Te roŋo o ruŋa i a Ietū Kiritō i pāpaꞌi e
Marko
Te meꞌe ꞌite mai o ruŋa i a Marko: ꞌāꞌana i hokorua i a Pauro ꞌi te ara raꞌe oho ōꞌona mo haka ꞌite i te ⌊roŋo riva-riva o te ꞌAtua⌋ ki te nuꞌu taꞌe he hūrio (Aŋa o te ꞌĀpōtoro 12.25). Te ꞌevaneria nei ꞌa Marko he ꞌevaneria hopeꞌa o te poto-poto o ruŋa i te Pīpīria. Ka ai atu pē ira, hauhaꞌa riꞌa-riꞌa te meꞌe i pāpaꞌi o ruŋa.
A Marko ꞌina kai pāpaꞌi o ruŋa i te poreko iŋa o Ietū. Hai parau ꞌāpī riva-riva pē nei ē: a Ietū he ⌊Kiritō⌋, Poki o te ꞌAtua, i haꞌamata ai i tāꞌana ꞌevaneria (1.1). Ki oti i haka ꞌite mai ai o ruŋa i a Iovani Papatito ꞌe o te ⌊papatito⌋ iŋa i a Ietū (1.2–11).
I oti era te haka ꞌite mai o ruŋa i te papatito o Ietū, he ꞌaꞌamu he oho mai he aha he aha te meꞌe i aŋa e Ietū mai rā hora pe muꞌa. ꞌIna a Marko kai pāpaꞌi rahi o ruŋa i te hāpī ꞌa Ietū. Mōꞌona, hai meꞌe aŋa e Ietū, hai huru o tōꞌona noho iŋa ꞌi te ao nei ꞌe hai mate iŋa ōꞌona ꞌi ruŋa i te tātaurō he ꞌite e te nuꞌu: a Ietū i oho mai ai «mo tāvini ōꞌona ki te rua» ꞌe «mo haka eꞌa meꞌe rahi taŋata mai roto i te ūtuꞌa o te hara» ka ai atu mo aŋa i rā meꞌe e mate a ia (10.45). ꞌI ruŋa i te tētahi kona o tāꞌana puka nei e haka aŋi-aŋi mai ena: e haka keꞌo-keꞌo e hāꞌaki ki te taŋata taꞌatoꞌa o te ao i te parautiꞌa o ruŋa i a Ietū.
ꞌI ruŋa nei e haka ꞌite mai ena e Marko pē nei ē: i rahi rō te haka ꞌite iŋa o Ietū ko ai mau a ia ki tōꞌona taŋata he ⌊hūrio⌋, ꞌe, ka ai atu pē ira, ꞌina e rāua kai aŋi-aŋi. O te taŋata kē nō atu o te rua henua, he vaꞌehau o te rōmano, i kī pē nei ē: «He aŋi mau ꞌana ꞌō te taŋata nei he Poki o te ꞌAtua» (15.39).
1He haka riva-riva iŋa i te ara mo te ⌊Kiritō⌋
(Māteo 3.1-12; Ruka 3.1-9,15-17; Iovani 1.19-28)
1Te ⌊roŋo riva-riva o ruŋa i a Ietū⌋ he ⌊Kiritō⌋, Poki o te ꞌAtua, i haꞌamata ai 2pe he meꞌe haka ꞌite e te perofeta era ko ꞌItaia ꞌi ruŋa i tāꞌana puka ꞌi te vānaŋa kī e te ꞌAtua ki tāꞌana Poki:
«ꞌĪ a au he uŋa i tāꞌaku taŋata maꞌuroŋo ꞌi raꞌe ki a koe
mo haka riva-riva i te ara mōꞌou.
3Tōꞌona reꞌo e ŋaroꞌa rō ꞌi te kona ꞌone taꞌe noho taŋata:
“¡Ka haka riva-riva te ara mo te Kiritō;
ka mātaki e tahi ara tī-tika!”».
4Pē ira i tuꞌu i tātara ai a Iovani Papatito ꞌi te kona ꞌone taꞌe noho taŋata. Tāꞌana tātara: e ⌊papatito⌋ te taŋata mo takeꞌa ko ⌊huri ꞌana te rāua manaꞌu ki te ꞌAtua⌋, pē ira he haka kore e te ꞌAtua i te rāua hara.
5E rahi rō ꞌā te taŋata e oho era mai Hērutarema ꞌe mai te kona taꞌatoꞌa o Hūrea haka roŋo i tāꞌana vānaŋa. Te nuꞌu pinitinia i te rāua hara i papatito tahi rō e Iovani ꞌi roto i te rio ko Horotana.
6Te kahu uru o Iovani i aŋa ai hai huru-huru kameio ꞌe hai pena kiri e here era. Hai manu tuꞌu pa he pereteꞌi ꞌe hai meri ravaꞌa o rā kona e kai era.
7ꞌI roto i tāꞌana tātara e kī takoꞌa rō ꞌā: «ꞌI tuꞌa ōꞌoku ka oho mai ena te kope ꞌata hau ꞌi te pūai ki a au; ꞌātā e ko tano a au mo kume i te hau o tōꞌona kirivaꞌe. 8A au e papatito atu ena hai vai; ꞌe, a ia ka papatito ena i a kōrua hai ⌊Vārua Maitai⌋».
He papatito iŋa i a Ietū
9ꞌI te mahana e tahi he eꞌa a Ietū mai Nātāreta, he kona o Karirea, he oho ki tū rio era ko Horotana ꞌe he papatito e Iovani. 10I eꞌa era a Ietū mai roto i te vai, he takeꞌa ko ha-hata ꞌā te raŋi ꞌe mai ruŋa i topa ai te Vārua Maitai ki ruŋa i a ia tuꞌu pa he pāroma. 11He ŋaroꞌa i te reꞌo mai te raŋi ka kī: «A koe he Poki ꞌāꞌaku, Poki haŋa rahi; ꞌi ruŋa i a koe tōꞌoku koa».
He haka ꞌatu iŋa i a Ietū
12I oti era rā ŋā meꞌe, he maꞌu e te Vārua Maitai i a Ietū ki roto atu era o tū kona ꞌone taꞌe noho taŋata era. 13E maha ꞌahuru mahana i noho ai ꞌi ira, ꞌe he haka ꞌatu e Rukifero mo hara o Ietū; ꞌi muri i te manuꞌino e noho era ꞌe o te merahi te hāpaꞌo i a ia.
He haꞌamata iŋa o Ietū i tāꞌana aŋa
14I puru era ꞌi roto i te hare maꞌuꞌaurī e ⌊ꞌErore⌋ i a Iovani, he hoki a Ietū ki Karirea he haꞌamata he haka ꞌite i te ⌊roŋo riva-riva o te ꞌAtua⌋. 15Pē nei e kī era: «Nā ko hāhine mai ꞌā te ⌊haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua⌋; ko tano ꞌana, paꞌi, te hora kī era mo tuꞌu mai. ꞌO ira, ka huri te kōrua manaꞌu ki a ia, ka haka tapa mai roto i te hara, ꞌe ꞌai ka haka moe rō te kōrua manaꞌu ꞌi ruŋa i te roŋo riva-riva o te ꞌAtua, ki oꞌo ai a kōrua ki roto i te haka tere iŋa ꞌāpī ōꞌona».
Ko Ietū ꞌe he ŋāŋata hī ika
16E haꞌere e oho nō ꞌā a Ietū a te taha-taha o te vai ko Karirea, he takeꞌa e rua kope hī ika ko Tīmona ꞌe he taina ōꞌona ko Antarea, e tuku ꞌā. 17He kī e Ietū: «Ka oho mai kōrua mo nuꞌu hāpī ꞌāꞌaku. ꞌĪ a au he haka riro i a kōrua he nuꞌu hī taŋata mo te ꞌAtua».
18ꞌI tū hora ꞌā i haka rē ai i te rāua kūpeŋa ꞌe he eꞌa he oho ꞌi muri i a Ietū.
19Pe muꞌa ꞌiti he takeꞌa i a ⌊Tanatiako⌋ ararua ko tōꞌona taina ko ⌊Iovani⌋, he ŋā poki ꞌa Tevereo, ꞌi ruŋa i te rāua vaka e haka riva-riva ꞌana i te kūpeŋa. 20He kī e Ietū ki tū ŋā kope era mo oho ꞌi muri i a ia. ꞌI tū hora ꞌā he eꞌa ararua mai muri i te rāua matuꞌa tane ꞌe nuꞌu aŋa o rāua, ꞌe he oho ꞌi muri i a Ietū.
He taŋata uru e te tātane
21He oho ia a Ietū ananake ko tū nuꞌu era ki Kaperenāū. I tano era te ⌊mahana haka ora⌋, he uru a Ietū ki roto i te ⌊hare pure hūrio⌋ he hāpī i te taŋata. 22I ŋaroꞌa era i a Ietū, he māere tahi ꞌi te pūai o te hāpī iŋa; e hāpī era pa he taŋata i a ia te parau o te meꞌe taꞌatoꞌa ꞌe taꞌe pa he hāpī iŋa o te ⌊maꞌori o te haka tere hūrio⌋.
23E hāpī nō ꞌā a Ietū, he oꞌo e tahi taŋata ko uru ꞌā e te tātane, he ohu:
24—¿He aha taꞌa meꞌe haŋa i a mātou, e Ietū o Nātāreta ē? ¿E oho mai ꞌana koe mo haka kore i a mātou? Ko ꞌite ꞌana a au ko ai koe: he kope moꞌa uŋa mai e te ꞌAtua.
25He kī e Ietū ki tū tātane era:
—¡Ka mou ꞌe ka eꞌa koe mai roto i te taŋata ena!
26He haka kiki-kiki i rā taŋata, ꞌai ka eꞌa mai roto koia ko ki-kiu.
27He riꞌa-riꞌa te nuꞌu taꞌatoꞌa koia ko ꞌui ki a rāua ꞌā: «¿He aha nei? ¡Te huru o tōꞌona hāpī iŋa huru ꞌāpī! ¡Te pūai ꞌātā he haꞌatura e te tātane!».
28ꞌE kai roa te parau ꞌāpī o ruŋa i a Ietū i tuꞌu ai ki te kona taꞌatoꞌa o Karirea.
He haka ora iŋa o Ietū i te huŋavai o Tīmona
29I eꞌa era a kuā Ietū mai roto i te hare pure, he oho koia ko Tanatiako ꞌe ko Iovani ki te hare o Tīmona ꞌe o Antarea. I tuꞌu era he uru ananake. 30Te māmā huŋavai o Tīmona e moe rō ꞌana ꞌi ruŋa i te roꞌi, e vera pūai rō ꞌā te hakari ꞌi te māui-ui. He haka ꞌite ki a Ietū. 31He haka hāhine a Ietū ki tū viꞌe era, he ꞌa-ꞌaru a te rima ꞌe he haka eꞌa ki ruŋa. ꞌI tū hora ꞌā he ora rō ꞌai te māui-ui, ꞌe he haꞌamata rā viꞌe he vaꞌai hai kai mo kuā Ietū.
He haka ora iŋa o Ietū meꞌe rahi nuꞌu māui-ui
32I ahi-ahi pō era, he maꞌu ki a Ietū i te nuꞌu māui-ui taꞌatoꞌa o ira ꞌe i te nuꞌu oꞌo e te tātane. 33Pē ira i taka-taka ai te nuꞌu taꞌatoꞌa o rā kona ꞌi haho o te hare. 34Rauhuru māui-ui i haka ora ꞌe meꞌe rahi tātane i haka eꞌa mai roto i te taŋata, ꞌe ꞌina he haꞌatiꞌa e Ietū mo vānaŋa o rā ŋā tātane ꞌo te ꞌite ko ai a ia.
He haka ꞌite iŋa o Ietū i te roŋo o te ꞌAtua
35ꞌI te rua mahana, e pōꞌuri nō ꞌā, he eꞌa a Ietū mai Kaperenāū he oho he pure ꞌi te kona ꞌina he taŋata. 36He eꞌa a kuā Pētero he kimi. 37I ravaꞌa era he kī:
—Nā te nuꞌu taꞌatoꞌa e kimi ꞌā i a koe.
38He kī ia e Ietū:
—Mai tātou ki oho hai kona taŋata hāhine mai ki haka ꞌite a au i te roŋo o te ꞌAtua ꞌi rā ŋā kona takoꞌa. Mo ira, paꞌi, a au i oho mai ai.
39ꞌI roto i te hare pure hūrio o te kona taꞌatoꞌa o Karirea e haka ꞌite era a Ietū i te roŋo, ꞌe, takoꞌa, e haka eꞌa era i te tātane mai roto i te taŋata.
He haka ora iŋa o Ietū i te taŋata rēpera e tahi
40ꞌI te mahana e tahi he haka hāhine ki a Ietū te taŋata māui-ui ꞌi te rēpera, he noi he tū-turi ꞌai ka kī:
—Mo haŋa ōꞌou, i a koe te ora o tōꞌoku māui-ui.
41He haka ꞌaroha a Ietū i tū taŋata era; he haka puā hai rima he kī:
—Ko haŋa ꞌana a au.
42ꞌI tū hora ꞌā he kore te māui-ui ꞌe he ora rō ꞌai. 43I meꞌe era he haka oho e Ietū ꞌai ka kī:
44—ꞌIna koe ko ꞌaꞌamu e tahi nuꞌu. Ka oho ka haka takeꞌa i a koe ki te ⌊oromatuꞌa⌋. E maꞌu te meꞌe mo tūtia haka ꞌite mai e ⌊Mōtē⌋ mo tuꞌu ⌊haka maꞌitaki⌋ mo ꞌite e te oromatuꞌa ꞌe pē ira takoꞌa ꞌā e te taŋata ko ora ꞌana tuꞌu māui-ui.
45Kai mou rā kope; i ꞌaꞌamu nō ki te taꞌatoꞌa. ꞌO ira ꞌina he tano haka ꞌou a Ietū mo tuꞌu ki te kona nūnaꞌa hare e ꞌite rō ꞌana e te nuꞌu ꞌo putu-putu ꞌi muri. Te aŋa ia ꞌa Ietū he noho a te kona ꞌina he rahi e te taŋata. ꞌE, ka ai atu pē ira, ko te tuꞌu iŋa ꞌā ki a ia te nuꞌu mai te kona taꞌatoꞌa.
2He haka ora iŋa o Ietū i te taŋata hakari taꞌe makenu
1He tuꞌu ki te mahana e tahi, he hoki a Ietū ki Kaperenāū. I ꞌite era e te taŋata ko hoki ꞌā, 2he ꞌī e te nuꞌu te hare ꞌi ira a ia ꞌātā ki haho. He vānaŋa e Ietū o ruŋa i te ⌊roŋo riva-riva o te ꞌAtua⌋.
3He tuꞌu ia hoko hā taŋata e tupa rō ꞌana i te raŋo ꞌi ruŋa te taŋata hakari taꞌe makenu. 4ꞌI te rahi o te nuꞌu ꞌina he rāveꞌa mo haka hāhine ki a Ietū. He maꞌu he iri i tū raŋo era ki ruŋa o te hare, he mātaki i te ruŋa tī-tika ki tū kona era ꞌi ira a Ietū, ꞌe he haka topa i tū raŋo era.
5I takeꞌa era e Ietū te haka moe iŋa o rā nuꞌu i te rāua manaꞌu ꞌi ruŋa i a ia mo te ora o tū māui-ui era, he kī ki rā kope: «E haŋu, ko haka kore ꞌā tuꞌu hara».
6E no-noho rō ꞌana ꞌi rā kona tētahi ⌊maꞌori o te haka tere hūrio⌋ he māere ꞌai ka ꞌui ꞌi roto i a rāua ꞌā: 7«¿Pē hē te kope era i manaꞌu ai mo kī pē rā? Vānaŋa taꞌe tano te vānaŋa era mo te ꞌAtua. Ko ia mau nō, paꞌi, te meꞌe haka kore i te hara».
8ꞌI te ꞌite o Ietū i te manaꞌu o rā nuꞌu he ꞌui: «¿He aha e manaꞌu ena pē nā? 9Ki a kōrua, ¿ꞌata aŋarahi mo haka kore i te hara ki te haka ora i te māui-ui? ¿Taꞌe ꞌō hai parau nō o te ꞌAtua te ŋā meꞌe nei e aŋa ena? 10ꞌĪ he haka takeꞌa atu pē nei ē: i a au, i te ⌊Poki o te taŋata⌋, te parau mo haka kore i te hara ꞌi te ao nei».
He kī ia ki tū taŋata hakari taꞌe makenu era: 11«ꞌĪ a au he kī atu: ka eꞌa koe ki ruŋa, ka maꞌu tuꞌu raŋo, ka oho ki tuꞌu hare».
12ꞌI tū hora ꞌā, e uꞌi nō ꞌā te taŋata taꞌatoꞌa, he māroa tū kope era, he toꞌo i te raŋo, he eꞌa he oho rō ꞌai. He māere tahi tū nuꞌu era ꞌe he haꞌamata he haꞌahana-hana ki te ꞌAtua e kī era: «¡Kai takeꞌa ꞌā e mātou te meꞌe raꞌe tuꞌu pē nei!».
Ko Ietū ꞌe ko ⌊Rēvī⌋
13ꞌI te mahana e tahi he hoki a Ietū ki te taha-taha o te vai era ko Karirea. E haꞌere nō ꞌana, he piri te taŋata ꞌe he hāpī he oho e Ietū.
14E oho nō ꞌā he takeꞌa i a Rēvī, he poki ꞌa Arafeo, e noho rō ꞌana ꞌi tōꞌona kona aŋa. A ia he kope haka ꞌauhau i te taŋata hai moni mo te rōmano. He kī e Ietū: «Ka oho mai koe mo taŋata hāpī ꞌāꞌaku».
He māroa a Rēvī he eꞌa he oho ꞌi muri.
15Kai roa, a Ietū ananake ko tāꞌana nuꞌu hāpī e kai ꞌā ꞌi te hare o Rēvī. ꞌI ira ꞌi ruŋa i te ꞌamuramaꞌa takoꞌa meꞌe rahi ⌊nuꞌu haka ꞌauhau i te moni mo te rōmano⌋, ꞌe pē ira ꞌana tētahi atu nuꞌu hara. E rahi rō ꞌana, paꞌi, te nuꞌu hara oho ꞌi muri i a Ietū.
16Tētahi ⌊fariseo⌋, maꞌori o te haka tere hūrio, i takeꞌa rō i a Ietū e kai ꞌana ananake ko tū nuꞌu era. ꞌO ira i kī ai ki te nuꞌu hāpī ꞌa Ietū:
—¿Pē hē i manaꞌu ai te kōrua maꞌori mo kai ꞌi muri i te nuꞌu haka ꞌauhau hai moni mo te rōmano ꞌe ꞌi muri i te nuꞌu hara?
17I ŋaroꞌa era e Ietū, he kī ki tū nuꞌu fariseo era:
—Te taote mo te māui-ui, taꞌe mo te nuꞌu ꞌina he māui-ui. A au i oho mai ai ki te nuꞌu hara mo huri i te rāua manaꞌu ki te ꞌAtua, taꞌe ki te nuꞌu tano ki te mata o te ꞌAtua.
He tapu iŋa o te kai
18He tuꞌu te mahana he tapu te nuꞌu hāpī ꞌa Iovani Papatito ꞌe te nuꞌu fariseo i te kai, he rāveꞌa o te rāua haka tere iŋa mo haka koa o te ꞌAtua. He oho ia e te tētahi he kī ki a Ietū:
—Te nuꞌu hāpī ꞌa Iovani ꞌe o te fariseo e tapu ꞌā i te kai. ¿He aha taꞌa nuꞌu hāpī e taꞌe tapu ena?
19He pāhono e Ietū:
—¿E tapu mau rō i te kai te nuꞌu ꞌi te ŋoŋoro hāipo-ipo ꞌi te hora ꞌi muri i a rāua te kope ōꞌona te hāipo-ipo? E ko tapu. 20ꞌE, nā e tano rō te mahana e toꞌo rō i rā kope mai roto i a rāua; ki tuꞌu rā mahana, ka tapu iho ena.
21»ꞌIna he nuꞌu he hono i te kahu ko rūꞌau ꞌā hai tapa kahu ꞌāpī; te hono ꞌāpī, paꞌi, he hiki ꞌe he paihi te kahu rūꞌau, ꞌe he ꞌata nui-nui te more.
22»ꞌE, takoꞌa, ꞌina he huri i te ꞌava ꞌāpī ki roto i te ipu kiri tuai, ꞌo paihi rā ipu ꞌe he māuꞌa te ꞌava ꞌe pē ira takoꞌa ꞌā te ipu. ꞌO ira te ꞌava ꞌāpī ana haꞌaꞌī ki roto i te ipu kiri ꞌāpī».
He mo-more iŋa i te tariko ꞌi te ⌊mahana haka ora⌋
23ꞌI te mahana haka ora e tahi, e vari e oho rō ꞌā a kuā Ietū a te kona ꞌoka tariko. Te nuꞌu hāpī ꞌāꞌana he more-more i te tariko he kai he oho. 24He ꞌui ia e te fariseo ki a Ietū:
—Ē, ¿he aha te nuꞌu hāpī ꞌāꞌau e aŋa ena i te meꞌe taꞌe haꞌatiꞌa mo aŋa ꞌi te mahana haka ora?
25He pāhono e Ietū:
—¿Kai taiꞌo ꞌana ꞌō e kōrua i te meꞌe aŋa e ⌊Tāvita⌋ ananake ko te nuꞌu oho ꞌi muri i a ia ꞌi te mahana maruaki o rāua? 26¿Taꞌe ꞌō ꞌi te hora era ko Aviatara te ⌊oromatuꞌa hopeꞌa o te ra-rahi⌋ o te ⌊hūrio⌋, a Tāvita ꞌe te nuꞌu oho ꞌi muri i a ia i kai nō i te haraoa e tapu rō ꞌā o roto i te Kona Haꞌamuri ꞌAtua, ka ai atu he oromatuꞌa mau nō te meꞌe haꞌatiꞌa mo kai i rā haraoa?
27He kī haka ꞌou a Ietū:
—Taꞌe mo te riva-riva o te mahana haka ora i aŋa ai e te ꞌAtua i te taŋata; he mahana haka ora te meꞌe i aŋa mo te riva-riva o te taŋata. 28ꞌE, i a au i te Poki o te taŋata te parau o te mahana haka ora mo kī i te meꞌe haꞌatiꞌa ꞌe i te meꞌe taꞌe haꞌatiꞌa mo aŋa.
3He haka ora iŋa o Ietū i te taŋata rima rehe-rehe
1ꞌI te mahana haka ora haka ꞌou e tahi, he oho a Ietū ki te ⌊hare pure hūrio⌋. ꞌI roto e tahi taŋata rima rehe-rehe.
2ꞌI roto takoꞌa te nuꞌu uꞌi hoki e haka ora rō a Ietū i te rima o tū taŋata era ꞌi rā mahana, mo ravaꞌa ꞌōtohe mo tuhi ko aŋa ꞌā i te meꞌe taꞌe tano ki te rāua haka tere iŋa.
3He kī e Ietū ki tū taŋata rima rehe-rehe era: «Ka māroa rā koe ꞌi vāeŋa».
4He ꞌui ia e Ietū ki tū nuꞌu era: «¿He aha te meꞌe haꞌatiꞌa mo aŋa ꞌi te mahana haka ora: he meꞌe riva-riva ꞌo he meꞌe rake-rake? ¿He haka ora i te taŋata ꞌo he tiŋaꞌi he haka mate?».
ꞌIna e tahi o rā nuꞌu i pāhono. 5I riri a Ietū i uꞌi ai ki tū nuꞌu era koia ko haka ꞌaroha ꞌi te hio-hio o te rāua māhatu. He kī ia ki tū taŋata rima rehe-rehe era: «Ka haka toro mai tuꞌu rima».
I haka toro era he ora rō ꞌai tū rima era.
6I eꞌa era tū nuꞌu ⌊fariseo⌋ era, he haꞌamata he haꞌaꞌau ananake ko te nuꞌu peꞌe ki a ⌊ꞌErore⌋ mo tiŋaꞌi mo haka mate i a Ietū.
Meꞌe rahi nō atu te nuꞌu i oho ki a Ietū
7E tahi mahana he oho a Ietū ananake ko tāꞌana nuꞌu hāpī ki te taha-taha o te vai era ko Karirea. ꞌI muri i a rāua i oho ai meꞌe rahi taŋata noho hāhine ki ira. 8I ꞌite era e te nuꞌu o ruŋa i te mana taꞌatoꞌa aŋa e Ietū, he pae takoꞌa mai Hūrea, mai Hērutarema, mai Irumea, mai te rua pāꞌiŋa o te rio era ko Horotana, mai Tiro ꞌe mai Tīrone.
9ꞌO ira a Ietū i kī ai ki tāꞌana nuꞌu hāpī mo haka riva-riva e tahi vaka mo eke ōꞌona ꞌo rei-rei i a ia e te taŋata. 10ꞌI te rahi o te nuꞌu haka ora e ia, ꞌai e rere era te nuꞌu māui-ui taꞌatoꞌa ki ruŋa mo haka puā.
11ꞌE te tātane oꞌo ki roto i te hakari o te nuꞌu, e takeꞌa era i a Ietū, he haka tū-turi i rā nuꞌu ꞌi muꞌa o Ietū koia ko kī pūai: «¡Ko koe te Poki o te ꞌAtua!».
12Te aŋa nō ꞌa Ietū he ture pē nei ē: «ꞌIna kōrua ko haka ꞌite haka ꞌou ko ai a au».
He toꞌo iŋa o Ietū i te ŋāŋata mo ⌊ꞌāpōtoro⌋
13He iri ia a Ietū ki ruŋa i te maꞌuŋa ananake ko te nuꞌu i haŋa e ia. I taka-taka era ꞌi ruŋa, 14he toꞌo mai roto e hoꞌe ꞌahuru mā piti taŋata mo hāꞌūꞌū ki a ia ꞌe mo haka ꞌite o ruŋa i te ⌊roŋo riva-riva o te ꞌAtua⌋. Ki rā nuꞌu i kī ai he ꞌāpōtoro, 15ꞌe he vaꞌai ki a rāua i te parau mo haka eꞌa mai roto i te taŋata i te tātane.
16He nuꞌu nei te nuꞌu i toꞌo e Ietū: ko Tīmona, nape e Ietū ko Pētero; 17ko ⌊Tanatiako⌋ ꞌe ko ⌊Iovani⌋, ararua e kī era e Ietū ko Voanéreke (te auraꞌa: «he ŋā poki o te pātiri»). A rāua he ŋā poki ꞌa Tevereo. 18Te meꞌe takoꞌa i toꞌo: ko Antarea, ko Feripe, ko Torometi, ko Māteo, ko Tōmā, ko Tanatiako, poki ꞌa Arafeo, ko Tāreo, ko Tīmona, o roto i te nūnaꞌa he ⌊kananeo⌋, 19ꞌe ko Hura Ikariote, hoꞌo era i a Ietū.
Te mana o Ietū e kī era o ⌊Veresepupa⌋
(Māteo 12.22-32; Ruka 11.14-23; 12.10)
20I hoki era a kuā Ietū ki te hare noho o rāua, he taka-taka haka ꞌou te taŋata ꞌi ira. ꞌI te rahi, ꞌina he ravaꞌa te hora mo kai o rāua. 21I ꞌite era e te huaꞌai o Ietū i tāꞌana meꞌe aŋa, he oho mo toꞌo ꞌe mo maꞌu ꞌi muri i a rāua; e kī era, paꞌi, ko maꞌa-maꞌa ꞌana.
22ꞌE o te ⌊maꞌori o te haka tere hūrio⌋ tuꞌu mai Hērutarema te kī: «Ko oꞌo ꞌā a Veresepupa, pūꞌoko o te tātane, ki roto i te kope era ꞌe ko vaꞌai ꞌā i te parau mo haka eꞌa i te tātane mai roto i te taŋata».
23He kī e Ietū ki rā nuꞌu mo haka hāhine ki muri i a ia ꞌe he haꞌaauraꞌa hai vānaŋa nei:
«¿Pē hē a Rukifero ana haka eꞌa i a ia mau ꞌā? 24Te henua tamaꞌi ki a rāua ꞌā e ko roa he ŋaro, 25ꞌe te huaꞌai moto ki a rāua ꞌā e ko roa he haꞌataꞌa. 26Pē ira takoꞌa, mo moto o Rukifero ꞌe o tāꞌana tātane ki a rāua ꞌā, te pūai o tōꞌona haka tere iŋa he ŋaro.
27»ꞌIna e tahi kope mo uru mo toꞌo i te meꞌe o roto i te hare o te ꞌaito mo taꞌe here-here ꞌi raꞌe i rā ꞌaito. Pē ira mau nō, paꞌi, ana ravaꞌa i te meꞌe o roto i rā hare.
28»ꞌĪ a au he kī atu: te ꞌAtua e haka kore nō i te hara taꞌatoꞌa ꞌe i te meꞌe taꞌe tano kī e te taŋata. 29Te hara mau nō mo taꞌe haka kore e te ꞌAtua: he kī i te vānaŋa taꞌe tano mo te ⌊Vārua Maitai⌋. Te hara nei e ko kore ki te hora hopeꞌa».
30I kī ai a Ietū i te meꞌe nei ꞌo te kī e rā nuꞌu ko oꞌo ꞌā a ia e te tātane.
He matuꞌa vahine ꞌe he taina o Ietū
(Māteo 12.46-50; Ruka 8.19-21)
31He tuꞌu ia te matuꞌa vahine ꞌe te taina o Ietū. He no-noho ꞌi haho ꞌe he uŋa i te roŋo mo eꞌa. 32He kī e te nuꞌu o muri i a Ietū:
—Ē, ꞌai tuꞌu matuꞌa vahine ꞌe tuꞌu ŋā taina era ꞌai haho ki a koe.
33He kī e Ietū:
—¿Ko ꞌite ꞌana a kōrua ko ai te nuꞌu he matuꞌa ꞌe he taina takoꞌa ōꞌoku?
34He uꞌi riva-riva ki te nuꞌu o tū kona era, ꞌai ka kī haka ꞌou:
—ꞌI nei takoꞌa te nuꞌu he matuꞌa vahine ꞌe he taina ōꞌoku. 35Te nuꞌu aŋa, paꞌi, i te meꞌe haŋa o te ꞌAtua he huaꞌai takoꞌa ōꞌoku.
4He ꞌaꞌamu haꞌaauraꞌa o te taŋata ꞌoka kai e tahi
1He oho haka ꞌou a Ietū he hāpī ꞌi te taha-taha o te vai era ko Karirea. ꞌI te rahi o te taŋata e taka-taka era, he eke he noho ꞌi ruŋa i te vaka o roto i te vai, ꞌai ka hāpī i te nuꞌu o ꞌuta.
2Meꞌe rahi te meꞌe e hāpī era e Ietū hai ꞌaꞌamu haꞌaauraꞌa. E hāpī nō ꞌā he kī:
3«Ka haka roŋo mai te ꞌaꞌamu nei: He taŋata e tahi e ꞌoka ꞌā i tāꞌana kai. 4I pī i oho era i te karu, he vī-viri te tētahi a te ara; he tuꞌu e te manu he kai.
5»Tētahi o tū karu era i marere a te kona papa ꞌōꞌone taꞌe rahi ꞌe kai roa i tupu ai. 6ꞌI te taꞌe hio-hio o te aka ꞌe ꞌi te pūai o te raꞌā, he paka-paka.
7»Kē karu i marere a te kona mauku pū-pū. ꞌI te taiko o rā ŋā mauku, he ꞌapi i te karu tupu, he vavau ꞌe ꞌina kai hua.
8»Kē rō atu te karu i marere a te kona ꞌōꞌone riva-riva. I tupu era he taiko. Mai rā ŋā karu i hua ꞌe i puŋa ai e toru ꞌahuru, e ono ꞌahuru, ꞌe ꞌātā e hoꞌe hānere karu mai te karu nō e tahi».
9I oti era he kī: «Te nuꞌu haŋa mo aŋi-aŋi ka haka topa te manaꞌu».
He aha a Ietū e hāpī era hai ꞌaꞌamu haꞌaauraꞌa
10I marere i oho era te rahi raꞌa o rā nuꞌu, he topa a Ietū ananake ko tāꞌana ŋāŋata hāpī e hoꞌe ꞌahuru mā piti ꞌe he tētahi nuꞌu haka ꞌou. He ꞌui e rā ŋā nuꞌu i te auraꞌa o tū ꞌaꞌamu era. 11He kī e Ietū:
«Ki a kōrua te ꞌAtua e haka ꞌite ena i te meꞌe taꞌe ꞌite e te taŋata o ruŋa o tōꞌona haka tere iŋa ꞌāpī. ꞌE ki te nuꞌu taꞌe o roto i rā haka tere iŋa e vānaŋa ena hai ꞌaꞌamu haꞌaauraꞌa, 12ki ai ai ka uꞌi era, ꞌina e ko takeꞌa ꞌe ka haka roŋo era, ꞌina e ko aŋi-aŋi, ꞌo huri te rāua manaꞌu ki te ꞌAtua ꞌe ꞌo haka kore i te rāua hara».
He haka ꞌite iŋa o Ietū i te haꞌaauraꞌa o rā ꞌaꞌamu
(Māteo 13.18-23; Ruka 8.11-15)
13He kī e Ietū:
«Mo taꞌe aŋi-aŋi e kōrua i rā ꞌaꞌamu, ¿pē hē ia ka aŋi-aŋi ena i te tētahi ꞌaꞌamu haꞌaauraꞌa?
14»Te taŋata ꞌoka kai era he kope haka ꞌite i te roŋo o te ꞌAtua. 15E ai rō ꞌana te nuꞌu pa he kona ara era a ira i vī-viri ai te karu: e haka roŋo rō ꞌana i te vānaŋa o te ꞌAtua, ꞌe, ka ai atu pē ira, e tuꞌu nō e Rukifero he toꞌo i rā vānaŋa mai roto i te māhatu.
16»E ai takoꞌa rō ꞌana te nuꞌu pē tū kona papa ꞌōꞌone taꞌe rahi era: a rāua e haka roŋo rō ꞌana i te vānaŋa o te ꞌAtua ꞌe e toꞌo rō ꞌā mo rāua hai koa. 17Te meꞌe ꞌino nō, ꞌi te taꞌe raro nui o te aka, ꞌina he hio-hio. Ka riri era te nuꞌu mo rāua o ruŋa o te vānaŋa o te ꞌAtua ꞌo ka topa era te ꞌati, e ko haka noho haka ꞌou i te manaꞌu ꞌi ruŋa i te ꞌAtua.
18»E ai rō ꞌana tētahi nuꞌu pē tū kona tupu era e te mauku pū-pū: e haka roŋo rō ꞌana i te vānaŋa o te ꞌAtua. 19Te meꞌe ꞌino nō, ꞌi te taiko o te mauku pū-pū, te auraꞌa, ꞌi te pūai o te haŋa ki te meꞌe o te ao nei, ki te ꞌono ꞌe ki te meꞌe taꞌatoꞌa, te vānaŋa o te ꞌAtua he vavau, ꞌe e ko hua ꞌi roto i a rāua te meꞌe haŋa e te ꞌAtua.
20»ꞌE nā e ai rō ꞌana te nuꞌu pē rā kona ꞌōꞌone riva-riva era: e haka roŋo rō ꞌā ꞌe e hāpaꞌo rō ꞌana i te vānaŋa o te ꞌAtua ꞌi roto i te rāua māhatu, ꞌe mai i a rāua e hua ena meꞌe rahi meꞌe haŋa e te ꞌAtua, pa he ŋā karu era ꞌā mai ruŋa i hua ai e toru ꞌahuru, e ono ꞌahuru, ꞌe ꞌātā e hoꞌe hānere karu mai te karu mau nō e tahi».
He haꞌaauraꞌa iŋa hai hakariꞌi i te vānaŋa o te ꞌAtua
21He kī takoꞌa e Ietū:
«ꞌIna ko naꞌa te ⌊roŋo riva-riva o te ꞌAtua⌋ pa he kope haka pura i te hakariꞌi ꞌai ka ha-haꞌo ki raro i te ꞌavahata ꞌo ki raro i te roꞌi. E haka ꞌite pa he kope haka rē i te hakariꞌi ꞌi te kona ruŋa nui mo māꞌeha. 22Pē ira ka haka aŋi-aŋi ena i te meꞌe taꞌe haka ꞌite ꞌi muꞌa ꞌā ꞌe ka maꞌu ena ki roto i te māꞌeha i te meꞌe naꞌa o ruŋa i te ⌊haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua⌋.
23»Te nuꞌu haŋa mo aŋi-aŋi e haka topa te manaꞌu».
24He kī haka ꞌou e Ietū:
«E uꞌi e haka topa riva-riva te kōrua manaꞌu o ruŋa i te hāpī ꞌāꞌaku. Pa he hāito iŋa ena ꞌā o te kōrua haka roŋo ꞌe haꞌatura ki te ꞌAtua, ka hāito takoꞌa atu ena e ia i te meꞌe mo ꞌite e kōrua o ruŋa ōꞌona, ꞌe ꞌātā e ꞌata haka ꞌite nō atu. 25Te kope aŋi-aŋi ꞌe toꞌo mōꞌona i te parautiꞌa o te ꞌAtua he haka ꞌata aŋi-aŋi. ꞌE te kope ꞌina he toꞌo i rā meꞌe mōꞌona, ꞌātā ki te meꞌe ꞌiti-ꞌiti ꞌite e ia o ruŋa i te ꞌAtua ka toꞌo ena».
He haꞌaauraꞌa iŋa hai karu i te haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua
26He kī takoꞌa e Ietū:
«Te haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua pa he karu ꞌoka ꞌā e te kope e tahi. 27Ka haꞌuru ꞌo ka ꞌara, ka pō ꞌo ka ꞌōtea, mā te taꞌe ꞌite e ia pē hē, he tupu te karu ꞌe he nui-nui he oho te tumu. 28O te ꞌōꞌone, paꞌi, te aŋa he haka tupu, he haka nui-nui ꞌe he haka hua; te meꞌe raꞌe he tupu, te rua he eꞌa te kāhui ꞌe te toru, he puŋa. 29Ki puŋa, he kato ꞌo te ai ko tano ꞌā te hora mo toꞌo».
He ꞌaꞌamu haꞌaauraꞌa o te karu mostasa
(Māteo 13.31-32; Ruka 13.18-19)
30He kī haka ꞌou e Ietū:
«¿Pa he aha ꞌā te haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua? ¿Hai aha a au ana haꞌaauraꞌa atu? 31Hai karu mostasa, karu hopeꞌa o te ꞌiti-ꞌiti. 32Ka ꞌoka era, he tupu he nui-nui he oho ꞌe, ka hopeꞌa era, i hau ꞌi te nui-nui ki te tētahi meꞌe o roto o te kona ꞌoka kai ꞌe, ꞌi te nui-nui ꞌe ꞌi te pava o te maŋa-maŋa, e tano nō mo aŋa o te manu i te rāua hakapupa».
Hai ꞌaꞌamu haꞌaauraꞌa e hāpī era a Ietū
33A Ietū e haka ꞌite e oho era i te vānaŋa o te ꞌAtua hai meꞌe rahi nō atu ꞌaꞌamu haꞌaauraꞌa pa he ŋā ꞌaꞌamu haꞌaauraꞌa nei. E hāpī era ki te roa nō mo aŋi-aŋi e te nuꞌu. 34ꞌIna e tahi meꞌe i hāpī e Ietū i taꞌe ai hai ꞌaꞌamu haꞌaauraꞌa, ꞌe ki topa ananake ko tāꞌana nuꞌu hāpī, e haka ꞌite tahi era e ia i te auraꞌa o rā ŋā ꞌaꞌamu.
Te tokerau ꞌe te pari he haꞌatura ki a Ietū
35ꞌI rā mahana ꞌā, ꞌi te ahi-ahi pō, he kī e Ietū ki tāꞌana nuꞌu hāpī: «Mai ki oho tātou ki te rua pāꞌiŋa o te vai».
36He haka rē i tū nuꞌu taꞌatoꞌa era ꞌe he oho ananake a ruŋa i te vaka era mai ruŋa i hāpī ai. ꞌI muri takoꞌa i oho ai te tētahi vaka.
37E oho nō ꞌana ananake, he puhi pūai te tokerau, he ketu te pari, ꞌe he ꞌī he oho te vaka e te vai. 38ꞌE a Ietū e haꞌuru ꞌana ꞌi tuꞌa o te vaka e raŋo rō ꞌā i tōꞌona pūꞌoko hai ŋaruꞌa. He haka ꞌara e tū nuꞌu era ꞌāꞌana he kī:
—E te Maꞌori, ¿ꞌina ꞌō koe he tapa atu ꞌī tātou e emu nei?
39He eꞌa a Ietū ki ruŋa he kī ki te tokerau ꞌe ki te pari: «¡Ka mou! ¡Ka noho!». ꞌI tū hora ꞌā he kiva-kiva te tokerau ꞌe he māria te vai. 40I oti era he kī e Ietū ki tū nuꞌu hāpī era ꞌāꞌana:
—¿He aha a kōrua e riꞌa-riꞌa ena? ¿ꞌIna ꞌana ꞌō kōrua kai haka moe ꞌā i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a au?
41He riꞌa-riꞌa rō atu ꞌai ananake, ꞌai ka kī ki a rāua ꞌā: «¿Ko ai mau te kope nei? ¡ꞌĀtā te tokerau ꞌe te pari e haꞌatura rō ꞌā ki a ia!».
5He taŋata e tahi ko oꞌo ꞌā e te tātane
1He tomo ia ananake ki te rua pāꞌiŋa, ki te henua o te hērata.5.1 Te ꞌīŋoa haka ꞌou o te hērata he kārara.2I topa era a Ietū mai ruŋa i te vaka, he haka hāhine e tahi taŋata eꞌa mai roto i te menemā ko oꞌo ꞌā e te tātane. 3Rā taŋata ꞌi roto i te menemā e noho era. ꞌE te nuꞌu o rā henua ꞌina he ravaꞌa haka ꞌou mo haka noho i a ia, ka ai atu e here-here hai vivi. 4Ko rahi ꞌana, paꞌi, te here-here iŋa o te rima ꞌe o te vaꞌe ꞌe he motu-motu nō te aŋa i te vivi. ꞌIna he ravaꞌa mo haka māŋaro. 5Ka pō ka ꞌōtea e haꞌere era a ruŋa i te maꞌuŋa ꞌe a te menemā koia ko ohu-ohu ꞌe ko tiŋi-tiŋi i a ia hai māꞌea.
6I takeꞌa era mai kōnui ꞌā ko Ietū, he tahuti he tū-turi ꞌi muꞌa, 7ꞌe, i toꞌo te reꞌo ki roto era, i kī ai:
—¡Ka haka rē koe i a au, e Ietū, e te Poki o te ꞌAtua o te raŋi ē! ¡Ka haka ꞌaroha koe i a au; ꞌina koe ko tōtōā mai!
8I kī ai pē ira e te tātane ꞌo te kī e Ietū: «¡Ka eꞌa koe mai roto i te taŋata ena!».
9He ꞌui e Ietū:
—¿Ko ai tuꞌu ꞌīŋoa?
He pāhono:
—Ko Taꞌutini, ꞌi te meꞌe rahi riꞌa-riꞌa a mātou.
10ꞌE he ani e rā tātane ki a Ietū mo taꞌe tū-tute i a rāua mai tū henua era.
11ꞌI te tapa o te maꞌuŋa, hāhine ki tū kona era ꞌi ira ananake, te nūnaꞌa nui-nui o te oru e kai ꞌā. 12He ani ia e tū ŋā tātane era ki a Ietū:
—Ka haꞌatiꞌa mai koe i a mātou mo uru ki roto i te ŋā oru era.
13He haꞌatiꞌa ia e Ietū. He eꞌa rā ŋā tātane mai roto i rā taŋata ꞌe he uru ki roto i tū ŋā oru era. He huata a te ꞌōpata, he vī-viri ki roto i te vai ꞌe he emu tahi rō ꞌai. E piti taꞌutini rā ŋā oru.
14Te nuꞌu hāpaꞌo i rā ŋā oru he eꞌa he tē-tere ki te kona nūnaꞌa hare. He ꞌaꞌamu ꞌi ira ꞌe ꞌi te kona taꞌatoꞌa o ꞌuta o ruŋa i tū meꞌe takeꞌa era e rāua. ꞌE he pae te taŋata he uꞌi.
15I tuꞌu era ki tū kona era ꞌi ira a kuā Ietū, he takeꞌa i te kope oꞌo era e te tātane ko riva-riva ꞌā, e uru rō ꞌana i te kahu ꞌe e noho rō ꞌā ꞌi muri i a Ietū. He riꞌa-riꞌa ananake.
16Te nuꞌu takeꞌa i rā meꞌe he haka ꞌite riva-riva ki te nuꞌu tuꞌu iho he aha te meꞌe i topa ki te taŋata oꞌo era e te tātane ꞌe ki te oru. 17He ani ia e te nuꞌu o tū kona era ki a Ietū mo oho rō ꞌai mai rā henua.
18I hoki era a Ietū ki ruŋa i te vaka, he ani e tū taŋata oꞌo era e te tātane mo oho ōꞌona ꞌi muri. 19Kai haꞌatiꞌa e Ietū; i kī nō:
—Ka oho koe ki tuꞌu hare ꞌe ka ꞌaꞌamu tahi ki tuꞌu huaꞌai i te meꞌe aŋa atu e te ꞌAtua ꞌi te ꞌaroha i a koe.
20He oho ia tū taŋata era, he ꞌaꞌamu he oho a te kona taꞌatoꞌa o Rēkāpori i te meꞌe riva-riva aŋa e Ietū ki a ia, ꞌe he māere tahi rō atu ꞌai te nuꞌu.
He poki ꞌa Hairo ꞌe he viꞌe māui-ui
21I hoki haka ꞌou era a Ietū a ruŋa i te vaka ki te rua pāꞌiŋa, he taka-taka meꞌe rahi taŋata. He topa a Ietū ꞌe he noho ꞌi te taha-taha o te vai.
22He tuꞌu ia e tahi o te nuꞌu pūꞌoko haka tere o te ⌊hare pure hūrio⌋ te ꞌīŋoa ko Hairo. I takeꞌa era i a Ietū, he tū-turi ꞌi muꞌa 23ꞌe he ani:
—E Ietū ē, he mate tāꞌaku poki. Ka oho mai koe ka haka puā i tuꞌu rima ki a ia mo ora o tōꞌona māui-ui ꞌo mate.
24He eꞌa a Ietū he oho ꞌi muri i a Hairo, ꞌe meꞌe rahi nuꞌu i oho takoꞌa. ꞌE ꞌi te rahi, ko piri ꞌā e oho era ananake. 25ꞌI roto i rā nuꞌu e tahi viꞌe ka hoꞌe ꞌahuru mā piti matahiti o te ꞌamo i tōꞌona ꞌati, he toto tehe ꞌina he noho. 26He maꞌu nō te aŋa ꞌi roto i a ia i te mamae o te meꞌe aŋa e taote era e taote era. Ko pau tahi ꞌana, paꞌi, tōꞌona hauhaꞌa ꞌi te uꞌi iŋa i te rāveꞌa mo ora o tū māui-ui era. ꞌE ꞌina kai ora; pe te ꞌata hau nō.
27I ŋaroꞌa era e rā viꞌe i te vānaŋa o ruŋa i a Ietū, he oho he haka hāhine a tuꞌa, ꞌi roto i te rahi ꞌā o te taŋata, he haka puā ki te kahu. 28Tōꞌona manaꞌu, paꞌi: hai haka puā nō ki te kahu o Ietū, he ora rā māui-ui. 29ꞌI tū hora ꞌā he noho te toto ꞌe he ŋaroꞌa rō ꞌai te ora.
30I ŋaroꞌa era e Ietū ko eꞌa ꞌana te mana haka ora māui-ui mai ruŋa i a ia, he hārui he uꞌi a ruŋa i te taŋata ꞌe he ꞌui:
—¿ꞌA ꞌai tōꞌoku kahu i haka puā mai?
31He pāhono e tāꞌana nuꞌu hāpī:
—¿ꞌIna ꞌō he takeꞌa te taŋata e ŋatu mai nei, ꞌe nā koe e ꞌui mai ena ꞌa ꞌai koe i haka puā atu?
32Ko te uꞌi iŋa ꞌā a Ietū ꞌa ꞌai a ia i haka puā. 33Tū viꞌe era, ko rurū ꞌana ꞌi te riꞌa-riꞌa ꞌe ko ꞌite riva-riva ꞌā ko ora ꞌana tōꞌona māui-ui ꞌi tū meꞌe aŋa era e ia, he oho he tū-turi ꞌi muꞌa o Ietū ꞌe he kī tahi i te parautiꞌa.
34He kī e Ietū:
—E vovo, i ora ena koe he haka moe ōꞌou i tuꞌu manaꞌu ꞌi ruŋa i a au. Ka oho riva-riva; ko oti ꞌā tuꞌu ꞌati.
35E vānaŋa nō ꞌā a Ietū ki rā viꞌe, he tuꞌu te nuꞌu mai te hare o Hairo he kī ki a ia:
—Ko mate ꞌana taꞌa poki. ¿Ki te aha nō a Ietū ana oho atu?
36Kai tapa atu a Ietū ki te vānaŋa o rā nuꞌu, i kī nō ki a Hairo:
—ꞌIna koe ko riꞌa-riꞌa; ka haka moe nō tuꞌu manaꞌu ꞌi ruŋa i a au.
37ꞌIna kai haꞌatiꞌa e Ietū i te taŋata mo oho ꞌi muri i a ia ki te hare o Hairo. Te nuꞌu nō i maꞌu ko Pētero, ko ⌊Tanatiako⌋ ꞌe ko ⌊Iovani⌋, taina o Tanatiako. 38I tuꞌu era ki ira, he takeꞌa e Ietū i te nuꞌu e ki-kiu e taŋi ꞌā ki tū poki era. 39He uru ki roto ꞌe he kī:
—¿He aha a kōrua e ta-taŋi ena ꞌe e pōŋeha ena pē nā? ꞌIna he poki kai mate; ꞌai e haꞌuru ꞌā.
40He ka-kata tū nuꞌu era mo Ietū. He haka eꞌa i tū nuꞌu taꞌatoꞌa era e Ietū ki haho, he toꞌo i te matuꞌa o rā poki ꞌe i tū ŋā kope era hoko toru, ꞌe he uru ki roto o te piha ꞌi ira rā poki. 41He ꞌa-ꞌaru i te rima o tū poki era ko mate ꞌā ꞌe he kī:
—Talita, kumi.5.41 Te vānaŋa nei, he Talita kumi, he vānaŋa arameo, he ꞌarero vānaŋa o kuā Ietū.
Te auraꞌa o te vānaŋa nei: «E vovo, ki a koe a au e kī atu ena: ka eꞌa ki ruŋa».
42ꞌI tū hora ꞌā he eꞌa ki ruŋa he haꞌere rā poki. He māere tahi rō atu ꞌai ananake. Te matahiti o tū poki era e hoꞌe ꞌahuru mā piti. 43He kī ia e Ietū:
—Taꞌe kōrua mo ꞌaꞌamu i te meꞌe nei ki te hora hopeꞌa.
ꞌE he kī takoꞌa:
—Ka vaꞌai hai kai ki te poki.
6ꞌI Nātāreta a Ietū
(Māteo 13.53-58; Ruka 4.16-30)
1He hoki a Ietū ki tōꞌona kāiŋa ko Nātāreta. ꞌI muri i a ia i oho ai tāꞌana nuꞌu hāpī. 2I tano era te ⌊mahana haka ora⌋, he haꞌamata he hāpī ꞌi roto i te ⌊hare pure hūrio⌋. Nuꞌu rahi i ŋaroꞌa i a Ietū ꞌe he ꞌui ki a rāua ꞌā koia ko māere:
—¿ꞌI hē te kope nei i ꞌite ai i te meꞌe taꞌatoꞌa era? ¿O hē tōꞌona mārama-rama ꞌe te pūai mo aŋa i te mana aŋa e ia? 3¿Taꞌe ꞌō te kope nei he tāmuta, he poki ꞌa ⌊Māria⌋, ꞌe he taina o ⌊Tanatiako⌋, o ⌊Kōsē⌋, o Hura ꞌe o Tīmona? ¿Taꞌe ꞌō ꞌi nei takoꞌa e noho ena tōꞌona ŋā taina vahine ena?
ꞌE te nuꞌu o ira he riri rō atu ꞌai mo Ietū, ꞌe kai haka moe i te rāua manaꞌu ꞌi ruŋa i a ia. 4He kī ia e Ietū:
—ꞌIna e tahi perofeta moꞌa e tōꞌona huaꞌai ꞌe e te nuꞌu o tōꞌona kāiŋa. O te nuꞌu o te tētahi kona te moꞌa i a ia.
5ꞌE kai rahi te mana i aŋa e Ietū ꞌi Nātāreta, he taꞌe haka moe o te nuꞌu o rā kona i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a ia. Te mana nō i aŋa he haka ora i te tētahi nuꞌu māui-ui i haka puā hai rima. 6ꞌE a Ietū ko māere ꞌā ꞌi te nuꞌu o ira ꞌi te taꞌe ⌊haka moe i te manaꞌu⌋ ꞌi ruŋa i a ia.
He uŋa iŋa e Ietū i tāꞌana nuꞌu hāpī
He eꞌa ia a Ietū he oho ki kona era ki kona era e hāpī ꞌā i te taŋata. 7E tahi mahana he haka taka-taka e Ietū i tāꞌana nuꞌu hāpī e hoꞌe ꞌahuru mā piti, ꞌe he uŋa hoko rua hoko rua koia ko vaꞌai i te parau ꞌe i te pūai mo haka eꞌa i te tātane oꞌo ki roto i te taŋata. 8He kī mo taꞌe maꞌu e tahi meꞌe pa he pūtē, haraoa ꞌe moni mo te ara. Te meꞌe mau nō mo maꞌu he toko-toko. 9E riva nō mo oho e uru rō ꞌā i te kirivaꞌe, ꞌe te meꞌe mo taꞌe maꞌu takoꞌa he kahu mo mono. 10He kī e Ietū:
«Ki tuꞌu kōrua ki te kona nūnaꞌa hare e tahi, e noho ꞌi te hare raꞌe nō era mo toꞌo i a kōrua ꞌātā ki te kōrua oho iŋa mai ira. 11ꞌE mo tuꞌu kōrua ki te kona ꞌina he haŋa atu ꞌe ꞌina he haka roŋo atu te nuꞌu o ira, e tū-tū te puŋaꞌehu mai te kōrua vaꞌe mo haka ꞌite ki rā nuꞌu: ka topa era ꞌi ruŋa i a rāua te ūtuꞌa o te ꞌAtua, he hape o rāua mau ꞌā, ꞌe ꞌai kōrua ka oho rō mai ira».
12He eꞌa he oho ia tū nuꞌu hāpī era ꞌa Ietū he kī ki te nuꞌu mo ⌊huri i te manaꞌu ki te ꞌAtua⌋, ki tano ai te rāua noho iŋa ki a ia. 13ꞌE, takoꞌa, i haka eꞌa rō mai roto i te taŋata meꞌe rahi nō atu tātane, ꞌe meꞌe rahi nuꞌu māui-ui i paru ꞌiti-ꞌiti hai mōrī ꞌe i haka ora.
He aha i tiŋaꞌi ai i a Iovani Papatito
14Te ꞌariki ko ⌊ꞌErore⌋ ko ŋaroꞌa ꞌā i te vānaŋa o ruŋa i a Ietū. ꞌI te kona taꞌatoꞌa, paꞌi, e vānaŋa era te nuꞌu o ruŋa. Tētahi e kī era: «Ko Iovani Papatito ko ora ꞌā mai te mate, ꞌo ira e pūai era mo aŋa i te mana». 15He kī e te tētahi: «Ko te perofeta era o muꞌa ꞌā ko ꞌĒria». ꞌE o te tētahi haka ꞌou atu te kī: «He perofeta e tahi, pa he ŋā perofeta era o muꞌa ꞌā».
16I ŋaroꞌa era i tū ŋā meꞌe era e ꞌErore, he kī: «Ko Iovani te meꞌe era. ꞌĀꞌaku i uŋa i haka paꞌo i tōꞌona pūꞌoko, ꞌe, hora nei, ko ora haka ꞌou ꞌā».
17Hai ꞌEroria a ꞌErore i uŋa i haka ꞌa-ꞌaru ai i a Iovani ꞌe he haka here-here hai vivi ꞌi roto i te hare maꞌuꞌaurī. A ꞌEroria he viꞌe ⌊hāipo-ipo⌋ ꞌa Fīripo, taina o ꞌErore, ꞌe a ꞌErore i hāipo-ipo nō ki rā viꞌe. 18A Iovani te aŋa nō he ture ki a ꞌErore: «Ko hape ꞌā a koe i toꞌo ai i te viꞌe o tuꞌu taina mo viꞌe ꞌāꞌau».
19ꞌO ira a ꞌEroria e maꞌu era i te riri mo Iovani, ꞌe he haŋa mo tiŋaꞌi. Te meꞌe nō, ꞌina he ravaꞌa pē hē. 20A ꞌErore e riꞌa-riꞌa rō ꞌana i a Iovani. Ko ꞌite ꞌana he taŋata moꞌa ꞌe aŋa i te meꞌe tī-tika ki te mata o te ꞌAtua. ꞌO ira e hāpaꞌo era. He mira-mira nō te manaꞌu o ꞌErore e ŋaroꞌa era i te vānaŋa ꞌa Iovani. ꞌE, ka ai atu pē ira, ko te haka roŋo iŋa ꞌā hai māhatu.
21ꞌI te mahana e tahi, he uꞌi e ꞌEroria ko ai ꞌana ꞌō te rāveꞌa mo tiŋaꞌi i a Iovani. ꞌI te mahana poreko o ꞌErore, he aŋa i te ŋoŋoro mo koa ananake ko te kōmana, ko te kape ꞌe ko te nuꞌu hōnui o Karirea. 22ꞌI rā ŋoŋoro i ꞌori ai te poki vahine ꞌa ꞌEroria. ꞌI te nehe-nehe o rā uka ꞌe o tōꞌona ꞌori iŋa he koa tahi te nuꞌu o rā ŋoŋoro. He kī ia e te ꞌariki ko ꞌErore ki tū uka era:
—Ka no-noꞌi nō mai taꞌa meꞌe haŋa, he vaꞌai atu e au.
23He hōrea ki rā uka e vaꞌai nō e ia i te meꞌe nō i haŋa ka ai atu he pāꞌiŋa o te henua haka tere e ia. 24He oho tū uka era he ꞌui ki tōꞌona matuꞌa vahine:
—¿He aha tāꞌaku meꞌe ka no-noꞌi nei?
He pāhono:
—Ka kī mo vaꞌai atu i te pūꞌoko o Iovani Papatito.
25He hoki tū uka era ki muꞌa o te ꞌariki, he kī:
—Tāꞌaku meꞌe haŋa he vaꞌai mai ōꞌou, ꞌi te hora mau ena ꞌā, i te pūꞌoko o Iovani ꞌi ruŋa i te mareti.
26He haka kiva-kiva ꞌe he māui-ui rō atu ꞌai te māhatu o te ꞌariki. ꞌE, ꞌi te meꞌe ko hōrea ꞌā ꞌi muꞌa o tū nuꞌu taꞌatoꞌa era, he ꞌē-ē rō atu ꞌai ꞌo haꞌamā ꞌi te taꞌe haka tano i tāꞌana vānaŋa.
27He uŋa, ꞌi rā hora mau ꞌā, ki te vaꞌehau e tahi mo maꞌu i te pūꞌoko o Iovani. He oho tū vaꞌehau era ki roto i te hare maꞌuꞌaurī, he paꞌo i te pūꞌoko o Iovani, 28ꞌe ꞌi ruŋa i te mareti i maꞌu ai. He vaꞌai ki tū uka era, ꞌe o rā uka i vaꞌai ki tōꞌona matuꞌa vahine.
29I ꞌite era e te nuꞌu hāpī ꞌa Iovani, he oho he toꞌo i te hakari ꞌe he maꞌu he tanu.
He hāŋai iŋa o Ietū i te nuꞌu rahi
(Māteo 14.13-21; Ruka 9.10-17; Iovani 6.1-14)
30Tū nuꞌu ⌊ꞌāpōtoro⌋ uŋa era e Ietū, i hoki era, he taka-taka ꞌi muri i a Ietū ꞌe he ꞌaꞌamu i te rāua meꞌe i aŋa ꞌe i hāpī ki te nuꞌu. 31He kī e Ietū: «Mai ki oho ki haka ora tātou ꞌi te kona ꞌina he taŋata».
I kī ai i te meꞌe nei ꞌo te ai pē rā ꞌā te taŋata e tuꞌu ꞌe e oho era ꞌe ꞌina he ravaꞌa i te hora mo kai o rāua. 32He oho ia a kuā Ietū ꞌi ruŋa i te vaka ki te kona mo noho ko rāua nō.
33Meꞌe rahi nō atu nuꞌu i takeꞌa i te oho iŋa, ꞌe ko aŋi-aŋi ꞌā ko ai rā nuꞌu. ꞌO ira, mai te kona taꞌatoꞌa i tāhuti i oho ai te taŋata ki te kona ki ira e oho era a kuā Ietū, ꞌe ꞌi raꞌe ꞌā i tuꞌu ai.
34I topa era a Ietū mai ruŋa i te vaka, he takeꞌa i te rahi o te taŋata e tiaki ꞌā ki a ia. He haka ꞌaroha ꞌi rā nuꞌu; e tuꞌu rō ꞌana, paꞌi, pa he māmoe ꞌina he taŋata mo hāpaꞌo. He haꞌamata ia a Ietū he hāpī meꞌe rahi nō atu meꞌe o ruŋa i te ⌊haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua⌋.
35Pe te ahi-ahi, he haka hāhine ki a Ietū tū nuꞌu hāpī era ꞌāꞌana he kī:
—E Ietū, ko ahi-ahi ꞌā ꞌe te kona nei kona taꞌe noho taŋata. 36Ka haka oho te nuꞌu ena a te kona hāhine mai mo hoꞌo hai meꞌe mo kai o rāua.
37He kī e Ietū:
—Ka vaꞌai e kōrua hai meꞌe mo kai.
He pāhono e rā nuꞌu:
—¿Pē hē ia a mātou ana hoꞌo mai i te kai mo te nuꞌu taꞌatoꞌa nei? Ka ai atu i a mātou te tara ꞌauhau o te piti hānere mahana aŋa, ꞌina ꞌā e ko tano mo hāŋai i te rahi ena.
38He ꞌui ia e Ietū:
—¿He aha te meꞌe ai mo kai? Ka oho rā ka uꞌi.
I uꞌi era he kī:
—E rima nō haraoa ꞌe e rua ika.
39He uŋa e Ietū mo kī ki te nuꞌu mo no-noho ꞌi ruŋa i te mauku e haka nūnaꞌa. 40Pē ira i no-noho ai e pae ꞌahuru ꞌe e hoꞌe hānere taŋata ka tahi nūnaꞌa. 41He toꞌo ia e Ietū i tū haraoa era e rima ꞌe i tū ika era e rua, he uꞌi a te raŋi, he māuru-uru ki te ꞌAtua. I oti era, he more-more i te haraoa, he vaꞌai ki tāꞌana nuꞌu hāpī mo tuhaꞌa ki te taŋata. ꞌE he tuhaꞌa takoꞌa i tū ika era.
42He ka-kai tahi tū nuꞌu taꞌatoꞌa era ka mākona rō. 43I oti era he haꞌaꞌī e hoꞌe ꞌahuru mā piti kānato o te pārehe-rehe topa. 44Te nuꞌu i kai e pae taꞌutini ŋāŋata.
He haꞌere iŋa o Ietū ꞌi ruŋa i te vai
(Māteo 14.22-27; Iovani 6.16-21)
45I oti era te meꞌe nei he kī e Ietū ki tāꞌana nuꞌu hāpī mo eke ki ruŋa i te vaka ꞌe mo oho ꞌi raꞌe ki a ia ki Vetetaira; ko ia mo noho mo haka oho i te nuꞌu.
46I haka oho tahi era, he iri ki ruŋa i te maꞌuŋa he pure. 47I pō era, ꞌi vāeŋa tini o te vai tū vaka era, ꞌe a Ietū hoko tahi nō ꞌi ꞌuta. 48He takeꞌa aŋa riꞌa-riꞌa tū nuꞌu era ꞌāꞌana e hoe era i te vaka ꞌo te ai ꞌi muꞌa te tokerau.
ꞌI te popohaŋa he haꞌere he oho a Ietū a ruŋa i te vai a te kona era ꞌi ira rā nuꞌu. Ko oho ꞌā mo oŋa pe muꞌa o tū vaka era, 49he takeꞌa e rā nuꞌu i te kope e tahi e haꞌere e oho ꞌana a ruŋa i te vai. He veveri ꞌe he haka kiva-kiva ꞌo te manaꞌu he vārua; 50taꞌatoꞌa, paꞌi, i takeꞌa ai ꞌe he riꞌa-riꞌa rō atu ꞌai. He kī ia e Ietū: «¡Kiahio kōrua! Ko au nei. ¡ꞌIna ko mataku!».
51He eke ia a Ietū ki ruŋa i te vaka ꞌe he noho rō ꞌai te tokerau. He māere tū nuꞌu era. 52Ka ai atu, paꞌi, ko takeꞌa ꞌana i te mana aŋa mo haka rahi i te haraoa ꞌe i te ika, ꞌina ꞌā he aŋi-aŋi ko ai mau a Ietū ꞌi te taꞌe haka moe riva-riva i te rāua manaꞌu ꞌi ruŋa i a ia.
He haka ora iŋa o Ietū i te nuꞌu māui-ui o Henetareta
53He oho ia ananake ki te kona ko Henetareta. ꞌI ira ꞌi te taha-taha i here ai i te rāua vaka. 54Kai roa te rāua tomo ki ꞌuta i aŋi-aŋi rō ai e te nuꞌu i a Ietū. 55He tāhuti he haka ꞌite a te kona taꞌatoꞌa o ira, ꞌe he haꞌamata te taŋata he tari i te rāua māui-ui a ruŋa i te raŋo ki te kona ŋaroꞌa ꞌi ira a Ietū. 56Kona nō era ꞌi ira a Ietū, ka ai atu ꞌi ꞌuta ꞌo ꞌi te kona nūnaꞌa hare, ꞌai te taŋata e haka rē era i te rāua māui-ui a te kona a ira ka vari era. ꞌE, e vari e oho era a Ietū, he ani e te māui-ui mo haꞌatiꞌa i a rāua mo haka puā ka ai atu ki te titi o tōꞌona kahu; ꞌe taꞌatoꞌa taŋata haka puā, he ora te rāua māui-ui.
7He meꞌe haka taꞌe tano i te taŋata ki te mata o te ꞌAtua
1E tahi mahana he haka hāhine ki a Ietū te nuꞌu ⌊fariseo⌋ ꞌe tētahi ⌊maꞌori o te haka tere hūrio⌋ tuꞌu mai Hērutarema. 2He takeꞌa i te tētahi nuꞌu hāpī ꞌa Ietū e kai ꞌā kai hopu hia i te rima pa he huru o te hopu iŋa o rāua o te ⌊hūrio⌋. 3(Te hūrio taꞌatoꞌa, paꞌi, ꞌe te fariseo e ko kai, ki te hora hopeꞌa, mo taꞌe hopu ꞌi raꞌe i te rima pa he rāveꞌa kī e te rāua tupuna pē hē ana aŋa. 4ꞌE mo hoki o te hūrio mai te kona hoꞌo, he hopu takoꞌa pē ira i te rāua rima ꞌi raꞌe ki te haka puā ki te meꞌe mo kai. E ai takoꞌa rō ꞌā meꞌe rahi haka ꞌou haka tere iŋa o rāua pa he ⌊haka maꞌitaki⌋ iŋa i te hapaina, i te karo, i te pani ꞌe i te kona moe mo kai). 5ꞌO ira te fariseo ananake ko te nuꞌu maꞌori o te haka tere hūrio i ꞌui ai ki a Ietū:
—¿He aha taꞌa nuꞌu hāpī e taꞌe aŋa ena i te meꞌe kī e te tātou tupuna mo aŋa? ¿He aha e kai ena kai haka maꞌitaki hia i te rima?
6He pāhono e Ietū:
—He aŋi ꞌana ꞌō tū meꞌe kī era e te ꞌAtua o ruŋa i te nuꞌu riva a te haho ꞌā, pē kōrua, ꞌi te hora haka pāpaꞌi ki te perofeta era ko ꞌItaia pē nei ē:
“Te nuꞌu nei hai ŋutu mau nō e haꞌamuri mai nei,
ꞌe te rāua māhatu ꞌi te kona kē nō atu.
7ꞌE te rāua haꞌamuri iŋa mai ꞌina e tahi hauhaꞌa;
e hāpī rō ꞌana, paꞌi, i te meꞌe taŋata pa he roŋo ꞌāꞌaku”.
8»A kōrua he haka rehu nō te aŋa i te haka tere iŋa o te ꞌAtua mo haka tere hai meꞌe taŋata.
9He kī haka ꞌou e Ietū:
—Ko haꞌariro ꞌana a kōrua i te haka tere iŋa o te taŋata pa he meꞌe raꞌe mo kōrua, ꞌe ko haka tapa ꞌā i te haka tere iŋa o te ꞌAtua. 10ꞌĪ a au he haꞌaauraꞌa atu. A ⌊Mōtē⌋ i kī rō: «E moꞌa koe i tuꞌu matuꞌa tane ꞌe i tuꞌu matuꞌa vahine»; ꞌe i kī takoꞌa rō: «Kope kī i te vānaŋa taꞌe tano mo tōꞌona matuꞌa, te ūtuꞌa he mate». 11Ka ai atu pē ira, e kī rō ꞌana e kōrua e tano nō te kope e tahi mo kī ki tōꞌona matuꞌa: «Te meꞌe ai ꞌāꞌaku mo hāꞌūꞌū atu ko haꞌataꞌa ꞌā e au mo te ꞌAtua». 12Hai kī iŋa era e haꞌatiꞌa ꞌā e kōrua i te nuꞌu era mo taꞌe hāꞌūꞌū ki te rāua matuꞌa ꞌe pē ira ka taꞌe moꞌa era. 13Hai haka tere iŋa ena ꞌe hai haka ꞌite ki kope era ki kope era, e taꞌe haka hauhaꞌa ena e kōrua i te roŋo o te ꞌAtua. E rahi rō ꞌā te meꞌe tuꞌu pē nei aŋa e kōrua.
14I oho era he raŋi e Ietū ki te nuꞌu mo haka taka-taka ꞌe he kī: «Ka haka roŋo tahi mai kōrua ꞌe e aŋi-aŋi tāꞌaku vānaŋa ka kī atu ena: 15ꞌIna e tahi meꞌe mo kai e te taŋata mo haka taꞌe tano i a ia ki te mata o te ꞌAtua. Te meꞌe mo haka taꞌe tano i a ia he meꞌe rake-rake eꞌa mai roto i te māhatu. [16Te nuꞌu haŋa mo aŋi-aŋi ka haka topa te manaꞌu.]»
17I haka rē era a Ietū i te taŋata ꞌe i uru era ki roto i te hare, he ꞌui e tāꞌana nuꞌu hāpī i te auraꞌa o rā vānaŋa. 18He kī e Ietū: «¿Kai aŋi-aŋi takoꞌa ꞌō e kōrua? ¿Kai ꞌite ꞌana ꞌō ꞌina he meꞌe mo kai e te taŋata mo haka taꞌe tano i a ia ki te ꞌAtua? 19ꞌIna, paꞌi, he kai he oꞌo ki roto ki te māhatu; ki roto ki te kōpū e oꞌo ena ꞌe mai roto e eꞌa ena».
Hai vānaŋa nei i haka ꞌite ai e Ietū: taꞌatoꞌa nō huru o te kai e tano nō mo kai e te taŋata. 20He kī takoꞌa:
«He meꞌe rake-rake eꞌa mai roto i te māhatu te meꞌe haka taꞌe tano i te taŋata ki te mata o te ꞌAtua. 21Mai roto, paꞌi, e eꞌa ena te ŋā meꞌe nei: he manaꞌu rake-rake, he piri tane taꞌatoꞌa taꞌe haꞌatiꞌa e te ꞌAtua,7.21 Te piri tane haꞌatiꞌa mau nō e te ꞌAtua he piri o te kenu ki tāꞌana viꞌe hāipo-ipo. he toke, he tiŋaꞌi he haka mate i te taŋata, 22he taiꞌata, he nou-nou, he aŋa i te meꞌe taꞌe tano, he reo-reo, he pohe ki te viꞌe ki te tane taꞌe ꞌāꞌana, he mākota i te meꞌe o te rua, he haꞌaꞌino, he haka paka i a ia ꞌe he aŋa i te meꞌe maꞌa-maꞌa. 23Te meꞌe taꞌe tano taꞌatoꞌa nei mai roto i te taŋata e eꞌa ena ꞌe e haka taꞌe tano ena i te māhatu ki te mata o te ꞌAtua».
He viꞌe taꞌe hūrio e tahi
24Mai ira i oho ai a Ietū ki Tiro. He uru ki roto i te hare e tahi ꞌe ꞌina he haŋa mo ꞌite e te taŋata ꞌi ira a ia. Ka ai atu pē ira, i ꞌite nō.
25E tahi viꞌe e ai rō ꞌana tāꞌana poki vahine ko oꞌo ꞌana e te tātane. I ꞌite era ꞌi ira a Ietū, he oho he tū-turi a te vaꞌe. 26He ani ki a Ietū mo haka eꞌa i te tātane mai roto i tāꞌana poki. Te viꞌe nei taꞌe he hūrio, a ia o te kona ko Tirofenitia o Tīria. 27ꞌO ira a Ietū i pāhono ai hai haꞌaauraꞌa nei:
—Meꞌe taꞌe tano mo hiko i te haraoa mai te ŋā poki mo vaꞌai ki te paiheŋa. E haka rē ꞌi raꞌe ki kai ki mākona te ŋā poki.7.27 Hai haꞌaauraꞌa nei e haka aŋi-aŋi ꞌā a Ietū: ꞌi raꞌe a ia ana hāꞌūꞌū ki tōꞌona hau he hūrio.
28He pāhono e rā viꞌe:
—He aŋi ꞌā tāꞌau, e Ietū ē. Ka ai atu pē ira, te paiheŋa e kai takoꞌa rō ꞌā i te pārehe-rehe haraoa o raro o te ꞌamuramaꞌa haka mārere-rere e te ŋā poki.
29He kī e Ietū:
—ꞌO te kī mai ōꞌou pē nā, ka oho riva-riva koe. Te tātane ꞌai ko eꞌa ꞌā mai roto i taꞌa poki.
30I tuꞌu era rā viꞌe ki tōꞌona hare, he takeꞌa ꞌi ruŋa i te roꞌi i tū poki era; te tātane ko eꞌa ꞌā mai roto i a ia.
He haka ora iŋa o Ietū i te taŋata tariŋa pō
31He eꞌa ia a Ietū mai Tiro, he oho ki Tīrone, ꞌe mai ira i oho ai ki te kona vai o Karirea, ki te pāꞌiŋa o Rēkāpori. 32ꞌI ira i maꞌu ai e te nuꞌu ki a Ietū i te taŋata tariŋa pō ꞌarero poto-poto, ꞌe he kī mo haka puā hai rima. 33He toꞌo e Ietū i rā taŋata a te tapa mo haka ꞌava-ꞌava mai muri i te nuꞌu. He ha-haꞌo i tōꞌona maŋa-maŋa rima ki roto i te tariŋa o tū kope era, ꞌe he haka rari hai ꞌā-ꞌanu i tōꞌona maŋa-maŋa rima, ꞌai ka haka puā ki te ꞌarero o rā kope. 34He uꞌi a te raŋi koia ko puhi te haŋu ꞌe he kī ki rā taŋata: ¡Efata! (te auraꞌa: «¡Ka mātaki!»).
35ꞌI tū hora mau era ꞌā he ha-hata te tariŋa o tū taŋata era, ꞌe he haꞌamata he vānaŋa riva-riva rō ꞌai. 36He kī e Ietū ki te nuꞌu mo taꞌe vānaŋa o ruŋa o tū meꞌe era, ꞌe, ka ai atu i rahi rō tōꞌona kī iŋa, ko te ꞌaꞌamu iŋa ꞌā e te nuꞌu. 37Ko māere atu ꞌā rā nuꞌu e kī era: «Taꞌatoꞌa meꞌe aŋa e ia meꞌe riva-riva. ¡ꞌĀtā e haka ha-hata nō i te tariŋa o te taŋata tariŋa pō ꞌe e haka vānaŋa nō i te taŋata ꞌina he vānaŋa!».
8He hāŋai iŋa haka ꞌou o Ietū i te nuꞌu rahi
1ꞌI te mahana e tahi ko taka-taka haka ꞌou ꞌā te taŋata ꞌi muri i a Ietū, ꞌe ꞌina he meꞌe toe o rāua mo kai. He raŋi e Ietū ki tāꞌana nuꞌu hāpī mo haka hāhine ꞌe he kī:
2—Ko haka ꞌaroha ꞌana a au ꞌi te nuꞌu nei; ka toru mahana o rāua ꞌi muri i a tātou ꞌe ꞌina he meꞌe toe o rāua mo kai. 3Mo haka hoki ōꞌoku i te nuꞌu nei ki te rāua hare ꞌina kai hāŋai hia, he re-rehu ꞌi te ara; e ai rō ꞌana, paꞌi, te nuꞌu mai te kona roa-roa i oho mai ai.
4He pāhono e tāꞌana nuꞌu hāpī:
—¿Mai hē ia a tātou ana toꞌo mai i te kai mo hāŋai i a rāua ꞌi te kona tuꞌu pē nei, kona taꞌe noho taŋata?
5He ꞌui e Ietū:
—¿E hia haraoa o kōrua?
—E hitu —i pāhono ai.
6He hārui e Ietū, he kī ki te nuꞌu taꞌatoꞌa o ira mo no-noho ki raro. He toꞌo i rā ŋā haraoa, he māuru-uru ki te ꞌAtua, ꞌe he more-more he vaꞌai ki tāꞌana nuꞌu hāpī mo tuhaꞌa ki te taŋata, ꞌe pē ira i aŋa ai.
7E ai takoꞌa rō ꞌā i rā nuꞌu hāpī era ꞌāꞌana te ꞌapa ika riki-riki. He māuru-uru takoꞌa a Ietū i rā ŋā ika ki te ꞌAtua, ꞌe he vaꞌai ki rā nuꞌu mo tuhaꞌa.
8Taꞌatoꞌa i kai ai ki te mākona, ꞌe ꞌātā i haꞌaꞌī rō e hitu kānato o te kai i topa. 9Te rahi i kai ai pa he meꞌe ena ē: e maha taꞌutini.
I oti era he haka hoki i rā nuꞌu ki te rāua hare. 10He eke ia a Ietū ki ruŋa i te vaka ananake ko tāꞌana nuꞌu hāpī, he oho ki te kona ko Raramanuta.
He kī iŋa o te ⌊fariseo⌋ mo aŋa o Ietū i te mana
11He tuꞌu ia te nuꞌu fariseo ki te kona ꞌi ira a kuā Ietū he haꞌamata he haka tātake ki a ia. ꞌI te haŋa mo ravaꞌa i te reo-reo o Ietū pē nei ē: o te ꞌAtua a ia i uŋa mai, he kī mo aŋa e tahi mana. 12ꞌI te taꞌe au o tū vānaŋa era ki a Ietū he puhi te haŋu ꞌe he kī: «¿Ki roa toe nō hē a kōrua e haŋa ena mo aŋa ōꞌoku i te mana? ꞌĪ a au he kī atu: ꞌina e tahi mana mo aŋa atu e au».
13He haka rē ia e Ietū i tū nuꞌu era, he hoki ki ruŋa i te vaka ꞌe he oho ki te rua pāꞌiŋa.
Te revaura o te fariseo
14Te nuꞌu hāpī ꞌa Ietū ko rehu ꞌana mo maꞌu hai meꞌe mo kai; te meꞌe mau nō o ruŋa i te vaka he haraoa e tahi. 15He kī e Ietū ki tāꞌana nuꞌu hāpī:
—E uꞌi e hāpaꞌo kōrua e te revaura o te fariseo ꞌe e te revaura ꞌa ⌊ꞌErore⌋.8.15 Te meꞌe era ꞌa Ietū e haŋa era mo ꞌite e tāꞌana nuꞌu hāpī hai haꞌaauraꞌa o te revaura ko te meꞌe nei: e hāpaꞌo a rāua ꞌo maꞌu takoꞌa i te manaꞌu taꞌe tano o ꞌErore ꞌe i te hāpī taꞌe parautiꞌa o te fariseo. Pa he ahu iŋa ena ꞌā, paꞌi, o te haraoa mata ꞌi te revaura mo ꞌata hau, pē ira takoꞌa ꞌā te meꞌe taꞌe tano ꞌa ꞌErore ꞌe o te fariseo e ꞌata hau e oho ena ꞌi roto i te kope nei ꞌe ꞌi roto o te kope era.
16He kī ia rā nuꞌu ki a rāua ꞌā: «Te vānaŋa ena e kī mai ena he ꞌite: e tahi nō haraoa maꞌu o tātou».
17ꞌI te ꞌite o Ietū o ruŋa i te meꞌe o rā nuꞌu e vānaŋa era, he kī:
—¿He aha kōrua e vānaŋa ena o ruŋa i te haraoa? ¿Kai aŋi-aŋi ꞌana ꞌō e kōrua? ¿Ka kī ꞌō e puru rō ꞌā te kōrua māhatu? 18¿Te kōrua mata ꞌina he takeꞌa, ꞌe te kōrua tariŋa ꞌina he ŋaroꞌa? ¿ꞌIna ꞌō kōrua he manaꞌu ki te meꞌe aŋa era e au? 19I tuhaꞌa era i te haraoa e rima ki te taŋata e pae taꞌutini, ¿e hia kānato i ꞌī e te pārehe-rehe topa?
He pāhono e rā nuꞌu:
—E hoꞌe ꞌahuru mā piti.
20—ꞌE te haraoa e hitu tuhaꞌa era e au ki te taŋata e maha taꞌutini, ¿e hia kānato i ꞌī e te kai topa?
He pāhono:
—E hitu.
21He kī e Ietū:
—ꞌE, ¿kai aŋi-aŋi ꞌā e kōrua?
He haka ora iŋa o Ietū i te taŋata matapō
22He tuꞌu ia a kuā Ietū ki Vetetaira. ꞌI ira i maꞌu ai e te nuꞌu i te taŋata matapō ki a Ietū, he ani mo haka puā hai rima mo ora o tōꞌona mata.
23He ꞌa-ꞌaru e Ietū i tū taŋata era a te rima he hāꞌere he oho ararua ki haho o Vetetaira. He haka rari i te mata hai ꞌā-ꞌanu ꞌe he haka puā hai rima. I oti era he ꞌui e Ietū:
—¿E takeꞌa rō ꞌā koe i te meꞌe?
24He uꞌi tū matapō era ꞌe he kī:
—ꞌĪ e takeꞌa mai nei i te taŋata. E tuꞌu rō ꞌana pa he tumu e hāꞌere ꞌā.
25He haka puā haka ꞌou e Ietū i tōꞌona rima ki te mata. He uꞌi haka ꞌou tū taŋata era ana takeꞌa riva-riva e ia ꞌe he aŋi-aŋi ko ora ꞌā tōꞌona mata. Ko takeꞌa riva-riva ꞌā i te meꞌe taꞌatoꞌa.
26I oti era he haka oho e Ietū ki tōꞌona hare ꞌe he kī:
—Ka hoki ena koe, ꞌina ko hipa ki Vetetaira.
He kī iŋa e Pētero a Ietū he ⌊Kiritō⌋
(Māteo 16.13-20; Ruka 9.18-21)
27He oho ia a Ietū ananake ko tāꞌana nuꞌu hāpī ki te ŋā kona era o Tētārea o Fīripo. ꞌI te ara he ꞌui e Ietū ki rā nuꞌu:
—¿Ko ai a au e kī ena e te nuꞌu?
28He pāhono:
—E ai rō ꞌā te nuꞌu kī ko Iovani Papatito a koe. E ai takoꞌa rō ꞌā te nuꞌu kī ko te perofeta era ko ꞌĒria. ꞌE e ai rō ꞌā te nuꞌu kī he perofeta e tahi o roto o te ŋā perofeta era o muꞌa ꞌā.
29He ꞌui haka ꞌou e Ietū ki tū nuꞌu era:
—ꞌE ki te kōrua kī, ¿ko ai a au?
He pāhono e Pētero:
—A koe he Kiritō.
30ꞌE he kī e Ietū ki tāꞌana nuꞌu hāpī mo taꞌe haka ꞌite ki te taŋata.
He haka ꞌite iŋa o Ietū i tōꞌona mate
(Māteo 16.21-28; Ruka 9.22-27)
31He haꞌamata he haka ꞌite e Ietū ki tū nuꞌu hāpī era ꞌāꞌana: te ⌊Poki o te taŋata⌋ e tōtōā rō, e oꞌo rō e te māui-ui ki roto i te ivi, ꞌe e ko haŋa e te nuꞌu pūꞌoko haka tere hūrio, e te ⌊oromatuꞌa ra-rahi⌋ ꞌe e te ⌊maꞌori o te haka tere hūrio⌋. I haka ꞌite takoꞌa rō pē nei ē: e tiŋaꞌi e haka mate rō i a ia ꞌe, ꞌi te toru mahana, he ora haka ꞌou. 32Te meꞌe taꞌatoꞌa nei i haka aŋi-aŋi riva-riva rō e Ietū.
I ŋaroꞌa era e Pētero he maꞌu i a Ietū a te tapa he ture ꞌo vānaŋa haka ꞌou pē ira. 33He hārui a Ietū, he uꞌi a ruŋa i tāꞌana nuꞌu hāpī ꞌe he teka he ture ki a Pētero pē nei ē: «¡Ka haka tapa koe mai muri i a au, e Rukifero ē! ꞌIna koe he manaꞌu pa he manaꞌu o te ꞌAtua, a koe e manaꞌu ena hai manaꞌu taŋata».
34ꞌI tū hora mau era ꞌā he raŋi e Ietū ki tāꞌana nuꞌu hāpī ꞌe ki te nuꞌu haka ꞌou o muri mo haka hāhine ꞌe he kī:
«Te kope haŋa mo riro ōꞌona he taŋata hāpī ꞌāꞌaku e haka rehu i a ia mau ꞌā, ꞌai ka ꞌamo rō i tōꞌona tātaurō, te auraꞌa, e vaꞌai i a ia ꞌātā mo mate ꞌi te aŋa iŋa i tāꞌaku meꞌe haŋa. 35Te kope hārui i a au ꞌe i tāꞌaku hāpī hai tuaꞌivi mo hāpaꞌo i a ia ꞌo mate ꞌe mo aŋa i tāꞌana meꞌe nō era i haŋa e ko ai i a ia te ora ꞌāpī ꞌina he hopeꞌa raꞌa vaꞌai e te ꞌAtua. ꞌE te kope haka rē i tāꞌana meꞌe haŋa mo haꞌatura mai ki a au ꞌe mo haka ꞌite o ruŋa i te ⌊roŋo riva-riva o te ꞌAtua⌋ he ravaꞌa e ia i rā ora.
36»¿He aha ia te hauhaꞌa mo te kope e tahi te ai i a ia te meꞌe taꞌatoꞌa o te ao, ꞌe ꞌina i a ia te ora ꞌāpī ꞌina he hopeꞌa raꞌa? 37¿E ai rō ꞌana hō te rāveꞌa o te taŋata mo ꞌauhau ki te ꞌAtua mo rā ora?
38»Te taŋata o te hora nei taŋata hara ꞌe ꞌina he haŋa mai. Te kope taꞌe toꞌo i a au ꞌe i tāꞌaku hāpī māꞌana ꞌo haꞌamā ꞌi te nuꞌu, a au, te Poki o te taŋata, e ko toꞌo takoꞌa i a ia māꞌaku ꞌi te hora hoki mai ōꞌoku ananake mātou ko te merahi ꞌi ruŋa i a au te pūai ꞌana-ꞌana o tōꞌoku Matuꞌa».
91He kī takoꞌa e Ietū:
—Tētahi nuꞌu o te kona nei e takeꞌa rō i te tuꞌu iŋa mai hai pūai o te ⌊haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua⌋ ꞌi raꞌe ki te rāua mate.
He huru kē iŋa o Ietū
2E ono mahana pe muꞌa mai tū meꞌe era, he iri a Ietū ki ruŋa i te maꞌuŋa ruŋa nui e tahi. Te nuꞌu nō i maꞌu ꞌi muri i a ia ko Pētero, ko ⌊Tanatiako⌋ ꞌe ko ⌊Iovani⌋. ꞌI ira i huru kē ai a Ietū ꞌi muꞌa i rā nuꞌu. 3He ꞌuira he tea-tea tōꞌona kahu. Te tea-tea pē ira e ko ravaꞌa e te taŋata ki te hora hopeꞌa ka rahi atu te tata iŋa. 4He takeꞌa e tū ŋā kope era i a ⌊ꞌĒria⌋ ꞌe i a ⌊Mōtē⌋ e vānaŋa ꞌana ki a Ietū.
5He kī e Pētero ki a Ietū: «E te Maꞌori, ¡he riva nō ꞌō i ai ai a tātou ꞌi nei! Ki aŋa e toru pae-pae: e tahi mōꞌou, e tahi mo Mōtē ꞌe e tahi mo ꞌĒria».
6Tū nuꞌu era ꞌa Ietū ko riꞌa-riꞌa atu ꞌā, ꞌe a Pētero kai aŋi-aŋi he aha tāꞌana meꞌe i kī.
7E no-noho nō ꞌā rā nuꞌu, i puru rō ai e te raŋi ꞌe mai roto te reꞌo i kī ai: «He Poki nā ꞌāꞌaku, Poki haŋa rahi; e haꞌatura kōrua ki a ia».
8He uꞌi-uꞌi ia rā nuꞌu a te tapa ꞌi rā hora ꞌe ꞌina e tahi meꞌe o muri i a rāua, ko Ietū mau nō.
9I turu i oho era ananake mai ruŋa i rā maꞌuŋa, he kī e Ietū mo taꞌe ꞌaꞌamu e tahi nuꞌu o tū meꞌe takeꞌa era e rāua ꞌātā ki te ora iŋa haka ꞌou mai te mate o te ⌊Poki o te taŋata⌋. 10Pē ira i taꞌe haka ꞌite ai i tū meꞌe era, ka ai atu ꞌai e ꞌui era ki a rāua ꞌā he aha te auraꞌa o tū meꞌe kī era e Ietū o ruŋa i te ora iŋa haka ꞌou o te Poki o te taŋata mai te mate. 11He ꞌui ia e kuā Pētero ki a Ietū:
—¿He aha te ⌊maꞌori o te haka tere hūrio⌋ e kī ena: ꞌi raꞌe a ꞌĒria ka tuꞌu mai ena?
12He kī e Ietū:
—He aŋi ꞌā ꞌi raꞌe a ꞌĒria ana tuꞌu mai; māꞌana e haka riva-riva i te meꞌe taꞌatoꞌa. ¿Taꞌe ꞌō e hāꞌaki rō ꞌā ꞌi ruŋa i te ⌊Pāpaꞌi Moꞌa⌋: te Poki o te taŋata e taꞌe haŋa rō e te nuꞌu, ꞌe, takoꞌa, e oꞌo rō te māui-ui ki roto i te ivi? 13ꞌĪ a au he kī haka ꞌou atu: ko tuꞌu mai ꞌā a ꞌĒria, ꞌe ko aŋa ꞌana e te taŋata i te meꞌe nō era o rāua i haŋa ꞌi ruŋa i a ia, pa he meꞌe hāꞌaki ꞌi ruŋa i te Pāpaꞌi Moꞌa mo topa ki a ia.
He haka eꞌa iŋa o Ietū i te tātane
(Māteo 17.14-21; Ruka 9.37-43)
14I hoki era ki te kona ꞌi ira tāꞌana nuꞌu hāpī, he takeꞌa meꞌe rahi nō atu nuꞌu e taka-taka rō ꞌā ꞌi muri, ꞌe tētahi maꞌori o te haka tere hūrio e tātake ꞌana ki rā nuꞌu.
15I takeꞌa era i a Ietū e te nuꞌu taꞌatoꞌa, he māere ꞌe he tāhuti ki muri he ꞌaroha.
16He ꞌui e Ietū:
—¿He aha rā te meꞌe o kōrua e tātake ena?
17He kī ia e te kope e tahi o rā kona:
—E te Maꞌori, ko maꞌu mai ꞌā a au i tāꞌaku poki; ko oꞌo ꞌā e te tātane ꞌe ꞌina he vānaŋa haka ꞌou. 18Taꞌatoꞌa hora haka tere i a ia e te tātane, he ava ki ruŋa i te ꞌōꞌone, he hoa te kuta-kuta a te haha, he kiki-kiki ꞌe he ŋau i tōꞌona niho. Ko ani ꞌā a au ki te nuꞌu hāpī nei ꞌāꞌau mo haka eꞌa i te tātane mai roto i a ia, ꞌe ꞌina e rāua kai ravaꞌa.
19He kī e Ietū:
—¡E te nuꞌu taꞌe ⌊haka moe i te manaꞌu⌋ ꞌi ruŋa i te ꞌAtua ē! ¡Pa he meꞌe ena: ka ai ka oho nō atu a au ꞌi muri i a kōrua ꞌātā ki te paꞌo iŋa o te ao, ko te taꞌe haka moe iŋa mai ꞌā kōrua i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a au! ¿ꞌĀtā ki hē rā nei ka haꞌaoromaꞌi ka oho nō nei i a kōrua? Ka maꞌu mai te poki.
20He maꞌu ia i tū poki era. I takeꞌa era e te tātane i a Ietū, he haka kiki-kiki i rā poki, he haka hiŋa ki raro, he haka teka-teka koia ko hoa i te kuta-kuta mai roto i te haha.
21He ꞌui e Ietū ki te matuꞌa tane o rā poki:
—¿Mai ꞌaŋahē te meꞌe nei i haꞌamata ai?
He pāhono e tū matuꞌa era:
—Mai te ꞌiti-ꞌiti iŋa ꞌā. 22I rahi rō te mahana i toꞌo mai e te tātane ena i tāꞌaku poki he haka hoa ki roto i te ahi ꞌe ki roto i te vai mo haka mate. ꞌO ira, mo ravaꞌa e koe mo haka ora i a ia, ka haka ꞌaroha ia koe i a māua ꞌe ka hāꞌūꞌū mai.
23He kī e Ietū:
—¿He aha te vānaŋa ena: «mo ai e ravaꞌa rō e koe»? ¡Taꞌatoꞌa meꞌe e ravaꞌa nō e te kope haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i te ꞌAtua!
24He kī ia e te matuꞌa o tū poki era hai reꞌo pūai:
—E haka moe rō ꞌana a au i tōꞌoku manaꞌu ꞌi ruŋa i te ꞌAtua. Ka haka haŋu mai koe i a au mo ꞌata haka moe ōꞌoku i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a ia.
25ꞌI te uꞌi o Ietū ko ꞌata rahi ko oho ꞌā te taŋata, he ture ki tū tātane era he kī:
—E te tātane taꞌe haꞌatiꞌa mo vānaŋa ꞌe mo ŋaroꞌa ē, ka eꞌa koe mai roto i te poki ena, ꞌe ꞌina koe ko uru haka ꞌou ki roto.
26He ki-kiu tū tātane era, he haka kiki-kiki haka ꞌou i tū poki era. I oti era he eꞌa mai roto; i haka rē ai e tuꞌu rō ꞌā pa he meꞌe ena ē: ko mate ꞌā. ꞌE meꞌe rahi nuꞌu i kī ko mate ꞌā. 27Ka ai atu pē ira, he ꞌa-ꞌaru e Ietū i te rima, he haka eꞌa ki ruŋa, ꞌe he māroa rō ꞌai rā poki.
28I hini ꞌiti era he uru a Ietū ki roto i te hare e tahi. I topa era ko rāua nō ko tāꞌana nuꞌu hāpī, he ꞌui e rā nuꞌu ki a Ietū:
—¿He aha a mātou i taꞌe ravaꞌa ai mo haka eꞌa i rā tātane?
29He pāhono e Ietū:
—Te tātane taꞌatoꞌa pūai pē rā hai pure nō ki te ꞌAtua ana haka eꞌa.
He haka ꞌite iŋa haka ꞌou o Ietū i tōꞌona mate
(Māteo 17.22-23; Ruka 9.43-45)
30I oho era ananake mai rā kona, he vari he oho a Karirea. A Ietū ꞌina kai haŋa mo ꞌite e te nuꞌu ꞌai ira a ia 31ꞌo te ai e hāpī ꞌana i tāꞌana nuꞌu. E kī era: «Te Poki o te taŋata e vaꞌai rō ki te rima o te taŋata, e tiŋaꞌi e haka mate rō ꞌe, ꞌi te toru mahana, he ora haka ꞌou».
32ꞌIna he aŋi-aŋi ananake i te auraꞌa o tū vānaŋa era ꞌa Ietū ꞌe, ꞌi te riꞌa-riꞌa, ꞌina he haŋa mo ꞌui.
¿Ko ai te kope ꞌata hōnui ki te mata o te ꞌAtua?
33He tuꞌu ananake ki Kaperenāū. I uru era ki roto i te hare, he ꞌui e Ietū: «¿He aha te kōrua meꞌe e tātake e oho mai era ꞌi te ara?».
34He haka kiva-kiva ananake ꞌo te ai e tātake ꞌā ko ai te meꞌe ꞌata hōnui o roto i a rāua.
35He noho ia a Ietū, he raŋi ki tū nuꞌu hāpī era ꞌāꞌana e hoꞌe ꞌahuru mā piti mo haka hāhine, ꞌe he kī: «Te kope haŋa mo raꞌe ka haꞌariro i a ia mo hopeꞌa ꞌe mo tāvini o te taꞌatoꞌa».
36He haka māroa ia e Ietū i te poki e tahi ꞌi muri i a ia ꞌi vāeŋa o te taꞌatoꞌa; he hapai ꞌe he kī: 37«Te kope toꞌo ꞌe hāpaꞌo hai ꞌīŋoa ōꞌoku i te rua, ka ai atu i te poki e tahi pa he poki nei, e toꞌo ꞌana i a au; ꞌe te kope toꞌo i a au, taꞌe e toꞌo ꞌā i a au nō, e toꞌo takoꞌa ꞌana i te kope uŋa mai i a au».
Te kope taꞌe haka hape i te aŋa e hāꞌūꞌū ꞌā
38He kī e Iovani:
—E te Maꞌori, ko takeꞌa ꞌā e mātou i te kope e haka eꞌa ꞌana i te tātane mai roto i te taŋata hai ꞌīŋoa ōꞌou. I kī rō e mātou mo taꞌe aŋa haka ꞌou. Taꞌe, paꞌi, a ia o roto i a tātou.
39He pāhono e Ietū:
—E haka rē kōrua i a ia. ꞌIna e tahi kope aŋa i te mana hai ꞌīŋoa ōꞌoku kī i te vānaŋa taꞌe tano o ruŋa i a au. 40Te kope ꞌina i a ia te haŋa mo haka hape i te tātou aŋa e hāꞌūꞌū mai ꞌana.
41»ꞌĪ a au he kī atu: te taŋata vaꞌai atu, korohaŋa he hapaina vai mau nō ꞌo te ai o kōrua o te ⌊Kiritō⌋, pe muꞌa ka oho ena e ko taꞌe vaꞌai e te ꞌAtua ki rā taŋata hai meꞌe mo haka koa.
E uꞌi kōrua ꞌo hara
42»Te ūtuꞌa o te ꞌAtua mo te taŋata haka hara i te kope taꞌe pūai rahi o te haka moe iŋa i tōꞌona manaꞌu ꞌi ruŋa i a au he ūtuꞌa ꞌata taparahi-taꞌata ki te ūtuꞌa he here hai māꞌea paŋahaꞌa ki te ŋao ꞌai ka hoa ki roto i te vaikava.
43»Mo haka hara i a koe e tuꞌu rima e tahi, ka hore ka haka topa mai ruŋa i a koe; e hau rō atu, paꞌi, mōꞌou te ravaꞌa i te ora ꞌāpī ꞌina he hopeꞌa raꞌa vaꞌai e te ꞌAtua e tū-tuma rō ꞌā e tahi rima, ki te hoa i a koe ki roto i te pōꞌauahi, kona ꞌina he mate te ahi, e ai rō ꞌā ararua uꞌu rima. [44Kona ꞌina he mate te oꞌi-oꞌi ꞌe ꞌina he mate te ahi.]
45»ꞌE mo haka hara i a koe e tuꞌu vaꞌe e tahi, ka hore ka haka topa mai ruŋa i a koe; e hau rō atu, paꞌi, mōꞌou te ravaꞌa i te ora ꞌāpī ꞌina he hopeꞌa raꞌa vaꞌai e te ꞌAtua hai vaꞌe e tahi, ki te hoa i a koe ki roto i te pōꞌauahi e ai rō ꞌā ararua uꞌu vaꞌe. [46Kona ꞌina he mate te oꞌi-oꞌi ꞌe ꞌina he mate te ahi.]
47»ꞌE mo haka hara i a koe e tuꞌu mata e tahi, ka ka-karo ka hoa mai ruŋa i a koe; e hau rō atu, paꞌi, mōꞌou te oꞌo ki roto i te ao haka tere e te ꞌAtua e tahi nō mata, ki te ai ararua uꞌu mata ꞌe he hoa i a koe ki roto i te pōꞌauahi, 48kona ꞌina he mate te oꞌi-oꞌi ꞌe ꞌina he mate te ahi.
49»Te nuꞌu taꞌatoꞌa ka haka ꞌatu ena hai ahi, te auraꞌa, hai ꞌati, mo ꞌata haka pūai i te rāua haka moe iŋa i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a au, pa he hoa iŋa i te kai hai miti mo haka nene. 50Te miti, paꞌi, meꞌe riva-riva; ꞌe mo taꞌe maŋeo, ¿pē hē ia ana haka riva-riva haka ꞌou? A kōrua e hāpaꞌo ꞌo kore te kōrua maŋeo, ꞌe e noho hai haumārū ꞌi roto i a kōrua.
10Te meꞌe haka piri e te ꞌAtua ꞌina ko haꞌataꞌa
1He eꞌa a Ietū mai Kaperenāū, he oho ki Hūrea ꞌe ki te rua pāꞌiŋa o te rio ko Horotana. ꞌI ira te taŋata i taka-taka haka ꞌou ai, ꞌe he haꞌamata a Ietū he hāpī, pa he meꞌe rava aŋa e ia.
2He haka hāhine ia ki a Ietū te tētahi nuꞌu ⌊fariseo⌋ ꞌe, mo haka ꞌatu koiꞌite e kī rō i te meꞌe taꞌe tano, he ꞌui hoki e tano rō te kenu ⌊hāipo-ipo⌋ mo haꞌataꞌa mai tāꞌana viꞌe. 3He kī e Ietū:
—¿He aha te meꞌe i pāpaꞌi e ⌊Mōtē⌋ o ruŋa i te haꞌataꞌa o te nuꞌu hāipo-ipo?
4He pāhono e rā nuꞌu:
—Te ⌊haka tere iŋa ꞌa Mōtē⌋ e haꞌatiꞌa rō ꞌā mo haꞌataꞌa o te kenu mai tāꞌana viꞌe e vaꞌai e te kenu i te parau haꞌataꞌa ki rā viꞌe.
5He kī ia e Ietū:
—He pūꞌoko hio-hio o kōrua i haka rē atu ai e Mōtē i te roŋo ena. 6I aŋa era e te ꞌAtua i te ao, he aŋa takoꞌa i te taŋata ꞌe i te viꞌe mo kenu mo viꞌe. 7ꞌO ira te taŋata e haka rē ena i tōꞌona matuꞌa tane ꞌe i tōꞌona matuꞌa vahine mo noho ꞌi muri i tāꞌana viꞌe, 8ꞌe he riro rō ꞌai a rāua e tahi nō hakari. E ko ai haka ꞌou hoko rua, e tahi mau nō a rāua. 9ꞌO ira, ꞌina ko haꞌataꞌa te taŋata i te meꞌe haka piri e te ꞌAtua.
10I hoki era a kuā Ietū ki te hare noho o rāua, he ꞌui e tāꞌana nuꞌu hāpī o ruŋa o rā vānaŋa. 11He kī e Ietū: «Te kope haꞌataꞌa mai tāꞌana viꞌe ꞌe he hāipo-ipo ki te rua e taiꞌata ꞌā. 12ꞌE te viꞌe haka rē i tāꞌana kenu ꞌe he hāipo-ipo ki te rua kope e taiꞌata takoꞌa ꞌā».
He haꞌamaitai iŋa e Ietū i te ŋā poki
(Māteo 19.13-15; Ruka 18.15-17)
13E tahi mahana he maꞌu e te nuꞌu i te ŋā poki ki a Ietū mo haꞌamaitai, ꞌe te nuꞌu hāpī ꞌāꞌana he ture ki rā nuꞌu.
14I takeꞌa era e Ietū, he riri ꞌe he kī:
«Ka haka rē kōrua i te ŋā poki mo oho mai ki a au. Te ⌊haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua⌋ mo te nuꞌu pa he ŋā poki. 15ꞌĪ a au he kī atu: te kope taꞌe haka rē mo haka tika i a ia e te ꞌAtua, pa he haka rē iŋa o te ŋā poki mo haka tika i a rāua e te rua, e ko oꞌo ki roto i te haka tere iŋa ꞌāpī ꞌāꞌana».
16He haꞌi ia e Ietū i tū ŋā poki era. I oti era he haka eke i te rima ki ruŋa ꞌe he haꞌamaitai.
Ko Ietū ꞌe he taŋata ꞌono e tahi
(Māteo 19.16-30; Ruka 18.18-30)
17I eꞌa era a Ietū mo oho ꞌi tōꞌona ara, he tuꞌu e tahi taŋata e tahuti rō ꞌā, he tū-turi ꞌi muꞌa ꞌe he ꞌui:
—E te Maꞌori riva ē, ¿he aha tāꞌaku meꞌe mo aŋa mo ravaꞌa e au i te ora ꞌāpī ꞌina he hopeꞌa raꞌa vaꞌai e te ꞌAtua?
18He pāhono e Ietū:
—¿He aha koe e kī mai ena he taŋata riva a au? E tahi mau nō kope riva: he ꞌAtua. 19A koe ko ꞌite ꞌana i tāꞌana roŋo: ꞌIna ko mate te taŋata i a koe, ꞌina ko taiꞌata, ꞌina ko toke, ꞌina ko reo-reo, ꞌe e moꞌa te matuꞌa tane, te matuꞌa vahine.
20He kī e tū taŋata era:
—E te Maꞌori, te ŋā meꞌe taꞌatoꞌa ena ko aŋa ko oho mai era ꞌā e au mai tōꞌoku ꞌāpī iŋa ꞌana.
21He uꞌi a Ietū a ruŋa i rā kope ꞌe he koa. He kī:
—E tahi aꞌa meꞌe toe mo aŋa: ka oho ka hoꞌo tahi tuꞌu hauhaꞌa, ꞌe ꞌai ka vaꞌai rō te moni mo te nuꞌu veve. Pē ira he ai tuꞌu hauhaꞌa ꞌi ruŋa i te raŋi. ꞌE ꞌai koe ka oho iho mai ꞌi muri i a au mo taŋata hāpī ꞌāꞌaku.
22I ŋaroꞌa era e rā taŋata i tū meꞌe era, he māui-ui rō atu ꞌai te māhatu, ꞌe i haka kiva-kiva i eꞌa i oho ai ꞌi te rahi o tōꞌona hauhaꞌa.
23He uꞌi a Ietū a ruŋa o te nuꞌu o muri i a ia, ꞌai ka kī ki tāꞌana nuꞌu hāpī:
—¡Ko te aŋa riꞌa-riꞌa ꞌō mo te nuꞌu ꞌono mo oꞌo ki roto i te haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua!
24He māere rō atu ꞌai tū nuꞌu era ꞌi rā vānaŋa. He kī haka ꞌou e Ietū:
—E kuā haŋu ē, ¡ko te aŋa riꞌa-riꞌa mo oꞌo ki roto i te haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua! 25I hau rō atu ꞌi te aŋarahi mo te taŋata ꞌono mo haka rē i a ia mo haka tere e te ꞌAtua, ki te oꞌo o te kameio a roto i te mata o te ivi.
26I ŋaroꞌa era i rā vānaŋa, he ꞌata māere rō atu ꞌai rā nuꞌu ꞌe he ꞌui ki a rāua ꞌā:
—¿Ko ai ia te meꞌe mo eꞌa mai roto i te ūtuꞌa o te hara ꞌe mo ravaꞌa i te ora ꞌāpī ꞌina he hopeꞌa raꞌa vaꞌai e te ꞌAtua?
27He uꞌi riva-riva e Ietū a ruŋa i tū nuꞌu era, ꞌai ka kī:
—E ko ravaꞌa ki te hora hopeꞌa e te kope e tahi mo haka eꞌa i a ia mau ꞌā mai roto i te ūtuꞌa o te hara. Mo te ꞌAtua mau nō e haka eꞌa. ꞌIna, paꞌi, e tahi meꞌe mo taꞌe ravaꞌa e ia mo aŋa.
28He kī ia e Pētero:
—Ko haka rē tahi ꞌā a mātou i te mātou meꞌe mo riro he nuꞌu hāpī ꞌāꞌau.
29He pāhono e Ietū:
—ꞌĪ a au he kī atu: te nuꞌu haka rē i te rāua hare, i te rāua taina tane, taina vahine, i te rāua matuꞌa tane, matuꞌa vahine, i te poki ꞌe i te rāua henua, mo aŋa i tāꞌaku meꞌe haŋa ꞌe mo haka ꞌite i te ⌊roŋo riva-riva o te ꞌAtua⌋, 30ꞌata rahi te hare, te taina, te matuꞌa, te poki, te henua ka vaꞌai era e te ꞌAtua ꞌi te ao nei, ka tōtōā atu i a rāua e te nuꞌu ꞌo te ai ꞌāꞌaku, ꞌe pe muꞌa ka oho ena he vaꞌai i te ora ꞌāpī ꞌina he hopeꞌa raꞌa. 31Meꞌe rahi nuꞌu ko rāua te raꞌe ꞌi te hora nei, pe muꞌa ka oho ena ko rāua te hopeꞌa; ꞌe meꞌe rahi nuꞌu ko rāua te hopeꞌa ꞌi te hora nei, pe muꞌa ka oho ena ko rāua te raꞌe.
He toru haka ꞌite iŋa o Ietū i tōꞌona mate
(Māteo 20.17-19; Ruka 18.31-34)
32ꞌI te ara ki Hērutarema, ꞌi muꞌa o tāꞌana nuꞌu hāpī e oho era a Ietū. Ko māere ꞌā tū nuꞌu era ꞌāꞌana, ꞌe te nuꞌu oho o tuꞌa o rāua e riꞌa-riꞌa rō ꞌā. He toꞌo e Ietū a te tapa i tū nuꞌu hāpī era ꞌāꞌana e hoꞌe ꞌahuru mā piti ꞌe he haꞌamata he vānaŋa haka ꞌou o ruŋa i te meꞌe ka topa era ki a ia:
33«Nā ko ꞌite ꞌā e kōrua: ꞌī tātou e oho ꞌana ki Hērutarema. ꞌI ira ka vaꞌai ena i te ⌊Poki o te taŋata⌋ ki te rima o te nuꞌu ⌊oromatuꞌa ra-rahi⌋ ꞌe ki te nuꞌu ⌊maꞌori o te haka tere hūrio⌋. E haꞌaꞌau rō ꞌi roto i a rāua te ūtuꞌa mōꞌona he mate, ꞌe e vaꞌai rō ki te rima o te nuꞌu taꞌe he hūrio. 34E haka ka-kata rō, e ꞌā-ꞌanu rō, e tiŋaꞌi rō hai ꞌuaka, ꞌe e tiŋaꞌi e haka mate rō; ꞌe, ꞌi te toru mahana, he ora haka ꞌou».
Ko ⌊Tanatiako⌋ ꞌe ko ⌊Iovani⌋
35He haka hāhine ki a Ietū te ŋā poki ꞌa Tevereo ko Tanatiako ꞌe ko Iovani, he kī:
—E te Maꞌori, e haŋa rō ꞌana a māua mo vaꞌai mai ōꞌou i te meꞌe nei ka no-noꞌi atu ena.
36He ꞌui ia e Ietū:
—¿He aha te kōrua meꞌe haŋa mo vaꞌai atu?
37He kī:
—Pe muꞌa ka oho ena, ꞌi te ao haka tere e koe, e haꞌatiꞌa mai mo noho atu o māua ꞌi muri i a koe, e tahi ꞌi te pāꞌiŋa mataꞌu, e tahi ꞌi te pāꞌiŋa maui.
38He pāhono e Ietū:
—Kai ꞌite kōrua he aha te kōrua meꞌe ena e no-noꞌi mai ena. ¿E ꞌite rō kōrua mo haꞌaoromaꞌi i te ꞌati ena ka topa mai ena ꞌi ruŋa i a au? ¿E haka kē rō kōrua mo mate pē au ka mate nei?
39He pāhono e rā ŋā kope:
—ꞌĒ-ē, e meꞌe nō e māua.
He kī e Ietū:
—He aŋi ꞌā. E ꞌamo takoꞌa rō e kōrua i te ꞌati pē au, ꞌe e mate takoꞌa rō. 40ꞌE, te meꞌe ko ai te kope mo noho i tōꞌoku pāꞌiŋa mataꞌu ꞌe i tōꞌoku pāꞌiŋa maui taꞌe he meꞌe māꞌaku e vaꞌai atu. Ka vaꞌai ena ki te nuꞌu ko haꞌataꞌa era ꞌā e te ꞌAtua.
41I ŋaroꞌa era i rā meꞌe e tū tētahi nuꞌu hāpī era ꞌa Ietū e hoꞌe ꞌahuru, he riri rō atu ꞌai mo Tanatiako ararua ko Iovani. 42He raŋi ia e Ietū ki te taꞌatoꞌa o rā nuꞌu hāpī era ꞌāꞌana mo haka hāhine ki muri i a ia ꞌe he kī:
—E ꞌite rō ꞌana e kōrua, nā ꞌi roto i te nuꞌu taꞌe he hūrio e ai rō ꞌā te nuꞌu pūꞌoko haka tere manaꞌu e tano rō ꞌā a rāua mo haka aŋa i te taŋata pa he puaꞌa, ꞌe te nuꞌu ꞌata ra-rahi he haka ꞌite nō te aŋa ki te nuꞌu ko ai a rāua. 43ꞌI roto i a kōrua ꞌina ko ai te meꞌe tuꞌu pē ira. Te tano mau: te kope haŋa mo hōnui o roto i a kōrua e tāvini mo te taꞌatoꞌa, 44ꞌe te kope haŋa mo raꞌe o roto i a kōrua e ꞌekaravo mo te taꞌatoꞌa. 45Te Poki o te taŋata, paꞌi, taꞌe mo tāvini ki a ia e te rua i oho mai ai, mo tāvini ōꞌona ki te rua ꞌe mo vaꞌai i a ia ki te mate, he ꞌauhau iŋa mo haka eꞌa meꞌe rahi taŋata mai roto i te ūtuꞌa o te hara.
He haka ora iŋa o Ietū i te taŋata matapō
(Māteo 20.29-34; Ruka 18.35-43)
46He tuꞌu ia a kuā Ietū ki Herikō. I eꞌa era mai ira ananake ko tāꞌana nuꞌu hāpī ꞌe meꞌe rahi haka ꞌou atu nuꞌu, ꞌi te tapa o te ara e noho rō ꞌā te ꞌōtare matapō e tahi ko Varatīmeo, poki ꞌa Tīmeo, e no-noꞌi ꞌā hai moni. 47I ŋaroꞌa era ko Ietū o Nātāreta te meꞌe vari a ira, he haꞌamata he ohu:
—¡E Ietū, e te Hakaara o ⌊Tāvita⌋ ē, ka haka ꞌaroha koe i a au!
48Nuꞌu rahi te nuꞌu i ture mo mou, ꞌe ꞌai rā taŋata e ꞌata ohu pūai era:
—¡E te Hakaara o Tāvita ē, ka haka ꞌaroha koe i a au!
49He noho ia a Ietū, ꞌe he kī:
—Ka kī kōrua mo oho mai.
He kī ia e te nuꞌu ki tū matapō era:
—Kiahio koe. Ka eꞌa ki ruŋa; ꞌai e kī mai era mo oho ōꞌou.
50A ruŋa i rere ai tū kope era, he hoa i tōꞌona kapa, ꞌe he haka hāhine. 51He ꞌui e Ietū:
—¿He aha taꞌa meꞌe haŋa mo aŋa atu e au?
He pāhono e tū matapō era:
—E te Maꞌori, e haŋa rō ꞌana a au mo takeꞌa.
52He kī e Ietū:
—Ka oho nō koe; ꞌi te haka moe ōꞌou i tuꞌu manaꞌu ꞌi ruŋa i a au i ora ena tuꞌu mata.
ꞌI rā hora mau ꞌā he haꞌamata he takeꞌa e tū taŋata era i te meꞌe, ꞌe he oho takoꞌa ꞌi tuꞌa i a Ietū.
11He tuꞌu iŋa o Ietū ki Hērutarema
(Māteo 21.1-11; Ruka 19.28-40; Iovani 12.12-19)
1ꞌI te ara oho o kuā Ietū ki Hērutarema, i hāhine era ki Vetefāhē ꞌe ki Vētānia, he kona o muri i te Maꞌuŋa o te ꞌŌrivo, he uŋa e Ietū e rua o tāꞌana nuꞌu hāpī 2koia ko kī:
«Ka oho kōrua ki te kona o muꞌa era ai. Nā ꞌi ira e tahi muni e here rō ꞌā, kai eke ꞌā e te taŋata. Ka kume, ꞌai ka maꞌu rō mai. 3Mo ꞌui atu e te nuꞌu mo aha e kume ena, e kī: “O te mātou Pūꞌoko Haka Tere ko Ietū i kī mai, ꞌe e ko roa he haka hoki atu”».
4He oho ia rā nuꞌu, he takeꞌa i tū muni era ꞌi te ara e here rō ꞌā ꞌi muri i te ꞌōpani e tahi ꞌe he kume.
5I takeꞌa era e te nuꞌu o tū kona era, he ꞌui: «¿E aha ꞌā kōrua? ¿He aha rā kōrua i kume ai i te muni?».
6He pāhono e tū nuꞌu hāpī era pa he meꞌe kī era e Ietū, ꞌe he haꞌatiꞌa e rā nuꞌu mo toꞌo. 7He maꞌu he oho i tū muni era, he puꞌa hai kahu o rāua, ꞌe he eke a Ietū.
8Meꞌe rahi te taŋata i hēriki i te rāua kahu ꞌi te ara a te kona ka vari era a Ietū, ꞌe tētahi i hore-hore hai raupā miro i hēriki ai. 9Te nuꞌu taꞌatoꞌa oho ꞌi muꞌa ꞌe ꞌi tuꞌa ōꞌona ꞌai e ohu e oho era:
«¡⌊Osana⌋!»
«¡Taŋata haꞌamaitai e te ꞌAtua te taŋata oho mai nei hai ꞌīŋoa ōꞌona!»
10«¡Ka haꞌamaitai te ꞌAtua i a ia, he hakaara o te tātou tupuna ko ⌊Tāvita⌋, oho mai mo haka tere i a tātou!»
«¡Osana! ¡Ko te nui-nui i te ꞌAtua o te raŋi!».
11He uru ia a Ietū ki Hērutarema ꞌe he oho ki te Kona Haꞌamuri ꞌAtua. He uꞌi he oho ka vari tahi rō. I oti era he eꞌa he oho ki Vētānia ananake ko tāꞌana hoꞌe ꞌahuru mā piti nuꞌu hāpī ꞌo te ai ko ahi-ahi ꞌana.
Ko Ietū ꞌe he tumu pika e tahi
12ꞌI te rua mahana ꞌi te hora eꞌa mai Vētānia, he maruaki a Ietū. 13Mai kōnui i takeꞌa ai i te tumu pika e ai rō ꞌā te raupā. He haka hāhine he uꞌi ana ai te pika o ruŋa, ꞌe ꞌina e tahi meꞌe i ravaꞌa. He raupā mau nō te meꞌe o ruŋa; taꞌe, paꞌi, he ꞌāvaꞌe o te pika. 14He kī e Ietū ki tū tumu pika era: «¡ꞌIna e ko kai haka ꞌou te taŋata i te pika o ruŋa ōꞌou!».
He ŋaroꞌa ia e tāꞌana nuꞌu hāpī.
He tū-tute iŋa o Ietū i te nuꞌu
(Māteo 21.12-17; Ruka 19.45-48; Iovani 2.13-22)
15I tuꞌu era ki Hērutarema, he uru a Ietū ki roto i te ⌊Kona Haꞌamuri ꞌAtua⌋ ꞌe he haꞌamata he tū-tute ki haho i te nuꞌu hoꞌo o roto. He toꞌo mai he huri i te ꞌamuramaꞌa taꞌatoꞌa o te nuꞌu taui moni, ꞌe pē ira takoꞌa ꞌā i te pepe o te nuꞌu hoꞌo pāroma, 16ꞌe ꞌina he haꞌatiꞌa mo vari haka ꞌou o te nuꞌu a ira e tari rō ꞌana i te rāua meꞌe. 17He haꞌamata ia a Ietū he hāpī: «Nā ꞌi ruŋa i te ⌊Pāpaꞌi Moꞌa⌋ e hāꞌaki ena te vānaŋa o te ꞌAtua pē nei ē: “Tōꞌoku hare e kī rō: ‘he hare mo pure mo te hau taꞌatoꞌa’”, ꞌe ko haka riro ꞌā e kōrua he ꞌana o te toke-toke».
18I ŋaroꞌa era i te meꞌe nei e te nuꞌu ⌊oromatuꞌa ra-rahi⌋ ꞌe e te nuꞌu ⌊maꞌori o te haka tere hūrio⌋, he uꞌi i te rāveꞌa mo tiŋaꞌi mo haka mate i a Ietū. A rāua, paꞌi, e riꞌa-riꞌa rō ꞌana ꞌo te ai he haka roŋo te taŋata i te meꞌe hāpī e Ietū.
19I pō era he eꞌa haka ꞌou a Ietū koia ko tāꞌana nuꞌu hāpī mai Hērutarema.
E haka moe te manaꞌu ꞌi ruŋa i te ꞌAtua
20ꞌI te pōꞌā o te rua mahana, he vari a kuā Ietū a muri i tū tumu pika era, he takeꞌa ko paka-paka tahi ꞌā ꞌātā ki te aka. 21He manaꞌu a Pētero ki tū meꞌe kī era e Ietū, ꞌe he kī:
—E te Maꞌori, ka uꞌi rā tū tumu pika tohu era e koe; ko paka-paka tahi ꞌā.
22He kī e Ietū:
—E haka moe te kōrua manaꞌu ꞌi ruŋa i te ꞌAtua. 23ꞌĪ a au he kī atu: te kope kī ki te maꞌuŋa nei: “¡Ka oho koe mai nā, ka rere ki roto i te vaikava!”, mo taꞌe ꞌaka-ꞌaka o rā kope ꞌe mo ⌊haka moe i te manaꞌu⌋ ꞌi ruŋa i te ꞌAtua he topa rā meꞌe kī era, pē ira mau ꞌā ka topa era. 24ꞌO ira ꞌī a au he kī atu: te meꞌe taꞌatoꞌa no-noꞌi e kōrua hai pure, e manaꞌu: nā ko ai ꞌā i a kōrua rā meꞌe ꞌe he vaꞌai atu.
25»Hora ena o kōrua e pure ꞌā, e haka rehu kōrua ꞌi raꞌe i te meꞌe taꞌe tano aŋa atu e te rua, ki haka kore ai e te Matuꞌa o te raŋi i te kōrua hara. [26Mo taꞌe haka rehu o kōrua i te hape o te rua, pē ira takoꞌa ꞌā te Matuꞌa o te raŋi ka taꞌe haka rehu ena i te kōrua hara.]
¿ꞌA ꞌai i vaꞌai ki a Ietū i te parau mo aŋa i te meꞌe aŋa e ia?
27He tuꞌu haka ꞌou a kuā Ietū ki Hērutarema. E haꞌere nō ꞌana a Ietū ꞌi te Kona Haꞌamuri ꞌAtua, he haka hāhine te nuꞌu oromatuꞌa ra-rahi, te nuꞌu maꞌori o te haka tere hūrio ꞌe pē ira ꞌā te nuꞌu pūꞌoko haka tere hūrio. 28He ꞌui ki a Ietū:
—¿ꞌA ꞌai i vaꞌai atu i te parau mo aŋa ōꞌou i te ŋā meꞌe ena e koe e aŋa ena?
29-30He kī e Ietū:
—ꞌĪ a au he ꞌui takoꞌa atu: ¿ꞌA ꞌai i uŋa mai i a Iovani mo ⌊papatito⌋, o te ꞌAtua ꞌo o te taŋata? Mo pāhono mai o kōrua, he kī atu e au hai parau o ꞌai a au e aŋa nei.
31He haꞌamata rā nuꞌu he tātake ki a rāua ꞌā e kī era: «Mo kī e tātou: o te ꞌAtua i uŋa mai, pē nei ka kī mai era: “¿He aha ia a kōrua i taꞌe haka roŋo ai i tāꞌana vānaŋa?”. 32ꞌE, takoꞌa, e ko tano tātou mo kī: o te taŋata i uŋa mai».
Rā nuꞌu ra-rahi era, paꞌi, e riꞌa-riꞌa rō ꞌā ꞌi te taŋata ꞌo te ai te nuꞌu taꞌatoꞌa e manaꞌu era he perofeta a Iovani. 33He pāhono ia ki a Ietū:
—Kai ꞌite a mātou.
He kī e Ietū:
—ꞌIna takoꞌa ia a au e ko kī atu ꞌa ꞌai i vaꞌai mai i te parau mo aŋa i te meꞌe aŋa e au.
12Te nuꞌu hāpaꞌo i te kona ꞌoka vino
(Māteo 21.33-46; Ruka 20.9-19)
1He haꞌamata a Ietū he vānaŋa hai ꞌaꞌamu haꞌaauraꞌa. He kī:
«E tahi taŋata he ꞌoka i te vino ꞌe he puru hai ꞌāua. He aŋa i te kona mo aŋa o te ꞌava ꞌe he haka tuꞌu i te kona ruŋa nui mo ꞌauario. I oti era he haꞌaꞌau ananake ko te nuꞌu ꞌoka kai mo aŋa e rā nuꞌu i rā henua ꞌe mo ꞌauhau ki a ia i te ꞌapa vino tano māꞌana mo te hoa henua. He haka rē ia ki rā nuꞌu ꞌe he eꞌa he oho rō ꞌai.
2»I tano era te ꞌāvaꞌe mo kato, he uŋa e tū taŋata era i te tāvini ki rā kona mo kī ki rā nuꞌu mo vaꞌai i tū ꞌapa vino era ꞌāꞌana. 3He toꞌo mai e rā nuꞌu ꞌoka kai hāpaꞌo era i te vino he tiŋaꞌi ka piꞌi-piꞌi rō i rā tāvini, ꞌe ꞌai ka haka hoki ꞌina he meꞌe maꞌu o te rima.
4»He uŋa e tū taŋata era i te tāvini haka ꞌou e tahi. He vā-vā e tū ŋāŋata ꞌoka kai era ꞌe he tiŋaꞌi he ŋaꞌaha te pūꞌoko.
5»He uŋa ia i te toru kope. He tiŋaꞌi he haka mate. Meꞌe rahi nō atu tāvini i uŋa haka ꞌou; tētahi i tiŋaꞌi, ꞌe tētahi atu i tiŋaꞌi i haka mate e rā nuꞌu.
6»E tahi nō ia kope toe o rā taŋata mo uŋa: he poki ꞌāꞌana, poki haŋa rahi. ꞌI te hora hopeꞌa he uŋa i rā poki koia ko manaꞌu: “He moꞌa rā i tāꞌaku poki”.
7»I takeꞌa era e tū nuꞌu ꞌoka kai hāpaꞌo vino era i rā poki, he kī ki a rāua ꞌā: “Ko te kope era te kope ki a ia ka topa ena te henua nei; ki tiŋaꞌi ki haka mate, ki topa rō mai ai te kona nei mo tātou”.
8»He ꞌa-ꞌaru ia i tū poki era, he tiŋaꞌi he haka mate ꞌe he hoa i te hakari ki haho o tū kona ꞌoka vino era.
9»Iā. Ki te kōrua manaꞌu, ¿he aha te meꞌe ka aŋa era ki rā nuꞌu e te taŋata era ōꞌona rā henua? ꞌĪ a au he kī atu: he tiŋaꞌi i rā nuꞌu he haka mate, ꞌe he vaꞌai i rā henua ki te tētahi nuꞌu mo hāpaꞌo.
10»¿Kai taiꞌo ꞌana ꞌō kōrua i te meꞌe hāꞌaki ꞌi ruŋa i te ⌊Pāpaꞌi Moꞌa⌋? Pē nei e kī ena:
“Te māꞌea taꞌe haŋa era e te nuꞌu aŋa hare
ko riro ꞌana he māꞌea matuꞌa haka noho hare.
11O te ꞌAtua i aŋa pē ira,
ꞌe ki te mātou mata he meꞌe nui-nui e tahi”».
12ꞌI te ꞌite e te nuꞌu ra-rahi o te ⌊hūrio⌋ o ruŋa i a rāua rā ꞌaꞌamu, he haŋa mo ꞌa-ꞌaru mo puru i a Ietū. ꞌE, ꞌi te riꞌa-riꞌa ꞌi te nuꞌu, kai ꞌa-ꞌaru; he eꞌa he oho rō ꞌai rā nuꞌu ra-rahi era.
He kimi iŋa i te ꞌōtohe mo ꞌa-ꞌaru i a Ietū
(Māteo 22.15-22; Ruka 20.20-26)
13He uŋa ia e rā nuꞌu i te tētahi ⌊fariseo⌋ ꞌe i te nuꞌu ꞌa ⌊ꞌErore⌋ ki muri i a Ietū mo uꞌi i te rāveꞌa mo kī e Ietū i te vānaŋa taꞌe tano mo te rāua haka tere iŋa; pē ira he ravaꞌa e rāua i te ꞌōtohe mo tuhi i te hape. 14He kī e rā nuꞌu:
—E te Maꞌori, ko ꞌite ꞌana a mātou: taꞌa meꞌe kī he parautiꞌa. ꞌIna koe he haka tano i a koe ki te vānaŋa kī e te nuꞌu, ꞌe ꞌina koe he vānaŋa mo haka koa i a rāua. Te meꞌe hāpī ꞌāꞌau he ara parautiꞌa o te ꞌAtua. Ki tuꞌu manaꞌu, ¿ko tano mau ꞌā a tātou e ꞌauhau nei i te moni kī mo ꞌauhau ki te ꞌariki o te rōmano? ¿E ꞌauhau ꞌo ꞌina?
15ꞌI te ꞌite e Ietū: rā nuꞌu he nuꞌu riva a te haho nō, he kī:
—¿He aha kōrua e aŋa mai ena i te meꞌe mo kī atu ōꞌoku i te vānaŋa hape? Ka maꞌu mai rā e tahi ⌊renario⌋.
16He maꞌu i tū tara ꞌaurī era ꞌe he kī e Ietū:
—¿O ꞌai te ꞌāriŋa nei ꞌe te ꞌīŋoa pāpaꞌi nei o ruŋa?
He pāhono e rā nuꞌu:
—O te ꞌariki o te rōmano.
17He kī ia e Ietū:
—Ka vaꞌai ki te ꞌariki rōmano te meꞌe o te ꞌariki rōmano, ꞌe ki te ꞌAtua te meꞌe o te ꞌAtua.
ꞌE he māere ananake ꞌi tū pāhono era.
¿E ora haka ꞌou rō te nuꞌu mate?
(Māteo 22.23-33; Ruka 20.27-40)
18He oho ia te tētahi nuꞌu ⌊saruseo⌋ mo vānaŋa ki a Ietū. Ki te rāua kī ꞌina he taŋata he ora haka ꞌou mai te mate. ꞌO ira i kī ai ki a Ietū i te meꞌe nei:
19—E te Maꞌori, pē nei a ⌊Mōtē⌋ i pāpaꞌi ai: mo mate o te taŋata ⌊hāipo-ipo⌋ e tahi ꞌe ꞌina kai ai te poki ararua ko tāꞌana viꞌe, te taina tane o rā kope e hāipo-ipo ki rā viꞌe mo ai o te poki mo maꞌu i te ꞌīŋoa o rā taina mate era ꞌe mo ai o tōꞌona hakaara.
20»ꞌI muꞌa ꞌā i ai rō e hitu taina tane. Te kope raꞌe he hāipo-ipo ꞌe, kai ai te poki, i mate rō ai. 21He hāipo-ipo te rua ki tū hove era, ꞌe he mate takoꞌa kai ai hia te poki. Pē tū meꞌe ꞌā i topa ai ki te toru, 22ꞌe ki te taꞌatoꞌa o rā ŋā taina: he hāipo-ipo ki rā viꞌe ꞌe he mā-mate ꞌina kai ai te poki. I oho era he mate takoꞌa rā viꞌe.
23»Iā. ꞌI te hora o te taŋata mo ora mai te mate, ana topa tāꞌue rā meꞌe, o roto o rā ŋā taina, ¿ꞌa ꞌai mau rā viꞌe? A hi-hitu, paꞌi, i hāipo-ipo ai ki tū viꞌe ꞌā.
24He pāhono e Ietū:
—E hape rō ꞌā te kōrua manaꞌu ena pē nei ē: ꞌina he taŋata mate he ora haka ꞌou, he taꞌe ꞌite o kōrua i te meꞌe hāꞌaki ꞌi ruŋa i te Pāpaꞌi Moꞌa ꞌe i te roa o te pūai o te ꞌAtua. 25Ka ora ena te taŋata mai te mate, he noho pa he merahi o te raŋi, ꞌina he hāipo-ipo.
26»ꞌE te ora o te taŋata mai te mate, ¿taꞌe ꞌō ko taiꞌo ꞌā e kōrua ꞌi ruŋa i te puka pāpaꞌi e Mōtē o ruŋa o te tumu ura ꞌi te ahi? Pē nei i kī ai e te ꞌAtua ki a Mōtē mai roto i rā tumu: “A au he ꞌAtua, kope ki a ia e haꞌamuri ena e te kōrua tupuna ko ⌊ꞌAparahama⌋, ko Itaꞌata ꞌe ko Hākovo”. I kī ai i te vānaŋa nei ko mate era ꞌā rā nuꞌu. 27Te ꞌAtua, paꞌi, he ꞌAtua o te nuꞌu ora. ꞌO ira ko hape riva-riva ꞌā te kōrua manaꞌu ena.
He roŋo hopeꞌa o te nui-nui
28E tahi ⌊maꞌori o te haka tere hūrio⌋ ŋaroꞌa i tū vānaŋa era, i uꞌi era ko tano riva-riva ꞌā te pāhono ꞌa Ietū, he haka hāhine he ꞌui:
—¿Ko roŋo hē o te ꞌAtua te roŋo hopeꞌa o te nui-nui?
29He pāhono e Ietū:
—Te roŋo hopeꞌa o te nui-nui o roto o te roŋo taꞌatoꞌa ko te meꞌe kī era e Mōtē ꞌi ruŋa i te Pāpaꞌi Moꞌa: «E te itaraera ē, e tahi mau nō ꞌAtua, ko Iehoha, Pūꞌoko Haka Tere o tātou. 30ꞌO ira, e haŋa koe ki tuꞌu ꞌAtua hai haŋu taꞌatoꞌa o tuꞌu māhatu, o tuꞌu vārua, o tuꞌu manaꞌu ꞌe o tuꞌu pūai». 31ꞌE te rua roŋo hopeꞌa o te nui-nui: «E haŋa koe ki te rua pa he haŋa iŋa ena ꞌā ōꞌou ki a koe». ꞌIna he roŋo haka ꞌou i hau ꞌi te nui-nui ki te ŋā roŋo nei.
32He kī e tū maꞌori era:
—He aŋi ꞌā tāꞌau, e te Maꞌori ē. He parautiꞌa taꞌa meꞌe kī mai ena: e tahi mau nō ꞌAtua, ꞌina he rua. 33ꞌE te haŋa iŋa ki te ꞌAtua hai haŋu taꞌatoꞌa o te māhatu, o te manaꞌu, ꞌe o te pūai, ꞌe te haŋa ki te rua pa he haŋa iŋa ena ꞌā ōꞌou ki a koe, i hau rō atu i te hauhaꞌa ki te meꞌe taꞌatoꞌa tutu ꞌe tūtia ki te ꞌAtua.
34I ŋaroꞌa era e Ietū hai manaꞌu riva-riva i pāhono ai e tū maꞌori era, he kī:
—Ko hāhine ꞌā koe mo oꞌo ki roto i te ⌊haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua⌋.
ꞌE, ꞌi te tano o te pāhono ꞌa Ietū, ꞌina e tahi kope i ꞌui haka ꞌou e tahi meꞌe.
¿Mai i a ai ka haka ara mai ena te ⌊Kiritō⌋?
(Māteo 22.41-46; Ruka 20.41-44)
35E hāpī nō ꞌā a Ietū ꞌi te Kona Haꞌamuri ꞌAtua, he kī:
«Ko ꞌite ꞌana a kōrua: te maꞌori o te haka tere hūrio e kī rō ꞌana: mai i a ⌊Tāvita⌋ te Kiritō ka haka ara ena. 36ꞌE, ka ai atu pē ira, i kī rō e Tāvita ꞌi te hora haka vānaŋa i a ia e te ⌊Vārua Maitai⌋ pē nei ē:
“ꞌA Iehoha te ꞌAtua i kī rō ki tōꞌoku Pūꞌoko Haka Tere:
‘Ka noho koe ꞌi tōꞌoku pāꞌiŋa mataꞌu
ꞌātā ka haka rē rō e au i te nuꞌu taꞌe haŋa atu ki a koe ꞌi raro o tuꞌu vaꞌe’”.
37»Hai kī o Tāvita i te vānaŋa era mo te Kiritō, e ꞌite nei e tātou: te Kiritō taꞌe nō he hakaara o Tāvita».
ꞌE nuꞌu rahi te nuꞌu o ira i haka roŋo hai koa i te vānaŋa ꞌa Ietū.
Te huru o te maꞌori o te haka tere hūrio
(Māteo 23.1-36; Ruka 11.37-54; 20.45-47)
38E hāpī nō ꞌā a Ietū ki te nuꞌu he kī:
«E uꞌi kōrua ꞌo riro pa he maꞌori o te haka tere hūrio, nuꞌu haŋa mo hāꞌere e uru rō ꞌā i te kahu ro-roa mo haka tuꞌu pa he nuꞌu hōnui ꞌe mo ꞌaroha e te taŋata ꞌi te ara pa he ꞌariki. 39He uꞌi nō te aŋa mo noho e rāua i te pepe o te nuꞌu hōnui o roto i te ⌊hare pure hūrio⌋ ꞌe o te kona ŋoŋoro. 40He toꞌo nō te aŋa i te hauhaꞌa o te ŋā viꞌe hove mo rāua, ꞌe mo naꞌa i rā meꞌe taꞌe tano aŋa era e rāua, he haka roa-roa te pure iŋa ꞌi muꞌa o te taŋata mo haka tuꞌu i a rāua pa he nuꞌu riva. ꞌĪ a au he kī atu: ꞌata paŋahaꞌa te ūtuꞌa ka topa ena ki rā ŋā nuꞌu».
Te tara vaꞌai e te viꞌe veve mo te ꞌAtua
41ꞌI te mahana e tahi e noho rō ꞌā a Ietū ꞌi muꞌa o te ꞌavahata ha-haꞌo moni ꞌi te Kona Haꞌamuri ꞌAtua, e uꞌi ꞌā pē hē te nuꞌu e ha-haꞌo era i te moni. He takeꞌa meꞌe rahi nuꞌu ꞌono e ha-haꞌo ꞌā meꞌe rahi nō atu moni.
42E noho e uꞌi nō ꞌā a Ietū i tuꞌu rō ai e tahi viꞌe hove veve, he ha-haꞌo e rua tara ꞌaurī taꞌe hauhaꞌa rahi. 43He raŋi ia e Ietū ki tāꞌana nuꞌu hāpī mo haka hāhine ꞌe he kī:
—ꞌĪ a au he kī atu: i hau rō atu ꞌi te hauhaꞌa, ki te ꞌAtua, te moni vaꞌai e te viꞌe hove veve era ki te moni vaꞌai e te tētahi nuꞌu era. 44Te nuꞌu taꞌatoꞌa era, paꞌi, hai tara e topa rō ꞌā i a rāua i vaꞌai ai; ꞌe te viꞌe era, ꞌi roto i tōꞌona veve, te tara ai mo tōꞌona ora i vaꞌai tahi nō mo te ꞌAtua.
13Te ⌊Kona Haꞌamuri ꞌAtua⌋ e haka marua tahi rō
1I oho era a kuā Ietū mo eꞌa mai roto i te Kona Haꞌamuri ꞌAtua, he kī e tahi o tāꞌana nuꞌu hāpī:
—¡E te Maꞌori, ka uꞌi rā koe i te nu-nui ꞌe i te nehe-nehe o te māꞌea o te hare o te kona nei!
2He kī e Ietū:
—E uꞌi riva-riva te ŋā hare ena. Pe muꞌa ka oho ena e ko ai haka ꞌou e tahi māꞌea ꞌi ruŋa i te rua māꞌea. E haka marua tahi rō.
Te ꞌati era mo topa
(Māteo 24.3-28; Ruka 21.7-24; 17.22-24)
3He oho ia a kuā Ietū ki te Maꞌuŋa o te ꞌŌrivo, o muꞌa o te Kona Haꞌamuri ꞌAtua. I noho era a Ietū, he haka hāhine a Pētero, a ⌊Tanatiako⌋, a ⌊Iovani⌋ ꞌe a Antarea, ꞌe he ꞌui e rā nuꞌu ki a Ietū mo ꞌite e rāua nō 4a hē ka topa tū meꞌe era, ꞌe pē hē ana aŋi-aŋi ko hāhine ꞌā te hora mo topa. 5He kī e Ietū:
«E uꞌi kōrua ꞌo haka maꞌa-maꞌa rō atu. 6Nuꞌu rahi te nuꞌu ka tuꞌu atu ena he kī atu ko au a rāua. Pē nei ka kī atu ena: “He Kiritō au”. E rahi rō te nuꞌu ka haka maꞌa-maꞌa ena.
7»Ka ŋaroꞌa ena e kōrua i te parau ꞌāpī ko tamaꞌi ꞌā a nei ꞌe a rā, ꞌina kōrua ko riꞌa-riꞌa. He topa mau ꞌā te meꞌe ena. ꞌE, ka ai atu pē ira, kai hāhine ꞌā te hopeꞌa o te ao nei. 8Te nuꞌu o te henua e tahi e moto rō ki te nuꞌu o te rua henua, ꞌe he tamaꞌi te ꞌariki o te kona e tahi ki te ꞌariki o te rua kona. ꞌE meꞌe rahi nō atu kona ka mākenu-kenu ena te henua, ꞌe he ai te maruaki. He haꞌamata iŋa iho rā o te ꞌati mo topa mai.
9»E hāpaꞌo kōrua i a kōrua ꞌā. Nā e vaꞌai rō i a kōrua ki te rima o te nuꞌu ra-rahi o tātou o te ⌊hūrio⌋ ꞌe e tōtōā rō i a kōrua ꞌi roto i te hare pure. E maꞌu rō mo ture e te suerekao ꞌe e te ꞌariki ꞌo te ai o kōrua he nuꞌu hāpī ꞌāꞌaku. ꞌI rā hora ka haka ꞌite ena kōrua ki a rāua o ruŋa i a au. 10Te ⌊roŋo riva-riva o te ꞌAtua⌋, paꞌi, e haka ꞌite e oho rō ki te taŋata o te henua taꞌatoꞌa ꞌi raꞌe ki te tuꞌu iŋa mai o te hopeꞌa o te ao.
11»Hora era ko vaꞌai ꞌā i a kōrua ki te rima o te nuꞌu ra-rahi, ꞌina ko manaꞌu he aha te meꞌe mo kī. Ka kī nō kōrua i te vānaŋa ka haka ꞌite atu ena e te ꞌAtua ꞌi rā hora; taꞌe ko kōrua, paꞌi, te meꞌe ka vānaŋa era, he ⌊Vārua Maitai⌋.
12»ꞌI rā ŋā mahana, e vaꞌai rō e te taina i tōꞌona taina ki te rima o te nuꞌu mo tiŋaꞌi mo mate, ꞌe pē ira ꞌana te matuꞌa i te rāua ŋā poki. ꞌE te ŋā poki e ꞌenemī rō mo te rāua matuꞌa ꞌe e vaꞌai rō ki te nuꞌu mo tiŋaꞌi mo mate. 13Te taŋata o te henua taꞌatoꞌa e maꞌu rō i te riri mo kōrua he haka moe o kōrua i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a au. ꞌE te kope haka moe oho nō i tōꞌona manaꞌu ꞌātā ki te hopeꞌa he ravaꞌa i te ora ꞌāpī ꞌina he hopeꞌa raꞌa vaꞌai e te ꞌAtua.
14»Nā e tuꞌu rō te mahana te kope ko ia te meꞌe ka hano-hano ꞌe ka ꞌenemī ena e te ꞌAtua he oho he noho ꞌi te ⌊Kona ꞌAta Moꞌa⌋ o te Kona Haꞌamuri ꞌAtua, he kona ꞌina a ia ko ai ꞌi ira. (Te kope taiꞌo i te meꞌe nei e aŋi-aŋi riva-riva).
»Ka topa ena te meꞌe nei, te nuꞌu noho o Hūrea e tē-tere a te kona maꞌuŋa; 15ꞌe te kope ꞌi haho o tōꞌona hare, ꞌina ko uru ko toꞌo e tahi meꞌe mai roto; 16ꞌe te kope ꞌi ꞌuta, ꞌina ko hoki ki te hare ni mo toꞌo i tōꞌona paratoa.
17»¡ꞌI rā ŋā mahana ko te ꞌaroha ꞌi te hānautama ꞌe ꞌi te ŋā viꞌe e haka ꞌomo-ꞌomo nō ꞌā i te rāua ŋā poki! 18E ani ki te ꞌAtua mo taꞌe topa o te meꞌe nei ꞌi te ꞌāvaꞌe o te toŋa. 19Te ꞌati ka topa era ꞌi rā ŋā mahana he taparahi-taꞌata, he meꞌe kai topa ꞌā mai te hora aŋa e te ꞌAtua i te ao ki ꞌaŋarīnā, ꞌe ꞌina e ko ai haka ꞌou te meꞌe tuꞌu pē ira ki te hora hopeꞌa. 20Mo taꞌe haka poto e te ꞌAtua i rā ŋā mahana, ꞌina e tahi taŋata mo ora. ꞌE, ko haka poto ꞌā ꞌi te haŋa ki te nuꞌu haꞌataꞌa e ia māꞌana.
21»Mo kī atu e te kope e tahi ꞌi rā ŋā mahana: “ꞌĪ te ⌊Kiritō⌋ ꞌī aꞌa” ꞌo “ꞌAi te Kiritō ꞌai rā”, ꞌina kōrua ko haka roŋo. 22Nā e tuꞌu rō mai te kiritō ꞌe te perofeta taꞌe parautiꞌa; e aŋa rō i te mana mo haka maꞌa-maꞌa i te manaꞌu o te taŋata, ꞌātā i te manaꞌu o te nuꞌu haꞌataꞌa e te ꞌAtua māꞌana ana ravaꞌa e rāua. 23Nā ko haka ꞌite atu ꞌana e au ꞌi raꞌe ki te topa iŋa mai o rā ŋā meꞌe. ꞌO ira, e uꞌi e hāpaꞌo kōrua.
He hoki iŋa mai o te ⌊Poki o te taŋata⌋
(Māteo 24.29-35,42,44; Ruka 21.25-36)
24»Ki oti te mahana o rā ŋā ꞌati, he pōhāhā te raꞌā ꞌe e ko māꞌeha haka ꞌou te māhina; 25he vī-viri te hetuꞌu ꞌe he rurū tahi te meꞌe o te raŋi.
26»ꞌI rā hora ka takeꞌa ena i te Poki o te taŋata ka topa mai ꞌi ruŋa i te raŋi e tahi ꞌi ruŋa i a ia te pūai ꞌe te ꞌana-ꞌana o te ꞌAtua. 27He uŋa i te merahi mo haka taka-taka i te nuꞌu haꞌataꞌa māꞌana mai te kona taꞌatoꞌa o te ao, mai te kona hopeꞌa mau era o te henua ꞌātā ki te kona hopeꞌa era o te raŋi».
28He kī haka ꞌou ia e Ietū:
«E haka topa te kōrua manaꞌu ꞌi ruŋa i te tumu pika: Ki ai tōꞌona maŋa ꞌāpī, ꞌe ki pipi tōꞌona raupā, he aŋi-aŋi e kōrua ko hāhine ꞌā a hora. 29Pē ira ꞌā, ka takeꞌa ena e kōrua ko topa ꞌā te ŋā meꞌe nei, e ꞌite: ko hāhine ꞌā te hoki iŋa mai o te Poki o te taŋata. 30ꞌĪ a au he kī atu: te taŋata o te hora nei e ko ŋaro hia ka topa rō mai ena te ŋā meꞌe nei. 31E ŋaro rō te raŋi ꞌe te henua. ꞌE, tāꞌaku vānaŋa nei e ko ŋaro; e tano tahi rō.
32»Te mahana ꞌe te hora o tōꞌona hoki iŋa mai ꞌina e tahi taŋata i ꞌite, kai ꞌite e te merahi o te raŋi, ꞌe pē ira takoꞌa ꞌā te Poki; he Matuꞌa mau nō te meꞌe i ꞌite.
33»ꞌO ira, e veveri e ꞌara te mata; ꞌina, paꞌi, kōrua kai ꞌite a hē te meꞌe nei ka topa. 34Te hoki iŋa mai ōꞌona ka ai ena pa he hoki iŋa ki tōꞌona hare o te kope oho ki te rua henua.
»Te kope nei, ꞌi raꞌe ki tōꞌona oho, he haka hāpaꞌo i tōꞌona hare ki te nuꞌu tāvini ꞌe ki rā nuꞌu i kī ai i te rāua meꞌe mo aŋa. Ki te kope ko ia te ꞌauario o te ꞌōpani i kī ai: “E uꞌi koe ꞌo haꞌuru rō”.
35»Pē ira takoꞌa ꞌā a kōrua, e uꞌi ꞌo hāꞌuru rō; ꞌina, paꞌi, kōrua kai ꞌite a hē ka tuꞌu mai tū kope era ōꞌona te hare, te auraꞌa, te Poki o te taŋata. E tano nō ꞌi te ahi-ahi pō, ꞌi te ꞌahuru mā piti o te pō, ꞌi te hora ꞌoꞌoa o te moa ꞌo ꞌi te pōꞌā. 36E uꞌi ꞌo tuꞌu rō atu he maꞌurima i a kōrua e hāꞌuru ꞌā. 37Te meꞌe nei e au e kī atu ena ki a kōrua, ki te taꞌatoꞌa takoꞌa a au e kī nei: ¡E veveri e ꞌara te mata!».
14He haꞌaꞌau iŋa mo ꞌa-ꞌaru i a Ietū
(Māteo 26.1-5; Ruka 22.1-2; Iovani 11.45-53)
1E rua mahana toe mo te ⌊ŋoŋoro he Pakate⌋, ŋoŋoro kai i te haraoa ꞌina he revaura. Te ⌊oromatuꞌa ra-rahi⌋ ananake ko te ⌊maꞌori o te haka tere hūrio⌋ e kimi ꞌana i te rāveꞌa mo ꞌa-ꞌaru hai reo-reo i a Ietū ꞌe mo tiŋaꞌi mo haka mate. 2I ai rō tētahi o rā nuꞌu i kī mo taꞌe ꞌa-ꞌaru ꞌi rā ŋā mahana era o te ŋoŋoro ꞌo tātake ꞌe ꞌo moto te taŋata.
He huri iŋa i a Ietū hai manoꞌi
(Māteo 26.6-13; Iovani 12.1-8)
3A Ietū ia ꞌi Vētānia, ꞌi te hare o Tīmona, e kī takoꞌa era ko Rēpera. E noho nō ꞌā a Ietū ꞌi ruŋa i te ꞌamuramaꞌa, he tuꞌu e tahi viꞌe e maꞌu rō ꞌā e tahi ipu aŋa hai māꞌea nehe-nehe ko ꞌī ꞌā e te manoꞌi he nardo, manoꞌi hopeꞌa o te hauhaꞌa. He tī-tiŋi e rā viꞌe i te puꞌa o rā ipu mo ha-hata, ꞌai ka huri a ruŋa i te pūꞌoko o Ietū.
4I ai rō te nuꞌu o rā kona i riri, i kī ki a rāua ꞌā: «¿He aha i haka māuꞌa ai i te manoꞌi? 5Māuꞌa ꞌō i taꞌe hoꞌo ai mo hāꞌūꞌū ki te veve. Te moni, paꞌi, o te manoꞌi era ko te tara ena mo ꞌauhau e toru hānere mahana aŋa».
He ture ia e rā nuꞌu ki rā viꞌe.
6He kī e Ietū:
«¡Ka haka rē! ¿He aha kōrua e ture ena ki a ia? Nā e aŋa ꞌana i te meꞌe riva-riva mōꞌoku. 7Te nuꞌu veve e ko ŋaro mai muri i a kōrua ki te hora hopeꞌa. Hora nō era o kōrua i haŋa e tano nō mo hāꞌūꞌū ki a rāua. ꞌE, a au e ko noho e ko oho nō atu ꞌi muri i a kōrua. 8ꞌE te viꞌe nei ko aŋa ꞌā i tāꞌana meꞌe i tano mo aŋa: ꞌī ko haka ꞌeo era ꞌā i tōꞌoku hakari mo tōꞌoku hora tanu. 9ꞌĪ a au he kī atu: ꞌi te kona taꞌatoꞌa o te ao haka ꞌite i te ⌊roŋo riva-riva o te ꞌAtua⌋, he vānaŋa takoꞌa o ruŋa i te meꞌe aŋa mai nei e ia; pē ira ka taꞌe rehu ena a ia».
He hoꞌo iŋa o Hura i a Ietū
10A Hura Ikariote, he kope o roto o te hoꞌe ꞌahuru mā piti nuꞌu hāpī ꞌa Ietū, he oho he vānaŋa ki te nuꞌu oromatuꞌa ra-rahi mo vaꞌai e ia i a Ietū. 11I ŋaroꞌa era e rā nuꞌu i te vānaŋa ꞌa Hura, he koa rō atu ꞌai ꞌe he kī mo ꞌauhau e rāua hai moni. Pē ira a Hura i haꞌamata i uꞌi ai i te hora tano mo vaꞌai i a Ietū ki rā nuꞌu.
He kai iŋa hopeꞌa
(Māteo 26.17-29; Ruka 22.7-23; Iovani 13.21-30; 1 Kōrinto 11.23-26)
12ꞌI te mahana raꞌe o te ŋoŋoro kai i te haraoa ꞌina he revaura, he mahana tiŋaꞌi i te māmoe mo te Pakate, he ꞌui e tāꞌana nuꞌu hāpī ki a Ietū:
—¿ꞌI hē mātou ana aŋa i te tātou kai mo te Pakate?
13He uŋa ia e Ietū e rua o tāꞌana nuꞌu hāpī:
—Ka oho ki Hērutarema. ꞌI ira ka takeꞌa ena e kōrua i te taŋata e tahi e maꞌu rō ꞌā i te karo vai. He oho kōrua ꞌi tuꞌa. 14ꞌE, a te kona ōꞌona ka uru era, he uru takoꞌa kōrua he kī ki te taŋata ōꞌona te hare: “Ko uŋa mai ꞌā e te Maꞌori mo ꞌui atu: ¿ꞌI piha hē ka kai ena a ia i te kai o te Pakate ananake ko tāꞌana nuꞌu hāpī?”. 15Māꞌana e haka takeꞌa atu i te piha nui-nui o ruŋa ko haka riva-riva era ꞌā. ꞌI roto a kōrua ana aŋa i te tātou kai.
16He eꞌa ia tū ŋā kope era he oho ki Hērutarema. I tuꞌu era he takeꞌa ko tano tahi ꞌā pē tū meꞌe kī era e Ietū, ꞌe he aŋa i tū kai era o te Pakate. I oti era he hoki ki muri i a kuā Ietū.
17Ko ahi-ahi pō ꞌā i tuꞌu ai a Ietū ki rā hare ananake ko te hoꞌe ꞌahuru mā piti nuꞌu hāpī ꞌāꞌana. 18E ka-kai nō ꞌā he kī e Ietū:
—ꞌĪ a au he kī atu: e tahi o roto o kōrua e kai mai ena ꞌi muri i a au, nā he vaꞌai i a au ki te nuꞌu.
19He māui-ui rō atu ꞌai te māhatu o tū nuꞌu era ꞌāꞌana, ꞌe he haꞌamata he ꞌui e tahi e tahi ki a Ietū:
—¿Ko au hō nā meꞌe?
20He pāhono e Ietū:
—He kope e tahi o roto o kōrua haka ruku takoꞌa i tāꞌana haraoa ꞌi roto i te mareti haka ruku ꞌāꞌaku. 21Te meꞌe taꞌatoꞌa hāꞌaki ꞌi ruŋa i te ⌊Pāpaꞌi Moꞌa⌋ mo topa ki te ⌊Poki o te taŋata⌋ e ko taꞌe topa; ꞌe, ¡ko te ꞌaroha ꞌi te kope māꞌana e vaꞌai ki te nuꞌu! I hau ꞌi te riva mōꞌona ꞌāhani i taꞌe poreko.
22E ka-kai nō ꞌā, he toꞌo e Ietū i te haraoa, he māuru-uru ki te ꞌAtua, he more-more ꞌe he tuhaꞌa ki tāꞌana nuꞌu hāpī he kī:
«Ka kai kōrua i te haraoa ena; he hakari ōꞌoku».
23I oti era he toꞌo i te hapaina vino, he māuru-uru ki te ꞌAtua, he vaꞌai ki tū nuꞌu era ꞌe taꞌatoꞌa i unu ai. 24ꞌE he kī:
«He toto nā ōꞌoku ka tehe ena mo te riva-riva o te taŋata; hai nā toto ka tāpaꞌo ena te ⌊haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua ananake ko te taŋata⌋ ⌊haka moe i te manaꞌu⌋ ꞌi ruŋa i a au. 25ꞌĪ a au he kī atu: e ko unu haka ꞌou a au i te vino ꞌātā ki te mahana ka unu nei a au i te vino ꞌāpī ꞌi te ao haka tere e te ꞌAtua».
He haka rehu iŋa i a Ietū
(Māteo 26.30-35; Ruka 22.31-34; Iovani 13.36-38)
26He hīmene ia ananake mo haꞌahana-hana ki te ꞌAtua. I oti era he eꞌa a kuā Ietū he oho ki te Maꞌuŋa o te ꞌŌrivo. 27ꞌI te ara he kī e Ietū:
—A kōrua taꞌatoꞌa he haka rehu i a au ꞌi te pō nei. Pē ira, paꞌi, e hāꞌaki ena ꞌi ruŋa i te Pāpaꞌi Moꞌa ꞌi te vānaŋa kī e te ꞌAtua pē nei ē:
“E tiŋaꞌi rō a au i te taŋata hāpaꞌo māmoe,
ꞌe he maraŋa tahi tāꞌana māmoe”.
28»ꞌE, ka ai atu he topa pē ira, ki ora a au mai te mate, he piri a tātou ꞌi Karirea.
29He kī e Pētero:
—Mo haka rehu i a koe e te nuꞌu taꞌatoꞌa ena, māꞌaku koe e taꞌe haka rehu.
30He kī e Ietū:
—ꞌArīnā mau nei ꞌā ꞌi te pō, e ko ꞌoꞌoa hia te rua ꞌoꞌoa iŋa o te moa, ka kī rō ena koe ki te nuꞌu e toru kī iŋa kai ꞌite koe ko ai a au.
31He kī haka ꞌou ia e Pētero:
—¡Ka ai atu he mate a au ꞌi muri i a koe, e ko kī au, ki te hora hopeꞌa, kai ꞌite a au ko ai a koe!
ꞌE ꞌai te tētahi nuꞌu hāpī ꞌa Ietū e kī takoꞌa atu era pē ira.
He pure iŋa o Ietū ꞌi Hetesēmānī
(Māteo 26.36-46; Ruka 22.39-46)
32I oho era he tuꞌu a kuā Ietū ki te kona te ꞌīŋoa ko Hetesēmānī ꞌi te Maꞌuŋa era o te ꞌŌrivo. He kī ki te rahi raꞌa o tāꞌana nuꞌu hāpī: «Ka noho nō kōrua ꞌi nei; ꞌī a au he oho he pure».
33He maꞌu ia e Ietū ꞌi muri i a ia i a Pētero, i a ⌊Tanatiako⌋ ꞌe i a Iovani. E oho nō ꞌā ananake he oꞌo te riꞌa-riꞌa ki a Ietū ꞌi te manaꞌu ki te ꞌati ka topa era ki a ia ꞌe he ŋaroꞌa ꞌina ōꞌona haŋu toe mo ꞌamo i rā ꞌati. 34He kī ki tū ŋā kope era: «E rahi rō ꞌana te māui-ui ŋaroꞌa e au ꞌi roto i tōꞌoku māhatu ꞌi te ꞌati ka topa mai ena. Ka no-noho nō mai kōrua ꞌi nei; e uꞌi ꞌo hāꞌuru rō».
35He haka ꞌava-ꞌava a Ietū a muꞌa, he tū-turi, he noi ꞌātā ka puā rō te tira ki te ꞌōꞌone, ꞌe he ani ki te ꞌAtua mo taꞌe topa o tū ꞌati era. 36Pē nei i kī ai: «E Koro ōꞌoku ē, ꞌina e tahi meꞌe mo taꞌe ravaꞌa e koe. Ka toꞌo te ꞌati nei mai ruŋa i a au. ꞌE, ka ai atu pē nei tōꞌoku manaꞌu, ka haka tano koe hai meꞌe nō ena ꞌāꞌau i haŋa, ꞌe taꞌe hai meꞌe haŋa ꞌāꞌaku».
37He hoki ia ki tū kona era ꞌi ira a kuā Pētero, he uꞌi ko hāꞌuru ꞌana. He kī ki a Pētero:
«E Tīmona, ¿e haꞌuru ꞌā a koe? ¿Kai ravaꞌa hia ka tahi hora ꞌe ko paŋahaꞌa ꞌā koe ꞌi te haꞌuru? 38E ꞌa-ꞌara e pure kōrua ꞌo hara. Nā ꞌi roto i a kōrua te haŋa mo aŋa i te meꞌe riva-riva, te ꞌino nō, he pūai kore o kōrua».
39He oho haka ꞌou a Ietū he pure pē tū hora raꞌe era. 40I hoki haka ꞌou era, ko hāꞌuru haka ꞌou ꞌā tū nuꞌu era ꞌi te rohi-rohi. I ꞌa-ꞌara era, ꞌina kai ꞌite he aha te meꞌe mo kī.
41ꞌI te toru hoki iŋa o Ietū mai te pure iŋa, he kī ki tū nuꞌu era: «¿E hāꞌuru ꞌana a kōrua? ¿E haka ora ꞌā? Ka haka oti te kōrua rava haꞌuru. Ko tano ꞌā te hora o te Poki o te taŋata mo vaꞌai ki te rima o te nuꞌu hara. 42Ka eꞌa ki ruŋa ki oho rō tātou. Nā ko hāhine mai ꞌā tū kope era mo vaꞌai i a au ki te rima o te nuꞌu ra-rahi».
He ꞌa-ꞌaru iŋa i a Ietū
(Māteo 26.47-56; Ruka 22.47-53; Iovani 18.2-11)
43E vānaŋa nō ꞌā a Ietū ki tū nuꞌu era i tuꞌu rō ai a Hura, he kope o roto o te hoꞌe ꞌahuru mā piti nuꞌu hāpī ꞌāꞌana. ꞌI muri i oho takoꞌa ai meꞌe rahi taŋata e maꞌu-maꞌu rō ꞌā i te hoe ꞌe i te miro i uŋa e te nuꞌu oromatuꞌa ra-rahi, e te maꞌori o te haka tere hūrio ꞌe e te nuꞌu pūꞌoko haka tere hūrio. 44Ko haꞌaꞌau era ꞌana e Hura ki tū nuꞌu era pē nei ē: «Ka uꞌi atu ena kōrua i te kope ko hoŋi ꞌā e au, ko ia rā taŋata. Ka ꞌa-ꞌaru ka maꞌu ka oho; e uꞌi ꞌo tere rō».
45He haka hāhine a Hura ki a Ietū he kī: «¿Pē hē koe, e te Maꞌori ē?». ꞌE he hoŋi a te ꞌāriŋa.
46ꞌI tū hora ꞌā he ꞌa-ꞌaru e tū nuꞌu era i a Ietū. 47E tahi kope o roto o te nuꞌu ꞌa Ietū he kume i tāꞌana hoe, he paꞌo i te tariŋa o te tāvini o te oromatuꞌa hopeꞌa o te ra-rahi.
48He ꞌui ia e Ietū ki tū nuꞌu tuꞌu era:
—¿He toke-toke ꞌō a au i oho mai ai kōrua e maꞌu-maꞌu rō ꞌana i te hoe ꞌe i te miro mo ꞌa-ꞌaru i a au? 49Paurō te mahana ꞌi muri i a kōrua e noho e hāpī era a au ꞌi te Kona Haꞌamuri ꞌAtua ꞌe ꞌina a kōrua kai ꞌa-ꞌaru i a au. I ai ai pē nei e haka tano ꞌā ki te meꞌe hāꞌaki ꞌi ruŋa i te Pāpaꞌi Moꞌa.
50ꞌI tū hora mau era ꞌā he hoa i a Ietū e tāꞌana nuꞌu hāpī he tē-tere. 51He kope ꞌāpī mau nō e tahi i oho ꞌi tuꞌa e viri rō ꞌā i a ia hai tāvana. He moko e te nuꞌu he ꞌa-ꞌaru a te kahu. 52He haka pakoꞌo e tū kope era i rā kahu ꞌe he eꞌa he tere ꞌina e tahi meꞌe uru.
Ko Ietū ꞌi muꞌa o te nuꞌu hūrio ra-rahi
(Māteo 26.57-68; Ruka 22.54-55,63-71; Iovani 18.12-14,19-24)
53He maꞌu ia e tū nuꞌu era i a Ietū ki te hare o te oromatuꞌa hopeꞌa o te ra-rahi. He taka-taka ꞌi ira te nūnaꞌa taŋata taꞌatoꞌa i a rāua te kī iŋa hopeꞌa o te haka tere hūrio: he nuꞌu oromatuꞌa ra-rahi, he nuꞌu pūꞌoko haka tere hūrio, ꞌe he nuꞌu maꞌori o te haka tere hūrio.
54A Pētero ia e haka ꞌava-ꞌava rō ꞌā i a ia i oho ai ꞌi tuꞌa ꞌātā ka tuꞌu rō ki rā hare. He noho ꞌi haho he haka mahana i a ia ki te ahi ꞌi muri i te nuꞌu mūtoꞌi.
55Tū nūnaꞌa taŋata era i a rāua te kī iŋa hopeꞌa o te haka tere hūrio e uꞌi ꞌā i te ꞌōtohe mo haka ūtuꞌa i a Ietū hai mate ꞌe ꞌina kai ravaꞌa 56ꞌo te taꞌe ai e rua ꞌo e toru mataꞌite i kī ko tū meꞌe ꞌā, ki tano ai ki te rāua haka tere iŋa, ka ai atu nuꞌu rahi i mataꞌite hai reo-reo o ruŋa i a Ietū.
57He eꞌa ia tētahi nuꞌu ki ruŋa he reo-reo takoꞌa: 58«Ko ŋaroꞌa ꞌā e mātou te kī iŋa ōꞌona he haka hiŋa e ia i te ⌊Kona Haꞌamuri ꞌAtua⌋ aŋa e te taŋata ꞌe, ꞌi te toru mahana, ko haka tuꞌu haka ꞌou ꞌā e tahi taꞌe e aŋa e te taŋata». 59ꞌE, ka ai atu pē ira, te rāua meꞌe kī taꞌe ko tū meꞌe ꞌā.
60He māroa ia te oromatuꞌa hopeꞌa o te ra-rahi ꞌi vāeŋa o tū nuꞌu taꞌatoꞌa era he ꞌui ki a Ietū:
—¿ꞌIna ꞌō aꞌa pāhono? ¿He aha te meꞌe e kī mai nei o ruŋa ōꞌou?
61I mou nō a Ietū; ꞌina kai pāhono. He ꞌui haka ꞌou e tū oromatuꞌa hopeꞌa era o te ra-rahi:
—¿He Kiritō koe, he Poki o te ꞌAtua?
62He pāhono e Ietū:
—ꞌĒ-ē, ko au. ꞌE a kōrua e takeꞌa rō i te Poki o te taŋata e noho rō ꞌana ꞌi te pāꞌiŋa mataꞌu o te ꞌAtua ꞌe i tōꞌona topa iŋa mai ꞌi ruŋa i te raŋi e tahi.
63I ŋaroꞌa era e rā oromatuꞌa i tū vānaŋa era ꞌa Ietū, he ihi i tōꞌona kahu mo haka takeꞌa i tōꞌona riri ꞌe he kī:
—¿Mo aha nō o tātou te mataꞌite haka ꞌou? 64Nā ko ŋaroꞌa ꞌana e kōrua i te kī iŋa mai i te vānaŋa ꞌina he tano mo te ꞌAtua. ¿Pē hē te kōrua kī?
Taꞌatoꞌa i kī ai ko hape ꞌā, ꞌe ka tiŋaꞌi ka haka mate.
65He haꞌamata ia e te tētahi nuꞌu he ꞌanu-ꞌanu ꞌi te ꞌāriŋa o Ietū. He puru i te mata he haka eke-eke hai rima koia ko kī: «¡Ka kī mai rā ꞌa ꞌai a koe i puꞌa atu!».
ꞌE he haka eke-eke takoꞌa e te mūtoꞌi hai rima ki te ꞌāriŋa.
He kī iŋa o Pētero kai ꞌite a ia ko ai a Ietū
(Māteo 26.69-75; Ruka 22.56-62; Iovani 18.15-18,25-29)
66E noho nō ꞌana a Pētero ꞌi haho o rā hare i tuꞌu ai te viꞌe tāvini e tahi o te oromatuꞌa hopeꞌa o te ra-rahi. 67I takeꞌa era i a Pētero e haka mahana ꞌā ꞌi muri i te ahi, he noho he uꞌi riva-riva ꞌe he kī:
—Ē, a koe o roto i te nuꞌu oho ꞌi muri i a Ietū era o Nātāreta.
68He kī e Pētero:
—ꞌIna a au kai ꞌite ko ai te kope ena, ꞌe kai ꞌite a au he aha taꞌa meꞌe e vānaŋa mai ena.
He oho a Pētero ki muri i te ꞌōpani. He ꞌoꞌoa ia te reꞌo o te moa.
69I oho era he takeꞌa haka ꞌou e tū tāvini era i a Pētero ꞌe he kī ki te nuꞌu o ira:
—Te kope era o rā nuꞌu.
70He ꞌina haka ꞌou e Pētero.
Ko hini ꞌā he kī haka ꞌou e te nuꞌu o tū kona era:
—He parautiꞌa, a koe o te nuꞌu oho ꞌi muri i a Ietū. O Karirea takoꞌa, paꞌi, koe.
71He kī e Pētero ki rā nuꞌu:
—He hōrea atu a au hai ꞌīŋoa o te ꞌAtua, kai ꞌite a au ko ai te taŋata ena, ꞌe ka hoa a au ki roto i te pōꞌauahi mo ai e reo-reo atu ꞌana a au.
72He ꞌoꞌoa haka ꞌou ia te moa ꞌi rā hora, ꞌe he topa te manaꞌu o Pētero ki tū meꞌe kī era e Ietū: «E ko ꞌoꞌoa hia te rua ꞌoꞌoa iŋa o te moa ka kī ena e koe e toru kī iŋa kai ꞌite koe ko ai a au». ꞌE he toꞌo rō atu ꞌai te taŋi o Pētero.
15Ko Ietū ꞌi muꞌa o Pirato
(Māteo 27.1-2,11-14; Ruka 23.1-5; Iovani 18.28-38)
1ꞌI te pō era ꞌā, i oti era te haꞌaꞌau o te ⌊nūnaꞌa taŋata i a rāua te kī iŋa hopeꞌa o te haka tere hūrio⌋: he nuꞌu ⌊oromatuꞌa ra-rahi⌋, he nuꞌu pūꞌoko haka tere hūrio ꞌe he ⌊maꞌori o te haka tere hūrio⌋, he maꞌu i a Ietū e here-here rō ꞌā, ꞌe he vaꞌai ki a Pirato, he suerekao rōmano. 2He ꞌui ia e Pirato ki a Ietū:
—¿He ꞌAriki koe o te ⌊hūrio⌋?
He pāhono e Ietū:
—ꞌĀꞌau i kī.
3Meꞌe rahi te meꞌe i tuhi e te nuꞌu oromatuꞌa ra-rahi o ruŋa i a Ietū. 4ꞌO ira i ꞌui haka ꞌou ai e Pirato ki a Ietū:
—¿ꞌIna ꞌō ꞌaꞌa meꞌe mo kī? ¿ꞌIna koe he ŋaroꞌa i te rahi o te meꞌe e tuhi atu ena o ruŋa ōꞌou?
5Kai pāhono e Ietū, ꞌe he māere a Pirato.
Te ūtuꞌa mo Ietū he mate
(Māteo 27.15-31; Ruka 23.13-25; Iovani 18.38–19.16)
6ꞌI te ⌊ŋoŋoro he Pakate⌋, e haka eꞌa rō ꞌā a Pirato e tahi taŋata mai roto i te hare maꞌuꞌaurī, taŋata nō era o te hūrio i haŋa. 7ꞌI roto te kope e tahi te ꞌīŋoa ko Varavā. E puru rō ꞌā ananake ko te tētahi atu nuꞌu ꞌo te haka tumu i te ture ki te nuꞌu ra-rahi rōmano ꞌe ꞌo te mate o te taŋata i a rāua.
8He haka hāhine ia te nuꞌu, he haꞌamata he ani ki a Pirato mo haka eꞌa e tahi taŋata mai roto i te hare maꞌuꞌaurī pa he meꞌe aŋa e ia paurō te matahiti. 9He ꞌui ia e Pirato:
—¿E haŋa rō kōrua mo haka pakoꞌo e au i te ꞌAriki o te hūrio?
10I ꞌui ai pē ira e Pirato ꞌi te ꞌite he mākota o tū nuꞌu oromatuꞌa ra-rahi era i vaꞌai ai i a Ietū ki a ia. 11He kī ia e rā ŋā oromatuꞌa ki te nuꞌu mo ohu ki a Pirato ko Varavā te meꞌe mo haka eꞌa.
12He ꞌui haka ꞌou e Pirato:
—¿He aha te kōrua meꞌe haŋa mo aŋa e au ki te taŋata nei e kī ena e kōrua he ꞌAriki o te hūrio?
13He raŋi e tū nuꞌu era:
—¡Ka veo ꞌi ruŋa i te tātaurō!
14He ꞌui e Pirato:
—¿He aha tāꞌana meꞌe taꞌe tano i aŋa?
He ꞌata ohu e rā nuꞌu:
—¡Ka veo ꞌi ruŋa i te tātaurō!
15ꞌI te haŋa o Pirato mo riva-riva ōꞌona ki tū nuꞌu era, he haka eꞌa i a Varavā. ꞌE ko Ietū i haka tiŋaꞌi hai ꞌuaka. I oti era he vaꞌai ki te vaꞌehau ꞌe he kī mo veo ꞌi ruŋa i te tātaurō.
16He maꞌu ia e te vaꞌehau i a Ietū ki te kona e tahi o roto i te hare o Pirato, ꞌe ꞌi ira i haka taka-taka ai i te vaꞌehau. 17He toꞌo mai e te vaꞌehau he patu i te kahu o Ietū ꞌe he haka puꞌa hai kapa mea-mea ꞌuri, ꞌe ki te pūꞌoko i huki ai hai hei i aŋa hai maŋa-maŋa o te tiare pū-pū. 18I oti era he haꞌamata he haka meꞌe-meꞌe: «¡Pē hē te ꞌAriki o te hūrio!».
19ꞌE he puꞌa-puꞌa hai miro ki te pūꞌoko koia ko ꞌanu-ꞌanu, ꞌai ka noi ananake ka tū-turi pa he meꞌe ena ē: e haꞌatura ꞌā a rāua ki te ꞌariki. 20I oti era te haka meꞌe-meꞌe, he patu i tū kapa era, he haka uru haka ꞌou i tōꞌona kahu, ꞌe he maꞌu he oho mo veo ꞌi ruŋa i te tātaurō.
He veo iŋa i a Ietū ꞌi ruŋa i te tātaurō
(Māteo 27.32-44; Ruka 23.26-43; Iovani 19.17-27)
21E maꞌu e oho nō ꞌā i a Ietū a te ara he piri te taŋata e tahi o te kona ko Tīrene te ꞌīŋoa ko Tīmona, matuꞌa tane o Arehantaro ararua ko Rufo, e hoki ꞌā mai ꞌuta. He toꞌo mai e te vaꞌehau he haka ꞌamo i te tātaurō ꞌamo e Ietū.
22He uŋa he oho ia i a Ietū ki te kona te ꞌīŋoa ko Korokota (te auraꞌa o te ꞌīŋoa nei: «kona o te pakahera taŋata mate»). 23I tuꞌu era ki ira, he vaꞌai e te vaꞌehau i te ꞌava ko ꞌānoꞌi ꞌana hai mirra ꞌo ŋaroꞌa rahi e ia i te mamae, ꞌe, kai haŋa e Ietū mo unu. 24He toꞌo mai he veo ꞌi ruŋa i te tātaurō. I oti era he noho te vaꞌehau he pere i te kahu o Ietū mo uꞌi ki a ai ki a ai ka topa era.
25Hora iva o te pōꞌā i veo ai i a Ietū ꞌi ruŋa i te tātaurō. 26ꞌI te pūꞌoko o rā tātaurō i huki ai te miro e hāꞌaki rō ꞌā: «He ꞌAriki o te hūrio», he haka ꞌite iŋa i te tumu o tōꞌona ūtuꞌa. 27ꞌI te pāꞌiŋa mataꞌu ꞌe ꞌi te pāꞌiŋa maui o Ietū te tātaurō haka ꞌou ꞌi ruŋa i veo ai e rua toke-toke. [28Pē ira i haka tano ai ki te meꞌe kī ꞌi ruŋa i te ⌊Pāpaꞌi Moꞌa⌋: «E tataku rō ꞌi roto i te nuꞌu taparahi-taꞌata».]
29Te nuꞌu vari a ira ꞌai e vā-vā era koia ko ue-ue i te rāua pūꞌoko e kī era: «¡Ē! ¿Taꞌe ꞌō ko koe tū meꞌe kī era he haka hiŋa i te ⌊Kona Haꞌamuri ꞌAtua⌋ ꞌe e toru mahana he haka tuꞌu haka ꞌou e koe? 30¡Ka haka eꞌa, hoꞌi, koe i a koe mai roto i te ꞌati ena ꞌe ka topa mai mai ruŋa i te tātaurō!».
31Te nuꞌu oromatuꞌa ra-rahi ꞌe te maꞌori o te haka tere hūrio ꞌai e haka ka-kata era: «Ko haka eꞌa ꞌana i te tētahi taŋata mai roto i te rāua ꞌati, ꞌe, ¿e ko ravaꞌa mo haka eꞌa i a ia mau ꞌā? 32¡Ka topa, hoꞌi, te ⌊Kiritō⌋, te ꞌAriki o Itaraera, mai ruŋa i te tātaurō, ki takeꞌa mai ꞌe ki haka moe ai te mātou manaꞌu ꞌi ruŋa i a ia!».
ꞌE, takoꞌa, i vā-vā rō i a Ietū e tū ŋā kope veo era ꞌi tupuꞌaki ōꞌona.
He mate iŋa o Ietū
(Māteo 27.45-56; Ruka 23.44-49; Iovani 19.28-30)
33I tano era te hora kai, he pōhāhā tahi te henua ꞌātā ki te hora toru o te ahi-ahi. 34ꞌI rā hora i aꞌu a Ietū i te reꞌo i ohu ai: Eloí, Eloí, ¿lemá sabactani? (Te haꞌaauraꞌa o te vānaŋa nei: «E tōꞌoku ꞌAtua ē, e tōꞌoku ꞌAtua ē, ¿he aha a koe i haka rē ai i a au hoko tahi nō?»).
35He ŋaroꞌa e te nuꞌu o tū kona era he kī: «Ka haka roŋo rā kōrua, e ohu ꞌā ki te perofeta era ko ꞌĒria».
36He tahuti e tahi o roto o rā nuꞌu, he toꞌo i te meꞌe tuꞌu pa he vavai, he haka ruku ki roto i te vino maŋeo, he huki ki ruŋa i te miro, ꞌe he maꞌu he haka puā ki te ŋutu o Ietū mo ꞌomo-ꞌomo. He kī e rā kope ki te nuꞌu o rā kona: «¡Ki haka rē nō, ki uꞌi tātou hoki e tuꞌu rō mai a ⌊ꞌĒria⌋ e haka topa rō i a ia mai ruŋa i te tātaurō!».
37He aꞌu haka ꞌou a Ietū i te reꞌo, he puhi te haŋu hopeꞌa ꞌe he mate. 38ꞌI rā hora mau ꞌā te korotina puru i te kona hopeꞌa o te moꞌa o roto i te Kona Haꞌamuri ꞌAtua he paihi mai ruŋa ki raro he topa e rua pāꞌiŋa.15.38 Te korotina paihi topa era e rua pāꞌiŋa ꞌi te hora mate era o Ietū, kahu hio-hio, te peŋo-peŋo e haka pā e rua maŋa-maŋa tumu. Hai rā kahu e puru era i te kona hopeꞌa o te moꞌa o roto o te Kona Haꞌamuri ꞌAtua o Hērutarema. He oromatuꞌa hopeꞌa o te ra-rahi mau nō te meꞌe uru ki roto e tahi mahana ꞌi te matahiti. Te topa o rā korotina e rua pāꞌiŋa te auraꞌa: hai mate iŋa era o Ietū i ha-hata ai te ara mo tuꞌu o te taŋata hai ia ꞌā ki muri i te ꞌAtua, ꞌe, takoꞌa, taꞌe hai tūtia.
39ꞌI muꞌa o Ietū e tahi kape o te vaꞌehau rōmano. I takeꞌa era i te huru o tōꞌona mate iŋa he kī:
«He aŋi mau ꞌana ꞌō te taŋata nei he Poki o te ꞌAtua».
40ꞌI rā kona takoꞌa te ŋā viꞌe e uꞌi era mai kōnui. ꞌI roto o rā ŋā viꞌe a Māria Matarena, a ⌊Māria⌋, matuꞌa vahine o ⌊Kōsē⌋ ararua ko ⌊Tanatiako⌋ ꞌIti-ꞌiti, ꞌe a Taromē. 41O te ŋā viꞌe nei te hāꞌūꞌū i a Ietū ꞌi Karirea. ꞌI muri o rā ŋā viꞌe meꞌe rahi haka ꞌou atu ŋā viꞌe oho ꞌi muri i a Ietū ki Hērutarema.
He haka rē iŋa i te hakari o Ietū
(Māteo 27.57-61; Ruka 23.50-56; Iovani 19.38-42)
42Ko ahi-ahi ꞌā rā mahana, ꞌe ꞌo te ai he mahana haka riva-riva mo te rua mahana he ⌊mahana haka ora⌋, 43he oho, kai riꞌa-riꞌa, a ⌊Kōsē⌋, he taŋata o Ārimatea, he kī ki a Pirato mo vaꞌai i te hakari o Ietū. Te taŋata nei he taŋata hōnui e tahi o roto o te nūnaꞌa taŋata i a rāua te kī iŋa hopeꞌa o te haka tere hūrio. A ia takoꞌa e tiaki ꞌā ki te tuꞌu iŋa mai o te ⌊haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua⌋.
44I ŋaroꞌa era e Pirato ko mate ꞌā a Ietū he māere. He uŋa ia mo oho o tū kape era o te vaꞌehau ꞌe he ꞌui e Pirato ki rā kape hoki ko mate mau ꞌā. 45I kī era he parautiꞌa, he haꞌatiꞌa e Pirato mo toꞌo e Kōsē i te hakari o Ietū.
46He oho ia a Kōsē he hoꞌo e tahi tāvana rino, he haka topa i te hakari o Ietū mai ruŋa i te tātaurō, ꞌe he viri hai rā tāvana. I oti era he maꞌu he haka rē ꞌi roto i te kona i ka-karo ꞌi te māꞌea pa he piha mo te pāpaku ꞌe ꞌai ka puru ꞌi rā kona hai māꞌea nui-nui taka-taka. 47ꞌE a Māria Matarena ararua ko Māria matuꞌa vahine o Kōsē ꞌai e uꞌi era ꞌi hē i haka rē ai i te hakari o Ietū.
16He haka ꞌite i te ora iŋa o Ietū mai te mate
(Māteo 28.1-10; Ruka 24.1-12; Iovani 20.1-10)
1I oti era te ⌊mahana haka ora⌋, he hoꞌo a Māria Matarena, a ⌊Māria⌋, matuꞌa vahine o kuā ⌊Tanatiako⌋, ꞌe a Taromē i te manoꞌi mo paru i te hakari o Ietū. 2ꞌI te pō era ꞌā o te mahana tāpati, mahana raꞌe o te tāpati, e eꞌa iho nō ꞌā te raꞌā, he oho ananake ki tū kona haka rē era i te hakari o Ietū 3koia ko ꞌui ki a rāua ꞌā mā ꞌai e tono e haka tapa i te māꞌea puru o rā kona. 4Rā māꞌea, paꞌi, māꞌea nui-nui paŋahaꞌa.
I tuꞌu era te ŋā viꞌe nei ki ira, he takeꞌa ko haka tapa era ꞌā. 5I uru era ki roto i tū kona haka rē pāpaku era, he takeꞌa e noho rō ꞌā ꞌi te pāꞌiŋa mataꞌu e tahi taŋata ꞌāpī e uru rō ꞌā i te kahu tea-tea. He riꞌa-riꞌa rō atu ꞌai rā ŋā viꞌe. 6He kī e rā taŋata:
«ꞌIna ko riꞌa-riꞌa. A kōrua e kimi ꞌana i a Ietū era o Nātāreta, kope veo era ꞌi ruŋa i te tātaurō. A ia ko ora haka ꞌou ꞌā; ꞌina o nei. Ka uꞌi nō a te kona haka rē era i a ia».
7He kī haka ꞌou e tū taŋata era:
«Ka oho kōrua ka kī ki a Pētero ꞌe ki te nuꞌu hāpī haka ꞌou era e hoꞌe ꞌahuru: a Ietū ꞌi raꞌe ki a rāua ka oho ena ki Karirea ꞌe ꞌi ira ka piri ena, pa he meꞌe kī e ia».
8I oti era he eꞌa rā ŋā viꞌe, he tē-tere mai tū kona era ko rurū ꞌana ꞌi te riꞌa-riꞌa. ꞌE ꞌi te ara ꞌina kai ꞌaꞌamu i tū meꞌe era.
He haka takeꞌa iŋa o Ietū i a ia ki a Māria Matarena
[9I ora era a Ietū mai te mate ꞌi te popohaŋa o te mahana raꞌe o te tāpati, he haka takeꞌa i a ia ꞌi raꞌe ki a Māria Matarena, he viꞌe mai roto i haka eꞌa ai e Ietū e hitu tātane.
10He oho ia rā viꞌe he haka ꞌite ki te nuꞌu hāpī ꞌa Ietū e ta-taŋi ꞌā ꞌi te koromaki, 11ko ora haka ꞌou ꞌā a Ietū ꞌe ko takeꞌa ꞌana e ia. He manaꞌu e rā nuꞌu taꞌe he parautiꞌa.
He haka takeꞌa iŋa o Ietū i a ia ki te kope hoko rua
12ꞌI te ahi-ahi o rā mahana, e oho nō ꞌā e rua kope hāpī ꞌa Ietū mai Hērutarema ki te rua kona, he piri a Ietū taꞌe hai huru rava māhani takeꞌa e rāua. 13I aŋi-aŋi era e rā ŋā kope ko Ietū ꞌō rā meꞌe, he oho he ꞌaꞌamu ki te tētahi nuꞌu hāpī ꞌa Ietū. ꞌE mo rā nuꞌu taꞌe ꞌā he parautiꞌa.
Te meꞌe mo aŋa e te nuꞌu hāpī ꞌa Ietū
(Māteo 28.16-20; Ruka 24.36-49; Iovani 20.19-23)
14E no-noho nō ꞌā te nuꞌu hāpī ꞌa Ietū e hoꞌe ꞌahuru mā hoꞌe ꞌi ruŋa i te ꞌamuramaꞌa, he haka takeꞌa a Ietū i a ia. He ture ia ꞌo te taꞌe haka roŋo ki te nuꞌu takeꞌa raꞌe i a ia ko ora haka ꞌou ꞌā mai te mate, he pūꞌoko hio-hio o rāua ꞌe he taꞌe ⌊haka moe i te manaꞌu⌋ ꞌi ruŋa i a ia. 15I oho era he kī:
«E oho kōrua e haka ꞌite i te ⌊roŋo riva-riva o te ꞌAtua⌋ a te henua taꞌatoꞌa. 16Te kope haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a au ꞌe haka ⌊papatito⌋ i a ia he eꞌa mai roto i te ūtuꞌa o te hara ꞌe he ravaꞌa i te ora ꞌāpī ꞌina he hopeꞌa raꞌa vaꞌai e te ꞌAtua. ꞌE te kope taꞌe haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a au, he haka ūtuꞌa e te ꞌAtua. 17Te nuꞌu haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a au e aŋa rō i te meꞌe ka takeꞌa era e te taŋata he aŋi-aŋi: i rā nuꞌu te mana o te ꞌAtua. Te nuꞌu nei e haka eꞌa rō i te tātane mai roto i te taŋata hai ꞌīŋoa ōꞌoku, ꞌe e vānaŋa rō i te ꞌarero kē taꞌe i hāpī e rāua. 18Mo ꞌa-ꞌaru tāꞌue i te kōreha veneno, ꞌe mo unu tāꞌue i te veneno, e ko ꞌati a rāua. ꞌE ꞌātā e ai rō te mana vaꞌai e te ꞌAtua, ka haka puā era hai rima ki te nuꞌu māui-ui, he ora rō ꞌai».
He iri iŋa o Ietū ki te raŋi
19I oti era a Ietū te vānaŋa, he maꞌu he iri e te ꞌAtua ki te raŋi. He noho ia a Ietū ꞌi te pāꞌiŋa mataꞌu o te ꞌAtua.
20ꞌE tū nuꞌu hāpī era ꞌa Ietū he eꞌa he haka ꞌite he oho a te kona taꞌatoꞌa i te roŋo riva-riva o te ꞌAtua, ꞌe ꞌa Ietū te hāꞌūꞌū i rā nuꞌu. ꞌE hai mana aŋa e rā nuꞌu hai ia e takeꞌa era e te taŋata: te roŋo haka ꞌite oho e rāua he parautiꞌa.]