O Evaňjelium Pal
O MAREK
1Pal o Jan Krsťiťeľ
1O evaňjelium pal o čhavo le Devleskero, pal o Ježiš Kristus, chudľa avke,
2sar pisinelas o prorokos Izaiaš:
“Dikh, me bičhavav mire poslos anglal tu a ov pririchtinela prekal tu o drom.
3O hangos, so vičinel pre pušťa: ‘Pririchtinen o drom le Rajeske, rovňaren avri leskere chodňiki!’ ”
4O Jan chudľa te bolel pre pušťa a phenelas, hoj o manuša te keren o pokaňje a te den pes te bolel, hoj pes lenge te odmukel o bini.
5Avenas ke leste savore manuša andral e Judsko the Jeruzalem. O nipi phenenas avri peskere bini a o Jan len bolelas andro paňi Jordan.
6Ov sas urdo andro gada la ťavakera srsťatar, pašal o per les sas cipuno sirimos a chalas kobilki the maľakero medos.
7Ov kazinelas: “Pal mande avel zoraleder, sar som me. Na som hodno anglal leste te banďol a te phundravel o sirimocis pre leskere sandalki.
8Me tumen bolďom le paňeha, ale ov tumen bolela le Sentne Duchoha.”
O Ježiš hino boldo
9Andre ola dživesa avľa o Ježiš andral o Galilejsko Nazaret a sas boldo le Janostar andro paňi Jordan.
10Sar avelas avri andral o paňi, dikhľa phundrado o ňebos a le Duchos, savo sar holubica avelas tele pre leste.
11Androda andral o ňebos šunďiľa o hangos: “Tu sal miro čhavo, kas kamav. Tutar man hin o radišagos.”
12Takoj les o Duchos ľigenďa pre pušťa.
13Sas ode saranda (40) dživesa a sas pokušimen le satanostar. Sas ode le dzive džvirenca a o aňjela pašal leste kerenas.
O Ježiš chudel te služinel
14Paloda, sar sas o Jan phandlo andre bertena, avľa o Ježiš andre Galileja, kaj kazinelas o evaňjelium le Devleskero.
15Phenelas: “Imar avľa o časos! O kraľišagos le Devleskero hino pašes. Visaren tumen le binendar a pačan andro evaňjelium!”
O Ježiš vičinel ešebne učeňiken
16Sar phirelas pašal o Galilejsko moros, dikhľa le Šimon the leskere phrales le Andrej, sar mukenas e sita andro moros, bo on sas ribara.
17O Ježiš lenge phenďa: “Aven pal mande a me tumendar kerava ribaren, save chudena le manušen.”
18On takoj omukle o siti a gele pal leste.
19Sar geľa odarik sikra dureder, dikhľa le Jakob the leskere phrales le Jan, le Zebedeoskere čhaven, sar pre loďka prikeren o siti.
20Takoj len vičinďa. On omukle peskere dades le Zebedeus andre loďka le manušenca, save kerenas prekal leste buči, a gele pal o Ježiš.
Andre sinagoga andro Kafarnaum
21Avke gele andro foros Kafarnaum a pro Šabbat geľa andre sinagoga a sikavelas.
22On čudaľinenas pes oleske, so sikavelas, bo ov na sikavelas sar o zakoňika, ale sar oda, kas hin autorita.
23Ipen akor sas andre sinagoga jekh manuš, andre savo sas nalačho duchos. Ov vriskinďa:
24“So amen hin tuha, Ježiš Nazaretsko? Avľal amen te murdarel? Me džanav, ko tu sal: Oda Sentno le Devleskero!”
25O Ježiš prikazinďa ole nalačhe duchoske: “Čhit, dža andral leste avri!”
26O nalačho duchos leha čhivkerelas, vriskinďa zorales a geľa avri andral leste.
27Savore pes čudaľinenas a phučenas jekh avrestar: “So kada hin – nevo sikaviben? Bo andre autorita prikazinel le nalačhe duchenge a on les šunen!”
28O hiros pal leste sigo chudľa te džal pal caľi Galileja.
Sasťarel le Peteriskera sasa
29Sar avle avri andral e sinagoga, o Ježiš, o Jakob the o Jan gele andro kher ko Šimon1,29 Oda hin o Peter. the ko Andrej.
30Ode pašľolas le Šimonoskeri sasuj andre horučka a takoj le Ježišoske phende pal late.
31Ov avľa ke late, chudľa la vastestar a hazdňa upre. E horučka la takoj omukľa a oj pašal lende kerelas.
32Rači, sar zageľa o kham, anenas ke leste savore nasvalen the olen, save sas zaphandle le demonenca.
33Savore manuša andral o foros pes zgele paš o vudar.
34O Ježiš sasťarďa but nasvalen, save pes trapinenas andro nasvaľibena a tradňa avri but demonen. Na domukľa le demonenge te vakerel, bo on les prindžarenas.
Džan andre Galileja
35Sig tosara, mek sar sas rat, ušťiľa a geľa pro omuklo than, kaj pes modľinelas.
36Ale o Šimon the ola, save sas leha, les gele te rodel.
37Sar les arakhle, phende leske: “Sako tut rodel!”
38O Ježiš lenge phenďa: “Aven džas andre aver gava, so hine kade pašes, hoj the ode te vakerav o evaňjelium, bo vaš oda avľom.”
39Vakerelas o evaňjelium pal caľi Galileja andre lengere sinagogi a tradelas avri le demonen.
O malomocno hino sasťardo
40Avľa ke leste jekh malomocno a mangelas les pro khoča: “Te kamľalas, šaj man sasťares!”
41Le Ježišoske sas pharo vaš leske, thoďa pre leste o vast, chudľa pes lestar a phenďa: “Me kamav, av sasto!”
42Takoj sasťiľa avri a sas žužo.
43O Ježiš leske dovakerďa a takoj les bičhaďa het le lavenca:
44“Šun, ma phen ada ňikaske, ale dža, sikav tut le rašaske a obetin oda, so prikazinďa o Mojžiš, lenge pro sveďectvo.”
45Ale ov džalas a všadzik vakerelas but, so pes ačhiľa. Vašoda o Ježiš anglo nipi imar našťi geľa andro fori, ale sas avri pro omukle thana, kaj pal leste avenas o manuša pal savore seri.
2Sasťarel le banges
1Pal varesave dživesa geľa o Ježiš pale andro foros Kafarnaum a but džene pes dodžanle, hoj hino khere.
2Takoj pes zgele ajci manuša, hoj na sas kaj te ačhel, aňi paš o vudar. A vakerelas lenge pal o evaňjelium.
3Akor štar murša ľidžanas jekhe banges ko Ježiš,
4ale vaš oda, hoj ode sas but manuša, on pes našťi dochudle le nasvaleha ke leste. Avke otkerde e strecha a mukle le banges tele le haďoha ode, kaj sas o Ježiš.
5Sar dikhľa o Ježiš lengero pačaben, phenďa le bangeske: “Čhavo miro, odmukle tuke hin o bini.”
6No bešenas ode the varesave zakoňika a andro jile peske gondoľinenas:
7“Sar kada manuš kavke šaj vakerel? Ruhinel pes! Ňiko našťi odmukel o bini, ča jekh o Del!”
8O Ježiš prindžarďa andro duchos, hoj on pal leste kavke gondoľinen, a phenďa lenge: “So oda gondoľinen andre tumare jile?
9So hin lokeder? Te phenel le bangeske: ‘Odmukle tuke hin o bini’, či te phenel: ‘Ušťi, le tiro haďos a dža’?
10Ale vaš oda, hoj te džanen, hoj le Čhas le Manušeskeres hin pravos the zor te odmukel pre phuv o bini” – phenďa le bangeske:
11“Phenav tuke: Ušťi, le tiro haďos a dža khere!”
12Ov takoj ušťiľa a savore dikhle, sar iľa peskero haďos a geľa het. Savore pes čudaľinenas, lašarenas le Devles a phenenas: “Mek šoha (ňikda) kajso vareso na dikhľam!”
O Ježiš vičinel le Levi
13Geľa pale paš o moros. But manuša džanas pal leste a ov len sikavelas.
14Sar džalas, dikhľa le Levi, le Alfeoskere čhas, sar bešelas pre colňica, a phenďa leske: “Av pal mande!” A ov ušťiľa a geľa pal leste.
15Sar o Ježiš bešelas ke leste andro kher pašal o skamind, but colňika the binošne bešenas leha the leskere učeňikenca, bo but ajse manuša pal leste džanas.
16Ale sar les dikhle o zakoňika the o Farizeja te chal le colňikenca the le binošnenca, phučle leskere učeňikendar: “Sar oda, hoj pijel the chal le colňikenca the le binošnenca?”
17Sar ada šunďa o Ježiš, phenďa lenge: “Le sastenge na kampel le doktoris, ale le nasvalenge. Me na avľom te vičinel le čačipnaskeren, ale le binošnen!”
O phučiben pal o postos
18Le Janoskere učeňika the o Farizeja pes poscinen. Varesave avle a phučle le Ježišostar: “Soske pes le Janoskere the le Farizejengere učeňika poscinen, ale tire na poscinen?”
19A o Ježiš lenge phenďa: “Či šaj poscinen o hosci pro bijav, medik hino lenca o terno? Medik hino lenca o terno, našťi pes poscinen!
20Ale avena ajse dživesa, hoj o terno na ela lenca, a andre ola dživesa pes poscinena.
21Se ňiko na zasivel le neve pochtaneha e chev pro purane gada, bo paľis o nevo pochtan šaj odčhinel kotor le puranestar a kerela pes mek bareder chev.
22A ňiko aňi na čhivel e nevi mol andro purane cipune gone, bo e nevi mol čhingerela e cipa a čuľola avri a o gone čhinďona. Ale e nevi mol pes čhivel andro neve gone.”
O phučiben pal o Šabbat
23Jekh Šabbat (sombat), sar o Ježiš džalas pašal e maľa, kaj sas sadzimen, leskere učeňika chudle te čhingerel o klasi.
24O Farizeja leske phende: “Dikh, keren oda, so našťi keren pro Šabbat!”
25Ov lenge phenďa: “Mek šoha na genďan, so kerďa o David, sar les na sas so te chal a sas bokhalo ov the leskere manuša?
26Akor, sar sas nekbareder rašaj o Ebjatar, geľa andro kher le Devleskero a chalas o sentna mare, so šaj chan ča o rašaja a ňiko aver – a diňa the peskere manušen.”
27Phenďa lenge: “O Šabbat hino kerdo prekal o manuš a na o manuš prekal o Šabbat!
28O Čhavo le Manušeskero hino Raj the upral o Šabbat.”
3Sasťarel o vast pro Šabbat
1Sar geľa pale andre sinagoga, sas ode jekh manuš, saves sas ňevladno vast.
2A kamenas te džanel či les sasťarela avri pro Šabbat (sombatone), hoj les te den andre.
3O Ježiš phenďa ole manušeske, saves sas ňevladno vast: “Ačh kade maškaral!”
4A phučľa lendar: “Či šaj pro Šabbat mištes te kerel, vaj na? O dživipen te zachraňinel, či te murdarel?” Ale on sas čhit.
5Dikhľa pro manuša pašal peste choľaha ale the pharipnaha, bo sas ajse bijileskere. Phenďa le manušeske: “Nacirde o vast!” Sar nacirdľa, sasťiľa leske avri a sas ajso sar o dujto vast.
6O Farizeja pes takoj gele te dovakerel le Herodijanenca, sar te murdarel le Ježiš.
O Raj sasťarel paš o moros
7O Ježiš peskere učeňikenca geľa paš o moros. Džanas pal leste but manuša andral e Galileja, Judsko,
8Jeruzalem, Idumea the Zajordansko. Džanas pal leste the but nipi andral o Tir the Sidon, bo šunde pal oda, so kerel.
9Le učeňikenge phenďa: “Pririchtinen mange e loďka, hoj pes pre ma te na ispiden.”
10Bo but dženen sasťarďa a savore nasvale pes pre leste ispidenas, bo kamenas pes lestar te chudel.
11Sar o nalačhe duchi les dikhenas, perenas anglal leste a vriskinenas: “Tu sal o Čhavo le Devleskero!”
12Ale o Ježiš lenge zakazinďa, hoj ňikaske ada te na phenen avri.
Vičinel le dešudujen
13Paloda o Ježiš geľa pro brehos a vičinďa paš peste olen, saven kamľa, hoj te džan leha. Sar gele ke leste,
14kidňa peske avri dešudujen, hoj te aven leha a te bičhavel len te vakerel o evaňjelium. Vičinelas len apoštola.
15A diňa len autorita te tradel avri le demonen.
16Kala hine ola dešuduj (12): O Šimon (saveske diňa nav Peter),
17o Jakob the leskero phral o Jan, le Zebedeoskere čhave (savenge diňa nav Boanerges, so hin prethodo: Le Perumoskere Čhave),
18o Andrej, o Filip, o Bartolomej, o Matuš, o Tomaš, o Jakob le Alfeoskero čhavo, o Tadeus, o Šimon Kanaansko
19the o Judaš Iškarijotsko, savo les paľis zradzinďa.
Ruhinen pes pro Sentno Duchos
20Avle andro kher a pale pes zgele igen but manuša. Vašoda len na sas kana mek aňi maro te chal.
21Sar ada šunde le Ježišoskeri famelija, avle, hoj les te len het, bo phende pre leste, hoj našaďa e goďi.
22O zakoňika, save avle andral o Jeruzalem, phende pre leste, hoj andre leste hin o Belzebul, savo hino vodcas le demonenge, a hoj leskera zoraha tradel avri le demonen.
23O Ježiš peske len vičinďa a chudľa lenge te vakerel andro podobenstva: “Sar šaj tradel o satan avri le satan?
24Te pes o kraľišagos rozulavela a džala pre peste, oda kraľišagos našťi obačhela.
25A te pes o kher rozulavela a džala pre peste, oda kher našťi obačhela.
26Avke, te o satan džala korkoro pre peste a rozulavela pes, našťi obačhela, ale avľa leskero koňec.
27Ňiko našťi džal ko zoralo murš andro kher te čorel leskere veci, medik ole zorale muršes na phandela. Paľis šaj čorel avri leskero kher.
28Čačipen tumenge phenav, hoj savore bini the o nalačhe lava, so vakerena o manuša pro Del, lenge ela odmukle.
29Ale oleske, ko pes ruhinel pro Sentno Duchos, na ela šoha (ňikda) odmuklo, ale leskero binos ačhela pre leste furt.”
30Bo phenenas: “Hin andre leste nalačho duchos.”
Le Ježišoskeri daj the phrala
31Avľa leskeri daj the leskere phrala, ačhenas avri a dine les te vičinel.
32Bešenas pašal leste but manuša a phende leske: “Tiri daj the tire phrala tut roden.”
33Ov lenge odphenďa: “Ko hin miri daj a ko hin mire phrala?”
34Visaľiľa ke ola, save leha bešenas, sikaďa pre lende a phenďa: “Dikhen, miri daj the mire phrala.
35Bo sako, ko kerel le Devleskeri voľa, hino miro phral, miri pheň the miri daj.”
4O podobenstvo pal o štar phuva
1O Ježiš chudľa pale te sikavel paš o moros. A vaš oda, hoj pes zgele igen but manuša, ov geľa andre loďka a o manuša sas pre phuv paš o moros.
2Sikavelas len but andro podobenstva a andre peskero sikaviben lenge vakerelas:
3“Šunen, geľa o manuš te rozčhivkerel o semena.
4Sar rozčhivkerelas, varesave pele paš o drom. Avle o čirikle a chale oda.
5Aver pele pro baruno than, kaj len na sas but phuv a sig barile, bo na gele but tele andre phuv.
6Ale sar avľa avri o kham, zlabarelas len a šučile avri, bo na sas len koreňis.
7Aver pele andro kandre (kraki) a sar o kandre barile, tasade len a na sas lendar chasna.
8Aver pele andre lačhi phuv, baronas a ande chasna. Varesave tranda (30), varesave šovardeš (60) a varesave šel (100).”
9A phenďa lenge: “Kas hin kana pre ada, hoj te šunel, mi šunel!”
Soske sikavel andro podobenstva
10Sar sas korkoro, phučle lestar o dešuduj (12) apoštola the okla, save sas paš leste, pal oda podobenstvo.
11Ov lenge phenďa: “Tumenge hin dino te achaľol o garude veci andral o kraľišagos le Devleskero, ale kolenge, save hine avri, pes sikavel savoro andro podobenstva,
12hoj te dikhel dikhena, ale na dikhena; te šunel šunena, ale na achaľona, hoj pes te na visaren a te na el lenge odmukle o bini.”
Vakerel avri o podobenstvo
13O Ježiš phučľa lendar: “Te na achaľon kada podobenstvo, sar paľis achaľona savore okla podobenstva?
14O semena, so rozčhivkerelas o manuš, hin o lav.
15Ola, savenge hino sadzimen o lav paš o drom, hine ola, save šunena o lav, ale o satan takoj avel a lel avri o sadzimen lav.
16Ola, savenge hino sadzimen pro baruno than, hine ola, save takoj radišagoha prilen o lav, sar les šunen,
17ale ľikeren avri ča pre varesavo časos, bo nane len koreňis. Paľis, sar avel o pharipen vaj pre lende o manuša džan vaš o lav, takoj oddžan le pačabnastar.
18Aver, savenge hino sadzimen andro kandre, šunen o lav,
19ale o pharipena andre kada dživipen the o klamišagos pal o barvaľipen the aver žadosci, so aven andro jilo, tasaven o lav a nane lestar chasna.
20A aver, savenge hine sadzimen andre lačhi phuv, šunen o lav, prilen les andro jilo a anen chasna – varesave tranda (30), varesave šovardeš (60), varesave šel (100).”
O podobenstvo pal e momeľi
21Phenďa lenge: “Či pes anel e momeľi pre oda, hoj la te garuven tel e piri abo tel o haďos? Či na pre oda, hoj la te thoven pro momeľaris?
22Bo ňič nane garudo, so pes na sikavela jekhvar avri. Savoro, so hin zaučhardo, avela avri andro svetlos.
23Te hin varekas kana, hoj te šunel, mi šunel!”
24A phenďa lenge: “Šunen mištes! Sava miraha merinen, ajsaha tumenge ela merimen a mek pes tumenge pridela.
25Bo kas hin, oles mek ela dino, a kas nane, olestar pes lela mek oda, so les hin.”
O podobenstvo pal o horčično semenos
26Ov phenďa: “Le Devleskere kraľišagoha hin avke, sar te iľahas o manuš o semenos a sadzinďahas les andre phuv.
27Rači džal te sovel, tosara ušťel a o semenos pes pučinel avri a barol, aňi korkoro na džanel sar.
28Bo e phuv del uľipen korkori pestar – ešeb (peršo) o phus, paľis o klasos a paľis but ďiva andro klasos.
29A sar dobarol o ďiv, takoj pes bičhavel te košinel, bo avľa e žatva.”
30Paľis phenďa: “Ke soste pripodobňinava le Devleskero kraľišagos, vaj save podobenstvoha tumenge sikavava?
31Hin sar horčično semenos, savo pes sadzinel a hino nekcikneder maškar savore semena pre phuv.
32Ale sar pes sadzinel, chudel te barol a hino nekbareder maškar savore rastlini a hin les ajse bare konara, hoj o čirikle peske šaj bešen andre leskero ciňos.”
33O Ježiš lenge vakerelas o lav andro but kajse podobenstva – ajci, keci šaj achaľonas.
34No, le manušenge bi o podobenstva na vakerelas, ale sar sas korkoro peskere učeňikenca, lenge phenelas avri sa.
Zaačhavel e balvaj pro moros
35Oda džives, sar zaračiľa, o Ježiš lenge phenďa: “Aven džas pre dujto sera le moroskeri.”
36Odgele pašal o nipi a le Ježiš ile peha pre loďka. Džanas leha the aver loďki.
37Jekhvareste avľa bari burka la balvajaha. O vlni demkerenas andre loďka avke, hoj pes pherarelas le paňeha.
38O Ježiš sovelas peske pre perňica (zahlavkos) palal andre loďka. Uštade les a phende leske: “Učiťeľina, tuke hin jekh, hoj kade meraha?”
39Ov ušťiľa a rozkazinďa la balvajake the le moroske: “Preačh, čhit!” E balvaj preačhiľa a sas igen čhit.
40Paľis lenge phenďa: “So tumen avke daran? Mek furt tumen nane pačaben?”
41Ale on pes igen daranas a phenenas jekh avreske: “Ko hino ov, hoj les e balvaj the o moros šunen?”
5O zaphandlo manuš andre Gadara
1Pregele prekal o Galilejsko moros pre oki sera a doavle andre phuv Gadara.
2Takoj, sar o Ježiš geľa avri andral e loďka, avľa pašal o hrobi ke leste jekh manuš, andre savo sas nalačho duchos.
3Ov bešelas andro hrobi a ňiko les imar aňi le lancenca našťi phandelas.
4Bo sas buterval phandlo le lancenca the le putenca pro vasta the pro pindre, ale čhingerelas o lanci a phagerelas o puta. Ňiko na džanelas so leha te kerel.
5Furt rači the dživese kerelas vika pro brehi the paš o hrobi a korkoro pes marelas le barenca.
6Sar dikhľa le Ježiš dural, denašelas ke leste, peľa pro khoča
7a vriskinďa zorale hangoha: “So man hin tuha, Ježiš, Čhavo le Nekbaredere Devleskero? Le vera anglo Del, hoj man na trapineha!”
8Bo o Ježiš leske phenďa: “Nalačho duchona, dža andral leste avri!”
9Avke o Ježiš lestar phučľa: “Sar tut vičines?” Odphenďa leske: “Miro nav hin Legion, bo sam igen but.”
10A igen les mangenas, hoj len te na tradel andral odi phuv avri.
11Ode pašes pro brehos sas but bale andro stados
12a o demona les mangenas: “Bičhav amen andre kale bale, hoj te džas andre lende.”
13O Ježiš lenge takoj domukľa a o nalačhe duchi gele avri andral o manuš andro bale. Calo stados, vaj duj ezera (2 000) bale, denašenas tele le brehoha andro moros a tašľile.
14Ola džene, save pasinenas le balen, denašle a phende ada avri andro foros the pro maľi a o manuša avle te dikhel, so pes ačhiľa.
15Sar avle ko Ježiš a dikhle oles, andre savo sas oda Legion, hoj bešel a hino urdo andro gada a hino paš e goďi, predaranďile.
16Ola, save ada dikhle, vakerenas lenge, so pes ačhiľa oleha, andre savo sas nalačhe duchi, the le balenca.
17Avke mangenas le Ježiš, hoj te džal avri andral lengeri phuv.
18Sar džalas o Ježiš andre loďka, mangelas les oda manuš, či šaj džal leha.
19O Ježiš leske na domukľa, ale phenďa leske: “Dža khere ke tiri famelija a phen lenge avri, save bare veci tuke kerďa o Raj the savo lačhipen tuke presikaďa.”
20Geľa a chudľa te vakerel andro Dekapolis, save bare veci leske kerďa o Ježiš; a savore pes čudaľinenas.
E Jairoskeri čhajori the e nasvaľi džuvľi
21Sar pale preplavinde pre oki sera le moroskeri, avle ke leste paš o moros igen but manuša.
22Avľa ko Ježiš o Jairus, jekh vodcas andral e sinagoga. Sar les dikhľa, peľa paš leskere pindre
23a igen les mangelas: “E čhajori mange merel. Mangav tut, hoj te aves te thovel pre late o vasta, hoj te sasťol avri a te dživel.”
24Avke o Ježiš odgeľa leha. Džanas pal leste igen but manuša a ispidenas les pal savore seri.
25Sas ode jekh džuvľi, savi sas dešuduj (12) berš nasvaľi pro džuvľikano nasvaľiben.
26Diňa savore peskere love avri le doktorenge a igen but lendar cerpinďa, no na sas lake feder, ale ča furt goreder.
27Sar šunďa pal o Ježiš, oj avľa maškar o nipi ko Ježiš palunestar a dotkňinďa pes leskere ruchostar.
28Bo phenďa peske: “Ča te man leskere ruchostar dotkňinava, sasťuvava avri.”
29Takoj lake preačhiľa o rat te džal andral o ťelos a šunďa andre peste, hoj hiňi avrisasťarďi le nasvaľibnastar.
30O Ježiš takoj džanľa, hoj lestar e zor geľa avri, visaľiľa ko manuša a phučľa: “Ko pes dotkňinďa mire ruchostar?”
31O učeňika leske odphende: “Se dikhes, hoj tut o manuša ispiden pal savore seri, a tu phučes: ‘Ko pes mandar dotkňinďa?’ ”
32Ale o Ježiš dikhelas pašal peste, hoj te dikhel, ko ada kerďa.
33E džuvľi izdralas daratar – bo džanelas, so pes lake ačhiľa – peľa angle leste pro khoča a phenďa avri calo čačipen.
34Ov lake phenďa: “Čhaje miri, tiro pačaben tut sasťarďa. Dža andro smirom. Av sasťi andral tiro nasvaľiben.”
35Medik ov laha vakerelas, avle o nipi khatar o Jairoskero kher a phende leske: “Tiri čhajori imar muľa. De smirom le Učiťeľis.”
36Sar o Ježiš šunďa, so le Jairoske vakerde, phenďa leske: “Ma dara tut, ča pača!”
37Paľis na domukľa ňikaske pal peste te džal, ča le Peteriske, Jakoboske the leskere phraleske, le Janoske.
38Avle andro kher ko Jairus a dikhle ode but manušen, save roven a keren bari vika.
39O Ježiš geľa andre a phenďa lenge: “Soske keren vika a roven, se e čhajori na muľa, oj ča sovel!”
40A asanas lestar. No ov tradňa savoren avri, iľa la čhajorakera da the le dades the olen, save sas leha, a gele pre oda than, kaj pašľolas e čhajori.
41Chudľa la čhajorakero vast a phenďa lake: “Talitha kumi!” Oda pes prethovel: “Čhajorije, tuke phenav, ušťi!”
42E čhajori takoj ušťiľa a phirelas – sas lake dešuduj berš – a savore pes igen čudaľinenas.
43Ale o Ježiš lenge zakazinďa, hoj ňikaske oda te na vakeren. Paľis lenge phenďa, hoj la te den te chal.
6O Ježiš andro Nazaret
1Paľis odgeľa odarik a avľa andre peskero gav, kaj bariľa avri, a leskere učeňika džanas leha.
2Sar sas o Šabbat (sombat), chudľa te sikavel andre sinagoga. Sas ode but džene a sar les šunde, čudaľinenas pes a phenenas peske: “Khatar les hin kada? Khatar les hin kajsi goďi? Sar kerel peskere vastenca ajse zazraki?
3Či nane ov o ťesaris? Či nane la Mariakero čhavo the o phral le Jakoboske, Jozefoske, Judaske the le Šimonoske? A či nane leskere pheňa amenca?” A na pačanas andre leste.
4O Ježiš lenge phenďa: “O prorokos hino bi e pačiv ča andre peskero gav a maškar peskere pašutne the famelija.”
5Našťi ode kerďa ňisave zazraki, ča oda, hoj pre varesave nasvale thoďa o vasta a sasťarelas len.
6Čudaľinďa pes, hoj o manuša na pačan. Paľis phirelas andro pašutne gava te sikavel.
Bičhavel avri le dešuduje učeňiken
7Vičinďa ke peste le dešudujen (12) a chudľa len te bičhavel avri po duje dženen. Diňa len autorita upral o nalačhe duchi.
8Prikazinďa lenge: “Len peha ča e paca pro drom a ňič aver – aňi maro, aňi love andro sirimos, aňi zajdica.
9O sandalki šaj uren pro pindre, ale buter gada peha na len.”
10Phenďa lenge: “Ačhen andre ajso kher, kaj tumen lena, dži akor, medik na džana avri andral oda foros.
11Te tumen andre varesavo than na prilena, aňi na kamena te šunel, džan odarik het a o prachos pal o pindre keren tele sar sveďectvo pre lende.” [“Čačipen tumenge phenav, hoj feder ela pro sudno džives le forenge Sodoma the Gomora, sar ole foroske.”]
12On gele avri a kazinenas, hoj o manuša te keren pokaňje.
13Tradenas avri but demonen a makhenas but nasvalen le olejoha a sasťarenas len.
O Jan Krsťiťeľ merel
14O kraľis Herodes šunďa pal o Ježiš, bo všadzik pal leste vakerenas a phenenas: “O Jan Krsťiťeľ ušťiľa andral o meriben, vašoda andre leste hin adi zor te kerel zazraki.”
15Aver phenenas pro Ježiš, hoj hino Eliaš, mek aver phenenas, hoj hino ajso prorokos sar jekh le čirlatune prorokendar.
16No sar oda šunďa o Herodes, phenďa: “Oda hin o Jan, kaske odčhinďom o šero. Ov ušťiľa andral o meriben!”
17Bo o Herodes diňa le Jan te zalel a te thovel andre bertena. Vašoda, hoj o Herodes ačhiľa te dživel le Filiposkera peskere phraleskera romňaha,
18o Jan dovakerelas le Herodesiske: “Našťi džives le phraleskera romňaha!”
19Vašoda e Herodijada chalas choľi pro Jan a kamelas les te murdarel, ale našťi.
20Bo o Herodes pes daralas le Janostar, bo džanelas, hoj hino čačipnaskero the sentno murš a chraňinelas les. Rado les šunelas, ale na džanelas, so peske pal oda te gondoľinel.
21Ale jekh džives oj šaj kerďa vareso: Sas le Herodesiske o berša a ov kerďa e hoscina prekal peskere generala a veľiťeľa the prekal o anglune manuša andral e Galileja.
22Sar avľa andre e čhaj la Herodijakeri a khelelas, sas ada pre dzeka le Herodesiske the olenge, save leha sas pre hoscina. O kraľis phenďa la čhake: “Mang mandar, so ča kames, a dava tuke!”
23A diňa la lav: “Lav vera, hoj so mangeha, dava tut, dži jepaš mire kraľišagostar.”
24Oj geľa avri pal peskeri daj a phučľa latar: “So mange lestar te mangav?” E daj lake odphenďa: “Le Janoskero Krsťiťeľiskero šero.”
25Paľis e čhaj takoj siďarelas ko kraľis a mangľa lestar: “Kamav, hoj mange takoj akana te anes pre tacka o šero le Janoskero Krsťiťeľiskero.”
26O kraľis ačhiľa smutno, ale vaš odi vera, so la diňa, anglo manuša, save sas pre hoscina, na kamľa lake te odphenel.
27Avke o kraľis takoj bičhaďa le katos a prikazinďa, hoj te anel le Janoskero šero. O katos geľa, odčhinďa leske o šero andre bertena
28a anďa o šero pre tacka la čhake. A e čhaj diňa peskera dake.
29Sar oda šunde le Janoskere učeňika, avle, ile leskero ťelos a thode les andro hrobos.
Čaľarel pandž ezere manušen
30O apoštola pes pale zgele le Ježišoha a vakerenas leske savoro, so kerenas the sikavenas.
31Phenďa lenge: “Aven, džas korkore pre varesavo omuklo than, hoj tumenge sikra te odpočovinen.” Bo furt ajci manuša ke lende avenas a oddžanas, hoj len na sas aňi kana te chal.
32Avke gele la loďkaha varekaj pre omuklo than, hoj te aven korkore.
33Ale but nipi len dikhle, hoj džan het a avle pre oda, kaj džan. Vašoda but džene andral savore gavora odarik gele pro pindre a doavle pre dujto sera angle lende.
34Avke, sar avľa o Ježiš avri andral e loďka, dikhľa ode but nipen a sas leske pharo pre lende, bo sas sar o bakrore bi o pasťjeris. A chudľa len te sikavel but veci.
35Sar imar sas but ori, avle ke leste leskere učeňika a phende leske: “Pre kada than nane ňič a imar hin but ori.
36Rozmuk len, hoj te džan andro gava the andro fori peske te cinel vareso te chal.”
37Ale ov lenge odphenďa: “Tumen len den te chal!” Phende leske: “Kames, hoj te džas a te cinas maro vaš o duj šel (200) denara6,37 Oda hin beršeskero počiňiben. a te das len te chal?”
38Ov lendar phučľa: “Keci tumen hin mare? Džan te dikhel!” Sar pes dodžanle, phende leske: “Pandž mare the duj ribi.”
39Paľis lenge phenďa, hoj peske te bešen pre zeleno čar andro partiji.
40Avke bešle peske andro partiji po šel (100) the po penda (50).
41Paľis iľa ola pandž mare the duj ribi, dikhľa pro ňebos, požehňinďa, phagerelas o mare a delas le učeňikenge, hoj te poden le manušenge. The ola duj ribi rozulaďa savorenge.
42Chale savore a čaľile.
43No ole marendar the ribendar mek ačhiľa a o učeňika kidle upre dešuduj (12) pherde bare košara.
44O murša, save chale, sas vaj pandž ezera (5 000) murša.
O Raj phirel pal o moros
45Takoj paloda bičhaďa o Ježiš peskere učeňiken, hoj te džan la loďkaha anglal leste andre Betsaida pre dujto sera le moroskeri, medik ov premukela le manušen.
46Sar odgeľa lendar, geľa pro verchos pes te modľinel.
47Sar zaračiľa, sas e loďka maškar o moros a korkoro o Ježiš sas pre phuv.
48O Ježiš dikhľa, hoj pes o učeňika trapinen le veslenca, bo e balvaj phurdelas pre lende, avke avľa ke lende, sar imar vidňisaľolas, no mek sas rat6,48 Oda sas maškar o trin the šov ori.. Phirelas pal o moros a kamľa pašal lende te predžal.
49Ale sar les dikhle te phirel pal o paňi, vriskinde, bo gondoľinde, hoj dikhen varesave mules.
50Savore les dikhle a daranďile. Ale takoj o Ježiš prevakerďa ke lende: “Ma izdran! Me som. Ma daran tumen!”
51Geľa paš lende andre loďka a e balvaj preačhiľa. A igen pes čudaľinenas,
52bo na achaľile akor, sar pes ačhiľa o zazrakos le marenca, bo lengere jile sas zaphandle.
Sasťarel andro Genezaret
53Sar pregele o moros, avle andro Genezaret a ode priphandle e loďka.
54Soča avle avri andral e loďka, o manuša les prindžarde.
55Rozdenašle pes pal caľi odi phuv a anenas le nasvalen pro nošitki ode, kaj šunenas, hoj o Ježiš hino.
56Všadzik, kaj džalas, anenas ke leste le nasvalen avri pro uľici – andro gava, vaj andro fori, vaj pre maľa. A mangenas les, či pes šaj dotkňinen ča leskere gadendar, a savore, save pes dotkňinde, sasťile avri.
7So meľarel le manušes
1O Farizeja the varesave zakoňika, save avle andral o Jeruzalem, pes zgele paš o Ježiš.
2Dikhle, hoj le Ježišoskere učeňika chan o maro melale vastenca, bo na thode (morde) len avke, sar o Farizeja phenenas, hoj kampel te kerel.
3Bo o Farizeja the savore Židi doľikeren oda, so varekana kerenas o tradiciji le phurendar, hoj medik na thovenas mištes o vasta, na chanas.
4A te aven pal o pľacos, na chan, medik pes na thoven. Preile le phurendar the but aver tradiciji, ajse sar oda: Sar te thovel avri o pohara, kuča, pira the o meďune grati.
5Avke o Farizeja the o zakoňika lestar phučle: “Soske tire učeňika na doľikeren o tradiciji le phurendar a chan o maro le melale vastenca?”
6Odphenďa lenge: “Tumen dujemujengere, mištes pal tumende prorokinelas o Izaiaš, avke sar hin pisimen:
‘Kala nipi man lašaren le mujeha, ale lengero jilo hino mandar dur.
7Hijaba man lašaren, bo sikaven o sikaviben, so hin le manušendar.’
8Bo omukľan le Devleskero prikazaňje a doľikeren le manušengere tradiciji.”
9A phenďa lenge: “Le Devleskero prikazaňje čerinen vaš tumare tradiciji.
10Bo o Mojžiš phenďa: ‘De pačiv tira da the le dades! A oda, ko košel la da the le dades, mušinel te merel!’
11Ale tumen phenen: ‘Sako, ko phenďahas la dake abo le dadeske: Oda kotor mire barvaľipnastar, so šaj diňomas tumenge, thoďom pre sera le Devleske,’
12a paľis leske imar na domuken ňič te kerel prekal e daj the prekal o dad.
13Kajse tradicijenca, so ľikeren a poden dureder, musaren le Devleskero Lav. A but ajse veci keren!”
14Paľis vičinďa ke peste le nipen a phenďa lenge: “Šunen man savore a achaľon!
15Le manušes na meľarel oda, so chal, ale oda, so avel avri andral leskero jilo.
16[Te hin varekas kana, hoj te šunel, mi šunel!]”
17Sar odgeľa le manušendar a geľa andro kher, leskere učeňika lestar phučle pal oda podobenstvo.
18A phenďa lenge: “So aňi tumen na achaľon? Na achaľon, hoj ňič, so avel avral a džal andro manuš, les našťi meľarel?
19Bo oda na džal andre leskero jilo, ale ča andro per a paľis džal avri.” Aleha o Ježiš phenďa, hoj dojekh chaben hino žužo.
20A phenďa: “Oda, so avel avri andral o manuš, oda les meľarel.
21Bo andral o manuš – andral leskero jilo – avel nalačho gondoľišagos, te kerel lubipen, te murdarel, te čorel,
22te pašľol avre romňenca, te kamel o barvaľipen, o nalačhipen, te klaminel, ňisostar pes te na ladžal, te zavidzinel, te ruhinel pes, te el barikano a te kerel o diliňipen.
23Savore kala nalačhe veci aven andral o jilo a meľaren le manušen.”
O pačaben la džuvľakero
24Ušťiľa a geľa odarik paš o fori Tir [the Sidon]. Geľa andro kher a na kamľa, hoj pes ada vareko te dodžanel, ale našťi pes garuďa.
25Takoj šunďa pal leste jekh džuvľi, sava sas čhajori, andre savi sas nalačho duchos. Oj avľa a peľa paš le Ježišoskere pindre.
26Sas Grekiňa a sas andral e phuv Fenicija andre Sirija. Mangelas les, hoj te tradel avri le demonos andral lakeri čhajori.
27Ale o Ježiš lake phenďa: “Domuk, hoj ešeb (peršo) te čaľon o čhave, bo nane šukares te lel le čhavenge o maro a te čhivel les le rikonorenge.”
28Ale oj leske odphenďa: “He Rajeja, ale the o rikonore chan telal o skamind o trušini, so peren le čhavendar.”
29Phenďa lake: “Vaš oda lav, so phenďal, dža! O demonos imar geľa avri andral tiri čhaj.”
30Sar geľa andre peskero kher, arakhľa peskera čhajora te pašľol pro haďos a o demonos imar geľa andral late avri.
O kašuko the šepetľivo manuš
31Paľis geľa het pašal o Tir prekal e phuv Sidon. A odarik geľa pašal e phuv, so pes vičinel Dekapolis, ko Galilejsko moros.
32A ande ke leste manušes, savo sas kašuko the igen šepetľivo, a mangenas les, hoj te thovel pre leste o vasta.
33O Ježiš les iľa pašal o nipi sikra dureder, thoďa peskere angušta andre leskere kana, čhungarďa a dotkňinďa pes leskera čhibatar.
34Paľis dikhľa pro ňebos, pharipnaha peske vzdichňinďa a phenďa: “Effatha!” So hin: “Phundrav tut!”
35Takoj pes phundrade leskere kana the leskeri čhib a vakerelas imar žužes.
36O Ježiš prikazinďa le manušenge, hoj ada te na vakeren ňikaske. Ale so buter lenge prikazinelas, on mek buter vakerenas.
37Igen pes čudaľinenas a phenenas: “Sa kerel mištes! Kerel, hoj o kašuke šunen a o ňeme vakeren!”
8Čaľarel štar ezere manušen
1Andre ola dživesa, sar sas pale zgele but manuša a na sas len so te chal, o Ježiš vičinďa ke peste le učeňiken a phenďa lenge:
2“Pharo mange hin vaš kala manuša, bo imar trin dživesa hine manca a nane len so te chal.
3Te len bičhavava khere bokhalen, odperena pal o drom, bo varesave avle dural.”
4O učeňika leske odphende: “Ko pre kada omuklo than šaj dochudel maro, hoj te čaľarel kajci manušen?”
5Ale phučľa lendar: “Keci tumen hin mare?” Odphende leske: “Efta.”
6Rozkazinďa le manušenge, hoj peske te bešen pre phuv. Iľa ole efta mare, paľikerďa le Devleske, phagerelas a podelas o maro le učeňikenge, hoj on te poden le manušenge. A kerde avke.
7Sas len the varesave cikne ribi, the vaš ola paľikerďa a phenďa, hoj len te poden.
8Avke chanas a čaľile. Olestar, so ačhiľa, kidle upre efta košara.
9Ola, save chanas, sas vaj štar ezera (4 000) manuša. Paľis len bičhaďa het,
10a takoj geľa le učeňikenca andre loďka a avľa andre phuv Dalmanuta.
O Farizeja mangen znameňje
11Avle paš leste o Farizeja a chudle pes leha te kerel. Mangenas lestar znameňje andral o ňebos a oleha les probaľinenas (skušinenas).
12Phares peske vzdichňinďa andro duchos a phenďa: “Soske kala manuša mangen znameňje? Čačipen phenav tumenge, hoj kale manušenge na ela dino ňisavo znameňje.”
13Mukľa len ode, geľa pale andre loďka, a pregeľa pre oki sera le moroske.
O phučiben pal o kvasos
14Andre loďka len sas ča jekh maro, bo bisterde peha te lel.
15O Ježiš lenge dovakerelas: “Merkinen tumenge pre le Farizejengere the le Herodesiskere drožďi!”
16Paľis vakerenas maškar peste: “Vašoda vakerel, bo nane amen maro.”
17O Ježiš džanelas, so vakerenas a phenďa lenge: “Soske pal oda vakeren, hoj nane tumen maro? So mek furt na achaľon? Hine tumare jile zaphandle?
18Hin tumen jakha – a na dikhen? Hin tumen kana – a na šunen? Soske bisterďan:
19Sar ola pandž mare rozulavavas maškar o pandž ezera (5 000) manuša, keci pherde košara kidňan upre olestar, so ačhiľa?” Phende leske: “Dešuduj (12).”
20“A sar ola efta mare rozulavavas maškar o štar ezera (4 000) manuša, keci pherde košara kidňan upre olestar, so ačhiľa?” Odphende: “Efta.”
21A phenďa lenge: “So mek furt na achaľon?”
Sasťarel le kores andre Betsaida
22Paľis avle andre Betsaida. Ande ke leste jekhe kores a mangenas les, hoj pes lestar te dotkňinel.
23O Ježiš chudľa le kores vastestar a iľa les avri andral o gav. Ode leske le šlinenca makhľa o jakha, thoďa pre leste o vasta a phučľa lestar: “Dikhes vareso?”
24O koro dikhľa upre a phenďa: “Dikhav le manušen, ale dičhon avri sar stromi, so phiren.”
25O Ježiš pale thoďa pre leskere jakha o vasta a chudľa te dikhel. O koro avke sasťiľa avri, hoj dikhelas savoro žužes.
26Bičhaďa les khere a phenďa leske: “Ma dža andre oda gav [aňi pal oda ma phen ňikaske!]”
O Peter viznavinel, ko hin o Ježiš
27Paľis geľa o Ježiš le učeňikenca andro gavora andre phuv Cezarea Filiposkeri. Pal o drom lendar phučľa: “So pal mande phenen o manuša? Ko phenen, hoj som?”
28Odphende leske: “Jekh phenen, hoj sal o Jan Krsťiťeľ, aver, hoj o Eliaš, a pale aver, hoj sal jekh le prorokendar.”
29Ov lendar phučľa: “Ko phenen tumen, hoj som?” O Peter leske odphenďa: “Tu sal o Kristus!”
30No prikazinďa lenge, hoj ňikaske pal leste te na phenen avri.
O Ježiš vakerel pal peskero meriben
31Paľis len chudľa te sikavel, hoj o Čhavo le Manušeskero mušinela but te cerpinel a te el odčhido le phurederendar, le nekbaredere rašajendar the le zakoňikendar a hoj mušinela te merel a pal o trin dživesa te ušťel andral o meriben.
32Vakerelas lenge pal oda phundradones. Akor o Peter les iľa pre sera a chudľa leske te dovakerel.
33Ale o Ježiš visaľiľa, dikhľa pro učeňika a pokarhinďa le Peter: “Dža mandar het, Satan, bo na gondoľines pre le Devleskere veci, ale pre le manušeskere!”
Sar te džal pal o Ježiš
34Paľis vičinďa ke peste le manušen the le učeňiken a phenďa lenge: “Te kamel vareko te avel pal ma, mi zaprinel pes. Mi lel pre peste peskero kerestos a mi avel pal ma.
35Bo sako, ko kamel te zachraňinel peskero dživipen, našavela les, ale ko našavela peskero dživipen vaš ma the vaš o evaňjelium, zachraňinela les.
36Bo so hin le manušes olestar, te dochudela calo svetos, ale o dživipen našavela?
37So o manuš šaj del vaš peskero dživipen?
38Bo vaš dojekh, ko pes ladžala vaš ma the vaš mire lava andre kada lubikano the binošno svetos, pes ladžala the o Čhavo le Manušeskero, sar avela le sentne aňjelenca andre slava peskere Dadeskeri!”
91O Ježiš lenge phenďa: “Čačipen tumenge phenav, hoj tumendar, save kade ačhen, hine varesave, save na dikhena o meriben, medik na dikhena le Devleskero kraľišagos te avel andre zor.”
O Ježiš pes čerinel andre slava
2Pal o šov džives o Ježiš iľa peha le Peter, le Jakob the le Jan a sas korkore pro učo verchos. Ode pes anglal lende čerinďa.
3Leskere gada sas parne sar jiv – ajse parne, hoj ňič pre phuv len na kerďahas parneder.
4A sikaďa pes lenge o Eliaš the o Mojžiš a vakerenas le Ježišoha.
5Akor phenďa o Peter le Ježišoske: “Rajeja, mištes amenge hin kade! Keras trin stani – tuke jekh, le Mojžišoske jekh the le Eliašoske jekh.”
6O Peter na džanelas, so te phenel, bo igen predaranďile.
7Jekhvareste avľa e chmara, zaučharďa len a andral e chmara prevakerďa ke lende o hangos: “Kada hin miro Čhavo, saves kamav. Les šunen!”
8Takoj sar pes obdikhle, imar na dikhle paš peste ňikas, ča le Ježiš korkores.
9Sar avenas tele pal o verchos, phenďa lenge o Ježiš, hoj oda, so dikhle, ňikaske te na vakeren avri, medik o Čhavo le Manušeskero na ušťela andral o meriben.
10On doľikerde oda, so lenge o Ježiš phenďa, ale phučenas jekh avrestar: “So oleha gondoľinel, sar phenel, hoj ušťela andral o meriben?”
11A phučle lestar: “Soske phenen o zakoňika, hoj ešeb (peršo) mušinel te avel o Eliaš?”
12Ov lenge odphenďa: “Čačipen hin, hoj o Eliaš avela ešebno a prikerela sa. Ale soske hin pisimen pal o Čhavo le Manušeskero, hoj mušinela te el odčhido a but te cerpinel?
13Phenav tumenge, hoj o Eliaš imar avľa, ale kerde leha, so kamle, avke sar pal leste hin pisimen.”
Tradel avri le nalačhe duchos andral o čhavoro
14Sar avle pale paš o učeňika, dikhle pašal lende but manušen a hoj varesave zakoňika pes lenca vesekedinen.
15Ola manuša, sar dikhle le Ježiš, igen radisaľonas a avle les te pozdravinel.
16O Ježiš lendar phučľa: “Pal soste pes lenca vesekedinen?”
17Jekh ole manušendar leske odphenďa: “Rajeja, anďom ke tu mire čhas, bo hin andre leste o ňemo duchos a našťi vakerel.
18Všadzik, kaj pre leste oda avel, čhivkerel leha, marel leske pro muj o peni, randel le dandenca a ačhel sar kašt. Phenďom tire učeňikenge, hoj les te traden andral leste avri, no našťi oda kerde.”
19O Ježiš lenge odphenďa: “Ó, manušale bi o pačaben! Mek dži kana tumenca avava? Dži kana tumen mek zľikerava? Anen les ke mande!”
20Ande les paš leste a sar oda duchos dikhľa le Ježiš, čhivkerelas le čhavoreha. Ov peľa pre phuv, kuľinelas pes a pro muj leske marelas o peni.
21O Ježiš phučľa leskere dadestar: “Kanastar hino ajso?” Ov odphenďa: “Ciknorestar.
22Buterval les čhivelas andre jag the andro paňi, hoj ča les te murdarel. Te šaj vareso keres, av jileskero ke amende a pomožin amenge.”
23O Ježiš leske odphenďa: “Soske phenes: ‘Te šaj?’ Oda, ko pačal, savoro šaj kerel!”
24Ole čhaveskero dad takoj zvičinďa: “Pačav, Rajeja! Pomožin mange, hoj feder te pačav!”
25Sar o Ježiš dikhľa, hoj pes mek buter manuša skiden, pokarhinďa ole nalačhe duchos a phenďa leske: “Tu ňemo the kašuko duchona, prikazinav tuke: Av andral leste avri a šoha buter andre leste ma dža!”
26O duchos leha čhivkerelas, vriskinelas a paľis geľa avri. O čhavoro sas sar mulo, vašoda but džene phende, hoj muľa.
27Ale o Ježiš les chudľa vastestar, hazdňa les a ušťiľa.
28Sar o Ježiš avľa andro kher a imar sas korkore le učeňikenca, phučle lestar: “Soske les amen našťi tradňam avri?”
29Odphenďa lenge: “Kajse demonen našťi te tradel avri, ča la modľitbaha [the le postoha].”
Dujtovar vakerel pal peskero meriben
30Paľis gele het odarik a džanas pašal e Galileja. O Ježiš na kamelas, hoj alestar vareko te džanel.
31Bo le učeňiken sikavelas a phenelas lenge: “O Čhavo le Manušeskero ela dino andro vasta le nipenge a murdarena les, ale pro trito džives ušťela andral o meriben.”
32O učeňika na achaľonas ole laveske, ale te phučel lestar pal oda pes daranas.
O Raj sikavel, ko hin bareder
33Avle andro Kafarnaum. Sar sas andro kher, phučľa lendar o Ježiš: “Pal soste vakerelas maškar peste, sar avahas pal o drom?”
34Ale on sas čhit. Bo sar avenas pal o drom, vakerenas pal oda, ko hin lendar nekbareder.
35O Ježiš peske bešľa, vičinďa le dešudujen a phenďa lenge: “Oda, ko kamel te el ešebno, mi el posledno a mi služinel savorenge.”
36Paľis iľa čhavores a ačhaďa les maškar lende. Sar les iľa pro vasta, phenďa:
37“Sako, ko prilela jekhes kajse čhavorendar andre miro nav, man prilel. A sako, ko man prilel, na man prilel, ale Oles, ko man bičhaďa.”
Ko na džal pro Ježiš, hino leha
38O Jan leske phenďa: “Rajeja, dikhľam varesave manušes, sar andre tiro nav tradelas avri le demonen a na domukahas leske ada, bo na phirel amenca.”
39Ale o Ježiš lenge phenďa: “Ma braňinen leske! Bo ňiko, ko kerel andre miro nav zazraki, našťi vakerel takoj namištes pal mande.
40Bo ko na džal pre amende, hino amenca!
41Čačipen phenav tumenge, hoj sako, ko tumen dela te pijel jekh poharis paňi andre miro nav, bo san le Kristoskere, čačes chudela peskeri odmena.”
Te na cirdel avres pro binos
42“Oleske, ko kerel, hoj te oddžal andral o pačaben jekh kale ciknorendar, save pačan andre ma, uľahas feder, te leske thodehas baro bar9,42 Oda hin o baro bar andral o malmos. pre meň a čhidehas les andro moros!
43A te tut cirdela tiro vast te kerel o binos, odčhin les, bo feder tuke hin te džal andro dživipen bi o vasta, sar te džal soduje vastenca andro peklos, andre odi jag, so šoha (ňikda) na murdaľol andre!
44[Ode, kaj lengero kirmo na merel a e jag na preačhel!]
45A te tut cirdela pro binos tiro pindro, odčhin les, bo feder tuke hin te džal andro dživipen bi o pindro, sar te el čhido soduje pindrenca andro peklos, andre jag, so šoha na murdaľol andre!
46[Ode, kaj lengero kirmo na merel a e jag na preačhel!]
47A te tut cirdela pro binos tiri jakh, džubin la avri, bo feder tuke hin te džal jekha jakhaha andro Devleskero kraľišagos, sar soduje jakhenca te el čhido andro peklos!
48Ode, kaj lengero kirmo na merel a e jag na murdaľol andre!
49Bo dojekh ela žužardo la jagaha, avke sar dojekh obeta pes žužarel le loneha.
50O lon hino lačho, ale te o lon našavela peskero lonďipen, soha les lonďareha? Mi el andre tumende o lon a dživen andro smirom jekh avrenca!”
10Pal o rozvodos
1O Ježiš odarik ušťiľa a geľa andre Judsko the andre phuv pal o Jordan. A pale pes zgele paš leste igen but nipi a ov len sikavelas avke sar furt.
2Androda avle ke leste o Farizeja a phučle lestar, či šaj omukel o rom peskera romňa, bo kamenas les te chudel avri.
3O Ježiš lenge odphenďa: “So tumenge prikazinďa o Mojžiš?”
4Odphende: “O Mojžiš domukľa le muršeske te pisinel o rozvodno ľil a te premukel la romňa.”
5O Ježiš lenge odphenďa: “O Mojžiš tumenge pisinďa oda prikazaňje, bo tumare jile hine barune.
6Ale ešebnovarestar, sar stvorinďa o svetos, o Del stvorinďa len sar muršes the džuvľa.
7Vašoda oddžala o murš la datar the le dadestar a ela jekhetane la romňaha
8a on duj džene ena jekh ťelos. Avke imar nane duj, ale jekh ťelos.
9Vašoda, so o Del phandľa, o manuš te na rozphandel!”
10Paľis, sar sas andro kher, phučle lestar pal oda o učeňika.
11O Ježiš lenge phenďa: “Sako, ko omukel peskera romňa a lel peske avra, kerel laha lubipen.
12A te e romňi omukela peskere romes a lela peske avres, tiš kerel lubipen.”
O Raj požehňinel le čhavoren
13Anenas ke leste le čhavoren, hoj te thovel pre lende o vasta, ale o učeňika len na domukenas.
14Sar o Ježiš oda dikhľa, choľisaľiľa a phenďa lenge: “Domuken le čhavorenge te avel ke ma a ma braňinen lenge, bo ajsengero hin o kraľišagos le Devleskero.
15Čačipen phenav tumenge: Ko na prilela le Devleskero kraľišagos sar čhavoro, šoha (ňikda) andre na džala.”
16Paľis lelas o Ježiš le čhavoren pro vasta, thovelas pre lende o vasta a žehňinelas lenge.
O barvalo terno murš
17Sar džalas pal o drom, avľa ke leste jekh terno manuš, peľa anglal leste pro khoča a phučľa lestar: “Lačho Učiťeľina, so te kerav, hoj te dochudav o večno dživipen?”
18O Ježiš leske phenďa: “Soske man vičines lačho? Ňiko nane lačho, ča jekh o Del.
19O prikazaňja džanes: ‘Na murdareha! Na kereha lubipen! Na čoreha! Na svedčineha klamišagoha pre tiro pašutno! Ňikaha na thoveha avri! De pačiv tira da the le dades!’ ”
20Ov leske odphenďa: “Učiťeľina, savoro kada imar terňipnastar doľikerav.”
21Akor pre leste dikhľa o Ježiš kamibnaha a phenďa leske: “Mek jekh tuke kampel: Dža, biken savoro, so tut hin, a rozde le čorenge a ela tut o barvaľipen andro ňebos. Paľis av a phir pal ma!”
22Sar šunďa ola lava, ačhiľa smutno a geľa het, bo sas les but barvaľipen.
Pal o barvaľipen
23O Ježiš dikhľa pre peskere učeňika a phenďa: “Sar phares pes dochudena andro Devleskero kraľišagos ola, kas hin o barvaľipen!”
24O učeňika pes igen čudaľinenas leskere lavenge, ale o Ježiš lenge ada phenďa mek jekhvar: “Čhavorale, sar phares hin te džal andro kraľišagos le Devleskero [olenge, save pes muken pro barvaľipen].
25Lokeder hin la ťavake te predžal prekal e suvakeri chev sar le barvaleske andro kraľišagos le Devleskero.”
26On pes mek buter čudaľinenas a jekh avreske phenenas: “Akor, ko šaj el spasimen?”
27O Ježiš dikhľa pre lende a phenďa: “Ko manuša pes oda na del, hoj pes te ačhel, ale le Devleske šaj. Bo o Del šaj kerel savoro.”
28Akor chudľa te vakerel o Peter: “Dikh, amen omukľam savoro a geľam pal tu.”
29O Ježiš odphenďa: “Čačipen tumenge phenav, hoj dojekh dženo, ko omukľa vaš ma the vaš o evaňjelium peskero kher, vaj le phralen abo le pheňen, vaj la da abo le dades, vaj le čhaven abo o maľi,
30dochudela imar akana andre kada časos šelvar ajci khera, phralen, pheňen, dajen, čhaven the maľi – choc pre leste o manuša džana – a andro časos, so avela, o večno dživipen.
31Ale but olendar, ko hine ešebne (perše), ena posledna a o posledna ena ešebne.”
Tritovar vakerel pal peskero meriben
32Džanas le dromeha upre andro Jeruzalem. O Ježiš džalas anglal lende a le učeňiken andro jilo na sas smirom. A ola, save džanas pal lende, pes daranas. Iľa le dešudujen pale pre sera a vakerelas, so pes leske ačhela:
33“Šunen, džas upre andro Jeruzalem a o Čhavo le Manušeskero ela dino le nekbareder rašajenge the le zakoňikenge. Odsudzinena les pro meriben a dena les le Nažidenge.
34Asana lestar, čhungarena pre leste, zbičinena les a murdarena, ale pro trito džives ušťela andral o meriben.”
Le Zebedeoskere čhavengero mangipen
35O Jakob the o Jan, o čhave le Zebedeoskere, avle ko Ježiš a phende leske: “Učiťeľina, kamas, hoj amenge te keres sa, so tutar mangaha.”
36Ov lenge phenďa: “So kamen, hoj tumenge te kerav?”
37Odphende: “De amenge, hoj te bešas jekh pre tiri čači (pravo) a aver pre baľogňi (ľavo) sera, akor sar bešeha pro tronos andre tiri slava.”
38Ale o Ježiš lenge odphenďa: “Tumen na džanen, so mandar mangen. Či šaj pijen odi kuči, savi me pijav, a či šaj aven bolde ole boľipnaha, saveha me som boldo?”
39Odphende: “Šaj.” O Ježiš lenge phenďa: “Čačipen hin, hoj pijena odi kuči, so me pijav. The ole boľipnaha, saveha som me boldo, the tumen avena bolde.
40Ale nane man pravos te phenel, ko bešela pal miri čači the baľogňi sera. Ola thana ena dine olenge, prekal kaste hine pririchtimen.”
41Sar oda šunde okla deš učeňika, sas choľamen pro Jakob the pro Jan.
42Ale o Ježiš peske len vičinďa: “Džanen, hoj o vladara ľidžan le naroden zoraha a o bare raja trapinen le nipen.
43Ale maškar tumende te na el avke! Ale oda, ko kamel te el baro maškar tumende, mi el tumaro sluhas.
44Oda, ko kamel te el te el maškar tumende ešebno, mi služinel savorenge.
45Bo aňi o Čhavo le Manušeskero na avľa, hoj leske te služinen, ale hoj ov te služinel a te počinel peskere dživipnaha vaš o but manuša.”
Sasťarel le kores paš o Jericho
46Paľis avle andro Jericho. Sar avelas o Ježiš le učeňikenca the but manušenca avri andral o Jericho, o koro Bartimeus, le Timaoskero čhavo, bešelas paš o drom a žobrinelas.
47Sar šunďa o koro, hoj avel o Ježiš Nazaretsko, chudľa te vriskinel: “Ježiš, čhavo le Davidoskero, av ke ma jileskero!”
48O nipi leske phenenas, hoj te čhitel, no ov mek zoraleder vriskinelas: “Čhavo le Davidoskero, av ke ma jileskero!”
49O Ježiš zaačhiľa a phenďa: “Vičinen les!” Vičinde le kores a phende leske: “Ma dara! Ušťi, vičinel tut!”
50O koro čhiďa tele peskero plašťos, chučiľa upre a geľa ko Ježiš.
51O Ježiš leske phenďa: “So kames, hoj tuke te kerav?” O koro leske odphenďa: “Učiťeľina, kamav te dikhel!”
52Akor leske o Ježiš phenďa: “Dža, tiro pačaben tut sasťarďa!” Ov takoj chudľa te dikhel a džalas pal o Ježiš.
11Le lašaribnaha avel andro Jeruzalem
1Sar imar sas pašes paš o Jeruzalem, paš e Betfaga the Betanija pre Olivovo Verchos, bičhaďa o Ježiš duje peskere učeňiken
2a phenďa lenge: “Džan andre kada gav, so hin angle tumende, a takoj soča džana andre, arakhena zaphandles somaricis, pre savo mek ňiko na bešľa. Odphanden les a anen les kade.
3Te tumendar vareko phučela: ‘Soske oda keren?’ – phenen leske: ‘Le Rajeske les kampel, ale maj les anela pale.’ ”
4Gele a arakhle le somaricis zaphandles ko vudar, avri paš o drom a odphandle les.
5Varesave nipi, save ode ačhenas, phučle lendar: “Soske odphanden le somaricis?”
6On lenge odphende avke, sar lenge phenďa o Ježiš, a mukle len te džal.
7Avke ande le somaricis ko Ježiš, čhide pre leste peskere gada a o Ježiš peske pre leste bešľa.
8But džene rakinenas peskere gada pro drom a aver čhingerenas o prajti pal o stromi pre maľa a rakinenas pro drom.
9Ola nipi, save džanas angle leste the pal leste, vičinenas:
“Hosanna! Požehňimen oda, ko avel andro nav le Rajeskero!
10Požehňimen hin o kraľišagos amare dadeskero le Davidoskero, savo avel! Hosanna andro ňebos!”
11O Ježiš geľa andro Jeruzalem andro chramos a savoro peske predikhľa. Paľis odgeľa le učeňikenca andre Betanija, bo sas but ori.
Prekošel o figovňikos
12Sar pre aver džives gele andral e Betanija, sas bokhalo.
13Dural dikhľa o figovňikos a geľa te dikhel, či upre na ela varesavo ovocje. Ale sar doavľa ko stromos, na sas upre ňič, ča o prajti, bo na sas le figengero časos.
14Akor o Ježiš phenďa: “Imar buter šoha (ňikda) te na chal ňiko tiro ovocje!” A šunde ada leskere učeňika.
Žužarel o chramos
15Sar avle andro Jeruzalem, o Ježiš geľa andro chramos a chudľa te tradel avri olen, save cinenas the bikenenas. Previsarďa o skaminda olenge, save vatinenas o love, the olenge, save bikenenas le holuben.
16A na domukľa ňikaske, hoj vareso te preľidžal prekal o chramos.
17Sar len sikavelas, phenelas: “Či nane pisimen: ‘Miro kher pes vičinela kher prekal o modľitbi prekal savore narodi’? Ale tumen lestar kerďan kher prekal o živaňa!”
18Šunde ada o zakoňika the o nekbareder rašaja a rodenas, sar les te murdarel. Daranas lestar, bo le nipenge sas pre dzeka, so o Ježiš sikavelas.
19Sar zaračolas, džanas avri andral o foros.
O sikaviben pal o figovňikos
20Paľis sig tosara, sar džanas pašal o figovňikos, dikhle, hoj calo šučiľa avri dži andro koreňis.
21O Peter peske leperďa, so phenďa o Ježiš, a phenďa leske: “Učiťeľina, dikh, o figovňikos, so prekošľal, šučiľa avri!”
22O Ježiš odphenďa le učeňikenge: “Mi el tumen o pačaben andro Del!
23Bo čačipen phenav tumenge, te vareko phenďahas kale verchoske: ‘Hazde tut a čhiv tut andro moros’ a te na pochibinela andre peskero jilo, a pačal, hoj pes leske oda ačhela, so phenel, ela leske oda kerdo.
24Vašoda tumenge phenav: Pačan, hoj savoro, vaš soske tumen mangen andre modľitba, imar chudľan a hino tumaro.
25Sar tumen džan te modľinel, a hin tumen vareso pre varekaste, odmuken lenge oda, hoj the tumaro Dad andral o ňebos te odmukel tumare bini.”
26[“Te tumen na odmukena, aňi tumaro Dad andral o ňebos tumenge na odmukela tumare bini.”]
O phučiben pal le Ježišoskeri autorita
27Avle pale andro Jeruzalem. Sar pes o Ježiš predžalas pal o chramos, avle ke leste o nekbareder rašaja, o phuredera the o zakoňika
28a phučle lestar: “Sava zoraha keres kala veci? Ko tut diňa odi autorita, hoj te keres kala veci?”
29O Ježiš lenge odphenďa: “The me tumendar vareso phučava. Odphenen mange a me tumenge phenava, sava autoritaha kerav kala veci.
30Khatar sas le Janoskero boľipen? Andral o ňebos, vaj le manušendar? Odphenen mange!”
31On gondoľinenas maškar peste: “Te phenaha: ‘Andral o ňebos’, phenela: ‘Akor soske leske na pačanďiľan?’
32Ale te phenaha: ‘Le manušendar...’ ” – on daranas pes le nipendar, bo savore nipi pačanas, hoj o Jan sas čačikano prorokos.
33Avke odphende le Ježišoske: “Na džanas.” Akor lenge o Ježiš odphenďa: “Aňi me tumenge na phenava, sava autoritaha kerav kala veci.”
12Pal o nalačhe viňicakere chulaja
1O Ježiš lenge chudľa te vakerel andro podobenstva: “O manuš peske sadzinďa e viňica a ohradzinďa la. Kerďa e chev, kaj pes pučinel avri e šťava andral o hroznos, a ačhaďa e veža. Paľis diňa e viňica kečeň le chulajenge a geľa het pro droma.
2Sar avľa o časos, hoj pes kidelas upre o hroznos, bičhaďa peskere sluhas ko chulaja, hoj les te den olestar, so kidle upre.
3On les chudle, marde les, na dine les ňič a bičhade les het.
4Pale ke lende bičhaďa avre sluhas, ale leske pharade o šero a asanďile les avri.
5Ov pale bičhaďa avres, no les murdarde. Mek but sluhen bičhaďa, ale jekhen marenas a avren murdarenas.
6Akor bičhaďa ke lende peskere jekhores čhas, saves igen kamelas, bo phenďa peske: ‘Dena pačiv mire čhas.’
7No ola chulaja peske phende: ‘Leske ačhela savoro. Aven, murdaras les a leskero ďeďictvos ela amaro!’
8Avke les chudle, murdarde a čhide avri andral e viňica.”
9O Ježiš phučľa: “No, so kerela o raj la viňicakero? Avela, murdarela ole chulajen a e viňica dela avrenge.”
10A phenďa: “Na genďan, so hin pisimen:
‘O murara odčhide ipen oda bar, so pre stavba hino hlavno.
11O Raj oda kerďa a amen pes oleske čudaľinas’?”
12Kamenas les te zachudel, bo achaľile, hoj pal lende phenďa kada podobenstvo. Ale daranas pes le nipendar, vašoda les mukle a gele het.
O phučiben pal o daňe
13Paľis ke leste bičhade varesave Farizejen the Herodijanen, hoj les te chuden andro lava.
14Sar avle ko Ježiš, phende leske: “Učiťeľina, džanas, hoj vakeres čačipen a na džal tuke pal oda, so o manuša phenen, bo tu na dikhes pro manuš, ale sikaves le Devleskero drom andro čačipen. Phučas tutar: Kampel te počinel le Cisariske o daňe, či na? Kampel te del, vaj na kampel?”
15O Ježiš prindžarďa lengero budžaňďipen a phenďa lenge: “Soske man kamen te chudel pro lav? Anen mange o denaris (e minca), hoj les te dikhav.”
16On ande a o Ježiš lendar phučľa: “Kaskero hin kada obrazis the nav?” On leske odphende: “Le Cisariskero.”
17Avke lenge o Ježiš phenďa: “Den oda, so hin le Cisariskero, le Cisariske, a so hin le Devleskero, le Devleske.” A igen pes čudaľinenas.
Pal o ušťiben andral o meriben
18Avle ke leste o Saduceja. On pačan, hoj o manuš našťi ušťel andral o meriben.
19A phučle le Ježišostar: “Učiťeľina, o Mojžiš amenge pisinďa, hoj te muľahas varekaske o phral a mukela la romňa bi o čhave, hoj leskero phral peske la mušinela te lel romňake, hoj te kerel le phraleske čhaven.
20Sas efta phrala. Ešebno peske iľa romňa a muľa, ale na sas len čhave.
21Paľis laha ačhiľa dujto phral a tiš muľa bi o čhave, avke varesar sas the tritone phraleha.
22Avke laha dživenas savore efta phrala, no ňikastar la na sas čhave. Paľis, sar mule avri savore phrala, muľa the oj.
23Akor kaskeri lendar ela romňi, sar ušťena andral o meriben, te savore efta phrala laha dživenas?”
24O Ježiš lenge odphenďa: “Tumen čačes na achaľon, bo na prindžaren le Devleskero Lav aňi leskeri zor.
25Bo sar ušťena o mule andral o meriben, na lena romňen a na džana romeste, ale ena sar o aňjela andro ňebos.
26Te džal pal o mule, save ušťena andral o meriben: Tumen na genďan andro Mojžišoskero Zakonos, hoj o Del leske paš o labardo krakos phenďa: ‘Me som o Del le Abrahamoskero, o Del le Izakoskero the o Del le Jakoboskero’?
27O Del nane Del le mulenge, ale le džidenge. Tumen čačes ňisoske na achaľon.”
O nekbareder prikazaňje
28Androda avľa pašeder jekh le zakoňikendar, bo šunďa, sar pes le Ježišoha vesekedinenas o zakoňika, a džanľa, hoj lenge o Ježiš mištes odphenďa. A phučľa lestar: “Savo prikazaňje hin nekbareder maškar savore?”
29O Ježiš leske odphenďa: “Nekbareder maškar savore prikazaňje hin: ‘Šun, Izrael! O Raj, amaro Del, hin jekh Raj!
30Kameha le Rajes, tire Devles, andral calo tiro jilo, andral caľi tiri duša, andral caľi tiri goďi the andral caľi tiri zor!’
31Dujto hin kada: ‘Kameha avres avke, sar pes korkores!’ Bareder prikazaňje kalendar imar nane.”
32O zakoňikos leske phenďa: “Mištes, učiťeľina! Čačipen phenďal, hoj hin ča jekh Del a aver nane.
33A te kamel les andral calo peskero jilo, andral caľi goďi, andral caľi duša the andral caľi zor a te kamel avres avke, sar pes korkores, hin buteder sar savore labarde the aver obeti.”
34O Ježiš dikhľa, hoj o zakoňikos goďaha odphenďa a phenďa leske: “Na sal dur le Devleskere kraľišagostar.” A imar buter ňiko pes na tromanďiľa (odvažinďa) te phučel vareso le Ježišostar.
O phučiben pal o Davidoskero čhavo
35Sar o Ježiš sikavelas andro chramos, phenďa: “Sar oda, hoj o zakoňika phenen, hoj o Kristus hin o čhavo le Davidoskero?
36Bo korkoro o David phenďa prekal o Sentno Duchos:
‘O RAJ phenďa mire Rajeske: Beš tuke pal miri čači (pravo) sera, medik tuke na thovava tire ňeprijaťeľen tel o pindre.’
37Te korkoro o David les vičinel ‘Rajeja’, sar šaj avel o Kristus leskero čhavo?” A but nipi les radišagoha šunenas.
Te merkinen pro zakoňika
38Sar len o Ježiš sikavelas, phenelas lenge: “Den tumenge pozoris pro zakoňika, bo on kamen te phirel andro šukar džinďarde gada a kamen, hoj len o nipi andro foros te pozdravinen;
39kamen anglune thana andro sinagogi a nekfeder thana pro hoscini;
40thoven avri le vdovenca a len lengere khera, ale but pes modľinen, hoj len te dičhol. Vašoda ena goreder sudzimen.”
E čori vdova del nekbuter
41O Ježiš peske bešľa andro chramos paš e pokladňica a dikhelas, sar o nipi andre čhivkerenas o love. But barvale čhide but.
42Androda avľa jekh čori vdova a čhiďa duj churde minci, so na sas but love.
43Akor o Ježiš vičinďa le učeňiken ke peste a phenďa lenge: “Čačipen phenav tumenge, hoj kadi čori vdova čhiďa buter sar savore aver, save čhivkerenas andre pokladňica.
44Bo savore čhide olestar, so lenge ačhelas, ale oj čhiďa peskere čoripnastar savoro, so la sas pro dživipen.”
13O chramos ela tele čhido
1Sar avelas o Ježiš avri andral o chramos, phenďa leske jekh le učeňikendar: “Dikh, Rajeja, save bara the save stavbi!”
2O Ježiš leske odphenďa: “Dikhes kala bare stavbi? Na ačhela kade bar pre bareste; sa ela tele čhido.”
O anglune dukha le svetoskere
3Sar bešelas pre Olivovo brehos, khatar dičhol o chramos, avle ke leste korkore o Peter, o Jakob, o Jan the o Andrej a phučle lestar:
4“Phen amenge, kana oda avela? Pal soste prindžaraha, hoj oda imar hin pašes?”
5O Ježiš lenge chudľa te vakerel: “Merkinen, hoj tumen vareko te na klaminel!
6Bo ena but ajse, save avena andre miro nav a phenena: ‘Me som o Kristus!’ a cirdena pro falošno drom but dženen.
7Sar šunena pal o maribena a hoj pes maren o narodi, ma predaran, bo oda mušinel te avel, ale mek na ela o koňec.
8Bo o narodos džala pro narodos a o kraľišagos pro kraľišagos. Pre varesave thana e phuv razisaľola a ela bari bokh. Oda ela o anglune dukha le svetoskere andro trapišagos.
9Ale tumen pre peste merkinen! Vaš ma tumen lena pro sudi; andro sinagogi tumen dena te marel a vaš ma ačhena anglo bare raja the anglo kraľa, hoj lenge te svedčinel.
10Ale angloda ešeb (peršo) musaj te avel vakerdo o evaňjelium savore narodenge.
11Sar tumen ľidžana, hoj tumen te phanden andre, ma starinen tumen pal oda, so vakerena. Ale vakeren oda, so tumenge odi ora ela dino te phenel, bo na tumen vakerena, ale o Sentno Duchos.
12Phral phrales dela andre, hoj les te murdarel, a o dad peskere čhas. O čhave džana pre daj the pro dad a murdarena len.
13Vaš miro nav tumen savoredžene našťi avri ačhena. Ale oda, ko ľikerela avri andro pačaben dži o agor, ela spasimen.”
O baro pharipen
14“Sar dikhena oda baro džungipen, so meľarel andre o chramos, pre oda than, kaj na majinel te el – oda, ko genel, mi achaľol – akor ola, save ena andre Judsko, mi denašen upre pro verchi.
15Oda, ko ela pre strecha, te na avel tele, hoj peske vareso te lel andral o kher.
16Oda, ko ela pre maľa, te na visaľol pale khere vaš o gada.
17No andre ola dživesa ela igen phares le khabňenge the ole džuvľenge, save den te pijel le čhavoren.
18Modľinen tumen, hoj pes oda te na ačhel jevende!
19Bo ola dživesa ena ajse phare, sar mek šoha (ňikda) na sas, kanastar o Del stvorinďa o svetos, a imar šoha buter na ela.
20A te o Raj na kerďahas frimeder ola dživesa, na uľahas zachraňimen ňisavo manuš. Ale vaš o manuša, saven peske kidňa avri, kerďa ola dživesa frimeder.
21Te tumenge akor vareko phenďahas: ‘Dikh, kade hin o Kristus!’ abo: ‘Kode hino!’ – ma pačan.
22Bo avena but falošna mesijaša, save phenena pal peste, hoj hine o Kristus, the but falošna proroka a kerena bare znameňja the zazraki, hoj te cirden pro falošno drom – te pes diňahas – the olen, kas peske o Del kidňa avri.
23Tumen pre peste merkinen! Savoro tumenge phenďom anglal.”
Sar avela o Čhavo le Manušeskero
24“Andre ola dživesa, pal oda pharipen, o kham kaľola a o čhonoro imar na labola.
25O čercheňa perena andral o ňebos a o ňeboskere zora pes čhalavena.
26Akor dikhena le Čhas le Manušeskeres te avel pro ňeboskere chmari andre zor the andre bari slava.
27Ov bičhavela peskere aňjelen, hoj te skiden upre leskere avrikidle manušen pal savore štar seri le svetoske – andral jekh agor pre phuv dži andre aver.”
O podobenstvo pal o figovňikos
28“Le figovňikostar peske len o podobenstvo: Sar leskere konara hine imar kovle a o prajti aven avri, džanen, hoj o ňilaj hino pašes.
29Avke the tumen, sar dikhena, hoj pes oda savoro ačhel, džanen, hoj oda hino pašes paš o vudar.
30Čačipen phenav tumenge, hoj na predžala kada pokoleňje, medik pes kada savoro na ačhela.
31O ňebos the e phuv našľona, ale mire lava šoha na našľona.”
Te merkinel a te na zasovel
32“Ale ole dživesestar the ola oratar na džanel ňiko, aňi o ňeboskere aňjela, aňi o Čhavo, ča jekh o Dad.
33Merkinen pre tumende, ma zasoven! Bo na džanen, kana avela odi ora.
34O Čhavo le Manušeskero hino ajso sar jekh manuš, savo omukľa peskero kher a geľa het. Le sluhenge diňa pes pal oda te starinel. Phenďa dojekheske, so te kerel, a le vartašiske (stražňikoske) prikazinďa, hoj te merkinel a te na zasovel.
35Vašoda merkinen a ma zasoven, bo na džanen, kana avela o raj le khereskero: Či rači, vaj pal jepaš rat, či akor, sar o kohutos giľavel, vaj tosara.
36Hoj te na avel akor, sar les na užarena, a arakhela tumen te sovel.
37So tumenge phenav, savorenge phenav: ‘Ma zasoven!’ ”
14Roden sar le Ježiš te murdarel
1Sas mek duj džives angle Patraďi the anglo Inepos, sar pes chal o mare bi o drožďi. O bare rašaja the o zakoňika rodenas, sar le Ježiš počoral te chudel a te murdarel.
2Ale phenenas: “Našťi oda keras pro inepos, hoj pes te na vzburinen o manuša.”
E džuvľi pomakhel le Rajes
3Sar sas andre Betanija andro kher ko Šimon, saves sas malomocenstvo, a bešelas paš o skamind, avľa ko Ježiš jekh džuvľi. Ola džuvľa sas caklocis le alabastrostar a andre sas igen dragano olejos andral o nardos. Phagľa o caklocis a čhiďa avri oda olejos le Ježišoske pro šero.
4Varesave olendar, save ode sas, dudrinenas: “Nane zijan, kajso dragano olejos?
5Kada olejos pes šaj bikenďa vaš o trin šel (300) rupune minci14,5 300 denara. Oda hin o beršeskero počiňiben. a šaj pes diňa le čorenge.” A igen lake dovakerenas.
6Ale o Ježiš phenďa: “Muken la! Soske la trapinen? Lačho skutkos mange presikaďa.
7Bo o čore tumenca ena furt a lenge šaj keren lačhipen, kana ča kamena, ale me tumenca furt na avava.
8Oj kerďa oda, so šaj – imar anglal pomakhľa miro ťelos pro pohrebos.
9Čačipen tumenge phenav, hoj všadzik, kaj pes o evaňjelium vakerela pal o svetos, pes phenela the oda, so kadi džuvľi akana kerďa, pre lakero leperiben.”
O Judaš pes dothovel le rašajenca
10O Judaš Iškarijotsko, jekh le dešudujendar, geľa pal o nekbareder rašaja, hoj les te zradzinel.
11Sar oda on šunde, radisaľile a phende leske, hoj les dena vaš oda love. O Judaš akorestar rodelas drom, sar les te zradzinel.
Pririchtinen e posledno večera
12Ešebno džives andro Inepos, sar pes chal o mare bi o drožďi, o džives, sar pes murdarel la Patraďakero bakroro, phende o učeňika le Ježišoske: “Kaj kames, hoj te džas a te pririchtinas o Patraďakero chaben?”
13Akor bičhaďa duje peskere učeňiken a phenďa lenge: “Džan andro foros. Ode pes tumenca arakhela manuš, savo ľidžala jekh džbanos paňi. Džan pal leste
14a oleske, andre kaskero kher džala, phenen: ‘O Učiťeľis tuke phenel: Kaj hin o than, kaj chaha le učeňikenca o Patraďakero chaben?’
15Ov tumenge sikavela upruno baro than, so imar ela pririchtimen the pratimen avri. Ode amenge pririchtinen o chaben.”
16O učeňika gele andro foros a arakhle savoro avke, sar lenge o Ježiš phenďa; a pririchtinde o Patraďakero chaben.
Phenel avri pal o zradcas
17Rači avľa o Ježiš le dešuduje učeňikenca.
18Sar bešenas paš o skamind a chanas, o Ježiš phenďa: “Čačipen tumenge phenav, hoj jekh tumendar, savo manca chal, man zradzinela.”
19Sar oda šunde, ačhile smutne a phučenas lestar jekh pal aver: “Som oda me?”
20O Ježiš lenge odphenďa: “Jekh le dešudujendar, oda, savo manca močinel o maro andro čaro.
21O Čhavo le Manušeskero mušinel te merel, avke sar pal leste hin pisimen, ale ole manušeha, ko les zradzinela, ela igen namištes. Feder leske uľahas, te aňi na uľiľahas (pes narodzinďahas).”
E posledno večera
22A sar chanas, iľa o Ježiš o maro, paľikerďa le Devleske, phagerelas, delas lenge a phenďa: “Len, [chan], kada hin miro ťelos.”
23Paľis iľa the e kuči, paľikerďa, diňa lenge a savore pile andral.
24Phenďa lenge: “Kada hin miro rat la zmluvake, so pes čhorel avri vaš but manuša.
25Čačipen tumenge phenav, hoj imar buter šoha (ňikda) na pijava olestar, so barol pre viňica, dži andre oda džives, medik les na pijava nevo andro kraľišagos le Devleskero.”
Phenel, hoj o Peter les zaprinela
26Giľade jekh chvala, paľis gele pre Olivovo Verchos.
27O Ježiš lenge phenďa: “Adi rat man savore omukena, bo hin pisimen:
‘Marava le pasťjeris a o bakrore pes sa rozdenašena.’
28Ale sar uščava andral o meriben, džava angle tumende andre Galileja.”
29Akor leske o Peter phenďa: “Te tut savore omukena, me tut šoha na omukava!”
30O Ježiš leske odphenďa: “Čačipen tuke phenav, hoj mek adi rat, sigeder sar o kohutos dujtovar giľavela, tu trival man zaprineha.”
31Ale o Peter mek buter vakerelas: “Choc tuha mušinava te merel, šoha tut na zaprinava.” A savore učeňika avke phenenas.
E modľitba andre Getsemane
32Paľis avle pre ajso than, so pes vičinel Getsemane. Ode phenďa peskere učeňikenge: “Bešen tumenge kade, medik man modľinava.”
33Iľa peha ča le Peter, le Jakob the le Jan a sas leske igen phares.
34A phenďa lenge: “Miri duša hiňi pro meriben smutno, ačhen kade a ma zasoven.”
35Geľa lendar sikra dureder anglal, peľa pre phuv a mangelas pes, hoj te pes del, či les našťi kadi phari ora obdžal.
36Phenelas: “Abba, Dado, tu šaj keres savoro, le mandar kadi kuči! Ale na oda, so me kamav, ale so tu kames.”
37Paľis avľa a arakhľa len te sovel. A phenďa le Peteriske: “Soves, Šimon? Jekh ora na birinďal upre te ačhel?
38Ma soven a modľinen tumen, hoj te na džan andro pokušeňje, bo o duchos kamel, ale o ťelos hino slabo.”
39O Ježiš pes geľa pale te modľinel a vakerelas pale ola lava.
40Sar avľa pale, arakhľa len pale te sovel, bo o jakha lenge perenas tele. A na džanle, so leske pre oda te phenel.
41Avľa tritovar a phenďa lenge: “Mek furt soven a odpočovinen tumenge? Preačhen! Avľa odi ora – dikhen, o Čhavo le Manušeskero hino dino andro vasta le binošnenge.
42Ušťen a džas, imar hino pašes miro zradcas.”
Le Ježiš zalen
43Takoj androda, medik o Ježiš vakerelas, avľa o Judaš, jekh le dešudujendar, a leha avenas but nipi khatar o bare rašaja, zakoňika the phuredera le šabľenca the le pacenca andro vasta.
44Le Ježišoskero zradcas lenge diňa anglal te džanel: “Oda, kas čumidava, hin ov. Zalen les a mištes les odľidžan het.”
45Sar doavľa, takoj geľa ko Ježiš a phenďa leske: “Rabbi!” A čumidľa les.
46Ola nipi les takoj chudle a zaile.
47Varesavo dženo, savo pašes ačhelas, iľa avri e šabľa a demaďa le sluhas le nekbaredere rašaskere a odčhinďa leske o kan.
48O Ježiš lenge phenďa: “Avke pre ma avľan le šabľenca the le pacenca sar pro živaňis, hoj man te zalen.
49Džives so džives somas maškar tumende andro chramos a sikavavas, ale na zaiľan man. Ale kada pes mušinel te ačhel, sar hin pisimen.”
50Akor les savore omukle a denašle het.
51Džalas pal leste varesavo terno manuš, urdo ča andre lepeda. The oles chudle,
52ale ov mukľa e lepeda a lango denašľa het.
O Ježiš angle Bari Rada
53Ľigende le Ježiš ko nekbareder rašaj, kaj pes zgele savore anglune rašaja, o phuredera the o zakoňika.
54O Peter avelas pal leste dural a doavľa dži andre le nekbareder rašaskeri dvora. Ode peske bešľa le stražňikenca paš e jag.
55O anglune rašaja the e caľi Bari Rada kamenas te arakhel vareso pro Ježiš, hoj les te murdaren, ale našťi arakhle.
56But falošna švedki namištes vakerenas pro Ježiš, ale o lava lenge na bešenas.
57Varesave džene ušťile a svedčinenas pre leste klamišagoha:
58“Amen šunďam, sar phenďa: ‘Čhivava tele kada chramos, so o manuša ačhade, a tel o trin džives kerava aver, so na ela ačhado le manušestar.’ ”
59Ale aňi kala lava lenge na bešenas.
60Akor ušťiľa o nekbareder rašaj, ačhiľa maškaral a phučľa le Ježišostar: “So, ňič na phenes pre oda, so pre tute kala nipi vakeren?”
61Ale o Ježiš sas čhit a na phenďa mek aňi lav. O nekbareder rašaj pale lestar phučľa: “Sal tu o Kristus, o Čhavo le Devleskero14,61 Grekengeri čhib: Oda Požehnano?”
62O Ježiš leske phenďa: “Me som. A dikhena, sar bešel o Čhavo le Manušeskero pre čači (pravo) sera le Nekzoraledereske a sar avel pro ňeboskere chmari.”
63Akor čhingerďa o nekbareder rašaj peskere gada a phenďa: “Pre soste amenge mek kampel švedken?
64Šunďan, sar pes ruhinel! So pre oda phenen?” A savore phende, hoj peske zasogaľinel (zaslužinel) te merel.
65A varesave chudle pre leste te čhungarel. Zaučharenas leske o muj, marenas les pal o šero a phenenas leske: “Prorokin! Ko tut demaďa?” Paľis les ile o stražňika a marenas les.
O Peter zaprinel le Ježiš
66Sar sas o Peter tele pre dvora, avľa ode jekh le nekbareder rašaskere služkendar.
67Sar dikhľa le Peter, hoj pes tačarel paš e jag, phenďa: “The tu salas ole Ježišoha andral o Nazaret.”
68Ale o Peter zaprinďa: “Me na džanav aňi na achaľuvav, so vakeres!” A geľa odarik avri pre avruňi dvora. Akor o kohutos giľaďa.
69Sar les ode dikhľa e služka, phenďa pale oklenge: “The kada hino jekh lendar.”
70Ale o Peter pale zaprinďa. Ale na ľikerďa but a ola, save ačhenas paš o Peter, phende leske pale: “Tu sal čačes jekh lendar, bo sal Galilejčanos [a o vakeriben tut lenca hin jekh].”
71Ale o Peter chudľa te košel a iľa pre peste vera: “Me na prindžarav ole manušes, pal savo tumen vakeren!”
72Androda takoj giľaďa o kohutos dujtovar. Akor avľa le Peteriske pre goďi ola lava, so leske o Ježiš phenďa: “Sigeder, sar o kohutos duvar giľavela, tu man trival zaprineha.” A chudľa te rovel.
15O Ježiš anglo Pilat
1Takoj sig tosara pes dovakerde o nekbareder rašaja, o phuredera, o zakoňika the e Bari Rada. Phandle le Ježiš, odľigende les a dine le Pilatoske.
2O Pilat lestar phučľa: “Sal tu o Židoviko kraľis?” O Ježiš leske odphenďa: “Tu oda vakeres.”
3O nekbareder rašaja pre leste but vakerenas a
4o Pilat lestar pale phučľa: “So, ňič na odphenes? Dikh, keci pre tu vakeren!”
5Ale o Ježiš imar na odphenďa. Vašoda pes o Pilat igen čudaľinelas.
O Ježiš odsudzimen pro meriben
6Furt pro inepos lenge premukelas jekhe bertenošis, saves peske on kidenas avri.
7Akor sas andre bertena jekh, saves vičinenas Barabaš. Ov sas zaphandlo olenca, save paš e vzbura murdarde varesave manušen.
8Sar o nipi avle, chudle te mangel le Pilat, hoj lenge te premukel jekhe bertenošis, avke sar furt.
9O Pilat phučľa: “Kamen, hoj tumenge te premukav le Židovike kraľis?”
10Bo džanelas, hoj les o nekbareder rašaja dine andre zavisťatar,
11ale o bare rašaja kerde upre le nipen, hoj te mangen le Barabaš.
12O Pilat lendar pale phučľa: “Akor so kamen, hoj te kerav oleha, kas vičinen Židoviko kraľis?”
13On vriskinde: “Ukrižin les!”
14O Pilat lendar phučľa: “So ajso nalačho kerďa?” No on mek zoraleder vriskinenas: “Ukrižin les!”
15Vašoda o Pilat lenge premukľa le Barabaš, bo kamelas le nipenge te kerel pal e dzeka. Paľis prikazinďa, hoj le Ježiš te zbičinen a diňa les te ukrižinel.
O slugaďa les asan avri
16O slugaďa les ľigende andre le vladariskero palacis – oda hin o Praetorium – a vičinde caľi čata.
17Urde les upre andro purpurovo plašťos a thode leske pro šero koruna, so kerde le kandrendar (trňendar).
18A chudle pre leste te vičinel: “Mi dživel o Židoviko kraľis!”
19Marenas les pal o šero le pacenca, čhungarenas pre leste, perenas pro khoča a banďonas anglal leste.
Ukrižinen le Ježiš
20Sar lestar imar preačhile te asal, čhide pal leste tele o purpurovo plašťos a urde pre leste leskere gada. Paľis les ľigende avri, hoj les te ukrižinen.
21Akor varesavo Šimon Cirenejsko, o dad le Alexandroskero the le Rufoskero, avelas pal e maľa. Leske prikazinde, hoj te ľidžal le Ježišoskero kerestos.
22A ľidžanas le Ježiš pro than, so pes vičinel Golgota (oda hin prethodo: Le Lebkengero Than).
23Dine les te pijel mol mišimen la mirraha15,23 E mirra hin o kirko koreňje., ale ov na kamľa.
24Ukrižinde les a leskere gada maškar peste rozulade le losoha.
25Eňa orendar15,25 Grekengeri čhib: E trito ora tosara les ukrižinde.
26Upral leskero šero sas pisimen leskeri vina: “Le Židengero Kraľis.”
27Jekhetane leha ukrižinde duje živaňen, jekhes pal e čači (pravo) sera a dujtones pal e baľogňi (ľavo).
28[Akor pes ačhiľa oda, so hin pisimen: “Ľidžanas les sar živaňis.”]
29Ola manuša, save odarik predžanas, pes ruhinenas pre leste, kerenas le šerenca a phenenas: “Tu, savo čhives tele o chramos a tel o trin džives les ačhaves!
30Zachraňin tut korkoro a av tele pal o kerestos!”
31The o nekbareder rašaja le zakoňikenca asanas maškar peste: “Avren zachraňinelas a pes našťi zachraňinel?
32O Kristus, o Izraeliko kraľis! Akana mi avel tele pal o kerestos, hoj te dikhas a te pačas!” Asanas lestar mek the ola, save sas leha ukrižimen.
O Ježiš merel
33Dešuduj (12) orendar15,33 Grekengeri čhib: E šovto ora pro dilos avľa kaľipen pal caľi phuv a ľikerďa dži trin ori15,33 Grekengeri čhib: E eňato ora pal o dilos.
34A trin orendar o Ježiš zoraha vičinďa: “Eloi, Eloi, lama sabachtani?” – so hin prethodo: “Devla miro, Devla miro, soske man omukľal?”
35Varesave džene, save ode ačhenas, oda šunde a phenenas: “Šunen, vičinel le Eliaš.”
36Jekh dženo denašelas te močinel e špongija andro šut, thoďa la pre paca, diňa les te pijel a phenďa: “Užaren! Dikhaha, či avela o Eliaš, hoj les te lel tele.”
37Akor o Ježiš zorales vriskinďa a muľa.
38O pochtan, so sas figimen andro chramos, phariľa pro jepaš uprunestar dži tele.
39O veľiťeľis ačhelas paš leste a sar dikhľa, hoj kavke muľa, phenďa: “Kada manuš sas čačes o Čhavo le Devleskero!”
40Varesave džuvľa dikhenas dural. Maškar lende sas e Maria Magdalena, e Salome, the e Maria – e daj le terneder Jakoboskeri the Jozesiskeri.
41On phirenas pal leste a kerenas pašal leste, sar sas mek andre Galileja. Sas ode mek but aver džuvľa, save leha avle upre andro Jeruzalem.
Parunen le Ježiš
42Sas o džives, kana pes richtinenas anglo Šabbat (sombat). Vašoda, sar imar zaračiľa,
43avľa o Jozef andral e Arimatija ko Pilat. Ov sas angluno murš andre Bari Rada, savo tiš užarelas o kraľišagos le Devleskero. Ov pes na daralas, avľa anglo Pilat a mangľa o ťelos le Ježišoskero.
44O Pilat pes čudaľinďa, hoj o Ježiš imar muľa. Vičinďa peske le veľiťeľis a phučľa lestar, kana muľa.
45Sar pes dodžanľa le veľiťeľistar, hoj imar muľa, diňa o ťelos le Jozefoske.
46O Jozef cinďa lepeda, iľa le Ježišoskero ťelos tele a zapačarďa andre lepeda. Thoďa les andro hrobos, so sas avrikerdo andre skala, a zaučharďa andre o vudar le bareha.
47E Maria Magdalena the e Maria le Jozesiskeri daj dikhenas, kaj les thoven.
16O Ježiš ušťel andral o meriben
1Sar imar pregeľa o Šabbat (sombat), e Maria Magdalena, e Maria, e daj le Jakoboskeri, the e Salome cinde voňava oleja, hoj te pomakhen le Ježiš.
2Ešebno džives pal o Šabbat, sar avelas o kham avri sig tosara, avle ko hrobos.
3A phenenas jekh avrake: “Ko amenge odcirdela o bar pašal o hrobos?”
4Sar dikhle feder, dikhle, hoj oda bar, so sas igen baro, imar hino odčhido.
5Gele andro hrobos, dikhle, hoj pre čači (pravo) sera bešel terno manuš, urdo andro džinďarde parne gada, a daranďile pes.
6Ale ov lenge phenďa: “Ma daran tumen! Roden le Ježiš Nazaretsko, oles, saves ukrižinde? Ov sas uštado andral o meriben. Nane ade! Dikhen, oda than, kaj les thode.
7Džan, phenen le učeňikenge the le Peteriske: ‘Džal andre Galileja anglal tumende a ode les dikhena, avke sar tumenge anglal phenďa.’ ”
8On denašle sig avri andral o hrobos, bo izdranas a ačhile bijal peste. Ňikaske ňič na phende, bo pes daranas.
O Ježiš pes sikavel le učeňikenge
9[Kurke sig tosara, sar ušťiľa andral o meriben, pes ešeb (peršo) sikaďa la Maria Magdalenake, andral savi angloda tradňa avri efta demonen.
10Oj oda geľa te phenel le manušenge, save leha phirenas. On sas pal leste igen smutne a rovenas.
11On sar šunde, hoj o Ježiš dživel a hoj les dikhľa, na pačanas lake.
12Paľis, sar džanas duj džene lendar andro gav, sikaďa pes lenge pro drom o Ježiš andre aver podoba.
13On pes visarde pale a phende oda oklenge, ale aňi lenge na pačanďile.
14Ale paľis pes sikaďa le dešujekh (11) apoštolenge, sar bešenas paš o skamind. Pokarhinďa len vaš oda, hoj lengere jile sas zaphandle a na pačanas olenge, save les dikhle pal oda, sar ušťiľa.
15Phenďa lenge: “Džan pal calo svetos a phenen avri o evaňjelium savore manušenge!
16Oda, ko pačala a dela pes te bolel, ela zachraňimen. Ko na pačala, ela odsudzimen.
17Ola, save pačana, kerena kala veci: Andre miro nav tradena avri le demonen a vakerena neve čhibenca.
18Te le sapen iľehas andro vasta, abo te pilehas vareso meribnaskero, ňič lende na ela. Pro nasvale thovena o vasta a sasťona avri.”
19Sar lenca o Ježiš vakerelas, sas ilo upre andro ňebos a bešľa peske pal e čači (pravo) sera le Devleske.
20On paľis gele a vakerenas všadzik o evaňjelium. O Raj lenge pomožinelas a pridžanelas pes ke lengero lav prekal o zazraki, so kerenas.]
Amen.