyaa mà ǹsɛn nə́ n taasɛ ǹ nə́ wusoo ǹ sii baraan kio. ²² Bɛ lɛ taman yii, masɛ n pii ka nɛ, kiri kurii pinaa, kaa dɔlɔ á die gole koe á la Tiiri minin laanka Siidɔn minin wɔ nɛ. ²³ Kasɛn Kafaranaamu minin kɛn man taasɛ mà ka n die gole koe yǎa Lawa ganaa? Ka n die gisĩ yǎa bɔ̀nbaa ǹ tɛ gole kɛ nɛ. A giala kaãbaa ǹ siin mɛnɛn bɛ́ ǹ nə́ n zɛnaa kaa piɛ, bɛ̀ bɛn man nə́ n zɛnaa Sodɔmu, kiwi kɛ lɛ Lawa ziziɛ̃ ka tɛ nɛ, bɛ̀ a tá tɔn a tan haalɛ pelo. ²⁴ Bɛ lɛ taman yii, masɛ n pii ka nɛ, kiri kurii pinaa, kaa dɔlɔ á die gole koe á la Sodɔmu minin wɔ nɛ. ²⁵ A din waáraa kɛ lɛ nɛ, Yezu pɛ: — Ma Di Lawa ganaa, lon laanka tán a Dɛnaa, masɛ n barka diɛ n nɛ. A giala n din ni ń siin kɛn duru sii‐dɔ̃lin laanka yiridɛnan la, ń nyaa baãnaanan manɛ. ²⁶ Hiĩ, maa Díi ganaa, a zɛnaa miɛ̃ kɛ na á kɔɔ̃n kɔ n din ganaa. ²⁷ Maa Díi Lawa na á màn din tumaa sii toa ma gɔn. Min kɔ́n ba Nɛgiĩ doɛ̃ wa, bɛ̀ á n bɔ Díi din sɔɔ̃ nɛ, min kɔ́n ba Díi doɛ̃ wa, bɛ̀ á n bɔ a Nɛgiĩ lɛ din sɔɔ̃ laanka Nɛgiĩ lɛ bɛ́ li mà a nyaa min mɛn nɛ. ²⁸ Ka mɛnɛn tumaa bɛ nɔmaa nɛ guĩ giulun, ka da ma li, ma á die susui koe ka la. ²⁹ Ma a kakaarɛ wa, ma a min puusə koe wa. Ma bɛ́ guĩ mɛn koe ka la ka bɛ lɛ si, ka maa doree ma, piɛ̃ á re kiɛ ka ganaa. ³⁰ Masɛ bɛ́ guĩ mɛn koe ka la á puusə, a guĩ a kaka wa.

¹ Biikoo kɔ́n a kiɛ̃ kio, Yezu n kiɛ̃ belee wurun kɔnɔn nɛ susu ǹ pii pinaa. Bòo goã a kialandɛnan ganaa, ǹ ná a giala kɔ ǹ nə́ belee lɛ yiyiɛ, ǹ nə́ soɛ̃. ² Fariziɛ̃n bɛ́ ǹ nə́ bɛ yɛ, ǹ nə́ pɛ Yezu ni: — Ga, wɔsɛn landa bɛ́ a ba lɛ koe dí mɛn nə n nya susu ǹ pii pinaa wa, n kialandɛnan lɛn nə́ ke bɛ gialaa nyɛɛ! ³ Yezu tɔ́n pɛ ǹ nɛ: — Davida bɛ́ á sii mɛn zɛnaa bɛ̀ bòo bɛ́ a ná a din laanka a kiodɛnan kũ, ka bɛ lɛ pɛ sɛ́wɔ‐n wa? ⁴ A na á wɔ Lawa a Kion, a laanka a kiodɛnan nɛ, ǹ bɛ́ buurun mɛnɛn koɛ Lawa yɔrɔ‐a wúlu bɔ ǹ màn lɛa, ǹ nə́ bɛ lɛ saa ǹ nə́ sɔ̃. A kɔnpɛ ka ǹ landa nɛ, min kɔsɔ doamaa bie a sɔ̃ wa, bɛ̀ á n bɔ wúlu‐bɔlen ne. ⁵ Hinlaa ka bin pɛ landa sɛ́wɔ nɛ, mà susu ǹ pii pinaa, mà wúlu‐bɔlen tá susu ǹ pii ziziɛ̃ Lawa a kion a da yaa zɛ̀rɛ dɔ ná a ba ǹ koɛ ǹ ganaa wa? ⁶ Bɛ din tumaa kio, masɛ n pii ka nɛ, màn tá kànaa á gole á la Lawa a kion ne! ⁷ Lawa a boo na á pɛ: «Man giɛ li ka makara bɔ minin ganaa, ma bie giɛ li ka wúlu mànan kɔ ma la wa. Bɛ̀ ka n bɛ giala miɛ, bɛ̀ ka a dɔlɔ diɛ minin mìi ni, a da yaa ǹ nə́ ǹ sii baraa zɛnaa wa. ⁸ A giala Min a Nɛgiĩ n susu ǹ pii mìi la.» ⁹ Yezu kiɛ̃ walan á woo wɔ ǹ lɛsɔkɔn kion goon ne. ¹⁰ Giĩ gɔn goon gere‐a kɔ́n na á goã walan. Minin mɛnɛn bɛ́ walan, bɛn nə́ nɔ̀n da Yezu la ǹ nə́ pɛ: Wɔa landa tá lɛ koe wɔa busulə kaka kɔ susu ǹ pii pinaa? Maǹ nə́ bɛ pɛ ǹ nə́ giɛ a zɛ̀rɛbaa ǹ gɔn li. ¹¹ Yezu tɔ́n pɛ ǹ nɛ: — Bɛ̀ sère goon toto n kaa min goon lon, yǎa bɛa sère lɛ bɔ á n dɔ nyankɔrɔ zuzulu ni susu ǹ pii pinaa, ǹ dɛnaa a die woe boe a soo ne a bɔ walan wa koɛ? ¹² Minbuiin nɛ á soɛ sère‐n pasapasa! Bɛ lɛ taman yii, wɔsɛn landa tá lɛ koe n sii sonbore zɛnaa min ni susu ǹ pii pinaa. ¹³ Yezu tɔ́n pɛ giĩ lɛ nɛ: — N gɔn lɛ bɔ kɔn. Á bɔ kɔn, á wusoo á bǐɛ̃ kɔ siĩni ka a gɔn lɛ a goon kɛ bɛ́ lɔn. ¹⁴ Fariziɛ̃n nə́ soo ǹ nə́ woo n lɛ sɔkɔn, ǹ nə́ ga Yezu dɛ ǹ gɔn li. ¹⁵ Yezu bɛ́ á bɔ bɛ siére‐a, á kiɛ̃ á n bɔ bɛa bǎã lɛ nɛ. Zaman gigiã kɔ a kio lɛ. Á busulən tumaa a busu nya, ¹⁶ sɛnɛ, á n gɔn waa ǹ nɛ parsiini, mà ǹ nyan toa ǹ na asɛ boo da min kɔ́n yii‐n wa. ¹⁷ A na á n zɛnaa miɛ̃, màn mɛn bɛ́ toɛ, Lawa a boo gii‐dali Izayii boo mɛn da, bɛ lɛ lɛ pã. A na á pɛ kɛnɛn: ¹⁸ «Masɛ din Lawa a dí‐nyali n ka kɛ nɛ, má bɔ. Man bɛ lɛ narɛ, a sii á kɔɔ̃n ma ganaa. Man die ma din a Yiri Fu koe la. Á die ma foo sii boo diɛ tɔrɔn tumaa nɛ. ¹⁹ A die zia diɛ kɔn‐a ka min kɔ́n nɛ wa, a die parɛɛ wa. Min kɔ́n ba re a lɛ miɛ̃ zaman paã ǹ bǎã‐n wa. ²⁰ Buu mɛn bɛ́ a n pusu, a die bɛ yiɛ wa, Bólon mɛn nə́ ke tɔn tɛ siã boe, a die bɛ nimi wa. A n die zɛnɛɛ miɛ̃ yǎa minin nə Lawa foo sii doɛ̃. ²¹ Tɔrɔ din tumaa á die n foo doɛ a ganaa.» ²² Bɛa biikoo li, minin nə́ daa giĩ goon kɔ Yezu la, a giala nɔ̀ɔnɔn man a ganaa, a yii tã, a boe boo diɛ dɔ la wa. Yezu ná a busu nya, yǎa a boo la á boo da, a yii dɔ wɔlɔ yɛ. ²³ Zaman lɛ din tumaa nə́ n kaãbaa a ganaa, ǹ nə́ pɛ: — Davida a Nɛgiĩ mɛn lɛ bɛ́ wɔsɛn tá n yii diɛ la, a din lɛ bie ke wa le? ²⁴ Fariziɛ̃n bɛ́ ǹ nə́ bɛ ma, ǹ nə́ tɔ́n pɛ: — Giĩ kɛ n nɔ̀ɔnɔn lui ǹ boe minin ganaa ka nɔ̀ɔnɔn kiã Sɛtaan pàã nɛ! ²⁵ Sɛnɛ, Yezu nə́ ǹ taasiɛ dɔ̃, á tɔ́n pɛ ǹ nɛ: — Gána mɛn a minin bɛ́ zia diɛ kɔn ganaa, bɛa gána lɛ á die ziziɛ̃. Kiwi hinlaa sumu mɛn a minin bɛ́ zia diɛ kɔn ganaa, a ba boe la a wo nyɛɛn wa. ²⁶ Bɛ̀ Sɛtaan tá a din a minin lui, ka dɔ̃ mà a n zia diɛ a din ganaa, a gána lɛ dɔ n siɛ lɔn a wo nyɛɛnɛ? ²⁷ Táa ka n taasɛ mà masɛ n nɔ̀ɔnɔn lui ka Sɛtaan pàã nɛ, ka dinin kialandɛnan kɛn dɔn, die nə ǹ loo ǹ pàã koe bɛn la? Táa Sɛtaan bie wa? Bɛn lɛn man nyɛɛ mà ka sã dinin! ²⁸ Man nɔ̀ɔnɔn lui ǹ boe minin ganaa ka Lawa a Yiri Fu pàã nɛ, bɛ lɛ n nyɛɛ mà Lawa a kiibaa lɛ nə́ n giala kɔ ka li. ²⁹ Min kɔ́n ba we min kaka a kion, a na a gɔn mànan goa, bɛ̀ a ná a na a din yii bɔrɔ á da tán wa. Bɛ̀ á yii ǹ mɛn waáraa, á boe la a na a kion màn din tumaa goa. ³⁰ Min mɛn bɛ́ a ba masɛ a dàã lɛa wa, bɛ n masɛ a zɔ́ɔ lɛa. Bɛ̀ min mɛn ba n doe masɛ lɛ a minin lɛ sɔkɔn wa, bɛa dɛnaa nə ǹ sasawɛɛ. ³¹ Bɛ lɛ na á toa, ma á pii ka nɛ: Minin sii baraan laanka kaa Lawa tɔ ziziɛ̃ ǹ boon dinin tumaa á re n toɛ ka nɛ. Sɛnɛ, bɛ̀ min mɛn Lawa a Yiri Fu tɔ ziziɛ̃, bɛa dɛnaa a sii baraa a re n toɛ‐n wa. ³² Bɛ̀ min mɛn nə́ Min a Nɛgiĩ tɔ ziziɛ̃, bɛa dɛnaa a sii baraa á re n toɛ nɛ. Sɛnɛ, bɛ̀ min mɛn nə́ Yiri Fu tɔ ziziɛ̃, bɛa dɛnaa a sii baraa a re n toɛ‐n sisia wa, a re n toɛ‐n biɛ̃ dɔn wa. ³³ — Min nə da doɛ̃ a nɛ li. Da sonbore n nɛ sonbore koe, da baraa dɔ n nɛ baraa koe. ³⁴ Miɛ̃ tɔrɔn lɛn! Boo sonbore n siɛ lɔn a bɔ ka lɛ‐n, a da yaa ka dininmaan nə́ baraa? A giala min gɔ́ɔ̃ bɛ́ á pã ka boo mɛn nɛ, a lɛ n bɛ lɛ diɛ. ³⁵ Boo sonbore n boe min sonbore lɛ‐n, boo baraa n boe min baraa lɛ‐n. ³⁶ Masɛ n pii ka nɛ: Kiri kurii pinaa, minin nə boo kooron mɛnɛn tumaa da, Lawa á die nɔ̀n diɛ ǹ la ka a din tumaa nɛ. ³⁷ Kiri n die n kuri didie la a kɔnpɛ ka a din a da ǹ boo ne: Didie a da ǹ boo n die sonbore koe la, didie a da ǹ boo n die a din zɛ̀rɛ biɛ. ³⁸ Landa sii‐daraalin kɔnɔn laanka Fariziɛ̃n kɔnɔn nə́ pɛ Yezu ni: — Mìinaa, wɔsɛn man giɛ li n kaãbaa ǹ sii kɔ́n zɛnaa màn mɛn nə nyɛɛ wɔsɛn manɛ mà Lawa na á n dia. ³⁹ Yezu tɔ́n pɛ ǹ nɛ: — Pelo min babaraan, Lawa bɔlɔ tii wolen kɛn man giɛ kaãbaa ǹ sii li! Kaãbaa ǹ sii kɔ́n ba re n nyɛɛ ka nɛ, a kiɛ̃ Lawa a boo gii‐dali Zonaasi wɔ kɛ la wa. ⁴⁰ Zonaasi bɛ́ á lɛawaa sɔɔ laanka tèlò sɔɔ zɛnaa zɔ̀ gole gɔ́ɔ̃‐n lɔn, Min a Nɛgiĩ dɔ n die lɛawaa sɔɔ laanka tèlò sɔɔ zɛnɛɛ yala‐n miɛ̃. ⁴¹ Kiri kurii pinaa, Ninivu kiwi minin kɛn tá re yui ǹ golee kɔn yɔrɔ‐a ka pelo minin kɛn nɛ, ǹ zɛnaa ǹ sii á re pelo minin kɛn biɛ koe, a giala Zonaasi bɛ́ á woo Boo Tii Kɔɔ̃n pɛ Ninivu, a minin nə́ n taasɛ ǹ nə́ wusoo ǹ sii baraan kio. Màn tá kànaa á gole á la Zonaasi‐n dɛ! ⁴² Kiri kurii pinaa, lɔ mɛn bɛ́ á goã kii lɛa Saabaa gána nɛ, bɛ á re yui kun ka pelo minin kɛn nɛ, a ǹ zɛ̀rɛ baa. A giala, a na á bɔ kanaa bǎã sɔsɔɔ nɛ, á daa n too kɔ Salomɔn a sii‐doɛ̃ boon kɛn ganaa. Màn tá kànaa á gole á la Salomɔn n- dɛ! ⁴³ — Bɛ̀ nɔ̀ɔn babaraa soo á n bɔ min ni, a n woe n bibiĩ diə bǎãn nɛ, a ga susu ǹ bǎã li. Bɛ̀ a ba susu ǹ bǎã yii wa, ⁴⁴ a n pii a din gɔ́ɔ̃ nɛ: «Ma soo má n bɔ kion mɛn lɛ nɛ, man die wusii ma wo wɔ bɛ lɛ nɛ.» Bɛ̀ á wusoo á woo bɛa dɛnaa lɛ ganaa, a n woe a bǎã lɛ yiɛ wɔraa nɛ, a gɔ́ɔ̃gɔ́ɔ̃ ǹ mànan nə́ telee ne. ⁴⁵ A n nɔmiɛ a wo nɔ̀ɔn sɔbaa kɔsɔ kũ a da ǹ nɛ, ǹ mɛnɛn bɛ́ baraa ǹ nə́ la a din ni, ǹ da giã walan kun. Bɛ kio kəni, bɛa dɛnaa lɛ a sisiamaa n baraa koe a la a lɛlɛn nɛ. Pelo minbuiinin kɛn lɛn man die goɛ̃ miɛ̃. ⁴⁶ Yezu bɛ́ tɔn boo diɛ zaman lɛ nɛ, ǹ dan laanka ǹ dɔɔ̃nɔn nə́ daa ǹ nə́ dɔ. Ǹ nə́ golee kanaa, maǹ giɛ li mà ǹ boo da nɛ. ⁴⁷ Min nə́ tɔ́n pɛ Yezu ni: — Ga, n dan laanka n dɔɔ̃nɔn tá golee‐n kanaa, maǹ giɛ li ǹ boo da n nɛ. ⁴⁸ Yezu tɔ́n pɛ bɛa dɛnaa lɛ nɛ: — Die n masɛ dan lɛa, masɛ dɔɔ̃nɔn man ka dien ne? ⁴⁹ Bɛ kio á n gɔn nyaa a kialandɛnan ganaa á n toa: — Ka ga. Masɛ dan laanka ma dɔɔ̃nɔn nə́ ke kànaa. ⁵⁰ A giala, min mɛn bɛ́ masɛ Di Lawa foo sii zɛnɛɛ, bɛ lɛ n masɛ dɔɔ̃ngiĩ lɛa, bɛ lɛ n masɛ miãnɛn lɛa, bɛ lɛ n masɛ dan lɛa.

¹ A din pinaa kɛ lɛ nɛ, Yezu soo piɛ á woo giã tán‐a tà lɛ‐a, á minin daraa. ² Zaman gigiã daa a lɛnpɛnɛ, yǎa á wɔ tà kuru ǹ goo ne á giã a nɛ. Zaman lɛ golee mu lɛ lɛkoro‐a. ³ Á boo gigiã da ǹ nɛ ka boo gimə́ ne, á pɛ ǹ nɛ: Giĩ goon na á soo á woo màn tɔrɔ pɛsɛ̃. ⁴ A bɛ́ màn tɔrɔ lɛ pɛsɛ̃, ǹ kɔ́n mɛnaa zii lɛkoro‐a. Bàanan nə́ daa ǹ nə́ mui. ⁵ Ǹ kɔ́n dɔ́ mɛnaa gɛtaã bǎã nɛ, tii nɔnɔɔ bɛ́ a ba gigiã bǎã mɛn nɛ wa. Màn tɔrɔ lɛ bɔ fufuu, a giala, tán lɛ giulun ba zulii‐n wa. ⁶ Wasa bɛ́ á dii lon, á màn bisin lɛ kũ á bɛbɛnɛ á dɛ, a giala gòon taãn ba a lon wa. ⁷ Ǹ kɔ́n dɔ́ mɛnaa koronkoron nyɛndɛnaa bǎã nɛ. Nyɛn bisin lɛ yoo á màn bisin lɛ gɛwaa. ⁸ Sɛnɛ, màn tɔrɔ lɛ kɔ́n nə́ mɛnaa tán sonbore la, á nɛ kɔ, ǹ tɛn nə́ nàn paabiɛ bɔ, ǹ tɛn nə nàn pɔsɔrɔ bɔ, ǹ tɛn dɔ́ na á pɔsɔɔ bɔ. ⁹ Yezu tɔ́n kɛ pɛ, á ti a ganaa: — Toon bɛ́ ka lon, ka n too kɔ koe. ¹⁰ Bɛ kio, Yezu a kialandɛnan nə́ n zɔ̃ ǹ nə́ dɔ a li, ǹ nə́ nɔ̀n da la: — Wàa na á baa n tá boo diɛ minin lɛn manɛ ka boo gimə́ ne? ¹¹ Yezu tɔ́n pɛ ǹ nɛ: Lon a kiibaa a sii‐duriin kɛn, Lawa na a bɛn nyaa kasɛn manɛ. Sɛnɛ, a nyaa ǹsɛn man wa. ¹² A giala, màn bɛ́ min mɛn lon, kɔsɔ á die n diɛ bɛa dɛnaa wɔ li a gigiã kɔ. Sɛnɛ, màn bɛ́ a ba min mɛn gɔn duduu wa, boɛɛn mɛn bɛ́ a gɔn, ǹ tá re bɛ lɛ dɔ din sii la. ¹³ Bɛ̀ n yaa masɛ tá boo diɛ ka nɛ ka boo giməə ne, a mìi n ka kɛ nɛ: A giala, maǹ giɛ, sɛnɛ, ǹ yii a wɔlɔ yii wa, maǹ nə n too koe, ǹ too a boo miɛ wa, ǹ ba a giala miɛ wa. ¹⁴ Bɛ lɛ na á toa, Lawa a boo gii‐dali Izayii boo mɛn da ǹ wɔ a paǹ li, bɛ lɛ lɛ n piɛ̃ kɛnɛn lɛn: «Ǹ tá re n too koe ǹ nɔmaa, ǹ ba re boo miɛ wa. Ǹ tá re giɛ ǹ yii laa, ǹ yii a re wɔlɔ yii wa. ¹⁵ A giala minin kɛn foo laa, ǹ nə́ n too tã, ǹ nə́ n yii tã, bɛ bie wa ǹ yii á die wɔlɔ yii, ǹ too á die boo miɛ, ǹ yiri á die a giala miɛ, ǹ wusoo ǹ da Lawa li, Lawa dɔ á die ǹ busu nyɛɛ ǹ foo ne, sɛnɛ, bɛ bɛ́ a bie ǹ yii li ǹ sii lɛa wa.» ¹⁶ Kasɛn mɛnɛn bɛ ka yii á wɔlɔ yii, ka too dɔ á boo miɛ, barkadɛnan man ka nɛ! ¹⁷ Masɛ n pii ka nɛ, sonbore: Ka yii bɛ́ màn mɛn ganaa, Lawa a boo gii‐dali gigiã laanka min pepere gigiã goã giɛ li mà ǹ bɛ yɛ ka ǹ yii ni, sɛnɛ, ǹ yɛ wa. Ka too bɛ́ á màn mɛn ma, ǹ nə́ goã giɛ li mà ǹ bɛ dɔ ma ka ǹ too ne, sɛnɛ, ǹ ma wa. ¹⁸ — Ka n too kɔ màn tɔrɔ pɛsɛ̃li a boo gimə́ lɛ giala li kəni. ¹⁹ Min mɛnɛn bɛ́ Lawa a kiibaa ǹ boo kɛ lɛ miɛ, ǹ nə́ ǹ ba a giala miɛ wa, bɛa dɛnan man kɔnboe ka zii para nɛ, màn tɔrɔ lɛ mɛnaa a nɛ. Zɔ́ɔ babaraa lɛ n die, ǹ boo mɛn lɛ ma, á bɛ lɛ bɔ a bɔ ǹ foo ne. ²⁰ Ǹ tɛn dɔ n kɔnboe ka gɛtaã bǎã nɛ, màn tɔrɔ lɛ mɛnaa a nɛ. Bɛ̀ ǹ nə́ boo lɛ ma, maǹ sii fufuu ka nyɛnyɛɛ nɛ. ²¹ Sɛnɛ, ǹ ba toɛ a gòon bɔ ǹ nɛ wa, a ba goɛ̃ ǹ foo ne a belebɔ wa. Bɛ lɛ nɛ, bɛ̀ foo ziziɛ̃ daa, hinlaa bɛ̀ minin man fuu nyɛɛ ǹ nɛ Lawa a boo lɛ taman yii, maǹ nə n piɛ̃ ka Lawa‐n gɔrɔ. ²² Min tɛn dɔ n kɔnboe ka màn tɔrɔ nɛ á mɛnaa nyan bii. Ǹ nə́ boo lɛ ma koe, sɛnɛ, kanaa sii a taasiɛn laanka naforo a lɛn bebelee siin man boo lɛ kuĩ, ǹ baa nɛ‐kɔbaã wole lɛa. ²³ Sɛnɛ, min tɛn nə kɔnboe ka tán sonbore ne màn tɔrɔ mɛnaa a nɛ. Bɛn man boo lɛ miɛ, ǹ na a giala ma, maǹ nɛ koe, ǹ tɛn wɔ n paabiɛ ǹ tɛn wɔ n pɔsɔrɔ, ǹ tɛn wɔ n pɔsɔɔ. ²⁴ Yezu wusoo á boo gimə́ kɔsɔ da ǹ nɛ: — Lon a kiibaa lɛ a kɔnboe n ka kɛ nɛ: Giĩ goon na á màn tɔrɔ sonbore da a wuru‐n. ²⁵ Ǹ kɔ́n pinaa tèlò‐n, min din tumaa bɛ́ nyuù ni, bɛa giĩ lɛ a zɔ́ɔ goon nə́ daa, á buu babaraa we pɛsɛ̃ a màn tɔrɔ sonbore lɛ bii, á kiɛ̃ á woo. ²⁶ Màn tɔrɔ sonbore lɛ bɛ́ á bɔ a n die mìi boe ǹ mɛn waáraa, buu babaraa lɛ dɔ́ soo. ²⁷ Wurudɛnaa lɛ a dí‐nyalin nə́ daa pɛ nɛ: «Mìinaa, n bie n màn tɔrɔ sonbore da n wuru lɛ‐n wa ya? Buu babaraa kɛ dɔ n boe maa?» ²⁸ Á tɔ́n pɛ ǹ nɛ: «Maa zɔ́ɔ na á kɛ zɛnaa.» A dí‐nyalin lɛn nə́ tɔ́n nɔ̀n da la: «N tá li wɔsɛn nə wo buu babaraa lɛ wɛ̃ ya?» ²⁹ Á ǹ lɛ sii kɛnɛn «Aba, bɛ̀ ka pɛ mà ka n buu babaraa kɛ wɛ̃, ka tɔn kiɛ̃ ka maa màn tɔrɔ sonbore kɛ dɔ wɛ̃ kun ni. ³⁰ Ka toa ǹ gole kɔ kun, yǎa a kurii waáraa. Bɛa waáraa, dí‐nyalin mɛnɛn bɛ́ re kuri, ma á re pii bɛn manɛ, máa ǹ buu babaraa lɛ kuru bɔrɔ ǹ yii gɔn‐sara‐yii ǹ kaa tɛ‐n, bɛ kio, ǹ màn tɔrɔ sonbore lɛ kaa maa dɔǹ nɛ.» ³¹ Yezu wusoo á boo gimə́ kɔsɔ da ǹ nɛ doo: — Lawa a kiibaa ǹ dí lɛ bɛ́ woe nyɛɛn lɔn, a n kɔnboe ka mutarde we ne, giĩ goon nə́ saa á woo da a wuru‐n. ³² A din nə màn nàn tɔrɔn tumaa a boɛɛn lɛa. Sɛnɛ, bɛ̀ ǹ nə́ da, A din nə gole á la ǹ miã dù gɔrɔ dan kɛn dinin tumaa nɛ. A n da biɛ, bàanan dinin nə́ da ǹ kii dɔ a gùrùn mala. ³³ Yezu wusoo á boo gimə́ kɔsɔ da ǹ nɛ: — Lawa a kiibaa lɛ n kɔnboe ka yɔ bù ni. Lɔ goon na á saa á kaa buuru wusu yaa gigiã li, yǎa a din tumaa yoo. ³⁴ Yezu na á bɛ din tumaa pɛ zaman lɛ nɛ ka boo gimə́ ne. A ba boo diɛ ǹ nɛ kooro bɛ̀ a na a boo gimə́ da wa. ³⁵ A na á goã zɛnɛɛ miɛ̃, màn mɛn bɛ́ toɛ, Lawa a boo gii‐dali màn mɛn pɛ, bɛ lɛ lɛ pã. A na á pɛ: Masɛ á die n lɛ buĩ ma boo gimə́ da ǹ nɛ. Masɛ á die n lɛ buĩ ma sii‐duriin boo da, ǹ mɛnɛn bɛ́ durii‐n haalɛ kanaa diɛ biikoo li. ³⁶ Bɛ kio, Yezu zaman lɛ toa walan á kiɛ̃ á woo piɛ. A kialandɛnan nə́ n zɔ̃ ǹ nə́ dɔ a li, ǹ nə́ pɛ nɛ: — N boo gimə́ mɛn da buu babaraa wɔ gɔn la ǹ nə́ pɛsɛ̃ wuru‐n, bɛ lɛ̀giala pɛ wɔsɛn manɛ. ³⁷ Yezu tɔ́n pɛ: Min mɛn bɛ́ á màn tɔrɔ sonbore lɛ da, Min a Nɛgiĩ n ka bɛ nɛ. ³⁸ Wuru lɛ, bɛ n kanaa lɛa. Lawa bɛ́ min mɛnɛn kii lɛa, bɛn man goon ka màn tɔrɔ sonbore ne. Buu babaraa ke, bɛ n Sɛtaan a minin lɛa. ³⁹ Zɔ́ɔ mɛn bɛ́ á buu babaraa lɛ pɛsɛ̃ wuru lɛ nɛ, Sɛtaan din nə ka bɛ nɛ. A kurii waáraa ke, kanaa a nya waáraa n ka bɛ nɛ. Dí‐nyalin mɛnɛn bɛ́ kuri, bɛn man lon a dia dí‐a wolen lɛa. ⁴⁰ Ǹ bɛ́ buu babaraa lɛ goɛ bɛ̀ ǹ kaa tɛ‐n lɔn, a n die n biɛ miɛ̃ kanaa a nya waáraa. ⁴¹ Masɛ Min a Nɛgiĩ á re maa dia dí‐a wolen diɛ. Min mɛnɛn dinin tumaa bɛ́ sii baraa zɛnɛɛ, ǹ nə́ ǹ miãn dɔn nyanɛɛ ǹ kiɛ a nɛ, ǹ tá re bɛn wɛɛ ǹ nə ǹ bɔ Lawa a kiibaa ǹ bǎã lɛ nɛ, ⁴² ǹ nə ǹ kaa tɛ‐n, ǹ wuu pɛ walan ǹ sɔ kere bɔ. ⁴³ Sɛnɛ, min peperen tá re tɛ pii ka wasa bɛ́ lɔn ǹ Díi Lawa a kiibaa ǹ bǎã kɛ nɛ. Toon bɛ́ ka lon, ka n too kɔ. ⁴⁴ — Lawa a kiibaa lɛ n kɔnboe ka gɔn màn durii kɔ́n nɛ wuru‐n. Giĩ goon nə́ woo n mìi na bɛa gɔn màn lɛ ganaa, á wusoo á saa á duru. A foo kɔɔ̃n kɔ á la yii ni, yǎa á woo n gɔn màn din tumaa sã á n bɔyaa á daa bɛa wuru lɛ pii. ⁴⁵ Lawa a kiibaa lɛ n kɔnboe ka pii‐kɔle goon ne, giɛ bɔlɔ ganaa ǹ gii siĩnin li. ⁴⁶ Bɛ̀ a ná a sonbore yɛ ǹ mɛn waáraa, a n woe, a n gɔn màn din tumaa sã, a bɛa gii lɛ pii. ⁴⁷ — Lawa a kiibaa lɛ n die kɔnboe ka zɔ̀ɔ‐n doo, ǹ nə́ zũ tà mu li, a n zɔ̀ tɔrɔ din tumaa kuĩ. ⁴⁸ A bɛ́ á pã ǹ mɛn waáraa, zɔ̀‐kũlin lɛn nə́ baã ǹ nə́ daa‐n mu lɛkoro‐a, ǹ nə́ giã tán ǹ nə́ zɔ̀ lɛ gɔgɔɔ̃. Ǹ nə́ zɔ̀ sonbore lɛ kaa tiɛ̀rɛɛnɛn nɛ, ǹ ná a naarɛ kɛ zũ tà mu li. ⁴⁹ A n die n biɛ miɛ̃ kanaa a nya pinaa. Lon a dia dí‐a wolen man die die, ǹ min baraan gɔgɔɔ̃ ǹ nə́ ǹ bɔ min sonboren li ⁵⁰ ǹ nə ǹ kaa tɛ‐n. Maǹ die wuu pii walan ǹ sɔ kere bɔ. ⁵¹ Yezu tɔ́n nɔ̀n da ǹ la: — Ka kɛ din tumaa giala ma? Ǹ dɔn nə́ pɛ: Hiĩ. ⁵² Á tɔ́n pɛ ǹ nɛ: — Bɛ lɛ na á toa, landa sii‐daraalin tá re yii, ǹ Lawa dɔ̃ ǹ kii lɛa. Bɛn lɛn man kɔnboe ka kiondɛnaa kɔ́n nɛ, gɔn màn dii laanka a zizi boe a naforo ne. ⁵³ Yezu bɛ́ á bɛa boo gimə́n lɛn da á nya, á kiɛ̃ á n bɔ walan. ⁵⁴ A bɛ́ á gole kɔ kiwi mɛn nɛ, á woo walan. A ná a giala kɔ á minin darɛɛ bɛn lɛsɔkɔn kion. Min mɛnɛn bɛ́ walan, bɛn nə́ n kaãbaa parsiini. Maǹ nə́ goã pii: He! Asɛ n boe ka bɛa yiridɛnaabaa kɛ‐n maa? A n bɛa kaãbaa ǹ siin kɛn zɛnɛɛ lɔn? ⁵⁵ Da‐sɛlɛli lɛ a nɛ lɛ bie ka a din kɛ lɛ‐n wa ya? Mariya bie a din dan lɛa wa? A din kɛ lɛ dɔɔ̃ngiĩ bie ka Zaaki ni, ka Zozɛfu ni, ka Simɔn laanka Zudee‐n wa ya? ⁵⁶ A din miãnɛnɛn bie kɛn nɛ kun ka wɔsɛn nɛ wa? Bɛ din tumaa a pàã n boe maa a lon? ⁵⁷ Bɛ lɛ na á toa, ǹ nə́ n piã nɛ. Yezu tɔ́n pɛ ǹ nɛ: — Lawa a boo gii‐dali yii a puusə koe bǎã kɔ́n nɛ wa, bɛ̀ á n bɔ a din a yɛ ǹ kiwi laanka a din a kion ne. ⁵⁸ Ǹ golee Yezu li baã lɛ taman yii, Yezu kaãbaa ǹ sii gigiã zɛnaa walan wa.

¹ Bɛa waáraa lɛ nɛ, Herɔdi mɛn bɛ́ Galilee gánadɛnaa lɛa, bɛ Yezu boo ma minin lɛ‐n. ² Á tɔ́n pɛ a dí‐nyalin manɛ: — Zaã, batɛmu‐dali ni, a din lɛ yii na á wusoo á kaa á n bɔ geren bii. Bɛ lɛ na á toa, kaãbaa ǹ sii zɛnaa ǹ pàã tá a lon. ³ Sonbore ne, Herɔdi dinmaa na á pɛ, mà ǹ Zaã kũ ǹ yii ǹ da kòso‐n. A giala Herɔdi na á ǹ diɛ̃ Filipi a lɔ Herɔdiadi saa lɔ lɛa. ⁴ Bɛ lɛ nɛ, Zaã goã pii ni mà a doamaa bie a kũ a baa a lɔ lɛa wa. ⁵ Herɔdi na á baa re Zaã dii, sɛnɛ, a na á goã nyɛ́ɛbiɛ gána lɛ a minin manɛ, a giala ǹ tumaa na á goã giɛ Zaã ganaa Lawa a boo gii‐dali lɛa. ⁶ Sɛnɛ, Herɔdi a yɛ ǹ zɔ́n pinaa, Herɔdiadi a nɛlɔ yoo, á bɛ̀ baa zɔ́n màn‐biilin yɔrɔ‐a. Bɛ́ kɔɔ̃n kɔ Herɔdi ganaa parsiini, ⁷ yǎa a n liɛ, mà bɛ̀ á màn mɛn nyankɔ asɛ lon, mà yǎa asɛ bɛ koe la. ⁸ A kɔnpɛ ka ǹ dan a da ǹ boo ne, á tɔ́n pɛ Herɔdi‐n kɛnɛn: — Zaã, batɛmu‐dali ke, bɛ mìi da màn nɛ kànaa n kɔ masɛ la! ⁹ Gánadɛnaa yɔrɔ piã, sɛnɛ, a bɛ́ á saa lɛlɛ á n liɛ zɔ́n màn‐biilin lɛn yɔrɔ‐a, bɛ lɛ taman yii, á nɔmaa á pɛ minin manɛ mà ǹ da kɔ la. ¹⁰ Á tɔ́n min dia mà a wo Zaã mìi kuru kòso‐n a da nɛ. ¹¹ Ǹ ná a mìi lɛ da màn nɛ ǹ nə́ daa kɔ nɛnɛn lɛ la, a dɔ́ saa á kɔ ǹ dan la. ¹² Zaã a kialandɛnan nə́ daa Zaã gere saa ǹ nə́ woo bĩ. Bɛ kio, ǹ nə́ woo a yɔrɔ pɛ Yezu ni. ¹³ Yezu bɛ́ á bɛa boo kɛ ma, á wɔ tà kuru ǹ goo ne á kiɛ̃ á n bɔ walan, a din sɔɔ̃ woo don. Sɛnɛ, minin nə́ bɔ a siére‐a, zaman gigiã soo kiwi gɔ́ɔ̃ nɛ ǹ nə́ kɔ Yezu lɛ, bɛ̀ ǹ tá tɔ we mu lɛ lɛkoro‐a. ¹⁴ Yezu bɛ́ á soo tà kuru ǹ goo lɛ nɛ, á zaman gigiã yɛ. Bɛa minin lɛn makara bɔ a ganaa, á yoo á ǹ busulən kaka kɔ. ¹⁵ Wasa bɛ́ á mɛ, Yezu a kialandɛnan nə́ n zɔ̃ ǹ nə́ dɔ a li, ǹ nə́ pɛ nɛ: — Wasa mɛ, bǎã lɛ dɔ wɔlɔ á sɔsɔɔ. Zaman lɛ dia ǹ wo màn‐bii pii kiwi gɔ́ɔ̃ nɛ ǹ bii. ¹⁶ Yezu tɔ́n pɛ ǹ nɛ: Ǹ woo la banban. Ka dininmaan nə màn‐bii kɔ ǹ la ǹ bii! ¹⁷ Ǹ nə́ tɔ́n pɛ Yezu ni: — Buuru mìi sooro laanka zɔ̀ màn paa din sɔɔ̃ n wɔsɛn lon kànaa. ¹⁸ Yezu maǹ da ǹ kɔ asɛ la. ¹⁹ Bɛ kio, á pɛ zaman lɛ nɛ, mà ǹ giã tán‐a buu la. Ǹ bɛ́ ǹ nə́ giã tán, á buuru sooro lɛ laanka zɔ̀ màn paa lɛ goa, á n yɔrɔ dia lon, á barka da Lawa nɛ. Á buuru lɛ yiyiɛ á kɔ a kialandɛnan lɛn ma la, ǹ nə́ gii zaman lɛ nɛ. ²⁰ Ǹ tumaa sɔ̃ ǹ nə́ kã. A lɛkoro gialakunun mɛnɛn nə́ goã, a kialandɛnan nə́ bɛn goa ǹ nə́ kaa kankaan fulupaa piɛ̃, ǹ nə́ woo ne. ²¹ Min mɛnɛn nə sɔ̃, ǹ tá giĩ duu sooro (5,000) boe, lɔn laanka nɛnyaanan goɛ̃ ná a ba a‐n wa. ²² Bɛ kio gɔrɔ, Yezu pɛ a kialandɛnan manɛ maǹ wɔ tà kuru ǹ goo ne, ǹ wo asɛ nyɛɛnɛ tà lɛ a lɛkoro goon kɛ ganaa, bɛ̀ asɛ dinmaa baa n gɔn boe zaman lɛ ganaa. ²³ A bɛ́ á n gɔn bɔ ǹ ganaa, a din sɔɔ̃ woo dii kele kɔ́n la, á Lawa nyankɔ. Wɔlɔ tii, bɛ̀ a din sɔɔ̃ á tɔn walan. ²⁴ Bɛ daa yaa bɛ̀ goo lɛ wɔlɔ á tɔn sɔsɔɔ tà lɛkoro ganaa. Piɛ̃ bɛ́ á goã n diɛ lɛ, mu na á goã bìn diɛ n toe a nɛ. ²⁵ Koonən wuu pɛ waáraa, Yezu tɔ wɔ mu la, á tele a kialandɛnan lɛn ganaa. ²⁶ Ǹ bɛ́ ǹ nə́ yɛ tɔ we mu la, nyɛ́ɛ nə ǹ kũ. Ǹ nə́ tɔ́n pɛ: — Eebe, gere nyin ni! Ǹ nə́ yoo ǹ nə́ n lɛ dɛdɛ, nyɛ́ɛ taman yii. ²⁷ A din bǎã‐n gɔrɔ Yezu boo da ǹ nɛ, á pɛ ǹ nɛ: — Ka n foo taã. Masɛ nɛ, ka baran nyɛ́ɛbaa wa! ²⁸ Piɛrɛ tɔ́n pɛ nɛ: — Dɛnaa, bɛ̀ n din ni sonbore, toa masɛ tɔ wɔ mu lɛ la ma da n li. ²⁹ Yezu tɔ́n pɛ nɛ: — Tɔ wɔ n daa! Piɛrɛ soo tà kuru ǹ goo lɛ nɛ, a ná a giala kɔ á tɔ wɔ mu la á tele Yezu ganaa. ³⁰ A bɛ́ á ga piɛ̃ lɛ a bɔ ǹ gɔn ganaa, nyɛ́ɛ kũ. A bɛ́ giɛ mà á woe mu giala‐a, á nɔmaa á n lɛ dɛ: — Dɛnaa, da ma la wooo! ³¹ A din bǎã‐n gɔrɔ Yezu nə́ n gɔn dia á kũ. Á tɔ́n pɛ nɛ: — N golee Lawa li á kiɛɛrɛ dɛ! Wàa na á baa n foo biɛ na? ³² Ǹ dinin paanan nə́ wɔ goo lɛ gɔ́ɔ̃ nɛ, piɛ̃ lɛ nə́ n lɛ kũ. ³³ Yezu a kialandɛnan mɛnɛn bɛ́ goo lɛ gɔ́ɔ̃ nɛ, bɛn nə́ nɔmaa ǹ nə́ kaa tán‐a Yezu giulun, ǹ nə́ pɛ: — Sonbore pɛ á pɛsã, ma n Lawa a Nɛgiĩ lɛa! ³⁴ Ǹ nə́ tà kuru ǹ nə́ nya, ǹ nə́ dɔ tán kooro ganaa Zenezarɛti gána nɛ. ³⁵ Walandɛnan nə́ Yezu dɔ̃, ǹ na a daa boo pɛsɛ̃ ǹ lɛkoro‐a ǹ kiwin tumaa nɛ. Minin nə́ daa busulən tumaa kɔ la. ³⁶ Maǹ nə́ goã a nyankoe mà a toa busulən lɛn nə ǹ gɔn da a mɔnaa lɛkoro din ganaa kooro. Min mɛn din tumaa bɛ́ á n gɔn da a ganaa, bɛn yii kaka kɔ.

¹ Fariziɛ̃n kɔnɔn laanka landa sii‐daraalin kɔnɔn nə́ n toa Zeruzalɛmu, ǹ nə́ daa nɔ̀n da Yezu la: ² Wɔsɛn digolon nə landa mɛn koa, wàa na á baa nsɛ a kialandɛnan ba bɛ tamaɛ wa? Ka a n gɔn pii ká landa bɛ́ pii lɔn, bɛ̀ ka tɔn màn bii wa. ³ Yezu tɔ́n pɛ ǹ nɛ: Kasɛn dɔn, wàa na á baa ka tá Lawa a dí‐pɛ ziziɛ̃ ka ka dinin landa siin ni? ⁴ Táa Lawa pɛ: «N díi laanka n náa guguru kɔ,» hinlaa «bɛ̀ min boo baraa da ǹ di‐a hinlaa ǹ dan ganaa, ǹ doamaa nɛ ǹ bɛ dɛ a gã.» ⁵ Sɛnɛ, kasɛn man pii mà bɛ̀ min pɛ ǹ di‐n hinlaa ǹ dan nɛ mà asɛ doamaa bɛ́ nɛ a n dɔ lɛ ka màn mɛn nɛ, mà asɛ n die Lawa goe ka bɛ nɛ, ⁶ bɛa dɛnaa kɛ laadoo ba a ganaa doo a n di guguru kɔ ka màn nɛ wa. Ka ǹ Lawa a boo sàabiɛ kɛnɛn lɛn ka dinin landan lɛa! ⁷ Gɔ́ɔ̃ tì‐an kɛn! Sonbore tá Izayii lon, bɛ̀ a bɛ́ á pɛ kaa wɔ gɔn la kɛnɛn: ⁸ Lawa pɛ: «Minin kɛn man ma guguru koe ka ǹ lɛ nɛ, sɛnɛ, ǹ gɔ́ɔ̃ wɔlɔ á lui‐n ma ganaa. ⁹ Maǹ ma guguru koe kooro, a giala, maǹ minbuiinin dí‐pɛn siɛ ǹ tá ǹ biɛ Lawa a dí‐pɛn lɛa, bɛ̀ ǹ minin daraa ǹ ganaa.» ¹⁰ Bɛ kio, Yezu lɛ dia zaman lɛ la, á pɛ ǹ nɛ: — Ka n too kɔ ka kɛ giala ma: ¹¹ Màn mɛn bɛ́ we minbuiin nɛ lɛ‐n, bɛ bie a gɔgɔrɛ koe wa. Sɛnɛ màn mɛn bɛ́ boe a lɛ‐n, bɛ lɛ na a gɔgɔrɛ koe. ¹² Yezu a kialandɛnan nə́ n zɔ̃ ǹ nə́ dɔ a li, ǹ nə́ pɛ nɛ: — N boo da ǹ gɔn kɛ lɛ kɛnɛn, n tá doɛ̃ mà á Fariziɛ̃n lɛn foo busu? ¹³ Yezu tɔ́n pɛ ǹ nɛ: — Da mɛn tumaa bɛ́ masɛ Di Lawa ná a zumu wa, bɛ tumaa á die n wɛɛ̃. ¹⁴ Ka ǹ toa walan. Maǹ yii tere‐an lɛa yii tere‐an bàlà kuĩ! Bɛ̀ yii tere‐a nə́ ǹ miã yii tere‐a a bàlà kũ, ǹ dinin paanan tá re boe ǹ kaa nyankɔrɔ nɛ. ¹⁵ Piɛrɛ tɔ́n pɛ nɛ: — Boo gimə́ kɛ giala pɛ wɔsɛn manɛ. ¹⁶ Yezu pɛ: Haalɛ tɔn pelo, ka dɔn ba tɔn boo giala miɛ wa? ¹⁷ Ka a doɛ̃ mà màn mɛn din tumaa bɛ́ we minbuiin nɛ lɛ‐n, mà a n woe a gɔ́ɔ̃ nɛ, bɛ kio a tɔn soo goɛ̀rɛ lɛa wa? ¹⁸ Sɛnɛ, màn mɛn bɛ́ soe lɛ‐n, bɛ lɛ n boe foo ne, bɛ lɛ dɔ n minbuiin nɛ gɔgɔrɛ koe. ¹⁹ A giala, taasiɛ naarɛn lɛn man boe a foo ne, bɛn lɛn man min diɛ gɛ̀ dɛ ganaa, ka naarɛbaa nɛ, ka kɔrɔbaa nɛ, ka wurumubaa nɛ, ka soɛ bɔ nɛ, ka min kɔsɔ tɔ ziziɛ̃ nɛ. ²⁰ Siin mɛnɛn bɛ́ min gɔgɔrɛ koe, bɛn lɛn man ka bɛn nɛ! Sɛnɛ, màn bii bɛ̀ n nə́ n nə n gɔn pii ka landa bɛ́ pii lɔn wa, bɛ a min gɔgɔrɛ koe wa. ²¹ Bɛ kio, Yezu kiɛ̃ á n bɔ walan á woo bǎã kɔ́n nɛ, kunu Tiiri kiwi laanka Siidɔn kiwi ganaa. ²² Kanaan lɔ goon dɔ goã giã‐n walan, á daa Yezu li á n lɛ dɛ a ganaa: — Mìinaa, kii Davida tɔrɔ, makara bɔ masɛ ganaa! Nɔ̀ɔnɔn man maa nɛlɔ ganaa, a giã ǹ gɔn ba siĩn duduu wa! ²³ Sɛnɛ, Yezu nə n lɛ da lɛ wa. A kialandɛnan nə́ n zɔ̃ ǹ nə́ dɔ a li, ǹ ná a nyankɔ mà a pɛ lɔ lɛ nɛ mà a woo, á n bɔ ǹsɛn kio ka bɛa lɛ‐dɛ kɛ‐n miɛ̃. ²⁴ Yezu tɔ́n pɛ: — Izirayeli minin mɛnɛn bɛ́ ǹ nə papaã ka sèren bɛ́ lɔn, Lawa na á ma dia bɛn lɛn dinin sɔɔ̃nɔn li. ²⁵ Lɔ lɛ nɔmaa á daa kaa tán‐a a giulun, á pɛ: — Mìinaa, n dɔ masɛ lɛ! ²⁶ Yezu tɔ́n pɛ: — A ba siĩni min nə nɛnyaanan màn‐bii saa a kɔ gin tienən ma la wa. ²⁷ Lɔ lɛ tɔ́n pɛ: — Mìinaa, sonbore ne, sɛnɛ, màn‐bii bisin mɛn bɛ́ kiɛ tán‐a, gindɛnaa a gin tienən tá bɛ goɛ ǹ bii sɛn. ²⁸ Yezu tɔ́n pɛ nɛ: — E, lɔ lɛɛ, n golee Lawa li á gole! N bɛ́ giɛ màn mɛn li, bɛ á die n zɛnɛɛ n nɛ. A din biikoo li gɔrɔ, a nɛlɔ lɛ a busu nya. ²⁹ Yezu kiɛ̃ á n bɔ walan á woo Galilee tà lɛ‐a. Á dii kele goon la, á giã tán‐a. ³⁰ Zaman gigiã daa a li ka gɔ̃naan nɛ, yii tere‐an nɛ, wɔ̀lɔ̀ dɛnan nɛ, lɛ tere‐an nɛ, ka busulə tɔrɔ gigiã kɔsɔn nɛ. Ǹ nə́ ǹ kaa tán‐a Yezu giulun, á ǹ kaka kɔ. ³¹ Minin bɛ́ ǹ nə́ lɛ tere‐an yɛ boo diɛ, ǹ bɛ́ ǹ nə́ wɔ̀lɔ̀ dɛnan yɛ ǹ nə́ kaka kɔ, gɔ̃naan nə́ tɔ we telee ne, yii tere‐an yii n wɔlɔ yii, ǹ nə́ n kaãbaa parsiini, ǹ ná a giala kɔ ǹ nə́ Izirayeli minin Lawa guguru kɔ. ³² Yezu ná a kialandɛnan bíi, á pɛ ǹ nɛ: — Minin kɛn makara á boe masɛ ganaa, a giala ǹ lɛawaa sɔɔ n ke kun ka masɛ nɛ, sɛnɛ, màn kɔ́n banban doo ǹ tá re bii wa. Ma ba li ma ǹ toa ǹ wo ka ǹ gɔ́ɔ̃ kooro‐n wa, ǹ tá re kerekaɛ̃ zii la. ³³ A kialandɛnan nə́ nɔ̀n da la: — Wɔ n die boe ka màn‐bii‐n maa, wɔ zaman kɛ miã too ne don kɛ nɛ? ³⁴ Yezu tɔ́n nɔ̀n da ǹ la: — Buuru mìi gia n ka lon? Ǹ nə́ tɔ́n pɛ: — Sɔbaa, ka zɔ̀ bisin kɔ́n nɛ. ³⁵ Yezu tɔ́n pɛ zaman lɛ nɛ, mà ǹ giã tán. ³⁶ Bɛ kio, á buuru sɔbaa lɛ laanka zɔ̀ lɛ goa, á barka da Lawa nɛ, á ǹ yiyiɛ kɔn, á ǹ kɔ a kialandɛnan ma la, ǹ nə́ gii zaman lɛ nɛ. ³⁷ Didie màn bii á kã. Màn‐bii gialakun mɛn nə́ goã, a kialandɛnan nə́ goa ǹ nə́ kaa kankaan sɔbaa piɛ̃, ǹ nə́ woo ne. ³⁸ Min mɛnɛn nə́ sɔ̃, giĩ duu sii (4,000) ni, lɔn laanka nɛnyaanan goɛ̃ ná a ba a‐n wa. ³⁹ Yezu bɛ́ á zaman lɛ toa á woo ǹ mɛn waáraa, a din wɔ tà kuru ǹ goo ne, á woo Magadan gána nɛ.

¹ Fariziɛ̃n laanka Sadusɛɛ̃n nə́ n zɔ̃ ǹ nə́ dɔ Yezu li. Ǹ bɛ́ giɛ maǹ nə n da a gɔ́ɔ̃ li, ǹ nə́ nɔ̀n da la, mà a nyaa ǹsɛn manɛ ka kaãbaa ǹ sii ni, mà a pàã lɛ n boe Lawa li. ² Yezu tɔ́n pɛ ǹ nɛ: Bɛ̀ wasa á re n yii siɛ̃, ka n pii mà wɔlɔ á re goɛ̃ siĩni, a giala labara n tã. ³ Baayɛlɛ yiisoone, ka n pii, mà la á re die pelo, a giala labara n tã birəə ne. Ka n lon gɔ̀nɔn doɛ̃, sɛnɛ, biikoon sii a kɔnboen kɛn, ka a bɛn doɛ̃ wa! ⁴ Pelo min babaraan, Lawa bɔlɔ tii wolen kɛn ka n giɛ kaãbaa ǹ sii li! Kaãbaa ǹ sii kɔ́n ba re n nyɛɛ ka nɛ, a kiɛ̃ Lawa a boo gii‐dali Zonaasi wɔ kɛ la wa. Bɛ kio, á kiɛ̃ á ǹ toa walan. ⁵ A kialandɛnan lɛn yiri bɔ ǹ buuru saa wa. Ǹ bɛ́ kiɛ̃ tà kio, ⁶ Yezu tɔ́n pɛ ǹ nɛ: — Haya, ka n parabaa Fariziɛ̃n ǹ yɔ bù ganaa, ka n parabaa Sadusɛɛ̃n ǹ yɔ bù ganaa! ⁷ Ǹsɛn man nə́ goã taasɛ, maǹ bɛ́ ǹ buuru saa wa, mà bɛ lɛ na á toa, a tá pii miɛ̃. ⁸ Sɛnɛ, Yezu bɔ a siére‐a, á tɔ́n pɛ ǹ nɛ: — Wàa na á baa ka á taasɛ mà masɛ n kaa buuru támalonbaã boo diɛ. Kaa golee Lawa li á kiɛɛrɛ dɛ! ⁹ Ka a tɔn boo giala miɛ wa? Masɛ bɛ́ má buuru sooro lɛ yiyiɛ kɔn‐a má kɔ minbuiin duu sooro (5,000) la, ka n ká a gialakun lɛ kaa kankaan gia nɛ ka woo ne? Ka yiri ba a‐n wa? ¹⁰ Buuru sɔbaa lɛ ma yiyiɛ kɔn‐a, má kɔ minbuiin duu sii (4,000) la, ka n ká a gialakun lɛ kaa kankaan gia nɛ ka woo ne? Ka yiri ba bɛ dɔ‐n wa koɛ? ¹¹ Ma bɛ́ má pɛ ka nɛ, má ka n parabaa Fariziɛ̃n laanka Sadusɛɛ̃n ǹ yɔ bù ganaa, wàa na á baa ka a giala ma mà buuru boo bie masɛ a diɛ ka nɛ wa! ¹² Bɛa biikoo li, ǹ ná a giala ma, mà a n boo diɛ Fariziɛ̃n laanka Sadusɛɛ̃n yiri baraa kɔ minin la wɔ gɔn la, mà a bie á pɛ mà ǹsɛn nə n parabaa ka buuru zɛnaa ǹ yɔ bù‐n wa. ¹³ Filipi Sezaaree kiwi mɛn koa, Yezu bɛ́ á dɔ walan, á nɔ̀n da a kialandɛnan lɛn la, á pɛ: — Minin man pii mà Min a Nɛgiĩ lɛ n die lɛa? ¹⁴ Ǹ nə́ tɔ́n pɛ: — Min tɛn mà Zaã, batɛmu‐dali ni, ǹ tɛn mà Lawa a boo gii‐dali gole Yilii ni, ǹ tɛn dɔ n pii doo, mà Lawa a boo gii‐dali Zeremii ni hinlaa Lawa a boo gii‐dali kɛ lɛ kɔ́n nɛ. ¹⁵ Á tɔ́n pɛ ǹ nɛ: — Ka dininmaan kɛn lɛn man pii mà masɛ n die lɛa? ¹⁶ Simɔn mɛn tɔ bɛ́ Piɛrɛ, bɛ tɔ́n nə n toa: — «Ma n Minin Nyin‐sili lɛa, Lawa bɛ́ a pɛ mà asɛ á re ǹ mɛn lɛ diɛ, ma n Lawa yiikoonaa a Nɛ lɛa.» ¹⁷ Yezu tɔ́n pɛ a dɔ nɛ: — Zonaasi a nɛgiĩ Simɔn ganaa, n wɔ na á bǐɛ̃ kɔ. A giala minbuiin nɛ bie á kɛ nyaa n nɛ wa, ma Di Lawa na á nyaa n nɛ. ¹⁸ Bɛ lɛ taman yii, man pii n dɔ Piɛrɛ nɛ: — Ma n Piɛrɛ lɛa (bɛ giala mà gɛ̀taã). Masɛ n die maa sɔmɔ giala koɛ bɛa gɛtaã lɛ la. Haalɛ gɛ̀ din ba re màn kɔ́n zɛnɛɛ a minin man wa. ¹⁹ Ma á die lon a kiibaa ǹ bǎã lɛ a goo nɛn koe n la. Bɛ̀ n nə́ n piã ka sii mɛn tumaa‐n tán, Lawa dɔ á die n piɛ̃ ka bɛ nɛ, bɛ̀ n lɛ kɔ sii mɛn tumaa ganaa tán, Lawa dɔ á die lɛ koe bɛ ganaa. ²⁰ Bɛ kio, Yezu nə́ n gɔn waa a kialandɛnan manɛ maǹ nyan toa ǹ pɛ min kɔ́n yii ni, mà asɛ n Minin Nyin‐sili lɛa wa. ²¹ A saa bɛa biikoo lɛ ganaa, Yezu ná a giala kɔ á nyaa a kialandɛnan manɛ ka a fubaa nɛ, á pɛ: Masɛ doamaa nɛ ma wo Zeruzalɛmu, ma nɔmaa Zuifun sii yɔrɔ bɔlen gɔn parsiini: ǹ goledɛnan nɛ, ǹ Lawa a wúlu‐bɔlen goledɛnan nɛ ka ǹ landa sii‐daraalin ni. Ǹ tá re ma dii, maa gɛ̀ lɛawaa sɔɔ, ma yii á die kiɛ. ²² Piɛrɛ kũ á soo‐n tiãlɛa, á yoo a gialaa: — Dɛnaa, Lawa nə n kanbaa bɛ ganaa! Aba, bɛ a re n yii wa! ²³ Yezu tɔ́n nə n bɔyaa á pɛ Piɛrɛ nɛ: — N Sɛtaan kɛ nə n tan n nə n bɔ masɛ kio! Masɛ sã ǹ gɔn nə ke n tá giɛ li. A giala, n taasiɛ laanka Lawa wɔ a goon wa, minbuiinin taasiɛ nə n lon. ²⁴ Bɛ kio, Yezu pɛ a kialandɛnan manɛ: Bɛ̀ min mɛn tá li a kɔ masɛ kio lɛ, yǎa bɛa dɛnaa nə n yiri boe a din ganaa, a nɔmaa sii a ganaa, a kɔ masɛ lɛ. ²⁵ A giala, min mɛn bɛ́ giɛ a din nyin li, bɛa dɛnaa nyin tá re nyɛɛ. Sɛnɛ, min mɛn nyin bɛ́ re nyɛɛ masɛ taman yii, bɛa dɛnaa nyin tá re goɛ̃. ²⁶ A là n ka wàa nɛ min kanaa gɔn màn tumaa yɛ, a din nyin wusoo a papaã. Hinlaa bɛ̀ min mɛn nyin papaã, ǹ dɛnaa n die wàa koe Lawa la a tɔn wusoo a yɛ? ²⁷ A giala, Min a Nɛgiĩ tá re die ka ǹ Di a gugurubaa kɛ nɛ kun ka lon a dia dí‐a wolen ne. Bɛa biikoo li ma á re didie sarɛɛ a kɔnpɛ ka a nya ǹ dí ni. ²⁸ Masɛ n pii ka nɛ, sonbore, kasɛn mɛnɛn bɛ́ kànaa, ka tɛnɛn yii á die Min a Nɛgiĩ yii die kii lɛa ka tɔn gã.

¹ Lɛawaa sɔrɔ bɛ kio, Yezu Piɛrɛ laanka Zaaki kũ á woo ǹ ne tiãlɛa kele sasa goon la, kun ka Zaaki ǹ diɛ̃ Zaã nɛ. Ǹ dinin sɔɔ̃nɔn bɛ́ walan, ² Yezu nə́ n bɔyaa ǹ yɔrɔ‐a. A yɔrɔ n tɛ pii ka wasa bɛ́ lɔn, a mɔnaan nə́ n baa fu, kiɛ min yii‐n ka tɛ fúlu bɛ́ lɔn. ³ Bɛ kio boɛɛn gɔrɔ, kialandɛnaa sɔɔ lɛ min paa yɛ boo diɛ kun ka Yezu ni: Lawa a boo gii‐dalin goledɛnaa Yilii laanka landa sii‐daraalin goledɛnaa Muizu ni. ⁴ Piɛrɛ tɔ́n pɛ Yezu ni: — Dɛnaa, a n siĩni wɔsɛn nə giã kànaa. Bɛ̀ n tá li, masɛ n die siã sɔɔ doe kànaa, n din wɔ goã ka goon ne, Muizu wɔ goã ka goon ne, Yilii wɔ goã ka goon ne. ⁵ A bɛ́ bɛa boo lɛ diɛ, labara tɛ‐pɛle goon nə n kumə́ ǹ ganaa. Boo‐diɛ lɛ bɔ bɛa labara lɛ gɔ́ɔ̃ nɛ á pɛ: — Kɛ n maa Nɛgiĩ lɛa, ma á narɛ parsiini, ma din ni má bɔ. Ka n too kɔ a lon! ⁶ A kialandɛnan lɛn bɛ́ ǹ nə́ bɛa boo lɛ ma, nyɛ́ɛ nə́ ǹ kũ parsiini, ǹ nə́ bɔ ǹ nə́ kaa, ǹ nə́ n yɔrɔ kɔ tán lɛ. ⁷ Yezu nə́ n zɔ̃ á dɔ ǹ li, á n gɔn dada ǹ ganaa, á pɛ ǹ nɛ: — Ka yoo lon! Ka baran nyɛ́ɛ baa wa! ⁸ Ǹ nə́ n yii saa lon, ǹ min kɔsɔ yɛ doo á kiɛ̃ Yezu din sɔɔ̃ la wa. ⁹ Ǹ bɛ́ gisĩ ǹ boe kele lɛ la ǹ mɛn waáraa, Yezu nə́ n gɔn waa ǹ nɛ: — Sii mɛn nə́ n nyaa ka‐n ke, ka nyan toa ka a boo da min kɔ́n yii‐n wa, yǎa Min a Nɛgiĩ yii kiɛ a n boe geren bii. ¹⁰ Bɛ kio, a kialandɛnan lɛn nə́ tɔ́n nɔ̀n da la: — Wàa na á baa landa sii‐daraalin tá pii mà Yilii doamaa nɛ a da Minin Nyin‐sili lɛ nyɛɛnɛ? ¹¹ Yezu tɔ́n pɛ ǹ nɛ: Sonbore ne, Yilii doamaa nɛ a daa bɔrɔ, a sii din tumaa yɔrɔ bɔ sɔnbɔraanɛ. ¹² Bɛ din tumaa a kiɛ̃ kio, masɛ n pii ka nɛ, Yilii daa dinin, sɛnɛ, minbuiinin nə dɔ̃ wa, ǹ nə́ n foo sii zɛnaa a ganaa. Ǹ dinin lɛn man die Min a Nɛgiĩ dɔ nɔmiɛ miɛ̃. ¹³ Bɛ kio, a kialandɛnan lɛn nə́ tɔ́n dɔ̃, mà a na á goã boo diɛ Zaã wɔ gɔn la, min mɛn lɛ goã batɛmu diɛ minin ganaa. ¹⁴ Ǹ bɛ́ ǹ nə́ dɔ zaman lɛ li walan, giĩ goon nə́ n zɔ̃ á dɔ Yezu li, á kaa tán‐a a giulun, ¹⁵ á pɛ nɛ: — Dɛnaa, makara bɔ maa nɛgiĩ ganaa. Gigirisanan man a ganaa, á nɔmaa‐n parsiini. Ǹ tɛn nɛ, a n boe bɛ̀ a mɛnaa tɛ‐n, ǹ tɛn nɛ, a n boe bɛ̀ a n dɔ mu li. ¹⁶ Má kũ má daa kɔ n kialandɛnan ma la, sɛnɛ, ǹ boo la ǹ na a busu lɛ nya wa. ¹⁷ Yezu tɔ́n pɛ: Ka màn tɔrɔ golee Lawa li baãnaan kɛn, ka n màn tɔrɔ baraan dɔn lɛa. Masɛ n die goɛ̃ kun ka nɛ yǎa biĩ doo, ka tɔn golee Lawa li? Masɛ n die kaa sii sii ma ganaa miɛ̃ yǎa biĩ kəni? Ka nɛ lɛ kũ ka da kɔ ma la kànaa. ¹⁸ Yezu yoo nɔ̀ɔnɔn lɛn gialaa, ǹ nə́ n bɔ nɛ lɛ ganaa, a busu nya a din bǎã‐n gɔrɔ. ¹⁹ Bɛ kio, Yezu a kialandɛnan nə́ woo Yezu li ǹ dinin sɔɔ̃nɔn, ǹ nə́ nɔ̀n da la: — Wàa na á baa wɔsɛn nə boo la wɔ́ nɔ̀ɔnɔn kɛn lɛn loo wa? ²⁰ Yezu tɔ́n pɛ ǹ nɛ: — A giala, kaa golee Lawa li á kiɛɛrɛ á la yii ni. Masɛ n sonbore pii ka nɛ: Mutarde nàn mɛn din bɛ́ kiɛɛrɛ, bɛ̀ golee Lawa li yɛ ka lon a gole baa dɔ bɛ li, bɛ̀ ka pɛ kele kɛ nɛ mà a yoo a n bɔ kànaa a wo kɛnɛn li, a n yui a woo. Bɛ̀ ka ba re foɛ̃ sii kɔ́n baa lɛ wa. [ ²¹ Sɛnɛ bɛ̀ á n bɔ Lawa nyankɔ laanka lɛ‐soɛ nɛ, min ba boe la a nɔ̀ɔnɔn kɛn tɔrɔ loo ǹ woo wa.] ²² Ǹ kɔ́n pinaa, kialandɛnan lɛn bɛ́ Galilee gána nɛ, Yezu pɛ ǹ nɛ: — Minin tá re Min a Nɛgiĩ we min baraan gɔn. ²³ Ǹ tá re ma dii, maa gɛ̀ lɛawaa sɔɔ, ma yii á die kiɛ. Bɛa boo lɛ yɔrɔ kɔsiɛ da a kialandɛnan lɛn ganaa parsiini. ²⁴ Ǹ bɛ́ ǹ nə́ dɔ Kafaranaamu kiwi, min mɛnɛn bɛ́ Lawa a kion a nyin giɔ̀mɔ sii lɛ tunaa nɛ, bɛn nə́ nɔ̀n da Piɛrɛ la: — Kaa Mìinaa lɛ a Lawa a Kion a nyin giɔ̀mɔ sarɛɛ wa ya? ²⁵ Piɛrɛ tɔ́n pɛ: — Ká a bɛ́ lɔn! Piɛrɛ bɛ́ á dɔ piɛ, Yezu tɔ́n saa lɛlɛ á pɛ nɛ: — Simɔn, n taasiɛ n ka wàa nɛ? Kanaa a gánandɛnan kɛn lɛn, maǹ wusuru hinlaa nyin giɔ̀mɔ sii dien ma la? Maǹ sii ǹ dinin gána minin ma la, hinlaa tiin ma la? ²⁶ Piɛrɛ tɔ́n pɛ: — Maǹ sii tiin ma la. Yezu tɔ́n pɛ Piɛrɛ nɛ: — Bɛ̀ á miɛ̃, gána lɛ din a minin sii ba a‐n wa. ²⁷ Sɛnɛ, màn mɛn bɛ́ toɛ, wɔ baran minin kɛn lɛn mìi ziziɛ̃ wa, wo tà lɛ‐a, n koɛ̀ɛ̃n kɔ. A bɛ́ re zɔ̀ bibinaa mɛn kuĩ, bɛ lɛ bɔ n na a lɛ bũ. N tá re wɔrɔ we goon yii a nɛ màn mɛn tá wɔsɛn dinin min paa a nyin giɔ̀mɔ boe. A bɔ n wo wɔsɛn nyin giɔ̀mɔ lɛ saraa nɛ.

¹ Bɛa biikoo li, Yezu a kialandɛnan nə́ n zɔ̃ ǹ nə́ dɔ a li, ǹ nə́ nɔ̀n da la: — Lon a kiibaa ǹ bǎã nɛ, die n gole á la ǹ miãn manɛ? ² Yezu tɔ́n nɛnyaan goon bíi á koa ǹ yɔrɔ‐a, ³ á tɔ́n pɛ: — Man pii ka nɛ, sonbore ne: Bɛ̀ ka kaa tɔ wɔ ǹ gɔn bɔyaa ka n dinin kiɛɛrɛ kɔ ka nɛnyaanan bɛ́ lɔn wa, ka a re we lon a kiibaa‐n wa. ⁴ Min mɛn bɛ́ re n din kiɛɛrɛ koe ka nɛnyaan kɛ bɛ́ lɔn, bɛa dɛnaa lɛ n gole á la ǹ miãn manɛ lon a kiibaa ǹ bǎã nɛ. ⁵ Bɛ̀ min mɛn lɛ kɔ á nɛnyaan kɛ miã kũ doɛ̃ masɛ tɔ taman yii, bɛa dɛnaa ná a lɛ kɔ masɛ ganaa. ⁶ Nɛnyaanan kɛn golee‐n masɛ li, bɛ̀ bɛn goon a mɛnaa ǹ giala bɔ min mɛn li, á soɛ bɛa dɛnaa ganaa ǹ gii dan kaara yii a bɔlɔ‐a ǹ nyanaa ǹ da yìsi mu gole li. ⁷ Bɔ̀n gole n ka kɛ nɛ kanaa minin mìi ni! A giala siin tan ǹ nə́ minin kiɛ sii baraa zɛnaa ganaa. Bɛ miã siin kɛn bie sàabiɛ wa, sɛnɛ, bɛ̀ a zɛnaa ǹ giala bɔ min mɛn li, bɔ̀n na á bɛa dɛnaa yɛ! ⁸ Bɛ̀ n gɔn hinlaa n gòã tá n diɛ sii baraa nɛ, ǹ kuru n nə ǹ bɔ n ganaa n nə ǹ zũ sɔsɔɔ. Bɛ̀ n goã n yii n koo ka n gɔn goon hinlaa ka n gòã goon ne Lawa a piɛ, bɛ á soɛ n nə n gɔnɔn paanan laanka n gòãn paanan toa n ganaa n wusoo n wo ǹ ne tɛ‐n, tɛ mɛn bɛ́ a nimi wa! ⁹ Bɛ̀ n yii goon tá n diɛ sii baraa nɛ, n gɔsɛ n bɔ n yɔrɔ nɛ n zũ sɔsɔɔ. N goã n yii n koo Lawa a piɛ n yii n goon, bɛ á soɛ n nə n yiin paanan toa n ganaa, n wusoo n wo ǹ ne tɛ‐n, tɛ mɛn bɛ́ a nimi wa. ¹⁰ Ka n dinin kũ, ka nyan toa ka golee masɛ li wole tiin kɛn kɔn yii puusə kɔ wa. A giala masɛ n pii ka nɛ, ǹ lon a dia dí‐a wolen tá n toɛ̃ ka ǹ mìi gɔ́ɔ̃ ǹ sii ni baraabaraa masɛ Di lon a Lawa yɔrɔ‐a. [ ¹¹ Min mɛnɛn bɛ́ ǹ nə́ papaã ka sèren bɛ́ lɔn, Min a Nɛgiĩ na á daa ga bɛn lɛn ma li a tá ǹ kirisibiɛ.] ¹² Ka n wàa taasɛ? Bɛ̀ sère paabiɛ n min lon kəni, yǎa a goon nə papaã, ǹ dɛnaa n die wàa zɛnɛɛ? A ba a gialakun pɔmanangɔrɔwen manangɔrɔ kɛ lɛ toɛ walan kele lalan, a wo ga a papaã wole kɛ lɛ li wa? ¹³ Bɛ̀ á yɛ, man pii ka nɛ, bɛ a nyɛnyaa á gole a ganaa á la pɔmanangɔrɔwen manangɔrɔ kɛ lɛ wɔ nɛ, ǹsɛn mɛnɛn bɛ́ ǹ papaã wa. ¹⁴ A n miɛ̃, kaa Díi Lawa ba li golee masɛ li wole tiin kɛn lɛn kɔ́n nə papaã wa. ¹⁵ Bɛ̀ n dɔɔ̃n nə́ wɔ n zɛ̀rɛ nɛ, wo dɔ a li, n din sɔɔ̃ ka a din sɔɔ̃, n na a sã pɛ nɛ. Bɛ̀ a ná a zɛ̀rɛ si, a na á wusoo á n dɔɔ̃n baa. ¹⁶ Sɛnɛ, bɛ̀ á n piã, wusoo n min paa hinlaa min sɔɔ kũ, n nə ǹ kaa kunun n ni, màn mɛn bɛ́ toɛ, «Sii lɛ din tumaa nə n yɔrɔ bɔ siére paa hinlaa sɔɔ yɔrɔ‐a,» ka Lawa a boo bɛ́ pii lɔn. ¹⁷ Bɛ̀ á n piã a n too kɔ bɛn lon wa, n pɛ kaa Lawa a sɔmɔ minin manɛ. Bɛ̀ á n piã a n too kɔ Lawa a sɔmɔ minin dɔn dininmaan lon wa, ga a ganaa golee Lawa li baãnaa hinlaa wusuru‐sili lɛa, n baran da sii li wa. ¹⁸ Masɛ n pii ka nɛ, sonbore ne, bɛ̀ ka n piã ka sii mɛn tumaa‐n tán, Lawa dɔ á die n piɛ̃ ka bɛ nɛ. Bɛ̀ ka lɛ kɔ sii mɛn tumaa ganaa tán, Lawa dɔ á die lɛ koe bɛ ganaa. ¹⁹ Masɛ n pii ka‐n dɔn, bɛ̀ min paa yɛ ka bii kanaa kɛ gɔ́ɔ̃ nɛ, ǹ nə́ n lɛ kaa kun ǹ nə́ màn mɛn nyankɔ masɛ Di Lawa lon, á die bɛ koe ǹ la. ²⁰ A giala bɛ̀ min paa hinlaa min sɔɔ nə́ n lɛsɔkɔn bǎã mɛn nɛ ka masɛ tɔ nɛ, ma tá ǹ bii walan. ²¹ Piɛrɛ tɔ́n nə́ n zɔ̃ á dɔ Yezu li, á nɔ̀n da la: — Dɛnaa, masɛ dɔɔ̃n mɛn bɛ́ a ba wɔ masɛ zɛ̀rɛ‐n lɛ diɛ wa, ma doamaa nɛ ma bɛ a zɛ̀rɛ toa nɛ yǎa gunyin gia? Yǎa gunyin sɔbaa? ²² Yezu tɔ́n pɛ nɛ: Masɛ a pii ni máa yǎa gunyin sɔbaa wa, sɛnɛ, yǎa gunyin pɔsɔbaa wɔlɔ sɔbaa. ²³ Bɛ gɔ́ɔ̃ nɛ, Lawa a kiibaa lɛ a sii a kɔnboe n ka kɛ nɛ: Kii kɔ́n na á yoo ǹ kɔ́n pinaa, mà asɛ na a wɔrɔ sii yɔrɔ boe kun ka a dí‐nyalin ni. ²⁴ A bɛ́ a ná a giala kɔ á nimii, minin ná a giɔ̀mɔdɛnaa goon kũ ǹ nə́ daa kɔ la, bɛ doamaa nɛ a duu damata damata saraa. ²⁵ Wɔrɔ bɛ́ a ba a gɔn a tá bɛa giɔ̀mɔ lɛ sarɛɛ‐n wa, a mìinaa tɔ́n pɛ mà ǹ kũ ǹ sã ka bɛ̀rɛ bɛ́ lɔn, ǹ na a lɔ dɔ laanka a nɛnyaanan sã, ka a gɔn màn tumaa nɛ, giɔ̀mɔ lɛ nə n saraa nɛ. ²⁶ Dí‐nyali lɛ na á kaa tán‐a ǹ mìinaa lɛ giulun, a ná a nyankɔ parsiini á pɛ: «Sabarabaa n si n ganaa, n yii da ma la, ma á die a tumaa sarɛɛ.» ²⁷ A makara ná a mìinaa lɛ kũ, á nɔmaa a ná a giɔ̀mɔ lɛ toa nɛ, á da á woo. ²⁸ Dí‐nyali lɛ bɛ́ á soo, á kaa ǹ miã dí nya kun wole kɔsɔ lɛ, a dɔ a wɔrɔ we paabiɛ n bɛ ganaa. Á kũ a bɔlɔ‐a, á sɔɔ ka a daa a na a bɔlɔ yu, á pɛ nɛ: «Maa giɔ̀mɔ lɛ saraa!» ²⁹ Ǹ miã lɛ na á kaa tán‐a a giulun, a ná a nyankɔ parsiini: «Sabarabaa n si n ganaa, n nə n yii da ma la, ma á die sarɛɛ!» ³⁰ Sɛnɛ, á n piã. Bɛ din tumaa kio, á kũ á woo da kòso‐n, mà yǎa a na a giɔ̀mɔ lɛ sarɛɛ. ³¹ Dí‐nyali gialakunun lɛn bɛ́ ǹ nə́ bɛ yɛ, á yɔrɔ kɔsiɛ da ǹ ganaa parsiini, ǹ sii mɛn yɛ ka ǹ yii ni, ǹ nə́ woo a tumaa pɛ ǹ mìinaa lɛ nɛ. ³² A mìinaa lɛ tɔ́n bíi, á pɛ nɛ: «Dí‐nyali babaraa, masɛ n má giɔ̀mɔ kɛ lɛ din tumaa toa n nɛ, a giala n ma nyankɔ parsiini. ³³ Nsɛ a boe la n makara bɔ ǹ miã lɛ ganaa, ka masɛ bɛ́ ma makara bɔ n dɔ ganaa lɔn wa?» ³⁴ A mìinaa foo yoo parsiini, á kɔ dɔlɔ‐bɔlen la, maǹ na a yii wɔ̃ parsiini, yǎa a na asɛ a giɔ̀mɔ lɛ tumaa sarɛɛ. ³⁵ Yezu tɔ́n pɛ ǹ nɛ: — Bɛ̀ min mɛn ba ǹ miã zɛ̀rɛ toɛ nɛ ka a foo din tumaa‐n wa, maa Díi Lawa n die bɛa dɛnaa biɛ miɛ̃.

¹ Yezu bɛ́ á bɛa doroon lɛn kɔ á nya, á soo Galilee gána nɛ, á woo bǎã kɔ́n nɛ Zudee gána nɛ Zurdɛ̃ tà kio. ² Zaman gigiã kɔ a kio lɛ, á busulə gigiã a busu nya walan. ³ Fariziɛ̃n kɔnɔn nə́ n zɔ̃ ǹ nə́ dɔ a li, ǹ nə́ nɔ̀n da la ǹ tá n diɛ a gɔ́ɔ̃ li: — Wɔa landa lɛ á lɛ koe giĩ na a lɔ loo haalɛ ta a mìi n ka sii mɛn nɛ? ⁴ Yezu tɔ́n pɛ ǹ nɛ: Lawa a boo bɛ́ màn mɛn diɛ, ka bɛ lɛ pɛ sɛ́wɔ‐n wa? Min mɛn lɛ á ke á ǹ zɛnaa, a na á ǹ zɛnaa giĩ laanka lɔ, haalɛ kanaa a giala kɔ waáraa. ⁵ Bɛ kio á tɔ́n pɛ: «Bɛ lɛ a lɛa nɛ, giĩ á re n niɛ̃ a n bɔ ǹ di laanka ǹ dan ganaa, a n doa kɔn ka a lɔ nɛ, ǹ dinin paanan tá re n biɛ goon.» ⁶ Bɛa yɔrɔ lɛ la, ǹ bie min paa doo wa, maǹ nə́ n baa goon. Bɛ lɛ taman yii, Lawa bɛ́ á màn mɛn doa kɔn, min kɔ́n nyan toa a bɛ toɛ̃ a bɔ kɔn wa. ⁷ Fariziɛ̃n lɛn nə́ tɔ́n nɔ̀n da la: Wàa na á baa Muizu pɛ, mà yǎa giĩ toɛ̃ kɔn‐a ǹ sɛ́wɔ zɛnɛɛ a koe a lɔ la a tɔn lui? ⁸ Yezu tɔ́n pɛ ǹ nɛ: — Ka dinin foo a kakabaa na á toa, Muizu tɔ́n lɛ kɔ mà ka kaa lɔn loo. Bɛ̀ bɛ bie wa, a bie miɛ̃ kanaa a giala kɔ waáraa wa. ⁹ Masɛ n pii ka nɛ, bɛ̀ giĩ ná a lɔ loo, a da yaa a n toa li á giĩ kɔsɔ si wa, bɛ̀ á kɔsɔ saa, a na á naarɛbaa zɛnaa. ¹⁰ A kialandɛnan nə́ tɔ́n pɛ nɛ: — Bɛ̀ giĩ laanka a lɔ bii gɔ́ɔ̃ ǹ sii n miɛ̃, bɛ̀ n lɔ wɔ wa bɛ á pɛsã. ¹¹ Yezu tɔ́n pɛ ǹ nɛ: — Min tumaa a boe bɛ la wa. Lawa na a boomala ǹ pàã kɔ min mɛnɛn la, bɛn dinin sɔɔ̃nɔn man boe la. ¹² Min tɛn tá yii giĩbaa na a ba a lon wa, minin tá min tɛn a giĩbaa boe ǹ bɔ a giulun, min tɛn dɔ á n piɛ̃ ka lɔ‐saa nɛ lon a kiibaa ǹ dí lɛ taman yii. Bɛ̀ min mɛn tá a giala miɛ, ǹ dɛnaa ná a giala ma. ¹³ Minin nə́ daa ka nɛnyaanan nɛ Yezu li, mà a n gɔn da ǹ la, a Lawa nyankɔ ǹ lɛa. Sɛnɛ, a kialandɛnan nə́ yoo ǹ gialaa. ¹⁴ Yezu tɔ́n pɛ: — Ka toa nɛnyaanan lɛn nə da masɛ li, ka baran ǹ kurəə wa. A giala min mɛnɛn bɛ́ ka nɛnyaanan bɛ́ lɔn, Lawa a kiibaa lɛ n bɛn wɔ lɛa. ¹⁵ Á n gɔn da ǹ la, á barka da ǹ ganaa. Bɛ kio á kiɛ̃ á n bɔ walan. ¹⁶ Giĩ goon nə́ n zɔ̃ á dɔ a li gɔrɔ, á nɔ̀n da la: Mìinaa, masɛ doamaa nɛ ma sii sonbore mɛn zɛnaa, ma tɔn nyin nyabaã yɛ? ¹⁷ Yezu tɔ́n pɛ nɛ: — Wàa na á baa n tá nɔ̀n diɛ ma la sii sonbore wɔ gɔn la? Min goon din sɔɔ̃ n siĩni, bɛ n ka Lawa nɛ. Bɛ̀ n tá li n nyin nyabaã yɛ, Lawa a dí‐pɛn tamaa. ¹⁸ Giĩ lɛ tɔ́n nɔ̀n da la: — Ǹ mɛnɛn? Yezu tɔ́n pɛ: — N baran gɛ̀ dɛ wa, n baran naarɛbaa zɛnaa wa, n baran wurumubaa wa, n baran soɛ da min la wa, ¹⁹ n díi laanka n náa guguru kɔ, n nə n miã kɔsɔ narɛ ka n bɛ́ n din narɛ lɔn. ²⁰ Tɔntɔraa giĩ lɛ tɔ́n pɛ nɛ: — Masɛ bɛ din tumaa tamaa. Wàa n masɛ nyaabiɛ doo? ²¹ Yezu tɔ́n pɛ nɛ: — Bɛ̀ n tá li a lɛ pã, woo, n nə n gɔn màn tumaa sã, n na a wɔrɔ gii doobaan manɛ, n tá re gɔn màn gigiã yii Lawa a piɛ. Bɛ zɛnaa n tɔn da kɔ masɛ kio lɛ. ²² Giĩ lɛ bɛ́ á bɛa boo lɛ ma lɔn, a yɔrɔ kɔsiɛmaa na á woo, a giala gɔn màn gigiã tá a lon. ²³ Yezu tɔ́n pɛ a kialandɛnan manɛ: — Masɛ n pii ka nɛ, sonbore ne: Pàãma a wɔ lon a kiibaa‐n tá re kaka koe! ²⁴ Masɛ n pii ka‐n doo: Nyɔɔmaa a wɔ mɛ́sɛn yala‐n tá naanaa pàãma a wɔ Lawa a kiibaa‐n nɛ. ²⁵ A kialandɛnan lɛn bɛ̀ ǹ nə́ bɛa boo lɛ ma lɔn, á kaãbaa da ǹ ganaa parsiini, ǹ nə́ tɔ́n pɛ: — Bɛ á miɛ̃, die n boe la a kirisibaa? ²⁶ Yezu ga ǹ ganaa ka gongon, á tɔ́n pɛ ǹ nɛ: — Minbuiin nɛ ba boe la a n din kirisibaa wa. Sɛnɛ, Lawa á boe sii din tumaa la. ²⁷ Bɛa biikoo li, Piɛrɛ nə́ n lɛ da boo lɛ nɛ, á pɛ nɛ: — Ga! Wɔsɛn bɛ́ wɔ́ màn tumaa toa walan, wɔ kɔ n lɛ, wɔsɛn wɔ n die n biɛ lɔn kəni? ²⁸ Yezu tɔ́n pɛ ǹ nɛ: — Masɛ n pii ka nɛ sonbore: Bɛ̀ Min a Nɛgiĩ giã a gugurubaa ǹ kii dankan la, kasɛn min fulupaa mɛn kɔ ma kio lɛ, ka dɔn tá re giɛ̃ kii dankanan la, ka kiri wɔ Izirayeli tɔrɔ fulupaa kɛ lɛ ganaa. ²⁹ Bɛ̀ min mɛn ná a kionən toa walan masɛ tɔ taman yii, ǹ dɔɔ̃ngiĩn ni, ǹ miãnɛnɛn nɛ, ǹ di laanka ǹ dan nɛ, a nɛnyaanan nɛ, hinlaa a wuru ni, bɛa dɛnaa á die bɛ din tumaa a laman paabiɛ yii, a wusoo a nyin nyabaã dɔ yɛ. ³⁰ Pelo a nyɛɛnaandɛnaa gigiã á re kiodɛnan biɛ, pelo a kiodɛnaa gigiã dɔ á re nyɛɛnaandɛnan biɛ.

¹ Lawa a dí lɛ a nya ǹ gɔn a kɔnboe n ka kɛ nɛ: Kɛdɛnaa goon na á da wuru bɔ, bɛa da lɛ tɔ n rezɛ̃ da. Ǹ kɔ́n pinaa, á yoo baayɛlɛ yiisoone, a n giɛ dí‐nyalin li ǹ kiɛ a nɛ. ² A laanka dí‐nyalin lɛn nə́ lɛ kɔ kɔn la, ka pinin goon dí nya ǹ giɔ̀mɔ nɛ ǹ saraa lɛa. Bɛ kio, á ǹ dia a wuru lɛ nɛ. ³ Wasa bɛ́ á kaa, á wusoo á soo kanaa doo, á kɔsɔn yɛ golee‐n bii‐a, dí ba ǹ gɔn wa. ⁴ Á tɔ́n pɛ ǹ nɛ: «Ka dɔn nə wo dí nya maa wuru‐n, màn mɛn bɛ́ kɔnpii kaa saraa nɛ, ma á die bɛ koe ka la.» ⁵ Ǹ nə́ woo. A bɛ́ á wusoo á soo kanaa penleen ne, bɛ kio doo, wasa lɛ kanaa‐a, á dí‐nyalin mɛnɛn yɛ, á bɛn dɔn dia miɛ̃. ⁶ Wasa miɛ‐n lɛn li, á soo á kɔsɔn dɔn yɛ golee‐n bii‐a, á tɔ́n nɔ̀n da ǹ la: «Wàa na á baa ka lɛawaa kaara lɛ nya baãnbii‐a kooro ka n kaa dí nyɛɛ wa?» ⁷ Ǹ nə́ tɔ́n pɛ nɛ: «A giala min na a wɔsɛn goa di‐n wa.» Á tɔ́n pɛ ǹ nɛ: «Ka dɔn nə wo maa wuru‐n.» ⁸ Wasamiɛn nɛ, yoo waáraa bɛ́ á dɔ, á tɔ́n pɛ a dí sii yɔrɔ bɔle ne: «Lɛ dia dí‐nyalin lɛn la, n didie a saraa kɔ la, a saa da nyɔɔbaa wolen ganaa a wo bibinaa wolen yaa.» ⁹ Min mɛnɛn nə dí giala kɔ wasamiɛn lɛn li, bɛn nə́ daa ǹ nə́ pinin goon dí nya ǹ giɔ̀mɔ yɛ. ¹⁰ Min mɛn tumaa dí giala kɔ ǹsɛn nyɛɛnɛ, bɛn bɛ́ die, ǹ nə taasɛ mà ǹsɛn wɔ á die liɛ bɛ nɛ. Sɛnɛ, ǹ dɔn gogoonmaa na á pinin goon dí nya ǹ giɔ̀mɔ yɛ. ¹¹ Maǹ nə́ bɛa wɔrɔ lɛ si, bɛ̀ ǹ tá sɛ̀ bisin pii wurudɛnaa lɛ ganaa ǹ lɛ giulun, ¹² «Da nyɔɔbaa wolen kɛn, ǹ dí nya á kiɛ̃ biikoo goon la wa, maǹ bɛn saraa biɛ goon ka wɔsɛn wɔ nɛ, a da yaa wɔsɛn nə́ lɛawaa goon dí kɛ lɛ a nɔmaa si wɔ ganaa, wasa panpan kɛ giulun!» ¹³ Á tɔ́n pɛ ǹ goon ne: «Giaáragiĩ, masɛ bie mɛnɛɛ n la wa. Wɔ bie wɔ́ lɛ kɔ kɔn la ka pinin goon dí nya ǹ giɔ̀mɔ nɛ kaa saraa lɛa wa ya? ¹⁴ N wɔ si n woo. Ma màn mɛn kɔ n la, a na á kɔɔ̃n kɔ ma‐a ma bɛ lɛ miã kɔ a dɔ la. ¹⁵ Bɛ̀ ma tá li ma sii mɛn zɛnaa ka ma din a wɔrɔ nɛ, ma a boe la ma bɛ zɛnaa‐n wa? Ma nə n yii baraa boe ma li sii sonbore zɛnaa lɛ taman yii!» ¹⁶ Yezu tɔ́n pɛ: — A n miɛ̃, kiodɛnan tá re nyɛɛnaandɛnan biɛ, min mɛnɛn bɛ́ nyɛɛnaandɛnan lɛa, bɛn tá re kiodɛnan biɛ. ¹⁷ Yezu bɛ́ re woe Zeruzalɛmu, a ná a kialandɛnaa fulupaa lɛ kũ ǹ dinin sɔɔ̃nɔn, ǹ bɛ́ zii la á pɛ ǹ nɛ: ¹⁸ — Haya, wɔsɛn nə ke woe Zeruzalɛmu. Ǹ tá re Min a Nɛgiĩ we Lawa a wúlu‐bɔlen goledɛnan laanka landa sii‐daraalin gɔn walan. Bɛn tá re ma zɛ̀rɛ biɛ mà ma doamaa‐n ka gɛ̀ nɛ. ¹⁹ Ǹ tá re ma koe tɔrɔ kɔsɔn la. Bɛn tá re yaa we ma ganaa, ǹ ma duwəə ka sɛ̌n nɛ, ǹ ma dere gɔn ganaa. Ma a gɛ̀ lɛawaa sɔɔ, ma yii á die kiɛ. ²⁰ Zebedee a lɔ nə́ n zɔ̃ á dɔ Yezu li ka a nɛnyaan min paa nɛ, á kaa tán‐a a giulun, a ná a nyankɔ mà a bǐɛ̃ kɔ asɛ ganaa. ²¹ Yezu tɔ́n nɔ̀n da la: — Ma n giɛ wàa li? Á tɔ́n pɛ nɛ: — Bɛ̀ n dɔ n kiibaa lɛ nɛ ǹ mɛn waáraa, masɛ a nɛnyaan min paa ke bii‐a, lɛ kɔ goon nə giã n gusin, goon nə giã n gɔsɛ. ²² Yezu tɔ́n pɛ: — Ka bɛ́ màn mɛn nyankoe, ka a doɛ̃ wa. Masɛ bɛ́ re là paparɛɛ mɛn yii, ka tá re boe la ka bɛ si ka ganaa? Ǹ nə́ tɔ́n pɛ Yezu ni: — Wɔsɛn tá boe la. ²³ Yezu tɔ́n pɛ ǹ nɛ: — Ka tá re masɛ a là paparɛɛ kɛ tɔrɔ yii sɛn. Sɛnɛ, min mɛn bɛ́ re giɛ̃ ma gusin hinlaa ma gɔsɛ, masɛ bie bɛ yɔrɔ boe wa. Maa Díi Lawa bǎãn lɛn zɛnaa min mɛnɛn manɛ, bɛa dɛnan wɔn manɛ. ²⁴ Kialandɛnaa fù gialakun lɛ bɛa boo lɛ ma lɔn, ǹ foo busu dɔɔ̃n min paa lɛ li. ²⁵ Yezu tɔ́n nə ǹ tumaa bíi, á pɛ ǹ nɛ: — Ka á doɛ̃, tɔrɔ kɔsɔn kiin man boe ǹ minin yii ni, ǹ pàãdɛnan man pàã nyɛɛ ǹ nɛ. ²⁶ Bɛ miã doamaa bie a n zɛnaa ka bii wa. Bɛ̀ min mɛn tá ka bii, a n giɛ goledɛnaabaa li, bɛa dɛnaa doamaa nɛ a n baa kaa dí‐nyali lɛa. ²⁷ Bɛ̀ min mɛn dɔ tá ka bii, a n giɛ nyɛɛnaandɛnaabaa li, yǎa ǹ dɛnaa nə n din biɛ kaa bɛ̀rɛ lɛa. ²⁸ Min a Nɛgiĩ dinmaa kɛ lɛ na á daa miɛ̃, a bie á daa mà minin nə dí nya asɛ‐n wa, sɛnɛ, a na á daa dí nya minin manɛ, á n din nyin kɔ minbuiin tumaa nyin si ǹ giɔ̀mɔ lɛa. ²⁹ Yezu laanka a kialandɛnan bɛ́ soe Zerikoo, zaman gole kɔ ǹ kio lɛ. ³⁰ Yii tere‐a min paa kɔ́n nə́ goã giã‐n tán‐a zii para‐a. Ǹ bɛ́ ǹ nə́ ma mà Yezu n kiɛ̃, ǹ nə́ yoo ǹ nə́ n lɛ dɛ a ganaa: — Dɛnaa, kii Davida tɔrɔ ganaa, makara bɔ wɔsɛn ganaa! ³¹ Zaman lɛ yoo ǹ gialaa, màn mɛn bɛ́ toɛ, ǹ nə n lɛ tã. Sɛnɛ, ǹ nə́ wusoo ǹ nə́ màn da ǹ lɛ dɛ li: — Dɛnaa, wɔsɛn kii Davida tɔrɔ lɛɛ, makara bɔ wɔ ganaa! ³² Yezu golee, á lɛ dia ǹ la, á tɔ́n pɛ ǹ nɛ: — Ka n giɛ li ma wàa zɛnaa ka nɛ? ³³ Ǹ nə́ tɔ́n pɛ Yezu ni: Wɔ n giɛ li n wɔ yiin bũ. ³⁴ Ǹ makara Yezu kũ, á nɔmaa á n gɔn da ǹ yiin ganaa. A din bǎã‐n gɔrɔ, ǹ yiin nə́ n bũ, ǹ nə́ kɔ Yezu kio lɛ.

¹ Ǹ bɛ́ ǹ nə́ diri Zeruzalɛmu la, ǹ bɛ́ Bɛtfazee kiwi, kunu Olivie dan kele ganaa, Yezu ná a kialandɛnaa min paa dia a nyɛɛnɛ, á pɛ ǹ nɛ: — Kiwi mɛn bɛ́ ka nyɛɛnɛ, ka wo walan. Bɛ̀ ka dɔ lɔn gɔrɔ, ka tá re dundun dan yii doa nɛ, a nɛ banɛɛ n kun ni. Ka ǹ fore ka da ǹ kɔ ma la. ³ Bɛ̀ min nɔ̀n da ka la, ka pɛ mà kasɛn Dɛnaa laadoo na a ganaa. Á die toɛ ka da sisia. ⁴ Bɛ na á n zɛnaa màn mɛn bɛ́ toɛ, Lawa a boo gii‐dali boo mɛn da, bɛ lɛ lɛ pã: ⁵ «Ka pɛ Siɔn kele minin manɛ Zeruzalɛmu kiwi: Kaa kii á ke die ka li, á n din boɛɛn kɔ, á dii dundun dan la, ka a nɛ banɛɛ nɛ, dundun dan a nɛ lɛa.» ⁶ Kialandɛnaa min paa lɛ woo, ǹ nə́ zɛnaa ka Yezu pɛ ǹ nɛ lɔn, ⁷ ǹ nə́ daa ka dundun dan lɛ laanka a nɛ lɛ nɛ. Ǹ nə́ ǹ mɔnaan kaa ǹ la, Yezu dii á giã la. ⁸ Zaman lɛ bii, min gigiã ná a mɔnaa naa tán zii la. Ǹ tɛn nə́ da luu buruu kuru, ǹ nə́ ǹ kaa tán‐a zii la. ⁹ Min mɛnɛn bɛ́ Yezu nyɛɛnɛ, min mɛnɛn bɛ́ a kio, ǹ tumaa na á goã n lɛ dii ǹ nə́ pii: «Kii Davida tɔrɔ da ka n bǐɛ̃ nɛ! Min mɛn bɛ́ die ka wɔa Dɛnaa tɔ nɛ, Lawa die a barka wɔ a nɛ! Wɔsɛn tá fòo diɛ Lon a Lawa nɛ!» ¹⁰ Yezu bɛ́ á wɔ Zeruzalɛmu, kiwi minin tumaa la n kakaɛ̃. Minin man nɔ̀n diɛ bǎã yii ni: — Die ne? ¹¹ Zaman lɛ pɛ: —Nazarɛtin Yezu, Lawa a boo gii‐dali ni, Galilee gána nɛ. ¹² Bɛ kio, Yezu wɔ Lawa a kion. Min mɛnɛn bɛ́ màn siɛ̃ walan, ǹ mɛnɛn bɛ́ màn pii, á ǹ tumaa loo á ǹ kaa kanaa. Á wɔrɔ lonkɔlen tabalan nyanaa á ǹ lɛ kumə́ tán, á zɛrɛkantoan‐sãlin dankanan lɛ kumə́ tán. ¹³ Á tɔ́n pɛ ǹ nɛ: — A tá kiɛ̃‐n Lawa a boo ne: «Masɛ a kion lɛ n die n bíi Lawa nyankɔ ǹ kion.» Sɛnɛ, kasɛn nə́ ke ka baa wurumunun duru ǹ yala lɛa! ¹⁴ Yii tere‐an kɔnɔn laanka bɔlɔka tɔrɔ kɔsɔn nə́ n zɔ̃ ǹ nə́ dɔ Yezu li Lawa a kion, Yezu nə́ ǹ busu nya. ¹⁵ Lawa a wúlu‐bɔlen goledɛnan laanka landa sii‐daraalin bɛ́ ǹ nə́ Yezu yɛ á kaãbaa ǹ siin zɛnaa, nɛnyaanan kɛn dɔn nə́ n lɛ dii Lawa a kion ka a tɔ nɛ mà: «nsɛn kii Davida tɔrɔ, a da ka n bǐɛ̃ nɛ,» ǹ foo busu Yezu li. ¹⁶ Ǹ nə́ tɔ́n pɛ nɛ: — Ǹ bɛ́ boo mɛn diɛ, táa n tá miɛ Yezu tɔ́n pɛ ǹ nɛ: — Ma á miɛ̃. Sɛnɛ, ka tɔn kɛ pɛ Lawa a boo sɛ́wɔ‐n duduu wa? «A ná a din tɔ bɔ ǹ boo wɔ nɛnyaan bɔnboɛɛnɛn laanka nɛnyaan tiɛɛ̃nɛn lɛ‐n.» ¹⁷ Bɛ kio, Yezu kiɛ̃ á ǹ toa walan, á soo á n bɔ Zeruzalɛmu, á woo Betaanii kiwi, á waa walan. ¹⁸ A lɛawaa baayɛlɛ, Yezu bɛ́ wusii die kiwi gɔ́ɔ̃ nɛ, bòo kũ. ¹⁹ Á gɔ́rɔ da kɔ́n yɛ zii para‐a, á kanaa á ga ǹ dan la, a màn kɔ́n yɛ wa, bɛ̀ á n bɔ a luu ni. Yezu tɔ́n pɛ gɔ́rɔ da lɛ nɛ: — Nsɛ kɛ a nɛ koe doo duduu wa. A din bǎã‐n gɔrɔ, gɔ́rɔ da lɛ laa. ²⁰ Yezu a kialandɛnan bɛ́ ǹ nə́ bɛ yɛ, á kaãbaa da ǹ ganaa parsiini. Ǹ nə́ tɔ́n nɔ̀n da Yezu la: — Wàa na á baa gɔ́rɔ da lɛ laa bǎã goon ne gɔrɔ kɛnɛn? ²¹ Yezu tɔ́n pɛ ǹ nɛ: — Man pii ka nɛ, sonbore: Bɛ̀ golee Lawa li yɛ ka lon n mɛn pinaa, bɛ̀ ka n gɔ́ɔ̃ baa paa wa, masɛ màn mɛn zɛnaa bɛa gɔ́rɔ da kɛ nɛ, ka a re goɛ̃ bɛ li wa. Haalɛ ta ka n ka pɛ kele kɛ nɛ: «Yoo n nə n bɔ kànaa, n wo n dɔ yìsi mu gole li», a nə n zɛnɛɛ. ²² Bɛ̀ golee Lawa li tá ka lon, bɛ̀ ka màn woo màn nyankɔ Lawa lon, ka tá re bɛ yii. ²³ Yezu bɛ́ á wɔ Lawa a kion, a n minin darɛɛ, Lawa a wúlu‐bɔlen goledɛnan laanka Zuifun goledɛnan nə́ n zɔ̃ ǹ nə́ dɔ a li, ǹ nə́ nɔ̀n da la: — Ma n bɛa siin kɛn lɛn zɛnɛɛ ka wàa pàã nɛ? Die na á bɛa pàã lɛ kɔ n la? ²⁴ Yezu tɔ́n pɛ ǹ nɛ: — Masɛ dɔ n die nɔ̀n goon diɛ ka dɔn la. Bɛ̀ ka a binyəə kɔ ma la, min mɛn bɛ́ á siin lɛn zɛnaa ǹ pàã kɔ ma la, ma dɔ á re bɛa dɛnaa pii ka nɛ. ²⁵ Die na á Zaã dia mà a da batɛmu da mininn ganaa? Lawa‐n hinlaa minbuiinin manɛ? Ǹ dinin nə́ liere kɔ kɔn biin ni, ǹ nə́ pɛ kɔn nɛ: — Bɛ̀ wɔ́ pɛ mà Lawa ná á dia, a n die pii wɔsɛn manɛ mà wàa na á baa wɔ waa a boo la wa? ²⁶ Bɛ̀ wɔ́ pɛ mà minbuiinin man nə́ dia, wɔsɛn doamaa nɛ wɔ nyɛ́ɛ baa zaman lɛ nɛ, a giala min tumaa n giɛ Zaã ganaa Lawa a boo gii‐dali lɛa. ²⁷ Ǹ nə́ tɔ́n pɛ Yezu ni: — Wɔsɛn ba doɛ̃ wa. Yezu dɔ́ tɔ́n pɛ ǹ dɔn manɛ: Bɛ̀ ka a doɛ̃ wa, min mɛn bɛ́ á siin kɛn lɛn zɛnaa ǹ pàã kɔ ma la, masɛ dɔ a bɛa dɛnaa pii ka‐n wa. ²⁸ Yezu tɔ́n pɛ: — Ka n wàa taasɛ kɛ gɔ́ɔ̃ nɛ? Nɛgiĩ paa na á goã giĩ kɔ́n lon. Á pɛ a goledɛnaa nɛ ǹ kɔ́n pinaa: «Maa nɛ, wo dí nya maa wuru‐n pelo.» ²⁹ Bɛ́ pɛ nɛ: «Maa woe wa.» Sɛnɛ, á wusoo á n taasɛ bɛ kio, á woo. ³⁰ Á n zɔ̃ á dɔ a kiɛɛrɛdɛnaa lɛ dɔ li á pɛ‐n miɛ̃. Bɛ tɔ́n pɛ nɛ: «Ma á woe, díi.» Sɛnɛ, a woo wa. ³¹ Ǹ mɛn na á ǹ díi lɛ foo sii zɛnaa? Ǹ nə́ tɔ́n pɛ: — A bibinaa lɛ nɛ. Yezu tɔ́n pɛ ǹ nɛ: Masɛ n pii ka nɛ sonbore: Wusuru‐silin laanka lɔ kɔrɔn tá re doe Lawa a kiibaa ǹ bǎã nɛ ka nyɛɛnɛ. ³² A giala, Zaã na á daa zii pepere nyaa ka nɛ, sɛnɛ, ka waa a boo la wa. Wusuru‐silin laanka lɔ kɔrɔn sɛn nə́ waa la. Ka bɛ yɛ, haalɛ bɛ din tumaa kio, ka n taasɛ, ka wusoo ka kio ne, ka golee a boo li wa. ³³ Ka n too kɔ boo gimə́ kɔsɔ li. Giĩ goon na á wuru bɔ, á da nɛ‐kɔle zumu a nɛ, a tɔ mà rezɛ̃ da, á kungɔn dɔ, á ná a lɛnpɛnɛ nɛ, a ná a nɛ mu bɔɔ̃ ǹ yala fɔ̃, a ná a lɛduə̃lin kion dɔ. Bɛ kio, á dí‐nyalin goa, á ǹ koa a li, á woo zii ni. ³⁴ Da nɛ ma waáraa bɛ́ á dɔ, a ná a dí‐nyalin dia da wuru dí‐nyalin lɛn li, maǹ na asɛ wɔ gii kɔ ǹ la ǹ da nɛ. ³⁵ Wuru‐lɛduə̃lin lɛn ná a dí‐nyalin lɛn kũ, ǹ nə́ goon məmə́, ǹ nə́ goon dɛ á gã, ǹ nə́ goon dɛdɛ ka kɔlɔ nɛ. ³⁶ Wurudɛnaa lɛ wusoo á dí‐nyali kɔsɔn dia, bɛn nə́ gigiã ǹ nə́ la bibinaa wɔn kɛn manɛ. Wuru‐lɛduə̃lin lɛn nə́ bɛn dɔn baa miɛ̃. ³⁷ Nyɔɔbaa, a ná a din a nɛgiĩ dia. A na á goã taasɛ: «Bɛ bɛ́ n maa nɛ lɛa, ǹ tá re nyɛ́ɛbiɛ bɛ‐n sɛn.» ³⁸ Sɛnɛ, wuru dí‐nyalin lɛn bɛ́ ǹ nə́ yɛ die, ǹ nə́ pɛ kɔn nɛ: «Haya, a kíɛ̃‐saali lɛ á ke. Ka daa, wɔ dɛ, wɔ wuru lɛ si.» ³⁹ Ǹ nə́ kũ ǹ nə́ zũ wuru lɛ kio, ǹ nə́ dɛ á gã. ⁴⁰ Yezu tɔ́n nɔ̀n da ǹ la: Bɛ̀ wurudɛnaa lɛ daa ǹ mɛn waáraa, a n die wàa zɛnɛɛ dí‐nyalin lɛn man kəni? ⁴¹ Ǹ nə́ tɔ́n pɛ Yezu ni: — A n die bɛa min baraan kɛn dii baraa, yǎa ǹ giɛ̃, a na a da wuru lɛ koa dí‐nyali kɔsɔn li, bɛ̀ a tá a wɔ gii li ǹ mɛn waáraa, bɛ̀ ǹ kɔ la a biikoo li. ⁴² Yezu tɔ́n pɛ ǹ nɛ: — Lawa a boo bɛ́ màn mɛn diɛ, ka tɔn bɛ pɛ wa? «Kion‐dɔlen bɛ́ ǹ nə́ n piã ka kɔlɔ mɛn nɛ,bɛ lɛ na á kɛ gùrù dɔ ǹ kɔlɔ baa. Dɛnaa Lawa na á bɛa kaãbaa ǹ dí kɛ nya, wɔsɛn yii na á bɛ lɛ yɛ.» ⁴³ Bɛ lɛ nɛ, masɛ á pii ka nɛ, kaa tá Lawa wɔbaa‐n ke, a kiibaa giulun, bɛ á die n sii ka la, a n kɔ tɔrɔ kɔsɔn la, ǹ mɛnɛn zɛnaa ǹ sii bɛ́ kɔnpii ni. ⁴⁴ [Bɛ̀ min mɛn bɔ á mɛnaa bɛa kɔlɔ kɛ lɛ la, ǹ dɛnaa gù yii n yiyiɛ. Bɛ̀ á bɔ á mɛnaa min mɛn la, a n bɛa dɛnaa yɔyɔrɛ.] ⁴⁵ Lawa a wúlu‐bɔlen goledɛnan laanka Fariziɛ̃n bɛ́ ǹ nə́ bɛa a boo gimə́n kɛn lɛn ma, ǹ nə́ dɔ̃ mà Yezu na á ǹ da ǹsɛn dinin ganaa. ⁴⁶ Ǹ nə́ goã giɛ a kũ ǹ gɔn li, sɛnɛ, ǹ nə́ nyɛ́ɛ baa zaman nɛ, a giala minin man giɛ Yezu ganaa Lawa a boo gii‐dali lɛa.

¹ Yezu wusoo a boo gimə́n da a kialandɛnan laanka zaman nɛ, á pɛ: ² Lon a kiibaa lɛ a kɔnboe n ke: Kii goon ne, a ná a nɛgiĩ a kɔn wɔ ǹ màn‐bii zɛnaa. ³ A ná a dí‐nyalin dia maǹ wo minin bíi ǹ da kɔn wɔ ǹ màn bii. Sɛnɛ, bɛn nə́ n piã mà ǹsɛn ba die wa. ⁴ Á wusoo á dí‐nyali kɔsɔn dia, maǹ wo pɛ ǹ nɛ: «Á ke, man má màn‐bii gole zɛnaa, ma maa dii gɔ̀lɔ̀n laanka maa tɔɔ nyɔɔnaan dɛ, sii din tumaa nə́ n yɔrɔ bɔ á nya. Ka da kɔn wɔ ǹ màn bii.» ⁵ Sɛnɛ, ǹ wo min mɛnɛn bíi bɛn nə da sii li wa, ǹ nə́ kiɛ̃ ǹ nə́ woo ǹ laadoo din nya. Goon nə́ woo a wuru, goon nə́ woo a pii kɔ ǹ bǎã nɛ, ⁶ gialakunun lɛn nə́ kii lɛ a dí‐nyalin lɛn kũ, ǹ nə́ fuu nyaa ǹ yii ni, yǎa ǹ nə́ gã. ⁷ Kii lɛ foo yoo. A ná a sɔraasin dia, maǹ wo bɛa gɛ̀‐dɛlen kɛn lɛn dɛ, ǹ tɛ da ǹ kiwi ganaa. ⁸ Bɛ kio á tɔ́n pɛ a dí‐nyalin lɛn manɛ: «Kɔn wɔ ǹ màn‐bii lɛ yɔrɔ nə́ n bɔ á nya. Sɛnɛ, ka wo min mɛnɛn bíi a ganaa, bɛn doamaa bie wa. ⁹ Bɛ̀ á miɛ, ka wo ziin sawaa kɔn‐a ǹ bǎã nɛ, ka bɛ́ re min mɛn tumaa yii, ka ǹ bíi ǹ da kɔn wɔ ǹ màn bii.» ¹⁰ Bɛa dí‐nyalin lɛn nə́ woo golee ziin la, ǹ min mɛn tumaa yɛ, a baraan nɛ ka a bǐɛ̃n nɛ, ǹ nə́ ǹ tumaa kaa kun ǹ nə woo ǹ ne, yǎa kɔn wɔ ǹ kion lɛ pã ka minbuiin ni. ¹¹ Ǹ min mɛnɛn bíi, kii lɛ wɔ á ga ǹ ganaa. Á giĩ goon yɛ, wo kɔn wɔ ǹ bǎã nɛ ǹ mɔnaa ba a ganaa wa. ¹² Á tɔ́n pɛ nɛ: «Maa giaáragiĩ, a na á saa lɔn n wɔ kànaa, kɔn wɔ ǹ mɔnaa dɔ na a ba n ganaa wa?» Giĩ lɛ nə́ n lɛ da boo‐n wa. ¹³ Kii lɛ tɔ́n pɛ a dí‐nyalin manɛ: «Ka kũ ka a gòã laanka a gɔnɔn yii, ka saa ka zũ kanaa wɔlɔ tì li. Á die wuu pii walan, a sɔ kere bɔ.» ¹⁴ Yezu tɔ́n pɛ: : «Sonbore ne, Lawa min tumaa bíi, sɛnɛ, a min mɛnɛn bɔ, bɛn ba tɛ wa.» ¹⁵ Fariziɛ̃n kɔnɔn nə́ woo kɔn yɛ màn mɛn bɛ́ toɛ, ǹ wo Yezu lɛ zulu, ǹ kũ ka a din lɛ gɔ́ɔ̃ ǹ boo ne. ¹⁶ Ǹ nə́ ǹ kialandɛnan dia, kun ka min mɛnɛn bɛ́ kii Herɔdi a pàã li, maǹ wo pɛ Yezu ni: — Mìinaa, wɔsɛn tá doɛ̃, n tá sonbore pii, n tá minin darɛɛ Lawa a zii ganaa ka a peperebaa nɛ, n ba nyɛ́ɛbiɛ minbuiinin taasiɛ‐n wa, a giala n ba minin bɔkɔnlɛ we wa. ¹⁷ Á siĩni wɔ nyin giɔ̀mɔ saraa Rɔmun Kii Gole Gole la hinlaa wɔ baran saraa la wa? N taasiɛ pɛ wɔsɛn man bɛ wɔ paǹ li. ¹⁸ Sɛnɛ, Yezu bɛ́ á ǹ gɔ́ɔ̃ a baraabaa dɔ̃, á tɔ́n pɛ ǹ nɛ: Gɔ́ɔ̃ tì‐an kɛn! Wàa na á baa ka tá ǹ diɛ masɛ gɔ́ɔ̃ li? ¹⁹ Ǹ bɛ́ nyin giɔ̀mɔ lɛ sarɛɛ ka wɔrɔ mɛn nɛ, ka nyaa masɛ nɛ ma ga a ganaa. Ǹ bɛ́ ǹ nə́ kɔ la, ²⁰ á tɔ́n nɔ̀n da ǹ la: — Die mìi nyin laanka die tɔ n ke kiɛ̃‐n la? ²¹ Ǹ nə́ tɔ́n pɛ nɛ: «Kii Gole kɛ nɛ.» Yezu tɔ́n pɛ ǹ nɛ: «Màn mɛn bɛ́ kii wɔ lɛa, ka bɛ kɔ kii la. Mà màn mɛn dɔ bɛ́ Lawa wɔ lɛa, ka bɛ kɔ Lawa la.» ²² Ǹ bɛa boo lɛ ma lɔn, á kaãbaa da ǹ ganaa parsiini. Ǹ nə́ kiɛ̃ ǹ nə́ Yezu toa walan, ǹ nə́ woo. ²³ Sadusɛɛ̃n mà geren yii a re kiɛ wa. A din pinaa lɛ nɛ, bɛn kɔnɔn nə́ woo Yezu li ǹ nə́ nɔ̀n da la: ²⁴ Mìinaa, Muizu na á pɛ Landa gɔ́ɔ̃ nɛ: bɛ̀ giĩ mɛn gã a ná a lɔ toa walan, a ná a nɛ yɛ a ganaa wa, ǹ dɔɔ̃n doamaa nɛ a lɔ giɔɔrɔ lɛ saa, a nɛnyaanan yɛ a ganaa, ǹ dɔɔ̃n papaã wole lɛ wɔn lɛa. ²⁵ A da yaa, dɔɔ̃ngiĩ sɔbaa kɔ́n na á goã wɔsɛn piɛ. Ǹ goledɛnaa mɛn nə́ lɔ saa, bɛ́ gã, a nɛ toa a kio wa. Min mɛn bɛ́ koɛ la, bɛ́ lɔ lɛ saa. ²⁶ Ǹ paabaa ǹ wɔ dɔ na á n baa miɛ̃, ka ǹ sɔɔbaa ǹ wɔ nɛ, yǎa a woo ǹ sɔbaamaa lɛ tumaa yaa. ²⁷ Ǹ dinin tumaa a gɛ̀ kio, lɔ lɛ dɔ́ gã. ²⁸ Haya! Geren yii kaa pinaa, lɔ lɛ n die ǹ sɔbaamaa lɛ goon mɛn wɔ biɛ? A da yaa, ǹ dinin tumaa dɔ́ saa lɔ lɛa. ²⁹ Yezu tɔ́n pɛ ǹ nɛ: Ka sã á la yii ni. A giala ka a Lawa a boo giala miɛ wa, ka a doɛ̃ dɔn mà pàã tá Lawa lon wa. ³⁰ Ka dɔ̃, mà bɛ̀ geren yii kaa ǹ mɛn waáraa, mà giĩ a re lɔ siɛ wa, lɔ dɔ a re we giĩ li wa, sɛnɛ, ǹ tumaa n die goɛ̃ ka Lawa a piɛ a dia dí‐a wolen bɛ́ lɔn. ³¹ Màn mɛn bɛ́ kiɛ̃‐n Lawa a boo‐n geren yii kaa wɔ gɔn la, ka bɛ pɛ wa koɛ? ³² Lawa pɛ: «Man Abrahamu a Lawa lɛa, Izaaki a Lawa lɛa, Zakɔba a Lawa lɛa.» Yezu tɔ́n pɛ: Lawa lɛ bie geren Lawa lɛa wa, a n yiikoonaan Lawa lɛa. Bɛ n nyɛɛ, mà bɛa minin kɛn lɛn ǹ nə́ gã lɛlɛ, mà ǹ yii á koo sisia. ³³ Zaman lɛ bɛa boo lɛ ma lɔn, á kaãbaa da ǹ ganaa parsiini. ³⁴ Fariziɛ̃n bɛ́ ǹ nə́ ma mà Yezu Sadusɛɛ̃n naa ka boo ne, ǹ dɔn nə́ woo n lɛ sɔkɔn. ³⁵ Ǹ goon ne, a n landa sii‐daraalin goledɛnaa lɛa, bɛ́ nɔ̀n goon da Yezu la, á n da a gɔ́ɔ̃ li ni: ³⁶ — Mìinaa, landa gɔ́ɔ̃ nɛ, dí‐pɛ lɛ mɛn a sii n kaka á la ǹ miãn manɛ? ³⁷ Yezu tɔ́n pɛ nɛ: — «N Dɛnaa Lawa narɛ ka n foo din tumaa nɛ, ka n gɔ́ɔ̃ din tumaa nɛ, ka n pàã din tumaa nɛ.» ³⁸ Dí‐pɛ bibinaa lɛ n ka bɛ nɛ, a din lɛ a sii n kaka. ³⁹ A paabaa ǹ wɔ mɛn a sii bɛ́ kaka ka bɛ bɛ́ lɔn, bɛ n ka kɛ nɛ: «N miã kɔsɔ narɛ ka n bɛ́ n din narɛ lɔn.» ⁴⁰ Muizu a Landa boon laanka Lawa a boo gii‐dalin daraa nɛ, ǹ dinin tumaa mìi n doa‐n bɛa dí màn paa kɛ lɛ ganaa. ⁴¹ Yezu bɛ́ á Fariziɛ̃n yɛ, ǹ nə́ ǹ lɛ sɔkɔn, á woo nɔ̀n da ǹ la: ⁴² — Minin Nyin‐sili lɛ, Lawa n die diɛ, kaa taasiɛ n ka wàa‐n bɛ wɔ gɔn la? Die tɔrɔ nɛ? Ǹ nə́ tɔ́n pɛ nɛ: —Kii Davida tɔrɔ nɛ. ⁴³ Yezu tɔ́n pɛ ǹ nɛ: — Wàa na á baa, Davida dinmaa bíi, ka Lawa a Yiri Fu barka nɛ, mà asɛ a Dɛnaa? A na á pɛ kɛnɛn: ⁴⁴ Dɛnaa Lawa pɛ maa Dɛnaa nɛ: «Giã ma gusin, yǎa ma gɔ̀lɔ̀baa lɛ piɛ̃ koe n la, n zɔ́ɔn nə die kiɛ tán n gòãn giulun.» ⁴⁵ Bɛ̀ Davida dinmaa lɛ bíi, "maa Dɛnaa", a Davida tɔrɔ baa din sɔɔ̃ giala na á saa lɔn? ⁴⁶ Min kɔ́n na a lɛ si ka boo kɔ́n nɛ wa. A kũ bɛ lɛ ganaa lɔn, min kɔ́n yii wɔ doo á nɔ̀n da la wa.

¹ Bɛ kio, Yezu pɛ zaman laanka a kialandɛnan manɛ: ² «Minin daraa Muizu a Landa siin ganaa na á n baa landa sii‐daraalin laanka Fariziɛ̃n dí lɛa. ³ Bɛ lɛ taman yii, ǹ bɛ́ boo mɛn tumaa pii ka nɛ, ka ǹ bɔlɔ si ka zɛnaa miɛ̃. Sɛnɛ, ka nyan toa ka kɔ ǹ zɛnaa ǹ siin lɛ wa. A giala, ǹ bɛ́ màn mɛn pii, ǹ dinin ba koe bɛ lɛ wa. ⁴ Maǹ guĩ gugurun yii bɛ̀ ǹ da tán mà minin nə saa, sɛnɛ, ǹ dininmaan ba lɛ koe ǹ nə n gɔn da li, ǹ nə ǹ yu‐n wa. ⁵ Ǹ zɛnaa ǹ siin dinin tumaa n din nyaa sii lɛa. Bɛ lɛ na á toa, bɛ̀ ǹ Lawa a boo bǎãn kɔnɔn kiɛ̃, bɛ̀ ǹ kìri dadaran zumu ǹ ganaa a tɔ‐a, bɛ̀ ǹ wɔ ǹ mìi‐a hinlaa ǹ gɔn ganaa, pàsa mɛn bɛ́ ǹ tá kiɛ ǹ mɔnaa lɛkoron ganaa, bɛn man sɔsɔrɔ taãn‐taãnɛ. ⁶ Màn‐bii dadara bǎãn nɛ, giã ǹ bǎã sonboren man kɔɔ̃nɛ ǹ ganaa. Lɛsɔkɔn kion, giã nyɛɛn nə kɔɔ̃nɛ ǹ ganaa. ⁷ Maǹ giɛ li minin nə guguru kɔ ǹ fòo da ǹsɛn manɛ zaman bǎãn nɛ, ǹ nə ǹsɛn bíi "mìinaa". ⁸ Sɛnɛ, kasɛn baran toa minin nə́ ka bíi "mìinaa" wa. A giala, ka dinin tumaa n goon, kɔn dɔɔ̃nɔn lɛa, Mìinaa goon toto din sɔɔ̃ n ka lon. ⁹ Ka nyan toa ka min baa gole tán kɛ la, ka bíi "Díi" wa. A giala Díi goon toto din sɔɔ̃ n ka lon, bɛ n ka Lon a Lawa nɛ. ¹⁰ Ka nyan toa dɔn minin nə ka bíi "Goledɛnaa" wa, a giala, kaa Goledɛnaa n ka Krita Minin Nyin‐sili din sɔɔ̃ nɛ. ¹¹ Min mɛn bɛ́ gole ka bii, bɛ doamaa nɛ a n baa ǹ miãn dí‐nyali lɛa. ¹² Min mɛn bɛ́ n din gole koe, bɛa dɛnaa n die kiɛɛrɛ koe. Min mɛn bɛ́ n din kiɛɛrɛ koe, bɛa dɛnaa á die golebaa yii.» ¹³ Yezu tɔ́n pɛ: — Kasɛn landa sii‐daraalin laanka Fariziɛ̃ gɔ́ɔ̃ tì‐an kɛn, bɔ̀n na á ka yɛ! Ka n lon a kiibaa ǹ bǎã lɛ a wɔ ǹ kiɛnlɛ tiɛ̃ minin ganaa. Ka dinin ba we wa, min mɛnɛn bɛ́ li ǹ wɔ, ka a toɛ bɛn dɔn tá we wa! ¹⁴ [Kasɛn landa sii‐daraalin laanka Fariziɛ̃ gɔ́ɔ̃ tì‐an kɛn, kaa wɔ n ka bɔ̀n nɛ! Ka n mɛnɛɛ lɔ giɔɔrɔn la ka tá ǹ gɔn màn yii sii ǹ la, bɛ̀ ka wusoo ka wo Lawa nyankɔ ka belebɔ la, ka ka sii zɛnaa wa. Bɛ lɛ taman yii, Lawa á die dɔlɔ gole boe ka ganaa.] ¹⁵ Kasɛn landa sii‐daraalin laanka Fariziɛ̃ gɔ́ɔ̃ tì‐an kɛn, kaa wɔ n ka bɔ̀n nɛ! Ka nə n gɔ̀nɔn diɛ ka dinin ganaa, bɛ̀ ka n bibiə́ gánan gɔ́ɔ̃ nɛ, mà kasɛn nə min goon din sɔɔ̃ yɛ ka da Zuifun Lawa a zii ni. Bɛ̀ ka gɔn dɔ a ganaa, ka n wusii ka bɛa dɛnaa baa Sɛtaan a piɛ min lɛa á la ka dinin manɛ gunyin paa. ¹⁶ Kasɛn nyɛɛnaan sabɔle yii tere‐an kɛn, kaa wɔ n ka bɔ̀n nɛ! Ka n pii: «Bɛ̀ min nə́ n liɛ ka Lawa a kion ne, bɛ a sii lɛa wa, sɛnɛ, bɛ̀ min mɛn nə́ n liɛ ka Lawa a kion a sana nɛ, bɛa dɛnaa parsii ni.» ¹⁷ Baãnaa yii tere‐an kɛn! Ǹ mɛn a sii n kaka? Sana lɛ sɛ‐n hinlaa Lawa a kion mɛn bɛ́ sana lɛ biɛ Lawa a màn lɛa a gɔrɔn? ¹⁸ Ka n pii dɔn: Bɛ̀ min mɛn nə́ n liɛ ka wúlu bɔ ǹ bǎã nɛ, bɛ a sii lɛa wa, sɛnɛ, wúlu màn mɛn bɛ́ a lalan, bɛ̀ min mɛn nə n liɛ ka bɛ nɛ, bɛa dɛnaa parsii ni. ¹⁹ Yii tere‐an lɛn! Ǹ mɛn a sii n kaka? Wúlu màn lɛ sɛ‐n hinlaa, a bɔ ǹ bǎã mɛn bɛ́ biɛ Lawa a màn lɛa a gɔrɔn? ²⁰ Bɛ lɛ nɛ, bɛ̀ min mɛn nə́ n liɛ ka Lawa a wúlu bɔ ǹ bǎã nɛ, wúlu màn mɛn bɛ́ a lalan ǹ dɛnaa na á n liɛ ka bɛ lɛ dɔ nɛ. ²¹ Bɛ̀ min mɛn nə́ n liɛ ka Lawa a kion ne, Lawa mɛn bɛ́ giɛ̃ a gɔ́ɔ̃ nɛ, a na á n liɛ ka bɛ lɛ dɔ nɛ. ²² Bɛ̀ min mɛn nə́ n liɛ ka lon ne, bɛa dɛnaa na á n liɛ ka Lawa a kii dankan nɛ, Lawa dinmaa mɛn bɛ́ giã‐n la, a na á n liɛ ka bɛ lɛ dɔ nɛ. ²³ Kasɛn landa sii‐daraalin laanka Fariziɛ̃ gɔ́ɔ̃ tì‐an kɛn, kaa wɔ n ka bɔ̀n nɛ! Ka n Lawa wɔ gii boe ka dù luu buruu bisin tumaa nɛ. Sɛnɛ, Lawa a dí‐pɛn lɛn mɛnɛn dinin sii bɛ́ kaka, ka peperebaa á ke lɔn, ka makara bɔ min ganaa laanka bɔlɔgoondɛnaabaa nɛ, ka a bɛn diɛ sii li wa. Bɛ̀ ka doamaa nɛ, ka bɛn lɛn zɛnaa, a na a ba gialakun kɛ lɛ dɔ sàabiɛ wa. ²⁴ Nyɛɛnaan sabɔle yii tere‐an kɛn! Ka n kaa mi ǹ mu sɔlɛɛ bɛ̀ ka nyuun bɔ li, sɛnɛ, ka n wusii bɛ̀ ka nyɔɔmaa mui! ²⁵ Kasɛn landa sii‐daraalin laanka Fariziɛ̃ gɔ́ɔ̃ tì‐an kɛn, kaa wɔ n ka bɔ̀n nɛ! Ka n paan laanka kunun dɔ̀ɔ̃ pii maǹ yoreen kɔ. Sɛnɛ, ǹ piɛ̃maa‐n ka mɛnaa minin la ǹ mànan laanka taasiɛ babaraan nɛ. ²⁶ Fariziɛ̃ yii tere‐an kɛn! Ka paan lɛ gɔ́ɔ̃ pii bɔrɔ, a dɔ̀ɔ̃ lɛ dɔ á die boe. ²⁷ Kasɛn landa sii‐daraalin laanka Fariziɛ̃ gɔ́ɔ̃ tì‐an kɛn, kaa wɔ n ka bɔ̀n nɛ! Gere yalan mɛnɛn lalan bɛ́ fu, ka n goon ka bɛn nɛ. Ǹ tá siĩn yɔrɔ‐a, sɛnɛ, ǹ gɔ́ɔ̃ piɛ̃maa‐n ka gere wen laanka màn bɔnɛɛ tɔrɔ din tumaa nɛ. ²⁸ Ka dɔn man miɛ̃. Ka nə n dinin biɛ min sonboren lɛa minin yɔrɔ‐a, sɛnɛ, ka gɔ́ɔ̃ piɛ̃maa‐n ka sii‐duriin laanka sii baraan nɛ. ²⁹ — Kasɛn landa sii‐daraalin laanka Fariziɛ̃ gɔ́ɔ̃ tì‐an kɛn, kaa wɔ n ka bɔ̀n nɛ! Ka digolon nə Lawa a boo gii‐dalin mɛnɛn dɛ, kasɛn man bɛn yala lalan doe sɔnbɔraanɛ. Ka Lawa bɔlɔ‐silin mɛnɛn dɛ, ka ǹ nyaǹ kiɛ bɛn yalan ganaa. ³⁰ Ka n wusii pii doo: «Bɛ̀ wɔsɛn man wɔ tan wɔ digolon wɔa biikoo li, wɔsɛn ba n goɛ̃ diɛ kunun ǹ ni, wɔ Lawa a boo gii‐dali kɛn mà kaa wa.» ³¹ Bɛa yɔrɔ lɛ la, ka dinin man siére boe ka dinin wɔ gɔn la, kasɛn man Lawa a boo gii‐dalin dɛlen lɛn tɔrɔn lɛa. ³² Haya! Ka digolon nə sii mɛn giala kɔ, kasɛn nə n doa ka a lɛ pã! ³³ Kɔrɔkan tɔrɔn, min babaraan kɛn! Ka n die siɛ lɔn ka tɔn kanbaa Sɛtaan a piɛ a dɔlɔ kɛ ganaa? ³⁴ Bɛ lɛ na á toa, ka n too kɔ: «Man die Lawa a boo gii‐dalin laanka yiridɛnan diɛ ka la ka Lawa a boo dɔ̃lin ni. Ka tá re ǹ tɛn dii ǹ gã, ka ǹ tɛn dere gɔn ganaa, ka á re ǹ tɛn duduwii ka sɔsɔrɔn nɛ kaa lɛsɔkɔn kionən ne, ka ǹ tɛn loo ka kiwin kakaa kɔn la ǹ nɛ, ka fuu nyaa ǹ yii ni. ³⁵ Bɛ lɛ n toɛ, ka digolon nə Lawa bɔlɔ‐silin mɛnɛn dɛ kooro, a saa Lawa bɔlɔ‐sili Abeli a dɛ biikoo ganaa a wo Baraaki a nɛgiĩ Zakarii a dɛ biikoo yaa, ǹ nə ǹ mɛn dɛ Lawa a kion, Lawa laanka a wúlu‐bɔlen kɔn yɛ ǹ bǎã laanka wúlu bɔ ǹ bǎã bii ni, bɛ lɛ din tumaa a dɔlɔ á die kasɛn kɛn lɛn kuĩ. ³⁶ Man taãn pii ka nɛ: Bɛa gɛ̀ dɛn kɛn lɛn tumaa a dɔlɔ á die pelo minbuiinin lɛn kuĩ!» ³⁷ — Zeruzalɛmu kiwi ganaa, nsɛ mɛn bɛ́ Lawa a boo gii‐dalin dii, bɛ̀ n Lawa a dia dí‐a wolen dɛ ka kɔlɔ nɛ ǹ gã. Ma gunyin damata ke giɛ li, ma tá n minin lɛ soekɔn ma din li, ka koo dan bɛ́ a nɛn lɛ soekɔn‐a a nyàa kan giulun lɔn, sɛnɛ, ǹ bɛ́ ǹ lɛ kɔ wa! ³⁸ Haya, ka á re soe, ka kaa Lawa a kion kɛ toa walan ka lenlen, a ziziɛ̃ ka lon. ³⁹ Masɛ n pii ka nɛ, a giala, a saa sisia ganaa, ka a re masɛ yii doo wa, yǎa ka bɛ́ re pii ǹ mɛn pinaa: «Min mɛn bɛ́ die ka wɔa Dɛnaa tɔ nɛ, Lawa die a barka wɔ bɛ nɛ!»

¹ Yezu bɛ́ á soo Lawa a kion a n woe, a kialandɛnan nə́ n zɔ̃ ǹ nə́ dɔ a li, ǹ nə́ Lawa a kion a dɔ ǹ gɔn nyaa nɛ. ² Yezu tɔ́n pɛ ǹ nɛ: — Ka yii tá kɛ din tumaa a siĩnbaa ganaa? Ma n sonbore pii ka nɛ: Kɔlɔ kɔ́n ba re goɛ̃ ǹ miã lalan kànaa wa. A din tumaa á re kiɛ. ³ Yezu bɛ́ giã‐n tán Olivie dan kele la, a kialandɛnan nə́ n zɔ̃ ǹ nə́ dɔ a li ǹ dinin sɔɔ̃nɔn, ǹ nə́ nɔ̀n da la: — Bɛ n die n zɛnɛɛ biĩ? Sii mɛn dɔ n die nyɛɛ mà n wusoo a daa biikoo dɔ, mà kanaa a nya biikoo dɔ? Bɛ pɛ wɔsɛn manɛ. ⁴ Yezu tɔ́n pɛ ǹ nɛ: — Ka n dinin kũ, ka baran toa min kɔ́n nə ka yiri sã wa. ⁵ Min gigiã á re die ka masɛ tɔ nɛ ǹ pɛ: «Wɔsɛn man Minin Nyin‐sili lɛ lɛa!» Ǹ tá re min gigiã yiri siɛ̃. ⁶ Ka á re miɛ mà zia tá kunu hinlaa, mà a tá sɔsɔɔ ka ganaa. Ka baran toa bɛ nyɛ́ɛ da ka ganaa wa. Bɛ doamaa nɛ a n zɛnaa, sɛnɛ, kanaa a nya bie ka bɛ‐n bɔrɔ wa. ⁷ A giala tɔrɔn tá re zia biɛ tɔrɔ kɔsɔn ganaa, gánan tá re zia biɛ gána kɔsɔn ganaa. Bǎã gigiã nɛ, bòo á re we, tán tá re bìn diɛ. ⁸ Bɛ din tumaa ná a giala kɔ ǹ gɔn lɛa, ka lɔ a nɔɔ̀rɔ kɔ ǹ gɔn bɛ́ lɔn. ⁹ Bɛa biikoo li, ka zɔ́ɔn tá re ka koe tɔrɔ kɔsɔn la ǹ fuu nyaa ka yii ni, ǹ tá re ka dii ka gã. Ka tìĩ á re boe min tumaa nyin ni masɛ tɔ a lɛa. ¹⁰ Bɛa biikoo li, min gigiã á re golee Lawa li toɛ walan. Ka dinin tá re kɔn biɛ zɔ́ɔ, ka kɔn kaa kanaa. ¹¹ Min gigiã á re n dinin biɛ Lawa a boo gii‐dalin lɛa ǹ daa, ǹ tá re min gigiã yiri siɛ̃. ¹² Baraabaa á la yii‐n nə die toɛ, min gigiã a kɔn narɛɛ kiɛɛrɛ kɔ. ¹³ Sɛnɛ, bɛ̀ min mɛn si a ganaa yǎa a woo kaa a giala‐nyɔmiɛ lɛ, bɛa dɛnaa á die kirisibiɛ. ¹⁴ Boo Tii Kɔɔ̃n kɛ á die n pii kanaa paǹ tumaa nɛ, màn mɛn bɛ́ toɛ, Lawa bɛ́ a kanaa dii a wɔ ma nɛ ǹ lɛ dia mɛn we, tɔrɔ tumaa bɛ ma. Bɛ kio kanaa tɔn nya. ¹⁵ «Sii bɔnɛɛ mɛn bɛ́ basaã kɔ ǹ sii lɛa,» Lawa a boo gii‐dali Danayeli na á boo da, ka á re bɛ yii. A n die n zɛnɛɛ Lawa laanka a wúlu‐bɔlen kɔn yɛ ǹ bǎã nɛ Lawa a kion. (Kasɛn mɛnɛn bɛ́ sɛ́wɔ kɛ pii, ka n doa ka a giala ma!) ¹⁶ Bɛa biikoo li, min mɛnɛn bɛ́ re goɛ̃ Zudee gána nɛ, bɛn doamaa nɛ ǹ baa si ǹ wo kelen la. ¹⁷ Min mɛn bɛ́ kala‐n, bɛ̀ á gisĩ, a doamaa bie a wɔ kion doo mà asɛ na a mànan goɛ wa. ¹⁸ Min mɛn bɛ́ wuru‐n, bɛ doamaa bie a wusoo a wo piɛ doo mà asɛ n woe a mɔnaa siɛ wa. ¹⁹ Bɔ̀n nə die goɛ̃ lɔ nɔnɔan wɔ lɛa, ka min mɛnɛn dɔn bɛ́ nɛnyaanan nə́ ǹ gɔn, ǹ nə́ nyɔ koe ǹ la bɛa lɛawaan kɛn lɛn li. ²⁰ Ka Lawa nyankɔ, kaa baa si biikoo baran bɔ̀nɔn tì baa wa, a baran susu ǹ pii pinaa dɔ baa wa. ²¹ A giala, bɛa biikoo lɛ a nɔmaa lɛ á die gole koe parsiini, a kũ kanaa diɛ biikoo ganaa a da pelo ǹ yaa, min tɔn nə ǹ miã yɛ ka a yii‐n wa, min ba re ǹ miã kɔsɔ yii ka a yii‐n doo duduu wa. ²² Bɛ̀ Lawa bie re màn boe bɛa lɛawaan kɛn lɛ wa, min kɔ́n ba boe la a la wa. Sɛnɛ, a min mɛnɛn yii gɔgɔɔ̃, a n die màn boe lɛawaa lɛn lɛ bɛn lɛn taman yii. ²³ Bɛ̀ min tá pii ka nɛ bɛa biikoo li mà: «Ka ga, Minin Nyin‐sili lɛ á kànaa!» hinlaa «a tá kɛnɛn li!» ka baran golee li wa. ²⁴ A giala, min tɛn tá re die a soɛ kuru mà asɛ n Minin Nyin‐sili lɛ lɛa, min tɛn dɔ á re die a soɛ kuru, mà asɛ n Lawa a boo gii‐dali lɛa: Ǹ tá re sii a kɔnboe dadaran laanka kaãbaa ǹ sii kakan zɛnɛɛ ǹ minin yiri sã nɛ, bɛ̀ maǹ boe la dinin, maǹ Lawa a yii gɔgɔɔ̃ wolen kɛn lɛn yiri siɛ̃. ²⁵ Masɛ á ke má pɛ ka nɛ bɛ̀ a biikoo baa doe. ²⁶ Bɛ lɛ nɛ, bɛ̀ min nə́ pɛ ka nɛ bɛa biikoo li: «Á ke! A tá don,» ka baran wo wa. Bɛ̀ min mɛn dɔ́ pɛ ka nɛ, «Á ke, a n duru kion kànaa,» ka baran golee ǹ dɛnaa a boo li wa. ²⁷ La a tɛ pɛ bɛ́ n toɛ lɛ̀nyɛɛn lɔn bɛ a wo yǎa lɛ̀giala‐n, bɛ̀ minin yii yɛ, Min a Nɛgiĩ a wusoo a daa n die n biɛ miɛ̃. ²⁸ Bɛ̀ màn gere a bǎã mɛn nɛ, zèwon ma nə n lɛ soekɔn walan. ²⁹ Bɛa nɔmaa lɛawaan kɛn lɛn kiɛ̃ kio gɔrɔ, wasa á die n biɛ nuunaa nɛ, mui ba re a folon kiɛ doo wa, leeren tá re boe lon ǹ kaa, lon màn pàãdɛnan dinin tumaa á re n lɔlɛkɔn. ³⁰ Bɛa biikoo li, Min a Nɛgiĩ a daa a sii a kɔnbɔ á die soe lon. Kanaa a tɔrɔn tumaa á re n lala diɛ. N tá re Min a Nɛgiĩ yii labaran la, ka pàã gole laanka gugurubaa gole ne. ³¹ Masɛ á die maa lon a dia dí‐a wolen diɛ, bɛn gole wuu li, kanaa gùrù sii din tumaa ganaa, ǹ maa yii gɔgɔɔ̃ wolen lɛn lɛ sɔkɔn a saa kanaa lɛkoro goon ganaa, a wo a lɛkoro kɔsɔ yaa. ³² Daraa mɛn bɛ́ yii gɔ́rɔ da wɔ gɔn la, ka n too kɔ a ganaa. Bɛ̀ a gùrùn nə́ sɔsɔrɔ kɔ, a luu pã lɔn gɔrɔ, ka n doɛ̃ mà bɔ̀nɔn na á diri. ³³ A din goon ne, bɛ̀ ka bɛa siin kɛn lɛn tumaa yɛ, ka dɔ̃ mà Min a Nɛgiĩ a daa diri foɛɛ̃nɛ. ³⁴ Man pii ka nɛ, sonbore: Pelo minin kɛn ba re giɛ̃ ǹ nya, bɛ̀ bɛa sii kɛ tumaa ná a n zɛnaa wa. ³⁵ Lon laanka tán tá re kiɛ̃, sɛnɛ, masɛ a boon kɛn ba re kiɛ̃ wa, maǹ goɛ̃ yǎa duduu. ³⁶ Sɛnɛ, min kɔ́n ba Min a Nɛgiĩ a daa pinaa laanka a lɛawaa doɛ̃ wa, haalɛ lon a dia dí‐a wolen ba doɛ̃ wa, Lawa a Nɛgiĩ lɛ dɔ dinmaa ba doɛ̃ wa, yǎa Díi Lawa din sɔɔ̃. ³⁷ A n baa lɔn Nowee a biikoo li, a n die n biɛ miɛ̃ Min a Nɛgiĩ a daa pinaa. ³⁸ A giala mu gole lɛ laan bɛ̀ a da kanaa lɛ bii, minin man nə́ goã màn bibii ǹ nə́ màn mimii, ǹ nə́ lɔn gɔgoɛ, ǹ nə́ ǹ nɛnyaanan koe giĩn la, yǎa Nowee a wɔ goo‐n lɛ a pinaa. ³⁹ Ǹ nə n gɔ́ɔ̃ bii ka sii kɔ́n nɛ wa, yǎa mu gole lɛ daa, á ǹ yii goa á kiɛ̃ ǹ nɛ. A n die n biɛ miɛ̃ Min a Nɛgiĩ a daa pinaa dɔ nɛ. ⁴⁰ Giĩ min paa á re goɛ̃ wuru‐n kun, goon tá re n siɛ, goon nə n toa walan. ⁴¹ Lɔ min paa á re goɛ̃ wii loe gii la kun, goon tá re n siɛ, goon nə n toa walan. ⁴² Bɛ lɛ taman yii, ka n yii toa koo, a giala ka a kaa Dɛnaa a daa pinaa doɛ̃ wa. ⁴³ Bɛ̀ kiondɛnaa n wurumu a da tèlò‐n biikoo doɛ̃, a nə n yii dɔrɛɛ, a ba re toɛ a na a kiɛnlɛ yiɛ wa. ⁴⁴ Bɛ lɛ taman yii, ka dɔn nə n yii dɔraa, a giala, ka yiri bɛ́ a ba biikoo mɛn li wa, Min a Nɛgiĩ n die die bɛa biikoo lɛ li. ⁴⁵ — Dí‐nyali mɛn nə yiridɛnaa lɛa, á n bɔlɔgoondɛnaa dɔ lɛa? Ǹ mɛn bɛ́ a dɛnaagiĩ bɔ a koa ǹ miã dí‐nyalin mìi la bɛ̀ a bɛ́ re woe zii ni, mà a ga ǹ walan, bɛ̀ a màn‐bii kɔ ǹ la a biikoo li. ⁴⁶ Bɛa dí‐nyali mɛn bɛ́ a dɛnaagiĩ wusoo á daa yaa a dí nyɛɛ a yɔrɔ li, bɛ wɔ na á bǐɛ̃ kɔ! ⁴⁷ Masɛ n pii ka nɛ, sonbore: A dɛnaagiĩ lɛ á die koɛ a gɔn màn din tumaa mìi la. ⁴⁸ Sɛnɛ, bɛ̀ dí‐nyali baraa mɛn nɛ, a n pii a din gɔ́ɔ̃ nɛ, maa dɛnaagiĩ a die wusii sisia wa, ⁴⁹ a n die yui a bɔ a mɛ ǹ miãn la a n məməə, a màn bii, a màn mi kun ka yɔ‐mili babaraan nɛ. ⁵⁰ Dí‐nyali lɛ bɛ́ a ba n yii diɛ a dɛnaagiĩ lɛ la ǹ mɛn pinaa wa, a bɛ́ a ba biikoo mɛn doɛ̃ wa, dɛnaagiĩ lɛ n nɔmɛɛ a kiɛ̃ a da bɛa biikoo li. ⁵¹ Á die dɔlɔ babaraa boe dí‐nyali lɛ ganaa, ka gɔ́ɔ̃ tì‐an dɔlɔ kɛ tɔrɔ bɛ́ lɔn. Á re wuu pii bɛa bǎã lɛ nɛ, a sɔ kere bɔ.

¹ Bɛ̀ Lawa ná a kiibaa ǹ dí lɛ nya a ná a lɛ pã ǹ mɛn waáraa, a kɔnbɔ ǹ sii n ka kɛ nɛ: Nɛniɛ fù kɔ́n nɛ, ǹ nə́ bólonən goa, mà ǹsɛn man woe n diɛ lɔ tii ǹ zuũ lɛ. ² Ǹ min sooro n baãnaan lɛa, sooro kɛ dɔ n yiridɛnan lɛa. ³ Ǹ mɛnɛn bɛ́ baãnaan lɛa bɛn nə́ ǹ bólonən goa, sɛnɛ, ǹ nyɔɔ saa ǹ nə́ koa n gɔn li ǹ nə́ woo‐n wa. ⁴ Sɛnɛ, min mɛnɛn bɛ́ yiridɛnan lɛa, bɛn nə́ ǹ bólonən goa, ǹ nə́ nyɔɔ kaa nyɔɔ mànan nɛ, ǹ nə́ woo ne. ⁵ Lɔ tii ǹ zuũ lɛ bɛ́ á belebɔ a ná a die fuu wa, nyuù nɛniɛ fù lɛ yii kũ, ǹ nə́ nyuù wɔ. ⁶ Làan bɛ́ á kɔ, ǹ nə́ n lɛ dɛ: «Lɔ tii ǹ zuũ lɛ á ke! Ka soo ka n da lɛ!» ⁷ Nɛnɛn lɛn tumaa yoo, ǹ nə́ ǹ bólonən yɔrɔ bɔ. ⁸ A baãnaan lɛn nə́ tɔ́n pɛ yiridɛnan lɛn manɛ: «Ka wɔsɛn gɔ ka kaa nyɔɔ lɛ kɔ́n nɛ, wɔsɛn bólonən man die nimi.» ⁹ Yiridɛnan lɛn nə́ tɔ́n pɛ ǹ nɛ: «Aba, nyɔɔ mɛn bɛ́ wɔsɛn lon, a ba wɔsɛn boe, a yɛ a ka dɔn bɔ wa. Á soɛ ka wo nyɔɔ‐sãlin li, ka nyɔɔ pii ka dinin wɔ lɛa.» ¹⁰ Baãnaan lɛn bɛ́ nyɔɔ pii ǹ bǎã nɛ, lɔ tii ǹ zuũ lɛ daa ǹ kio. Nɛniɛ sooro mɛn bɛ́ ǹ nə́ n yii toa koo, bɛn nə́ kaa kun ni kɔn wɔ ǹ kion, ǹ nə́ kiɛnlɛ kũ ǹ nə́ sɔɔ. ¹¹ Bɛ kio, baãnaa sooro lɛ dɔ́ daa, ǹ nə́ n lɛ dɛ: «Mìinaa, Mìinaa, kiɛnlɛ bũ wɔsɛn nə wɔ!» ¹² Lɔ tii ǹ zuũ lɛ tɔ́n pɛ ǹ nɛ, «Aba, sonbore pɛ á pɛsã, masɛ ba ka doɛ̃ wa.» ¹³ Yezu tɔ́n pɛ ǹ nɛ: — Ka n yii toa koo, a giala, ka a bɛa pinaa doɛ̃ wa, ka ba a biikoo dɔ doɛ̃ wa. ¹⁴ Lawa a kiibaa ǹ dí lɛ a kɔnbɔ ǹ sii kɔsɔ n ke: A n goon ka giĩ kɔ́n nɛ, a bɛ́ re woe zii ni, a ná a dí‐nyalin bíi, á n gɔn màn koa ǹ li. ¹⁵ Á sana kuturu sooro kɔ ǹ goon la, á sana kuturu paa kɔ ǹ goon dɔ la, á sana kuturu goon kɔ ǹ sɔɔbaa ǹ wɔ la. Á didie wɔ kɔ la á kɔnpɛ ka a pàã lɛ dan nɛ. Bɛ kio, á woo zii ni. ¹⁶ A bɛ́ á sana kuturu sooro kɔ min mɛn la, bɛ kiɛ̃ gɔrɔ á woo pii kɔ ka bɛa sana lɛ nɛ, á wusoo á ǹ miã sana kuturu sooro yɛ. ¹⁷ A sana kuturu paa kɔ min mɛn la, bɛ dɔ́ woo pii kɔ ka a wɔ‐n miɛ̃, á sana kuturu paa kɔsɔ yɛ á tí a ganaa. ¹⁸ Sɛnɛ, sana kuturu goon dɔ min mɛn ganaa, bɛ́ woo yala fɔ̃ tán, a na a mìinaa lɛ a sana lɛ duru a nɛ. ¹⁹ Lɛawaa damata bɛ kio, bɛa dí‐nyalin lɛn mìinaa lɛ wusoo á daa piɛ, a ná a sana lɛ a sii yɔrɔ bɔ kun ka a dí‐nyalin lɛn nɛ. ²⁰ Sana kuturu sooro bɛ́ á dɔ min mɛn ganaa, bɛ nə́ n zɔ̃ á dɔ, a sana kuturu sooro kɔsɔ mɛn yɛ á kaa li, á bɛ nyaa nɛ, á pɛ: «Mìinaa, ń sana kuturu sooro kɔ ma la. Ma á ke má sana kuturu sooro kɔsɔ yɛ.» ²¹ A mìinaa tɔ́n pɛ nɛ: «Á siĩni, dí‐nyali sonbore, bɔlɔgoondɛnaa. Ma nə n bɔlɔgoondɛnaa baa sii boɛɛn nɛ, bɛ lɛ taman yii, masɛ á die n koɛ sii gole mìi la. Da n nyɛnyɛɛ kun ka masɛ nɛ.» ²² Bɛ kio, sana kuturu paa dɔ min mɛn ganaa, bɛ nə́ n zɔ̃ á dɔ á pɛ: «Mìinaa, ń sana kuturu paa kɔ masɛ la. Ma á ke má sana kuturu paa kɔsɔ yɛ.» ²³ A mìinaa tɔ́n pɛ nɛ: «Á bǐɛ̃ kɔ, dí‐nyali sonbore, bɔlɔgoondɛnaa. Ma n nə n bɔlɔgoondɛnaa baa sii boɛɛn nɛ, bɛ lɛ taman yii, ma á die n koɛ sii gole mìi la. Da n nyɛnyɛɛ kun ka masɛ nɛ.» ²⁴ Bɛ tumaa kio, sana kuturu goon dɔ min mɛn ganaa, bɛ nə́ n zɔ̃ á dɔ, á pɛ: «Mìinaa, masɛ á doɛ̃ má n sii á kaka. N bɛ́ n màn tɔrɔ da bǎã mɛn nɛ wa, ma n màn kuri walan. Min kɔsɔn man dí nyɛɛ, nsɛ ná a là boe. ²⁵ Nyɛ́ɛ na á masɛ kũ. Bɛ lɛ nɛ, má woo n sana lɛ duru yala‐n. Haya, n sana á ke!» ²⁶ A mìinaa lɛ tɔ́n pɛ nɛ: «Dí naarɛ nyali, yoonaa! Táa n doɛ̃ mà ma bɛ́ ma màn tɔrɔ da bǎã mɛn nɛ wa, mà man màn kuri walan? ²⁷ Toa bɛ̀ ma nə́ n woo masɛ a sana lɛ kɔ pii‐kɔlen la, bɛ̀ masɛ bɛ́ má n bɔyaa, bɛ̀ ma woo maa sana saa, kun ka a là nɛ. ²⁸ Bɛ̀ á miɛ̃, ka sana kuturu goon lɛ si la, ka kɔ sana kuturu sooro dɛnaa lɛ la. ²⁹ A giala, màn bɛ́ min mɛn lon, kɔsɔ n die n diɛ bɛa dɛnaa wɔ li á mɔnaa. Sɛnɛ, màn kɔ́n bɛ́ a ba min mɛn lon wa, a boɛɛn mɛn dɔ din bɛ́ a lon, bɛ lɛ dɔ n die n sii la. ³⁰ Dí‐nyali là baãnaa ke, ka kũ ka zũ kanaa wɔlɔ tì li, á die wuu pii walan, a sɔ kere bɔ.» ³¹ Bɛ̀ Min a Nɛgiĩ daa ka a kiibaa nɛ, kun ka lon a dia dí‐a wolen tumaa nɛ ǹ mɛn pinaa, á die giɛ̃ a kii dankan gole la. ³² Kanaa a tɔrɔn tumaa á re n lɛ soekɔn‐a a yɔrɔ‐a. Á die ǹ gɔgoɛ̃ a ǹ bɔ kɔn li, ka tɔɔn‐lɛduə̃li bɛ́ sèren gɔgoɛ̃ a ǹ bɔ kun ka bòen ne lɔn. ³³ Á die sèren kiɛ a gusin, a bòen kaa a gɔsɛ. ³⁴ Kii lɛ á die pii a gusin‐dɛnan lɛn manɛ: «Ma Di Lawa barka da kasɛn mɛnɛn ganaa, á kiibaa ǹ bǎã zɛnaa á koa ka nɛ haalɛ kanaa a giala kɔ waáraa, ka da giã kaa bǎã nɛ. ³⁵ A giala, bòo na á ma kũ, ka màn‐bii kɔ ma la ma bii. Muboro na á ma kũ, ka mu kɔ ma la má mi. Má goã tii lɛa, ka ma kũ doɛ̃ kaa kion. ³⁶ Ma gɔ̀nɔn kooro bɛ́ á goã, ka mɔnaa wɔ ma ganaa. Ma bɛ́ ma goã lon wa, ka ga ma walan. Ma bɛ́ má goã kòso‐n, ka daa n yii kɔ ma ganaa.» ³⁷ Lawa bɔlɔ‐silin lɛn man die pii ni bɛa biikoo li: «Dɛnaa, wɔsɛn man wɔ́ n yɛ biĩ bòo nə́ n ganaa, wɔ́ màn kɔ la n bii, muboro nə́ n ganaa, wɔ́ mu kɔ n la n mi? ³⁸ Wɔsɛn man wɔ́ n yɛ tii lɛa biĩ, wɔ́ n kũ doɛ̃ wɔa kion, n gɔ̀nɔn kooro ne, wɔ́ mɔnaa wɔ n ganaa? ³⁹ Wɔsɛn man wɔ́ n yɛ biĩ, n nə́ n ba lon wa, hinlaa n nə́ kòso‐n, wɔ́ woo n yii kɔ n ganaa?» ⁴⁰ Kii lɛ á die pii ǹ ni: «Masɛ n pii ka nɛ, sonbore ne: Bɛ̀ ka bɛa sii kɛ lɛ zɛnaa ma dɔɔ̃nɔn kɛn mɛn nɛ, haalɛ ta ǹ dɛnaa n boɛɛn nɛ lɔn, ka ǹ ka zɛnaa masɛ din ni.» ⁴¹ Bɛ kio, kii lɛ á die pii a gɔsɛdɛnan lɛn manɛ: «Lawa bɛ́ á barka bɔ kasɛn mɛnɛn nɛ, ka n zɔ̃ ka n bɔ masɛ ganaa! Tɛ mɛn bɛ́ a ba nimi wa, Lawa zɛnaa Sɛtaan laanka a dia dí‐a wolen manɛ, ka wo walan. ⁴² A giala, bòo na á masɛ kũ, ka màn‐bii kɔ masɛ la ma bii wa. Muboro má kũ, ka mu kɔ masɛ la má mi wa. ⁴³ Má goã tii lɛa, ka ma bíi kaa piɛ wa. Ma gɔ̀nɔn kooro bɛ́ á goã, ka mɔnaa wɔ ma‐a wa. Ma bɛ́ ma goã lon wa, ka bɛ dɔ nɛ, ma bɛ́ má goã kòso‐n, ka da ǹ yii kɔ ma‐a wa.» ⁴⁴ Bɛa biikoo li, ǹ tá re pii: «Dɛnaa, wɔsɛn man wɔ́ n yɛ biĩ, bòo nə́ n ganaa, muboro nə́ n ganaa, n nə́ tii lɛa, n gɔ̀nɔn kooro ne, busu nə́ n ganaa, hinlaa n nə́ kòso‐n, wɔsɛn nə́ ǹ piã wɔ n dɔ n lɛ wa?» ⁴⁵ Kii lɛ á die ǹ lɛ sii kɛnɛn: «Masɛ n pii ka nɛ, sonbore ne: Bɛ̀ ka bɛa sii kɛ lɛ zɛnaa masɛ dɔɔ̃nɔn kɛn kɔ́n nɛ wa, haalɛ ta ǹ dɛnaa n boɛɛn nɛ lɔn, ka ǹ ka zɛnaa masɛ dinmaa lɛ‐n wa.» ⁴⁶ Bǎã mɛn bɛ́ a nɔmaa ná a ba nyɛɛ wa, bɛn tá re woe walan, min peperen tá re nyin nyabaã yii.

¹ Yezu bɛ́ á bɛa doroon kɛn lɛn tumaa kɔ á nya, á tɔ́n pɛ a kialandɛnan manɛ: ² Ka á doɛ̃ mà kiɛ̃mala ǹ zɔ́n gialakun na á goã lɛawaa paa. Ǹ tá re Min a Nɛgiĩ koe minin la, ǹ dere gɔn ganaa. ³ Bɛa biikoo li, Lawa a wúlu‐bɔlen goledɛnan laanka Zuifun goledɛnan kɔsɔn nə́ woo n lɛ sɔkɔn wúlu‐bɔlen kiã Kayifu a sumu‐n, ⁴ ǹ nə́ n lɛ kaa kun boo goon ganaa, mà maǹ die Yezu kuĩ ka durii ni ǹ dɛ. ⁵ Maǹ nə́ goã pii: — Wɔ doamaa bie wɔ kũ zɔ́n pinaa kɛ‐n wa, bɛ bie wa, á die sii lɔlɔkɔn biɛ zaman lɛ bii. ⁶ Giĩ goon goã Betaanii kiwi, a tɔ n Simɔn, gɔ̀nɔn busu babaraa goã a ganaa. Yezu bɛ́ bɛ a kion, ⁷ lɔ goon daa wɔ walan ka kɔlɔ donkolon siĩn kɔ́n nɛ, nyɔɔ gìĩ kɔɔ̃n ná a nɛ, a giɔ̀mɔ n kaka parsiini. Lɔ lɛ Yezu toa màn bii, á bɛa nyɔɔ lɛ kaa a mìi ni. ⁸ A kialandɛnan bɛ́ ǹ nə́ bɛ yɛ, ǹ foo busu lɔ lɛ li parsiini, ǹ nə́ pɛ: — Wàa‐n basaã n ke? ⁹ Toa bɛ̀ wɔ n wɔ́ nyɔɔ kɛ lɛ sã giɔ̀mɔ kaka ganaa, wɔ́ a wɔrɔ kɔ doobaan la! ¹⁰ Yezu bɛ́ á dɔ̃ mà maǹ boo diɛ miɛ̃, á tɔ́n pɛ ǹ nɛ: — Wàa na á baa ka tá lɔ kɛ lɛ nɔmiɛ? Dí taãn nɛ ka kɛ nɛ á nya masɛ nɛ. ¹¹ A giala, doobaan tá kun ka nɛ biikoo tumaa li, sɛnɛ, ka a re masɛ yii kun ka nɛ biikoo tumaa li wa. ¹² A bɛ́ á nyɔɔ gìĩ kɔɔ̃n kɛ kaa masɛ gɔ̀nɔn ganaa, a na á maa biĩ yɔrɔ bɔ ka bɛ nɛ. ¹³ Man pii ka nɛ, sonbore, ka bɛ́ re Boo Tii Kɔɔ̃n pii kanaa paǹ mɛn tumaa nɛ, lɔ kɛ sii mɛn zɛnaa, ǹ tá re bɛ dɔ laakalɛɛ walan, ǹ minin yiri da a zɛnaa ǹ sii ni. ¹⁴ Bɛa biikoo li, Kariyɔtin Zudaasi mɛn bɛ́ a kialandɛnaa fulupaa lɛ goon lɛa, bɛ́ woo Lawa a wúlu‐bɔlen goledɛnan li, ¹⁵ á pɛ ǹ nɛ: — Ka n lɛ koe ka wàa kɔ masɛ la, ma Yezu kɔ ka la? Ǹ nə́ wɔrɔ we pɔsɔɔ nimi ǹ nə́ kɔ la. ¹⁶ A saa bɛa biikoo lɛ ganaa, Zudaasi ná a giala kɔ á ga biikoo sonbore li, màn mɛn bɛ́ toɛ, a Yezu kɔ ǹ la. ¹⁷ Yɔ bùbaã buuru zɔ́n giala kɔ pinaa, Yezu a kialandɛnan nə́ daa nɔ̀n da la: — Ma n giɛ li wɔsɛn nə wo kiɛ̃mala ǹ zɔ́n màn‐bii zɛnaa maa? ¹⁸ Yezu tɔ́n pɛ ǹ nɛ: — Ka wo min kɔ́n li kiwi gɔ́ɔ̃ nɛ ka pɛ nɛ: «Mìinaa n kɛ pii mà asɛ a biikoo dɔ, mà asɛ n die kiɛ̃mala ǹ zɔ́n màn bii a piɛ, kun ka a kialandɛnan nɛ.» ¹⁹ Yezu màn mɛn pɛ a kialandɛnan manɛ, ǹ nə́ bɛ lɛ zɛnaa, ǹ nə́ Kiɛ̃mala ǹ Zɔ́n màn‐bii sii yɔrɔ bɔ. ²⁰ Wasa bɛ́ á mɛ, Yezu laanka a kialandɛnaa fulupaa lɛ giã tán‐a ǹ nə́ màn bii. ²¹ Ǹ bɛ́ màn bii, Yezu pɛ ǹ nɛ: «Masɛ n pii ka nɛ, sonbore, ka dinin min goon nə die masɛ we maa zɔ́ɔn gɔn.» ²² Bɛa boo lɛ yɔrɔ kɔsiɛ da a kialandɛnan lɛn ganaa parsiini, ǹ ná a giala kɔ ǹ nə nɔ̀n da la gogoon, didie n pii: «Táa masɛ bie wa, Dɛnaa?» ²³ Yezu tɔ́n pɛ: «Min mɛn bɛ́ á n gɔn wɔ kun ka masɛ nɛ dù tasa nɛ bɛa dɛnaa nɛ. ²⁴ Min a Nɛgiĩ á re giɛ̃, ka a bɛ́ á n kiɛ̃ a wɔ gɔn la Lawa a boo‐n lɔn. Sɛnɛ, min mɛn bɛ́ re Min a Nɛgiĩ we a zɔ́ɔn gɔn, bɛa dɛnaa wɔ n ka bɔ̀n nɛ! Bɛ̀ n dɛnaa din na a yɛ wa, bɛ á soɛ a ganaa!» ²⁵ Zudaasi mɛn bɛ́ we a zɔ́ɔn gɔn, bɛ́ tɔ́n nɔ̀n da Yezu la: «Táa masɛ bie wa, Mìinaa?» Yezu tɔ́n pɛ nɛ: «N din bɛ́ nə ń pɛ!» ²⁶ Ǹ bɛ́ màn bii, Yezu buuru saa, á barka da Lawa nɛ, á yiyiɛ kɔn, á kɔ a kialandɛnan la, á pɛ ǹ nɛ: «Ka si ka sɔ̃, masɛ din gɔ̀nɔn nɛ.» ²⁷ Bɛ kio, á duvɛ̃ saa paan nɛ, á barka da Lawa nɛ, á kɔ ǹ la, á pɛ ǹ nɛ: «Ka dinin tumaa mi, ²⁸ Kɛ n masɛ mà lɛa, á kaa minbuiin tumaa a lɛa, màn mɛn bɛ́ toɛ, Lawa nə ǹ sii baraan toa ǹ nɛ. A n nyɛɛ mà Lawa lɛ kɔ kɔn la wɔ ka minbuiinin ni. ²⁹ Man pii ka nɛ, sonbore: A kũ sisia ganaa, maa bɛa duvɛ̃ lɛ mii doo wa, yǎa maa Díi Lawa a kiibaa ǹ bǎã nɛ, ma bɛ́ re duvɛ̃ dii mii kun ka nɛ ǹ mɛn pinaa.» ³⁰ Bɛ kio, ǹ nə́ zɔ́n lɛ a loe lɔ, ǹ nə́ tɔ́n yoo, ǹ nə́ woo Olivie dan kele la. ³¹ Bɛa biikoo li, Yezu pɛ a kialandɛnan manɛ: — Sii mɛn bɛ́ re n zɛnɛɛ masɛ‐n pelo tèlò‐n dinin, bɛ lɛ n die ka dinin tumaa a mɛnaa ǹ giala biɛ. A giala, a kiɛ̃maa tá Lawa a boo‐n kɛnɛn: «man die sèren‐lɛduə̃li lɛ dii, sèren lɛn tá re sawɛɛ.» ³² Sɛnɛ, Yezu mà bɛ̀ asɛ yii wusoo á kaa, mà asɛ á die woe ǹ nyɛɛnɛ Galilee gána nɛ. ³³ Piɛrɛ tɔ́n nə n lɛ da boo lɛ nɛ á pɛ nɛ: «Haalɛ ta ǹ tumaa baa si ǹ nə́ daa, masɛ a baa sii ma n daa wa.» ³⁴ Yezu tɔ́n pɛ nɛ: «Man pii n ni, sonbore: Pelo tèlò‐n dinin, koo laan bɛ̀ a wuu pɛ, n din kɛ lɛ á re n piɛ̃ ka masɛ nɛ, á dɔ gunyin sɔɔ.» ³⁵ Piɛrɛ tɔ́n pɛ Yezu ni: «Haalɛ ta masɛ n giɛ̃ kunun n ni, masɛ a n piɛ̃ n nɛ duduu wa.» Kialandɛnaa gialakunun lɛn tumaa pɛ miɛ̃. ³⁶ Bɛ kio, Yezu woo á dɔ bǎã kɔ́n nɛ, kun ka a kialandɛnan nɛ, a tɔ mà Zɛtsemaanii. Á tɔ́n pɛ ǹ nɛ: «Ka giã tán kànaa, ma wo Lawa nyankɔ kɛnɛn li ma tɔn daa.» ³⁷ Á Piɛrɛ laanka Zebedee a nɛgiĩ min paa kũ, á woo ǹ ne. Yɔrɔ‐kɔsiɛ laanka foo‐ziziɛ̃ kũ. ³⁸ Á tɔ́n pɛ ǹ nɛ: «Foo‐ziziɛ̃ n die masɛ dii. Ka giã tán kànaa, ka n yii toa koo kun ka masɛ nɛ.» ³⁹ Á n zɔ̃ á woo nyɛɛn boɛɛn nɛ, á na á kaa tán‐a, á n mìi kumə́, á Lawa nyankɔ bɛ̀ a n pii: «Maa Díi! Bɛ̀ n tá boe la n zɛnaa, n là paparɛɛ kɛ wɔlɔ lui ma ganaa. Sɛnɛ, masɛ foo sii baran n zɛnaa wa, n din wɔ nə n zɛnaa.» ⁴⁰ Á wusoo á daa a kialandɛnaa sɔɔ lɛ li, á daa ǹ yaa tán‐a nyuù ni. Á tɔ́n pɛ Piɛrɛ nɛ: «Á ke, ka n yii toa koo boɛɛn dinin kun ka masɛ‐n wa?» ⁴¹ Ka n yii toa koo, ka Lawa nyankɔ, màn mɛn bɛ́ toɛ, ka baran mɛnaa damagɔ́ɔ̃ li ǹ sii‐n wa. Sii sonbore zɛnaa ǹ foo tá minbuiin nɛ lon, sɛnɛ, a zɛnaa ǹ pàã na a ba a lon wa. ⁴² Á n zɔ̃ á n bɔ ǹ ganaa doo, ka a gunyin paabaa ǹ wɔ nɛ, a Lawa nyankɔ bɛ̀ a n pii: «Maa Díi, bɛ̀ masɛ á boe la ma kanbaa là paparɛɛ kɛ lɛ‐a wa, n din foo sii nə n zɛnaa!» ⁴³ Á wusoo á daa a kialandɛnan lɛn li doo, á daa ǹ yaa tán‐a nyuù ni. Nyuù na á la ǹ yii ni. ⁴⁴ Yezu kiɛ̃ á n bɔ ǹ li doo, á n zɔ̃ á woo tiãlɛa, á Lawa nyankɔ a gunyin sɔɔbaa ǹ wɔ, a ná a din boo goon lɛ pɛ. ⁴⁵ Bɛ kio, á wusoo á daa a kialandɛnan lɛn li, á pɛ ǹ nɛ: «Ka n tɔn nyuù we ka tá n susui? Á ke, biikoo dɔ. Ǹ tá re Min a Nɛgiĩ we sii baraa zɛnaalin gɔn. ⁴⁶ Ka yoo wɔ n tan! Ka ga, min mɛn bɛ́ re ma koe maa zɔ́ɔn la, á ke die.» ⁴⁷ Yezu bɛ́ boo diɛ, Zudaasi daa á dɔ gɔrɔ, a kialandɛnaa fulupaa lɛ a goon ne. Lawa a wúlu‐bɔlen goledɛnan laanka Zuifun goledɛnan nə́ zaman gole dia kun ni, ǹ nə́ daa ka gɔya san laanka babalan nə ǹ gɔn. ⁴⁸ Zudaasi mɛn bɛ́ die Yezu koe ǹ la, á gòon yiɛ ǹ ganaa á sii a kɔnbɔ nyaa ǹ nɛ, á pɛ ǹ nɛ: «Ma bɛ́ re fòo diɛ min mɛn nɛ, man sɔɔ a nɛ, a din lɛ nɛ. Ka kũ.» ⁴⁹ Zudaasi nə́ n zɔ̃ á dɔ Yezu li gɔrɔ, á pɛ nɛ: «Fòo le, Mìinaa!» Bɛ kio á n sɔɔ a nɛ. ⁵⁰ Yezu tɔ́n pɛ nɛ: «Maa giaáragiĩ, n da sii mɛn ganaa, a zɛnaa fufuu.» Bɛ kio, gialakunun lɛn nə́ n zɔ̃ ǹ nə́ dɔ, ǹ nə́ kaa Yezu la, ǹ nə́ kũ. ⁵¹ Min mɛnɛn bɛ́ kun ka Yezu ni, bɛn goon ná a gɔya sà bɔ, á yoo Lawa wúlu‐bɔlen kiã a dí‐nyali gialaa, a ná a too na, á bɔ a ganaa. ⁵² Yezu tɔ́n pɛ nɛ: «N gɔya sà da a kii ni, a giala min mɛn din tumaa bɛ́ gɔya siɛ min li, ǹ dɔn man die gɔya gɛ̀ we. ⁵³ N ba doɛ̃ mà masɛ á boe la ma pɛ maa Díi Lawa nɛ, mà a n dɔ ma lɛ wa? Bɛ̀ masɛ golee li, á boe la a lon a dia dí‐a wole kuru dadara fulupaa dia masɛ la sisia, ǹ zia da maa lɛa. ⁵⁴ Sɛnɛ, bɛ̀ masɛ zɛnaa miɛ̃, Lawa a boo lɛ lɛ n siɛ lɔn a tɔn pã doo? A n zɛnaa lɔn, Lawa a boo na á pɛ mà a doamaa nɛ a n zɛnaa miɛ̃.» ⁵⁵ Bɛ kio, Yezu tɔ́n pɛ zaman lɛ nɛ: «Ka ǹ ka gɔya sàn laanka babalan goa, ka daa masɛ gialaa, ka masɛ n mɛnaa minin la wole lɛa? Ma bɛ́ giɛ̃ tán Lawa a kion baraabaraa bɛ̀ ma minin daraa, wàa na á baa ka ma kũ wa? ⁵⁶ Sɛnɛ, kɛ din tumaa na á n zɛnaa, màn mɛn bɛ́ toɛ, Lawa a boo gii‐dalin nə́ màn mɛn kiɛ̃ Lawa a boo ne, bɛ lɛ lɛ pã.» Bɛa biikoo li, a kialandɛnan tumaa baa si ǹ nə́ toa walan. ⁵⁷ Min mɛnɛn bɛ́ ǹ nə́ Yezu kũ, ǹ nə́ woo ne, wúlu‐bɔlen kiã Kayifu a piɛ, landa sii‐daraalin laanka Zuifun goledɛnan kɔsɔn nə wo n lɛ sɔkɔn bǎã mɛn nɛ. ⁵⁸ Piɛrɛ ná a din bii lui Yezu ganaa, á kɔ lɛ, yǎa Lawa a wúlu‐bɔlen kiã a sumu‐n ka kɔ. Á wɔ sumu‐n, á giã tán kun ka dí‐nyalin ni, n yii diɛ sii lɛ a giala nyɔmɔɔ ǹ gɔn la. ⁵⁹ Lawa a wúlu‐bɔlen goledɛnan laanka kiri kurulin gialakunun tumaa ga Yezu biɛ kɔ ǹ gɔn li, haalɛ ta a din ni kɔkɔrɔ lɔn, màn mɛn bɛ́ toɛ, ǹ dɛ a gã. ⁶⁰ Sɛnɛ, ǹ na a biɛ kɔ ǹ sii yɛ wa, a laanɛ, min gigiã daa soɛ kuru ǹ nə́ kakaa la. Nyɔɔbaa‐n, min paa kɔ́n nə́ yoo, ǹ nə́ soɛ kuru ǹ nə́ da la, ⁶¹ ǹ nə́ pɛ: «Giĩ kɛ lɛ pɛ mà asɛ á boe la a Lawa a kion kɛ wuru, asɛ wusoo a kɔsɔ dɔ lɛawaa sɔɔ gɔ́ɔ̃ nɛ.» ⁶² Wúlu‐bɔlen kiã tɔ́n yoo á pɛ Yezu ni: «Minin lɛn bɛ́ n gialaa ka boo mɛn nɛ, boo ba n lɛ‐n, n tá ǹ lɛ sii‐n wa?» ⁶³ Sɛnɛ, Yezu nə́ n lɛ tã. Wúlu‐bɔlen kiã tɔ́n pɛ nɛ: «Ká Lawa yiikoonaa tɔ nɛ, bɛ̀ n din ni Minin Nyin‐sili lɛa, bɛ̀ Lawa a Nɛgiĩ n ka n din lɛ nɛ, a pɛ wɔsɛn manɛ.» ⁶⁴ Yezu tɔ́n pɛ nɛ: «Ka n pɛ lɔn. Sɛnɛ, masɛ n pii ka nɛ: A saa sisia ganaa, ka á re Min a Nɛgiĩ yii giã‐n tán Lawa Pàãyiidɛnaa gusin, ka á re masɛ yii dɔn die lon a labaran la.» ⁶⁵ Lawa a wúlu‐bɔlen kiã nɔmaa a ná a din a mɔnaan kũ á ǹ toɛ̃, á pɛ: «Á Lawa tɔ ziziɛ̃! Wɔsɛn laadoo ba siére kɔsɔ‐a doo wa! Ka bɛ́ ka a Lawa tɔ ziziɛ̃ ǹ boo lɛ ma. ⁶⁶ Ka n wàa taasɛ?» Ǹ nə́ tɔ́n pɛ: «A zɛ̀rɛ nɛ, a doamaa‐n ka gɛ̀ nɛ.» ⁶⁷ Bɛ kio, ǹ nə́ sɛ̀ kakaa a yɔrɔ‐a, ǹ nə́ dɛdɛ ka gɔn muniin ni. Min tɛn nə́ ǹ gɔn tɔtɔ a para‐n, ⁶⁸ bɛ̀ ǹ pɛ nɛ: «Minin Nyin‐sili lɛ, min mɛn bɛ́ á n dɛ, bɛa dɛnaa pɛ wɔsɛn man kən le!» ⁶⁹ Piɛrɛ na á goã giã‐n tán kanaa sumu‐n. Wúlu‐bɔlen kiã a lɔn dí‐nyali goon nə́ n zɔ̃ á dɔ a li, á pɛ nɛ: «Nsɛ kɛ dɔ goã kun ka Galileen giĩ Yezu kɛ lɛ nɛ.» ⁷⁰ Sɛnɛ, Piɛrɛ ná a liere kɔ min tumaa yɔrɔ‐a, á pɛ: «Masɛ din yii ba n boo lɛ a woo ǹ bǎã‐a wa.» ⁷¹ Bɛ kio, á soo sumu‐n á woo kiɛnlɛ‐a. Lɔ dí‐nyali kɔsɔ dɔ yɛ, min mɛnɛn bɛ́ walan, bɛ́ tɔ́n pɛ bɛn manɛ: «Kɛ dɔ́ goã kun ka Nazarɛtin Yezu lɛ nɛ.» ⁷² Piɛrɛ wusoo a ná a liere kɔ doo, á n liɛ á pɛ: «Masɛ a bɛa giĩ lɛ doɛ̃ wa.» ⁷³ Bɛ kio boɛɛn nɛ, min mɛnɛn bɛ́ walan, bɛn nə́ n zɔ̃ ǹ nə́ dɔ Piɛrɛ li, ǹ nə́ pɛ nɛ: «Liere ba a‐n wa, ma nə ǹ dinin min goon lɛa. N boo da ǹ gɔn din tá n bɔ ǹ bǎã nyɛɛ.» ⁷⁴ Piɛrɛ yoo á dì bíi a din li, á n liɛ: «Bɛ̀ masɛ soɛ bɔ, Lawa dɔlɔ bɔ ma ganaa! Masɛ a kɛa giĩ lɛ doɛ̃ wa dɛ!» A din biikoo lɛ li gɔrɔ, koo sà goon nə́ wuu pɛ. ⁷⁵ Yezu boo mɛn pɛ Piɛrɛ nɛ, Piɛrɛ yiri gisĩ a nɛ: «Koo laan bɛ̀ a wuu pɛ, n din kɛ lɛ á re n piɛ̃ ka masɛ nɛ, á dɔ gunyin sɔɔ.» Piɛrɛ soo kanaa, á wuu pɛ parsiini.

¹ Baayɛlɛ yiisoon ne, Lawa a wúlu‐bɔlen goledɛnan tumaa nə́ n lɛ kaa kun ka Zuifun goledɛnan kɔsɔn nɛ, mà maǹ die Yezu dii a gã. ² Ǹ nə́ Yezu yii, ǹ nə́ woo kɔ Rɔmun gánadɛnaa Pilati la. ³ Zudaasi mɛn nə́ Yezu kɔ a zɔ́ɔn la, bɛ bɛ́ á yɛ mà ǹ nə́ Yezu a dɛ sii yɔrɔ bɔ, a gɔ́ɔ̃ yii wɔ̃. Á nɔmaa á wɔrɔ we pɔsɔɔ lɛ goa á woo ne Lawa a wúlu‐bɔlen goledɛnan lɛn laanka Zuifun goledɛnan lɛn li, ⁴ á pɛ ǹ nɛ: «Maa zɛ̀rɛ baãnaa kɔ ka la ke, má sii baraa zɛnaa!» Ǹ nə́ tɔ́n pɛ nɛ: «Wɔsɛn wàa n sii n bɛ nɛ? N din mìi gɔ́ɔ̃ ǹ sii ni!» ⁵ Zudaasi nə́ n gɔn bɔ wɔrɔ lɛ ganaa, á pɛsɛ̃ tán Lawa a kion, á soo á woo n din bɔlɔ da biɛ nɛ. ⁶ Wúlu‐bɔlen goledɛnan nə́ wɔrɔ lɛ goa, ǹ nə́ pɛ: «A kɔnpɛ ka wɔsɛn landa nɛ, minin bɛ́ Lawa goe ka wɔrɔ mɛn nɛ, wɔrɔ kɛ doamaa bie a n kaa kun ka bɛ‐n wa, a giala minbuiin nyin giɔ̀mɔ nɛ.» ⁷ Ǹ bɛ́ ǹ nə́ da ǹ nə́ kaa kun, ǹ nə́ woo bǎã kɔ́n pii dɔnɔn‐zɛnaali lon ka bɛa wɔrɔ lɛ nɛ, mà maǹ die tiin gere biĩ a nɛ. ⁸ Bɛ lɛ na á toa, ǹ tá bɛa bǎã lɛ bíi "mà bǎã" haalɛ tɔn pelo. ⁹ Lawa a boo gii‐dali Zeremii boo mɛn pɛ, bɛ lɛ lɛ nɔmaa á pã: «Ǹ nə́ wɔrɔ pɔsɔɔ lɛ goa, Izirayeli minin nə́ lɛ kɔ mà ǹ tá màn mɛn sarɛɛ a pii ǹ giɔ̀mɔ lɛa, ¹⁰ ǹ nə́ woo bǎã pii ni dɔnɔn‐zɛnaali lon, ka Dɛnaa bɛ́ á pɛ masɛ‐n lɔn.» ¹¹ Yezu woo, á n bɔlɔ pɛ gánadɛnaa yɔrɔ‐a. Bɛ́ nɔ̀n da la: «N din lɛ n Zuifun kii lɛa ya?» Yezu tɔ́n pɛ: «N din nə bɛ pii.» ¹² Bɛ kio, Lawa a wúlu‐bɔlen goledɛnan laanka Zuifun goledɛnan kɔsɔn bɛ́ a zɛ̀rɛ biɛ, a boo kɔ́n da wa. ¹³ Pilati tɔ́n pɛ nɛ: «Ǹ bɛ́ zɛ̀rɛ mɛn tumaa diɛ n la, n too a miɛ wa?» ¹⁴ Sɛnɛ, Yezu na a lɛ si ka bɛ kɔ́n nɛ wa. Bɛ lɛ na á gánadɛnaa tɔwaa parsiini. ¹⁵ Bɛ̀ Kiɛ̃mala ǹ Zɔ́n nə́ dɔ lɔn, gánadɛnaa n kòso nɛ goon diɛ. Zaman bɛ́ giɛ li, mà a min mɛn da, a n bɛ diɛ. ¹⁶ Bɛa waáraa lɛ nɛ, bɛ̀ kòso nɛ goon tá ǹ lon, a tɔ n Yezu ǹ nə́ bíi Barabaasi. A tɔ bɔ parsiini. ¹⁷ Zaman lɛ bɛ́ á n lɛ sɔkɔn, Pilati tɔ́n nɔ̀n da ǹ la: «Ka ǹ giɛ li ma die da? Yezu mɛn bɛ́ ka á bíi Barabaasi, hinlaa Yezu mɛn bɛ́ ka á bíi Minin Nyin‐sili?» ¹⁸ A giala Pilati dɔ̃ parsiini, mà foo a wuu pɛ na á toa ǹ nə́ Yezu wɔ asɛ gɔn. ¹⁹ Pilati bɛ́ kiri wɔ ǹ bǎã nɛ, a lɔ min dia mà a wo pɛ nɛ: «N nyan toa n nə n sii wɔ giĩ zɛ̀rɛ baãnaa kɛ a sii‐n wa. A giala masɛ nárɛɛ mɛn wɔ a wɔ gɔn la gunun tèlò‐n, á masɛ nɔmaa parsiini.» ²⁰ Lawa a wúlu‐bɔlen goledɛnan laanka Zuifun goledɛnan nə́ zaman lɛ gòãn sɔmɔ, mà ǹ Pilati nyankɔ a Barabaasi da, a Yezu dɛ. ²¹ Gánadɛnaa wusoo á nɔ̀n da ǹ la: «Ka ǹ giɛ li ma kɛa min paa kɛ lɛ mɛn da?» Ǹ nə́ tɔ́n pɛ nɛ: «Barabaasi!» ²² Pilati tɔ́n nɔ̀n da ǹ la: «Yezu mɛn bɛ́ ǹ tá bíi Minin Nyin‐sili, ma wàa zɛnaa bɛ nɛ?» Ǹ dinin tumaa nə́ n toa: «A dere gɔn ganaa!» ²³ Pilati wusoo á nɔ̀n da: «A na á wàa sii baraa zɛnaa?» Sɛnɛ, ǹ nə́ wusoo ǹ nə́ lɛn saa lon kɔsɛkɔsɛ: «A dere gɔn ganaa!» ²⁴ Pilati bɛ́ á dɔ̃, mà asɛ a die boe la a sii kɔ́n zɛnaa wa, mà màn nə́ tɔn miɛ̃ zaman lɛ a lala diɛ li, á mu saa, á n gɔn pii zaman lɛ yɔrɔ‐a, á pɛ: «Ma goɛ̃ ba giĩ kɛ a gɛ̀ sii‐n wa! Ka dinin mìi gɔ́ɔ̃ ǹ sii ni!» ²⁵ Zaman lɛ tumaa tɔ́n pɛ: «A gɛ̀ lɛ a koen nə goã wɔsɛn dinin laanka wɔa nɛnyaanan mìi ni!» ²⁶ Pilati nɔmaa á Barabaasi bɔ á kɔ ǹ la, á minin kaa Yezu ganaa ǹ nə́ duwə́ ka sɔsɔrɔ nɛ, á tɔ́n kɔ ǹ la mà ǹ dere gɔn‐lakerekaã ganaa. ²⁷ Gánadɛnaa a sɔraasin nə́ woo ka Yezu ni a sumu‐n. Sɔraasin tumaa daa a lɛnpɛnɛ walan. ²⁸ Ǹ ná a mɔnaan sɔlɔ ǹ nə́ ǹ bɔ a ganaa, ǹ nə́ dɔnkɛ tã wɔ a ganaa. ²⁹ Ǹ nə́ kii bafolo tã ka nyan gùrùn ni, ǹ nə́ wɔ a mìi ganaa, ǹ nə́ bàbàla wɔ a gusin a gɔn, ka n pɛ mà maǹ koɛ kii lɛa. Bɛ kio, ǹ nə́ n musi lɛn kurumaa tán a giulun, ǹ nə́ yaa wɔ a ganaa, bɛ̀ ǹ tá pii: «Fòo le, Zuifun kii!» ³⁰ Ǹ nə́ sɛ̀ kaa a ganaa, ǹ nə́ bàbàla lɛ saa bɛ̀ ǹ duwə́ ne a mìi ganaa. ³¹ Ǹ bɛ́ ǹ nə́ yaa wɔ a ganaa ǹ nə́ nya ǹ mɛn waáraa, ǹ nə́ dɔnkɛ lɛ sɔlɔ ǹ nə́ bɔ a ganaa, ǹ nə́ wusoo ǹ ná a din a mɔnaan goa ǹ nə́ ǹ wɔ a ganaa, bɛ kio ǹ nə́ woo ne, mà maǹ dere gɔn ganaa. ³² Ǹ bɛ́ soe kiwi gɔ́ɔ̃ nɛ, ǹ nə́ kaa Sirɛnin giĩ goon lɛ, a tɔ n Simɔn. Sɔraasin lɛn nə́ kũ ka pàã nɛ, mà a Yezu a dere ǹ gɔn gũ. ³³ Ǹ nə́ dɔ bǎã kɔ́n nɛ, ǹ nə́ bíi «mìi pán bǎã», ǹ dinin bɔlɔ nɛ, mà «Golgootaa.» ³⁴ Ǹ nə́ duvɛ̃ lɔlɔkɔn ka yii tii ǹ màn kɔɔsɛ kɔ́n nɛ walan, ǹ nə́ kɔ Yezu la mà a mi. Sɛnɛ, a bɛ́ a ná a nɛ̀n da, a lɛ kɔ á mi wa. ³⁵ Ǹ nə́ dere gɔn ganaa, ǹ nə́ n pã a mɔnaan ganaa, ǹ nə́ tɔ́n nə ǹ gii kɔn. ³⁶ Bɛ kio, ǹ nə́ giã tán‐a ǹ ná a lɛduə́. ³⁷ Ǹ dɔlɔ bɔ a ganaa sii mɛn tumaa taman yii, ǹ nə́ bɛn kiɛ̃ màn ganaa, ǹ nə́ dere a mìi la: Mà "Zuifun kii Yezu lɛ n ka kɛ nɛ". ³⁸ Ǹ nə́ mɛnaa minin la wole min paa dɔ dere gɔn ganaa Yezu li, goon ná a gusin, goon ná a gɔsɛ. ³⁹ Min mɛnɛn nə́ goã kiɛ̃ walan, bɛn man nə́ goã ǹ mìi papasɛ bɛ̀ ǹ tá sɔ kiɛ la. ⁴⁰ Maǹ nə́ goã pii ni: «N din mɛn bɛ́ mà nsɛ n die Lawa a Kion wurii, n wusoo n kɔsɔ dɔ lɛawaa sɔɔ gɔ́ɔ̃ nɛ, n din kirisibaa, bɛ̀ ma n Lawa a Nɛgiĩ lɛa sonbore, gisĩ n nə n bɔ dere ǹ gɔn ganaa kəni!» ⁴¹ Lawa a wúlu‐bɔlen goledɛnan laanka landa sii‐daraalin dɔn nə́ yaa wɔ a ganaa kun ka Zuifun goledɛnan nɛ, ǹ nə́ pɛ: ⁴² «N min kɔsɔn kirisibaa, sɛnɛ, n din ba boe la n nə n din kirisibaa wa! Táa ma n Izirayelin kii lɛa? Gisĩ sisia kəni n nə n bɔ dere ǹ gɔn ganaa, wɔsɛn nə tɔn golee n li. ⁴³ N foo doa Lawa ganaa n pɛ, mà nsɛ n Lawa a Nɛgiĩ lɛa. Haya! Bɛ̀ Lawa lɛ a n narɛ kəni, a n kirisibaa sisia, wɔsɛn nə yɛ!» ⁴⁴ Ǹ mɛnaa minin la wole min paa mɛn dɔ dere gɔnɔn ganaa a li, bɛn dɔn man nə́ goã sɔ kiɛ la miɛ̃. ⁴⁵ Wasa bɛ́ á dɔ baã bii, wɔlɔ tii gána lɛ paǹ din tumaa nɛ yǎa biikoo sɔɔ, wasa lɛ kanɛɛ a biikoo li. ⁴⁶ Wasa lɛ bɛ́ á kanaa, Yezu nə́ n lɛ dɛ kɔsɛkɔsɛ á pɛ: "Yilii, Yilii, lema sabakatanii?" (ǹ dinin bɔlɔ nɛ mà, «Maa Lawa, maa Lawa, wàa na á baa n tá masɛ toɛ walan?» ⁴⁷ Min mɛnɛn bɛ́ ǹ nə́ goã walan, bɛn tɛn ná a lɛ ma, ǹ nə́ tɔ́n pɛ: «Á ke lɛ diɛ Yilii la!» ⁴⁸ Ǹ goon nə́ baa si gɔrɔ, á woo màn sã duvɛ̃ pipiã li á wɔ bàbàla ganaa á dia Yezu la, mà a mi. ⁴⁹ Gialakunun nə́ tɔ́n pɛ: «A toa dɛ, bɛ̀ Yilii á die a kirisibiɛ, wɔsɛn tá re giɛ a ganaa!» ⁵⁰ Yezu wusoo á n lɛ dɛ doo ka kɔsɛkɔsɛ, a fɔfoã nə́ n si la. ⁵¹ A din biikoo lɛ li, Lawa a kion gɔ́ɔ̃ kuru kɔn‐a ǹ mɔnaa toɛ̃ kɔn‐a màn paa, a saa a lon ganaa, a daa a tán‐a yaa. Tán bìn da, páran nə́ yuyu, ⁵² yalan nə́ n lɛ bũ. Lawa a minin mɛnɛn nə gã lɛlɛ, bɛ gigiã yii wusoo á kaa, ⁵³ ǹ nə́ soo ǹ nə́ ǹ bɔ yala‐n. Yezu yii a kaa á bɔ geren bii kio, ǹ nə́ wɔ Zeruzalɛmu kiwi lɛ gɔ́ɔ̃ nɛ, min gigiã nə́ ǹ yɛ walan. ⁵⁴ Rɔmun sɔraasin goledɛnaa laanka sɔraasin mɛnɛn nə́ goã Yezu lɛduĩ, bɛn nə́ tán a bìn diɛ lɛ yɛ, kun ka sii mɛn tumaa nə́ n zɛnaa, nyɛ́ɛ nə́ ǹ kũ parsiini, ǹ nə́ tɔ́n pɛ: «A na á goã Lawa a Nɛgiĩ lɛa sonbore!» ⁵⁵ Lɔ gigiã mɛn nə kɔ Yezu kio lɛ haalɛ Galilee gána nɛ, bɛ̀ ǹ dí nya nɛ, bɛn nə́ n toa sɔsɔɔ ǹ nə́ ga bɛa siin lɛn ganaa. ⁵⁶ Bɛa lɔn lɛn bii, Magadalaan Mariya tan, Zaaki laanka Zozɛfu a náa Mariya nɛ, ka Zebedee a nɛnyaanan náa nɛ. ⁵⁷ Wasa bɛ́ á mɛ, Arimateen giĩ pàãma goon nə́ daa, á tɔ n Zozɛfu, a dɔ na á goã koe Yezu lɛ. ⁵⁸ Á woo Pilati li, á Yezu gere nyankɔ a lon. Pilati tɔ́n pɛ mà ǹ kɔ la. ⁵⁹ Zozɛfu ná a gere lɛ saa, á bĩ ǹ mɔnaa dii pɛnɛ a ganaa. ⁶⁰ A yala mɛn fɔ̃ kele kolo ganaa a din wɔ lɛa, á woo bĩ walan. Bɛ kio, á kɔlɔ kaara birikə́ á yala lɛ lɛ tã nɛ, á tɔn kiɛ̃. ⁶¹ Magadalaan Mariya laanka Mariya goon kɛ lɛ goã walan giã‐n tán‐a yala lɛ yɔrɔ‐a. ⁶² Bɛa lɛawaa, susu ǹ pii a siin yɔrɔ bɔ pinaa a lɛawaa, Lawa a wúlu‐bɔlen goledɛnan laanka Fariziɛ̃n nə́ woo Pilati li kun, ⁶³ ǹ nə́ pɛ: «Goledɛnaa, wɔsɛn yiri tá a nɛ minin yiri‐sãli kɛ lɛ pɛ, bɛ̀ a yii bɛ́ tɔn koo mà asɛ a gɛ̀ lɛawaa sɔɔ, mà asɛ yii á die kiɛ. ⁶⁴ Bɛ lɛ taman yii, wɔsɛn man nə n nyankoe, n pɛ n sɔraasin manɛ ǹ yala lɛ lɛduə́ yǎa a lɛawaa sɔɔbaa ǹ wɔ pinaa, màn mɛn bɛ́ toɛ, a kialandɛnan baran da a gere lɛ koã, ǹ wusoo ǹ pɛ minin manɛ bɛ kio, mà a yii na á kaa á n bɔ geren bii wa. Bɛ̀ a n zɛnaa miɛ̃ wa, bɛa minin yiri sã á gole koe á la bibinaa wɔ kɛ nɛ.» ⁶⁵ Pilati tɔ́n pɛ ǹ nɛ: «Sɔraasin nə́ ke, ǹ tá boe la ǹ na a lɛduə́. Ka woo ka n doa ka ga yala lɛ walan parsiini.» ⁶⁶ Ǹ nə́ tɔ́n woo ǹ nə́ yala lɛ a lɛduə́ sii yɔrɔ bɔ. Kɔlɔ mɛn bɛ́ a lɛ tiɛ̃, ǹ nə́ gɔn bǎã da bɛ ganaa, min ba a lɛ buĩ a din gɔn wìi a lɛa wa. Ǹ nə́ sɔraasin koa a li, mà ǹ na a lɛduə́.

¹ Susu ǹ pii á kiɛ̃ kio, dimaasi pinaa, wasa a bɔ tán‐a waáraa, Magadalaan Mariya laanka Mariya goon kɛ lɛ daa ga yala lɛ ganaa. ² A din bǎã‐n gɔrɔ, tán bìn da gole gole, Dɛnaa a dia dí‐a wole goon nə́ n toa lon á daa, á kɔlɔ lɛ birikə́ á da para li, á giã la. ³ A n tɛ pii ka la a tɛ‐pɛ bɛ́ lɔn, a mɔnaan man fu ka koara nɛ. ⁴ Nyɛ́ɛ yala‐lɛduə̃lin lɛn kũ yǎa ǹ gɔ̀nɔn yii bìn da, ǹ nə kere ka n pɛ mà maǹ nə́ gã. ⁵ Lon a dia dí‐a wole lɛ tɔ́n pɛ lɔn lɛn manɛ: — Ka baran nyɛ́ɛ baa wa. Masɛ á doɛ̃ máa minin nə Yezu mɛn dere gɔn ganaa, ka ǹ giɛ bɛ lɛ li. ⁶ A ba kànaa wa, a yii kaa á n bɔ geren bii, ka a bɛ́ á pɛ lɔn. Ǹ naa tán bǎã mɛn nɛ, ka da ga a bǎã ganaa. ⁷ Ka wo pɛ a kialandɛnan manɛ fufuu: «A yii kaa á n bɔ geren bii, á die woe ǹ nyɛɛnɛ Galilee gána‐n sisia, ǹ tá re woe yiɛ walan.» Boo mɛn bɛ́ masɛ lɛ‐n ma pɛ ka nɛ, bɛ lɛ n ka kɛ nɛ. ⁸ Ǹ nə́ n nanaa, ǹ nə́ n bɔ yala lɛ lɛ‐a, nyɛ́ɛ nə́ ǹ ganaa taãn‐taãnɛ, nyɛnyaa gole dɔ nə ǹ foo ne. Ǹ nə́ baa si ǹ nə́ woo boo lɛ pɛ Yezu a kialandɛnan manɛ. ⁹ Boɛɛn gɔrɔ, Yezu daa n da ǹ lɛ, á pɛ: «Ma á fòo diɛ ka nɛ!» Ǹ nə́ n zɔ̃ ǹ nə́ dɔ Yezu li, ǹ nə́ kaa tán a giulun, ǹ ná a gòãn kũ, ǹ ná a guguru kɔ. ¹⁰ Yezu tɔ́n pɛ ǹ nɛ: «Ka baran nyɛ́ɛ baa wa. Ka wo pɛ ma dɔɔ̃nɔn manɛ, mà ǹ wo Galilee gána nɛ, ǹ tá re die masɛ yiɛ walan.» ¹¹ Lɔn lɛn bɛ́ zii la, sɔraasin mɛnɛn nə́ goã yala lɛ lɛduĩ, bɛn kɔnɔn nə́ n bɔyaa, ǹ nə́ daa kiwi gɔ́ɔ̃ nɛ, sii mɛn tumaa nə́ n zɛnaa, ǹ ná a tumaa laakalaa Lawa a wúlu‐bɔlen goledɛnan lɛn manɛ. ¹² Wúlu‐bɔlen goledɛnan laanka Zuifun goledɛnan nə́ n lɛ sɔkɔn. Ǹ bɛ́ ǹ nə́ daa ǹ nə́ kaa kun, ǹ nə́ wɔrɔ gole kɔ sɔraasin lɛn ma la, ¹³ ǹ nə́ pɛ ǹ nɛ: «Ka pɛ mà a kialandɛnan man nə́ daa tèlò‐n, ǹ ná a gere lɛ koã, bɛ̀ kasɛn tá nyuù ni. ¹⁴ Bɛ̀ gánadɛnaa ná a boo ma, wɔsɛn dinin tá re n doɛ wɔ bebele, màn mɛn bɛ́ toɛ, a baran màn kɔ́n zɛnaa ka‐n wa.» ¹⁵ Yala‐lɛduə̃lin lɛn nə́ wɔrɔ lɛ si, ǹ pɛ ǹ nɛ lɔn, ǹ nə́ zɛnaa miɛ̃. Bɛ lɛ nɛ, bɛa boo lɛ nə́ n da wɔlɔ la Zuifun bii, yǎa a da pelo ǹ yaa. ¹⁶ Kialandɛnaa fulugoon lɛ woo Galilee gána nɛ. Yezu kele mɛn boo da ǹ nɛ, ǹ nə́ woo ǹ yii da la walan. ¹⁷ Ǹ bɛ́ ǹ nə́ yɛ, ǹ ná a guguru kɔ, sɛnɛ, ǹ tɛn nə́ n yiri binbirin bɔ. ¹⁸ Yezu nə́ n zɔ̃ á dɔ, á pɛ ǹ nɛ: «Lawa pàã tumaa kɔ ma la lon, á kɔ ma la tán. ¹⁹ Bɛ lɛ taman yii, ka woo, ka tɔrɔ tumaa baa maa kialandɛnan lɛa, ka batɛmu da ǹ ganaa, ka Díi Lawa laanka a Nɛgiĩ ka Yiri Fu tɔ nɛ. ²⁰ Ma dí mɛn tumaa pɛ ka nɛ, ka ǹ daraa ǹ ganaa ǹ nə ǹ nya. Ka dɔ̃: Ma á kun ka‐n baraabaraa, yǎa kanaa a nya pinaa.»