E Lukašći Bahtali Nevimata
Akaja Bahtali nevimata ramosarda o manuš savesko alav sas Luka, vo sas doktori, misionari savo putuilas e apostole Pavlesa (dik Kol 4,14; Flm 24; 2. Tim 4,11) thaj nas Židovo. Akaja knjiga opisujil e Isusesko bijandipe, trajo, sikaipe, čudurja, lesko smrto po trušul, vaskrsenje andar e mule thaj vi o vaznesenje po nebo. Jek katar e glavne tema akale Bahtale nevimako si kaj o Isus pherel e obećanja savo dijas o Del e Izraelešće ando Purano zaveto ali isto kaj e Bahtali nevimata naj samo pale Židovurja već vi pale okola save naj Židovurja. Ande akaja Bahtali nevimata o Isus sikavelas e but e teme, uključujući vi e molitva, e Sveto Duho, bah, zahvalnost thaj e love. Akaja knjiga isto gajda sikavel sar o Isus sastarelas thaj jartolas e bezeha e bute manušenđe, uključujući vi okolen save sas zurale nasvale ili opsednime e benđenca, čoren, bezehalen, odbacime manušen thaj e bute manušnjen. O Luka akava ramosarda, verovatno varekaj katar 65. brš posle o Hristo.
1O Luka ramol lil e Teofilešće pale e Isusesko trajo
1Poštuime Teofile, ramov tuće zbog godova kaj but džene line te ramon okola događajurja save o Del obećisarda majsigo prekal e prorokurja, a save dogodisajle maškar amende. 2Von godova ramosardine prema okova so majanglal phendine e očevicurja1,2 Očevicurja sas okola save sas e Isuseja katar o početko lešće službako thaj dićhenas sa e događajurja. thaj sluge e Alavešće. 3Zato vi me odlučisardem Teofile, te ramov tuće sa po redo, pošto pomno sa katar o početko istražisardem, 4gajda aveja sigurno kaj si okova sikavipe savo primisardan pouzdano.
O anđeo navestisarel kaj bijandola o Jovano savo bolelas
5Ande vrjama kana vladilas o Judejsko caro o Irod, sas varesavo rašaj savo akhardolas Zaharije andar e Avijasko1,5 “savo si o potomko e Avijesko.” O Avija sas pra papo akale grupaće rašajenđe thaj savora von sas e Aronešće potomkurja, savos sas prvo e Izraelconengo rašaj. rašajesko redo. A lešći romnji sas isto andar e Aronosko pleme.1,5 Akava značil kaj sas voj andar e isto linija e rašajenđi sago vi o Zaharije: “Lešći romnji sas isto andar e Aronosko plemeno.” “O Zaharije thaj lešći romnji e Jelisaveta sas liduj potomkurja e Aronešće.” Lako alav sas Jelisaveta. 6A liduj sas pravedne anglo Del, thaj trainas sa po zakono thaj pe okova so sas odredime anglo Gospod, bi manako. 7A naslen čhavra, kaj e Jelisaveta našti ačhelas khamni, a liduj već phurile.
8Jek đes kana o Zaharija služilas e Devlešće ando Hramo kaj po dužnost avilo o redo kana lešći grupa rašaja trubunas te služin, 9prema e rašajengo običaj odabirisardine les gajda kaj čhudine e kocka te del ando Svetište e Gospodesko te kadil.1,9 E rašaja trubuine te den jag mirišljavo tamnjano sago prinos e Devlešće svako detharin thaj svako talerjat po posebno oltari andre ando Hramo.10Pale vrjama kana kadilaspe ando Hramo, sa o them sas avri thaj molinaspe.
11A e Zaharijašće sikadilo o anđeo e Gospodesko savo ačhelas pe desno rig e žrtvenikosko katar savo kadilaspe. 12Kana dikhla les o Zaharije, zurale darajlo.
13A o anđeo phendas lešće: “Na dara, Zaharija! Kaj si ašundi ćiri molitva: e romnji ćiri e Jelisaveta bijanela tuće čhave thaj tu dele alav Jovan. 14Zbog leste aveja bahtalo thaj radosno thaj e buten raduila lesko bijandipe. 15Kaj avela baro anglo Gospod. Či pijela mol niti pimo savo matarel. Pherdola e Sveto Duhosa još ando đi pire dejako. 16Vo boldela e but Izraelconen e Gospodešće lenđe Devlešće. 17Džala anglo Gospod sago glasniko pherdo duho thaj sila, sago o proroko Ilija. Pomirila e daden lenđe čhavenca a e nepokorne umurja boldela gajda te prihvatin o razumnost okolengo save si pravedne. Pripremila e theme pale e vrjama kana o Gospod avela.”
18A o Zaharija phendas e anđelošće: “Sar me džanava kaj godova avela čače? Kaj sem me purano thaj e romnji mungri dija ande pire purane brš.”
19A o anđeo phendas lešće: “Me sem o anđeo Gavrilo, savo ačhav anglo Del1,19 savo ačhav anglo Del Ando original ramol: “savo ačhel anglo Del.” Akava si phendo sago ukor e Zaharijašće. Prisutnost e Gavrijelešći, savo avel direktno katar o Del, trubujasas te avel dovoljno dokazo e Zaharijašće. te služiv thaj bičhaldo sem te ćerav svato tuva thaj te javiv tuće akaja bahtali nevimata. 20A akana andar godova kaj či paćajan zanemija thaj naštik ćereja svato džiko đes dok či avel e vrjama pale godova thaj mungre alava či pherdonpe.”
21A o them ažućarelas avri e Zaharija thaj začudisajle so gaći zadržisajlo ando svetište e Hramosko. 22A kana napokon inljisto, naštik ćerelas svato, nego e znakonenca probisardas te phenel lenđe so sas ando Hramo thaj von haćardine kaj sas les viđenje ando svetište e Hramosko.
23Thaj kana završisajle e đesa lešće službaće ando Hramo o Zaharije đelotar ćhere. 24A posle godola đesa, lešći romnji e Jelisaveta ačili khamni thaj pandž čhon či inkljelas avri andar piro ćher1,24 Kana nakhlo pandž čhon sar sas khamni avela očigledno savorenđe kaj si khamni. Askal o them či mardinesas muj katar e Jelisaveta sago kaj si voj još nerotkinja. thaj motholas: 25“O Gospod milostivo dikhlas pe mande kaj fuljardas mandar o ladžavo anglo them.”1,25 Akava phenelas pe palo ladžavo savo inđarelas kaj nas lat čhavra.
O anđeo navestisarel kaj bijandola o Isus Hristo
26Kana e Jelisaveta sas khamni šov čhon, o Del bičhaldas e anđele Gavrilo ando cikno galilejsko gav savo akhardolas Nazaret, 27ke Marija savi sas još čhej thaj sas mangli palo manuš, savo akhardolas Josif, savo sas potomko e carosko Davidosko. 28Kana o anđeo dijas late andre phendas laće: “Raduisar tut,1,28 Raduisar tut Akava šaj prevodilpe sago “Zdravo!” kaj o Del si pherdo milosti prema tute! O Gospod si tusa.”
29Pe godola alava e Marija uznemirisajli thaj počnisarda te gndil so značisarel godova pozdrav. 30A o anđeo phendas laće: “Na dara Marija! Kaj o Del iskažisardas tuće piri ljubav.”1,30 Ando original ramol: “arakhline milost ko Del”. Idijomo “arakhlas milost” značil pozitivno prihvatime varekastar: “O Del odlučisardas te del tut piri milost”, ili “O Del sikavel piri ljubav”31Ake ačheja khamni thaj bijaneja čhave saves deja alav Isus. 32Vo avela baro thaj akhardola Čhavo e Majbare Devlesko thaj o Gospod Del dela les autoriteto te vladil sago o caro David savo sas lesko prapapo. 33Vo vladila e Jakovešće plemenova džiko veko thaj lešće carstvošće či avela krajo.
34A e Marija phendas e anđelošće: “Sar godova avela kana sem još čhej?”
35A o anđeo phendas laće: “O Sveto Duho fuljela pe tute thaj e sila e Majbare Devlešći avela pe tute thaj zasenila tut. Zato vi okova savo bijandola avela sveto thaj akhardola o Čhavo e Devlesko. 36Ake vi ćiri bibi e Jelisaveta, ačhili khamni ande piri purani vrjama thaj avela lat čhavo. Okoja isto manušnji pale savi phenenas kaj naštik avel lat čhavra, već si šov čhon khamni. 37Kaj, e Devlešće khanči naj nemoguće!”
38A e Marija phendas lešće: “Ake, sluškinja sem e Gospodešći, neka avel manđe pe ćire alava.” Thaj o anđeo đelotar latar.
E Jelisaveta pindžardas kaj o čhavro ande Marijako đi si o Mesija
39Varesave đesa majposle e Marija siđardas ande gorsko krajo e Judejako. 40Kana aresli okote dija ande Zaharijasko ćher thaj pozdravisajli e Jelisavetava. 41Kana e Jelisaveta ašunda e Marijako pozdrav, o čhavro huklo ando lako đi, a e Jelisaveta pherdili e Sveto Duhosa. 42Pale godova e bahtatar čhutas muj e bare glasosa: “Maj blagoslovime san tu, Marijo, katar sa e manušnja thaj blagoslovime o čhavro ande ćiro đi. 43Savi čast si man, te tu e dej mungre Gospodešći aves mande! 44Kaj ake čim o pozdrav ćiro avilo džike mungre kan, e bahtatar o čhavro huklas ande mungro đi. 45Blago tuće kaj paćajan kaj pherdola okova so phendas tuće o Gospod!”
E Marija slavil e Devle
46E Marija askal phenda:
“Barjarel e duša mungri e Gospode!
47Thaj raduilpe o duho mungro e Devlešće mungre Spasitelješće.
48Kaj milostivo dikhla pe mande pe piri ponizno sluškinja,
katar akana sa e manuša akharena man blagoslovime.
49Kaj o silno Del, savesko si alav sveto,
ćerdas manđe baro lačhipe.
50Kaj o Del si milostivo;
e milost lešći si katar e čang džike čang okolenđe save daran lestar.
51Pire moćno vastesa ćerel silne dela
thaj odbacisardas pestar okolen save si barikane ande pire ile.
52Čhudas tele katar o prestolje e vladaren,
a vazdas e poniznonen.
53E bokhalen čaljarda e lačhipeja,
a e barvalen mukla čuče vastenca.
54Huklo ando pomoć pire slugenđe e Izraelconenđe
thaj či bistardas te avel milostivo1,54 O Del naštik te bistrel. Kana ramol kaj o Del “delpes gođi ili či bistrel”, godova si idijomo savo značil kaj o Del deluil po temelji okolesko so majsigo obećisardas. Akava phenel pale Devlesko obećanje e Avramešće: “kaj obećisardas amare prapaponenđe kaj avela milosrdno.”
55sago kaj obećisardas amare prapaponenđe,
e Avramešće thaj lešće potomkonenđe dži ko veko.”
56A e Marija ačhili ke Jelisaveta varekaj katar trin čhon thaj askal boldape ćhere.
Bijandilo o Jovano savo bolelas
57A e Jelisavetaće avili e vrjama te bijanel thaj bijanda čhaves. 58Kana ašundine laće komšije thaj laći familija kaj o Gospod sas gajda lačho thaj milostivo prema late, raduisajle zajedno lasa. 59A kana e čhavres sas ohto đes o them ćidape po obred te obrezin e čhavre. Thaj line te den les alav Zaharija, sago kaj bučhol lesko dad. 60Ali e Jelisaveta phendas: “Na! Lesko alava avela Jovan!”
61A von phendine laće: “Pa khonik ande ćiri familija či bučhol gajda.” 62Zato e znakonenca phučline e čhavrešće dades sar vo kamel te del alav e čhavres. 63O Zaharija manglas e pločica pe savi šaj te ramol thaj ramosardas: “Jovan si lesko alav.” Thaj savora začudisajle. 64Thaj odma o Del putardas lesko muj thaj oslobodisardas lešći čhib thaj o Zaharija počnisardas te ćerel svato thaj te slavil e Devle.
65A e Devlešći dar lija sa lenđe komšijen po gorsko krajo e judejako thaj ćerelas pes svato pale akala događaja. 66Thaj savora save ašundine pale akala događaja, gndinas thaj phučenas pes ande peste: “So avela katar akava čhavro? Čačes si o vas e Gospodesko pe leste.”1,66 o vas e Gospodesko pe leste Izraz “o vas e Gospodesko” odnosilpes pe Gospodesko moć. “E Gospodesko moć sas lesa” ili “o Gospod ćerelas moćno ande leste”.
E Zaharijasko proročanstvo
67O Zaharije, o dad e čhavresko, pherdilo e Sveto Duhosa, thaj prorokuisardas alavenca:
68“Blagoslovime o Gospod o Del e Izraelosko
kaj avilo thaj izbavisarda pire theme!
69Vazdas amenđe silno spasitelje1,69 silno spasitelje Ando original ramol: “šng spasenja pale amende”. E šng e životinjaći sas simboli pale lako moć te branilpes. Palo Mesija phenelpes sago kaj si vo šng saves si moć te spasilamen.
andar o potomstvo pire slugasko e Davidesko,1,69 andar o potomstvo pire slugasko e Davidesko si doslovno “ando ćher lešće slugasko e Davidesko”. E Davidesko “ćher” Akate prestavisarel lešće familija, majtačno, lešće potomkonen: “ande familija lešće slugošći e Davidešći” ili “savo si potomko savo si potomko lešće slugasko e Davidesko”.
70sago kaj dumut obećisardas
po muj pire svete prorokonengo
71kaj izbavila men katar amare dušmaja
thaj andar e vas1,71 e vas prestavil pale e moć savi e bilačhe manuša koristin protiv e Devlesko them. savorenđe save mrzin men.
72Sas milostivo amare pradadenđe
thaj ispunisardas piro sveto savezo,
73e solah savi dija e Avramešće amare pra dadešće.
74Izbavisarda amen andar amare dušmajenđe vas,
te šaj služisaras lešće bi darako,
75ando svetost thaj ande pravda angle leste dokle god sam džude.
76A tu, Jovane čhaveja mungreja, akhardoja proroko e Majbare Devlesko
kaj džaja anglo Gospod te lačhares lesko drom.
77Sikaveja e Devlešće theme sar te pindžaren o spasenje
kroz o jartipe lenđe bezehendar.
78Zbog e bari milost amare Devlešći,
osvanila1,78 osvanila Svetlo si često metafora palo čačipe. Akate phenelpes palo duhovno čačipe savi o Spasitelj dela sago kaj si o izlasko e (khamesko) savo rasvetlisarel e phuv. Dik Mal 4,2. amenđe andar e visine e nevi detharin
79te anel svetlo1,79 anel svetlo Svetlo si često sikado sago metafora palo čačipe. Akate phenelpes pale duhovno čačipe savo o Spasitelj dela sago kaj inkljel o kham savo rasvetlil e phuv. Dik Mal 4,2. okolenđe save train ando tunjariko thaj ande dar katar o smrto
thaj te upravisares amare korakurja po drom e mirosko.”1,79 drom e mirosko si metafora palo način e trajosko savo anel dži ke godova te e manušes avel miro e Devlesa: “trais mirno trajo” ili “te phires e dromesa savo inđarel dži ko miro”.
80A o čhavro Jovano barjolas thaj zuravolas ando duho. Kana barjilo, trailas ande pustinja sa dok či započnisardas e javno služba angle Izraelcurja.
2E Isusesko bijandipe
1Ande godoja vrjama kana bijandilo o Jovano, inkljisti e zapoved katar o rimsko caro Avgusto te sa o them savo trailas ando Rimsko carstvo avel ramome ando popis stanovništva. 2Akava sas o prvo popis kana o Kvirinije vladilas e Sirijava. 3Savora teljardine te prijavinpes palo popis ande gava kaj sas bijande lenđe pra papurja.
4Gajda vi o Josif teljardas andar o gav Nazaret andar e galilejsko regija, ando Vitlejem e judejsko regija kaj sas o David bijando,2,4 Vitlejem Vi ako sas o Vitlejem cikno gav, okote sas o caro David bijando thaj sas jek proročanstvo kaj vi o Mesija avela okote bijando (Mih 5,2). kaj o Josif sas potomko e carosko Davidesko 5te prijavilpe palo popis zajedno pire verenicasa e Marijasa savi sas khamni. 6Dok sas ando Vitlejem avili laći vrjama te bijanel. 7Bijandas pire prvo čhaves, paćardale thaj čhutale ande jasle2,7 jasle Ande jasle najverovatno sas čisto thaj sas andre vareso meko thaj šuko sago e šući čar thaj gajda sas meko pale beba. E životinje često inćarenas pes paše pašo ćher te aven po sigurno thaj te šaj loće te pravaren len. E Marija thaj o Josif sas smestime ande prostorije save koristinas pes pale životinje. kaj nas than ande gostijonica.2,7 nas than ande gostijonica Uzrok pale akava sas verovatno kaj but o them avelas ando Vitlejem te ramonpes ande popis stanovništa.
E anđelurja navestisaren e pastirenđe e Isusesko bijandipe
8Ande godoja isto regija savi sas paše pašo Vitlejem sas e pastirja save inćarenas e raćaći straža pe pašnjakurja ke pire bakhre. 9Andar jekhvar o anđeo e Gospodesko ačhilo maškar lende thaj obasjaisardalen e slava e Gospodešći, a von zurale darajle. 10A o anđeo phendas lenđe: “Na daran! Kaj ake, anav tumenđe e bahtali nevimata pe bari bah sa e themešće. 11Kaj ađes bijandilo tumenđe o Spasitelj, savo si o Gospod Hristo ando gav kaj bijandilo o caro David! 12Ake o znako pe savo pindžarena les: araćhena e čhavre paćarde sar pašljol ande jasle.”
13Ande data e anđelošće pridružisajli e bari vojska anđelurja thaj slavinas e Devle alavenca:2,13 Ando original ramol: “e anđelošće pridrušisajli e nebesko vojska”
14“Slava e Devlešće ande nebeske visine,
thaj pe phuv miro e themešće save si pe lešći volja!”
15Čim e anđelurja boldinepe ando nebo, e pastirja phenenas jek avrešće: “Hajde džas dži ko Vitlejem, te dikhas so godova okote dogodisajlo, so phendas amenđe o Gospod.”
16Sigo aviline ando than o Vitlejem thaj arakhline e Marija, thaj e Josife thaj e čhavres savo pašljol ande jasle. 17A kana dikhline e čhavres, e pastirja phendine savorenđe sa so o anđeo phendas lenđe palo čhavro. 18A savora save ašunenas e pastiren divisajle okolešće so phenenas. 19A e Marija zapamtisardas sa akala alava thaj stalno gndilas pale lende2,19 E Marija smatrilas okova so sas phendo pale lako čhavo but dragoceno: “brižljivo thaj rado delas pes lende gođi”.20Pale godova e pastirja boldinepe palpale, hvalinas thaj slavinas e Devle pale sa so dogodisajlo sago kaj vi phendas lenđe o anđeo.
21A kana avilo o ohtoto đes sar o čhavro bijandilo, trubuine te obrezin e čhavres,2,21 obrezin E zakonurja save o Del dijas e Židovske vernikonenđe roden te obrezilpes o muško čhavro, godova sas odredime žrtva savi o dad thaj e dej e čhavrešći trubun te den (3. Mojs 12,1–4). thaj dine les alav Isus, sago kaj phendas o anđeo dok još e Marija či ačhili khamni.
O Isus thaj e Marija ando Hramo te pheren o zakono
22Kana navršisajle e đesa katar lengo šilaipe prema e Mojsijesko zakon inđardine e čhavres ando Jerusalim te sikaven les e Gospodešće 23(sago kaj si ramome ando zakono e Gospodesko: “Svako prvo bijando, a muško čhavo neka posvetilpe e Gospodešće”) 24thaj den e žrtva (sago kaj phenel e Gospodesko zakon: “duj grlice ili duj terne goluburja”).
O Simeon dićhel e Mesija thaj prorokuil
25Ande godoja vrjama trailas ando Jerusalim varesavo manuš alavesa Simeon. Vo sas zurale pravedno thaj pobožno manuš. O Sveto Duho sas pe leste thaj ažućarelas te avel o Mesija te izbavil o Izrael.2,25 ažućarelas te avel o Mesija te izbavil o Izrael Ando original ramol: “ažućarelas e Izraelošći uteha”.26A o Sveto Duho već objavisardas lešće kaj či merela dok či dićhel e Gospodešće Mesija. 27Potaknime katar o Sveto Duho avilo ando Hramo baš kana o dad thaj e dej anenas e čhavre e Isuse te izvršin okova so rodelas o Mojsijesko zakon. 28O Simeon lija e čhavres ande pire vas thaj hvalisarda e Devle alavenca:
29“Akana, Gospode, šaj me ćiro sluga te merav ando miro
sago kaj phendan.
30Kaj e jakha mungre dikhline o spasenje ćiro,2,30 spasenje ćiro “Spasenje” phenel pale osoba savi anela o spasenje–o Isus–saves inćarel o Simeon: “Saves tu bičhaldan te spasilamen”.
31savo pripremisardan angle sa o them,
32o svetlo2,32 o svetlo Akaja metafora značil kaj o čhavro pomožila e themešće te dićhen thaj haćaren po isto način sar o svetlo pomožisarel e themešće te dićhen. te prosvetlil aver themen
pe e slava ćire themešći e Izraelošće.”
33E Isusesko dad thaj lešći dej divisajle okolešće so o Simeon phenelas pale leste. 34O Simeon askal blagoslovisarda len thaj phendas e Isusešće dejaće e Marijaće: “O Del odredisardas pale akava čhavro te e but e manušenđe ando Izrael avel palo propast thaj butenđe palo vaskrsenje.2,34 E alava “perena” thaj “vazdena pes” izrazin kana vareko boldel pes katar o Del ili te aven maj paše maj paše ko Del: “akava čhavro prouzročila te but e Izraelcurja peren katar o Del ili te aven maj paše ko Del”. Vo si odredime te avel e Devlesko znako, ali o but o them odbacila les. 35Akava avela sar te sikadon e gndimata save si garade ande but e ile. A vi tuće korkoraće o mačo2,35 o mačo Akaja metafora opisil e bari tuga savi e Marija haćarela: “Ćiri tuga avela gajda dukhani sago kaj o mačo probisardas ćiro ilo.” hvarela ćiro ilo.”
E Ana hvalil e Devles palo Mesija
36A okote sas vi e Devlešći proročica savi akhardolas Ana, e Fanuilovešći čhej, voj sas andar e Asiresko2,36 Asirsko preme sas jek katar e Jakovešće dešuduj čhave pleme thaj sas zurale purani. Trailas pire romesa samo efta brš, 37a pale godova trailas korkoro sar udovica dži ke ohtovardeš thaj štar brš.2,37 ohtovardeš thaj štar brš mogućo značenje si 1 voj sas udovica 84 brš ili 2 voj si udovica savi si akana purani 84 brš. Voj sas stalno ando Hramo, služilas e Devlešće đeseja thaj e raćava, postilas thaj molilaspe. 38Thaj samo so o Simeon završisardas vi voj avili thaj hvalilas e Devles thaj phenelas palo Isus savorenđe save ažućarenas te o Del otkupisarel o Jerusalim.2,38 Jerusalim Akava značil “okova savo ćidela o Jerusalim” ili “vo savo anela e Devlešće blagoslovurja thaj o naklonost palpale ando Jerusalim” (dik Is 52,9).
39Kana e Isusešći dej thaj lesko dad dine gata so sas po zakono e Gospodesko, boldinepe ande Galileja ando piro gav Nazaret. 40A o čhavro barjolas thaj zuravolas thaj pherdolas mudrosti, a e milost e Devlešći sas pe leste.
E Marija thaj o Josif roden e Isuse ando Hramo
41E Isusesko dad thaj lešći dej svako brš džanas ando Jerusalim ande đesa kana sas o prazniko Pasha. 42A kana sas e Isuse dešuduj brš, von aviline Lesa ando Jerusalim te slavin o prazniko. 43Kana sas gata godola đesa, thaj kana boldenaspe ćhere, o čhavro Isus ačhilo ando Jerusalim, a o Josif thaj lešći dej e Marija či džangline kaj si. 44Nego gndisardine kaj si e društvosa anglal. Kana nakhlo već jek đes phiripe počnisardine te rodenle maškar e familija thaj maškar okola kasa džanenas. 45Sar či arakhline les boldinepe ando Jerusalim te roden les. 46Thaj o trito đes arakhline les ando Hramo sar bešel maškar e sikavne thaj čholas kan lende thaj phučelas len. 47A savora save ašunenas les divisajle lešće gođaće thaj lešće odgovorenđe.
48Kana dikhline les začudisajle, a lešći dej phendas lešće: “Čhaveja! Sostar ćerdan amenđe gadava? Ake me thaj ćiro dad e darasa rodam tut.”
49A o Isus phendas lenđe: “Sostar rodineman zar či džangline kaj me trubul te avav ando ćher mungre Dadesko?”2,49 Zar či džangline kaj me trubul te avav ando ćher mungre Dadesko? Lesko dad thaj lešći dej trubuine te džanen e svrha savjava bičhalda les lesko Dad. Kana sas les 12 brš o Isus već džanelas, kaj si o Čhavo e Devlesko, (a na e Josifesko e Marijaće romesko).50Ali von či haćardine so o Isus kamlas te phenel lenđe.
51Askal boldape lenca ando Nazaret thaj čholas kan lende. A e dej lešći lelas sama pe sa akala događajurja ande piro ilo.2,51 lelas sama pe sa akala događajurja ande piro ilo Pale sa so e Marija ašundas, sago kaj si o blago savo voj brižljivo lelas sama thaj vrednujilas: “brižljivo delas pes gođi ke sa akala događaja”.52A o Isus napreduilas ande mudrost thaj barjolas2,52 napreduilas ande mudrost thaj barjolas ande milost “Postoilas maj mudro thaj maj snažno.” Akava phenelpes kaj mentalno thaj fizički barjolas. ande milost anglo Del thaj anglo them.2,52 ande milost anglo Del thaj anglo them Akava phenel palo duhovno thaj društveno baripe. Akava šaj izrazisajlosas: “O Del blagoslovilas les sa majbut thaj majbut, a o them volilas les sa majbut thaj majbut.”
3O Jovano savo bolelas pripremil o drom palo Isus
(Mt 3,1–12; Mk 1,2–8; Jn 1,19–28)
1Sas dešupandžto brš sar vladilas o caro Tiberija e rimske carstvosa,3,1 pe amaro kalendari godova avilosas ande 27 ili 28 brš o Pontije Pilato vladilas e judejava, o Irod vladilas e galilejava, a lesko phral o Filip vladilas ande Itureja thaj ande Trahonitada, o Lisanije vladilas ande Avilina,3,1 o Irod, Filip thaj o Lizanije sas “tetrarsi”. Izraz “tetrarh” odnosilpe pe e vladako dužnosniko savo vladilas jećhe delosa ando Rimsko carstvo. Svako tetrarh sas talo autoriteto e rimske carosko. O carstvo e Herodesko e “Baresko”, savo sas caro pale vrjama kana o Isus bijandilo, sas podelime pe štar delurja nakon lesko smrto, a godole delenca vladinas lešće čhave sago “tetrarsi” ili “vladarja štare opašinaće”. Svako deo sas len jek ili majbut cikne delurja save akhardonas provincije, sago kaj sas e Galileja thaj e samarija.2o Ana thaj o Kajafa sas e šorvale rašaja,3,2 o Ana thaj o Kajafa sas e šorvale rašaja Ili “dok o Ana thaj o Kajafa zajedno služinas sago e bare rašaja.” O Ana sas o baro rašaj, a e židovurja nastavisardine les kasave te pindžaren čak vi nakon so e Rimnjanurja postanisardine lešće džamutre, e Kajafa, te zameniles sago o baro rašaj. a o Del askal objavisardas piro alav e Jovanošće e Zaharijašće čhavešće ande pustinja. 3Thaj o Jovano askal nakhlas e sasti okolina oko e reka e Jordanošći thaj propovedilas e themešće kaj e manuša trubun te obratinpes e Devlešće te jartol lenđe bezeha thaj te bolen pes. 4Sago kaj ramosardas o proroko Isaija, o Jovano sas:
“O glaso savo čhol muj ande pustinja:
‘Lačharen o drom palo Gospod,
Poravnisaren e staze pale leste!3,4 E manuša kava ćeren gajda te pokainpes pale pire bezeha: “Pripremin tumen te čhon kan e Gospodešći poruka kana avela” ili “Pokaintumen thaj aven spremne te avel o Gospod.”
5Neka svako dolina pherdol
a svako gora neka slegnilpes!
Sa e banđe droma neka ispravin pes
thaj e grbave droma postanina ravne.3,5 Kane e manuša lačharen o drom palo caro savo avel, askal snizin e grbave thana thaj pheren e hvja ando drom te avel ravno. Akava sas deo metafora savi započnisardas ande prethodno stiho.
6Thaj svako manuš dićhela o spasenje savo avel katar o Del.’”
7O Jovano phenelas okolenđe save avenas te bolenpe: “Tumen e sapengo leglo!3,7 sapengo leglo! Phenel kaj si bilačhe manuša Ko phendas tumenđe kaj šaj te našen angle bari holji e Devlešći savi avel?3,7 O Jovano prekorilas e theme zato kaj rodenas te vo bolel len sar o Del či kaznisardasas len, ali či kamline te či majbut grešisaren: “Naštik gajda našen katar e Devlesko gnjevo samo gajda kaj avena bolde”.8Sikaven tumare trajosa thaj tumare delenca kaj odvoisajle katar o bezeh thaj kaj obratisajle e Devlešće.3,8 Ando original ramol: “bijanen plodurja save si dostojne palo pokajanje.” Ande akaja metafora o ponašanje e manušesko usporedilpes e plodosa. Sago kaj katar e biljka ažućarelpe kaj dela plodo savo si primereno pale akaja vrsta e biljkaći, katar o manuš savo phenel kaj pokaisajlo očekuilpes te trail sago kaj o Del naredisarel. Na hohaven tumen kaj si tumenđe dosta te phenen: ‘Amen sam e Avramešće potomkurja,’3,8 “Amen sam e Avramešće potomkurja thaj o Del či kaznila amen.” kaj phenav tumenđe kaj o Del šaj vi katar akala bara te vazdel čhavra e Avramešće.”3,8 O Jovano akate kamel te phenel kaj godova kaj si e Avramešće čhave či spasilalen, kaj o Del šaj vi katar khanči vazdel e Avramešće potomkurja. 9Kaj o tover e Devlešće sudosko već si čhutino po koreno3,9 O tover si metafora pale kazna savi uskoro započnila: “O Del si sago o manuš savo čhol o tover po koreno e kaštesko” e kaštesko. Svako kaš savo či bijanel lačhe plodurja čhinelapes thaj čhudela pes ando bov.
10Askal o them phučlales: “So askal te ćeras?”
11A o Jovano phendas lenđe: “Kas si duj gada neka del jek okole kas naj. Thaj kas si habe neka del okoles kas naj.”
12Aviline vi e carinikurja te o Jovane bolelen thaj phendine lešće: “Sikamneja, so amen te ćeras?”
13A o Jovane phendas lenđe: “Na roden majbut porezo nego so odredil tumenđe e vlast.”
14E vojnikurja isto phučline: “A amen so te ćeras?”
A vo phendas lenđe: “Khonikastar na len love pe sila, na optužisaren khonikas hohamne3,14 na optužisaren khonikas hohamne ili “na optužin khonikas hohamne te dobisardinesas love lendar.” thaj aven zadovoljno tumare poćinava.”
15Ande godoja vrjama o them ažućarelas e Mesija thaj savora ande pire ile phučenas pes te naj možda o Jovano Mesija. 16Zato o Jovano phendas savorenđe: “Me bolava tumen e pajesa, ali avel vareko pale mande ko si majzuralo mandar, kašće me najsem dostojno ni e haravlja pe sandale te putrav.3,16 e haravlja pe sandale te putrav Te putren e haravlja ili e sandale pe varekašće pungre sa e dužnost e robošće. O Jovano phendas kaj si o kova savo avel si gaći uzvisime kaj o Jovano naj dostojno ni lesko robo te avel. Vo bolela tumen e Sveto Duhosa thaj e jagasa.3,16 e jagasa si metafora savi prestavil sago šilaipe katar e bezeha17Šilavela piro gumno3,17 gumno si than kaj ćidelas pes o điv te odvoilpes katar e pleva. E vilenca o điv čhudelas pes ando vazduh, e pleva inđarelas e balval a e kućin e đivešći perelas pe phuv kaj sas majpharo. thaj odvoila o điv katar e pleva; o điv ćidela ande piro skladište, a e pleva dela jag e bare jagasa savi phabola večno.”3,17 O Jovano phenel palo Hristo savo avel te sudil sago kaj si vo zemljoradniko savo odvoil e kućina e đivešće katar e pleva: “Vo inćarel e vile ande vas kaj si o điv spremno” ili “Vo si spremno te sudil sago kaj si o zemljoradniko spremno te ćinel o điv”.18Thaj but kasave opomene o Jovano phendas e themešće thaj navestilas lenđe e Bahtali nevimata.
19A o Irod o vladari kas o Jovano ukorisarda zato kaj o Irod lijas e Irodijada, e romnja pire phralešće,3,19 kaj o Irod lijas e Irodijada, e romnja pire phralešće Irod Antipas rastavisajlo katar piri prvo romnji thaj lija romnjaće pire familija e Irodijada, savi sas vi romnji lešće phralešći e Filipešći (dik Mt 14,3; Mk 6,17). E Mojsijesko zakono ando 3. Mojs 18,16; 20,21 zabranisardas e manušešće te lel pešće pale romnji pire phralešće romnja dok si godova phral još džudo. thaj pale sa aver bilačhimata save ćerda o Irod, 20pale sa godova još vi e Jovane čhuda ande tamnica.
O Jovano bolel e Isuse
21Kana o Jovano bolelas sa e themes, bolape vi o Isus. Dok o Isus molisajlo, putajlo o nebo, 22thaj fuljisto pe leste o Duho Sveto ando telesno obliko sago golubo, thaj andar o nebo ašundilo o glaso savo phendas: “Tu san mungro voljeno Čhavo. Tu san mungri bah!”
E Isusesko poreklo
23Kana o Isus započnisardas e javno služba katar o Del sas les varekaj katar trjanda brš. Inćarelaspe kaj si o Isus čhavo e Josifesko.
O Josif sas e Ilijesko čhavo,
24o Ilija sas e Matatesko čhavo,
a o Matat e Levijesko čhavo,
o Levije sas e Melhijesko čhavo,
o Melhi sas e Janajesko čhavo,
o Janaj e Josifesko čhavo,
25o Josif sas e Matatesko čhavo,
o Matatija sas e Amosesko čhavo,
o Amos sas e Naumasko čhavo,
o Naum sas e Eslijesko čhavo,
o Eslija sas e Nangejesko čhavo,
26o Nangej sas e Maatesko čhavo,
o Maat sas e Matatijesko čhavo,
o Matatija sas e Semeinasko čhavo,
o Semein sas e Josihesko čhavo,
o Josih sas e Jodasko čhavo,
27o Joda sas e Joananesko čhavo,
o Joanan sas e Risasko čhavo,
o Risa sas e Zorovavelesko čhavo,
o Zorovavel sas e Salatiilesko čhavo,
o Salatiil sas e Nirijasko čhavo,
28o Niri sas e Melhijasko čhavo,
o Melhi sas e Adijasko čhavo,
o Adi sas e Kosamesko čhavo,
o Kosam sas e Elmadamesko čhavo,
o Elmadam sas e Iresko čhavo,
29o Ir sas e Isusesko čhavo,
o Isus sas e Eliezeresko čhavo,
o Eliezer sas e Jorimesko čhavo,
o Jorim sas e Matatesko čhavo,
o Matat sas e Levijesko čhavo,
30o Levije sas e Simeonesko čhavo,
o Simeon sas e Judasko čhavo,
o Juda sas e Josifesko čhavo,
o Josif sas e Jonamesko čhavo,
o Jonam sas e Eliakimesko čhavo,
31o Eliakim sas e Melejasko čhavo,
o Meleja sas e Menasko čhavo,
o Mena sas e Matatesko čhavo,
o Matata sas e Natanesko čhavo,
o Natan sas e Davidesko čhavo,
32o David sas e Jesejesko čhavo,
o Jesej sas e Jovidesko čhavo,
o Jovid sas e Voozesko čhavo,
o Vooz sas e Salmonesko čhavo,
o Salmon sas e Naasonesko čhavo,
33o Naason sas e Aminadavesko čhavo,
o Aminadav sas e Adminesko čhavo,
o Admin sas e Arnijesko čhavo,
o Arni3,33 Umesto “e Adminesko čhavo, o Admin sas e Arnijesko čhavo, o Arni sas e Esromesko čhavo”, varesave grčke rukopisurja ramol same “e Avramesko čhavo, o Aram sas e Esromesko čhavo”. sas e Esromesko čhavo,
o Esrom sas e Faresesko čhavo,
o Fares sas e Judasko čhavo,
34o Juda sas e Jakovesko čhavo,
o Jakov sas e Isakosko čhavo,
o Isak sas e Avraamesko čhavo,
o Avram sas e Tarasko čhavo,
o Tara sas e Nahoresko čhavo,
35o Nahor sas e Seruhesko čhavo,
o Seruh sas e Ragavesko čhavo,
o Ragav sas e Falekesko čhavo,
o Falek sas e Everesko čhavo,
o Ever sas e Salasko čhavo,
36o Sala sas e Kainamesko čhavo,
o Kainam sas e Arfaksadesko čhavo,
o Arfaksad sas e Simesko čhavo,
o Sim sas e Nojesko čhavo,
o Noje sas e Lamehesko čhavo,
37o Lameh sas e Matusalinesko čhavo,
o Matusalin sas e Enohesko čhavo,
o Enoh sas e Jaretesko čhavo,
o Jaret sas e Malaleilesko čhavo,
o Malaleil sas e Kainamesko čhavo,
38o Kainam sas e Enosesko čhavo,
o Enos sas e Sitesko čhavo,
o Sit sas e Adamesko čhavo,
o Adam sas e Devlesko čhavo.
4O beng iskušil e Isuse
1O Isus, pherdo e Sveto Duhosa, boldape katar e reka Jordan thaj o Sveto Duho inđardale ande pustinja, 2kote o beng iskušilas las štarvardeš đesa thaj khanči či hala pale godoja vrjama, a kana nakhline godola đesa vo bokhajlo.
3A o beng phendas lešće: “Ako san Čhavo e Devlesko, phen akale barešće te postanil mangro.”
4A o Isus phendas lešće: “Ando Sveto lil ačhel ramome: ‘Či trail o manuš samo katar o mangro.’” 4,4 Ando Matej 4,4 ačhel: “Ramome kaj: ‘Či trail o manuš samo katar o mangro, nego katar svako alav savo inkljel andar e Devlesko muj.’”
5O beng inđardale pe vuči gora thaj sikadas lešće sa e carstvurja akale themešće ando treno e jakhako. 6Thaj phendas lešće o beng: “Tuće dava sa akaja vlast thaj e slava lenđi, kaj si manđe predaime thaj me šaj te davala kašće me kamav. 7Ako peres pe koča angle mande thaj slavis man, sa avela ćiro.”
8A o Isus phendas lešće: “Ando Sveto lil ačhel ramome: ‘De koča thaj slavisar samo e Gospode ćire Devles, thaj jedino lešće služisar.’”
9Thaj o beng inđardale ando Jerusalim thaj čhuta les po vrho e Hramosko thaj phendas lešće: “Ako san Čhavo e Devlesko, huti katar tele, 10kaj ando Sveto lil ačhel ramome:
‘Vo pire anđelenđe zapovedila te len sama pe tute’
11thaj: ‘pe vas inđarena tut
te či pećes varekaj će pungresa ando bar.’”
12A o Isus phendas lešće: “Ramome si:
‘Na probisar e Gospode ćire Devle.’”
13Thaj kana o beng završisarda te iskušil les, đelotar lestar pale varesošći vrjama.
O Isus boldape ande galilejako krajo
14O Isus boldape ando galilejako krajo pherdo e Sveto Duhošće silava thaj o glaso pale leste buljilo pe sasto godova krajo. 15Sikavelas pe lenđe sinagoge, thaj savora šukar mothonas pale leste.
O Isus sas tradino andar o Nazaret
16Thaj avilo ando gav savo akhardolas Nazaret kaj barilo thaj pe piro običajo ando savato dija ande sinagoga thaj uštilo te čitol. 17Dine les e knjiga4,17 knjiga Ando original ramol: “svitko”. katar o proroko Isaija, putardas e knjiga thaj arakhla o than kaj si ramome:
18“O Duho e Gospodesko si pe mande
zato makhlas mungro šoro e uljeja4,18 Akava pojmo “makhlas lesko šoro e uljeja” značil kaj o Del varekas odabirisarda pale varesoste. Pe gadžikani čhib phendasas pe “pomazanje”. thaj bičhalda man
te anav e Bahtali nevimata e čorenđe,
bičhalda man te propovediv e phanglenđe kaj avena mukline,
thaj e korenđe kaj dićhena,
a e mučime kaj avena oslobodime
19thaj te proglasisarav o brš milosti e Gospodesko”.
20Phandada e knjiga, dijala ko sluga thaj bešlo te sikavel, a savora save sas ande sinagoga dićhenas pe leste. 21Thaj počnisarda te phenel lenđe: “Ađes akava Lil savo ašundine tumare kanenca pherdilo.”4,21 O Isus akate objavisajlo kaj avilo sago o Mesija.
22Savora phenenas sa majšukar pale leste thaj divinaspe e šukar alavenđe kaj inkljenas andar lesko muj thaj phenenas: “Naj li akava o čhavo e Josifesko?”
23Askal phendas lenđe: “Tumen manđe bi sumnjako mothona akaja poslovica: ‘Doktorina! Sastar korkoro tut!’ Ćer vi akate ande ćiro gav kaj barilan so ašundam kaj ćerdan ando Kafarnaum.” 24Askal ačhilo majdur te mothol: “Čačes phenav tumenđe: ‘Nijek proroko či lačhe avilo ande piro gav kaj bajrilo.’
25A čačes phenav tumenđe: E but udovice sas ando Izrael ande vrjama kana sas o Ilija proroko, askal o nebo phandadilo pe trin brš thaj šov čhon thaj sas bari bok pe sasti phuv e Izraelošći. 26Ali nijećhaće lendar nas bičhaldo o Ilija osim varesošće udovicaće ando gav Sarepta, savo sas ande Sidonsko krajo. 27Thaj but gubavcurja sas ando Izrael pale vrjama kano sas o Jelisej proroko ali ni jek lendar či sastilo nego samo o Nemano Sirijco.”
28Thaj savora ande sinagoga zurale holjajle kana ašundine akava. 29Uštile thaj tradine les avri andar o gav thaj inđardine les po vrho e gorako kaj sas sazidome lengo gav te čhuden les opral. 30Ali vo nakhlo maškar lende thaj đelotar.
O Isus tradel e nečiste duhos
31Thaj avilo ando galilejsko gav savo akhardolas Kafarnaum thaj sikavelas len ando savato. 32A von čudinas pe lešće naukaće kaj lesko svato sas pherdo sile.
33Ande sinagoga sas varesosko manuš ande savo sas bilačho duho e benđesko, vo čhutas muj zurale glasosa: 34“So kames amendar, Isuse andar o gav Nazaret? Avilan te uništis amen? Džanav tut, ko san. Tu san o Sveco e Devlesko.”
35A o Isus zapovedisardas lešće: “Phandav ćiro muj thaj inklji andar leste!” O bilačho duho harada les angle savorende, inkljisto andar leste thaj ni cara či naudisardas lešće.
36Savora sas začudime thaj phenenas jek avrešće: “Sosko si godova svato, te ando autoriteto thaj ande sila zapovedil e bilačhe duhonenđe thaj von inkljen!” 37Thaj o glaso pale leste buljilo pe sa e okolne thana.
O Isus sastarel e Simonešće sokra
38Kana inkljisto andar e sinagoga, dija ande Simonesko ćher. E Simonešće sokra astardas e bari groznica, pa zamolisardine les te sastarel lat. 39Vo banđilo paše late thaj zapovedisardas e groznicaće te mućela thaj e groznica nestanisardas. Voj odma uštili thaj ačhili te služil len.
O Isus sastarel e buten nasvalen
40Kana nakhlas o savatosko đes,4,40 Ando original ramol: “A kana pelo o kham” sa e nasvalen katar razne nasvalimata, anenas len ko Isus, a vo pe savorende čholas pire vas thaj von sastonas. 41A vi e bilačhe duhurja inkljenas andar e but e manuša thaj čhonas muj thaj phenenas: “Tu san Čhavo e Devlesko!” A vo pretilas lenđe thaj zabranisardas lenđe te na ćeren svato, kaj von džanenas kaj si vo o Hristo.
42A kana svanosardas o đes, inkljisto thaj đelotar po pusto than. A o them rodelas les, avile leste thaj kamline te ačhaven les te na džaltar lendar. 43A vo phendas lenđe: “Vi e manušenđe andar e aver gava trubul te anav e Bahtali nevimata pale Devlesko carstvo, kaj zato o Del bičhalda man.” 44Thaj nastavisarda te propovedil pe judejske sinagoge.
5O Isus akharel e sikavnen te sledinle
1Jekhvar kana o Isus ačhelas pe obala ko galilejako jezero,5,1 Genisaretsko jezero si aver alav palo Galilejako jezero. o them spidelaspe pe leste te ašunen o alav e Devlesko. 2O Isus lija sama e duj čamcurija kaj ačhenas pe obala andar save inkljistine e ribarja thaj halavenas pire mreže. 3Thaj dija ande jek katar o čamco savo sas e Simonesko thaj zamolisardas les te spiden les cara majdur katar e obala. Bešlo andre thaj počnisardas te sikavel e theme andar o čamco.
4A kana o Isus ačhilo te ćerel svato e themešće, phendas e Simonešće: “Otplovisar okote kaj si handuk o paj thaj čhude e mreže ćire thaj astar e mačhen.” 5A o Simon phendas lešće: “Sikavneja! Sasti rjat trudisajlam thaj khanči či astardam, ali ako tu gajda phenes, čhudava e mreže.” 6Kana ćerdine godova, astardine but mačhe, gaći kaj pharjonas lenđe mreže. 7Dine znako pire drugarenđe ando aver čamco te aven te pomožin len. Kana von aviline, pherdine e liduj čamcurija gajda kaj gata potonisardine.
8A kana dikhlas o Simon Petar, pelo pe pire koča angle Isusešće pungre thaj phendas: “Džatar mandar, Gospode! Me sem bezehalo manuš.” 9Thaj sas ando čudo o Petar thaj savora save sas lesa zbog e bute e mačhe kaj astardine. 10A gajda vi o Jakov thaj o Jovano sas ando čudo. Von sas e čhave e Zevedeješće thaj e drugarja e Simonešće. A o Isus phendas e Simonešće: “Na dara! Katar akana e manušen astareja sago e mačhen.”5,10 Katar akana e manušen astareja sago e mačhen. O Isus akate phendas e Petrešće kaj katar akana inđareja o alav e Devlesko e manušenđe.
11Thaj crdine e čamcurja pe phuv, mukline sa thaj teljardine pale leste.
O Isus sastarel e manuše katar e guba
12Kana sas o Isus ande jek gav, dijas pe jek manuš savo sas sa ande guba. Dikhla e Isuse thaj pelo angle leste e mujesa pe phuv, thaj zamolisardale: “Gospode! Te kames šaj te sastares man katar e guba.”
13Vo čhuta po vas pe leste thaj phendas: “Kamav, av sasto!” Thaj e guba odma peli lestar. 14A o Isus zapovedisardas lešće: “Na phen khonikašće, nego dža thaj sikav tu e rašaješće thaj prinesisar ćiri žrtva palo ćiro sastipe, sar zapovedisardas o Mojsije. Godova avela sago dokazo e manušenđe.”
15A o glaso pale leste još majbut buljolas thaj o but o them ćidelaspe te ašunen les thaj te sastarel len katar lenđe nasvalimata. 16A vo đelotar ande pustinja te molilpe e Devlešće.
E Isuse si vlast te jartosarel e bezeha
17Jek đes dok o Isus sikavelas e themes, bešenas lesa e fariseja thaj e sikavne e Mojsiješće zakonestar save aviline andar sa e gava galilejske thaj e judejske thaj andar o Jerusalim. A e sila e Gospodešći sas e Isuseja te sastarel e nasvalen. 18Askal aviline varesošće manuša save inđarenas pe nosilje e manušes savo sas lino.5,18 O manuš savo naštik phirelas. Kamline te anen les andre thaj te čhonle anglo Isus. 19Kana zbog o but o them naštik dine lesa andre, linepe po krovo e ćheresko thaj kroz o krovo muklinele tele zajedno e nosiljasa maškare anglo Isus.
20A vo kana dikhla o paćipe lengo, phendas lešće: “Manušeja, jartime si tuće ćire bezeha.”
21E fariseja thaj e sikavne e Mojsiješće zakonestar počnisardine te gndisaren thaj ande peste te phenen: “Ko si akava kaj hulil po Del? Ko šaj te jartosarel e bezeha osim o Del?”
22A o Isus džangla lenđe gndimata thaj phendas lenđe: “Sostar gajda gndin ande tumare ile? 23So si maj loće te phenelpe: ‘Jartime si tuće će bezeha’ ili te phenelpe: ‘Ušti thaj phir’?5,23 Maj loće si te phenelpe “Jartime si tuće ćire bezeha” zato kaj godova jartime e bezeha naštik te dićhenpe.24Dokaživa tumenđe kaj man, e Čhaves e Manušešće, si vlast pe phuv te jartosarv e bezeha.” Askal phendas e line manušešće: “Tuće phenav: ‘Ušti, le ćire nosilje thaj džatar tuće ćhere!’”
25Vo odma uštilo angle lende thaj lija pe soste pašljolas thaj đelotar pire ćherešće thaj hvalilas e Devle. 26Savora sas ando čudo, slavinas e Devle thaj pherde dar phenenas: “Čudurja ađes dikhlam!”
O Isus akharel e Levije (Mateje)
27Pale godova o Isus inkljisto thaj dikhla e cariniko5,27 E židovurja mrzanas e poreznikonen kaj sas e poreznikurja židovurja save postanisardine izdaice gajda kaj sas len suradnja e Rimnjanenca save okupirisardine o Izrael. Godola poreznikurja sas neposlušne thaj čordine e love e Izraelconenđe. savo bučholas Levije kaj bešel pe carina thaj phendas lešće: “Av pale mande.” 28O Levije mukla sa, uštilo thaj teljarda pale leste.
29Pale godova o Levije ćerdas lešće ande piro ćher bari gozba. Leja pale sinija bešenas but carinikurja thaj vi aver manuša. 30Askal e fariseja thaj lenđe sikavne e Mojsiješće zakonestar počnisardine te mrmljan pe leste thaj phendine lešće učenikonenđe: “Sostar han thaj pijen e carinikonenca thaj e bezehalenca?”5,30 E fariseja phenenas pale sa okola save či inćarenas e Mojsijesko zakono kaj si bezehale.
31A o Isus phendas lenđe akaja izreka: “‘Či trubun e saste manuša e doktore nego e nasvale’. 32Gajda vi me či avilem te akharav e pravednikonen, nego e bezehalen te boldenpe katar pire bezeha ko Del.”
E Isuse phučen palo posto
33Von askal phendine lešće: “Sostar e Jovanošće učenikurja često postin thaj molinpe, isto gajda vi e farisejenđe učenikurja, a ćire či postin nego han thaj pijen?”
34A o Isus phendas lenđe: “Tuguin li e svaturja dok si o džamutro lenca? Nisar! 35Nego avela o đes kana otmina lendar e džamutre thaj askal postina ande godola đesa.”
36O Isus phendas lenđe još jek paramiči ande slike: “Khonik či čhinel o nevo kotor katar e nevi haljina te suvel pe purani haljina. Ako godova ćerel, e nevi haljina čhindola, a e purane haljinaće či ačhela o kotor katar e nevi haljina. 37Khonik či čhol e nevi mol ande purani morćhaći trasta, kaj e nevi mol pharavela e trasta thaj e mol čhordola, a e morćhaći trasta propadnila.5,37 Kana e drak delas vras te ćerdol e nevi mol askal buljolas e trasta, thaj pharadas e purane morćhani trasta kaj von majbut našti buljonas.38Nego e nevi mol ande nevi morćhaći trasta trubul te čholpe. 39Thaj khonik ko pijel e purani mol, či kamel e nevi, kaj phenel e purani mol si majlačhi.”5,39 Akaja metafora (paramiči) značil ili sikavel razlika katar o purano sikavipe e vjerske vođengo e neve Isusešće sikavipeja. Poenta si e manuša save sićile po purano sikavipe, von čikamen e Isusesko nevo sikavipe.
6O Čhavo o Manušesko si majbaro katar o savato
1Jek savato kana o Isus naćhelas maškar e njive, lešće učenikurja trgonas o điv e vastenca thaj hanas.6,1 Ande godoja vrjama ande Mojsijesko zakono, ako dromesa trgosardanas vareso samo gaći te has godova či značilas kaj čhores (dik 5. Mojs 23,25). 2A varesave katar e fariseja phendine lenđe: “Sostar ćeren okova so naj muklino te ćerelpe ande e Mojsijesko zakono savatone?”6,2 E Fariseja smatrinas vi e majcikni bući savi ćerelas pe savatone kaj si nezakonito gajda vi akava so ćerenas e učenikurja–morenas o điv palmenca thaj hanas.
3A o Isus phendas lenđe: “Zar či čitosardine ando Sveto lil okova so ćerda o David kana bokhajlo, vo thaj okola kaj sas lesa? 4Kana dija ando ćher e Devlesko thaj lijas e mangre save sas posvetime, hala thaj dija vi okolenđe save džanas pale leste. A khonik prema e Mojsijesko zakono či tromalas te hal e mangredar osim e rašaja.” 5Thaj phendas lenđe: “Isto gajda, o Čhavo e Manušesko majbaro si vi katar o savato.”
O Isus sastarel savatone
6A jek aver savato, o Isus dija ande sinagoga thaj sikavelas, a okote sas o manuš savesko desno vas sas šuko. 7E fariseja thaj e sikavne e Mojsiješće zakonestar inćarenas e jakha pe leste te dićhen dali sastarela ando savato te došaren les. 8A vo džanglas e gndimata lenđe thaj phendas e manušešće e šuće vastesa: “Ušti thaj ač maškare.” A vo uštilo thaj ačhilo angle manuša.
9A o Isus phendas lenđe: Te phučav tumen: “So si muklino te ćerelpe savatone, lačhipe ili bilačhipe? Te spasilpes o trajo ili te hasarelpe?” A von samo ačhenas. 10O Isus dikhlas pe lende savorende thaj phendas e manušešće e šuće vastesa: “Inzar ćo vas.” A vo ćerda gajda thaj o vas lesko sastilo thaj sas sasto sago vi aver. 11A e fariseja thaj e sikavne e Mojsiješće zakonestar holjajle thaj ćerdine svato maškar pende so te ćeren e Isuseja.
O Isus akharel e apostolen
12Ande godoja vrjama o Isus đelo pe gora te molilpe. Okote ačhilo sasti rjat thaj molilas pe e Devlešće. 13Thaj kana avilo o đes, akhardas pire e učenikonen thaj losarda maškarlende e dešudujen, thaj akharda len apostolurja a lenđe alava sas:
14O Simon (saves o Isus dija alav Petar), thaj
o Andrija (e Petresko phral),
o Jakov thaj
o Jovan,
o Filip thaj
o Vartolomej,
15o Matej thaj
o Toma,
o Jakov (savo sas čhavo e Alfejevesko) thaj
o Simon (savo sas pobunjeniko),
16o Juda (čhavo e Jakovesko), thaj
o Juda (andar o gav Iskariot, savo izdaisardale).
Blago okolenđe save pouzdinpe ando Del
17Pale godova o Isus fuljisto lenca tele katar e gora thaj ačhilo po ravno than. Okote sas baro brojo lešće učenikurja thaj o silno them andar o krajo e judejako, andar o Jerusalimo, andar e tirske thaj andar e sidonske gava pašo more. 18Von aviline te ašunen les thaj te sastarel len katar lenđe nasvalimata, a avenas vi okola saven mučinas e bilačhe duhurja, a o Isus oslobodilas len. 19Thaj sa o them rodelas te čhon pire vas pe leste, kaj andar leste inkljelas e sila thaj von sa sastonas.
20Vo dikhla pe pire učenikurja thaj phendas:
“Blago tumenđe save sen čore,
kaj si tumaro e Devlesko carstvo.
21Blago tumenđe save sen akana bokhale,
kaj čaljona.
Blago tumenđe save akana roven,
kaj asana.
22Blago tumenđe kana e manuša mrzana tumen,
kana odbacina tumen, kana ladžarena tumen,
thaj kana phenena pale tumende kaj sen bilačhe,
zbog godova kaj paćan ande mande, ando Čhavo e Manušesko!
23Radujin tumen ande godola đesa thaj ćhelen e bahtatar, kaj bari si tumari nagrada po nebo! Kaj sa godova bilačhipe isto gajda amaro them ćerelas amare prorokonenđe ande lenđi vrjama.
24Ali teško tumenđe save sen akana barvale,
kaj već primisardine e uteha tumari.
25Teško tumenđe kaj sen akana čaljarde,
kaj bokhavona.
Teško tumenđe kaj asan akana,
kaj rovena thaj tuguina.
26Teško tumenđe kana savora lačhe mothona pale tumende,
kaj isto gajda amaro them ćerelas amare hohamne prorokonenđe ande lenđe vrjama.”
Aven bare ileja okolenđe save mrzan tumen
(Mt 5,38–48; 7,12)
27“Ali tumenđe save ašunen phenav: Volin tumare dušmajen! Ćeran lačhipe okolenđe save mrzan tumen! 28Blagoslovin okolen kaj den tumen romaja! Molin tumen e Devlešće pale okola save vređon tumen. 29Ako vareko pećel tut pe jek rig e muješći, bolde lešće vi aver rig. Ako vareko lijas ćiro ogrtači, deles vi ćiro gad. 30Ko manđel tutar, deles. A okolestar kaj otmil ćiro, na rode palpale. 31Thaj askal sar kaman te ćeren e manuša tumenđe, gajda ćeren vi tumen lenđe.
32Ako volin samo okolen kaj tumen volin, sošći avela tumari nagrada? Kaj vi e bezehale6,32 Varekana o alav bezehale koristinas e verske vođe (e manuša sago e fariseja thaj e rašaja) pale manuša save či inćarenas o zakon gajda sago kaj e fariseja gndisardine kaj trubun. Također koristilaspe pale manuša save smatrinaspe maj bare bezehale katar aver manuša. Naprimer, bezehalen smatrinas e fariseja e poreznikonen thaj e bludnikonen. volin samo okolen save len volin. 33Thaj ako ćeren lačhipe samo okolenđe kaj tumenđe ćeren lačhipe, sošći avela tumari nagrada? Kaj vi e bezehale ćeren gajda. 34Thaj te den udžile samo okolen katar save ažućaren te bolden tumenđe, sošći avela tumari nagrada? Kaj vi e bezehale den e bezehalen udžile te šaj palem dobin palpale.6,34 E bezehale ćeren usluga samo o kole manušen pale save džanenas kaj šaj boldena lenđe kana lenđe trubula.
35Volin tumare dušmajen, ćeren lenđe lačhipe, den len udžile thaj na ažućaren khanči te bolden tumenđe. Ako ćeren gajda, avela bari tumari poćin, thaj avena čhave6,35 avena čhave e Majbarešće značil te avel tumen e Devlešće osobine (sago kaj si: ljubav, blagost, lačhipe, vernost, krotkost, suzdržljivost; dik Gal 5,22–23) thaj o ponašanje slično sago e Devlesko. e Majbarešće,6,35 Majbarešće si o naziv palo Del thaj phenelpe pale e Devlešći veličina thaj lesko autoriteto. Značenje akale alavesko si slično sago o značenje “Svevišnjo” ili “Maj baro biće savo si po vrho” ili “O Del savo si majbaro katar sa”. čhave e Majbarešće značil “čhave e Devlešće savo si Majbaro”. Postoil samo jek Del. kaj si vo lačho čak vi okolenđe kaj si nezahvalne thaj vi e bilačhenđe. 36Aven dakle bare ileja sago kaj si vi tumaro nebesko Dad bare ileja.”
O Isus sikavel te na avas licemerne
(Mt 7,1–5)
37Na sudin thaj či sudilape tumenđe. Na osudin thaj či avena osudime. Jartosaren thaj jartolape tumenđe. 38Den thaj dela pe tumenđe. Čhordola pe tumenđe ande angalja6,38 Okova savo ćidel o zrno ćerdasas trjastica ili čholas ande piro keceljko thaj inđarelas les ande angalja ćhere. lačhi mera, nabime, ćhinosardi thaj preobilno kaj sošće merava merisaren kasavijava vi tumenđe merilape.6,38 Sago o trgovco e bare ileja savo trguil e đivesa nabijil o điv ando gono thaj ćhinol les thaj čhol andre gaći te prelivilpes, gajda o Del velikodušno dela tumen.
39Thaj phendas lenđe akaja paramiči ande slike: “Dali šaj o koro e kore te vodil? Či li perena liduj ande hv? 40Naj o učeniko majbaro katar piro sikavno. Svako savo si sikado dži ko krajo, avela sago vi o sikavno lesko.6,40 O manuš moraš te avel oprezno kana odabirisarel pire sikavne, kaj postanila sago lesko sikavno. Ako o sikavno pogrešno sikavel (kaj si duhovno koro), avela zavedime vi o učeniko.
41Sostar dićhes e kaštešći prušuk ande jak ćire phralešći, kana či haćares o baro kaš ande ćiri jak? 42Sar šaj phenes ćire phralešće: ‘Phrala, ažućar te inkalav e kaštešći prušuk savi si ande ćiri jak’, kana ni korkoro či haćares o baro kaš ande ćiri jak? Licemernona! Maj sigo inkal o baro kaš andar ćiri jak thaj majlačhe dićheja e kaštešći prušuk te inkales andar ćire phralešći jak.”
Sova si pherdo ilo godova inkljel po muj
43Lačho kaš či bijanel bilačhe plodurja, thaj bilačho kaš či bijanel lačhe plodurja. 44Kaj svako kaš pe piro plodo pindžarelpe. E smokva thaj e drak či kušenpe katar e kangre. 45Lačho manuš, andar piro lačho ilo inkalel lačhipe, a o bilačho manuš andar piro bilačho ilo inkalel o bilačhipe, kaj andar o muj inkljel sova si pherdo o ilo.
O gođaver si paćivalo e Isusešće alavenđe
46“Sostar akharen man: ‘Gospode! Gospode!’ A naj sen paćivale okolešće so phenav tumenđe? 47Sikavava tumenđe pe kaste anel svako savo avel mande, ašunel mungre alava thaj si paćavilo mungre alavenđe: 48Slično si sago o manuš savo agajda ćerdas piro ćher: hanadas handuk thaj čhuta o temelji pe stena. Kana avili e poplava, o paj navalisarda po ćher, ali naštik haradale kaj sas lačhe sagradime. 49A kova savo ašundas mungre alava a naj paćavilo mungre alavenđe, vo si sago o manuš savo vazdas piro ćher pe phuv bi temeljesko, pe savo navalisarda o paj, odma harada o ćher thaj katar godova ćher sas bari ruševina.”
7E kapetanesko paćipe
(Mt 8,5–13; Jn 4,43–54)
1Kana o Isus dija gata sa godola alava anglo them, dija ando o gav Kafarnaum. 2Varesavo rimsko kapetano7,2 O kapetano si manuš savo zapovedil pe šel vojnikurja. sasle robo savo sas nasvalo po smrto, a vo sas lešće but drago. 3A kana o kapetano ašundas palo Isus,7,3 O kapetano ašundas kaj o Isus sastardas e bute theme, thaj kaj si vo paše odnosno kaj bolda pes ando Kafarnaum. bičhaldas lešće e židovske starešinen7,3 O Isus sas židovo a o kapetano nas, pa o kapetano gndisardas kaj o Isus maj rado uslišila e molba ako o židovo zamolisardasas les. Uglavno, e židovurja thaj e rimske vojnikurja sas dušmaja. thaj molisarda les te avel te sastarel lešće slugo. 4A von aviline ko Isus thaj počnisardine ilestar te molin les alavenca: “Zaslužisarda te ćeres lešće godova, 5kaj volil amare theme thaj vo vazdas amenđe e sinagoga.”
6A o Isus teljarda lenca. Thaj kana sas već paše ko ćher, bičhalda o kapetano pire drugaren leste te phenen lešće: “Gospode! Na trudisartu, kaj najsem dostojno te des tale mungro krovo.7,6 E židovurja či dinesas andre ando ćher savo nas židovsko te na aven nečiste anglo Del.7Zato vi či inćara man dostojno te avav angle tute, nego samo phen alav thaj sastola o sluga mungro. 8Vi me sem manuš tele vlast thaj si man tale mande vojnikurja. Thaj kana phenav jećhešće: ‘Dža!’, vo džaltar. Thaj kana phenav averešće: ‘Av!’, vo avel. Thaj kana phenav mungre robošće: ‘Ćer godova!’, vo ćerel.”7,8 Baš sago kaj si e kapetano autoriteto te naredil e vojskaće, gajda si e Isuses autoriteto te naredisarel e nasvalimašće te nestanil.
9A kana godova ašundas o Isus, začudisajlo e kapetanošće thaj boldape ko them savo džalas pale leste thaj phendas: “Phenav tumenđe: Ke nijek Izraelco či arakhlem gaći paćipe sago ke akava kapetano!”7,9 O Isus očekuisardasas te e židoven avel kasavo paćipe, ali nas len. Vo či očekuisardasas katar okola save nas židovurja te avelen kasavo paćipe, a palem akale rome sas.10A kana okola kaj sas bičhalde katar o kapetano boldinepe ćhere, arakhline e robo kaj si sasto.
O Isus vazdel andar e mule e udovicaće čhaves
11Pale godova o Isus teljarda ando gav savo akhardolas Nain.7,11 A kava si paše pašo than kaj o proroko Jelisej vazdas andar e mule e dejaće jedinco čhave, šelenca brša majsigo (dik 2. Car 4,8–37). Pale leste džans e učenikurja thaj o but o them. 12Kana avilo paše ke gavesko vudar, baš askal inkalenas e mule, čhave savo sas jedinco pire dejako savi sas udovica. Lava sas o but o them andar o gav. 13Kana dikhlala o Gospod, sažalisajlo pe late thaj phendas laće: “Na rov!” 14Pale godova avilo ko mohto,7,14 mohto Ando godova vrjama, e mohte či izgledinas sago kaj si ađes, nego sas nosilja savensa inđarenas e mule samo džiko limori. čhuta pire vas pe leste thaj o kola kaj inđarenas o mohto ačhiline. A vo phendas: “Čhaveja, tuće phenav: Ušti!” 15O mulo vazdape, bešlo thaj počnisarda te ćerel svato. A o Isus dijales lešće dejaće.
16A savora zadivisajle thaj počnisardine te hvalin e Devle alavenca: “Baro proroko avilo maškar amende!” thaj: “O Del avilo ando pomoć pire themešće!”7,16 E manuša verovatno gndisardine kaj sas o Isus baro proroko sago o Ilija ili o Jelisej, jedine duj manuša ando Purano Savezo save vazdine varekas andar e mule (1. Car 17,17–24; 2. Car 4,18–37).17Thaj godova glaso pale leste buljilo pe saste judejske krajurja thaj pe sasti okolina.
O Isus ćerel svato palo Jovano savo bolel
18E Jovanošće učenikurja javisardine e Jovanošće7,18 O Jovano savo bolelas sas ando phanglipe. so o Isus ćerdas. A vo akhardas pire dujen učenikonen 19thaj bičhalda len ko Gospod te phučen les: “Da li san tu okova saves obećisardas o Del kaj trubul te avel, ili te ažućaras averes?”7,19 E židovurja očekuinas kaj o Mesija avela caro savo avela thaj spasila len katar e rimsko vlada. Či očekuisardine te avel samo duhovno spasitelj. O Jovano pindžarelas o proročanstvo palo Mesija sago kaj phendas o Is 42,7; 61,1–2 (dik isto gajda ando Lk 4,18–19). Gajda očekuisardas te o Isus postanisarel caro, thaj te e Jovane thaj e aver pravedne manušen oslobodisarel andar o phanglipe, thaj te sudil thaj kaznil e manušen save odbacisardine e Mesija (dik okova so phendas o Jovano ando Lk 3,9, 16–17), ali khanči katar godova još či dogodisajlo.
20Kana akala duj manuša aresline leste, phendine: “O Jovano savo bolel bičhalda amen tute te phučas tut: ‘Da li san tu okova saves obećisardas o Del kaj trubul te avel, ili te ažućaras avres?’”
21O Isus baš ande godova časo sastarelas e buten katar lenđe muke, razne nasvalimata thaj katar e bilačhe duhurja thaj e bute kore manušenđe boldas o vido. 22A o Isus phendas lenđe: “Džan thaj phenen e Jovanošće so upravo dikhline thaj so ašundine: e kore dićhen, e banđe phiren, e gubave saston, e kašuće ašunen, e mule ušten, a e čorenđe7,22 e čorenđe O Isus anelas e bahtali nevimata na samo e čorenđe, nego vi okolenđe save sas duhovno čorenđe (dik Mt 5,3). propovedilpe e Bahtali nevimata.7,22 Akala čudurja save o Isus ćerelas dokažisardine kaj si vo o Mesija, sago kaj o proroko Isaija predvidisarda ando Is 29,18–19; 35,5–6; 61,1–2.23Blago okolešće savo či sablaznilpe zbog mande.”
24A kana đeletar e Jovanošće učenikurja, o Isus počnisarda te phenel e but e themešće palo Jovano: “So inkljistine te dićhen ande pustinja? E trska, savja ljuljil e balval?7,24 O Jovan savo bolel naj manuš savo lako predomislilpes, sago e trska savijilpe lako pomeril e balval. Na! 25So dakle inkljistine te dićhen? Manušes savo lija pe peste barvale drze? Na! E manuša save inđaren pe peste šukar drze thaj train ando raskoš, von si ande carošće dvorurja. 26So dakle inkljistine te dićhen? E proroko? Ej, me phenav tumenđe, vo si majbut vi katar o proroko. 27Kaj vo si okova pale savo o Del phendas ando Sveto lil:
‘Ake me bičhalav mungre glasniko angle tute,
vo lačharela ćiro drom angle tute.’
28Phenav tumenđe: Nijek bijando katar e manušnji naj majbaro katar o Jovano, a o majcikno ande Devlesko carstvo si majbaro lestar.”7,28 O Jovano savo bolelas avilo te pripremil o drom palo Isus thaj pale Isusesko carstvo. Ali nakon so o Isus uspostavil piro carstvo, godova si, nakon so o Isus mulo, vaskrsnisarda thaj sas vazdino ando nebo. Savora save paćan ando Isus silen blagoslovurja majbut katar o Jovano savo pripremisardas samo o drom majsigo nego so avilo o carstvo.
E mudre prihvatisaren e Isusesko thaj e Jovanosko sikavipe
29Kana sa o them thaj vi e carinikurja save sas bolde e Jovanošće boldimasa, ašundine e Isuse sar ćerel svato priznaisardine kaj si e Devlesko sikavipe ispravno. 30A e fariseja thaj e sikavne e Mojsiješće zakonestar, či kamenas te bolel len o Jovano. Von odbisardine so o Del planirisarda pale lende.
31O Isus phendas: “Kasa te usporediv e manušen katar akaja generacija? Kašće si slične? 32Lenca si sago čhavrenca save či džanen so kamen bešen po sokako thaj jek avrešće čhon muj:
‘Svirosardam tumenđe
a tumen či ćheldine!
Đilabadam tumenđe tužne đilja
a tumen či rujine!’
33Gajda avilo o Jovano savo bolelas. Niti halas mangro niti pijelas mol, a tumen phenen: ‘O bilačho duho si ande leste!’ 34Avilem me, o Čhavo e Manušesko. Vi hav vi pijav, a tumen phenen: ‘Dik, o manuš halapljivo thaj matarno, drugari e carinikonengo thaj e bezehalengo.’ 35Savora save prihvatin e Develešći mudrost sikaven kaj si voj čači.”7,35 Akava si e izreka savi o Isus primenisarda pe akaja situacija, verovatno te sikavelen te e mudre manuša razumin kaj či trubuine te odbacin e Isuse thaj e Jovane.
O Isus šaj te jartosarel e bezeha
(Mt 26,6–13; Mk 14,3–9; Jn 12,1–8)
36Varesavo farisejo zamolisarda e Isuse te hal leste. O Isus dija ande farisejsko ćher thaj lijas than pale sinija.7,36 O običaj sas pe gozbe save sas sago akaja večera te e muškarcurja udobno pašljon pe rig dok han. 37Kana ake avili varesošći manušnji savi sas bezehali ando gav. Ašunda kaj si o Isus pale sinija ande farisejsko ćher, avili thaj andas7,37 Ande godoja vrjama sas o običaj te ćidelpes o them vi okola save naj akharde thaj te prisustvuin e gozbaće thaj te ašunen o alav, a te na han. e alabasterosko čaroro ande savo sas kuč mirisno ulje. 38Ačhili pale lešće pungre, rovelas thaj e jasvenca thovelas lešće pungre a pire balenca khoselas len. Čumidelas len thaj maćhelas len e mirisne uljeja.
39Kana godova dikhlas o fariseji savo akharda e Isuse ande piro ćher, gndisardas ande peste: “Kana akava avilosas proroko, džanglasas ko si thaj sošći si akaja manušnji, savi diril les, kaj si bezehali.”
40O Isus phendas lešće: “Simone, siman vareso te phenav tuće.”
A vo phendas: “Phen, sikavneja.”
41O Isus majdur motholas: “Sas varesavo manuš savo delas averenđe udžile love. Gajda sas duj džene save sas lešće udžile. Jek sas lešće udžile pandž šela rupune lovora,7,41 rupune lovora Ande godova vrjama, jek rimsko denari sas sago ađes jek dnevnica. a aver pandžvardeš. 42Sar naštik te boldine e love save sas lešće udžile, vo jartosardas liduj dženenđe o dugo. Savo lendar majbut volila les?”
43O Simon phendas: “Gndiv kaj okova savešće si majbut jartome.” A o Isus phendas lešće: “Lačhe phenes.”
44Gajda boldape ke manušnji thaj phendas e Simonešće: “Dićhes akala manušnja? Dijem ande ćiro ćher, a tu ni paj či dijan man te thovav mungre pungre, a voj pire jasvenca thoda mungre pungre thaj pire balenca khosla len.7,44 Akava sas e osnovno odgovornost e domaćinešći te pripremil o lavori e pajesa thaj o peškiri te šaj thoven pire pungre.45Tu či ni čumidan man, a voj, sar dija andre, či ačhili te čumidel mungre pungre.7,45 E manušnji čumidelas e Isusešće pungre mesto lesko muj sago znako kaj but pokaisajle thaj ponizisajli.46Uljeja mungro šoro či makhlan, a voj e mirisne kuč uljeja mungre pungre makhlas.7,46 Akava sas o običaj kana dočekinas pe e posebne gosturja. E manušnji veoma počastisardas e Isuse godolesa kaj ćerdas godova. Voj sikadas e poniznost godolesa kaj pomazisardas lešće pungre umesto lesko šoro. O Isus čhutas sago primer e Simonešće bilačho gostoljubivost sago primer naspram okova so ćerdas e manušlji pale leste.47Zato, phenav tuće: ‘Voj sikadas but ljubav kaj si laće jartome e but e bezeha, a maj cara ljubav sikadas okova savo si maj cara svesno kaj si lešće jartome lešće bezeha.’”7,47 Ando originalno teksto ramol: “Kaj cara volil okova kašće si cara jartome.” 48A o Isus phendas e manušnjaće: “Jartome si tuće ćire bezeha.”
49A kola save sas pale sinija počnisardine te mothon maškar pende: “Ko si akava kaj vi e bezeha jartol?”
50A vo phendas e manušnjaće: “Zbog ćiro paćipe tu san spasime. Dža ando miro!”
8E manušnja sledin e Isuse
1Pale godova o Isus džalas andar o gav dži ko gav, propovedilas thaj navestilas e Bahtali nevimata palo o carstvo e Devlesko. Pale leste džanas e dešuduj apostolurja 2thaj varesave manušnja saven o Isus oslobodisardas katar e bilačhe duhurja thaj sastarda len katar e nasvalimata: e Marija andar e Magdala, andar savi tradas efta benga, 3e Jovana romnji e Huzošći savo sas e Irodosko upravitelj, e Suzana, thaj but aver save pomožinas e Isuse thaj e dešuduje apostolen pire lovenca thaj okoleja so saslena.
O Isus mothol e paramiči palo sijači
4Dok još ćidelaspe o but o them andar e razne gava, o Isus phendas lenđe akaja paramiči: 5“Inkljisto o sijači te sijol o seme. Dok sijolas, varesavo seme pelo po drom thaj o them uštadale a e čiriknja aviline thaj haline les. 6O dujto seme pelo po bar thaj tek so inkljisto, šućilo kaj nasle vlaga. 7Varesavo seme pelo maškar e kangre thaj e kangre tasadine les sar barjonas zajedno lesa. 8A varesavo napokon pelo pe lačhi phuv, niknosarda thaj bijanda šel drom majbut.” Phendas godova thaj čhuta muj: “Ašunen kana već situmen kan!”
O Isus objasnisarel e paramiči palo sijači
9E učenikurja phučline e Isuse so značil godoja paramiči. 10A vo phendas lenđe: “Tumenđe si dino te džanen e tajne e Devlešće carstvošće, a averenđe si dino samo ande paramiča, kaj ando Sveto lil ačhel ramome:
‘vi ako dićhen
či primetin,
vi ako čhon kan
či haćaren.’
11A akava so značil e paramiči: O seme si sago o alav e Devlesko. 12Okova seme savo pelo po drom si sago e manuša save ašunen o alav, ali avel o beng thaj inđarel o alav e Devlesko andar lenđe ile te na paćan thaj te či spasinpe. 13A okova seme savo pelo po bar godola si sago okola manuša save kana ašunen e bahtasa primin o alav, ali si sago e biljke koreno najlen. Godola varesošći vrjama paćan, a kana aven e kušnje von peren. 14A okova seme savo pelo ande kangre si sago e manuša save ašunen o alav, ali još pe lengo drom e trajošće brige tasaven len e barvalipeja thaj akale trajošće nasladenca thaj či anen lačho plodo. 15Okova seme savo pelo pe lačhi phuv si sago e manuša save ašunen o alav thaj inćarenle ando lačho thaj plemenito ilo thaj ustraisaren dok či anen plodo.”
Ko ašunel e Isusesko sikaipe barjola lesko duhovno haćaripe
16“Khonikal kana del jag o stenko či čhol les talo čaro niti talo kreveto, nego čhon les po čirako, te dićhen o svetlo okola save den andre. 17Sa so si garado thaj ćerdo tajno avela sikado javno thaj inkljela po videlo. 18Len sama sar ašunen, kaj kas si delape lešće, a kas naj lelape lestar vi okova so gndil kaj si les.”8,18 Jasno si andar o konteksto kaj o Isus kate phenel palo razumevanje thaj palo paćipe. Akava značil: “Kas god si razumevanje avela les dino majbut razumevanje. Kas god naj razumevanje hasarela vi okova razumevanje kaj vo gndil kaj siles”, ili: “O Del omogućila okolenđe save paćan čače te haćaren još majbut. O Del prouzročila te okola save či paćan ando čačipe či haćaren ni okova cara so von gndin kaj haćaren.”
Ko si e Isusešći dej thaj lešće phral
19Ko Isus aviline lešći dej thaj lešće phral,8,19 Akava sas e Isusešće majterne phral–aver čhave e Marijaće thaj e Josifešće save sas bijande posle o Isus. Pošto e Isusesko dad si o Del, a lengo dad sas o Josif, von sas lešće opaš phral samo prekal e dej. ali katar o but o them naštik ćerdine lesa svato. 20Vareko javisarda e Isusešće: “Ćiri dej thaj ćire phral ačhen avri thaj kamen te dićhentu.”
21O Isus phendas lenđe: “Mungri dej thaj mungre phral si okola save ašunen thaj izvršisaren o alav mungre Devlesko.”
O Isus smiril e oluja
22Jek đes o Isus phendas pire dešuduj učenikonenđe: “Hajde te nakhas pe koja rig e jezerošći.” O Isus thaj lešće učenikurja dine ando čamco thaj isplovisardine. 23Dok plovinas, e Isuse lija e lindri. Ande godova muklape e oluja po jezero. E lađica počnisarda te pherelpe e pajesa a von arakhlinepe ande bari briga pale piro trajo.
24Aviline ko Isus, džungadine les thaj čhutine muj: “Sikavneja, sikavneja, tasadosa!”
Vo džungadilo, thaj zapovedisarda e bavlajaće thaj e talasenđe thaj e talasurja smirosajle thaj nastanisarda tišina. 25A o Isus phendas lenđe: “Kaj tumaro paćipe?”
A von ande dar thaj ando čudo phučenas jek avres: “Ko si akava te zapovedil e paješće thaj e bavlajaće, a von te pokorisarenpe lešće?”
O Isus tradel andar o manuš e bilačhe duhonen
26Askal o Isus thaj lešće učenikurja otplovisardine pe obala ke gerasinsko krajo, savo si pe koja rig katar o Galilejako jezero. 27Dok o Isus inkljelas pe obala, avilo angle leste o manuš ande savo sas e bilačhe duhurja. Već dugo či inđarelas e drze pe peste, niti trailas ando ćher nego trailas ande limorja. 28Kana o manuš dikhla e Isuse, čhudape pe koča angle leste thaj ande sasto glaso čhuta muj: “So kames mandar, Isuse, majbare Devlešće čhaveja? Moliv tut na mučisar man!” 29(Kaj o Isus zapovedisardas e bilačhe duhošće te inkljel andar godova manuš. Kaj već lungo vrjama o bilačho duho inćarelas les ande piri vlast, Čak vi kana phandenas les ande lancurja thaj ande okurja, o manuš trgolas e lancurja thaj o beng inđarelas les ande pustinja.)
30O Isus pe godova phučla les: “Sar si ćiro alav?” Vo phendas: “Majbut džene sam katar jek,”8,30 Legija Doslovno značil “zurale but.” Legija si rimsko vojno postrojba savi đinolas varekaj katar šov milje vojnikurja. Gaći sas bilačhe duhurja ande leste. kaj ande leste dine e but bilačhe duhurja. 31Thaj zamolisardine e Isuse te na naredil lenđe te džantar ando bezdan.8,31 bezdan savo si e tamnica pale benga.
32A okote ande gora sas bari gomila bale save čarjonas. Askal e duhurja zamolisardine e Isuse te mućel len te den ande bale. Thaj vo mukla len. 33Askal e bilačhe duhurja inkljistine andar o manuš thaj dine ande bale. Thaj e bale pojurisardine niz o brego ando jezero thaj tasadile.
34A kana dikhline okola kaj araćhenas e balen so sas, našline thaj razglasisardine pe gava thaj pe okoline thana so dikhline. 35A o them inkljisto te dićhel so sas. Avile dži ko Isus thaj dikhline e manuše andar savo inkljistine e bilačhe duhurja sar bešel džike Isusešće pungre, furjardo thaj saste gođasa thaj sa lijalen e dar. 36A okola save godova dikhline phendine averenđe, sar o Isus oslobodisardas e manuše ande savo sas e bilačhe duhurja. 37Askal e Isuse zamolisarda sa o them andar e gerasinsko krajo te džaltar lendar kaj lijalen e bari dar. O Isus dija ando čamco thaj teljarda palpale ande Galileja.
38A o manuš andar savo o Isus tradas e bilačhe duhonen, zamolisarda e Isuse te šaj ačhel lesa, ali o Isus phendas lešće: 39“Bolde tut ćhere thaj phen sa so ćerda tuće o Del.” Vo đelotar thaj razglasisarda pe sasto gav so ćerda lešće o Isus.
O Isus sastarel e manušnja thaj vazdel e mule čhora
40A kana o Isus boldape palpale pe koja rig e jezerošći, maladale o them kaj željno ažućarenas les. 41Thaj dik, avilo o manuš kasko alav sas Jair, savo sas jek katar e vođe ande sinagoga. Thaj pelo pe pire koča angle Isusešće pungre thaj zamolisarda les te del ande lesko ćher 42kaj sas po meripe lešći jedino čhej savja sas varekaj katar dešuduj brš.
Dok o Isus džalas ande Jairesko ćher oko leste ćićidelaspe sa o them katar sa e riga. 43A maškar o them sas jek manušnji savi sas nasvali katar o godova kaj dešuduj brš thavdelas o rat latar. Sa so sasla dija pe doktorja thaj khonik naštik te sastarelas lat. 44Nakhli palal leste thaj astardape e ćoškostar katar e Isusešći haljina, thaj o rat odma ačhilo latar.
45A o Isus phendas: “Ko astardape pale mungri haljina?”
Savora počnisardine te braninpe, a o Petar phendas: “Sikavneja, o but o them ćićideltut thaj spidelpe, a tu phučes ko astardape pale mande.”
46A o Isus phendas: “Vareko astardape pale mande. Haćardem sar e sila inkljisti andar mande thaj vareko sastilo.” 47Kana e manušnji dikhla kaj či ačhili neprimetno, izdralas e daratar thaj peli pe koča angle leste thaj angle sasto them phendas sostar astardape pale leste thaj sar odma sastili. 48A vo phendas laće: “Čhejo, ćiro paćipe sastardatu. Dža ando miro!”
49Dok o Isus još ćerelas svato e manušnjasa, avilo vareko andar e Jairesko ćher ko Jair savo sas vođa ande sinagoga thaj phendas: “Ćiri čhej muli. Na mučisar majbut e sikavne.”
50Ašunda godova o Isus thaj phendas: “Na dara! Samo paća thaj voj traila!”
51Kana o Isus areslo ando ćher, či muklas khonikašće te den andre lesa osim o Petre, o Jovane, o Jakov thaj e čhorako dade thaj laće deja. 52A savora save sas ando ćher rovenas thaj žalinas pale čhori. A o Isus phendas lenđe: “Na roven! Či muli, nego samo sovel!”8,52 O Isus džanglas kaj si e čhori muli. Phendas kaj sovel kaj džanglas kaj uskoro uskrsnila lat katar e mule. O Isus isto upotrebisardas o alav “sovel” sar ćerdasas svato pale Lazaresko smrto (Jov 11,11–14), aver osobaće savja uskrsnisardas katar e mule.
53A von asanas lestar kaj džangline kaj muli. 54O Isus astarda lat palo vas thaj čhuta muj: “Čhorije, ušti!” 55Thaj lako duho boldape ande late thaj voj odma uštili, a vo naredisardas te denla te hal. 56A lako dad thaj laći dej čudisajle, a vo zapovedisarda lenđe te na phenen khonikašće so sas.
9O Isus bičhalel e dešuduj apostolen
1O Isus akhardas e dešuduj apostolen thaj dijalen moć thaj vlast pe sa e bilačhe duhurja thaj te sastaren e nasvalimata. 2Bičhalda len te navestin e Devlesko carstvo thaj te sastaren e nasvalen. 3Thaj phendas lenđe: “Na te avel tumen tumenca po drom ni rovlji, ni trasta ni so hana, ni love thaj na te avel tumen tumenca po duj haljine! 4Kana den ande varesko gav, ačhen ande jek ćher thaj na naćhen andar o ćher ando ćher dok či džan ande aver gav.9,4 Trubul te aven zadovoljne e habeja thaj e ćhereja ande savo o domaćino nudil lenđe; Či troman te roden majlačho smeštaj. Ali naravno šaj posetisaren aver ćhera te kote propovedisaren e Bahtali Nevimata.5Ande savo gav či primin tumen, inkljen andar godova gav thaj ćhinon o praho katar tumare pungre.9,5 ćhinon o praho katar tumare pungre sas o izraz savo zurale odbinas ande godoja kultura. Godolesa sikavenas kaj čikamen te ni o praho andar godova gav ačhel lenca. Godova avela znako kaj mukline les lešće sudošće.”
6Thaj e učenikurja teljardine majdur: obilarzinas e gava, navestinas e Bahtali nevimata thaj sastarenas e nasvalen.
O Irod si zbunime
7Kana ašunda o vladiri o Irod so dogodisajlo, sas zbunime, kaj varesave phenenas kaj o Jovano savo bolelas uštilo andar e mule. 8Aver phenenas pojavisajlo pe phuv o Ilija, a aver palem phendine: “Uštilo andar e mule varesavo proroko andar e purani vrjama.”
9A o Irod phendas: “Me čhindem e Jovanosko šoro. Ko si askal akava pale kaste gaći ašunav?” Thaj rodelas prilika te dićhel e Isuse.
O Isus pravarel e but theme
(Mt 14,13–21; Mk 6,32–44; Jn 6,1–13)
10Kana e apostolurja boldinepe katar e okolne krajurja, phendine e Isusešće sa so ćerdine. Askal o Isus inđarda len pesa te avel lenca korkoro, paše pašo gav savo akhardol Vitsaida. 11Ali kana godova ašunda o them, teljarda pale leste. Vo primisarda len thaj phenelas lenđe pale Devlesko carstvo thaj sastardas savoren ko trubuja sastipe. 12Kana avilo majpaše o krajo e đesesko kasno mismere avile ko Isus majpaše e dešuduj učenikurja thaj phendine e Isusešće: “Te mukas e theme te džal pe okolne gava te araćhen kaj raćarena thaj so hana kaj sam akate ando samotno krajo?”
13A o Isus phendas lenđe: “Tumen den len te han!”
A von phendine, “Najamen majbut katar pandž mangre thaj duj mačhe, osim te džas te ćinas hamasko pale sa o them.” 14A sas varekaj katar pandž milje manuša (či đinavenas pe e manušnja thaj e čhavra).
O Isus phendas pe učenikonenđe: “Phenen lenđe te bešen ande skupine po pandžvardeš džene.” 15Thaj savora bešline. 16A o Isus lija e pandž mangre thaj e duj mačhe, dikhla ando nebo, blagoslovisarda len thaj phagla o mangro pa dija pire učenikonenđe te podelin e themešće. 17Savora haline dok či čaljile. Thaj katar okova so ačhilo e themešće ćidine dešuduj pherde korpe kotora mangre thaj mačhe.
O Petar haćarda kaj o Isus si o Hristo
18Jekhvar dok o Isus crdape po korkoro than te molilpe, lesa sas samo lešće dešuduj učenikurja. Pale godova phučla len: “So phenel o them, ko sem me?”
19Von phendine: “Varesave phenen kaj san o Jovano savo bolelas, aver kaj san o proroko Ilija, a trite palem kaj uštilo andar e mule varesavo katar aver purane prorokurja.”
20A vo phučla len: “A tumen, so tumen phenen, ko sem me?”
A o Petar phendas: “Hristo Pomazaniko e Devlesko!”
O Isus phenel pale piro smrto
21A o Isus zapovedisardas lenđe te na phenen khonikašće kaj si vo o Mesija. 22Thaj phendas: “Me, o Čhavo e Manušesko, trubul but te trpisarav. E starešine, e šorvale rašaja thaj e sikavne e Mojsiješće zakonestar odbacina man. Mudarena man, a me o trito đes uštava andar e mule.”
So o manuš trubul te ćerel te avel e Isusesko učeniko
23Pale godova o Isus phendas savorenđe: “Ako vareko kamel te avel mungro sledbeniko, neka odreknilpe korkoro pestar, nek svako đes lel piro trušul9,23 O zločinco savo već sas osudime te merel gajda te razapnles, indjarelas e oprano deo e gredako katar o trušul džiko than kaj avela mudardo: 1. Akale govoresa, o Isus kamlas te phenel te ako kamas te avas lešće učenikurja, moraš korkoro amen te smatris mulen prema amare vlastite želje thaj amare voljaće, thaj moraš te avas spremne potpuno poslušne e Isusešće. 2. Trubul te svako đes avas spremne te trpisaras thaj vi te meras ako trubul zbog o Isus kaj sam lešće učenikurja. 3. Moguće si liduj opcije. thaj nek džal pale mande. 24Kaj svako ko kamel te spasil piro trajo, hasarela les; a ko hasarel piro trajo zbog mande, godova spasila les. 25Savi korist si e manušes, ako zadobil sa o them, a korkoro pes hasarel ili pešće naudil?” 26Ko ladžal mandar thaj mungre alavendar, lestar vi me, o Čhavo e Manušesko, ladžava kana avava ande slava mungri thaj e slava mungre Dadešći thaj e svete anđelenđi. 27“Čačes phenav tumenđe: ‘Varesave save si akate tumendar či merena dok či dićhena e Devlesko carstvo.’”
O Del phenel e trin učenikonenđe kaj si o Isus pomazaniko
28A kana nakhla varekaj katar ohto đes katar godola alava o Isus lijas pesa e Petre, e Jovano thaj e Jakove ande gora te molinpe. 29Dok molilaspe, lesko muj promenisajlo, a e drze pe leste postanisardine parne thaj sjajne. 30Ande godova pojavisajle duj manuša thaj ćerenas svato e Isuseja. Sas godova o Mojsija thaj o Ilija. 31Pojavisajle ande slava thaj ćerenas lesa svato pale lesko smrto savo trubuja te podnesil ando Jerusalim te pherdol o Lil.
32E Petre thaj lešće drugaren lija e lindri. Kana džungadile, dikhline lešći slava thaj duj manušen save ačhenas lesa. 33Thaj dok godola duj džene džanastar lestar, o Petar phendas e Isusešće: “Sikavneja, lačhe kaj sam kate. Te ćeras trin senice: jek tuće, jek e Mojsijašće, thaj jek e Ilijašće.” Či džanelas so phenel. 34Dok vo godova još motholas, pojavisajlo o oblako thaj zasinisarda len. Kana o oblako učharda len lija len e bari dar.
35A o glaso ašundilo andar godova oblako: “Akava si mungro Čhavo saves odabirisardem! Leste čhon kan.” 36Baš kana ašundilo o glaso, o Isus ačhilo korkoro. E učenikurja ačhenas thaj askal još khonikašće khanči či phendine pale okova so dikhline.
O Isus sastarel e čhave jedinco ande savo sas o bilačho duho
37A kana thejara o đes o Isus thaj lešće učenikurja fuljistine katar e gora, avilo angle leste o but o them. 38Askal varesosko manuš savo sas maškar o them čhuta muj: “Sikavneja, moliv tut dik mungre čhave, kaj si manđe jedinco. 39Inćarel les o bilačho duho. Andar jekhvar počnil te čhol muj; čhudel pes thaj e spuma del lešće po muj. Gata nikada či mućel les thaj uništil les. 40Molisardem ćire učenikonen te traden e bilačhe duho andar leste avri ali von naštik tradine les.”
41A o Isus phendas lenđe: “O bilačhe thaj bi paćako manušalen!9,41 manušalen Ando original ramol: “naraštajona” Kozom semasa tumenca, a tuman či paćan. Phučaman kozom još trpiva tumen! An akaring ćire čhave!” 42Dok o čhavro avelas paše, o bilačho duho harada les pe phuv thaj ćhinosarda les. A o Isus zapovedisardas e bilačhe duhošće thaj odma sastarda e čhave thaj dijale lešće dadešće. 43Savora divisajle okolešće so o Isus ćerdas.
Thaj dok savora čudinas pe okolešće so ćerelas o Isus, o Isus phendas pire učenikonenđe: 44“Lačhe zapamtisaren so phenav tumenđe: Me, o Čhavo e Manušesko, avava dino ande vas e manušenđe.” 45A von či haćardine so phenel lenđe kaj nas lenđe dino te haćaren; o značenje sas lendar garado a daranas te phučen les te objasnil lenđe.
Ko si majbaro ande Devlesko carstvo?
46E učenikurja počnisardine te raspravinpe ko maškar lende šaj avilosas majbaro. 47O Isus džangla so si ande lenđe ile thaj lija e cikne čhavre, čhutale paše peste 48thaj phendas lenđe: “Ko god primil akale cikne čhavre zbog mande, man primil. A ko man primil, primil e Devles savo bičhalda man. O Del smatril kaj si majvažno okova savo si maj ponizno maškar tumende!”
Ko naj protiv tumende tumenca si
49Askal o Jovano phendas: “Sikavneja, dikhlam jećhe kaj ande ćiro alav tradel e bilačhe duhonen. Amen phendam lešće te na ćerel godova, kaj či džal pale tute.”
50A o Isus phendas lešće: “Na branin lešće! Kaj ko naj protiv tumende, pale tumende si!”
O Isus po drom palo Jerusalim kroz e Samarija
51Kana avili majpaše e vrjama te o Isus boldelpe ando nebo, vo zurale odlučisarda te džan ando Jerusalimo. 52Thaj bičhalda e glasnikonen angle peste. Von đele thaj dine ande varesosko samarijsko gav te pripremin lešće than kaj raćarela. 53No okote o them či kamlas te primin les kaj sas po drom palo Jerusalim.9,53 E Samarijancurja thaj e Židovurja mrzanas pes maškar pende. Zato e Samarijancurja čikamline te pomožisaren e Isuse pe lesko drom ando Jerusalim, e židovengo glavno gav.54Kana godova dikhline lešće učenikurja o Jakov thaj o Jovano, phučline les: “Gospode! Kames te amen phenas te fuljel o oganj andar o nebo thaj uništil len?”9,54 O Jakovo thaj o Jovano preložisardine akaja metoda osude kaj džangline kaj e prorokurja save sas sago o Ilija osudinas e theme save odbacisardine e Devles (2. Car 1,10–12).55A o Isus boldape lende thaj phendas lenđe kaj či gndin lačhe.9,55 phendas lenđe kaj či gndin lačhe Ando original ramol: “kaj ukorisardalen”56Thaj đeletar ande aver gav.
O Isus kamel te mukas sa thaj te teljaras pale leste
57Dok džanas dromesa, varesosko manuš phendas e Isusešće: “Džava pale tute kaj god tu te džas.”
58A o Isus phendas lešće: “E lisicen si lenđe hvja, thaj e čirikljen lenđe gnezdurja, a man e Čhave e Manušešće naj kaj mungro šoro te čhav.”9,58 O Isus odgovoril e izlikava te poučil e manuše sar te avel lesko učeniko. O Isus podrazumil te ako godova manuš sledisardasas e Isuse, ni godole manuše či avilosas ćher.
59Varesave avrešće phenda o Isus: “Teljar pale mande!”
A vo phendas lešće: “Gospode, muk man prvo te džav te prahov mungre dade.”9,59 Naj jasno dali o dad godole manušesko mulo thaj vo odma prahola les, ili o manuš kamlas te ačhel jek lungo vrjama dok lesko dad či merel pa te šaj askal te praholes. Poanta si godova kaj godova manuš kamel prvo te ćerel vareso majsigo nego so teljarel te sledil e Isus.
60O Isus phendas lešće: “Muk e mulen te prahon pire mulen,9,60 O Isus či gndil doslovno kaj e mule prahona aver mulen. Moguće značenje pale “mule”: 1. godova si metafora pale okola save uskoro merena, ili 2. godova si metafora pale okola save či sledin e Isuse thaj si duhovno mule. Poanta si pale godova kaj o učeniko či tromal te dopustil khančešće te zadržil les katar godova te sledil e Isuse. a tu dža thaj navestisar e Devlesko carstvo.”
61Još vareko phendas: “Me džava pale tute Gospode, ali muk man te džav prvo te jartoman katar mungri familija.”
62A o Isus phendas lešće: “Ni jek savo lel o plugo ande pire vas te oril thaj askal dićhel palpale,9,62 Khonikal ko dićhel palpale dok oril naštik vodil o plugo kaj trubul te džal anglal. Godoja osoba trubul te usrodočilpes te dićhel angle peste te šaj lačhe te oril. naj dostojno pale Devlesko carstvo.”9,62 Svako manuš savo postanisardas e Isusesko učeniko thaj askal kamel te boldel pes palpale ande piro purano trajo, naj korisno sago sluga ande Devlesko carstvo.
10E učenikurja buljaren o carstvo e Devlesko
1Pale godova o Gospod odredisardas aver eftavardeš thaj duj učenikonen thaj bičhalda len po dujen angle peste ande svako gav thaj ande svako than kaj kamlas te džal. 2Majsigo so bičhalda len phendas lenđe: “E žetva si bari, a radnikurja si cara. Molisaren e Gospodare e žetvaće te bičhalel e radnikonen ande piri žetva.10,2 O Isus podrazumil kaj si but them save si spremne te den ande Devlesko carstvo, ali kaj naj dosta učenikurja te sikaven thaj te pomožisaren e themešće.3Džan! Ake, bičhalav tumen sago e bakhroren maškar e ruva. 4Na inđaren tumenca ni love, ni trasta, ni so pođina. Dromesa na te hasaren tumari vrjama gajda kaj pozdravina e theme thaj ćerena svato lenca.
5Ande savo god ćher den, prvo phenen: ‘Miro akale ćherešće!’ 6Te avilo okote vareko dostojno palo tumaro miro, tumaro miro ačhela pe leste. A ako naj khonik dostojno tumaro miro boldela pes tumende. 7Kana aven ande varesosko ćher, na naćhen andar o ćher ande aver ćher, ačhen pe jek than han thaj pijen sa so inkalen angle tumende.10,7 O Isus či phenelas kaj von trubul te ačhen ande godova ćher sasto đes, nego kaj trubun te raćaren ando isto ćher svako rjat dok si okote; aver alavenca, “Na te soven svako rjat ande aver ćher”. Kaj o radniko zaslužil piri poćin.”
8Kana den ande savo gav thaj primin tumen, han so ponudin tumen. 9Sastaren e nasvalen save si ande godova gav thaj phenen lenđe: Akaleja pašilo tumenđe e Devlesko carstvo! 10A kana den ande varesavo gav thaj či primin tumen, inkljen pe lešće sokača thaj phenen: 11Čak vi o praho andar tumaro gav, savo astardape pale amare pungre, khosas amendar sago o znako kaj o Del sudila tumenđe.10,11 Akava si simbolično radnja savjava sikaven kaj odbacin e manušen godole gavešće; aver alavenca: “Baš sago kaj tumen odbacisardine amen, o Del ande potpuno odbacil tumen.” Ali kava džanen: Pašilo tumenđe e Devlesko carstvo! 12Phenav tumenđe: Ando đes e sudosko majloće avela e themešće andar e Sodoma10,12 O Del uništisarda e ognjeno sumporosa e manušen andar o gav e Sodoma kaj sas zurale bilačhe (dik 1. Mojs 19,24–28). nego e themešće andar akava gav.
O Isus upozoril e manušen andar e neposlušne gava
13Teško tumenđe manušalen andar o gav Horazin! Teško tumenđe manušalen andar o gav Vitsaida! Kaj te e čudurja save dogodisajle tumende dogodisajle sas ando rumome gava o Tiro thaj o Sidon, e manuša andar godola gava već dumut obratisajlesas thaj bešlinesas ande hrapavo thaj neudobne drze ando praho sago znako palo pokajanje.10,13 Ande godoja kultura o them lelas pe peste e drze save ćerdinesas katar o kostret, savo si hrapavo thaj nas udobno, thaj bešlinesas ando praho, gajda sikadinesas kaj si lenđe žao kaj grešisardine protiv o Del. 14Ali e manušenđe andar o gav Tiro thaj andar o Sidon po sudo avela majloće nego tumenđe. 15Vi tumen manušalen andar o Kafarnaum! Zar dži ko nebo avena vazdine? Dži ko than kaj si e mule10,15 than kaj si e mule Ando original ramol: “Had” (dik ando rečniko). haradona kaj si o tunjariko thaj e jag.
16Pale godova phendas e učenikonenđe: “Ko tumende čhol kan, mande čhol kan. Ko tumen odbacil man odbacil, a ko man odbacil, odbacil okoles savo bičhalda man.”
O Isus sikavel e učenikonen so si majvažno
17Kana e eftavardeš thaj duj učenikurja boldine pes bahtale phendine: “Gospode, čak vi e bilačhe duhurja pokorinpes angle amende ande ćiro alav!”10,17 Akate o “alav” odnosilpe pe Isusešći moć thaj lesko autoriteto.
18A o Isus phendas lenđe: “Dikhlem e benđenđe poglavica sar perel sar e munja andar o nebo.10,18 O Isus koristisarel e usporedba te usporedil sar o Del pobedila e benđe dok lešće 72 učenikurja propovedinas ande gava. Odnosno, o beng pelo sar kana andar o nebo e munja pećel tele pe phuv.19Ake dijem tumen vlast te uštaven pe sapa thaj pe škorpijonurja10,19 Verovatno e sapa thaj e škorpijonurja sas metafora pale bilačhe duhurja. thaj pe sa e sila e dušmaješći10,19 Dušmano si o beng. thaj khanči či naškodila tumenđe. 20Ali na raduin tumen kaj e bilačhe duhurja pokorinpe tumenđe, Ali raduin tumen zbog godova kaj si tumare alava ramome ande Devlešći knjiga ando nebo.”10,20 O Del ramosardas lenđe alava po popiso e građanengo ando nebo, thaj godova značil kaj silen večno trajo.
O Isus objavisarel kaj o Dad sa predaisardas lešće ande vas
21Ande godova časo o Isus pherdo bah ando Sveto Duho phendas: “Slaviv tut, Dade, tut savo san Gospodari e nebosko thaj e phuvjako, kaj garadan ćiro čačipe katar okola save smatrin pes mudre thaj umne, a objavisardan e ciknenđe.10,21 Akava odnosilpes pale okola saven možda naj but škole, ali si spremne te prihvatisaren e Isusesko sikaipe pe isto načino sago e cikne čhavra spremno čhon kan ke okola save paćan. Ej Dade! Gajda tuće sviđosajlo.
22Mungro Dad sa dija man10,22 Akava stiho kana phenel kaj o dad dijales “sa značil vlast, sila, autoriteto …” thaj khonik či džanel ko si o Čhavo, nego samo o Dad; niti ko si o Dad osim o Čhavo thaj okova kašće o Čhavo godova kamel te objavisarel.”
23Askal boldape ke učenikurja kana sas korkoro lenca thaj phendas lenđe: “Blago e manušenđe save dićhen okova so tumare jakha dićhen! 24Phenav tumenđe: But prorokurja thaj e carurja kamline te dićhen man thaj te ašunen man, ali či dikhline man thaj či ašundine man!”
O Isus sikavel sar te zadobis večno trajo
25Jekhvar uštilo jek sikavno e Mojsiješće zakonestar te probil e Isuse thaj phučlas: “Sikavneja, so trubul te ćerav te dobiv večno trajo?”
26A vo phendas lešće: “So ramol ando Mojsijesko zakono? So okote čitosardan?”
27Askal o manuš phendas “Čumide e Gospode Devle ćire saste ileja, ćire saste dušava, ćire saste snagasa ćire saste gođasa, thaj volisar ćire pašutne sago kaj volis korkoro tut!”
28Pe godova phendas lešće o Isus: “Lačhe phendan. Godova ćer thaj avela tut večno trajo.”
29Ali vo lija te sikavelpe pravedno, thaj phučla e Isuse: “A ko si mungro pašutno?”10,29 Akava manuš kamlas te džanel kas vo trubul te volil, aver alavenca: “Kas trubujasas te smatril kaj si lesko pašutno thaj te volil les sago korkoro pes?”
30A o Isus phendas: “Varesosko manuš fuljelas andar o Jerusalim ando gav savo akhardolas Jerihon. Thaj astardine les e razbojnikurja. Von čhudine lestar e drze, mardineles thaj đeletar. O manuš ačhilo te pašljol opaš mulo.
31Slučajno godole dromesa naćhelas varesosko židovsko rašaj, dikhlale thaj nakhlo gajda kaj zaobiđisarda les. 32A gajda vi o levito e rašajesko pomoćniko: nakhlo kotar, dikhlale thaj nakhlo paše leste.
33Varesosko putniko Samarijanco10,33 E samaritancurja sa strancurja saven mrzanas e židovurja. areslo dži leste, dikhla les, thaj sažalisajlo pe leste. 34Avilo dži leste thaj thoda e rane lešće e uljesa thaj e molasa10,34 Ande godoja vrjama e mol koristilas pes te šilavl pe e rane sago ađes e raćija, a o ulje verovatno koristilas pes te sprečil e dezifakcija. thaj paćarda len. Thaj čhutale pe piro magarco, inđardale ande gostijonica thaj pobrinisajlo pale leste. 35Thejara o đes inkalda duj rupune lovora,10,35 Ande godoja vrjama duj rupune lovora sas duj dnevnice. dija len e gostijoničarešće thaj phendas: ‘Le sama pe leste. Ako so majbut potrošil, poćinava tuće kana boldava man.’”
36Askal o Isus phučla les: “So phenes, savo katar akala ponašisajlo sago pašutno prema okova saves astardine e razbojnikurja?”
37A vo phendas: “Okova savo pomognisarda lešće.”
Pe godova o Isus phenda lešće: “Dža thaj vi tu ćer gajda!”
Maj važno si te ašunas e Isusesko alav
38Dok o Isus thaj lešće učenikurja gajda putuinas majdur prema o Jerusalim, dine ande varesosko gav. Okote sas varesavi manušnji savi akhardolas Marta, primisarda len ande piro ćher. 39A sas lat phen savi akhardolas Marija. Voj bešelas dži ke Gospodešće pungre thaj ašunelas o alav lesko. 40A e Marta sas but zauzmime godolesa kaj poslužilas. Voj avili leste thaj phendas: “Gospode! Zar či maris kaj mungri phen mukla man korkoro te posluživ? Phen laće te pomožil man.”
41A o Gospod phendas laće: “Marta, Marta! Na ha holji thaj uznemiritu pale but godova, 42a samo jek si važno. E Marija godova svatisardas thaj godova či lava latar.”
11O učeniko phučel e Isuse te sikavel len sar te molin pes
1Kana o Isus jekhvar završisardas e molitvava, nakhlo leste jek katar e učenikurja thaj phendas lešće: “Gospode, sikav men te molimen sago kaj o Jovano savo bolelas sikada pire učenikonen.”
2O Isus phendas lenđe: “Kana molin tumen, phenen:
‘Dade amareja ando nebo! Neka svetilpe ćiro alav11,2 Akava teksto phenel te e Devlesko alav uzvisilpes. Kaj e Devlesko alav si uzvisime !
Te avel o carstvo ćiro11,2 Akava značil te buljol thaj te barjol e Devlešći vladavina pe phuv !
3Mangro amaro deamen svako đes!
4Thaj jartosar amenđe e bezeha amare,
sago kaj amen jartosaras svakonešće ko sagrešisarel protiv amende11,4 Akava teksto phenel te jartol sago kaj o Del jartosarel amenđe e bezeha amare ili te jartosaras sago vo kaj jartosarel
thaj na de te peras ande kušnja!’”
5Thaj o Isus phendas lenđe: “Zamislin te džan ke tumaro drugari ande opaš e rjat thaj phenen lešće: ‘Drugarina, deman udžile trin mangre. 6Kaj avilo mungro drugari dromestar, a naj man so te čhav angle leste te hal!’ 7A okova andral phenel lešće: ‘Na dosadisar manđe! O vudar si već phandado, a e čhavrora si manca ando kreveto thaj soven. Naštik uštav te dav tut.’ 8Phenav tumenđe: Ako či ni uštel te deles kaj si lesko drugari, uštela te del les zbog godova kaj lešće drugare naj ladžavo te avel uporno.11,8 O Isus mothol akaja paramiči sar sikadasas kroz e slike sar o drugari či odbisardasas te pomožil tumenđe ako situmen bari potreba thaj zamolin les majbut drom palo pomoć. Pe isto način o Del či dobila te del tumen okova so si tumenđe potrebno ako uporno phučen les. Ako čak vi o drugari savo či volil tut, dela tut okova so trubul tut kana ustrajno molis les, kozom majbut o Del, savo si lačho dad thaj savo volil tut, dela tut okova so trubul tut kana ustrajno molis les.
9Isto gajda phenav tumenđe: Manđen thaj delape tumenđe! Roden thaj araćhena! Maren po vudar thaj putrelape tumenđe! 10Kaj ko god manđel, primil. Ko rodel, araćhel. Ko marel po vudar, putrelpe lešće.
11Savo dad maškar tumende kana o čhavro lesko manđel lestar mačho, del les umesto mačho sap? 12Ili kana manđel angro, zar dela les škorpijono? 13Ako tumen, vi ako sen bilačhe, džanen te den lačhe darurja tumare čhavrenđe, kozom majbut tumaro nebesko Dad dela Sveto Duho okolen save manđen lestar!”
E Isusešći sila avel katar o Del
14Jekhvar o Isus trada e bilačhe duho andar o manuš savo sas nemo. Kana inkljisto o bilačho duho, o nemo manuš počnisardas te ćerel svato. Thaj o but o them divisajlo. 15A varesave lendar phendine: “Vo tradel e bilačhe duhonen e Veelzevulešće silava,11,15 e Veelzevulešće Veelzevul si aver alav palo Sotona ili beng. Varekana ramolpes vi “Vaal–Zevuv”. Akava alav doslovno značil “gospodari e maćhengo”, so značil “vladari pe demonurja”. Akava si alav povezime e hohamne devlesa “Vaal–Zevuva” andar o Ekron (dik 2. Car 1,2, 3, 6). savo si e benđengo knezo.” 16A aver iskušisardine e Isuses gajda kaj rodenas lestar varesosko znako andar o nebo kaj o Del bičhalda les.11,16 Gajda kamline te o Isus dokažil kaj si lesko autoriteto katar o Del.
17Ali o Isus džangla lenđe gndimata thaj phendas lenđe: “Ako e manuša andar isto carstvo borin pes maškar peste von uniština piro carstvo. Vi ako e familijaće članurja borinpes maškar pende, uniština piri familija. 18Ako si o beng 11,18 o beng Ando original ramol: “Sotona”. Ako o Sotona thaj e članurja lešće carstvošće borin pes maškar pende lengo carstvo propadnila. ande peste podelime, sar ačhela lesko carstvo? A tumen phenen kaj me e Veelzevulešće silava tradav e bilačhe duhonen andar e manuša. 19Ako me e Veelzevulešće silava tradav e bilačhe duhonen andar e manuša, kašće silava askal tumare učenikurja traden len11,19 Čak vi e farisejenđe učeniko isto tradenas e bilačhe duhonen. ? Gajda von korkoro dokažina kaj najsen ando pravo. 20Ali ako me e Devlešće silava11,20 Ando original ramol: “e Devlešće najesa”. Dik 2. Mojs 8,19. tradav e bilačhe duhonen, čačes avilo tumende e Devlesko carstvo.”
O Isus si majzuralo katar o Beng
21O Isus još phendas: “Džikaj god o zuralo manuš, lačhe naoružime, araćhel piro ćher, lesko barvalipe si sigurno. 22Ali te avel o majzuralo lestar, svladila les thaj otmil lešće sa lesko oružije ande savo uzdilaspe, a o pleno razdelila.”11,22 Akava phenel palo Isus savo pobedil e benđes (Satanes) thaj lešće demone sago kaj si o Isus maj zuralo manuš savo lel savo len so pripadil e zurale manušešće.
23Zato ko naj manca protiv mande si. Thaj ko manca či ćidel, rspil.11,23 či ćidel, rspil o Isus phenel kana ćiden pes e učenikurja save sledin les: “Kogot či navodil e themes te aven thaj sledin man, navodil len te džan majdur mandar.”
Ako o manuš či ačhel e Devlesa o bilačho duho boldel pes ande leste
24Askal o Isus phendas: “Kana o bilačho duho inkljel andar o manuš, lutil pe puste thana11,24 puste thana Ando original ramol: “bi paješće than” savo phenel pale “opustošime thana” kaj lutin e bilačhe duhurja. thaj rodel pešće than kaj šaj te odmoril pes. A kana či araćhel o than, phenel: ‘Boldava man ande mungro ćher, ando manuš andar savo inkljistem.’ 25Thaj kana areslo o bilačho duho arakhlas e manuše savo si sago o čučo ćher, šlado thaj lačhardo. 26Askal džal thaj lel pesa efta aver duhurja, majgore lestar thaj del andre thaj okote nastanilpe. Po krajo godole manušešće avela majgore nego kaj sas lešće po početko.”
Blagoslovime si okova savo si paćivalo e Devlešće
27Dok o Isus godova phenelas, varesošći manušnji kaj sas maškar o but o them čhutas muj: “Blagoslovime o đi ćire dejako savo inđardatu thaj e čuča save pilan!”
28O Isus phendas: “Još majblagoslovime si okova savo ašunel o alav e Devlesko thaj ačhel paćivalo!”
O Isus si majbaro katar o Solomon thaj katar o Jona a o them či ašunel les
29Sar o them sa majbut ćidelaspe o Isus počnisarda te mothol lenđe: “Tumen manušalen save train ande akaja vrjama sen bilačhe manuša. Tumen roden znako.11,29 Aver alavenca: “Kamen mandar te ćerav čudo sago dokazo kaj avilem katar o Del.” Ali aver znako či delape tumenđe osim e čudurja save o Del ćerdas palo Jona.11,29 O Jona sas proroko ando Purano savezo (dik Jona 1,7; 2,10; Mt 12,40). Pale trin đes inkljisto džudo andar o đi e bare mačhesko, sago kaj o Isus nakon trin đes inkljela andar o limori.30Kaj okova so sas e Jonasa sas znako e manušenđe save trainas ando gav savo akhardolas Niniva,11,30 E manuša savenđe o Jona propovedilas sas zurale bilačhe. Trainas ando gav savo bučholas Niniva, savo sas glavno gav ande Asirija, thaj sas bare dušmaja e Izraelconenđe (dik Jona 3). a ande savo o Del bičhalda les. Gajda okova so manca dogodilape avela znako kaj man, e Čhave e Manušešće, o Del bičhaldas akale themešće.11,30 Ando original ramol: “Kaj sago kaj sas o Jona znako e Ninivljanenđe, gajda o Čhavo e Manušesko avava znako akale naraštajošć.”
31Po đes kana avela e Devlesko sudo, e carica savi dumut vladilas e južno phujava, savi akhardolas Saba,11,31 E carica katar e Saba (ande ađes akhardo Jemen) putuilas prekal 1500 kilometrja te ašunel e Solomonešći mudrost. Trailas 1.000 brš majsigo katar o Hristo (dik 1. Car 10,1–13; 2. Dnev 9,1–12). uštela thaj osudila e manušen save si ađes džude. Kaj dadural avili te ašunel e care Solomone savo sas zurale mudro, a akate si vareko majbaro vi katar o Solomon, a tumen či kamen te čhon kan leste! 32E manuša save majsigo trainas ando gav savo akhardolas Niniva, uštena po đes kana avela e Devlesko sudo thaj osudina e manušen save akana train. Kaj von pokaisajle kana o Jona propovedilas, a ake, akate si vareko majbaro katar o Jona a tumen još či pokaisajle!”
E Isusesko sikavipe si svetlost e manušenđe
33O Isus majdur sikavelas: “Khonik či del jag o stenko te čhol les po garado than, niti tale korpa, nego po čirako te okola kaj den andre dićhen o svetlo.11,33 Retkurja 33-36 si metafora savjava o Isus phenel pale piro sikaipe sago palo “svetlo” pale savo kamel te lešće učenikurja čhon kan thaj delin averenca. Vo phenel pale manuša save či džanen ili či prihvatisaren lesko sikaipe sago kaj si ando “tunjariko”.34Ćiri jak si stenko ćire telošće. Kana si ćiri jak sasti, sasto ćiro telo si ando svetlost. Ali, ako si ćiri jak nasvali, ćiro telo si ande tama.11,34 Ando original ramol: “Stoga, ako si ćiri jak sasti, sasto ćiro telo avela osvetlime e svetlosa. No ako ćiri jak naj sasti, sasto aveja ande tama.” O grčki pridjev akate si prevedime palo “sasto” ujedno značil potpuno odanost e Devlešće thaj naj opteretime e brigenca palo matrijalno. Aver alavenca: “E jak si sago e svetiljka e telošće. Te či previše vodin briga pale matrijalno, jasno dićhena ando trajo, ali ako previše vodin briga pale lende tumaro vido avela zasenime thaj e tama pherela tumaro trajo.”35Zato le sama te okova so gndis kaj si ande tute svetlost naj li tama. 36Ako si sasto ćiro telo osvetlime thaj ni cara tama naj ande tute, askal sasto aveja prosvetlime, sago kana o stenko pire svetlosa osvetlil tut.” 11,36 O Isus phenel isto čačipe sago usporedba. Vo phenel pale manuša save si pherde čačipe sago kaj si von svetiljka savi zurale sijal.
O Isus opomenil e vođen save si pobožne samo avrjal
37Kana o Isus dija gata o svato, avilo leste varesavo farisejo thaj akharda les ande piro ćher te hal. Vo dija andre thaj lijas than pale sinija. 38Kana godova dikhlas o farisejo, začudisajlo kaj o Isus bešlo pale sinija majsigo nego so thodas pire vas sago kaj trubujas prema e židovengo običaj.11,38 E Jevreja sas pravilo te e manuša thoven pire vas đi ke khuvja te aven obredno čiste anglo Del. 39A o Gospod phendas lešće: “Tumen e fariseja gadići trudin tumen te thoven tumare tahtaja thaj e čare avrjal, a pherdine len e pohlepava thaj e bilačhipeja. 40Bi gođavalen! Naj li o Del okova kaj stvorisardas e manušes thaj pindžarel les andral sago vi avrjal?11,40 O Isus koristil te phučel akava te ukoril e farisejen kaj či haćaren kaj si okova so si ande lenđe ile zurale važno. 41Zato den okova so si andral, andar e tahtaja thaj andar e čare so handžvale inćaren samo pale tumende, okolenđe savenđe si majpotrebno sago milostinja thaj saste avena čiste andral thaj vi avrjal.
42Ali jao tumenđe, farisejalen! Kaj den deš posto e Devlešće katar sa e začinurja thaj katar o povrće,11,42 e začinurja thaj katar o povrće Ando original ramol: “E nana thaj katar e ruta thaj katar svako vrstako povrće.” a či marin pale pravda e manušenđi thaj pale ljubav e Devlešći so si majvažno. Trubun te den deš posto, ali či troman te zanemarin akava so si majvažno.
43Jao tumenđe farisejalen! Kaj volin te bešen pe počasne thana ande sinagoge thaj te e manuša pozdravin tumen pherde poštuipe prema tumende pe javne thana. 44Jao tumenđe farisejalen kaj sen sago e limorja, save naj obeležime, pe save e manuša phirena a či džanen kaj si okote o limori thaj postain duhovno melale!”11,44 Kana e Židovurja phirenas prekal e limorja, postanisardinesas obredno nečiste ili aver alavenca či aviline sas majbut svete. Akala limorja save nas označime prouzročinas te von godova slučajno postanin.
45Askal varesosko katar e sikavne e Mojsiješće zakonestar phendas e Isusešće: “Sikavneja, dok gajda phenes, vi amen vređos.”
46A o Isus phendas: “Jao vi tumenđe, sikavnalen e Mojsiješće zakonestar! Kaj čhon pe manuša o pharipe gajda kaj den len pravilo save naštik te inđaren, a tumen korkoro ni e najesa či kamen te mrdnon te pomožin lenđe te inđaren godova pharipe. 47Jao tumenđe! Kaj vazden e prorokonenđe spomenikurja, a tumare pradada mudardine len. 48Godolesa kaj či train so e prorokurja sikavenas svedočin kaj odobrin okova so ćerdine tumare pradada: von mudardine len, a tumen spomenikurja vazden lenđe!11,48 O Isus koril e farisejen thaj e sikavnen e Mojsiješće zakonestar. Von džanen palo mudaripe e prorokonen, ali či osudin pire pradada godova kaj mudarenas len. Aver alavenca: “Gajda kaj umesto te osudin len, tumen potvrdisaren thaj slažintumen lenca”.49Zato vi o Del mudro phendas: ‘Bičhalava lende e prorokonen thaj e apostolen. Varesaven mudarena a varesaven progonina.’
50Zato tumaro naraštaj smatrilape došalo palo rat kaj sas čhordo e prorokonengo katar o postanko e themesko, 51katar o rat e prvo prorokosko džiko rat e poslednjo prorokosko, e Aveljesko dži ko rat e Zaharijasko,11,51 O Avelj sas prvo manuš savo sas mudardo ando Purano zaveto (1. Mojs 4,1–16), a o Zaharija sas zadnjo manuš savo sas mudardo ando Purano zaveto (2. Dnev 24,20–22). savo sas mudardo maškar o žrtveniko thaj o svetište. Ej phenav tumenđe, kaj rodelape o računo katar akaja generacija tumaro naraštaj avela odgovorno pale godova rat savo sas čhordo!11,51 Jedine prorokurja saven poštuin si e mule prorokurja! Baš sago lenđe pradada či čhonas kan ke prorokurja ando purano Zaveto, gajda vi akala fariseja thaj e sikavne e Mojsiješće zakonestar či čhon kan ko Isus thaj čikamen te čhon kan ke apostolurja saven o Isus bičhalel. E Devlesko strpljenje okončila pes thaj vo konačno sudila e Izraelošće pa le sa e brša save odbacisardine lešći poruka.
52Jao tumenđe, sikavnalen e Mojsiješće zakonestar! Kaj line e ćija katar o džanglipe pale Devlesko carstvo thaj garadine katar e manuša.11,52 O Isus phenel pale Devlesko čačipe sago kaj si ando ćher ande savo e učenikurja čikamen te den andre, ali či mućen ni averenđe te avelen e ćija te den andre. Akava značil kaj e sikavne či pindžaren čačes e Devles, ali sprečin vi averenđe te pindžaren les. Korkoro či den andre ando carstvo, a či mućen te den andre okola kaj kamen te den.”
53Kana o Isus inkljisto okotar, e sikavne e Mojsiješće zakonestar thaj e fariseja počnisardine zurale te holjavon pe leste thaj navalisardine pe leste te phučen les but vareso. 54Von dićhenas te astaren les ande varesavo pogrešno alav sar optužisardinesas les.
12O Isus sikavel pire učenikonen te na aven dvolične
1Askal ćida pes majbut milje manuša, gajda kaj jek avrešće uštavenas e pungre. Ali o Isus prvo phendas pire učenikonenđe: “Len tumen sama kaj o farisejsko licemerje buljol sago o kvasco savo šukljarel sasto humer. 2Kaj avel e vrjama kana sa so si garado avela arakhado thaj sa so si tajno ašundola angle savorende.12,2 Aver alavenca: “Na aven sago kaj si von, kaj anglo Del avela sa putardo so akana e manuša garaven. E manuša po krajo džanena sa so ko garadas.”3Zato, sa so phendine ande tama ašundola po svetlo thaj sa so phendine varekašće po kan ande sobe katar e krovurja propovedilape.”
Na daran kaj sen dragoceno e Devlešće
(Mt 10,28–33; 12,31–32; Mk 3,28–29)
4O Isus nastavisardas: “Phenav tumenđe mungre drugarenđe na daran katar okola save šaj te mudaren samo o telo, a pale godova naštik ćeren tumenđe khanči. 5Ali phenava tumenđe kastar trubun te daran: daran katar o Del savo, šaj lel o trajo thaj askal čhudel les ando pakao. Lestar daran!
6Pa či li bićinenpe pandž čiriklja pale samo duj lovora? Pa palem ni jećhe lendar o Del či bistrel. 7A tumenđe si svako bal po šoro đinado.12,7 Šaj te pouzdimen ando Del. Kaj vo džanel majbut nego so amen džanas. Či džanas ni kozom bal po šoro siamen, ali o Del džanel još vi majbut katar godova. Zato na daran! Kaj sen e Devlešće majvredne nego but e čiriklja!”
Trubul te priznaisaras e Isuses anglo them
(Mt 10,32–33; 12,32; 10,19–20)
8“Ko akate pe phuv anglo them priznajil kaj pripadil manđe, pale leste me o Čhavo e Manušesko phenava, angle anđelurja e Devlešće kaj pripadil manđe. 9Ali okova savo odreknilpe mandar angle manuša akate pe phuv, gajda vi me odreknivaman lestar angle anđelurja e Devlešće. 10Ali phenav tumenđe ko mothol alav protiv o Čhavo e Manušesko, jartolape lešće. Ali okolešće ko hulil po Sveto Duho,12,10 hulil po Sveto Duho Ili “vređol e Sveto Duho”. Sago primer, dik ando Mt 12,31–32; Lk 11,15. či jartolape lešće.
11A kana anena tumen po sudo thaj ande sinagoge, angle poglavarja thaj angle vlast, na vodin briga so phenena te branin tumen! 12Kaj o Sveto Duho ande godova časo sikavela tumen so te phenen.”
O Isus sikavel te či avas pohlepne
13Vareko maškar o them phendas lešće: “Sikavneja, phen mungre phralešće te podelil manca so muklas amenđe amaro dad.”
14Pe godova o Isus phendas lešće: “Manuša, ko čhuta man te avav tumaro sudco ili deliv maškar tumende?” 15Askal phendas savorenđe: “Len tumen majdur katar svako pohlepa, kaj o čačo trajo či avel katar okova so situmen.”
16Askal o Isus phendas lenđe akaja usporedba: “Varesave barvale manušešće but bijanda e phuv 17thaj ačhilo te gndil ande peste: ‘So te ćerav? Kaj najman kaj te čhav sa akava so bijanda manđe e phuv.’ 18Thaj phendas: ‘Ake so ćerava! Haravava mungre žitnice thaj vazdava majbare thaj okote čhava sa mungro điv thaj mungro lačhipe. 19Askal phenava korkoro manđe ake situ ande zalihe but lačhipe pale but e brš kaj aven. Dušo mungrije, akana odmoritu, ha, pi thaj veselitu!’
20Ali o Del phendas lešće: ‘Bigođavereja! Već arjat mereja!12,20 Ando original ramol: “Već arjat ćiri duša mandelpe tutar” a duša odnosilpes pe manušesko trajo. Aver alavenca: “Arjat merja!” A sa so ćidan, kasko avela?’
21Gajda avela okoleja kaj ćidel pešće barvalipe, a či ćidel barvalipe savo si vredno ande Devlešće jakha.”
O Del del okolenđe save paćan okova so si lenđe potrebno
22Askal o Isus phendas pire učenikonenđe: “Zato phenav tumenđe, na han holji palo trajo so hana, ni palo telo so dena pe tumende. 23Kaj o trajo si maj vredno katar o habe, a o telo katar e drze.12,23 Budući kaj o Del dijatumen tumaro trajo thaj vi tumaro telo, sigurno šaj paćan lešće kaj dela tumen vi okova so si tumenđe potrebno palo trajo. 24Dićhen pe gavranurja!12,24 Okola save čhonas kan ko Isus smatrinas kaj si e gavranurja beskorisne pošto e Židovurja naštik hanas akaja vrsta čirikljen. Či sadin niti ćiden, naj len spremište ni žitnice, a palem o Del pravarelen. Kozom sen tumen majvredne nego e čiriklja! 25A ko tumendar šaj e brigenca te lunđarel piro trajo samo pale jek đes? 26Dakle, ako tumen naštik ćeren ni okova so si majcara, sostar askal stalno han holji pale sa aver?
27Dićhen e poljske luluđa sar barjon! Niti trudinpe, niti štrikon pešće drze. A palem, phenav tumenđe: Kaj ni o caro Solomon ande pire kuč drze nas majlačhardo katar ni jek lendar. 28Ako o Del gajda šukar furjarel e poljsko čar, savi ađes si, a već thejara čhudelpe ando bov te phabol, kozom majbut šukar furjarela tumen. Tumen cara paćivalen! 29Zato vi tumen na samo gndisaren pe godova dali situmen dosta te han thaj te pijen. Na uznemirin tumen zbog godova! 30Sa godova roden e manuša save či pindžaren e Devles. Tumaro nebesko Dad džanel kaj sa godova trubul tumen. 31Nego roden o carstvo e Devlesko,12,31 roden o carstvo e Devlesko Akava značil “usredotočin tumen pe lesko carstvo” ili “zurales čeznin pale lesko carstvo”. a godova sa nadodaila pe tumenđe!
32Na dara mungro cikno stado!12,32 cikno stado O Isus pire učenikonen akharel stado. Stado si grupa ili čopori bakhre ili buznja pale save e čobanurja vodin e briga. Sago kaj e čobanurja vodil e briga pale pire bakhre, gajda o Del vodil briga pale e Isusešće učenikurja. Aver alavenca, “Na vodin briga. Vi ako najtumen but džene thaj sen slabe, sago o cikno stado bakhrora, tumare nebešće Dadešće sviđosajlo te mućel tumen te train ande lesko carstvo.” Kaj si e volja tumare Dadešći te del tumen o Carstvo.
33Bićinen okova so situmen thaj e love den e čorenđe! Gajda ćidena tumenđe trjaste save či phurjon thaj barvalipe savo či propadnila, večno blago savo si ando nebo kaj o čor či avel thaj kaj o moljco či halales. 34Kaj phenav tumenđe, kaj si tumaro barvalipe, okote avela vi tumaro ilo.”
O Isus mothol pale godova kaj palem boldela pes pe phuv
35O Isus phendas lenđe vi akava: “Aven spremne te služin12,35 Ando original ramol: “Neka tumare lundže drze aven zategnime pale tumari haravlji.” E manuša inđarenas pe peste lundže haljine. Thaj phandenas pes len e haravljenca te e haljine či smeton lenđe dok ćerenas bući. Aver alavenca: “phanden tumare haljine e haravljenca gajda te aven spremne te služin”, ili “aven lačharde thaj spremne te služin.” thaj tumare stenkurja neka phabon. 36Aven sago okola kaj ažućaren pire gospodare kana boldel pes andar e svaturja te odma putren lešće čim aresel thaj marel po vudar, 37Blago o kole slugonenđe saven o gospodari, kana avela, araćhel džungade! Čačes phenav tumenđe, kaj korkoro o gospodari čhola len pale sinija te bešen thaj čhola pe peste o keceljko, te poslužil len. 38O gospodari šaj te boldel pes ande opaš e rjat ili ande zora a blago e slugenđe saven o gospodari araćhela kaj si još džungade thaj ažućaren les.
39Ali akava džanen: kana džanglasas o domaćino ande savi vrjama avela o čor, či muklasas te del ande lesko ćher. 40Vi tumen uvek aven spremne kaj me o Čhavo e Manušesko avava kana či nadina tumen.”
Okola save paćan trubun te ćeren e Devlešći volja
41Pe godova o Petar phendas: “Gospode, phenes li godoja usporedba samo pale amende ili vi pale savorende?”
42A o Gospod Isus phendas: “Ko si okova verno thaj razumno upravniko saves o gospodari čhola te vladil pe lešće sluge thaj te del len habe ande pravo vrjama? 43Blago okole slugašće saves o gospodari kana boldela pes, araćhel kaj gajda ćerel. 44Čačes, phenav tumenđe, o gospodari čhola godole slugone te upravljil lešće saste barvalipeja. 45Ali ako godova sluga phenel ande piro ilo: ‘Mungro gospodari či avela gajda sigo’ thaj ačhel te marel e slugonen thaj e sluškinjen, te hal, te pijel thaj te matol, 46avela o gospodari godole slugasko ando đes savo či nadilape thaj ando časo savo či ni slutil; strogo kaznila les gajda kaj čhinela les pe kotora te delil e sudbina okolenca save či paćan.
47O sluga savo pindžarel e volja pire gospodarišći, a khanči či ćerdas te pripremil pes pale vrjama kana boldelape lesko gospodari, avela strogo kaznime. 48A okova sluga kaj či džanglas e gospodarešći volja, a ćerda vareso so zaslužil kazna, cara avela mardo. A katar okola kašće but dijas lendar majbut vi rodela. Okolestar kašće si but poverime lestar but vi rodelape.”
Zbog o paćipe ando Isus avela razdor
49Askal o Isus phendas: “Me avilem te čhudav jag e sudošći pe phuv! Sar volisardemas te već počnisardas te phabol! 50Ali majsigo trubul te pretrpiv e muke thaj o smrto, zurales si manđe pharo dok godova či avel gata!12,50 Ando original ramol: “E boldimasa trubul te bola man.” Akate o boldipe značil pe okova so o Isus trubul te trpil. Sago kaj o paj učharel e manušes kana bolel pes, gajda e patnja učharela e Isuse. 51Gndisaren kaj me avilem te anav miro pe phuv maškar o them? Nisar. Avilem te anav razdor. 52Kaj katar akana e familija rspilape: trin džene avena pe mungri rig, a aver duj protiv ili duj pe mungri rig a trin protiv mande. 53O čhavo avela protiv o dad thaj o dad protiv o čhavo, e dej protiv e čhej, thaj e čhej protiv e dej, e sokra protiv piri bori thaj e bori protiv e sokra.”
O Isus sikavel kaj trubun te pindžaren lešće znakurja
54A e bute themešće o Isus phendas: “Kana dićhen kaj o kalo oblako avel katar o zapad, odma phenen: ‘Dela o bršnd!’ Thaj gajda si. 55Kana dićhen kaj phurdel e balval katar e pustinja po jugo, phenen: ‘Avela tati vrjama’, thaj gajda avela. 56Licemerja!12,56 Licemerja Godola manuša sas dovoljno gođaver te pindžaren e znakurja kaj avel o bršnd ili e tati vrjama. Ali odbisardine te priznain kaj si e Isusešće čudurja znakurja save sikaven kaj si vo okova saves o Del bičhaldas te spasil e themes. Džanen te prosudisaren o izgled e nebosko thaj e phuvjako. Sar askal či pindžaren mungre znakurja save trubuinesas te pindžaren!12,56 Aver alavenca: “Dakle, sigurno trubuinesas te haćaren so značil okova so o Del ćerdas kroz mande akala đesa!”
57Tumen korkoro trubuinesas te pindžaren so si ispravno! 58Sago vi ako vareko prl tumen zbog o dugo savo či poćindine thaj kamel te inđarel tumen po sudo, još dromesa den sa tumendar te e nagodbasa rešin tumen lestar, te či inkalel tumen anglo sudo. O sudco dela tumen ko stražari, a o stražari čhudela tumen ande tamnica. 59Phenav tumenđe: ‘Či inkljena okotar dok či poćines dži ko posledno lovoro.’” 12,59 O Isus e themešće phendas akaja prispodoba te upozoril len kaj moraš te pomirinpes e Devlesa majsigo nego so avel e vrjama te osudilen.
13O Isus sikavel kaj trubul te pokaimen pale amare bezeha
1Askal aviline varesave manuša thaj phendine e Isusešće kaj o Pilato savo sas rimsko upravniko dijas naredba te mudaren pes varesave manuša andar e Galileja. Thaj sas mudarde ando jerusalimsko Hramo dok anenas e žrtve. 2O Isus phendas lenđe: “Dali si godova dokaz kaj godola Galilejcurja save nasradisardine sas majbut bezehale katar aver Galilejcurja? 3Nisar! Phenav tumenđe: vi tumen gajda avena duhovno hasarde ako či obratintumen ko Del! 4Ili gndin kaj okola dešuohto, pe save haradili e Siloamsko kula thaj mudarda len sas majbut bezehale katar sa e manuša save trainas ando Jerusalim? 5Nisar! Phenav tumenđe: vi tumen gajda avena duhovno hasarde ako či obratin tumen ko Del.”
O Isus kroz e usporedba sikavel kaj si amen još cara vrjama te pokaime
6Askal o Isus phendas lenđe akaja usporedba: “Varesave manuše sas zasadime smokva ande lesko vinograd, pa kana avilo te rodel pe late plodo, ali či arakhla les. 7Zato phendas e vinogradarešće: ‘Ake, već trin brš avav thaj rodav plodo pe akaja smokva thaj či arakhav les. Čhin lat. Sostar te crpil e phuv?’
8A o vinogradari phendas lešće: ‘Gospodarina, mukla još akava brš, a me hanavava oko late thaj čhava oko late o štalsko gunoj. 9Možda ipak pe okova brš bijanel. A ako či bijanel askal čhineja lat.’”
O Isus sastarel ando savato
10Jek savato dok o Isus sikavelas ande jek sinagoga. 11Okote sas varesavi manušnji savi dešuohto brš sas grbavo thaj naštik uspravilaspe. Ande late sas o bilačho duho savo ćerelas te avel nasvali. 12Kana o Isus dikhlala, akhardala peste thaj phendas: “Manušnjije, oslobodime san katar ćiro nasvalipe!” 13Thaj čhuta pire vas pe late, a voj odma uspravisajli thaj počnisarda te slavil e Devle.
14A okova savo sas vođa ande sinagoga holjajlo kaj o Isus sastardas ando savato, thaj phendas e themešće: “Šov si đes ando kurko kana trubul te ćerelpe bući! Ande godola đesa aven thaj saston, a na ande savatosko đes!”
15O Gospod askal phendas lešće: “Licemerja! Vi tumen ćeren bući savatone. Zar či svako tumendar savatone odrešil pire guruve ili magarco katar e jasle thaj inđarel les po paj te napoil les? 16Naj li vi voj čhej andar e Avraamesko plemeno, savja o Sotona phangla već dešuohto brš, či li trubujasas vi lat o Del te odrešil katar godova nasvalipe savo si laće okurja ande savatosko đes?” 17Pe godova sa lešće protivnikurja ladžajle, a sa aver raduisajle e šukar delenđe save o Isus ćerdas.
E Devlesko carstvo barjol sago e gorušicako zrno thaj buljol sago o kvasco
18Pale godova o Isus phendas: “Sova si slično e Devlesko carstvo? Sova te usporedisarav les? 19Slično si e gorušicaće zrnosa savo si zurale cikno, kana o manuš lel les thaj čhudeles ande piri bar. Barjol thaj ćerdol ando kaš thaj e čiriklja ćiden pes thaj ćeren gnezdurja ande lešće ranja.”
20Thaj palem phučlalen: “Sova te usporediv e Devlesko carstvo? 21Vo si sago kana e manušnji lel o kvasco thaj šukljarel les ande bari količina 13,21 Ando original ramol “trin mere” save si varekaj katar 40 kile. aro dok sa či šukljol.”
O Isus sikavel kaj si phare te den ande Devlesko carstvo
22Gajda o Isus naćhelas kroz e gava thaj e varošice, sikavelas thaj putuilas ando Jerusalim. 23Askal vareko phendas lešće: “Gospode, dali si cara okola kaj spasinpe?”
A o Isus phendas lenđe: 24“O vudar e nebosko si usko. Trudin tumen te den andre kroz leste, kaj phenav tumenđe, but rodena te den kroz leste, ali naštik dena. 25Kana o gospodari e ćheresko zaključil o vudar avela prekasno. Askal ačhena avri marena po vudar thaj phenena: ‘Gospode, putar amenđe!’ Vo phenela tumenđe: ‘Či džanav ko sen, ni katar sen.’
26Askal počnina te phenen: ‘Pa amen tusa halam thaj pilam, a tu sikavejas pe amare sokača!’
27A vo phenela tumenđe: ‘Či džanav ko sen.13,27 či džanav ko sen Aver alavenca: “Najsen mungre drugarja niti mungri familija thaj najsen akharde pe mungri gozba.” Džantar mandar savora save nepravda ćeren!’
28Okote rovena thaj škripina e dandenca kaj avena gajda holjarike kana dićhena e Avraame, e Isako, e Jakove thaj sa e prorokonen ande Devlesko carstvo, a tumen avena čhudine avri. 29Askal avela o but o them katar o istok thaj katar o zapad, katar o severo thaj katar o jugo thaj bešena pale sinija ande Devlesko carstvo.13,29 But e židovurja save pretpostavin kaj si deo e Devlešće carstvosko či avena ande leste. A but okola save naj židovurja andar sa e krajurja e themešće avena uključime ande Devlesko carstvo 30Thaj dik, okola save si akana prve askal avena pe poslednjo than, a okolen save akate smatrin kaj si poslednje avena majbare.”13,30 Ando original ramol: “Okola save si prve avena palune, a e palune avena prve.” Te aves “prvo” prestavil važnost ili čast. Aver alavenca: “Avela majvažno … avela majcara važno”, ili: “O Del počastila … o Del ladžarela”.
E Isusešće si phare palo Jerusalim
31Ande godova časo aviline varesave fariseja thaj phendine e Isusešće: “Inklji thaj džatar akatar, kaj o caro Irod kamel te mudarel tut.”
32A o Isus phendas lenđe: “Džan thaj phenen godole lisicaće:13,32 lisicaće: Sago e lisice, o Irod sas lukavo thaj štetočina, ali vi kukavica thaj beznačajno. ‘Ake, tradav e bilačhe duhonen thaj sastarav ađes thaj thejara, thaj trito đes avava gata.’ 33Ali ađes, thejara thaj overthara moraš te nastaviv o drom, kaj valda e prorokurja naštik aven mudarde avrjal o Jerusalim.
34Manušalen andar o Jerusalim, tumen save mudaren e prorokonen thaj barenca čhuden tumen ande okola saven o Del bičhaldas! Kozom drom lijem te štitiv e čhavren tumaren sago kaj e khanji pire pujoren tale pire phaka a tumen či kamline! 35Ake akana, tumaro ćher avela pusto!13,35 O Jerusalimsko them odbacisardas e Isuse sago e Mesija. O Del akana odbacil len thaj majbut či štitila len. Maj posle e rimsko vojska uništisardas o Jerusalim (70 brš palo Hristo.) Thaj phenav tumenđe, či dićhena man dok či avel o časo kana phenena: ‘Blagoslovime o kova savo avel ando alav e Gospodesko!’ ”13,35 O Isus palem boldela pes pe phuv. Askal o them andar o Jerusalim pindžarena kaj si vo o Mesija.
14O Isus palem sastarel ando savato
1Jek savato avilo o Isus ando ćher ke jek vođa e farisejengo te hal lesa. Okola save sas okote lačhe lenas sama pe leste so ćerela. 2Kaj pojavisajlo anglo Isus varesavo manuš savo sas nasvalo gajda kaj sas les paj thaj šuljolas lestar. 3Pe godova o Isus phučla e sikavne e Mojsiješće zakonestar thaj e farisejen: “Dali si muklino prema e Mojsijesko zakono te savatone sastarelpes o manuš ili naj?” 4A von khanči či phendine. Askal o Isus čhuta pire vas po nasvalo manuš, sastardale thaj phendas lešće kaj šaj džaltar. 5A o Isus phendas: “Ko tumendar savatone či ćerel bući? Ako varekašće tumendar o čhavro ili o guruv perel ande haing, zar či odma inkalena les?” 6Pe godova naslen so te phenen.
O Isus sikavel te avas ponizne
7Kana o Isus dikhlas sar okola kaj si akharde pe gozba len pešće prve thana te bešen, phendas lenđe e usporedba: 8“Kana vareko akharel tut pe svaturja, na beš po prvo than kaj so ako si akhardo vareko ko si majvažno tutar? 9Te či o domaćino savo akhardas tut thaj vi les phenela tuće: ‘Ušti thaj de o than okole manušešće.’ Askal ladžavoja, ušteja thaj bešeja po paluno than.
10Nego kana vareko akharel tut dža thaj beš pe paluno than, thaj kana avela okova kaj akharda tut, phenel tuće: ‘Drugarina pripremisardem tuće majlačho than!’ Askal aveja počastime angle sa save si akharde. 11Kaj svako ko korkoro pes uzvisisarel, avela ponizime, a ko korkoro pes ponizil, avela uzvisime.”
12A askal o Isus bolda pes ko domaćino thaj phendas lešće: “Kana ćeres habe ili večera, na akhar ćire drugaren, ni ćire phralen, ni ćire familija, ni ćire barvale komšijen, te či vi von možda tut akhardinesas thaj pe akava način boldinesas tuće. 13Nego kana ćeres gozba akhar e čoren, sakaten, banđen, thaj koren. 14Kaj len naj sova te bolden tuće. Gajda aveja blagoslovime kaj o Del pale godova nagradila tut kana vo vaskrsnila e pravedne manušen andar e mule.”
O Isus phenel pale bari gozba ande Devlesko carstvo
15Kana godova ašunda jek katar e manuša pale sinija, phendas e Isusešće: “Blago okolešće savo hala ande Devlesko carstvo!”
16A o Isus phendas lešće: “Varesosko manuš ćerda bari večera thaj akhardas e but e themes. 17Kana e večera sas gata, bičhalda e sluga te phenel e gostonenđe: ‘Sa si gata. Aven!’ 18A von jek pale avreste phendine kaj naštik te aven. O prvo phendas lešće: ‘Ćindem njiva thaj trubul te džav te dikhavla. Moliv tut, jartosar man ke godova manuš.’ 19Aver phendas: ‘Ćindem deš guruva, thaj trubul te džav te isprobiv len dali si lačhe. Moliv tut, jartosar man ke godova manuš.’ 20O trito phendas: ‘Upravo ženisajlem thaj zato naštik te avav.’14,20 Godola manuša save sas akharde pe gozba uvredisardine e caro. Pale gozba sas već dumut obavestime, a akana kana avili e vrjama te aven, von izmišljin hohamne thaj smešne razlogurja. Sostar vareko ćindasas e njiva savi nikada či ni dikhlas ili ćindasas e guruven save či pregledisardas, ili trubujasas sasti vrjama te ačhel ćhere te avel pire romnjasa? Inćaren piro imetko thaj piri familija sago kaj si majvažno katar o gospodari. O Isus upozorisardas kaj e love, imanje, familija nikada či trubuinesas te aven maj važne katar o Del (dik o retko 25-33 tele).
21O sluga boldape thaj javisarda godole domaćinešće. Askal o domaćino holjajlo thaj phendas e slugašće: ‘Inklji brzo pe sokača e gavešće thaj an akaring e čoren, sakaten, koren thaj e banđen.’ 22Kana o sluga gajda ćerdas, javisardas e Gospodarešće: ‘Gospodarina, ćerdo si so phendan thaj još si than.’ 23O gospodari phendas e slugašće: ‘Inklji pe droma avrajl o gav thaj trade len te aven te pherdol mungro ćhere themesa. 24Kaj phenav tumenđe: Ni jek katar okola manuša save sas majsigo akharde či hana ni zalogajo katar e gozba savi ćerdem.’”
E manuša trubun te aven potpuno predaime e Isusešće
(Mt 10,37–38; 5,13; Mk 9,50)
25E Isuseja putuilas o silno them. O Isus boldape thaj phendas lenđe: 26“Ako vareko kamel te avel mungro učeniko, moraš te volil man majbut14,26 Ando original ramol: “Ako vareko avel mande thaj či mrzal pire dades … naštik avel mungro učeniko”. Akate si “mrzal” preuveličime pale majcikni ljubav savi e manuša trubun te sikaven e manušenće osim e Isusešće. nego pire dade, deja, romnja, čhavren, phralen, phejen, pa majbut vi katar piro trajo. Inače naštik avel mungro učeniko! 27Ko či lel piro trušul thaj či džal pale mande thaj naj spremno te merel pale mande, naštik avel mungro učeniko!14,27 Akaja metafora značil kaj moraš te pokorinpes e Devlešće thaj te aven spremne te patin pe bilo savo način te aviline sas e Isusešće učenikurja. Sago kaj e manuša andar o Rimo često tradenas e manušen te inđaren pire trušula maj sigo nego so sas čače razapnime sago znako kaj pokaisajle. O Isus či gndil kaj svako hrišćanino trubul te avel razapnime. E manuša andar o Rimo često tradenas e manušen te inđaren pire vlastite trušula maj sigo nego so razapnisardine len sago o znako kaj pokorisajle ando Rimo.
28Kaj khonik tumendar, kana kamel te sagradil e kula, či prvo bešel thaj proračunil e troškurja te dićhel dali sile sova te završil.14,28 Aver alavenca: “na teljaren pale mande dok či utvrdin kozom mola tumen”.29Inače šaj dogodisajlo sas lešće te uspil samo te čhol o temelji thaj naj les dosta love te završil, a askal savora save godova dikhlinesas mardinesas muj lestar 30thaj phenena: ‘Akava manuš počnisarda te gradil, a naštik završil!’
31Ili savo caro teljardasas ando rato aver caronenca a te majsigo či bešel thaj gndil dali šaj pire deš milje vojnikonenca te svladil okoles savo avel pe leste pire biš milje vojnikonenca? 32Ako procenil kaj naštik te svladil len, bičhalela pire manušen te roden miro dok si lenđe protivnikurja još dur po drom. 33Zato khonikal naštik postanil mungro učeniko savo či mućel sa so siles zbog mande.”14,33 Lačhe si kana vareko želil te avel e Isusesko učeniko, ali ako vareko pokušil te sledil e Isuse a te či inđarel piro trušul thaj odreknilpes katar sa so siles, postanil beskorisno sago okova savo kamlas te gradil a nas les love te završil ili sago o caro savo đelo ande bitka savi naštik pobedisardas.
E Isusešće učenikurja si korisne sago o lon
34Askal o Isus još phendas lenđe: “O lon si lačho. Ali ako o lon naj londo, sova askal lonđarelape? 35O bilondo lon naj lačho ni pale phuv, ni palo gnoište, nego samo te čhudel pes. Ašunen kana već situmen kan!”
15Prispodoba pale hasardi bakhri
1Oko o Isus ćidapes e but e carinikurja thaj e bare bezehale manuša te ašunen les sar sikavel. 2Zato e fariseja thaj sikavne e Mojsiješće zakonestar mrmljinas: “Družilpe e bezehalenca thaj još čak vi hal lenca!”15,2 thaj još čak vi hal lenca. E fariseja či hanas ande ćhera e manušenđe save či poštuinas lenđe stroge zakonurja oko o thoipe e vastengo, deš posto thaj te halpes o odredime habe, kaj daranas kaj godova ćerela e farisejen te aven nečiste thaj kaj zbog godova o Del či prihvatila len.
3Pe godova o Isus phendas lenđe akaja usporedba: 4“Ko tumendar, ako siles šel bakhre thaj hasarel jećhe či mućela okolen injavardeš thaj inja ande divljina,15,4 Godova sas verovatno o pašnjako pe savo e bakhre bezopasno čarjonas. Paše sas verovatno vi e aver čobanurja save araćhenas pire bakhre thaj šaj pomožin lenđe te len sama pe lende. thaj či đelosas te rodel godole jećhe dok či araćhel les? 5A kana araćhel les, pherdo bah čhol les pe dume 6thaj boldel les ćhere thaj čim aresel ćhere akharel pire komšijen thaj pe drugaren thaj phenel lenđe: ‘Raduin tumen manca! Arakhlem mungre hasarde bakhres.’ 7Phenav tumenđe, gajda savora ando nebo avena majbahtale pale jek bezehalo manuš savo obratilpe e Devlešće nego pale injavardeš thaj inja save gndin kaj si pravednikurja thaj kaj či trubun te obratines ko Del.”15,7 injavardeš thaj inja save gndin kaj si pravednikurja thaj kaj či trubun te obratines ko Del O Isus koristil o sarkazam sar phendasas kaj e fariseja naj ando pravo zato kaj gndin kaj von či trubun te pokain pes. Aver alavenca: “Injavardeš thaj inja manuša sago tumen, save gndin kaj si pravedne thaj kaj gndin kaj či trubun te pokain pes.”
E usporedba pale manušnji savi hasardas e love
8O Isus phendas lenđe: “Savi godoja manušnji, ako silat deš rupa15,8 deš rupa Ando grčko originalno ramol: “deš drakmi”. Askal sas jek rup prosečno poćin pale jek đes. thaj jek hasarel, či del jag o stenko thaj lačhe šlavel o ćher rodel dok či araćhel les? 9A kana araćhel les, akharel pire komšinicen thaj pire drugaricen thaj phenel lenđe: ‘Raduin tumen manca! Arakhlem o rup savo hasardem.’ 10Phenav tumenđe, kaj gajda e Devlešće anđelurja raduina pes pele jek bezehalo savo obratil pes.”
Prispodoba palo hasardo čhavo
11Thaj o Isus nastavisarda te ćerel svato: “Varesave manuše sas duj čhave. 12O majterno phenda pire dadešće: ‘Dade, deman akana mungro naslestvo savo pripadil manđe.’ Thaj o dad podelisarda o barvalipe.
13Kana nakhline varesave đesa o majterno čhavo ćidas sa piro thaj otputuisarda ande dur e phuv thaj okote potrošisarda sa piro barvalipe pire bilačhe trajosa. 14Kana potrošisarda sa, dija e bari bok ande godoja phuv, thaj nas les so te hal. 15Askal đelo thaj zaposlisajlo sago sluga ke jek manuš ande godoja phuv thaj čarjarelas lešće balen.15,15 O židovsko zakono phendas kaj si e bale nečiste životinje. Prema akava zakono, e židovurja či tromaine te han balano. Dik 2. Mojs 11,7. Dakle, o židovsko them mrzalas e balen thaj e manušen save vodinas e briga pale bale. 16O čhavo sas gajda bokhalo kaj rado halasas vi e ljuske katar e maune save15,16 e ljuske katar e maune Kava sas e ljuske maunurja save barjon pe rogačengo kaš. hanas e bale, ali khonikal či delas len lešće.
17Kana napokon avilo peste, phendas: Ke mungro dad e najamnikonen si habe gaći kaj uvek vi ačhel, a me akate merav bokhatar! 18Uštava, teljarava ke mungro dad thaj phenava lešće: ‘Dade, sagrešisardem protiv tute thaj protiv o Del ando nebo! 19Najsem majbut dostojno te akharama ćire čhavesa. Primima sago jećhe katar ćire najamnikurja.’
20Uštilo thaj teljarda ke piro dad. Dok sas još dur katar piro ćher, lesko dad dikhla les dok sas još po drom thaj sažalisajlo pe leste thaj prastajas angle leste, dijales mrtiko thaj čumida les. 21A o čhavo phendas lešće: ‘Dade, sagrešisardem protiv tute thaj protiv o Del! Najsem majbut dostojno te akharama ćire čhavesa.’
22A o dad phenda e slugenđe: ‘Brzo inkalen e majšukar haljina thaj den pe leste! Čhon lešće e angrušći15,22 e angrušći E angrušći sas znako palo často thaj autoriteto. po naj thaj e sandale pe lešće pungre!15,22 e sandale pe lešće pungre Kana vareko inđarelas e sandale godova sikavelas kaj si godova manuš slobodno, a naj robo.23Anen e majthule guruve thaj denle čhurjasa, pa te pogostime thaj te veselime. 24Kaj, akava mungro čhavo sas mulo thaj akana bolda pes ando trajo, hasardo sas thaj akana arakhadilo!’ Thaj počnisardine te veselinpe.
25Pale godoja vrjama lesko majpurano čhavo ćerelas bući ande njive. A kana boldape thaj sas već paše, andar o ćher ašundolas e muzika thaj o ćhelipe. 26Pa akhardas jećhe slugo te phučel so si godova. 27A o sluga phendas: ‘Bolda pes ćiro phral thaj ćiro dad dija čhurjasa e thule guruve te proslavil kaj lesko čhavo bolda pes džudo thaj sasto.’
28O maj purano phral holjajlo thaj či kamla te del andre. Askal o dad inkljisto thaj počnisarda te molil les te del andre. 29A vo phendas pire dadešće: ‘Me ake gaći brš služiv sago robo tuće thaj nikada či obisardem te ćerav so phendan manđe, a tu nikada ni jarco či dijan man te proveselima mungre drugarenca. 30A kana avilo kava ćiro čhavo savo e kurvenca haljarda sa ćiro barvalipe, tu dijan lešće čhurjasa majthule guruve.’
31Pe godova o dad lesko phendas lešće: ‘Čhaveja, tu san uvek manca thaj sa mungro vi ćiro si. 32Ali trubul te radujimen thaj veselimen kaj akava ćiro phral sas mulo thaj akana bolda pes ando trajo, hasardo thaj arakhadilo!’”
16Koristin akale themesko barvalipe te steknin tumenđe barvalipe ando nebo
1O Isus askal phenda pire učenikonenđe e usporedba: “Sas varesavo barvalo manuš saves sas baro sluga saves e manuša prnas kaj rspil o barvalipe pire gospodaresko. 2O barvalo manuš akharda pire bare sluga thaj phendas lešće: ‘So godova ašunav pale tute? Sikav manđe o računo kaj ramosardan sar vodijas e briga pale mungro barvalipe zato kaj majbut naštik aves mungro baro sluga!’
3Pe godova o baro sluga phendas ande peste: ‘So te ćerav kana mungro gospodari či del više te ćerav bući pale leste? Te džav te hanavav najman snaga. Te prosiv? Ladžavo si manđe. 4Džanav so ćerava! Thaj kana gajda ćerava e manuša lačhe primina man ande pire ćhera,16,4 e manuša lačhe primina man ande pire ćheraNadisajlo kaj šaj trailas godole manušenca thaj kaj von vodina e briga pale leste. kana majbut či avava e gospodaresko baro sluga.’
5Askal akhardas jećhe po jećhe katar o kola save sas udžile lešće gospodarešće. Thaj phučlas e prvo manuše savo sas udžile: ‘Kozom san udžile mungre gospodarešće?’ 6‘Šel bačve16,6 Šel bačve Ando original ramol: “Šel bata”. Godova sas varekaj katar 3.000 litre. maslinsko zetino’, phendas o kova savo sas udžile. A o baro sluga phendas lešće: ‘Le ćiro računo beš thaj odma ramosar pandžvardeš.’
7Pale godova phendas e averešće: ‘A tu, kozom san tu udžile?’ ‘Šel mere16,7 Šel mere Ando original ramol: “Šel kôrova”. Sas varekaj katar 20.000 kile. điv.’ Phendas vi lešće: ‘Le ćiro računo thaj ramosar pe ohtovardeš.’
8Thaj o gospodari pohvalisarda e bilačhe bare slugas kaj sas snalažljivo. Kaj e manuša akale themešće16,8 e manuša akale themešće Akava odnosil pes pale okola save si sago o nepravedno upraviteljo savo či pindžarel e Devles ili či maril pale leste. Aver alavenca: “E manuša akale themešće”. majsnalažljivo postupin prema okola save si lenđe slične, nego e manuša katar o svetlost.16,8 e manuša katar o svetlost “Svetlo” akate phenel palo Del ili palo pravedno ponašanje. Aver alavenca: “E Devlešće manuša”, ili “e manuša save train ando svetlo”. 9A me phenav tumenđe, steknin tumenđe drugaren gajda kaj ispravno koristin akale themesko barvalipe thaj kana o barvalipe majbut či avela korisno o Del primila tumen ande večne stanurja ando nebo.16,9 primila tumen ande večne stanurja ando nebo. Akava značil kaj o Del, savo si zadovoljno kaj koristin e love gajda te pomožin averenđe, ili Drugarja, savenđe pomožinas tumare lovenca, ažućarena tumen ando nebo.
10Ako šaj paćas e manušešće ande cikne buća, askal šaj paćas lešće vi ande bare buća thaj ako naštik paćas e manušešće ande cikne buća askal naštik paćas lešće ni ande bare buća. 11Ako naj senas paćivale ande e themesko barvalipe, sar o Del poverila tumenđe duhovno barvalipe te upravin lesa? 12Thaj ako ande averesko barvalipe naj senas paćivale, sar o Del dela tumen tumaro?
13Ni jek sluga naštik služil duje gospodaren ande isto vrjama. Kaj jećhe mrzala, a avere volila; ili jećhešće avela paćivalo a avre prezirila. Naštik služin e Devlešće thaj e barvalipešće ande isto vrjama.”
14Sa gadava ašundine e fariseja save sas pohlepne pale love thaj marenas muj katar o Isus. 15A o Isus phendas lenđe: “Tumen ćeren tumen kaj sen pravedne anglo them, ali džanel o Del tumare ile. Kaj so e manuša smatrisaren vredno, e Devlešće grjacolpe.”
E Devlesko zakon važil zauvek
(Mt 11,12–13; 5,18, 31–32)
16Askal o Isus phenda lenđe: “E Mojsijesko zakono thaj e knjige save ramosardine e purane prorokurja sikavenas pe sa dok či avilo o Jovano savo bolelas, a katar askal navestilaspe e bahtali nevimata palo carstvo e Devlesko. Thaj katar askal nagovorisaras savoren te den ande Devlesko carstvo. 17Ali godova či značil kaj e Mojsijesko zakon majbut či vredil kaj majloće nestanila o nebo thaj e phuv, nego te propadnil jek tačkica andar o zakono.
18Sago kaj ramol ando zakon: svako ko rastanilpe katar piri romnji thaj lel avrja, ćerel preljub; thaj ko oženilpe e romnjasa savi si rastanime, preljub ćerel.”
O čoro Lazar thaj o barvalo manuš savo či inćarelas o zakon
19Askal o Isus nastavisarda: “Sas varesosko barvalo manuš, savo lelas pe peste majšukar thaj maj kuč drze, trailas svako đes raikane thaj veselilaspe. 20A angle lesko vudar pašljolas varesavo čoro manuš savo sas sa ande čirurja. Lesko alav sas Lazar, 21thaj čeznilas samo te čaljol e prušukenca save perenas katar e barvalešći sinija. Dok gajda pašljolas avenas e džućhela thaj čarnas e čirurja pe leste. 22A kana mulo o čoro, e anđelurja inđardinele ande Avramešće angalja.16,22 ande Avramešće angalja Ando original ramol: “Po kolin e Avraamesko” ili “ande angalja e Avramešće”. Akava podrazumilpe o Avram thaj o Lazar pašljonas jek paše avreste sago kaj halaspe pe grčke gozbe. E bah ando nebo si često sikadi ando alav e Devlesko ande slike e gozbaće. Pale godova mulo vi o barvalo manuš, thaj prahosardine les. 23A lešći duša đeli po than kaj si e mule, 16,23 Ando original ramol: “Had”. Nazivi “Had” thaj “Šeol” koristilpe ande Biblija ando odnos po smrto thaj po than kaj džan e manušenđe duše kana o manuš merel thaj dok sas ande bare muke vazda pire jakha thaj dadural dikhlas e Lazare ande Avramešće angalja.
24Thaj čhutas muj: ‘Dade Avraame, smiluitu manđe thaj bičhal e Lazare te umočil piro naj ando paj thaj šudrjarel mungri čhib kaj zurales mučiman ande kava plameno.’
25Pe godova phendas o Avram: ‘Detut gođi, čhaveja, kaj tu pale ćiro trajo primisardan ćiro lačhipe, a gajda vi o Lazar piro bilačhipe. Akana vo akate tešilpe, a tu mučistu. 26Osim godova, maškar amende thaj tumende si bari provalija thaj vi okola save kamlinesas naštik naćhen okotar akaring, niti akatar okoring.’
27Pe godova o barvalo manuš phendas: ‘Moliv tut askal, dade, bičhal e Lazare ando ćher mungre dadesko. 28Kaj siman pandž phral pa neka džal thaj upozoril len te na vi von aven akaring ande kava than e mukengo.’
29A o Avram phendas lešće: ‘Opominl len o Mojsija thaj e prorokurja ande prire zapisurja. Neka čiton thaj čhon kan lende.’
30A vo phendas: ‘O na, dade Avraame! Nego te avilo lende vareko andar e mule, obratinape.’
31A vo phendas lešće: ‘Ako či ašunen e Mojsija thaj e prorokonen, či paćana sa vi te uštel thaj avel lenđe vareko andar e mule.’”
17O Isus sikavel e učenikon te aven poslušne e Devlešće
(Mt 18,6–7; 15; 21–22; Mk 9,42)
1O Isus phendas pire učenikonenđe: “O iskušenje moraš te avel, ali teško e manušešće kroz savo avel o iskušenje. 2Kasave manušešće avilosas majlačhe te unglaven lešće o mlinsko bar oko e kor thaj te čhuden les ando more, nego te crdel po bezeh jećhe katar akala manuša saven si cara paćipe. 3Upozoriv tumen! Ako ćiro phral savo si verniko pogrešil, ukori les thaj jartosar lešće ako pokailpe. 4Pa ako vi efta drom po đes sagrešil protiv tute thaj efta drom po đes avel thaj phenel tuće: ‘Jartosar manđe. Pogrešisardem!’, jartosar lešće.”
5E apostolurja phendine e Gospodešće: “Trubul amen majbut paćipe. Phen amenđe sar te dobis!”
6O Gospod phendas lenđe: “Te avel tumen paćipe gajda cara sago kaj si e gorušicako zrno, phendinesas akale dudošće: ‘Inkaltu e korenosa thaj presaditut ando more!’, thaj vo presadisajlosas.
7Ko tumendar phenela pire slugašće savo oril ili lel sama pe stoka, kana boldela pes andar o polje thaj del ando ćher: ‘Av brzo thaj beš pale sinija?’ 8Či umesto godova phenena lešće gajda: ‘Ćer manđe večera! Čhov e kecelja pe tute thaj služisar man dok hav thaj pijav, pale godova tu haja thaj pijeja?’ 9E slugašće pale godova či zahvalilpe kaj vo samo ćerel piri bući. 10Gajda vi tumen: kana sen poslušne e Devlešće, phenen: ‘Sluge sam save či zaslužin pohvala! Ćerdam samo so samas udžile te ćeras!’”
O Isus sastarel e deš manušen saven sas morćhako nasvalipe
11Gajda dok putuilas majdur prema o Jerusalim, o Isus naćhelas maškar e Samarijaći thaj e Galilejaći regija. 12Kana delas ande varesosko gav, angle leste avile deš gubavcurja. Ačhiline cara majdur 13thaj počnisardine te čhon muj: “Isuse, Sikavneja, smiluisar tut amenđe!”
14Kana o Isus dikhla len, phendas lenđe: “Džan thaj sikaven tumen e rašajenđe te dićhen tumen thaj phenen dali sen saste!” Thaj dok džanas dromesa sastile katar e guba.
15Jek lendar dikhla kaj sastilo, boldape thaj slavisarda e Devle andar sasto glaso. 16Čhudape pe koča angle Isusešće pungre thaj zahvalisarda lešće. A sas godova varesavo manuš andar e Samarija.
17O Isus phučla: “Či li sastile deš džene? Kaj si okola inja? 18Dali nijek lendar či boldape te del slava e Devlešće osim akava tuđinco?” 19Askal phenda e manušešće savo sastilo: “Ušti thaj dža. Ćiro paćipe ande mande spasisarda tut!”
O Isus phenel kaj avel e Devlesko carstvo ande vrjama kana či nadimen
(Mt 24,23–28, 37–41)
20E fariseja phučline e Isuse: “Kana avela e Devlesko carstvo?”
A vo phenda lenđe: “E Devlesko carstvo či avela e znakonenca save e manuša šaj promatrin gajda te šaj dićhel pes. 21Naštik phenelape: ‘Aketalo akate!’, ili: ‘Eketalo okote!’ Ake e Devlesko carstvo si maškar tumende!”
22Pale godova phendas e učenikonenđe: “Avela e vrjama kana kamena te dićhen jek katar e đesa kana me, o Čhavo e Manušesko, vladiva sago o caro, ali či dićhena godova đes. 23Askal phenena tumenđe: ‘Eketalo okote, aketalo akate!’ Ali na džan thaj na prasten inća! 24Kaj sago e munja kaj sevil pe jek krajo e nebosko thaj rasvetlil sa dži ke aver krajo, gajda avela vi manca, e Manušešće Čhavesa, ando mungro đes. 25Ali majsigo trubuv but te pretrpiv thaj akava naraštaj trubula te odbacil man.”
26“Thaj sago kaj sas dumut kana trailas o Noje, gajda avela vi ando đes kana avava me o Čhavo e Manušesko. 27E manuša hanas, pijenas, ženinaspe thaj udainaspe dži ko đes dok o Noje či dijas ando baro brodo, thaj avilo o potop thaj uništisardas sa so nas ando baro brodo.
28Askal avela sago kaj sas dumut kana trailas o Lot: Kana e manuša ando gav savo akhardolas Sodoma, hanas thaj pijenas, ćinenas thaj bićinenas, sadinas thaj gradinas, 29sa dži ke detharin kana o Lot inkljisto andar o gav Sodoma, a askal andar o nebo zapljuštisarda e jag thaj o sumpor thaj uništisardas sa okolen save ačhiline ando gav. 30Isto gajda iznenada avela ando đes kana boldava man me o Čhavo e Manušesko. 31Gajda ande okova đes, ko avela po krovo, a lešće stvarja si ando ćher, neka na fuljel te lel len. Thaj ko si ande njive, neka či boldel pes palpale te lel vareso pesa.17,31 Lenđe krovurja sas ravne thaj e manuša šaj phirenas ili bešenas pe lende. 32Den tumen gođi sar muli e Lotošće romnji!17,32 Voj dikhlas palapeste palpale karingal e Sodoma thaj o Del kaznisardala zajedno e manušenca andar e Sodoma.33Kaj ko lela sama pe piro trajo te araćhe les, hasarela les; a ko hasarel piro trajo zadobila les palo večnost.” 34Phenav tumenđe, ande koja rjat kana me boldava man avena duj džene ande jek kreveto. Jek lelape, aver mućelape. 35Duj džene zajedno meljina ando mlino. Jek lelape, a aver mućelape. 3617,36 Varesave grčke rukopisurja silen akava stiho: “Duj avena ande njiva. Jek lelape, a aver mućelapes.” Duj džene avena ando polje, jek avela lino a aver ačhela.
37Pe godova e učenikurja phučline les: “A kaj godova Gospode?”
A o Isus phenda lenđe: “Avela očito sago vi akaja poslovica: ‘Kaj si e mule telurja, kote vi e lešinarja ćidenape.’”17,37 Kana e manuša dićhen e lešinaren sar ćiden pes, džanen kaj si okote o mulo telo. Po isto način, savorenđe avela očito kaj avel e Devlesko sudo.
18O Isus sikavel kaj ustrajno trubul te molimen
1Askal o Isus phenda e učenikonenđe e usporedba te sikavel len sar uvek trubun te molinpe thaj sar nikada či trubun te odustanin. 2Thaj phendas: “Ande jek gav sas jek sudija savo či daralas e Devlestar a e themestar či ladžalas. 3A ande godova gav sas vi jek udovica savi stalno avelas leste thaj molilas les: ‘Deman pravda angle mungro protivniko.’ 4O sudija varesavi vrjama či marilas pale godova, ali napokon phenda: ‘Vi ako či darav katar o Del thaj či mariv pale manuša, 5ali dava pravda akale udovica, kaj, ako či dav lat pravda, dosadila manđe dok či dobil piro pravo, kaj stalno dosadil man!’”
6Askal phendas o Gospod Isus: “Dićhen sar ispravno postupisarda o nepravedno sudija. 7Kaj o Del strpljivo čhola kan ke lenđe molitve thaj pobrinila pe te dobin pravda okola save pripadin lešće thaj vapin lešće o đes thaj e rjat. 8Phenav tumenđe kaj brzo dela len pravda. Ali kana me, o Čhavo e Manušesko, boldava man pe phuv, dali arakhava kasavo paćipe?”
O Del opravdil e poniznen
9Askal o Isus phendas još akaja usporedba varesavenđe save sas uverime ande piri vlastito pravednost, a averen prezirisarenas: 10“Duj manuša đele ando Hramo te molinpe. Jek sas farisejo a aver cariniko. 11O farisejo ačhelas thaj molilas pes pale peste: ‘Devla, nais tuće kaj najsem sago aver manuša, grabežljivo, nepravedno, preljubnikurjo, ili sago akava cariniko. 12Me postiv duvar ando kurko; dav deš posto katar sa so siman.’
13A o cariniko, ačhelas majdur, thaj či usudilaspe ni pe jakha te vazdel prema o nebo, nego pećelaspe ando koliin te sikavel piri tuga thaj phenelas: ‘Devla av milostivo manđe bezehalešće!’ 14Phenav tumenđe: vo boldape ćhere pravedno anglo Del, a na o fariseji! Kaj svako ko korkoro pes uzvisil, avela ponizime, a ko korkoro pes ponizil, avela uzvisime.”
E Devlesko carstvo pripadil okolenđe save si ponizne sago čhavra
15A e Isusešće anenas vi e majcikne čhavroren te čhol pire vas pe lende thaj blagoslovilas len. Kana godova dikhline e učenikurja, počnisardine te ačhaven len alavenca te na ćeren godova. 16A o Isus akharda len thaj phendas: “Mućen e čhavroren te aven mande thaj na branin lenđe, kaj kasavenđe pripadil e Devlesko carstvo.” 17“Čačes, phenav tumenđe, savo či primil e Devlesko carstvo sago cikno čhavro, či dela ande leste.”18,17 O Del kamel katar e manuša te prihvatin lešći vlast pe lende ponizno thaj te potpuno pouzdinpe ande leste. Aver alavenca: “Ko god kamel te del ande Devlesko carstvo moraš te primil les ando pouzdanje thaj ponizno sago cikno čhavro.”
Khanči či tromal te avel majbitno katar godova te služis e Devlešće
18Varesavo židovsko vođa phučlas e Isuse: “Lačhe sikavneja, so trubul te ćerav te dobiv o večno trajo?”
19A o Isus phendas lešće: “Sostar man akhares lačheja?18,19 lačheja O Isus phučel akava te dićhel dali e manuše si pravo razumevanje palo e Isusesko identiteto, odnosno, kaj si o Isus Del. Ako o manuš prihvatil les sago e Devles, vo askal prihvatila e Isusesko poziv te bićinel sa so siles thaj te teljarel pale leste. Khonikal naj lačho, nego li samo o jedino Del. 20A e zapovedi andar o Mojsijesko zakon džanes: ‘Na ćer preljub’, ‘Na mudar’, ‘Na čor’, ‘Na svedočisar hohamne’, ‘Poštuisar ćire dades thaj ćire deja’.”
21A vo phendas: “Sa gadava ćerav katar mungro ternipe.”
22Kana godova ašunda o Isus, phendas lešće: “Još jek ačhilo tut: sa so si tut bićin thaj podelisar e čorenđe thaj avela tu barvalipe ando nebo. A askal av thaj dža pale mande.” 23Kana vo godova ašundas, ražalostisajlo kaj sas zurale barvalo thaj či kamlas te bićinel sa so sasle.
24O Isus dikhla pe leste thaj phendas: “Sar si phare e barvalešće te del ande Devlesko carstvo! 25Maj loće si e kamilaće te naćhel kroz e suvjaće kan nego o barvalo te del ande Devlesko carstvo.”
26Okola save godova ašundine, phendine: “Pa ko askal šaj spasil pes?”18,26 e Jevreja gndisardine kaj o manuš postanisardas barvalo zato kaj o Del blagoslovisarda les zato kaj si godova manuš pravedno. Gndisardine kaj e čore manuša verovatno naj pravedne. Askal kana e manuša save čhonas kan ko Isus phendine kaj si nemoguće te o barvalo manuš del ande Devlesko carstvo, pretpostavinas kaj e čore manuša naštik nadin pes kaj o Del spasila len katar o sudo.
27A o Isus phendas: “So si nemoguće e manušenđe, moguće si e Devlešće.”
28Askal o Petar phendas: “Ake, amen muklam sa amaro thaj teljardam pale tute te sledis tut.”
29A o Isus phendas lenđe: “Čačes, phenav tumenđe, naj godova savo muklasas piro ćher, ili pire romnja, ili pire phralen, ili pire dade thaj pire deja, ili pire čhavren zbog e Devlesko carstvo, 30a te či već pe akava them primila majbut nego so muklas, a pe okova them si večno trajo.”
O Isus po trito drom spominjil piro smrto thaj o vaskrsenje
31O Isus ćidas oko peste e dešuduj apostolen thaj phendas lenđe: “Ake das ando Jerusalim, a okote dogodilape sa so e prorokurja ramosardine ando Sveto lil, pale mande e Manušešće Čhaveste. 32Von predaina man ande vas e nevernikonenđe, save marena muj mandar, ladžarena man, vređona man, 33bičuina man thaj mudarena man, ali me o trito đes uštava andar e mule.”
34A e učenikurja khanči katar godova so o Isus phendas či haćardine. O značenje godole alavengo sas lendar garado thaj naštik haćardine so o Isus phenelas lenđe.
O Isus sastarel e kore manuše
35A kana o Isus avilo paše džiko gav o Jerihon, varesavo koro manuš bešelas po drom thaj prosilas. 36A kana o koro manuš ašunda kaj naćhel okotar o but o them, phučlas so si godova. 37Phendine lešće: “Naćhel o Isus andar o Nazaret.” 38A vo pe godova čhutas muj: “Isuse e Davidešće Čhaveja,18,38 O Isus sas e Davidesko potomko, a o David sas majvažno e Izraelosko caro. “Čhavo e Davidesko” sas titula ili naziv palo Mesija. smiluisar tut manđe!” 39A okola kaj džanas anglal o Isus ačhavenas e kore manuše te na čhol muj, ali vo još maj zurale čholas muj: “E Davidešće Čhaveja, smiluisar tut manđe!”
40Kana o Isus ašunda les ačhilo thaj phendas te anen les leste. Kana e kore manuše andine majpaše o Isus phučla les: 41“So kames te ćerav tuće?” A vo phendas:
“Gospode, te šaj dikhav.”
42A o Isus phendas lešće: “Akana šaj te dićhes! Ćiro paćipe sastarda tut.” 43E kore manušešće jakha odma putajle thaj počnisardas te dićhel, uputisajlo dromesa palo Isus thaj počnisarda te slavil e Devles. Sa o them savo godova dikhla dija slava e Devlešće.
19O Isus thaj o Zakej
1O Isus dijas ando Jerihon. Dok naćhelas kroz o gav, 2angle leste avilo o manuš savo akhardolas Zakej. Vo sas glavno cariniko thaj sas zurale barvalo. 3Probilas te dićhel e Isuse, ali sas zurale cikno manuš thaj naštik dikhlas les katar o but o them savo sas oko leste. 4Vo zato prastaja anglal, thaj lijape opre pe smokva paše savi o Isus trubujas te naćhel te šaj dićhel les.
5Kana o Isus areslo pe godova than, dikhlas opre thaj phendas lešće: “Zakej, brzo fulji tele! Ađes trubul te avav gosto ande ćiro ćher.”
6O Zakej brzo fuljisto tele katar e smokva thaj pherdo bah ugostisarda les ande piro ćher. 7A sa save godova dikhline počnisardine te mrmljan: “Đelo ando ćher e bezehalesko!”19,7 E židovurja mrzanas e carenikon thaj gndisardine kaj nijek lačho manuš či trubul te družilpe lenca.
8A o Zakej ačhilo thaj phendas e Gospodešće: “Gospode ake, opaš mungro barvalipe dava e čorenđe! Thaj ako varekas hohadem, boldav štar drom majbut.”
9Pe godova o Isus phendas lešće: “Ađes ande akava ćher avilo o spasenje19,9 ande akava ćher avilo o spasenje Aver alavenca: “O Del spasisardas e manušen save train ande godova ćher.” kaj si vi akava manuš e Avraamesko čhavo!19,9 manuš e Avraamesko čhavo! Aver alavenca: “o manuš saves si paćipe sago kaj sas e Avram.”10Me o Čhavo e Manušesko avilem te rodav thaj spasiv okova so si hasardo!”19,10 so si hasardo Akava značil: “e manušen save odlutisardine katar o Del godolesa kaj ćerdine bezeh”.
O manuš trubul te avel verno dok ažućarel e Devlesko carstvo
11O but o them sa godova ašunelas, a o Isus phendas lenđe još jek usporedba zato kaj sas o Isus paše pašo Jerusalim thaj gndinas kaj odma pojavilape e Devlesko carstvo.19,11 odma pojavilape e Devlesko carstvo E židovurja paćanas kaj o Mesija uspostavila piro carstvo čim avela ando Jerusalim. Aver alavenca: “Kaj o Isus odmah započnila te vladil pe Devlesko carstvo”.12Thaj phendas: “Sas varesavo ugledno manuš savo trubuja te otputuil ande dur e phuv te okote okrunin les sago caros,19,12 okrunin les sago caros Akava si e slika pale o majcikno caro savo džal e majbare carošće. O majbaro caro dela e majcikne caro pravo thaj autoriteto te vladil pe piri vlastito phuv. a askal te boldel pes. 13Zato akhardas pire deš slugonen, dijalen svakones po opaš e kila rup so sas štar čhonenđi poćin19,13 Jek mina sas 600 gramurja, verovatno rup. Svako mina sas sago e poćin katar 100 denarja, ađes okova so e manušenđe avilosas e poćin pale štar čhon, pa deš mine sas e poćin varekaj pale trinbrš. thaj phendas lenđe: ‘Trguin akale rupesa dok či boldav man.’ 14A e manuša andar lešći phuv mrzanas les thaj bičhaldine pale leste e poslaniko te phenen e majbare carošće: ‘Či kamas te akava caruisarel pe amende.’
15Kana vo primisarda piro carstvo thaj boldape palpale, naredisarda te anen lešće okolen slugen savenđe dijas o rup te ašunel kozom zaradisardine. 16O prvo sluga avilo thaj phendas: ‘Gospodarina, o iznos savo dijan man ćerdem te avel deš drom majbut.’ 17Phendas lešće: ‘Odlično! Lačho san sluga, zato kaj sanas verno ande cikno, dava tut te vladis pe deš gava!’
18Aver sluga avilo thaj phendas: ‘Gospodarina o iznos savo dijan man ćerdem te avel pandž drom majbut.’ 19Phenda lešće: ‘Lačhe! Vladi pe pandž gava!’
20A o trito sluga avilo bi zaradako thaj phenda: ‘Gospodarina, ale tuće ćiro rup, savo dijan man. Arakhavas les garado ando dikhloro. 21Daravas tutar kaj san strogo manuš. Les so či uložisardan, thaj žanjis so či sadisardan.’19,21 Les so či uložisardan, thaj žanjis so či sadisardan Akava sas verovatno izreka. O manuš savo lel andar o spremište ili andar e banka o lačhipe savo ande lende či čhutine, ili save žanjin o habe savo či sadisardine si metafora pale okova ko okoristilpe katar e phari bući aver manušenđi.
22Phendas lešće: ‘Pe ćire alava aveja osudime, bilačho slugona! Džanglan kaj sem strogo manuš, kaj lav so či uložisardem thaj kaj ćidav kaj či sadisardem? 23Sostar askal či uložisardan mungre love ande banka? Gajda barem dobisardemas e kamate.’ 24Pe godova o caro phendas kolenđe save sas kote ćidine: ‘Len lestar o rup thaj den okolešće saves si deš.’
25Phendine lešće: ‘Ali gospodarina, pa les već si deš kile rup!’19,25 Ando original ramol: “deš mine”
26O caro phenda lenđe: ‘Phenav tumenđe: Okoles kas si, delape lešće još majbut, a okoles save naj lelape lestar vi okova cara so siles.19,26 Aver alavenca: “Svako ko lačhe koristil okova so si lešće dino, delape lešće još … katar o manuš savo či koristil lačhe okova so si lešće dino lelape lestar …”.27A mungre dušmajen okolen save či kamline man te me avav caro, anen len akaring thaj mudaren len angle mande.’ ”
O Isus del ando Jerusalim sago caro
(Mt 21,1–11; Mk 11,1–11; Jn 12,12–19)
28Nakon so phendas lenđe godova, o Isus teljarda majdur karingal o Jerusalim. 29Kana avilo paše džike gava e Vitfaga thaj e Vitanija save sas pe Maslinsko gor, anglal bičhalda pire duj učenikonen 30thaj phendas lenđe: “Džan ando gav savo si angle tumende. Čim den ande leste, araćhena phangle terne magarco saves još khonik či jašisarda.19,30 saves još khonik či jašisarda Samo e životinja savja khonikal nikada či jašisarda ili koristime pale bući avilosas prikladno e Devlešće ili e carošće (dik 4. Mojs 19,2; 5. Mojs 21,3; 1. Sam 6,7). Putren les thaj anen les. 31Ako vareko phučel tumen: ‘Sostar putren e magare?’ Gajda phenen: ‘E Gospodešće trubul.’”
32Von đele thaj arakhline e magarco sago kaj o Isus phenda lenđe 33Thaj dok e učenikurja putrenas e magare, e magaresko gospodari phendas lenđe: “Sostar putren e magare?”
34A von phendine: “Trubul e Gospodešće.” 35Andine e magare ko Isus thaj čhutine pire haljine po magarco thaj o Isus bešlo pe leste.
36Thaj dok vo gajda džalas po magarco, e manuša buljarenas pire haljine po drom angle leste te sikaven čast e Isusešće. 37A kana već avilo paše te fuljel katar e Maslinsko gora, e but e manuša save džanas pale leste počnisardine pe sa o glaso te zahvalin e Devlešće pale sa e čudurja save dikhline. 38Phenenas:
“Blagoslovime o Caro,
savo avel ando alav e Gospodesko!
Po nebo miro
thaj slava e Devlešće ande visine!”
39Pe godova varesave fariseja save sas maškar o them phenenas e Isusešće: “Sikamneja, phen ćire učenikonenđe te na phenen godova.”
40O Isus phendas: “Phenav tumenđe, ako von ačhen, e bara slavina!”
E Isusešće si pharo pale manuša andar o Jerusalim
41Kana o Isus avilo paše dži ko Jerusalim thaj dikhla o gav, o Isus rujas pale manuša andar leste. 42Thaj phendas: “Sar volisardemas te ađes arakhlinesas o drom e mirosko!19,42 O Isus sikavel piri tuga kaj e manuša andar o Jerusalim mukline piri prilika te aven pomirime e Devlesa. Ali akana si kasno, thaj o miro si garado tumendar. 43Avena e đesa kana o dušmano zauzmila ćire zidurja, okolina tut thaj ćićidela tu katar sa e riga. 44O Jerusalime, sravnina tut e phuvjasa thaj vi ćire čhavren ande tute. Či ačhela tutar ni bar pe bareste kaj či pindžardan e vrjama kana o Del avilo te spasil tut.” 19,44 Akava opisil e opsada, kaj e vojska okružil o gav saves si zidurja oko leste. Kana e vojska okolina o gav e manuša naštik inkljena andar leste thaj khonik naštik pomognila lenđe. O Isus predvidisarda kaj godova avela ando Jerusalim, thaj dogodisajlo. Ande 70. brš posle o Hristo, e rimsko vojska opkolisarda o Jerusalim thaj kote mudardas e bute manušen.
O Isus či mućel te trguin ando Hramo
(Mt 21,12–17; Mk 11,15–19; Jn 2,13–22)
45Kana o Isus dijas ando Hramo, počnisarda te tradel andar leste e trgovcen. 46Thaj phenda lenđe: “Ando Sveto lil ramol: ‘Mungro Hramo trubul te avel o ćher pale molitva’, a tumen pretvorisardine les ande razbojničko špilja!” 19,46 O Isus ukorisarda e trgovcen kaj uništinas e svrha pale savi sas e Devlesko Hramo. O Del kamla te o them molilpe ande lesko Hramo, ali e trgovcurja godova koristinas sago pijaco. Von isto gajda hohavenas e manušen thaj kaj naplatinas lenđe majbut nego so molas e stvarja save terubunas pale žrtva.
47Pale godova o Isus svako đes sikavelas ando Hramo, a e šorvale rašaja thaj e sikavne e Mojsiješće zakonestar zajedno e gavešće šorvalenca gndinas sar te mudaren les, 48ali či arakhline o način sar te ćeren godova kaj o them pažljivo čholas kan ke lesko sikavipe.
20E židovske vođe či priznain e Isuse sago autoriteto
1Jek đes dok o Isus sikavelas e theme ando Hramo thaj navestilas e Bahtali nevimata, aviline leste e šorvale rašaja, e sikavne e Mojsiješće zakonestar thaj vi aver e židovske starešine 2thaj phučline les: “Phen amenđe ko dija tut vlast te ćeres godova? Ko ovlasitisarda tut pale godova?”
3A o Isus phendas: “Phučava me tumen. Phenen manđe: 4Dali o Del phenda e Jovanošće te bolel e manušen, ili e manuša phendine lešće te ćerel godova?”
5A von počnisardine te raspravin pes maškar peste: “Te phendam katar o Del, phenela amenđe sostar askal či paćaine lešće? 6A te phendam katar o manuš, sa o them čhudelape barenca pe amende dok či mudaren men. Kaj o them paćal kaj sas o Jovano proroko.” 7Zato phendine e Isusešće kaj či džanen kastar avilo e Jovanesko autoriteto te bolel.
8A o Isus phendas lenđe: “Askal ni me tumenđe či phenava katar man vlast!”
O Isus usporedil e židovske vođen e bilačhe vinogradarenca
9Pale godova o Isus phendas e themešće akaja usporedba: “Varesavo manuš zasadisardas o vinograd thaj iznajmisarda les e vinogradarenđe. A askal otputuisarda pe lungo vrjama. 10Kana avili e vrjama pale berba, bičhaldas pire slugo ke vinogradarja te kušen lesko deo savo bijandas e drak. Ali e vinogradarja mardine les thaj bičhaldine le palpale čuče vastenca. 11Pe godova vo bičhalda lenđe aver slugo. Ali von vi godole mardine, mardine muj lestar thaj bičhaldine le palpale čuče vastenca. 12Bičhaldas lenđe vi e trito. A von vi les izranisardine thaj tradine les.
13Pe godova o gospodari e vinogradesko phendas: ‘So te ćerav? Bičhalava lenđe mungre voljeno čhaves. Les valda poštuina kaj si mungro čhavo.’
14Ali kana e vinogradarja dikhline e čhaves, počnisardine te ćeren svato maškar pende: ‘Akava si o nasledniko. Ajde te mudaras les thaj o naslestvo avela amaro.’ 15Tradineles avri andar o vinogrado thaj mudardine les.
So gndin so ćerela lenca o gospodari e vinogradesko kana ašunela so sas? 16Avela thaj mudarela godole vinogradaren, a o vinograd dela aver vinogradarenđe ando najam.”
A okola save ašunenas e Isuse phendine: “Amen vareso gajda nikad či ćerdamas!”
17A o Isus lačhe dikhlas pe lende thaj phendas: “A so askal značil okova odlomko savo ramol ando Sveto lil:
‘O bar saves čhudine e graditeljurja
postanisardas o bar zaglavno?’
18Te pelo vareko pe godova bar, avela smrskome thaj te pelo o bar pe varekaste, zgnječila les.”
19E sikavne e Mojsiješće zakonestar thaj e šorvale rašaja kamline odma te astaren les kaj lačhe džangline kaj godoja usporedba odnosilpe pe lende, ali daranas katar o them.
E rašaja probin te iskušin e Isuse gajda kaj phučen les palo porezo
20Katar askal počnisardine te vrebin les thaj bičhaldine e špijunen save ćerenas pe kaj si iskrene te šaj optužin e Isuse kaj phenda vareso bilačhe thaj te predain les e rimske upravitelješće. 21Thaj phučline e Isuse: “Sikavneja! Džanas kaj phenes čačipe thaj sikaves ispravno, thaj či dićhes ko si ko, nego čačes sikaves e Devlesko drom. 22Phen amenđe dali trubul te amen e židovurja das e carošće o porez ili te či das?”20,22 Nadisajle kajo Isus phenela ili “ej” ili “na”. Ako phenel “ej,” askal e židovurja aviline sas holjarike pe leste kaj phenel lenđe te poćinen o porez e aver vlastenđe. Ako phenel “na,” askal e rimske vođe šaj phendine e Rimnjanenđe kaj o Isus sikavel e manušen te prekršin o rimsko zakon.
23A o Isus dikhlas kaj kamen te astaren les ande zamka thaj phendas lenđe: 24“Sikaven manđe jek lovoro saveja poćinelpe o porez.20,24 Ando original ramol: “denar”. Kašći si akaja slika thaj potpis pe leste?”
A von phendine: “E carošći.”
25“Askal den e carošće so si e carosko, a e Devlešće so si e Devlesko.” 26Gajda naštik arakhline doš ande okova so o Isus phenda anglo them, nego ačhiline zadivime lešće naukava thaj ačhiline bi alavesko.
O Isus sikavel kaj si čače vaskrsenje andar e mule
27Askal aviline leste varesave saduceja,20,27 saduceja Vodećo židovsko versko thaj političko skupina. Prihvatisardine samo prve pandž knjiga andar o Purano zavjet thaj či paćanas ando trajo posle o smrto. save phenen kaj khonik či uštela andar e mule. Thaj phučline e Isuse: 28“Sikavneja, o Mojsije dijamen o zakon prema savo, ako mulo varekasko phral saves sas romnji, a nas les čhavra, neka lesko phral lel lešće romnja sar voj bijandas lešće čhavo savo nasledila e imovina okolešći savo mulo thaj te inđarel lesko prezime.20,28 Ando original ramol: “thaj vazdel potomstvo pire phralešće.”29Gajda sas efta phral. Prvo phral oženisajlo thaj mulo, a nas les čhave. 30Aver phral oženisajlo lešće romnjasa ali vi vo mulo, 31askal o trito thaj gajda vi sa efta muline, a či mukline čhavra. 32Po krajo muli vi e romnji. 33Kašći romnji askal voj avela kana e manuša uštena andar e mule kana sas romnji sa efta phralenđi?”
34O Isus phendas lenđe: “E manuša akale themešće udainape thaj ženinape. 35Ali okolen saven o Del dićhel kaj si dostojne te ušten andar e mule thaj traina ande okova them savo avela, či ženinape niti udainape. 36Von majbut naštik ni merena, kaj avena slične sar e anđelurja. Von si čhave e Devlešće kaj vo bolda len palpale andar e mule. 37A kaj e mule uštena, godova čak vi o Mojsije potvrdisardas ando odlomko po than kaj phabolas o grmo kaj e Gospode akhardas e Avramešće Devleja e Isakošće Devleja thaj e Jakovešće Devleja dumut nakon so von muline. 38A o Del naj Del e mulengo nego o Del e džudengo, kaj si savora ande leste džude.”20,38 Pošto akala manuša fizički muline, von moraš te aven još uvek duhovno džude. Aver alavenca: “nego o Del okolen kasko si duho još džudo, vi ako si lenđe telurja možda mule kaj lengo duho još trail ande Devlešći prisutnosti.”
39Pe godova phendine lešće varesave sikavne e Mojsiješće zakonestar: “Sikavneja! Lačhe phendan!” 40Thaj majbut či usudisajle khanči te phučenles.
O Mesija si majbaro katar o caro David
41Askal o Isus phučla len: “Sostar phenelpe kaj si o Hristo samo potomko e caresko Davidesko? 42Pa korkoro o David phenel ande knjige e psalmurja:
‘Phenel o Gospod mungre Gospodešće:
Beš po počasno than paše mande20,42 Ando original ramol: “pe mungri desno rig”.
43dok či položiv e dušmajen ćiren tale ćire pungre!’
44Korkoro o David akhardas les pire Gospodeja. Sar askal avilosas samo lesko potomko?”20,44 Pošto o David phendas kaj si o Mesija lesko “Gospod”, godova značil kaj si o Hristo majbaro katar o David, thaj naj samo e Davidosko potomko.
O Isus upozoril pire učenikonen te lenpe sama katar e sikavne e Mojsiješće zakonestar
(Mt 23,1–36; Mk 12,38–40; Lk 11,37–54)
45Askal anglo sa o them, o Isus phendas pire učenikonenđe: 46“Lentumen sama katar e sikavne e Mojsiješće zakonestar, save volin te phiravenpes ande lundže haljine, volin te e manuša pozdravin len pe javne thana, thaj te bešen pe prve thana ande sinagoge, thaj e počelja pe gozbe. 47Bi ladžavesko len katar e udovice okova so silen thaj hohamne molinpe dugo e Devlešće. Von avena majstrogo osudime.”
21E udovica del e Devlešće sa so saslat
1O Isus ando Hramo dikhlas e barvalen sar čhon ande riznica love sago daro e Devlešće. 2A dikhla vi varesošće čore udovica savi čhutas okote samo duj majcikne kovanice. 3Thaj phendas: “Čačes, phenav tumenđe akaja čori udovice čhutas majbut savorendar. 4Kaj savora von dine katar piro viško, a voj katar piro čorpe dijas sa so silat.”
O Isus sikavel save znakurja avena po krajo e themesko
5Dok varesave učenikurja ćerenas svato pale godova sar si o Hramo šukar ukrasime e barenca thaj e ukrasenca save e manuša andine e Devlešće, a o Isus phendas: 6“Avela e vrjama kana katar akava so dićhen či ačhela ni bar pe bareste. Svako avela harado.”
7E učenikurja phučline les: “Sikavneja, a kana godova avela? Thaj sar džanasa kaj godova uskoro avela?”
8A vo phendas lenđe: “Len sama te na aven hohade kaj but džene avena ande mungro alav thaj phenena korkoro pale peste kaj si von o Mesija thaj phenena: ‘avili e vrjama’ Na džan pale lende! 9Kana ašunena pale raturja thaj pale pobune, na daran. Kaj sa godova trubul te avel, ali godova još naj odma o krajo.” 10Askal još phendas lenđe: “O them borilape protiv aver them, thaj e carurja protiv aver carurja. 11Pe sa e riga e themešće avena e potresurja, bokhalipe thaj nasvalipe. Po nebo avena čudesne znakurja savendar dela e dar pe sa o them.
12Ali majsigo katar sa akava astarena tumen thaj tradena tumen. Predaina tumen e manušenđe ande sinagoge te sudin tumenđe. Inđarena tumen angle carurja thaj angle upravitelja zato kaj sledin man. 13Godova avela tumari prilika te den svedočanstvo. 14Zato zapamtin na majanglal te gndin so phenena ande tumari obrana! 15Me dava tumen alava thaj kasavi mudrost savjaće naštik proturečila niti te oduprilpe ni jek tumaro protivniko. 16A izdaina tumen čak vi tumare dada, deja, phrala, drugarja thaj tumari familija. Varesaven tumendar vi mudarena. 17Savora mrzana tumen zato kaj sledin man. 18Ali či perela ni jek bal21,18 ni jek bal O Isus phenel pale jek majcikno deo pe manušesko telo. Vo naglasil kaj či propadnila sasto manuš. O Isus već phendas kaj varesave lendar avena mudarde, pa varesave gndin kaj akava značil kaj lenđe či avela duhovno naudime. katar tumaro šoro. 19Tumare duše spasina pes zbog godova, ako či odustanin.”
O Isus phenel kaj o Jerusalim avela uništime
20O Isus nastavisarda te phenel lenđe: “A kana dićhena kaj e vojska opkolisardas o Jerusalim, askal džanen kaj avili paše e vrjama kaj avela opustošime. 21Okola save araćhen pes ande Judejsko regija neka našen ande gore thaj save si ando gav neka inkljen andar leste, a ni o kola save si ando polje neka či boldenpe ando gav. 22Kaj ande godola đesa avela e Devlešći kazna te pherdol sa so ramol ando Sveto lil. 23Jao e khamne manušnjenđe thaj okolenđe save den čuči ande kola đesa! Kaj avena e bare nevolje pe phuv, thaj e Devlesko gnjevo pe akala manuša. 24Avena mudarde katar o oštro mačo, thaj avena inđarde ando ropstvo pe sasto them. A o Jerusalim uštavena okola save či džanen palo Del dok či isteknil e vrjama okolenđi save či džanen palo Del.”
O Isus ćerel svato kaj boldela pes pe phuv
25O Isus phenda: “Pojavina pes e znakurja po kham thaj po čhonut thaj pe čereja. A e theme pe phuv astarela o očaj zbog e huka thaj e talasurja andar o more. 26O them merela e daratar thaj katar godova kaj ažućarena so avela pe akava them, kaj vi e sile e nebošće uzdrmina pes. 27Askal dićhena man, e Manušešće Čhaves, sar avav pe oblakurja ande bari sila thaj ande bari slava. 28Kana počnila sa godova te avel, ušten thaj vazden tumare šore kaj o Del uskoro oslobodila tumen.”
29Pale godova o Isus phendas lenđe e usporedba: “Dićhen e smokva ili bilo savo aver kaš. 30Kana dićhen kaj mućen e patrja, korkoro već džanen kaj si o milaj paše. 31Gajda vi tumen kana dićhen kaj sa godova avel pale soste phenavas tumenđe, šaj aven sigurne kaj si paše o carstvo e Devlesko. 32Čačes, phenav tumenđe, kaj akava naraštaj21,32 akava naraštaj Postojin različite načinurja te haćarelpe akava redko: 1. akaja generacija značil okola save sas džude ande vrjama dok o Isus ćerelas svato, a godova značil kaj uništilape o Jerusalim thaj e aver znakurja save anena dži ke Hristosko povratko počnila te dogodinpe dok si von džude dik; 2. akaja generacija značil vrsta manuša save si bilačhe thaj suprotinpe e Isusešće, a godova značil kaj uvek avela bipaćale save suprotivina pe e Isusešće sa dži ko trenutko kana vo boldela pe pe phuv; 3. akaja generacija značil “akaja rasa” thaj odnosil pe pe židovurja, so značil kaj e židovsko rasa či naćhela majsigo nego so o Isus boldela pes, ili 4. akaja generacija značil e manuša save traina ande vrjama e carošći, thaj godova značil, kana dogodina pes e događaja save si spomenime ande stihurja 25–26, o Isus boldela pe pe phuv palo trajo godole generacijako. sigurno či naćhela dok sa akava či avel. 33E phuv thaj o nebo naćhena, ali mungre alava ačhena zauvek.”
O Isus sikavel te avas uvek spremne pale leste
34O Isus phenda lenđe: “Len sama te či zuravol tumaro ilo ando handžvalipe palo habe thaj ando matipe ili ande trajošće brige thaj te či iznenadil tumen godova đes, 35savo avela sago zamka, pe sa e manuša save train pe sasti phuv. 36Zato stražarin thaj molin tumen e Devlešće te šaj naćhen sa kava so trubul te avel thaj te ačhen sago pobednikurja angle mande, e Manušešće Čhaveste.”
37O Isus svako đes sikavelas ando Hramo, a raćasa inkljelas thaj raćarelas pe maslinsko gora. 38A sa o them već katar e rano detharin avenas leste ando Hramo te ašunen les.
22O Juda ugovoril e Isusešći izdaja
(Mt 26,1–5, 14–16; Mk 14,1–2, 10–11; Jn 11,45–53)
1Avili paše e Pasha savi sas prvo đes katar o prazniko bikvascošće mangrengo. 2E šorvale rašaja thaj e sikavne e Mojsiješće zakonestar rodenas sar te mudaren e Isuse. Ali daranas katar o them.
3Askal o beng dijas ando Juda andar o gav Iskariot, jek katar e dešuduj e Isusešće apostolurja. 4Vo đelo thaj dogovorisajlo e šorvale rašajenca thaj e Hramske stražarenca sar te predail lenđe e Isuses. 5Von raduisajle thaj obećisardine lešće kaj denas les love. 6O Juda pristanisardas. Katar askal o Juda rodelas prilika te predail e Isuses lenđe, a te na dićhel o them.
Priprema e pashalno večera
7Kana avilo o prvo đes katar o prazniko e bikvascošće mangrengo, ande savo trubujasas te žrtvuilpe o bakhro palo prazniko e pasha. 8O Isus bičhalda e Petre thaj e Jovano thaj phendas lenđe: “Hajde džan thaj pripremin amenđe te has e pasha.”
9A e učenikurja phučline les: “Kaj kames te pripremis lat?”
10A vo phenda lenđe: “Ake, čim den ando gav malavela tumen o manuš savo inđarel paj ando bokali. Teljaren pale leste ando ćher savo vo del 11thaj roden e domaćine ande godova ćher thaj phenen lešće: ‘O sikavno phučel ande savi soba šaj hal e pashalno večera pire učenikonenca?’ 12Vo sikavela tumenđe e bari soba po sprato. Okote pripremin.” 13E učenikurja đele ando gav thaj arakhline sa sar o Isus phendas lenđe thaj okote pripremisardine e pashalno večera.
O Isus del Nevo Savezo
(Mt 26,20–30; Mk 14,17–26; Jn 13,21–30; 1. Kor 11,23–25)
14Kana avili e vrjama pale večera, o Isus lija than pale sinija e apostolenca. 15Askal phendas lenđe: “Saste ilesa čeznisardem te hava tumenca akaja pashalno večera majsigo nego so aven mungre muke. 16Kaj phenav tumenđe, či majbut hava e pashalno večera dok či pherdol laći svrha ando Devlesko carstvo.”22,16 E Pasha dija gođi e Izraelošće theme pe godova sar o Del izbavisarda len andar o ropstvo andar o Egipat kana žrtvuinas e bakhre thaj čhutine lesko rat po vudar pire ćherengo. Po isto način, o Isus sas e Devlesko bakhro thaj e Isusešće ratesa oslobodil pire theme katar o ropstvo e bezehengo. O Isus palem avela thaj vladila sago o caro, a askal e vernikurja ćerena e gozba thaj slavina kaj o Del izbavisarda len.
17Lijas o tahtaj e molava, zahvalisardas e Devlešće thaj phendas: “Len thaj razdelin maškar tumende. 18Kaj phenav tumenđe, katar akana majbut či pijava e mol dok či avel e Devlesko carstvo.”
19Askal o Isus lijas o mangro, zahvalisardas e Devlešće pale leste, phagla les thaj dijas pire učenikonenđe e alavenca: “Akava si mungro telo savo delpes pale tumende. Akava ćeren te den tumen gođi mande.” 20Gajda vi pale večera lija o tahtaj thaj phendas: “Akava tahtaj si mungro rat, rate Neve savezosko savo čhordol pale tumende.”
21“Ali ake, mungro izdajniko bešel manca pale sinija. 22Me o Čhavo e Manušesko, moraš te merav sar si odredime, ali jao okolešće savo izdaila man!” 23A e učenikurja pe godova počnisardine te phučen pes ko maškar lende šaj avilosas godova.
Ko kamel te avel vođa e Devlešće manušengo trubul te služil averenđe
(Mt 20,25–28; 19,28; Mk 10,42–45)
24Askal e učenikurja počnisardine te prepirinpe maškar pende ko si majbaro lendar. 25A o Isus phendas lenđe: “E carurja akale themešće gospodarin pe pire thema thaj okola saven si vlast pe thema kamen te o them phenel pale lende kaj si lačhe. 26Ali tumen na ćeren gajda! Naprotiv, okova savo si majbaro maškar tumende, neka avel majcikno, a o vođa sago kova kaj služil. 27Kaj ko si majbaro? Okova savo bešel pale sinija ili okova savo služil les? Dali naj okova savo si pale sinija? A me ake služiv maškar tumende. 28Ačhiline manđe verne ande mungre kušnje. 29Zato dav tumen ando naslestvo e carosko čast kaj man dija lat mungro Dad 30te han thaj te pijen pale mungri sinija ande mungro Carstvo thaj te bešen pe prestolja te sudin e dešuduj plemenurja e Izraelošće.”
O Isus phenel kaj o Petar izdaila les
(Mt 26,31–35; Mk 14,27–31; Jn 13,36–38)
31A o Isus phenda: “Simone! Simone! Ake o Sotona rodel katar o Del te probil tumaro paćipe ande mande. Zato rešetila tumen sago o điv kroz o sito.22,31 O beng kamla te odvoil len katar o Isus sago kaj o manuš odvoil o điv katar e ljuska.32Ali me molisajlem pale tute te ćiro paćipe ande mande ačhel. A kana palem boldeja tu mande, učvrsti ćire phralen.”
33O Petar phendas lešće: “Gospode, spremno sem tusa te džav vi ande tamnica vi ando smrto.”
34A o Isus phendas lešće: “Phenav tuće Petre, ađes ni o bašno či oglasila pes a tu trin drom hohaveja kaj či pindžares man.”
35Thaj phendas: “Kana bičhaldem tumen po drom bi lovengo, bi trastako thaj bi sandalengo, dali falilas tumenđe vareso?”
A von phendine: “Khanči či falilas amenđe.”
36Akana phendas lenđe: “Kas si love, neka lel len pesa! Isto gajda vi e trasta! A kas naj mačo, neka bićinel pire gada thaj nek ćinel pešće mačo.22,36 kana e učenikurja maj sigo teljardine thaj propovedinas, o Isus sas zurale popularno thaj e manuša rado ugostinas okolen save propovedinas e Isusešći poruka. E stvarja promenisajle akana thaj e but e manuša suprostavina pes e Isusešće thaj lešće porukaće, thaj e učenikurja moraš te lenapes sama thaj te aven spremne te osigurinpe okolesa so trubul len thaj zaštitinpe.37Kaj phenav tumenđe, moraš te pherdol pe mande okova so si ramome ando Sveto lil: ‘E manuša ubrojinas man maškar e zločincurja’, kaj sa so e prorokurja ramosardine pale mande pherdolape.”
38Von phendine lešće: “Gospode, ake akate si amen duj mačurja!”
A o Isus phendas lenđe: “Dosta si!”22,38 Dosta si Moguće značenja si: 1. Len si dovoljno mačurja, aver alavenca: “Akana siamen dosta mačurja” ili 2. O Isus kamel te von či ćeren svato kaj silen mačurja. “Dosta si kava svato pale mačurja”. Kana o Isus phenda kaj trubun te ćinen mačurja, vo uglavno phenelas lenđe palo o Opasnost saveja suočina pes. Vo možda či kamlas čače te von ćinen mačurja thaj te borin pes.
O Isus molil e Devle te zaobiđil les e patnja ali te avel e Devlešći volja
39Askal inkljisto okotar thaj po običaj uputisajlo pe maslinsko gora. Pale leste teljardine vi lešće učenikurja. 40Kana areslo okote phendas lenđe: “Molin tume te na peren ande kušnja!”
41Pale godova đelo majdur lendar kozom šaj čhudel pes o bar thaj pelo pe pire koča thaj molisajlo: 42“Dade! Ako kames, le mandar akava tahtaj patnje. Ali na te avel mungri nego ćiri volja!” 43A askal sikadilo lešće o anđeo andar o nebo te ohrabril les. 44A o Isus sa majžarko molilaspe, ande smrtno muka, a o znojo pe leste postanisardas sago kapljice e ratešće save perenas pe phuv.22,44 Ande varesavo purano grčko rukopiso naj o 43, thaj o 44. retko. 45Uštilo katar e molitva, boldape ke učenikurja thaj arakhlalen sar soven, iscrpime katar e žalost. 46Pa phendas lenđe: “Sostar soven? Ušten! Molin tumen te na peren ande kušnje!”
O Juda izdail e Isuse
(Mt 26,47–56; Mk 14,43–50; Jn 18,3–11)
47Dok o Isus još ćerelas svato, avilo o them thaj angle lende o Juda jek katar e dešuduj učenikurja. Vo avilo paše ko Isus thaj kamla te čumidel les. 48A o Isus phendas lešće: “Juda, zar e poljupceja kames te izdais man, e Manušešće Čhaves?”
49A kana e ostale učenikurja dikhline so si, phučline: “Gospode, te napadis len e mačesa?” 50A jek lendar zamahnisardas e mačosa po sluga e šorvale rašaješće thaj čhindas lesko desno kan.
51A o Isus phendas: “Mućen len te ćeren godova! Na oduprin tumen majbut!” Askal čhutas o vas pe lesko kan thaj sastarda les. 52Askal o Isus phenda e manušenđe save aviline te astaren les, e šorvale rašajenđe, e Hramske stražarenca thaj e židovske starešinenđe: “Sago po pobunjeniko aviline pe mande e mačonenca thaj e rovljenca! 53Sostar či astardine man ando Hramo? Svako đes semas okote tumenca. Ali akava si tumaro časo thaj vladil e tama.” 22,53 vladil e tama značil “e vrjama te o beng deluil”.
O Petar odričil pes katar o Isus
(Mt 26,67–75; Mk 14,66–72; Jn 18,15–18, 25–27)
54Astardine e Isuse thaj inđardine les ando ćher e šorvale rašajesko. A o Petar dadural džalas pale lete. 55A e stražarja maškare ande avlija astardine jag thaj bešline okolo late. A o Petar bešlo maškar lende. 56Varesavi sluškinja dikhla les kaj bešel paše jag, oštro dikhla pe leste thaj phendas: “Vi akava sas e lesa!”
57A o Petar hohadas: “Manušnjije pa me či pindžarav les.”
58Nedugo pale godova još vareko lija les sama thaj phendas: “Vi tu san jek lendar!”
A o Petar phendas: “Naj sem, manušeja!”
59Kana nakhlo varekaj katar jek sato, vareko aver odlučno phenda: “Vi akava sas čačes lesa! Pa Galilejco si!”
60A o Petar phendas: “Manušeja, či džanav so phenes!” Isto časo dok još motholas, oglasisajlo o bašno. 61Askal o Gospod boldape thaj dikhlas po Petar, a o Petar dijape gođi ke alava e Gosodešće, save phendas lešće: “Phenav tuće još akaja rjat majsigo nego so o bašno ašundol, trin drom hohaveja kaj či pindžares man.” 62O Petar inkljisto andar e avlija thaj zurales rujas.
63A e čuvarja počnisardine te maren e Isuse thaj te maren muj lestar 64Učhardine lešće jakha thaj phenenas lešće: “Prorokuisar ko dijatu dab!” 65Thaj but aver podrugljive alava phenenas lešće.
O Isus po sudo angle židovske vođe
(Mt 26,59–66; Mk 14,55–64; Jn 18,19–24)
66A kana svanosardas o đes, ćidape o starešinstvo e themesko, e šorvale rašaja thaj e sikavne e Mojsiješće zakonestar thaj andine e Isuse anglo baro židovsko veće. 67Von phendine lešće: “Ako san tu o Hristo, phen amenđe godova!”
A Isus phendas lenđe: “Ako phenav tumenđe, či paćana manđe. 68Ako phučav tumen dali sem me o Hristo, či odgovorina manđe. 69Ali katar akana me, o Čhavo e Manušesko, bešava po časno than pašo svemogućo Del.”
70Pe godova savora phendine: “Tu dakle tvrdis kaj san o Čhavo e Devlesko!”
Vo phendas lenđe: “Tumen korkoro pravo phenen! Me sem!”
71Pe godova von phendine: “Či trubul amen majbut dokaz. Korkoro ašundam andar lesko muj!”
23E Isuse hohamne prrn anglo Pilato thaj anglo Irod
(Mt 27,11–14; Mk 15,1–5; Jn 18,28–37)
1Askal sa e manuša save sas ando židovsko baro veće uštiline thaj inđardine e Isuses ko Pilato savo sas rimsko upravitelj 2thaj optužisardine les: “Astardam les sar zavodil e theme thaj phenel lenđe te na poćinen o porez e carošće, a pale peste phenel kaj si vo o Hristo, amaro caro.”
3O Pilato phučla les: “Dali san tu o caro e Židovengo?”
A o Isus phendas lešće: “Gajda si sago kaj tu phenes!”
4Askal o Pilato phendas e šorvale rašajenđe thaj e themešće: “Nisošći doš či arakhav pe akava manuš!”
5Ali von počnisardine još majbut te navalin: “Bunil e theme pire naukava ande sasti phuv e židovenđi. Počnisarda ande regija e galilejaći thaj avilo sa dži akaring ando Jerusalim!”
6Kana godova ašundas o Pilato, phučla len, dali si godova manuš galilejco. 7Kana potvrdisardine godova, o Pilato bičhaldas e Isuse ko Irod, savo vladilas ande galilejaći regija. A o Irod baš askal arakhadilo ando Jerusalim.
8A kana o Irod dikhla e Isuse, zurale raduisajlo kaj dumut već lija te dićhel les zbog okova kaj ašundas pale leste thaj nadisajlo kaj lestar dićhela varesosko čudo. 9Thaj but phučlas e Isuse, ali vo khanči či phendas lešće. 10A e šorvale rašaja thaj e sikavne e Mojsiješće zakonestar ačhenas thaj žestoko prnas les. 11O Irod zajedno pire vojnikonenca marda muj lestar. Dijas pe leste e carske haljine thaj bičhalda le palpale ko Pilato. 12Godova đes o Irod thaj o Pilato pomirisajle kaj sas majsigo dušmaja.
E Isuse osudin po smrto
(Mt 27,15–26; Mk 15,6–15; Jn 18,39–19,16)
13O Pilato akhardas e šorvale rašajen, e vođen thaj e themes 14thaj phendas lenđe: “Andine manđe akale manušes e optužbava kaj vo vazdel e themes pe buna. Me ake phučav les angle tumende thaj či arakhlem ni jek doš pe leste pale savi prn les. 15A či arakhla e doš pe leste, ni o Irod thaj zato bičhalda les palpale amende. Ake, vo či ćerda khanči sova zaslužisardas smrto. 16Zato dava naredba te bičuin les thaj askal mukava les.” 1723,17 Ande varesave purane grčke rukopisurja ačhel ramome: “A svako brš kana sas o prazniko Pasha, mućenas lenđe po jećhe phangles.” Dik Mt 27,15; Mk 15,6.
18A sa o them ande jek glaso čhutas muj alavenca: “Mudar les a muk amenđe e Varava!” 19(O Varava sas ande tamnica kaj mudardas, thaj kaj vazdas e buna ando Jerusalim.) 20O Pilato probisarda te odgovoril len kaj kamelas te mućel e Isuses. 21Ali o them čholas muj: “Razapnisar les! Razapnisar les!”
22Phučla len o Pilato trin drom: “Ali savo zločino vo ćerdas? Me khanči či arakhav pe leste sova zaslužisardas smrto. Zato dava te bičuin les thaj mukava les.”
23A o them čholas muj thaj navalinas te razapnin e Isuse. Thaj čhonas muj sa majzurale thaj majzurale. 24O Pilato presudisarda te udovoljil lenđe. 25Thaj muklas o kole savo sas čhudino ando phanglipe zbog e pobuna thaj zbog o mudaripe, a e Isuse dijas ande vojnikonenđe vas te ćeren lesa okova so o them kamlas.
E Isuse razapnin po trušul
(Mt 27,32–44; Mk 15,21–32; Jn 19,17–27)
26Dok inđarenas e Isuse, astardine varesave Simone andar o gav e Kirinija, savo boldelaspe andar o polje thaj čhutine pe leste o trušul te inđarel palo o Isus. 27Palo Isus džalas o but them thaj e manušnja save rovenas thaj kukinas pale leste. 28O Isus boldape lende thaj phendas lenđe: “Manušnjalen andar o Jerusalim, na roven pe mande, nego roven pe tumende thaj pe tumare čhavra. 29Kaj ake aven e đesa23,29 Gajda avili e vrjama 70 brš posle o Hristo. E Rimsko vojska opkolisarda thaj uništisarda o Jerusalim thaj mudarda e but e židoven. kana phenelape: ‘Blago e nerotkinjenđe, blago e điješće savo či bijanda thaj blago e čučenđe save či pravardine.’23,29 Ande godoja budućo vrjama e čhavra ando Jerusalimo trpina pe strašne načinurja. Askal o them gndila kaj si majlačhe pale manuša saven naj čhavra. Thaj len či avela tuga kana dićhena sar lenđe čhavra patin ili meren.30Askal e manuša kamena te e goren peren pe lende thaj e bregonen te učharen len. 31Kaj ako gajda ćerelpe e zelene kaštenca, so tek avela e šuće kaštenca?”23,31 O šuko kaš phabol maj brzo katar o zeleno kaš. Izgaranje si podrazumno metafora pale patnja ili kazna. O Isus sas sago o zeleno kaš kaj či zaslužisarda te phabol (trpil). E manuša save odbacisardine les sas sago o šuko kaš. Zaslužisardine te phabon (patin) zbog pire bezeha.
32E Isuseja po mudaripe inđarenas vi aver duj zločinconen. 33Kana aviline po than savo akhardolas Lubanja, okote razapnisardine e Isuse, a paše leste vi godole zločinconen, jećhe pe lešći desno rig, a avre pe lešći levo rig.
34A o Isus phenelas: “Jartosar lenđe, Dade Devla, kaj či džanen so ćeren!”23,34 A o Isus phenelas: “Jartosar lenđe, Dade Devla, kaj či džanen so ćeren!” Ande varesave grčke rukopisurja či arakhadilo akava alav. Pale godova e vojnikurja čhudine e kocka thaj gajda podelisardine maškar peste lešće drze.
35O them ačhelas okote thaj dićhelas, a e verske vođe marenas lestar muj alavenca: “Averen spasisardas, neka akana spasisarel korkoro pes ako si vo čačes o Hristo e Devlesko izabraniko!” 36Vi e vojnikurja marenas muj lestar, avenas paše leste thaj nudinas les e mol savi sas hamime e šuteja23,36 e mol savi sas hamime e šutejaO šut sas jeftino pipe savo obično pijenas. E vojnikurja marenas muj katar o Isus gajda kaj denas te pel jeftino pipe varekas ko phenel kaj si caro. 23,36 Den man o žuć te palo habe, thaj ande mungri truš den man šut te pijav.37thaj phenenas: “Ako san tu o caro e židovengo, spasi korkoro tut!” 38A opral lesko šoro čhutine vi natpiso pe savo ramolas: “Akava si o caro e židovengo.”
39Jek katar o razapnime zločinco vređolas e Isuse thaj phenelas: “Najsan li tu o Hristo? Pa spasi tut thaj vi amen!”
40Askal aver phendas: “Zar či daras e Devlestar? Trpis isto kazna sago vi vo? 41Ali pravedno si te amen trpis kaj primisardam so zaslužisardam amare trajosa, a akava manuš khanči bilačhe či ćerdas.” 42Askal phendas: “Isuse, kana počnija te vladis sago caro, detut gođi pe mande thaj av manđe milostivo.”
43A o Isus phendas lešće: “Čačes phenav tuće: ađes aveja manca ando rajo!”
E Isusesko smrto
(Mt 27,45–56; Mk 15,33–41; Jn 19,28–30)
44Kana već avilo o mismeri, pe sasti phuv nastanisarda o tunjariko thaj sas džike o trito sato mismere, 45kaj o kham pomračisajlo, a e firanglje ando Hramo 23,45 e firanglje ando Hramo Akaja firanglja sas majbut katar 25 meterja vuči thaj odvoilas o majsveto than katar o sasto Hramo. pharadile pe opaš. 46A o Isus još jekhvar čhutas muj andar sasto glaso: “Dade Devla, ande ćire vas predaiv mungro duho!” Godova phendas, thaj izdahnisarda.
47Kana o rimsko stotniko dikhlas so dogodisajlo, ačhilo te slavil e Devle thaj phenda: “Akava manuš sas čačes pravedniko!” 48Nakon godova sa o them savo ćidape te dićhel godova prizor dikhline so sas, boldenaspe ćhere thaj marenaspe katar e tuga ando kolin. 49Majdur ačhenas sa okola kaj pindžarenas e Isuse thaj e manušnja save džanas pale leste andar e Galileja thaj promatrinas.
E Isusesko prahope
(Mt 27,57–61; Mk 15,42–47; Jn 19,38–42)
50Sas varesavo manuš savo akhardolas Josif. Vo sas versko većniko. Thaj sas lačho thaj pravedno manuš 51andar e Arimateja, gav savo si ande Judeja. Vo či složisajlo e odlukava thaj e postupkosa so ćerdine e Isusešće, nego ažućarelas te avel e Devlesko carstvo. 52Vo đelo ko Pilato thaj rodas lestar e Isusesko telo. 53Pale godova fuljardine les katar o trušul, paćardinele ando pohtan thaj čhutine les ando isklesime limori ande savo još khonik nas čhutino. 54Godova sas đes kana o them pripremilaspe palo savato, savo skoro započnila.
55A godova sa pratinas e manušnja save aviline e Isuseja andar e Galileja. Thaj dićhenas sar položinas lesko telo ando limori. 56Pale godova boldinepe ćhere te pripremin e miomirisurja thaj o pomast savo koristilaspe palo prahope. A kana godova završisardine, već sas o savato pa sasto đes naštik khanči ćerdine kaj poštuinas e odredba andar o zakon.
24E manušnja arakhline e Isusesko limori čučo
(Mt 28,1–10; Mk 16,1–8; Jn 20,1–9)
1Prvo đes ando kurko, detharinako rano, e manušnja aviline po limori e miomirisenca save von korkoro ćerdine. 2A kana aresline dži ko limori arakhline o bar24,2 o bar Akava sas baro, isklesime okruglo bar dovoljno baro te potpuno phandavel o ulaz po limori. Sas potrebno varekozom manuša te len les majdur. crdino katar o limori. 3Dine andre, ali či arakhline o telo e Gospode Isusesko. 4Thaj dok ačhenas gajda zbunime, angle lende pojavisajle duj manuša ande blistavo parne haljine. 5E manušnja darajle thaj poklonisajle e mujesa dži ke phuv, a e duj manuša phendine lenđe: “Sostar roden e džude maškar e mule? 6Naj akate, nego uštilo andar e mule! Den tumen gođi sar phendas tumenđe dok još sas ande Galileja: 7‘Me o Čhavo e Manušesko moraš te avava dino ande vas e bezehalenđe thaj razapnina man, ali me o trito đes uštava andar e mule.’”
8Askal e manušnja dinepe gođi kaj o Isus phendas godova. 9Thaj boldinepe katar o limori thaj sa godova javisardine e dešujek apostolenđe thaj savorenđe averenđe. 10A godola manušnja sas e Marija andar e Magdala, e Jovana, Marija dej e Jakovešći, thaj još varesošće manušnja. Von sa godova so sas phendine e apostolenđe. 11A e apostolenđe sa gadava činisajlo sago kaj umislisardine, thaj či paćaine e manušnjenđe. 12A o Petar ipak, uštilo thaj prastaja karingal o limori. Kana areslo, provirisarda andre thaj dikhla samo e povojurja save sas katar e lanenosko pohtan. Pale godova bolda pes ćhere ando čudo savo dogodisajlo.
O Isus sikadol e duje učenikonenđe po drom palo Emaus
13Godova đes e Isusešće duj sledbenikurja putuinas ando gav savo akhardolas Emaus, savo sas majdur katar o Jerusalim dešujek kilometrja. 14Dromesa ćerenas svato maškar pende pale sa so sas. 15Thaj dok gajda ćerenas svato thaj raspravinas, avilo dži lende o Isus thaj džalas lenca. 16Ali nas dino lenđe jakhenđe te pindžaren les.
17O Isus phučlalen: “So godova raspravin dromesa?”
Von ačhiline phađe katar e tuga. 18Jek lendar, savo akhardolas Kleopa, phendas lešće: “Zar san tu jedino stranco ando Jerusalim savo či džanel so sas ando Jerusalim akala đesa?”
19A o Isus phučla: “So sas godova?”
A von phendine lešće: “Pa okova so dogodisajlo e Isuseja andar o Nazaret. Vo sas proroko, silno pe dela thaj ande alava anglo Del thaj angle sa o them: 20Ali amare šorvale rašaja thaj e vladarja predaisardine les te avel osudime po smrto thaj te razapnin les. 21A amen nadisajlam kaj si vo okova savo izbavila o Izrael24,21 E Rimnjanurja vladinas pe židovurja. Von nadisajle kaj si vo: “savo oslobodila e Izraelconen katar e rimske dušmaja”. osim godova, akava si već trito đes sar gadava dogodisajlo. 22A još vi varesave manušnja, save sas maškar mende, zbunisardine men: čim svanosardas đele po limori, 23ali okote či arakhline lesko telo pa aviline thaj phendine amenđe kaj sikadile lenđe e anđelurja thaj phendine lenđe kaj si o Isus džudo. 24Varesave amarendar prastaine po limori thaj arakhline sa sar e manušnja phendine, ali les či dikhline.”
25A o Isus pe godova phendas lenđe: “O sar sen nerazumne, nisar te paćan ande kova so phendine e prorokurja! 26Dali či von prorokuisardine kaj o Hristo sa godova moraš te pretrpila majsigo nego so o Del proslavila les?” 27Askal o Isus započnisardas te objasnil lenđe sa so sas ramome ando Sveto lil, katar o Mojsije džike e prorokurja.
28Pe godova avile paše dži ko gav ande savo džanas, a lenđe pričinisajo sago kaj o Isus kamelas te nastavil majdur o drom. 29Ali von nagovorinas les: “Ač amenca! Kaj već peli e rjat, a o đes naćhel!” Vo ačhilo thaj dijas lenca ando ćher. 30Kana o Isus lijas te hal lenca, lijas o mangro, blagoslovisarda les, phagla thaj dija len. 31Pe godova putajle lenđe jakha thaj pindžardine les, ali vo nestanisardas angle lenđe jakha.
32Askal von phendine jek avrešće: “Či li phabolas amaro ilo ande amende dromesa dok ćerelas amenđe svato, thaj dok tumačilas amenđe o Sveto lil?” 33Odma spremisajle thaj boldinepe ando Jerusalim. Okote arakhline e dešujek apostolen thaj vi aver e Isusešće sledbenikonen, 34save phendine lenđe: “O Gospod čačes uštilo andar e mule thaj sikadilo e Simonešće!” 35Askal von phendine sar maladine e Gospode po drom palo Emaus thaj sar pindžardine les kana phaglas o mangro.
O Isus sikadol e učenikonenđe
(Jn 20,19–23)
36Dok von ćerenas svato pale godova, o Isus katar jekhvar ačhilo maškar lende thaj phendas lenđe: “Miro tumenđe!” 37Von, zbunime thaj darade, gndisardine kaj dićhen e duho. 38A o Isus phendas lenđe: “Sostar darajle? Sostar kasavi sumnja dija ande tumare ile? 39Dićhen mungre vas thaj mungre pungre! Me sem gadava! Pipnin man thaj dićhena! E duho naj kokala ni mas sago kaj dićhen kaj man si!” 40Phendas lenđe godova, thaj sikadas lenđe pire vas thaj pire pungre.
41Katar o čuđenje thaj katar e bah naštik paćaine. A vo phučla len: “Si tumen vareso hamasko?” 42Von dine les kotor peko mačho. 43Vo lija les thaj halas anglalende.24,43 Godova ćerdas te sikavel lenđe kaj vo naj duho, kaj e duhurja či han.
44Askal phendas: “Pale akava phenavas tumenđe dok još semas tumenca: Trubul te pherelpes sa so si ande Mojsijesko zakono, ande proročke lila thaj ande psalmurja ramome pale mande.” 45Askal putardas lenđi gođi te haćaren o Sveto lil. 46Thaj phendas lenđe: “Ramome si ande Svete lila: O Hristo trpila thaj merela, a o trito đes uštela andar e mule. 47Ande lesko alav propovedilape sa e manušenđe kaj trubun te pokainpe gajda te o Del jartol lenđe e bezeha. A počnila katar o Jerusalim. 48Tumen sen svedokurja pale godova.
49A me bičhalava tumenđe e Sveto Duho, baš sago kaj mungro Dad obećisardas. Zato ačhen ando gav dok či len pe tumende e sila24,49 dok či len pe tumende e sila Ando original ramol: “dok či len pe tumende e sila”. E Devlešći sila učharelalen po isto način sago kaj e drze učharen e manuše. Godolesa dobina e sila e Sveto Duhošći sar šaj te svedočin e aver manušenđe palo Isus. opral.”
O Isus si vazdino ando nebo angle učenikurja
(Mk 16,19–20; Dap 1,9–11)
50Pale godova o Isus inđarda len paše džiko gav Vitanija. Okote vazdas pire vas thaj blagoslovisarda len. 51Gajda sar blagoslovisarda len, durilo lendar thaj sas lino ando nebo. 52Von peline pe koča angle leste thaj askal bare bahtasa boldinepe ando Jerusalim. 53Thaj svako đes ando Hramo slavinas e Devle.