Te roŋo o ruŋa i a Ietū Kiritō i pāpaꞌi e
Ruka
A Ruka he taote ⌊kirieko⌋ e tahi hokorua i a Pauro ꞌi tōꞌona ara oho haka ꞌite i te ⌊roŋo riva-riva o ruŋa i a Ietū⌋ ki te nuꞌu taꞌe he hūrio (Kōrosa 4.14). Te ꞌevaneria nei ꞌāꞌana i pāpaꞌi ki tōꞌona repahoa ko Teofiro mo ꞌite riva-riva i te parautiꞌa o ruŋa i a Ietū (1.1–4).
Meꞌe rahi nō atu meꞌe o ruŋa i a Ietū eꞌa ꞌi ruŋa i te ꞌevaneria nei i pāpaꞌi takoꞌa e Marko ꞌe e Māteo ꞌe kē meꞌe i taꞌe pāpaꞌi e kuā Marko. Pē ira e topa kē ena te puka nei ꞌa Ruka. Te auraꞌa: ꞌata rahi te haka ꞌite iŋa mai ōꞌona o ruŋa i te poreko iŋa o Ietū ki a Māteo (1–2), ꞌe ko ia mau nō te kope i haka ꞌite mai o ruŋa i te poreko iŋa o Iovani Papatito.
E ai rō ꞌana tētahi hāpī ꞌa Ietū eꞌa ꞌi ruŋa o te ꞌevaneria nō nei. O rā ŋā hāpī, he ꞌaꞌamu haꞌaauraꞌa o te matuꞌa koa ꞌo te hoki iŋa o tāꞌana poki tākere i tōꞌona hauhaꞌa (15.11–32), ꞌe he ꞌaꞌamu o te kope o ⌊Tāmāria⌋ haka ꞌaroha ꞌi te taŋata ⌊hūrio⌋ topa e te ꞌati (10.25–37). Hai ŋā hāpī nei ꞌa Ietū e haka aŋi-aŋi mai e Ruka: te ꞌAtua e haŋa takoꞌa rō ꞌana ki te nuꞌu taꞌe he hūrio, ꞌe te nuꞌu nei ꞌata hau rō atu i te ꞌite mo māuru-uru ki te ꞌAtua ki te hūrio mau era (17.11–19).
Meꞌe rahi te meꞌe pāpaꞌi e Ruka o ruŋa i te oho iŋa hopeꞌa era o Ietū ki Hērutarema (9.51–19.27). Mo Ruka, a Ietū ko haka tika nō mai era ꞌana i a ia, ꞌātā e tuꞌu rō ꞌana pa he meꞌe ena ē: mai te ŋā poki iŋa ꞌā i haka tano i oho rō mai ai i a ia mo mate ꞌi ruŋa i te tātaurō (23.33). Ka ai atu pē ira, i haka aŋi-aŋi takoꞌa rō mai e Ruka pē nei ē: a Ietū mau ꞌana i haŋa mo oho ki Hērutarema ꞌi te meꞌe era ko hāhine ꞌana a ia mo iri ki te raŋi (9.51), ꞌe pē ira mau ꞌā i topa ai. ꞌI Hērutarema a Ietū i mate ai i veo ꞌi ruŋa i te tātaurō, i ora haka ꞌou ai mai te mate, ꞌe i iri ai ki te raŋi (24.51). ꞌE hai parautiꞌa nei i haka hopeꞌa ai a Ruka i tāꞌana ꞌevaneria.
1He haꞌamata
1I rahi rō te nuꞌu i uꞌi mo pāpaꞌi i te tī-tika mau o te meꞌe i aŋa e Ietū ꞌi roto i te taŋata, 2meꞌe haka ꞌite mai e te nuꞌu he mataꞌite mai te haꞌamata iŋa o rā ŋā meꞌe. Ki a rāua i vaꞌai ai mo maꞌu i te aŋa nei he haka ꞌite i te ⌊roŋo riva-riva o te ꞌAtua⌋.
3ꞌE, a au, e tōꞌoku repahoa hōnui ko Teofiro ē, i rara tahi rō, mai te haꞌamata ki te hopeꞌa, hē mau te parautiꞌa o te meꞌe taꞌatoꞌa topa era, ꞌe ki tōꞌoku manaꞌu meꞌe riva-riva mo pāpaꞌi atu ōꞌoku i te tī-tika mau, 4ki aŋi-aŋi riva-riva ai e koe i te parautiꞌa o te meꞌe hāpī atu era.
Ko Taharia ꞌe he merahi era ko Kapiriera
5ꞌI te hora ko ⌊ꞌErore⌋ te ꞌariki o Hūrea, e ai rō ꞌā e tahi ⌊oromatuꞌa⌋ te ꞌīŋoa ko Taharia o roto o te nūnaꞌa oromatuꞌa hakaara o ꞌĀvia. Te ꞌīŋoa o tāꞌana viꞌe ko Itapera, he hakaara o te oromatuꞌa o muꞌa ꞌā ko ⌊ꞌĀrone⌋. 6A rāua nuꞌu tano ki te mata o te ꞌAtua; e haꞌatura rō ꞌana ki te roŋo ꞌe ki tāꞌana haka tere iŋa ko te haꞌatura iŋa ena ꞌina he hape. 7A rāua ꞌina kai ai te poki, he paꞌa o Itapera ꞌe he rahi o te rāua matahiti.
8He tuꞌu ki te mahana e tahi, he topa ki te nūnaꞌa oromatuꞌa hakaara o ꞌĀvia mo maꞌu i te aŋa ꞌi te Kona Haꞌamuri ꞌAtua. 9He uꞌi ia, pa he meꞌe rava aŋa e rāua, ki a ai ana topa mo uru ki roto i te ⌊Kona Moꞌa⌋ mo tutu i te incienso, ꞌe i topa ai ki a Taharia. 10ꞌI te hora e tutu ꞌā i te incienso, te nuꞌu taka-taka o haho e pure ꞌana.
11E aŋa nō ꞌā a Taharia i tū meꞌe era, he takeꞌa i te merahi e tahi o te ꞌAtua e māroa rō ꞌā ꞌi te pāꞌiŋa mataꞌu o te kona ⌊fata⌋ tutu incienso. 12I takeꞌa era he veveri koia ko riꞌa-riꞌa. 13He kī e tū merahi era:
—E Taharia, ꞌina koe ko riꞌa-riꞌa. Ko ŋaroꞌa ꞌana e te ꞌAtua i taꞌa pure, ꞌe nā he poreko mai roto i taꞌa viꞌe te poki māꞌau. Ki poreko, he nape koe i te ꞌīŋoa ko Iovani. 14A koe e ŋaroꞌa rō i te koa ki roto i te māhatu, ꞌe meꞌe rahi nuꞌu ka koa takoꞌa ena ꞌo te poreko o nā poki. 15E riro rō a ia he kope hōnui e tahi ki te mata o te ꞌAtua. ꞌIna e ko unu i te ꞌava, ꞌe mai te hora ꞌi roto i te manava ꞌā, ka ai ena ꞌi ruŋa i a ia te pūai o te ⌊Vārua Maitai⌋.
16»E rahi rō te itaraera ka haka huri ena e ia i te manaꞌu ki a Iehoha, ki te ꞌAtua. 17E oho rō ꞌi muꞌa i te ⌊Kiritō⌋ hai haŋu ꞌe hai pūai tuꞌu pa he haŋu ꞌe pa he pūai o te perofeta era ko ꞌĒria, mo haka hoki o te haŋa o te matuꞌa ki tāꞌana poki ꞌe o te poki ki tōꞌona matuꞌa, ꞌe mo ꞌite o te nuꞌu taꞌe haka roŋo mo haꞌatura. Pē ira ka haka riva-riva ena i te taŋata mo te tuꞌu iŋa mai o te Kiritō.
18He ꞌui e Taharia:
—¿Pē hē a au ana aŋi-aŋi e topa rō mai te meꞌe ena? Ko korohuꞌa ꞌana a au, ꞌe ko rūꞌau ꞌā tāꞌaku viꞌe.
19He pāhono e tū merahi era:
—A au ko Kapiriera, e aŋa nei ki te ꞌAtua; ꞌāꞌana i uŋa mai i a au mo vānaŋa atu ꞌe mo haka ꞌite atu i te parau ꞌāpī riva-riva nei. 20ꞌE, ꞌi tuꞌu taꞌe haka roŋo ki te meꞌe kī atu e au, nā he kore tuꞌu reꞌo ꞌe e ko vānaŋa haka ꞌou koe ꞌātā ka tano tahi rō, ꞌi tōꞌona hora, te meꞌe taꞌatoꞌa kī atu ena e au.
21ꞌAi ia te taŋata e tiaki nō ꞌana ꞌi haho ki a Taharia koia ko ꞌui he aha e taꞌe hōrou e taꞌe eꞌa era. 22ꞌE, i eꞌa ai, ꞌina he reꞌo toe. He aŋi-aŋi e te nuꞌu ko haka takeꞌa ꞌā e te ꞌAtua i te meꞌe ꞌi roto i tū Kona Moꞌa era. I haka ꞌite ai a Taharia i tāꞌana vānaŋa i haꞌaauraꞌa hai rima, ꞌe pē ira i noho ai.
23I oti era te aŋa o tū ŋā mahana era ꞌi roto i te Kona Haꞌamuri ꞌAtua, he eꞌa he oho rō ꞌai a Taharia ki tōꞌona hare. 24ꞌE, kai roa, he tupu te poki ꞌa Itapera. E rima ꞌāvaꞌe i noho ai ꞌi roto i tōꞌona hare ꞌina he eꞌa koia ko manaꞌu: 25«Te ꞌAtua i aŋa mai ai i te meꞌe nei ꞌo haꞌamā haka ꞌou a au ꞌi te nuꞌu he poki kore ꞌāꞌaku».
Ko Māria ꞌe he merahi era ko Kapiriera
26Ka ono ꞌāvaꞌe o te tupu o Iovani, he uŋa e te ꞌAtua i te merahi era ko Kapiriera ki Nātāreta, he kona e tahi o Karirea. 27ꞌI ira e noho era a Māria, he uka e tahi kai noho ꞌā ki te taŋata, ko haꞌamoꞌa-moꞌa ꞌā mo ⌊hāipo-ipo⌋ ararua ko te taŋata te ꞌīŋoa ko ⌊Kōsē⌋ o te hakaara o te ꞌariki era ko ⌊Tāvita⌋.
28I tuꞌu era rā merahi, he uru ki roto i te kona era ꞌi ira a Māria he kī:
—ꞌIorana koe, e te vovo here o te ꞌAtua ē. Ararua kōrua ko te ꞌAtua.
29He māere a Māria ꞌi tū vānaŋa era ꞌe he ꞌui ki a ia ꞌā: «¿He aha hō te auraꞌa o te vānaŋa era?».
30He kī e tū merahi era:
—E Māria, ꞌina koe ko riꞌa-riꞌa. ꞌI ruŋa i a koe te koa o te ꞌAtua. 31Nā he tupu taꞌa poki; he poreko poki tane. He nape koe i te ꞌīŋoa ko Ietū. 32E riro rō a ia he taŋata hōnui; e kī rō he Poki o te ꞌAtua. ꞌE, pa he haka ꞌariki iŋa era o te ꞌAtua i tōꞌona tupuna i a Tāvita, ka haka ꞌariki takoꞌa ena i a ia. 33He haka tere i te itaraera ꞌātā ki te hopeꞌa raꞌa ꞌe tōꞌona haka tere iŋa ꞌina he hopeꞌa raꞌa.
34He ꞌui e Māria ki tū merahi era:
—¿Pē hē te meꞌe tuꞌu pē nā ana topa mai ki a au? ꞌIna, paꞌi, e tahi taŋata noho ꞌāꞌaku.
35He pāhono e te merahi:
—E topa rō atu te Vārua Maitai, ꞌe ꞌi ruŋa i a koe ka noho ena te mana o te ꞌAtua. ꞌO ira te poki ka poreko ena ꞌina e ko ravaꞌa e te hara; e kī rō he Poki o te ꞌAtua. 36Pē ira takoꞌa ꞌana tuꞌu huaꞌai ko Itapera, e kī ena he paꞌa, ka ai atu he rūꞌau, ꞌai ko tupu ꞌana tāꞌana poki ka ono ꞌāvaꞌe, poki tane. 37Mo te ꞌAtua, paꞌi, ꞌina e tahi meꞌe mo taꞌe ravaꞌa mo aŋa.
38He kī e Māria:
—A au he tāvini o te ꞌAtua; ka aŋa ꞌi ruŋa i a au tāꞌana meꞌe ena e koe e kī mai ena.
I oti era te meꞌe nei, he ŋaro rō ꞌai tū merahi era.
He oho iŋa o Māria uꞌi i a Itapera
39ꞌI rā ŋā mahana, he eꞌa he oho a Māria e hōrou rō ꞌana ki te kona e tahi o te maꞌuŋa era o Hūrea. 40He tuꞌu ia ki te hare o Taharia. I uru era he ꞌaroha ki a Itapera.
41I ŋaroꞌa era e Itapera i te ꞌaroha ꞌa Māria, he mākenu-kenu te poki o roto i a ia ꞌe he ꞌī rō ꞌai a Itapera e te pūai o te Vārua Maitai. 42ꞌO ira i haka pūai te reꞌo i kī ai:
—¡E Māria, ꞌata haꞌamaitai koe e te ꞌAtua ki te taꞌatoꞌa ŋā viꞌe, ꞌe ko haꞌamaitai takoꞌa ꞌana i taꞌa poki! 43¿Ko ai a au i oho mai ai te matuꞌa vahine o te Kiritō uꞌi i a au? 44I ŋaroꞌa era e au i taꞌa ꞌaroha, he mākenu-kenu tāꞌaku poki ꞌi te koa. 45¡Ko te koa ꞌō i a koe e haka noho ena i te manaꞌu e topa tahi rō atu te meꞌe haka ꞌite atu era e te ꞌAtua!
46He kī ia e Māria:
«Hai māhatu a au e haꞌahana-hana nei i te ꞌAtua;
47te koa o tōꞌoku vārua i a ia, ꞌAtua haka eꞌa i a au mai te ūtuꞌa o te hara.
48Te ꞌAtua ko manaꞌu ꞌā ki a au, he tāvini ōꞌona,
ꞌe mai te hora nei ki te hopeꞌa raꞌa
e kī rō e te nuꞌu he viꞌe haꞌamaitai a au e te ꞌAtua.
49Ko aŋa ꞌana, paꞌi, ꞌi ruŋa i a au
i te meꞌe hopeꞌa o te nui-nui e te ꞌAtua moꞌa,
i a ia te pūai taꞌatoꞌa.
50E ko kore te ꞌaroha ōꞌona
mo te nuꞌu haꞌamuri ki a ia.
51Ko haka takeꞌa ꞌana i tōꞌona pūai;
kai haka tano i te manaꞌu o te nuꞌu kī i hau rāua ki te tētahi.
52Ko hiko ꞌana i te tōroꞌa ꞌariki mai te ꞌariki,
ꞌe ko haka nui-nui ꞌā i te nuꞌu tōroꞌa kore.
53Ko haꞌaꞌī ꞌā hai taoꞌa i te nuꞌu meꞌe kore,
ꞌe ko haka oho ꞌana i te nuꞌu ꞌono ꞌina e tahi meꞌe maꞌu o te rima.
54I hāꞌūꞌū rō i te itaraera, he tāvini ōꞌona,
he taꞌe rehu o tāꞌana hōrea mo haka ꞌaroha i a rāua.
55Pē ira, paꞌi, i hōrea ai ki te tātou tupuna ko ⌊ꞌAparahama⌋
ꞌe ki tōꞌona hakaara pe muꞌa ka oho ena».
56E toru ꞌāvaꞌe tūmaꞌa i noho ai a Māria ꞌi muri i a Itapera, ꞌai ka hoki iho ki tōꞌona hare.
He poreko iŋa o Iovani Papatito
57I tano era te mahana mo poreko o tū poki era ꞌa Itapera, he poreko poki tane. 58Te huaꞌai o Itapera ꞌe te nuꞌu o te hare taꞌatoꞌa hāhine ki te hare ōꞌona, i ꞌite era pē hē te ꞌAtua i haka takeꞌa ai i tōꞌona riva rahi ki a Itapera, he koa tahi rō ꞌai.
59I tano era te vaꞌu mahana o te poki, he maꞌu he haka tāpaꞌo i te tāpaꞌo iŋa o rāua o te ⌊hūrio⌋, he hore i te kiri o te kinoŋa. Te nuꞌu e haŋa rō ꞌana mo nape i te ꞌīŋoa ko Taharia, he ꞌīŋoa o tōꞌona matuꞌa tane. 60He kī e te viꞌe matuꞌa o te poki:
—Te ꞌīŋoa mōꞌona ko Iovani.
61He pāhono e tū nuꞌu era:
—ꞌIna e tahi o roto o tuꞌu huaꞌai ai o te ꞌīŋoa ena.
62He ꞌui ia ki te matuꞌa tane, i haꞌaauraꞌa hai rima, mo ꞌite ko ai te ꞌīŋoa haŋa ꞌāꞌana mo nape. 63He haꞌaauraꞌa e Taharia mo vaꞌai e tahi miro pararaha mo pāpaꞌi, ꞌe he pāpaꞌi ꞌi ruŋa: «Te ꞌīŋoa mo te poki ko Iovani». ꞌE he māere tū nuꞌu taꞌatoꞌa era. 64ꞌI rā hora i vānaŋa haka ꞌou ai a Taharia, ꞌe he haꞌamata he haꞌahana-hana ki te ꞌAtua.
65I uꞌi era e rā nuꞌu ko vānaŋa haka ꞌou ꞌā, he riꞌa-riꞌa tahi rō ꞌai, ꞌe te nuꞌu taꞌatoꞌa noho o te kona maꞌuŋa o Hūrea i ꞌite takoꞌa rō i rā meꞌe. 66Te nuꞌu taꞌatoꞌa ŋaroꞌa i rā parau ꞌāpī he ꞌui ki a rāua ꞌā: «¿Ko ai hō te poki era ka nui-nui ena?», ꞌi te ꞌite pē nei ē: ꞌi ruŋa i rā poki te mata o te ꞌAtua.
He hīmene haꞌahana-hana ꞌa Taharia
67A Taharia, te matuꞌa tane o rā poki, ko oꞌo ꞌana e te pūai o te Vārua Maitai, he haꞌamata he vānaŋa hai meꞌe i haka vānaŋa e te ꞌAtua, he kī:
68«¡Ko te nui-nui i te ꞌAtua o te itaraera
ꞌo te oho mai mo toꞌo i tōꞌona taŋata mai roto i te rake-rake!
69Ko uŋa mai ꞌana i te kope pūai e tahi
mo haka eꞌa i a tātou mai roto i te ūtuꞌa o te hara
ꞌe mo vaꞌai mai i te ora ꞌāpī ꞌina he hopeꞌa raꞌa,
he hakaara o tōꞌona tāvini ko Tāvita,
70mo haka tano tahi i tāꞌana meꞌe hōrea mai ꞌi muꞌa ꞌā,
haka ꞌite mai e tāꞌana ŋā perofeta moꞌa era pē nei ē:
71e haka eꞌa rō i a tātou mai roto i te rima o te nuꞌu taꞌe haŋa mai
ꞌe mai roto i te rima o te nuꞌu taꞌatoꞌa riri mo tātou,
72e haka ꞌaroha rō i te tātou tupuna,
ꞌe e ko rehu i a ia ki te hora hopeꞌa tāꞌana hōrea moꞌa
73vaꞌai ki te tātou tupuna ko ꞌAparahama
74ki ai ai te tātou noho iŋa ꞌina he meꞌe mo riꞌa-riꞌa
ꞌe ki taꞌe ai haka ꞌou ai ꞌi roto i te rima o te nuꞌu taꞌe haŋa mai,
ki aŋa riva-riva ai tātou ki a ia
75hai māhatu maꞌitaki, ꞌe hai aŋa i te meꞌe tī-tika
ꞌi muꞌa ōꞌona paurō te mahana ꞌātā ki te tātou mate iŋa».
76He vānaŋa ia a Taharia ki tāꞌana poki:
«E haŋu ꞌāꞌaku ē, e kī rō i a koe he perofeta o te ꞌAtua,
ꞌo te ai māꞌau e haka riva-riva i te ara o te Kiritō
77ꞌe e haka ꞌite ki tōꞌona taŋata e ravaꞌa nō e rāua i te ora ꞌāpī ꞌina he hopeꞌa raꞌa
hai haka kore e te ꞌAtua i te rāua hara.
78ꞌI te rahi o tōꞌona haŋa ꞌe riva ki a tātou,
he uŋa mai mai te raŋi i te kope tuꞌu pa he raꞌā
79mo haka māꞌeha i a tātou e noho nei ꞌi roto i te pōhāhā o te hara,
ꞌe mo haka tika mo oho a te ara o te haumārū».
80ꞌE, ko nui-nui ko oho ꞌā tū poki era koia ko te pūai ko te oho tōꞌona vārua. ꞌI te kona ꞌone taꞌe noho taŋata i noho ai ꞌātā ka tano rō te mahana mo haka ꞌite i a ia ki te itaraera.
2He poreko iŋa o Ietū
1ꞌI rā noho iŋa, he kī e Akutino, ꞌariki o te rōmano, mo haka pāpaꞌi i te nuꞌu o te henua taꞌatoꞌa ko ia te ꞌariki mo ꞌite e hia taŋata. 2Te pāpaꞌi raꞌe nei i aŋa ai ꞌi te hora era ko Kīrino te suerekao o Tīria. 3Te taŋata taꞌatoꞌa ana haka pāpaꞌi ꞌi te kāiŋa o te rāua hakaara.
4He eꞌa ia a ⌊Kōsē⌋ mai Nātāreta, he kona o Karirea, he oho ki Vērene ꞌi Hūrea, he kona poreko o tōꞌona hakaara ko ⌊Tāvita⌋, 5mo haka pāpaꞌi i a rāua ko ⌊Māria⌋, viꞌe ꞌāꞌana, e hānautama rō ꞌā.
6E noho nō ꞌana ꞌi Vērene he tano te mahana o tū poki era mo poreko. 7He poreko poki tane, poki ꞌatariki ꞌa Māria. He haꞌī hai kahu ꞌe he haka moe ꞌi roto i te meꞌe hāŋai puaꞌa. A rāua, paꞌi, ꞌi te kona hāpaꞌo puaꞌa, ꞌi te meꞌe ko ꞌī tahi ꞌā te hare e te taŋata.
He nuꞌu hāpaꞌo māmoe o ꞌuta
8ꞌI te kona e tahi o ꞌuta hāhine ki Vērene e noho rō ꞌā te nuꞌu e hāpaꞌo ꞌana i te rāua māmoe ꞌi te pō. 9ꞌĪ ka uꞌi atu ena ko te merahi e tahi, ꞌe te mana o te ꞌAtua ko ꞌana-ꞌana ꞌā e haka vari era i a rāua. He mate rō atu ꞌai ananake ꞌi te riꞌa-riꞌa.
10He kī e te merahi: «ꞌIna kōrua ko riꞌa-riꞌa. E maꞌu mai ꞌana a au i te parau ꞌāpī riva-riva mo kōrua, he meꞌe hopeꞌa o te nui-nui mo koa o te taŋata taꞌatoꞌa. 11ꞌI ꞌaŋarīnā, ꞌi te kona poreko o Tāvita ko Vērene, i poreko ai te ⌊Kiritō⌋, he Pūꞌoko Haka Tere o tātou; māꞌana e haka eꞌa i te taŋata mai roto i te ūtuꞌa o te hara ꞌe e vaꞌai i te ora ꞌāpī ꞌina he hopeꞌa raꞌa o te ꞌAtua. 12Mo aŋi-aŋi e kōrua ko ai, he poki e tahi e haꞌī rō ꞌana hai kahu ꞌe e haka moe rō ꞌā ꞌi roto i te meꞌe hāŋai puaꞌa».
13ꞌI tū hora ꞌā he takeꞌa e rā nuꞌu meꞌe rahi atu merahi ꞌi muri i tū merahi era e haꞌahana-hana tahi ꞌā ki te ꞌAtua pē nei ē:
14«¡Ko te nui-nui ꞌe ko te pūai i a koe, e te ꞌAtua ē!
¡Ka ai te haumārū ꞌi roto i te taŋata taꞌatoꞌa o te ao
ꞌi ruŋa i a rāua te koa o te ꞌAtua!».
15I hoki era te merahi ki te raŋi, he kī tū nuꞌu hāpaꞌo māmoe era: «Matu ki oho tātou ki Vērene ki uꞌi i te meꞌe haka ꞌite mai ena e te ꞌAtua».
16He oho ananake, i keꞌo-keꞌo te vaꞌe, ki rā kona. He takeꞌa i a Māria, i a Kōsē, ꞌe i te poki e moe rō ꞌā ꞌi roto i te meꞌe hāŋai puaꞌa.
17I takeꞌa era he haka ꞌite i tū meꞌe kī era e te merahi o ruŋa i rā poki. 18Te nuꞌu ŋaroꞌa i rā meꞌe ꞌaꞌamu e tū nuꞌu hāpaꞌo māmoe era he māere tahi. 19ꞌE, a Māria e maꞌu tahi rō ꞌana i rā ŋā meꞌe ꞌi roto i a ia, ꞌe e manaꞌu rahi rō ꞌana o ruŋa.
20He hoki he oho tū nuꞌu hāpaꞌo māmoe era koia ko haꞌahana-hana i te ꞌAtua o ruŋa i te meꞌe ŋaroꞌa ꞌe takeꞌa e rāua; ko tano tahi ꞌana, paꞌi, pa he meꞌe kī era e te merahi.
He maꞌu iŋa i a Ietū ki te Kona Haꞌamuri ꞌAtua
21ꞌI te vaꞌu mahana o te poreko o tū poki era, he maꞌu he haka tāpaꞌo i te tāpaꞌo iŋa ⌊hūrio⌋, he hore i te kiri o te kinoŋa, ꞌe he nape i te ꞌīŋoa o te poki ko Ietū, he ꞌīŋoa kī e te merahi ki a Māria mo nape ꞌi te hora era kai tupu ꞌā te poki.
22I tuꞌu era te mahana mo haka tano i te meꞌe kī ꞌi ruŋa i te ⌊haka tere iŋa ꞌa Mōtē⌋ o ruŋa i te ⌊haka maꞌitaki⌋ iŋa o te viꞌe poreko poki, he eꞌa a Kōsē ararua ko Māria he maꞌu i tū poki era ki Hērutarema ki muꞌa o te ꞌAtua. 23I aŋa ai pē ira ꞌo te ai e hāꞌaki rō ꞌana ꞌi ruŋa i te ⌊haka tere iŋa o te ꞌAtua haka pāpaꞌi ki a Mōtē⌋ pē nei ē: «Taꞌatoꞌa poki ꞌatariki tane e haꞌataꞌa mo te ꞌAtua». 24ꞌO ira a rāua i oho ai mo vaꞌai i te tūtia kī e te ꞌAtua: e rua manu pa he pāroma ꞌo e rua pāroma taŋa.
25ꞌI rā noho iŋa e ai rō ꞌana e tahi taŋata noho ꞌi Hērutarema te ꞌīŋoa ko Timione, taŋata tano ki te mata o te ꞌAtua, haꞌamuri ꞌe moꞌa ki a ia; he tiaki nō te aŋa ki te mahana mo haka koa e te ꞌAtua i te itaraera hai uŋa i te Kiritō. ꞌI ruŋa i a Timione te ⌊Vārua Maitai⌋ ꞌe 26ko haka ꞌite era ꞌā ki a ia ꞌina e ko mate ꞌātā ki te takeꞌa iŋa i te Kiritō kī e te ꞌAtua e uŋa rō mai e ia.
27He haka oho ia e te Vārua Maitai ki te Kona Haꞌamuri ꞌAtua, ꞌe ꞌī tū nuꞌu matuꞌa era o Ietū ko maꞌu takoꞌa ꞌana i te poki ki ira mo haka tano ki te haka tere iŋa ꞌa Mōtē. 28I takeꞌa era e Timione, he hapai i tū poki era he haꞌahana-hana ki te ꞌAtua pē nei ē:
29«Te meꞌe hōrea mai era e koe, e te ꞌAtua ē, ko tano tahi ꞌā.
Hora nei ko tano ꞌā tuꞌu tāvini nei mo mate.
30Ko takeꞌa ꞌana, paꞌi, e au te kope i a ia te mātou ora
31uŋa mai e koe mo takeꞌa e te hau taꞌatoꞌa,
32he mōrī haka māꞌeha i te taŋata o te ao
ꞌe hai ia ka nui-nui ena te itaraera».
33Tū nuꞌu matuꞌa era o Ietū he māere ꞌi te vānaŋa kī e Timione. 34He haꞌamaitai ia e Timione i a rāua ꞌe ꞌai ka kī ki a Māria:
«Hai poki nei meꞌe rahi nō atu nuꞌu o Itaraera ka haka ūtuꞌa ena ꞌe meꞌe rahi nō atu nuꞌu ka ravaꞌa ena i te ora ꞌāpī ꞌina he hopeꞌa raꞌa. Mo rā meꞌe i haꞌataꞌa rō ai e te ꞌAtua i te poki nei. E riro rō a ia pa he tāpaꞌo haka takeꞌa i te meꞌe haŋa o te ꞌAtua, ꞌe meꞌe rahi nuꞌu ka taꞌe haŋa ena ki a ia. 35Pē ira ka takeꞌa ena i te huru mau o te manaꞌu o te taŋata. ꞌE te meꞌe taꞌatoꞌa nei, e Māria ē, ka ai ena mōꞌou pa he mamae ena ꞌā o te hoe ꞌo-ꞌoka i tuꞌu māhatu».
36ꞌI te ⌊Kona Haꞌamuri ꞌAtua⌋ takoꞌa te viꞌe perofeta te ꞌīŋoa ko ꞌAna, he poki ꞌa Penuera o te nūnaꞌa hakaara o ꞌĀtere. A ia ko rūꞌau atu ꞌā. E ꞌāpī nō ꞌana i ⌊hāipo-ipo⌋ ai, ꞌe e hitu nō matahiti i noho ai ararua ko tāꞌana kenu. 37ꞌE, ki rā hora, ka vaꞌu ꞌahuru mā maha matahiti o tōꞌona hove. Te aŋa mau nō ꞌāꞌana, ka pō ka ꞌōtea, he noho ꞌi te Kona Haꞌamuri ꞌAtua, he pure ꞌe he tapu i te kai.
38He tuꞌu rā viꞌe ꞌi rā hora mau ꞌā ki te kona ꞌi ira a kuā Māria. He haꞌamata ia he māuru-uru ki te ꞌAtua ꞌe he vānaŋa o ruŋa i rā poki ki te nuꞌu taꞌatoꞌa o ira e ŋatu rō ꞌā te haŋu ki te eꞌa iŋa o Hērutarema mai roto i te meꞌe taꞌe tano.
He hoki iŋa ki Nātāreta
39I oti era te aŋa i te meꞌe taꞌatoꞌa hāꞌaki o ruŋa i te haka tere iŋa ꞌa Mōtē, he hoki a kuā Kōsē ki Karirea ki te kona noho o rāua ko Nātāreta. 40He nui-nui he oho ia a Ietū koia ko pūai ꞌe ko mārama-rama, ꞌe ꞌi ruŋa i a ia te riva rahi ꞌe te haŋa o te ꞌAtua.
ꞌI te Kona Haꞌamuri ꞌAtua a Ietū
41-42Paurō te matahiti e oho era a Kōsē ararua ko Māria ki Hērutarema ki te ⌊ŋoŋoro o te Pakate⌋, pa he meꞌe rava aŋa e te hūrio ꞌi rā ŋoŋoro. I tano era te hoꞌe ꞌahuru mā piti matahiti o Ietū, he maꞌu takoꞌa e kuā Kōsē ꞌi muri i a rāua.
43I oti era te ŋoŋoro, he hoki he oho a kuā Kōsē ki te rāua hare. Mā te taꞌe ꞌite, a Ietū ko noho ꞌā ꞌi Hērutarema; 44e manaꞌu era ꞌai e oho era ꞌi muri i te tētahi nuꞌu. ꞌI te ahi-ahi o te mahana raꞌe o te rāua oho, he kimi a roto i te nuꞌu huaꞌai ꞌe a muri i te nuꞌu māhani. 45ꞌE ꞌina kai takeꞌa i a Ietū. ꞌO ira i hoki i kimi ai a Hērutarema.
46ꞌI te toru mahana i takeꞌa iho ai ꞌi te Kona Haꞌamuri ꞌAtua e noho rō ꞌana ꞌi muri i te nuꞌu ⌊maꞌori o te haka tere hūrio⌋ e haka roŋo ꞌana koia ko ꞌui.47He māere tahi te nuꞌu ŋaroꞌa ꞌi te mārama-rama ꞌe ꞌi te huru o tāꞌana vānaŋa e pāhono era. 48I takeꞌa era e tōꞌona nuꞌu matuꞌa, he māere ꞌe he kī e te matuꞌa vahine:
—E haŋu, ¿he aha koe i aŋa mai ai i te meꞌe pē nā? Ko poto ꞌā te māua haŋu ꞌi te kimi iŋa atu i a koe.
49He kī e Ietū:
—¿He aha rā kōrua i kimi mai ai? ¿Kai ꞌite ꞌana ꞌō kōrua: māꞌaku e aŋa i te aŋa o tōꞌoku Matuꞌa?
50Kai aŋi-aŋi e tū ŋā matuꞌa era i te haꞌaauraꞌa o rā vānaŋa.
51He hoki ia a Ietū ki Nātāreta ꞌi muri i tōꞌona matuꞌa ꞌe he haꞌatura ki te rāua meꞌe kī. Te ŋā meꞌe taꞌatoꞌa nei e maꞌu tahi rō ꞌā e tōꞌona matuꞌa vahine ꞌi roto i a ia. 52He nui-nui he oho a Ietū koia ko pūai ko oho te mārama-rama. E haŋa rahi rō ꞌā e te ꞌAtua ꞌe e te taŋata taꞌatoꞌa.
3Ko Iovani Papatito ꞌi ꞌuta
(Māteo 3.1-12; Marko 1.1-8; Iovani 1.19-28)
1ꞌI te hoꞌe ꞌahuru mā pae matahiti o te haka tere o te ꞌariki rōmano ko Tiverio, ko Pontio Pirato te suerekao o Hūrea. ꞌA ⌊ꞌErore⌋ te haka tere a Karirea, ꞌa Feripe, taina ōꞌona, a Iturea ꞌe a Tarakonite, ꞌe ꞌa Ritania te haka tere te kona era ko Avirene. 2Te ⌊oromatuꞌa hopeꞌa o te ra-rahi⌋ ko ꞌĀnā ararua ko Kaifā.
ꞌI rā noho iŋa i vānaŋa rō te ꞌAtua ki a Iovani, he poki ꞌa Taharia, ꞌi te kona ꞌone taꞌe noho taŋata. 3ꞌE a Iovani i haꞌere rō a te kona taꞌatoꞌa o te rio ko Horotana e kī e oho era ki te taŋata mo huri o te manaꞌu ki te ꞌAtua ꞌe mo haka ⌊papatito⌋, pē ira ana haka kore e te ꞌAtua i te rāua hara.
4Te meꞌe taꞌatoꞌa topa nei pa he meꞌe pāpaꞌi era ꞌā e te perofeta era ko ꞌItaia:
«E tahi reꞌo e ohu ꞌā ꞌi te kona ꞌone taꞌe noho taŋata:
“Ka haka riva-riva te ara o te ⌊Kiritō⌋;
ka mātaki e tahi ara tī-tika.
5Ka tanu te vaha taꞌatoꞌa o te kona maꞌuŋa,
ꞌe te kona ruŋa nui ka tono ka haka pararaha.
Te ara pōteko-teko ka haka tī-tika,
ꞌe te ara pū-pū ka tanu ka haka riva-riva.
6Pē ira ka takeꞌa ena te taŋata taꞌatoꞌa o te ao
i te ora uŋa mai e te ꞌAtua”».
7I tuꞌu era te taŋata mo papatito i a rāua, he kī e Iovani:
—¡E te huaꞌai o te kōreha veneno ē! ¿ꞌA ꞌai i kī atu e ora rō kōrua mai roto i te ꞌati he ūtuꞌa nā e oho mai ena? 8Ka haka tī-tika te kōrua noho iŋa ki takeꞌa riva-riva ai he parautiꞌa mau ꞌā ko ⌊huri ꞌana te kōrua manaꞌu ki te ꞌAtua⌋. ꞌE, e uꞌi ꞌo kī rō ꞌi roto i a kōrua ꞌā pē nei ē: “¡A mātou he hakaara o ⌊ꞌAparahama⌋; ꞌo ira e tano rō ꞌā a mātou ki te mata o te ꞌAtua!”. ꞌĪ a au he kī atu: te ꞌAtua e tano nō mo haka riro i te ŋā māꞌea nei he hakaara o ꞌAparahama. 9ꞌE ꞌī a au he kī takoꞌa atu: ꞌai te ꞌōhio ko rito ꞌā mo paꞌo i te tumu mai tōꞌona aka. Te tumu taꞌatoꞌa taꞌe hua o te meꞌe riva-riva he paꞌo ꞌe he hoa ki roto i te ahi.
10He ꞌui e te nuꞌu:
—¿He aha te mātou meꞌe mo aŋa?
11He pāhono e Iovani:
—Te taŋata ai e rua ōꞌona kahu, ka vaꞌai e tahi ki te taŋata ꞌina he kahu; ꞌe te taŋata e ai rō ꞌā tāꞌana kai, ka vaꞌai to te taŋata ꞌina ꞌāꞌana kai.
12Tētahi o te ⌊nuꞌu haka ꞌauhau i te taŋata hai moni mo te rōmano⌋ he haka hāhine takoꞌa mo papatito i a rāua ꞌe he ꞌui:
—E te Maꞌori, ¿he aha te mātou meꞌe mo aŋa?
13He kī e Iovani:
—ꞌIna ko haka ꞌauhau i te taŋata ꞌata hau ki te moni mau era mo ꞌauhau.
14He ꞌui takoꞌa e te tētahi vaꞌehau:
—ꞌE, ꞌa mātou, ¿he aha te mātou meꞌe mo aŋa?
He pāhono e Iovani:
—ꞌIna ko toꞌo i te meꞌe o te rua hai haka riꞌa-riꞌa, ꞌe ꞌina ko tuhi reo-reo i te meꞌe kai aŋa e te rua. Ka koa nō kōrua ꞌi te moni ꞌauhau atu.
15ꞌI te huru o te vānaŋa ꞌa Iovani, te taŋata e manaꞌu era: te Kiritō tiaki e rāua e te ⌊hūrio⌋ e ko roa he tuꞌu, ꞌe ꞌi roto i te rāua māhatu ꞌai e manaꞌu era koiꞌite ko Iovani te Kiritō. 16ꞌO ira i kī ai e Iovani:
—Te parautiꞌa, a au e papatito nei hai vai; ꞌe nā e oho mai ena te kope mo papatito atu hai ⌊Vārua Maitai⌋ ꞌe hai ahi. ꞌAta hau a ia ki a au; ꞌātā e ko tano au mo kume i te hau o tōꞌona kirivaꞌe. 17A ia e maꞌu rō ꞌana i tāꞌana meꞌe tuꞌu pa he pātia mo haꞌataꞌa i te kave-kave paka-paka mai roto i te tariko. Te tariko e hāpaꞌo rō ꞌi roto i te hare haꞌaputu tariko, ꞌe te kave-kave e tutu rō ꞌi roto i te ahi taꞌe mate ki te hora hopeꞌa.
18Hai meꞌe nei ꞌe hai tētahi atu vānaŋa e haka ꞌite e oho era a Iovani ki te taŋata i te ⌊roŋo riva-riva o te ꞌAtua⌋.
19I ture takoꞌa rō ki a ꞌErore, kope haka tere o rā kona, ꞌo te noho ki a ꞌEroria, he viꞌe ⌊hāipo-ipo⌋ o te taina o ꞌErore, ꞌe ꞌo te tētahi atu meꞌe rake-rake aŋa e ia. 20ꞌE, a ꞌErore, ki tāꞌana meꞌe rake-rake taꞌatoꞌa aŋa, he ꞌāmui e tahi haka ꞌou: he puru i a Iovani ꞌi roto i te hare maꞌuꞌaurī.
He papatito iŋa i a Ietū
21E papatito nō ꞌā a Iovani i te nuꞌu, he papatito takoꞌa i a Ietū. E pure nō ꞌana a Ietū ꞌi rā hora, he ha-hata te raŋi, 22he turu te Vārua Maitai ki ruŋa i a ia tuꞌu pa he pāroma, ꞌe he ŋaroꞌa e tahi reꞌo ꞌi te raŋi e kī era: «A koe he Poki ꞌāꞌaku, Poki haŋa rahi; ꞌi ruŋa i a koe tōꞌoku koa».
He nuꞌu mai i a rāua i haka ara mai ai a Ietū
23Ka toru ꞌahuru matahiti o Ietū i haꞌamata ai i tāꞌana aŋa. Ki te kī o te nuꞌu, a Ietū he poki ꞌa Kōsē.
A Kōsē he poki ꞌa ꞌĒrī.
24A ꞌĒrī he poki ꞌa Matā.
A Matā he poki ꞌa Rēvī.
A Rēvī he poki ꞌa Merekī.
A Merekī he poki ꞌa Hanaī.
A Hanaī he poki ꞌa Kōsē.
25A Kōsē he poki ꞌa Matatia.
A Matatia he poki ꞌa ꞌĀmō.
A ꞌĀmō he poki ꞌa Nāū.
A Nāū he poki ꞌa ꞌĒteri.
A ꞌĒteri he poki ꞌa Nākai.
26A Nākai he poki ꞌa Māꞌata.
A Māꞌata he poki ꞌa Matatia.
A Matatia he poki ꞌa Tēmei.
A Tēmei he poki ꞌa Kōteke.
A Kōteke he poki ꞌa Hūrā.
27A Hūrā he poki ꞌa Hoanana.
A Hoanana he poki ꞌa Rētā.
A Rētā he poki ꞌa Torovāvere.
A Torovāvere he poki ꞌa Taratīere.
A Taratīere he poki ꞌa Nērī.
28A Nērī he poki ꞌa Merekī.
A Merekī he poki ꞌa ꞌĀrī.
A ꞌĀrī he poki ꞌa Kōtama.
A Kōtama he poki ꞌa Eremārama.
A Eremārama he poki ꞌa ꞌEra.
29A ꞌEra he poki ꞌa Ietū.
A Ietū he poki ꞌa Erietere.
A Erietere he poki ꞌa Hōrima.
A Hōrima he poki ꞌa Matā.
A Matā he poki ꞌa Rēvī.
30A Rēvī he poki ꞌa Timione.
A Timione he poki ꞌa Hura.
A Hura he poki ꞌa Kōsē.
A Kōsē he poki ꞌa Hōnama.
A Hōnama he poki ꞌa Eriatime.
31A Eriatime he poki ꞌa Mereꞌā.
A Mereꞌā he poki ꞌa Mēnā.
A Mēnā he poki ꞌa Matatā.
A Matatā he poki ꞌa Nātana.
A Nātana he poki ꞌa ⌊Tāvita⌋.
32A Tāvita he poki ꞌa Hētē.
A Hētē he poki ꞌa ꞌŌveti.
A ꞌŌveti he poki ꞌa Vō.
A Vō he poki ꞌa Tera.
A Tera he poki ꞌa Nātone.
33A Nātone he poki ꞌa ꞌAminarava.
A ꞌAminarava he poki ꞌa ꞌAramī.
A ꞌAramī he poki ꞌa ꞌĀrani.
A ꞌĀrani he poki ꞌa ꞌEterone.
A ꞌEterone he poki ꞌa Pare.
A Pare he poki ꞌa Hūrā.
34A Hūrā he poki ꞌa Hākovo.
A Hākovo he poki ꞌa Itaꞌata.
A Itaꞌata he poki ꞌa ꞌAparahama.
A ꞌAparahama he poki ꞌa Tere.
A Tere he poki ꞌa Nāhoro.
35A Nāhoro he poki ꞌa Teruko.
A Teruko he poki ꞌa Rākau.
A Rākau he poki ꞌa Pereke.
A Pereke he poki ꞌa ꞌĒvere.
A ꞌĒvere he poki ꞌa Tera.
36A Tera he poki ꞌa Kainā.
A Kainā he poki ꞌa ꞌArapakata.
A ꞌArapakata he poki ꞌa Teme.
A Teme he poki ꞌa Nōē.
A Nōē he poki ꞌa Rāmeke.
37A Rāmeke he poki ꞌa Matutarema.
A Matutarema he poki ꞌa ꞌĒnoko.
A ꞌĒnoko he poki ꞌa Hārete.
A Hārete he poki ꞌa Mārārē.
A Mārārē he poki a Kainā.
38A Kainā he poki ꞌa ꞌĒnō.
A ꞌĒnō he poki ꞌa Tē.
A Tē he poki ꞌa ⌊ꞌĀtamu⌋,
ꞌe a ꞌĀtamu he taŋata aŋa e te ꞌAtua.
4He haka ꞌatu iŋa o Rukifero i a Ietū mo hara
1He eꞌa ia a Ietū mai te kona rio era ko Horotana, ko ꞌī ꞌā e te pūai o te ⌊Vārua Maitai⌋, ꞌe he oho ki te kona ꞌone taꞌe noho taŋata, i haka oho e te Vārua Maitai. 2E maha ꞌahuru mahana i noho ai ꞌi ira ꞌe he haka ꞌatu e Rukifero.
ꞌIna e tahi meꞌe i kai a Ietū ꞌi rā ŋā mahana ꞌe i oho era he maruaki. 3He kī e Rukifero:
—Ē, a koe he Poki o te ꞌAtua, ¿he aha rā koe e taꞌe haka riro ena i te ŋā māꞌea nei he haraoa?
4He pāhono e Ietū:
—Ē, pē nei e kī ena ꞌi ruŋa i te ⌊Pāpaꞌi Moꞌa⌋: «Taꞌe hai haraoa nō te taŋata e ora ena».
5He maꞌu ia e Rukifero ki ruŋa i te maꞌuŋa ruŋa nui, he haka takeꞌa hai minuti i te henua taꞌatoꞌa o te ao, 6ꞌe he kī:
—Te henua taꞌatoꞌa ena ōꞌoku, ꞌe i a au te parau mo vaꞌai ki te kope ꞌāꞌaku i haŋa. Hora nei he vaꞌai tahi atu e au koia ko tōꞌona hauhaꞌa 7mo tū-turi ꞌe mo haꞌamuri mai ōꞌou ki a au.
8He pāhono e Ietū:
—Pē nei takoꞌa e kī ena ꞌi ruŋa i te Pāpaꞌi Moꞌa: «E haꞌamuri koe ki a Iehoha ki tuꞌu ꞌAtua ꞌe ki a ia mau nō koe ana tāvini».
9I oti era he maꞌu e Rukifero i a Ietū ki Hērutarema ki ruŋa i te kona hopeꞌa o te ruŋa nui o te ⌊Kona Haꞌamuri ꞌAtua⌋ ꞌe he kī:
—He Poki koe o te ꞌAtua. Ka rere mai ruŋa nei ki raro. 10Nā, paꞌi, e hāꞌaki rō ꞌā ꞌi ruŋa i te Pāpaꞌi Moꞌa:
“E uŋa rō atu te ꞌAtua i tāꞌana merahi mo hāpaꞌo i a koe.
11Hai rima o rāua ka maꞌu ena i a koe a ruŋa
ꞌo hetu ki te māꞌea”.
12He pāhono e Ietū:
—E hāꞌaki takoꞌa rō ꞌana ꞌi ruŋa: «ꞌIna koe ko haka ꞌatu i tuꞌu ꞌAtua, ꞌina ko aŋa e tahi meꞌe maꞌa-maꞌa hai manaꞌu pē nei ē: e haka eꞌa rō koe e te ꞌAtua mai rā meꞌe».
13I uꞌi era e Rukifero ꞌina he rāveꞌa toe mo haka ꞌatu i a Ietū, he eꞌa he oho mai muri ꞌātā ki te mahana mo hoki.
He hoki iŋa o Ietū ki Karirea
(Māteo 4.12-17; Marko 1.14-15)
14He hoki ia a Ietū ki Karirea ko ꞌī ꞌā e te pūai o te Vārua Maitai. ꞌI ira ꞌe ꞌi te kona taꞌatoꞌa hāhine e vānaŋa rō ꞌā te nuꞌu o ruŋa i a Ietū. 15E hāpī era ꞌi te ⌊hare pure hūrio⌋ o te kona taꞌatoꞌa tuꞌu. Te nuꞌu taꞌatoꞌa o rā ŋā kona e haꞌahana-hana rō ꞌā i a ia.
ꞌI Nātāreta a Ietū
16He oho ia a Ietū ki Nātāreta ki te kona ꞌi ira i nui-nui ai. I tano era te ⌊mahana haka ora⌋, he oho ki te hare pure hūrio, pa he meꞌe rava aŋa e ia ꞌi te mahana haka ora, ꞌe he māroa mo taiꞌo i te Pāpaꞌi Moꞌa. 17He puka o te perofeta era ko ꞌItaia te meꞌe i vaꞌai. He mātaki ꞌi te kona e hāꞌaki rō ꞌā pē nei ē:
18«ꞌI ruŋa i a au te Vārua o te ꞌAtua,
ꞌo te ai ko haꞌataꞌa ꞌana i a au
mo maꞌu i te roŋo riva-riva ꞌāꞌana ki te nuꞌu veve.
Ko uŋa mai ꞌā mo haka ꞌite ki te nuꞌu puru
e ai rō ꞌā te rāveꞌa mo eꞌa o rāua mai roto i te ꞌati.
Ko uŋa takoꞌa mai ꞌana i a au mo haka māꞌeha i te mata o te nuꞌu matapō,
mo haka eꞌa i te nuꞌu mai te rima o te nuꞌu tōtōā i a rāua,
19ꞌe mo haka ꞌite pē nei ē:
ko tano ꞌā te hora mo haꞌamaitai e te ꞌAtua i te taŋata».
20He puru a Ietū i tū puka era, he vaꞌai ki te taŋata hāꞌūꞌū ꞌi te aŋa o roto i te hare pure ꞌe he noho. Te nuꞌu taꞌatoꞌa o ira ko te uꞌi iŋa ꞌana a ruŋa. 21He haꞌamata ia a Ietū he vānaŋa: «ꞌI ꞌaŋarīnā te meꞌe taiꞌo atu ena e au o ruŋa i te Pāpaꞌi Moꞌa i tano ai».
22Te nuꞌu taꞌatoꞌa o ira e koa rō ꞌā e vānaŋa era o ruŋa i a Ietū ꞌe ko māere tahi ꞌana ꞌi te meꞌe nehe-nehe kī e ia. He ꞌui ki a rāua ꞌā:
—¿Pē hē ia te meꞌe nei? Ko tū poki era ꞌa ⌊Kōsē⌋, paꞌi, te kope nei.
23He kī haka ꞌou e Ietū:
—Ko ꞌite ꞌana a au e kī rō mai kōrua i te vānaŋa nei: «E te taote, ka haka ora koe i a koe ꞌā». E takoꞌa: «Te meꞌe aŋa e koe ꞌi Kaperenāū ka aŋa takoꞌa ꞌi nei ꞌi tuꞌu kāiŋa».
24Ko te vānaŋa iŋa ꞌana ia a Ietū:
—ꞌĪ a au he kī atu: te taŋata ꞌina he haŋa ki te perofeta o te rāua kāiŋa mau ꞌā. 25Te parautiꞌa, ꞌi tū matahiti era e toru ꞌe te ꞌafa taꞌe hoa era o te ꞌua, rahi era o te maruaki ꞌi ruŋa i te henua, ŋā mahana era ko ⌊ꞌĒria⌋ te perofeta, i ai rō ꞌi Itaraera meꞌe rahi ŋā viꞌe hove. 26ꞌE ꞌina he ꞌAtua kai uŋa i a ꞌĒria mo hāꞌūꞌū ki rā ŋā viꞌe; i haka oho ai ki te viꞌe hove taꞌe he hūrio o te kona era ko Tarapeta, he kona hāhine ki Tīrone.
27»I ai takoꞌa rō meꞌe rahi nuꞌu rēpera o Itaraera ꞌi te ŋā mahana era ko Eriteo te perofeta, ꞌe ꞌina e tahi o rā nuꞌu i haka ora; he taŋata mau nō e tahi taꞌe he hūrio te ꞌīŋoa ko Nāmana o te kona era ko Tīria te meꞌe i haka ora.
28I ŋaroꞌa era e te nuꞌu taꞌatoꞌa o roto i te hare pure hūrio i te vānaŋa ꞌa Ietū, he riri tahi rō ꞌai. 29He moko he ꞌa-ꞌaru i a Ietū he maꞌu he iri ki te kona hopeꞌa o te ruŋa nui o Nātāreta mo ava ki raro. 30He huri ia a Ietū, he hoki a vāeŋa o rā ŋā nuꞌu ꞌe he eꞌa he oho rō ꞌai.
He taŋata e tahi ko oꞌo ꞌana e te tātane
31He eꞌa a Ietū he oho ki Kaperenāū, he kona haka ꞌou o Karirea, ꞌe ꞌi te mahana haka ora e hāpī era ꞌi roto i te hare pure hūrio. 32He māere te nuꞌu ꞌi te huru o tōꞌona hāpī iŋa; e vānaŋa era pa he taŋata i a ia te parau o te meꞌe taꞌatoꞌa.
33ꞌI roto i rā hare pure e tahi taŋata ko oꞌo ꞌā e te tātane, he ohu pūai:
34—¿He aha taꞌa meꞌe haŋa i a mātou, e Ietū o Nātāreta ē? ¿E oho mai ꞌana koe mo haka kore i a mātou? Ko ꞌite ꞌana a au ko ai koe: he kope moꞌa uŋa mai e te ꞌAtua.
35He ture ia e Ietū ki tū tātane era:
—¡Ka mou ꞌe ka eꞌa koe mai roto i te taŋata ena!
He haka ꞌamo e tū tātane era i rā kope ki raro e uꞌi nō atu ꞌana te nuꞌu taꞌatoꞌa o tū kona era. He eꞌa rā tātane mai roto ꞌe ꞌina e tahi meꞌe ꞌino i aŋa.
36He riꞌa-riꞌa tahi tū nuꞌu era koia ko kī ki a rāua ꞌā: «¿Ko ŋaroꞌa ꞌā e kōrua te vānaŋa o te kope era? I kī era ki te tātane ka eꞌa, he eꞌa rō ꞌai».
37ꞌE he ꞌata rahi rō ꞌai te vānaŋa o ruŋa i a Ietū ꞌi te kona taꞌatoꞌa hāhine ki ira.
He haka ora iŋa o Ietū i te huŋavai o Tīmona
(Māteo 8.14-15; Marko 1.29-31)
38He eꞌa a Ietū mai tū hare pure era, he oho ki te hare o Tīmona. Te māmā huŋavai o Tīmona e māui-ui rō ꞌā, ko hū ꞌā te hakari ꞌi te māui-ui. He ani e te nuꞌu ki a Ietū mo haka ora. 39He noi a Ietū a ruŋa i rā viꞌe, he kī ki te māui-ui mo kore, ꞌe he kore rō ꞌai. ꞌI tū hora ꞌā he eꞌa rā viꞌe ki ruŋa he haꞌamata he vaꞌai hai kai mo rāua.
He haka ora iŋa o Ietū meꞌe rahi nuꞌu
(Māteo 8.16-17; Marko 1.32-34)
40I ŋaro era te raꞌā o rā mahana haka ora era, he eꞌa te taŋata taꞌatoꞌa ai o te rāua nuꞌu māui-ui he maꞌu ki a Ietū. ꞌE, ka ai atu huru kē huru kē te rāua māui-ui, he haka puā e Ietū hai rima ꞌe he ora rō ꞌai.
41I rahi rō te nuꞌu o rā nuꞌu māui-ui era mai roto takoꞌa i eꞌa ai te tātane koia ko ohu:
—¡He Poki koe o te ꞌAtua!
He ture e Ietū ki rā ŋā tātane ꞌe, ꞌi te ꞌite o rāua a ia he ⌊Kiritō⌋, ꞌina he haka rē e Ietū mo vānaŋa.
He haka ꞌite iŋa o Ietū i te roŋo o te ꞌAtua
42I ꞌōtea era he eꞌa a Ietū he oho mai tū kona era ki te kona ꞌina he taŋata. He kimi he oho e te nuꞌu ka ravaꞌa rō. Te haŋa mo taꞌe oho o Ietū mai muri i a rāua. 43He kī e Ietū: «Te aŋa ꞌāꞌaku he haka ꞌite takoꞌa ki te taŋata o te tētahi kona i te roŋo riva-riva o ruŋa i te ⌊haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua⌋; ki ira a au i uŋa mai ai».
44Pē ira a Ietū e haka ꞌite e oho era i te ⌊roŋo riva-riva o te ꞌAtua⌋ ꞌi te hare pure hūrio taꞌatoꞌa o tōꞌona henua.
5He ꞌī te kūpeŋa e te ika
(Māteo 4.18-22; Marko 1.16-20)
1E tahi mahana e noho nō ꞌā a Ietū ꞌi te taha-taha o te vai ko Henetareta, he ŋaroꞌa ko pi-piri ꞌā a ia ꞌi te rahi o te taŋata oho mo haka roŋo i te ⌊roŋo riva-riva o te ꞌAtua⌋. 2He takeꞌa ia e Ietū e rua vaka ko tomo ꞌā ki ꞌuta. Te nuꞌu hī ika o rā ŋā vaka ko topa ꞌana mo tata i te rāua kūpeŋa. 3He turu a Ietū he eke ki ruŋa i te vaka o Tīmona ꞌe he kī mo haka ꞌava-ꞌava ꞌiti-ꞌiti mai te taha-taha. He noho ꞌe mai ruŋa i haꞌamata i hāpī ai i te taŋata. 4I oti era te vānaŋa, he kī ki a Tīmona:
—Ka maꞌu te vaka ki te kona parera ꞌe ꞌai ka haka topa rō te kōrua kūpeŋa.
5He pāhono e Tīmona:
—E te Maꞌori, i aŋa nō mai a mātou i te aŋa ena ꞌi ꞌaŋapō ka ꞌōtea rō ꞌe ꞌina e tahi ika i ravaꞌa mai. ꞌE, ꞌo te ai nō ꞌāꞌau i kī mai, ka haka topa haka ꞌou nei a mātou i te kūpeŋa.
6I haka topa era i te kūpeŋa, ka ꞌī ka ꞌī te ika i oꞌo ai. I haro mai era he haꞌamata he mō-more ꞌi te rahi. 7He rapu ki te nuꞌu o ruŋa i te rua vaka mo oho mo hāꞌūꞌū. I puā era he haꞌaꞌī i rā ŋā vaka hai ika ki te ꞌī, ꞌātā ka oho rō mo emu.
8I takeꞌa era e Tīmona, kī takoꞌa ko Pētero, i tū meꞌe era, he tū-turi ꞌi muꞌa o Ietū he kī:
—¡E Ietū, ka oho koe mai muri i a au; he taŋata hara a au!
9A Tīmona ananake ko te nuꞌu taꞌatoꞌa o muri i a ia ko riꞌa-riꞌa atu ꞌana o ruŋa i te rahi o tū ika ravaꞌa era. 10Pē ira ꞌana a ⌊Tanatiako⌋ ararua ko ⌊Iovani⌋, poki ꞌa Tevereo, he nuꞌu aŋa takoꞌa ananake ko kuā Tīmona. He kī ia e Ietū ki a Tīmona:
—ꞌIna koe ko riꞌa-riꞌa; mai te hora nei pe muꞌa he hī taŋata mo te ꞌAtua taꞌa aŋa.
11I oho era he hoki ananake ki ruŋa i te henua, he haro i tū ŋā vaka era ki ꞌuta, he haka rē tahi i te rāua meꞌe ꞌe he oho rō ꞌai ꞌi muri i a Ietū.
He haka ora iŋa o Ietū i te rēpera
12ꞌI te kona e tahi a Ietū, he tuꞌu te taŋata māui-ui ꞌi te rēpera. I takeꞌa era i a Ietū, he tū-turi he haka puā i tōꞌona tira ki ruŋa i te ꞌōꞌone he ani:
—E Ietū ē, mo haŋa ōꞌou, i a koe te ora o tōꞌoku māui-ui nei.
13He haka puā ia e Ietū i tōꞌona rima koia ko kī:
—Ko tano ꞌā. Ko ora ꞌā a koe.
ꞌI tū hora mau era ꞌā he ora rō ꞌai tū māui-ui era. 14He kī e Ietū:
—ꞌIna koe ko ꞌaꞌamu i te meꞌe ena e tahi kope. Te meꞌe nō, ka oho ka haka takeꞌa i a koe ki te ⌊oromatuꞌa⌋. E maꞌu te meꞌe mo tūtia haka ꞌite mai era e ⌊Mōtē⌋ mo tuꞌu ⌊haka maꞌitaki⌋ mo ꞌite e te oromatuꞌa ꞌe pē ira takoꞌa ꞌana e te taŋata ko ora ꞌā tuꞌu māui-ui.
15Pe te ꞌata hau nō te vānaŋa o ruŋa o Ietū e ŋaroꞌa era e te taŋata, ꞌe he ꞌata rahi te nuꞌu e taka-taka era mo haka roŋo i tāꞌana vānaŋa ꞌe mo haka ora e ia i te rāua māui-ui. 16ꞌE a Ietū e haka tapa rō ꞌā i a ia a te kona ꞌina he taŋata mo pure ōꞌona.
He haka ora iŋa o Ietū i te taŋata hakari taꞌe makenu
17E tahi mahana e hāpī ꞌā a Ietū i te nuꞌu. ꞌE, ꞌi te hare ꞌi ira a ia, e no-noho rō ꞌā tētahi ⌊fariseo⌋ ꞌe tētahi ⌊maꞌori o te haka tere hūrio⌋ tuꞌu mai te kona taꞌatoꞌa o Karirea, o Hūrea ꞌe o Hērutarema. Te pūai o te ꞌAtua ꞌi ruŋa i a Ietū mo haka ora i te māui-ui.
18He tuꞌu ia te ŋāŋata e tupa rō ꞌana i te raŋo ꞌi ruŋa te taŋata hakari taꞌe makenu. Te haŋa ananake mo maꞌu i rā taŋata ki muꞌa i a Ietū ꞌi roto i te hare, 19ꞌe, ꞌi te rahi o te taŋata, ꞌina he ravaꞌa mo uru. ꞌO ira i eke ai ki ruŋa o te hare, he mātaki e tahi kona, he haka topa i tū māui-ui era ꞌi ruŋa i te raŋo a vāeŋa o te taŋata ki muꞌa o Ietū.
20I takeꞌa era e Ietū i te rahi o te rāua haka moe iŋa i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a ia mo te ora o tū taŋata era, he kī ki tū māui-ui era: «E hoa, ko haka kore ꞌā tuꞌu hara».
21He haꞌamata ia te nuꞌu maꞌori o te haka tere hūrio ꞌe te fariseo he manaꞌu: «¿Ko ai a ia mo kī i te vānaŋa taꞌe tano mo te ꞌAtua? He ꞌAtua mau nō te meꞌe haka kore i te hara».
22He aŋi-aŋi e Ietū i te meꞌe manaꞌu e rāua ꞌe he ꞌui: «¿He aha a kōrua e manaꞌu ena pē nā? 23Ki a kōrua, ¿ꞌata aŋarahi mo haka kore i te hara ki te haka ora i te māui-ui? ¿Taꞌe ꞌō hai parau nō o te ꞌAtua te ŋā meꞌe nei e aŋa ena? 24ꞌE, ꞌī a au he haka takeꞌa atu: i a au i te ⌊Poki o te taŋata⌋ te parau ꞌi te ao nei mo haka kore i te hara».
He kī haka ꞌou ia ki tū taŋata māui-ui era: «Ki a koe a au e kī atu ena, ka eꞌa ki ruŋa, ka maꞌu tuꞌu raŋo ꞌe ꞌai ka oho rō ki tuꞌu hare».
25ꞌI tū hora ꞌā he eꞌa ki ruŋa tū taŋata hakari taꞌe makenu era ꞌi muꞌa o te nuꞌu taꞌatoꞌa. He maꞌu ia i tōꞌona raŋo ꞌe koia ko haꞌahana-hana ki te ꞌAtua he oho ki tōꞌona hare.
26He māere te nuꞌu taꞌatoꞌa o rā kona koia ko riꞌa-riꞌa; he haꞌahana-hana ki te ꞌAtua ꞌe he kī: «¡ꞌI ꞌaŋarīnā i takeꞌa ai e tātou i te meꞌe hopeꞌa o te nui-nui!».
Ko Ietū ꞌe ko ⌊Rēvī⌋
27I oti era te meꞌe nei, he eꞌa a Ietū he oho mai tū kona era. He takeꞌa i te taŋata e tahi e haka ꞌauhau ꞌana i te nuꞌu hai moni mo te rōmano te ꞌīŋoa ko Rēvī. Te taŋata nei e noho rō ꞌana ꞌi muri i tōꞌona ꞌamuramaꞌa aŋa. He kī e Ietū: «Ka oho mai koe mo taŋata hāpī ꞌāꞌaku».
28He eꞌa ia a Rēvī ki ruŋa, he haka rē i te meꞌe taꞌatoꞌa ꞌe he oho ꞌi muri i a Ietū.
29I oho era he aŋa e Rēvī i te ŋoŋoro nui-nui mā Ietū ꞌi tōꞌona hare. Meꞌe rahi taŋata haka ꞌauhau i te nuꞌu hai moni mo te rōmano koia ko te tētahi atu nuꞌu e noho rō ꞌana ꞌi ruŋa i te ꞌamuramaꞌa ananake ko kuā Ietū. 30Te fariseo ꞌe te maꞌori o te haka tere hūrio he haꞌamata he hēŋuꞌi-ŋuꞌi ꞌe he kī ki te nuꞌu hāpī ꞌa Ietū:
—¿He aha a kōrua e kai ꞌe e unu ena ꞌi muri i te ⌊nuꞌu haka ꞌauhau i te taŋata hai moni mo te rōmano⌋ ꞌe ꞌi muri i te tētahi nuꞌu hara?
31He kī e Ietū:
—Taꞌe mo te nuꞌu taꞌe māui-ui te taote, mo te nuꞌu māui-ui. 32A au i oho mai ai taꞌe ki te nuꞌu taꞌe hara; ki te nuꞌu hara a au i oho mai ai mo haka huri i te manaꞌu ki te ꞌAtua.
He tapu iŋa o te kai
(Māteo 9.14-17; Marko 2.18-22)
33He kī ia ki a Ietū:
—Te nuꞌu hāpī ꞌa Iovani ꞌe o te fariseo nuꞌu rava tapu i te kai ꞌe rava pure, ꞌe taꞌa nuꞌu hāpī he kai ꞌe he unu nō te aŋa, ꞌina he tapu.
34He pāhono e Ietū:
—¿Ka kī ꞌō e tano rō ꞌā a kōrua mo kī ki te nuꞌu ꞌi te ŋoŋoro hāipo-ipo: «Ka tapu te kai», ka ai atu ꞌi muri i a rāua te kope ōꞌona te hāipo-ipo? 35ꞌĪ a au he kī atu: e tuꞌu rō te mahana he toꞌo i rā taŋata hāipo-ipo era mai muri i a rāua; ki tano rā mahana, ka tapu iho era.
36He ꞌaꞌamu ia e Ietū i te ꞌaꞌamu haꞌaauraꞌa nei:
«ꞌIna he nuꞌu hore i te vata ꞌāpī mo hono i te kahu rūꞌau. Mo aŋa pē ira, he rake-rake te vata, ꞌe te tapa ꞌāpī era e ko tano ꞌi ruŋa i te kahu rūꞌau.
37»ꞌE ꞌina takoꞌa he huri i te ꞌava ꞌāpī ki roto i te ipu kiri tuai, ꞌo paihi te ipu ꞌi te ꞌava ꞌāpī. He māuꞌa ia te ipu ꞌe pē ira ꞌā te ꞌava. 38ꞌO ira te ꞌava ꞌāpī e haꞌaꞌī ki roto i te ipu kiri ꞌāpī.
39»ꞌIna he nuꞌu unu i te ꞌava tuai mo haŋa haka ꞌou mo unu i te ꞌava ꞌāpī. Pē nei, paꞌi, e kī ena: “I hau rō atu te ꞌava tuai ꞌi te nene ki te ꞌava ꞌāpī”».
6He mo-more iŋa i te tariko ꞌi te ⌊mahana haka ora⌋
1ꞌI te mahana haka ora e tahi, e oho nō ꞌā a kuā Ietū a te kona ꞌoka tariko, ꞌai te nuꞌu hāpī ꞌāꞌana e more-more e oho era i te karu tariko koia ko hure-hure, ꞌai ka kai. 2He ꞌui ia e te tētahi nuꞌu ⌊fariseo⌋:
—¿He aha kōrua e aŋa ena i te meꞌe taꞌe haꞌatiꞌa mo aŋa ꞌi te mahana haka ora?
3He pāhono e Ietū:
—¿Kai taiꞌo ꞌana ꞌō a kōrua i te meꞌe aŋa e Tāvita ꞌi te hora maruaki ananake ko te nuꞌu oho ꞌi muri i a ia? 4I uru nō ki roto i te Kona Haꞌamuri ꞌAtua, he toꞌo i te haraoa e tapu rō ꞌa, he kai ꞌe he tuhaꞌa ki tāꞌana nuꞌu, ka ai atu he ⌊oromatuꞌa⌋ mau nō te meꞌe haꞌatiꞌa mo kai i rā haraoa.
5He kī haka ꞌou e Ietū:
—I a au i te ⌊Poki o te taŋata⌋ te parau o te mahana haka ora mo kī i te meꞌe haꞌatiꞌa ꞌe i te meꞌe taꞌe haꞌatiꞌa mo aŋa.
He haka ora iŋa o Ietū i te taŋata rima rehe-rehe
6ꞌI te mahana haka ora haka ꞌou e tahi, he uru a Ietū ki roto i te ⌊hare pure hūrio⌋ he haꞌamata he hāpī. ꞌI roto e tahi taŋata e rehe-rehe rō ꞌā te rima mataꞌu.
7Te nuꞌu ⌊maꞌori o te haka tere hūrio⌋ ꞌe te fariseo ꞌai e uꞌi era hoki e haka ora rō e Ietū i rā taŋata ꞌi te mahana haka ora, mo ravaꞌa ꞌōtohe mo tuhi e rāua i tōꞌona hape.
8ꞌE, a Ietū, ꞌi te meꞌe ko aŋi-aŋi ꞌana i te manaꞌu o rā nuꞌu, he kī ki tū taŋata rima rehe-rehe era: «Ka eꞌa koe ki ruŋa ka māroa ꞌi vāeŋa».
He eꞌa tū taŋata era he māroa. 9He kī ia e Ietū ki rā nuꞌu: «ꞌĪ a au he ꞌui atu e tahi meꞌe: “¿He aha te meꞌe tano mo aŋa ꞌi te mahana haka ora: he meꞌe riva-riva ꞌo he meꞌe rake-rake? ¿He haka ora i te taŋata ꞌo he tiŋaꞌi he haka mate?”».
10He uꞌi ki te nuꞌu taꞌatoꞌa o muri i a ia, ꞌe he kī ki tū taŋata era: «Ka haka toro mai tuꞌu rima».
He aŋa e tū taŋata era pē ira ꞌe he ora rō ꞌai.
11He riri tū nuꞌu maꞌori era ꞌe te nuꞌu fariseo ꞌe he haꞌamata he tātake he aha te rāua meꞌe mo aŋa ki a Ietū.
He toꞌo iŋa o Ietū i te ŋāŋata mo ꞌāpōtoro
12ꞌI rā ŋā mahana, he iri a Ietū ki ruŋa i te maꞌuŋa e tahi mo pure ꞌe i pure ai ka ꞌōtea rō. 13I ꞌōtea era he haka taka-taka i tāꞌana nuꞌu hāpī. He toꞌo mai roto e hoꞌe ꞌahuru mā piti ꞌe he nape he ꞌāpōtoro. 14Ko te nuꞌu nei rā ŋā ꞌāpōtoro: ko Tīmona, nape e Ietū ko Pētero; ko Antarea, taina o Tīmona; ko ⌊Tanatiako⌋, ko ⌊Iovani⌋, ko Feripe, ko Torometi, 15ko Māteo, ko Tōmā, ko Tanatiako, poki ꞌa Arafeo; ko Tīmona, e kī era he ⌊sērote⌋; 16ko Hura, poki ꞌa Tanatiako, ꞌe ko Hura Ikariote, hoꞌo era i a Ietū.
He hāpī iŋa o Ietū meꞌe rahi nuꞌu
17He turu a Ietū mai ruŋa i te maꞌuŋa ananake ko tū nuꞌu era. I topa era he no-noho ꞌi te kona pararaha e tahi. Ko taka-taka era ꞌā ꞌi rā kona meꞌe rahi nuꞌu hāpī haka ꞌou ꞌāꞌana ꞌe meꞌe rahi nuꞌu o te kona taꞌatoꞌa o Hūrea, o Hērutarema, o Tiro ꞌe o Tīrone. 18I tuꞌu tahi ai rā nuꞌu mo haka roŋo i te vānaŋa ꞌa Ietū ꞌe mo haka ora e ia i te rāua māui-ui. ꞌE te nuꞌu oꞌo e te tātane i haka ora takoꞌa rō e Ietū. 19Taꞌatoꞌa e uꞌi era i te rāveꞌa mo haka puā ki a Ietū; he ora, paꞌi, te rāua māui-ui ꞌi te mana eꞌa mai ruŋa i a ia.
He haꞌamaitai o te ꞌAtua
20He uꞌi a Ietū a ruŋa i tāꞌana nuꞌu hāpī ꞌe he kī:
«Ko te koa i a kōrua, e te nuꞌu veve manaꞌu pē nei ē:
ꞌina e tahi kōrua auraꞌa mo kore o te ꞌAtua;
a kōrua o roto i te ⌊haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua⌋.
21Ko te koa i a kōrua, e te nuꞌu maruaki ki te meꞌe o te ꞌAtua ē;
e mākona rō kōrua.
Ko te koa i a kōrua, e te nuꞌu taŋi o te hora nei ē;
e koa rō kōrua.
22»Ko te koa i a kōrua ka tute ena e te nuꞌu mai muri i a rāua, ka riri, ka vā-vā ꞌe ka taꞌe haka au ena ꞌi te ai o kōrua o te Poki o te taŋata. 23Ki topa atu rā ŋā meꞌe, e koa kōrua; e vaꞌai rō atu, paꞌi, e te ꞌAtua i te meꞌe hopeꞌa o te nui-nui mo kōrua ꞌi te raŋi. Te tupuna o te nuꞌu era i aŋa takoꞌa rō pē ira ki te ŋā perofeta era o muꞌa ꞌā.
24»Ko te ꞌaroha i a kōrua, e te nuꞌu ꞌono manaꞌu pē nei ē:
ꞌi te hauhaꞌa mau nō o te ao nei te koa;
he oti mau ꞌā te koa mo ravaꞌa e kōrua.
25Ko te ꞌaroha i a kōrua, e te nuꞌu mākona ꞌi te meꞌe o te ao nō nei ē;
nā e maruaki rō kōrua ki te meꞌe o te ꞌAtua.
Ko te ꞌaroha i a kōrua, e te nuꞌu koa o te hora nei ē;
he ta-taŋi kōrua.
26Ko te ꞌaroha i a kōrua mo haꞌahana-hana atu e te nuꞌu taꞌatoꞌa;
te tupuna o rā nuꞌu i haꞌahana-hana takoꞌa rō pē ira ki te perofeta reo-reo.
E haŋa ki te nuꞌu maꞌu i te riri mo kōrua
27»Ki a kōrua ki te nuꞌu haka roŋo mai, ꞌī a au he kī atu: E haŋa ki te nuꞌu te rāua manaꞌu mau nō he tōtōā atu. E aŋa te meꞌe riva-riva ki te nuꞌu maꞌu i te riri mo kōrua. 28E haꞌamaitai te nuꞌu taro-taro atu, ꞌe e pure mo te nuꞌu vā-vā atu i a kōrua. 29Mo puꞌa atu e tahi kope i tuꞌu pāꞌiŋa ꞌāriŋa, e vaꞌai te rua pāꞌiŋa; ꞌe mo hiko e te kope e tahi i tuꞌu paratoa, e vaꞌai takoꞌa tuꞌu kamita. 30Mo no-noꞌi atu te nuꞌu e tahi meꞌe, e vaꞌai, ꞌe mo hiko i taꞌa meꞌe, ꞌina ko kī mo haka hoki atu. 31E aŋa koe ki te rua i te meꞌe haŋa e koe mo aŋa atu e te rua.
32»Mo haŋa o kōrua ki te nuꞌu nō e haŋa rō atu ꞌā, ¿he aha ia te kōrua meꞌe riva-riva i aŋa? Te nuꞌu hara pē ira takoꞌa e aŋa ena. 33ꞌE mo aŋa o kōrua i te meꞌe riva-riva ki te nuꞌu aŋa nō atu i te meꞌe riva-riva ki a kōrua, ¿he aha ia te kōrua meꞌe riva-riva i aŋa? Te nuꞌu hara pē ira takoꞌa e aŋa ena. 34Mo tārahu o kōrua i te meꞌe ki te nuꞌu mau nō ko ꞌite ꞌā e kōrua e haka hoki rō atu, ¿he aha ia te kōrua meꞌe riva-riva i aŋa? Pē ira te nuꞌu hara e tārahu ena i te meꞌe ki te tētahi nuꞌu hara koia ko tiaki mo haka hoki.
35»E haŋa kōrua ki te nuꞌu te rāua manaꞌu mau nō he tōtōā atu ꞌe e aŋa takoꞌa te meꞌe riva-riva ki a rāua. ꞌE mo no-noꞌi atu mo haka tārahu, e vaꞌai ꞌe ꞌina kōrua ko tiaki mo haka hoki atu. Pē ira he ai te meꞌe hopeꞌa o te nui-nui o te ꞌAtua mo haka koa i a kōrua, ꞌe hai meꞌe nei ka takeꞌa ena: he ŋā poki mau ꞌā kōrua o te ꞌAtua. A ia, paꞌi, ꞌAtua riva takoꞌa ki te nuꞌu taꞌe ꞌite i te māuru-uru ki a ia ꞌe ki te nuꞌu aŋa i te meꞌe taꞌe tano. 36E haka ꞌaroha kōrua i te nuꞌu pa he haka ꞌaroha iŋa ena ꞌā o te ꞌAtua, he Matuꞌa o kōrua.
ꞌIna ko manaꞌu rake-rake mo te rua
37»ꞌIna ko manaꞌu: i a kōrua te parau mo kī i te tano ꞌe i te taꞌe tano o te meꞌe aŋa e te rua, ꞌo kī takoꞌa atu e te ꞌAtua i te tano ꞌe i te taꞌe tano o te kōrua meꞌe aŋa. ꞌIna ko manaꞌu: te meꞌe tano mo te rua he ūtuꞌa o te ꞌAtua, ꞌo kī rō atu e te ꞌAtua mo kōrua. E haka rehu te hape o te rua ki haka kore ai e te ꞌAtua i te kōrua hape. 38E vaꞌai kōrua ki te tētahi, ki vaꞌai takoꞌa atu ai e te ꞌAtua ki a kōrua. Ka haꞌaꞌī atu ena, paꞌi, i te kōrua pūtē ki te ꞌī, ka rū-rū ena ko ꞌī riva-riva ꞌā. Pa he hāito iŋa ena ꞌā o kōrua mo vaꞌai ki te rua, pē ira ka hāito takoꞌa ena e te ꞌAtua mo vaꞌai atu ki a kōrua».
39He ꞌui ia e Ietū: «¿Hoki e tano mau rō te taŋata matapō mo maꞌu i te rua matapō a te ara? ¿E ko vī-viri hō ararua ki roto i te pū? 40Te kope hāpī taꞌe i hau ki tōꞌona maꞌori; ki oti i te hāpī, ka ai era pē tōꞌona maꞌori.
41»¿He aha koe e uꞌi ena i te pua mauku o roto i te mata o tuꞌu taina ꞌe ꞌina koe he takeꞌa i te pou o roto i tuꞌu mata? 42Mo taꞌe takeꞌa e koe i te pou o roto i tuꞌu mata, ¿pē hē koe i manaꞌu ai mo kī ki tuꞌu taina: “E te taina, ka haka rē mai koe ki toꞌo atu a au i te pua mauku mai roto i tuꞌu mata”? ¡E te taŋata riva a te haho ē!, ka toꞌo koe ꞌi raꞌe i te pou mai roto i tuꞌu mata, ki takeꞌa riva-riva ai e koe i te pua mauku ꞌi roto i te mata o tuꞌu taina.
Te tumu e aŋi-aŋi ena hai tōꞌona hua iŋa
43»ꞌIna e tahi tumu riva-riva mo hua o te meꞌe rake-rake, ꞌe ꞌina e tahi tumu rake-rake mo hua o te meꞌe riva-riva. 44Te huru o te tumu e aŋi-aŋi ena ꞌi tōꞌona hua iŋa: taꞌe mai ruŋa i te miro pū-pū te pika e mo-more ena, ꞌe taꞌe mai ruŋa i te tumu tūava te vino e mo-more ena. 45Te taŋata riva-riva he vānaŋa i te meꞌe riva-riva ꞌi te ai māhatu riva-riva tōꞌona, ꞌe te taŋata rake-rake he vānaŋa i te meꞌe rake-rake ꞌi te ai māhatu rake-rake tōꞌona. O te meꞌe e rahi rō ꞌana ꞌi roto i te māhatu te haka vānaŋa i te haha.
E haka tuꞌu te hare ꞌi te kona hio-hio
46»¿He aha kōrua e kī ena he Pūꞌoko Haka Tere a au o kōrua, ꞌe ꞌina kōrua he aŋa i tāꞌaku meꞌe kī? 47ꞌĪ a au he kī atu: te taŋata oho mai ki a au, haka roŋo ꞌe aŋa i tāꞌaku meꞌe kī, 48e tuꞌu rō ꞌana pa he taŋata haka tuꞌu i tōꞌona hare i uꞌi ꞌi raꞌe i te kona hio-hio ꞌai ka aŋa iho. Ka hetu era te aꞌa ki rā hare, ꞌina e ko makenu ꞌi te haka tuꞌu ꞌi rā kona. 49ꞌE te taŋata haka roŋo i tāꞌaku vānaŋa ꞌe ꞌina he aŋa pa he meꞌe kī e au, e tuꞌu rō ꞌā pa he taŋata haka tuꞌu i tōꞌona hare ꞌi te kona taꞌe hio-hio. Ka hetu era te aꞌa ki rā hare, ꞌi te pūai he to-toi ꞌe he marere tahi».
7He haka ora iŋa o Ietū i te tāvini o te kape rōmano
(Māteo 8.5-13; Iovani 4.43-54)
1I oti era a Ietū te vānaŋa ki te nuꞌu, he eꞌa he oho ki Kaperenāū. 2ꞌI ira e noho era e tahi taŋata he kape o te vaꞌehau rōmano e ai rō ꞌana e tahi ōꞌona tāvini haŋa rahi. Te taŋata tāvini nei ko rahi ꞌana te māui-ui ꞌe ko hāhine ꞌā mo mate.
3I ꞌite era e rā kape o ruŋa i a Ietū, he uŋa ki te tētahi nuꞌu pūꞌoko haka tere hūrio mo ani ki a Ietū mo oho mo haka ora i rā tāvini. 4I tuꞌu era rā nuꞌu ki muri i a Ietū, he kī: «E Ietū, te kape rōmano uŋa mai i a mātou he taŋata e tano rō ꞌā mo hāꞌūꞌū e koe. 5A ia e haŋa rahi rō mai ꞌana ki a tātou ki te itaraera; ꞌāꞌana i haka aŋa i te tātou ⌊hare pure hūrio⌋».
6He eꞌa a Ietū he oho ꞌi muri i tū nuꞌu era. Ko hāhine ꞌana mo tuꞌu ananake ki te hare o tū kape era o te vaꞌehau rōmano, he piri te nuꞌu repahoa o rā kape i uŋa mo kī pē nei ē: «E Ietū, ꞌina koe ko haka rohi-rohi ko oho mai; ¿ko ai, paꞌi, a au mo uru mai ōꞌou ki roto i tōꞌoku hare? 7ꞌO ira i taꞌe oho atu ai e au mau ꞌā. Ko ꞌite ꞌana e au mo kī ōꞌou: “Ka ora”, he ora tōꞌoku tāvini. 8A au mau nei e ai rō ꞌana te taŋata ꞌata hau rō atu te tōroꞌa ki a au, ꞌe pē ira takoꞌa ꞌā e ai rō ꞌana te vaꞌehau ko au te kape. Mo kī ōꞌoku: “Ka oho”, he oho; ꞌe mo kī ōꞌoku mo oho mai, he oho mai; ꞌe mo kī ōꞌoku ki tōꞌoku tāvini mo aŋa e tahi meꞌe, he aŋa».
9He māere a Ietū ꞌi tū vānaŋa era. He uꞌi ki te nuꞌu oho ꞌi muri i a ia, he kī: «ꞌĪ a au he kī atu: kai takeꞌa ꞌā e au e tahi taŋata o Itaraera haka moe i tōꞌona manaꞌu ꞌi ruŋa i a au pa he taŋata nei».
10I hoki era ia tū nuꞌu uŋa era, he takeꞌa ko ora ꞌana rā tāvini.
He haka ora iŋa o Ietū i te poki ko mate ꞌā
11ꞌI te rua mahana, he oho a Ietū ki te kona te ꞌīŋoa ko Nāina. ꞌI muri i a ia i oho takoꞌa ai tāꞌana nuꞌu hāpī ꞌe meꞌe rahi atu te nuꞌu. 12I hāhine era ki rā kona, he takeꞌa e maꞌu ꞌā te nuꞌu i te pāpaku mo tanu, he kope ko ia mau nō te poki o te viꞌe hove e tahi. Meꞌe rahi te nuꞌu o rā kona oho ꞌi muri i rā viꞌe.
13I takeꞌa era e Ietū i rā viꞌe, he haka ꞌaroha ꞌe he kī: «ꞌIna koe ko taŋi». 14He haka hāhine ia ki te pāpaku, he ꞌa-ꞌaru i te raŋo ꞌe he noho te nuꞌu tupa. He kī e Ietū ki tū kope mate era: «E haŋu, ki a koe a au e kī atu ena: ¡Ka eꞌa ki ruŋa!».
15He eꞌa ia tū kope era ki ruŋa he noho ꞌe he haꞌamata he vānaŋa. He haka hoki e Ietū ki tōꞌona matuꞌa vahine.
16I takeꞌa era e te nuꞌu i tū meꞌe era, he māere ananake ꞌe he haꞌahana-hana i te ꞌAtua he kī: «ꞌĪ te perofeta nui-nui e tahi ꞌi roto i a tātou». ꞌE he kī takoꞌa: «Ko tuꞌu mai ꞌana te ꞌAtua mo hāꞌūꞌū ki tōꞌona taŋata».
17Te taŋata taꞌatoꞌa o Hūrea ꞌe o te kona taꞌatoꞌa hāhine ki ira he ꞌite o ruŋa i tū meꞌe aŋa era e Ietū.
He ꞌui ꞌa Iovani Papatito
18A Iovani i ꞌite ai, hai nuꞌu hāpī ꞌāꞌana, o ruŋa i te meꞌe taꞌatoꞌa aŋa e Ietū. He uŋa ia mo oho ki a ia e rua o tū nuꞌu hāpī era ꞌāꞌana 19ꞌe he haka uŋa mo ꞌui ki a Ietū hoki ko ia mau ꞌā te ⌊Kiritō⌋, kope era mo tuꞌu mai, ꞌo e tiaki nō ki te rua.
20I tuꞌu era tū ŋā kope era he haka hāhine ki a Ietū, he kī:
—ꞌA Iovani Papatito a māua i uŋa mai mo ꞌui atu hoki ko koe mau ꞌā te meꞌe era mo tuꞌu mai ꞌo e tiaki a mātou ki te kope haka ꞌou e tahi.
21ꞌI rā hora e haka ora ꞌana e Ietū meꞌe rahi māui-ui ꞌe maꞌi o te nuꞌu, e haka eꞌa ꞌā i te tātane, ꞌe e haka ora ꞌā i te mata o te nuꞌu matapō. 22He kī e Ietū ki tū nuꞌu uŋa era e Iovani:
—Ka hoki ka ꞌaꞌamu ki a Iovani i te meꞌe takeꞌa ꞌe ŋaroꞌa e kōrua:
Ko māꞌeha ꞌā te mata o te nuꞌu matapō,
ko haꞌere riva-riva ꞌā te nuꞌu vaꞌe koke.
Ko ora ꞌana te nuꞌu māui-ui rēpera,
ko ŋaroꞌa ꞌana te vānaŋa e te nuꞌu tariŋa pō.
Ko ora mai ꞌā te nuꞌu mai te mate,
ꞌe ko haka ꞌite ꞌana i te ⌊roŋo riva-riva o te ꞌAtua⌋ ki te nuꞌu veve.
23E kī takoꞌa: «¡Ko te koa i te taŋata ꞌina he ꞌaka-ꞌaka e haka moe ena i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a au!».
He vānaŋa a Ietū o ruŋa i a Iovani Papatito
24I hoki era tū nuꞌu uŋa era e Iovani, he haꞌamata a Ietū he vānaŋa ki te nuꞌu o ruŋa i a Iovani Papatito, he kī:
«Hora oho uꞌi era o kōrua i te kope tātara ꞌi te kona ꞌone taꞌe noho e te taŋata, ¿pē hē te huru o rā kope i manaꞌu ai e kōrua? ¿He taŋata taꞌe tī-tika o te manaꞌu, haka rē i a ia mo haka tere e te rua, pa he ꞌohe e ue-ue ena e te tokerau? 25ꞌE mo ai taꞌe pē ira, ¿pē hē? ¿He taŋata uru i te kahu hopeꞌa o te riva-riva? Ko ꞌite ꞌana, paꞌi, e kōrua: te nuꞌu uru i te kahu hopeꞌa o te riva-riva ꞌe ꞌina e tahi rāua meꞌe haŋa toe e noho ena ꞌi te hare o te ꞌariki. 26Ki te kōrua kī, ¿he aha te kōrua meꞌe oho uꞌi era? ¿He perofeta? He aŋi ꞌā. ꞌE ꞌī a au he kī atu: he kope ꞌata hau ki te perofeta. 27A Iovani Papatito he maꞌuroŋo kī era e te ꞌAtua ki tāꞌana Poki ꞌi ruŋa i te ⌊Pāpaꞌi Moꞌa⌋ pē nei ē:
“He uŋa au i te taŋata maꞌuroŋo ꞌi raꞌe ki a koe
mo haka riva-riva i te ara mōꞌou”».
28He kī haka ꞌou e Ietū:
«ꞌIna e tahi taŋata o roto i te taŋata taꞌatoꞌa ꞌata hōnui ki a Iovani; ꞌe, ka ai atu pē ira, te taŋata haka rē i a ia mo haka tere e te ꞌAtua i hau rō atu ki a Iovani, ka ai atu he taŋata hauhaꞌa-ꞌore ki te mata o te taŋata.
29»Te nuꞌu taꞌatoꞌa ŋaroꞌa i a Iovani, ꞌātā ki te ⌊nuꞌu haka ꞌauhau i te nuꞌu hai moni mo te rōmano⌋, i haka ⌊papatito⌋ rō i a rāua ki a Iovani mo haka tano ki te meꞌe hāꞌaki e te ꞌAtua. 30Te nuꞌu ⌊fariseo⌋ ꞌe te nuꞌu ⌊maꞌori o te haka tere hūrio⌋ kai haka papatito i a rāua he taꞌe haŋa ki te meꞌe haka ꞌite e te ꞌAtua mo te rāua riva-riva.
31»ꞌĪ a au he haꞌaauraꞌa atu i te huru o te tētahi taŋata o te hora nei. 32A rāua pa he ŋā poki ko-kori ꞌi te kona e tahi. He ohu e tētahi o rā ŋā poki ki te tētahi atu o rāua pē nei ē:
“Ko haka taŋi atu ꞌana a mātou i te peho reka,
ꞌina a kōrua kai ꞌori.
Ko hīmene atu ꞌana a mātou i te hīmene haka ꞌaroha,
ꞌina takoꞌa a kōrua kai ta-taŋi”.
33»Te auraꞌa: ko tuꞌu mai ꞌana a Iovani Papatito e tapu rō ꞌana i te kai ꞌe ꞌina he unu i te ꞌava; i kī ai e kōrua ko oꞌo ꞌana e te tātane. 34He tuꞌu mai ia te ⌊Poki o te taŋata⌋ e kai rō ꞌana ꞌe e unu rō ꞌā; he kī e kōrua i te rava kai ꞌe i te rava unu, ꞌe he repahoa o te nuꞌu hara ꞌe o te nuꞌu haka ꞌauhau i te taŋata hai moni mo te rōmano. 35Ka ai atu pē ira, te haka tere iŋa hai manaꞌu o te ꞌAtua e takeꞌa ena he meꞌe tano hai nuꞌu haka tere i a rāua pa he meꞌe haŋa ꞌāꞌana».
Ko Ietū ꞌe he viꞌe hara e tahi
36E tahi mahana he kī ki a Ietū e te fariseo e tahi mo oho mo kai ꞌi tōꞌona hare. He oho ia a Ietū.
E noho nō ꞌā ꞌi ruŋa i te ꞌamuramaꞌa, 37he tuꞌu te viꞌe taiꞌo o rā kona ꞌi te ꞌite e kai ꞌā a Ietū ꞌi rā hare. E maꞌu rō ꞌā rā viꞌe i te ipu aŋa hai māꞌea nehe-nehe ko ꞌī ꞌā e te manoꞌi.
38I puā era ki a Ietū, he taŋi a te vaꞌe. He haꞌamata he haka rari he oho i te vaꞌe hai matavai. I oti era he haroꞌi hai tōꞌona rauꞌoho koia ko hoŋi ꞌe ko huri hai manoꞌi.
39I takeꞌa era e tū taŋata fariseo era, tē rā ka manaꞌu: «ꞌĀhani te kope era he perofeta, ko aŋi-aŋi ꞌana: te viꞌe era he viꞌe hara». 40He kī e Ietū ki tū fariseo era:
—E Tīmona, e ai rō ꞌana tāꞌaku meꞌe mo kī atu.
He pāhono e tū kope era:
—Ka kī nō mai, e te Maꞌori ē.
41He kī ia e Ietū:
—E rua taŋata e ai rō ꞌā te tārahu ki te taŋata e tahi: e tahi i tārahu ai e pae hānere ⌊renario⌋ ꞌe te rua e pae ꞌahuru. 42ꞌI te meꞌe ꞌina he moni o rāua mo haka hoki o tū tārahu era, he haka rehu e rā taŋata vaꞌai era i te moni. Ki tuꞌu manaꞌu, e Tīmona ē, ¿ko ai o roto i te ŋāŋata era mo ꞌata haŋa ki te taŋata haka tārahu era i te moni?
43He pāhono e Tīmona:
—Ki tōꞌoku manaꞌu, ko te taŋata ꞌata rahi era o te tārahu.
He kī e Ietū:
—He aŋi ꞌā tāꞌau.
44He uꞌi ia a Ietū a ruŋa i rā viꞌe, ꞌe he kī ki a Tīmona:
—¿Ko takeꞌa ꞌā e koe te viꞌe nei? I uru mai era a au, kai vaꞌai mai koe hai vai mo hopu o tōꞌoku vaꞌe; ꞌe te viꞌe nei, ko haka hopu mai ꞌana i tōꞌoku vaꞌe hai matavai ꞌe ꞌai ka haroꞌi hai rauꞌoho ōꞌona. 45ꞌIna koe kai ꞌaroha mai hai hoŋi, ꞌe te viꞌe nei, ꞌi te hora taꞌatoꞌa ōꞌoku ꞌi nei, e hoŋi e oho nō mai nei i tōꞌoku vaꞌe. 46Kai paru mai koe i tōꞌoku pūꞌoko hai mōrī ꞌeo, ꞌe o te viꞌe nei i huri mai i tōꞌoku vaꞌe hai manoꞌi. 47ꞌĪ a au he kī atu: te hara rahi o te viꞌe nei ko haka kore ꞌana, he rahi o tōꞌona haŋa mai. Te kope taꞌe rahi te hara haka kore, taꞌe rahi tōꞌona haŋa ki te ꞌAtua.
48He kī ia ki tū viꞌe era: «Ko haka kore ꞌana tuꞌu hara».
49Te tētahi atu nuꞌu noho o ruŋa i te ꞌamuramaꞌa he haꞌamata he ꞌui ki a rāua ꞌā: «¿Ko ai hō te kope nei, ꞌātā e haka kore rō ꞌā i te hara?».
50He ꞌata kī ki rā viꞌe e Ietū: «Ko eꞌa ꞌana a koe mai roto i te hara, he haka moe ōꞌou i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a au. Ka oho riva-riva».
8He ŋā viꞌe hāꞌūꞌū ki a Ietū
1I oti era he oho a Ietū meꞌe rahi kona haka ꞌite oho i te roŋo riva-riva o ruŋa o te ⌊haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua⌋. I oho rō ꞌi muri i a ia tāꞌana nuꞌu ⌊ꞌāpōtoro⌋ e hoꞌe ꞌahuru mā piti 2ꞌe tētahi ŋā viꞌe haka ora e ia i te māui-ui ꞌe tētahi haka eꞌa i te tātane mai roto. ꞌI roto o rā ŋā viꞌe a ⌊Māria⌋, kī takoꞌa ko Matarena, viꞌe mai roto i haka eꞌa ai e hitu tātane; 3a Huana, viꞌe ⌊hāipo-ipo⌋ ꞌa Kuta, taŋata ꞌāꞌana te haka tere i te hauhaꞌa o ⌊ꞌErore⌋; a Tūtana; ꞌe meꞌe rahi haka ꞌou atu te ŋā viꞌe e hāꞌūꞌū e oho era hai meꞌe ai o rāua.
He ꞌaꞌamu haꞌaauraꞌa o te taŋata ꞌoka kai e tahi
4Meꞌe rahi te nuꞌu i eꞌa mai te rāua kona noho mo oho mo uꞌi i a Ietū, pē ira i taka-taka ai meꞌe rahi taŋata. He haꞌamata ia a Ietū he ꞌaꞌamu i te ꞌaꞌamu haꞌaauraꞌa nei:
5«E tahi taŋata ꞌoka kai he eꞌa he pī i tāꞌana karu. I pī era he vī-viri te tētahi a te ara, he rei-rei e te nuꞌu ꞌe he kai e te manu.
6»Tētahi i vī-viri a te kona papa ꞌōꞌone taꞌe rahi. I tupu era kai roa i paka-paka rō ai ꞌi te vai kore o rā kona.
7»Tētahi o rā ŋā karu i vī-viri a te kona mauku pū-pū. I tupu era he vavau ꞌe he mate ꞌi te taiko o te mauku pū-pū.
8»ꞌE tētahi atu i vī-viri a te kona ꞌōꞌone riva-riva. He tupu he nui-nui ꞌe mai te karu e tahi i hua ai ꞌātā e hoꞌe hānere karu».
He meꞌe nei te meꞌe i ꞌaꞌamu e Ietū. ꞌE he kī haka ꞌou i haka pūai te reꞌo: «¡Te nuꞌu haŋa mo aŋi-aŋi ka haka topa te manaꞌu!».
He aha a Ietū e hāpī era hai ꞌaꞌamu haꞌaauraꞌa
(Māteo 13.10-17; Marko 4.10-12)
9He ꞌui ia ki a Ietū e tāꞌana nuꞌu hāpī i te auraꞌa o tū ꞌaꞌamu haꞌaauraꞌa era. 10He kī e Ietū: «Ki a kōrua te ꞌAtua e haka aŋi-aŋi atu ena i te meꞌe taꞌe ꞌite e te taŋata o ruŋa o tōꞌona haka tere iŋa ꞌāpī. ꞌE, ki te tētahi nuꞌu e vānaŋa nei hai ꞌaꞌamu haꞌaauraꞌa; pē ira ka ꞌata uꞌi atu, e ko takeꞌa, ꞌe ka ꞌata haka roŋo atu, e ko aŋi-aŋi.
He haka ꞌite iŋa o Ietū i te haꞌaauraꞌa o rā ꞌaꞌamu
(Māteo 13.18-23; Marko 4.13-20)
11»Pē nei te auraꞌa o te ꞌaꞌamu haꞌaauraꞌa nei: Rā ŋā karu he ⌊roŋo riva-riva o te ꞌAtua⌋, ꞌe te ŋā kona era a ira i vī-viri ai te karu he taŋata.
12»Te kona ara era he tētahi nuꞌu ŋaroꞌa i rā roŋo, ꞌe, ka ai atu pē ira, e toꞌo nō e Rukifero mai roto i te rāua māhatu, pa he kai iŋa era e te manu i te karu, ꞌo ⌊haka moe i te manaꞌu⌋ ꞌi ruŋa ꞌe ꞌo ravaꞌa i te ora ꞌāpī ꞌina he hopeꞌa raꞌa vaꞌai e te ꞌAtua.
13»Te kona papa ꞌōꞌone taꞌe rahi era he tētahi nuꞌu ŋaroꞌa i te roŋo riva-riva o te ꞌAtua toꞌo hai koa i rā roŋo ki roto i te rāua māhatu. Te ꞌati nō, he haka moe o rāua i te manaꞌu ꞌi ruŋa i rā roŋo mo te hora nō e tahi ꞌe, ꞌi te hora o te haka ꞌatu, he rehu, pa he taꞌe hio-hio iŋa ena o te aka ꞌi te kona ꞌōꞌone taꞌe rahi.
14»Te kona mauku pū-pū era he tētahi nuꞌu haka roŋo i te roŋo riva-riva o te ꞌAtua. Te ꞌino nō, ꞌi te taiko o te mauku pū-pū, te auraꞌa, ꞌi te pūai o te haŋa ki te meꞌe o te ao nei, ki te ꞌono ꞌe ki te meꞌe taꞌatoꞌa, he vavau te roŋo o te ꞌAtua ꞌe ꞌina e ko hua ꞌi roto i a rāua te meꞌe haŋa o te ꞌAtua.
15»Te kona ꞌōꞌone riva-riva era he nuꞌu haka roŋo ꞌe haꞌatura hai māhatu ki te roŋo o te ꞌAtua, ꞌe maꞌu hio-hio ꞌi roto i a rāua. Mai roto i a rāua e eꞌa ena meꞌe rahi meꞌe riva-riva, pa he karu hua era meꞌe rahi karu haka ꞌou mai ruŋa.
He haꞌaauraꞌa iŋa hai hakariꞌi i te vānaŋa o te ꞌAtua
16»ꞌIna ko naꞌa te roŋo riva-riva o te ꞌAtua pa he kope haka pura i te hakariꞌi ꞌai ka puꞌa hai pahu ꞌo he ha-haꞌo ki raro i te roꞌi. E haka ꞌite pa he kope haka rē i te hakariꞌi ꞌi te kona ruŋa nui mo haka māꞌeha i te nuꞌu uru ki roto i te hare. 17Pē nei ka haka aŋi-aŋi riva-riva ena i te meꞌe taꞌe haka ꞌite ꞌi muꞌa ꞌā ꞌe ka maꞌu ena ki roto i te māꞌeha i te meꞌe naꞌa o ruŋa i te haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua.
18»ꞌO ira, e uꞌi e haka roŋo riva-riva tāꞌaku hāpī. Te kope aŋi-aŋi ꞌe toꞌo mōꞌona i te parautiꞌa o te ꞌAtua he ꞌata haka aŋi-aŋi e te ꞌAtua. ꞌE te kope ꞌina he toꞌo mōꞌona, ꞌātā ki te meꞌe manaꞌu ko ꞌite ꞌā e ia ka toꞌo ena».
He matuꞌa vahine ꞌe he taina o Ietū
(Māteo 12.46-50; Marko 3.31-35)
19E tahi mahana he oho te matuꞌa vahine ꞌe te taina o Ietū ki te kona ꞌi ira a ia ꞌe, ꞌi te rahi o te taŋata, ꞌina he ravaꞌa ananake mo hāhine ki muri. 20He oho e tahi kope he kī ki a Ietū:
—E Ietū, ꞌai haho tuꞌu matuꞌa vahine koia ko tuꞌu ŋā poki taina e haŋa rō ꞌā mo vānaŋa atu ki a koe.
21He kī e Ietū:
—Te nuꞌu haka roŋo ꞌe haka tere i a rāua hai vānaŋa o te ꞌAtua he huaꞌai takoꞌa ōꞌoku.
Te tokerau ꞌe te pari he haꞌatura ki a Ietū
(Māteo 8.23-27; Marko 4.35-41)
22ꞌI te mahana e tahi he eke a Ietū koia ko tāꞌana nuꞌu hāpī ki ruŋa i te vaka ꞌai ka kī: «Matu tātou ki oho ki te rua pāꞌiŋa». ꞌE he oho.
23E oho nō ꞌana ananake he haꞌuru a Ietū. He hu-hū ia te tokerau ꞌe he ketu te pari. He haꞌamata he ꞌī te vaka e te vai ꞌe he oho mo emu. 24He haka hāhine rā nuꞌu he haka ꞌara i a Ietū ꞌe he kī:
—¡E te Maꞌori! ¡E te Maꞌori! ¡Ka ꞌara koe! ¡He emu tātou!
He eꞌa ia a Ietū ki ruŋa, he kī ki te tokerau ꞌe ki te pari mo noho, ꞌe he māria rō ꞌai. 25I oti era he kī ki tāꞌana nuꞌu hāpī:
—¿ꞌIna ꞌana ꞌō a kōrua kai haka moe ꞌā i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a au?
Ko riꞌa-riꞌa ꞌā ꞌe ko māere atu ꞌana rā nuꞌu he ꞌui ki a rāua ꞌā: «¿Ko ai mau te kope nei? ¡ꞌĀtā te tokerau ꞌe te pari e haꞌatura rō ꞌā ki a ia!».
He taŋata e tahi o Hērata ko oꞌo ꞌā e te tātane
26He tomo ia ananake ki te rua pāꞌiŋa ki te henua ko Hērata,8.26 Te ꞌīŋoa haka ꞌou o Hērata ko Kārara. he kona o muꞌa o Karirea. 27I topa era a Ietū mai ruŋa i te vaka, he haka hāhine e tahi taŋata o tū kona era ko oꞌo ꞌā e te tātane. Rā taŋata ko roa ꞌā te mahana o te taꞌe uru i te kahu ꞌe o te taꞌe noho ꞌi te hare; e noho era ꞌi roto i te menemā. 28I takeꞌa era i a Ietū, he tū-turi ꞌi muꞌa koia ko ohu:
—¡Ka haka rē koe i a au, e Ietū, e te Poki o te ꞌAtua o te raŋi ē! ¡Ka haka ꞌaroha koe i a au; ꞌina koe ko tōtōā mai!
29I kī ai i te meꞌe nei ꞌo te ai ko kī ꞌana e Ietū ki tū tātane era mo eꞌa mai roto i rā taŋata. E rahi rō ꞌana te mahana e haka taehae era ꞌe, ka ai atu e here-here rō ꞌana e te nuꞌu i te rima ꞌe i te vaꞌe hai vivi mo haka noho, e motu-motu nō ꞌā, ꞌai ka haka oho e rā tātane a te kona ꞌina he taŋata. 30He ꞌui e Ietū:
—¿Ko ai tuꞌu ꞌīŋoa?
He pāhono:
—Tōꞌoku ꞌīŋoa ko Taꞌutini.
I pāhono ai pē ira ꞌo te ai meꞌe rahi tātane ꞌi roto i rā taŋata. 31He ani ia ki a Ietū e rā ŋā tātane mo taꞌe tū-tute i a rāua ki roto i te pōꞌauahi.
32Hāhine ki rā kona, ꞌi ruŋa i te maꞌuŋa, e kai ꞌana meꞌe rahi oru. He ani ia e tū ŋā tātane era ki a Ietū mo haꞌatiꞌa i a rāua mo uru ki roto i rā ŋā oru. He haꞌatiꞌa e Ietū. 33He eꞌa tū ŋā tātane era mai roto i rā taŋata ꞌe he uru ki roto i te oru. ꞌI tū hora ꞌā he huata, he vī-viri ki roto i te vai ꞌe he mā-mate tahi rō ꞌai te oru.
34I takeꞌa era i rā meꞌe e te nuꞌu hāpaꞌo oru, he tāhuti he turu he ꞌaꞌamu ki te taŋata o te kona taꞌatoꞌa o ira. 35He eꞌa he oho te nuꞌu mo uꞌi i rā meꞌe. I tuꞌu era ki te kona ꞌi ira a Ietū, he takeꞌa e noho rō ꞌana ꞌi tōꞌona vaꞌe rā taŋata eꞌa era o te tātane, e uru rō ꞌana i te kahu ꞌe ko riva-riva ꞌā. He riꞌa-riꞌa tahi rō ꞌai tū nuꞌu era.
36Te nuꞌu takeꞌa i rā meꞌe he ꞌaꞌamu ki te taŋata pē hē a Ietū i haka ora ai i tū taŋata era. 37He haꞌamata he ani e te nuꞌu taꞌatoꞌa o Hērata ki a Ietū mo oho mai rā kona, he riꞌa-riꞌa o rāua. He eke ia a Ietū ki ruŋa ki te vaka ꞌe he eꞌa he oho rō ꞌai.
38Te taŋata eꞌa era o te tātane i ani rō ki a Ietū mo haꞌatiꞌa i a ia mo oho ꞌi muri. Kai haꞌatiꞌa e Ietū ꞌai ka kī:
39—Ka hoki ki tuꞌu hare ꞌe ka ꞌaꞌamu te meꞌe taꞌatoꞌa aŋa atu e te ꞌAtua mōꞌou.
He eꞌa rā taŋata he oho ꞌe he ꞌaꞌamu ki te nuꞌu taꞌatoꞌa o tū kona era i te meꞌe aŋa e Ietū ꞌi ruŋa i a ia.
He poki ꞌa Hairo ꞌe he viꞌe māui-ui
(Māteo 9.18-26; Marko 5.21-43)
40I hoki haka ꞌou era a Ietū ki te rua pāꞌiŋa, ki Karirea, he toꞌo rō atu ꞌai te koa o te taŋata; e tiaki ꞌana, paꞌi, ananake. 41He tuꞌu ia e tahi taŋata te ꞌīŋoa ko Hairo, he pūꞌoko haka tere o te ⌊hare pure hūrio⌋, ki tū kona era. He tū-turi ꞌi muꞌa o Ietū ꞌe he ani mo oho ki tōꞌona hare 42mo uꞌi i tāꞌana poki vahine mau nō e tahi, ka hoꞌe ꞌahuru mā piti matahiti, ko hāhine ꞌā mo mate.
E oho era a Ietū ꞌi muri i rā taŋata ko pi-piri ꞌā ꞌi te rahi o te nuꞌu oho ꞌi muri. 43ꞌI roto i rā nuꞌu e ai rō ꞌā e tahi viꞌe māui-ui; te māui-ui he toto tehe. Ka hoꞌe ꞌahuru mā piti matahiti o te ꞌamo i tū ꞌati era ꞌe, ko pau tahi ꞌana tōꞌona hauhaꞌa ꞌi te ꞌauhau iŋa i te taote mo haka ora i a ia. ꞌE ꞌina e tahi taote i ravaꞌa mo haka ora. 44He haka hāhine te viꞌe nei a tuꞌa o Ietū he haka puā ki te titi o te kahu. ꞌI tū hora ꞌā he noho te tehe o te toto. 45He ꞌui a Ietū:
—¿ꞌA ꞌai a au i haka puā mai?
ꞌI te ai taꞌatoꞌa nō e kī era ꞌina a rāua kai haka puā, he kī e Pētero:
—E te Maꞌori, nā te taŋata e ŋatu e tono mai ena.
46ꞌAi e kī era e Ietū:
—Nā ko haka puā mai ꞌā te kope e tahi; ko ŋaroꞌa ꞌā e au ko eꞌa ꞌā te mana mai ruŋa i a au.
47I aŋi-aŋi era e rā viꞌe ko maꞌurima ꞌana i a ia, he oho, ko rurū ꞌā ꞌi te riꞌa-riꞌa, he tū-turi ꞌi muꞌa o Ietū, ꞌe he kī ꞌo te aha a ia i haka puā ai ꞌe pē hē i ora ai tōꞌona māui-ui ꞌi tū hora ꞌā. I kī ai rā viꞌe i te meꞌe nei ꞌi muꞌa o te taŋata taꞌatoꞌa.
48He kī e Ietū:
—E vovo, a koe i ora ena ꞌo te haka moe ōꞌou i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a au. Ka oho riva-riva.
49E vānaŋa nō ꞌana a Ietū i tuꞌu ai te roŋo ꞌe he kī ki tū taŋata pūꞌoko haka tere era o te hare pure hūrio:
—Ko mate ꞌana taꞌa poki; ꞌina ko maꞌu tahaŋa te Maꞌori.
50I ŋaroꞌa era e Ietū he kī:
—ꞌIna ko riꞌa-riꞌa; ka haka moe nō mai koe i tuꞌu manaꞌu ꞌi ruŋa i a au he ora taꞌa poki.
51I tuꞌu era ananake ki te hare o Hairo, te nuꞌu nō i haꞌatiꞌa e Ietū mo uru ꞌi muri i a ia ki roto i te piha ꞌi ira te poki ko Pētero, ko ⌊Tanatiako⌋, ko ⌊Iovani⌋ ꞌe he matuꞌa tane ꞌe vahine o te poki.
52Te nuꞌu taꞌatoꞌa o roto i rā hare e ta-taŋi ꞌana ꞌi te haka ꞌaroha ꞌi te poki. He kī e Ietū: «ꞌIna kōrua ko ta-taŋi; ꞌina he poki kai mate, e haꞌuru nō ꞌā». 53He ka-kata tū nuꞌu era mo Ietū ꞌo te ꞌite ko mate ꞌā te poki. 54He ꞌa-ꞌaru ia e Ietū i te rima o rā poki he kī i haka pūai i te reꞌo: «¡E vovo, ka eꞌa koe ki ruŋa!».
55He ora ia tū poki era. ꞌI tū hora ꞌā he eꞌa ki ruŋa. He kī ia e Ietū mo vaꞌai hai meꞌe mo kai. 56Ko māere ꞌana te matuꞌa o te poki ꞌi tū meꞌe era, ꞌe he kī e Ietū mo taꞌe ꞌaꞌamu e tahi nuꞌu.
9He uŋa iŋa o Ietū i tāꞌana nuꞌu hāpī
1E tahi mahana he haka taka-taka e Ietū a ho-hoꞌe ꞌahuru mā piti nuꞌu hāpī ꞌāꞌana, ꞌe he vaꞌai i te pūai ꞌe i te parau mo haka eꞌa i te tātane mai roto i te taŋata ꞌe mo haka ora rauhuru māui-ui. 2He uŋa mo haka ꞌite o ruŋa o te ⌊haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua⌋ ꞌe mo haka ora i te nuꞌu māui-ui. 3He kī:
«Ka oho ena kōrua, ꞌina ko maꞌu e tahi meꞌe; ꞌina ko maꞌu te toko-toko, te pūtē, te haraoa, te moni ꞌe te kahu mo mono. 4Hare nō ena o kōrua ka tuꞌu ena, ꞌi ira ana noho ꞌātā ki te oho iŋa o kōrua mai rā kona. 5E tuꞌu ꞌā kōrua ki te kona nūnaꞌa hare ꞌina he nuꞌu o ira he haŋa atu, e tū-tū te puŋaꞌehu mai te kōrua vaꞌe mo haka ꞌite ki rā nuꞌu: ka topa era ꞌi ruŋa i a rāua te ūtuꞌa o te ꞌAtua, he hape o rāua mau ꞌā, ꞌe ꞌai kōrua ka oho rō mai rā kona».
6He eꞌa ia tū nuꞌu hāpī era he haka ꞌite he oho i te ⌊roŋo riva-riva o te ꞌAtua⌋ ꞌi te kona taꞌatoꞌa koia ko haka ora i te māui-ui o te taŋata.
He mira-mira iŋa o te manaꞌu o ⌊ꞌErore⌋
(Māteo 14.1-12; Marko 6.14-29)
7He ŋaroꞌa e te ꞌariki era ko ꞌErore i te vānaŋa o ruŋa o te meꞌe taꞌatoꞌa aŋa e Ietū, ꞌe he mira-mira te manaꞌu ꞌo te ai o te nuꞌu kī: a Ietū ko ⌊Iovani⌋ ko ora ꞌā mai te mate, 8ꞌe tētahi nuꞌu kī: ko te perofeta era o muꞌa ꞌā ko ꞌĒria, ꞌe te tētahi atu nuꞌu kī: he perofeta haka ꞌou e tahi o rā ŋā perofeta ko ora ꞌā mai te mate. 9He kī e ꞌErore: «ꞌĀꞌaku i haka paꞌo i te ŋao o Iovani. ¿Ko ai hō te kope era? E ko pau te ꞌaꞌamu o ruŋa i a ia».
He haŋa ia a ꞌErore mo oho mo uꞌi i a Ietū.
He hāŋai iŋa o Ietū i te nuꞌu rahi
(Māteo 14.13-21; Marko 6.30-44; Iovani 6.1-14)
10I hoki tahi era te ⌊ꞌāpōtoro⌋ uŋa e Ietū, he ꞌaꞌamu ki a ia i te rāua meꞌe taꞌatoꞌa i aŋa. He toꞌo e Ietū i rā nuꞌu ꞌe he oho ananake ki te kona hāhine ki Vetetaira mo noho ko rāua nō. 11I ꞌite era e te taŋata, he eꞌa he oho takoꞌa ki ira. He noho ia a Ietū he vānaŋa o ruŋa o te haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua ꞌe he haka ora i te nuꞌu māui-ui.
12I ahi-ahi era, he haka hāhine ki a Ietū te nuꞌu hāpī ꞌāꞌana e hoꞌe ꞌahuru mā piti ꞌe he kī:
—Ka kī koe ki te taŋata mo oho mo uꞌi hai kai ꞌe hai kona mo hāꞌuru o rāua a te kona hāhine mai; ꞌina, paꞌi, e tahi meꞌe o nei.
13He kī e Ietū:
—Ka vaꞌai e kōrua hai meꞌe mo kai.
He pāhono e rā nuꞌu:
—Te meꞌe nō o mātou he haraoa e rima ꞌe he ika e rua. Ki taꞌa kī, ¿ki oho hō mātou ki hoꞌo mai hai kai mo te taŋata taꞌatoꞌa nei?
14ꞌI rā kona, mo tataku i te ŋāŋata nō, e pae taꞌutini. Ka ai atu pē ira i kī nō e Ietū ki tāꞌana nuꞌu hāpī:
—Ka haka no-noho te taŋata e pae ꞌahuru ka tahi nūnaꞌa.
15He aŋa pē ira ꞌe he no-noho tahi te taŋata. 16He toꞌo ia a Ietū i tū haraoa era e rima ꞌe i tū ika era e rua, he uꞌi a te raŋi, he māuru-uru ki te ꞌAtua, he more-more ꞌe he vaꞌai ki tāꞌana nuꞌu hāpī mo tuhaꞌa.
17He ka-kai tahi tū nuꞌu era ki te mākona, ꞌe i runu era i te pārehe-rehe topa, he ꞌī e hoꞌe ꞌahuru mā piti kānato.
He kī iŋa o Pētero a Ietū he ⌊Kiritō⌋
(Māteo 16.13-19; Marko 8.27-29)
18E tahi mahana e pure ꞌana a Ietū, ꞌe ꞌi muri i a ia tāꞌana nuꞌu hāpī. He ꞌui ki rā nuꞌu:
—¿Ko ai a au e kī ena e te taŋata?
19He pāhono e rā nuꞌu:
—E ai rō ꞌā te nuꞌu kī ko Iovani Papatito, e ai rō ꞌana te tētahi nuꞌu kī ko ꞌĒria, ꞌe e ai takoꞌa rō ꞌana te nuꞌu kī he perofeta haka ꞌou e tahi o te ŋā perofeta era o muꞌa ꞌā ora mai mai te mate.
20He ꞌui haka ꞌou:
—ꞌE, ki te kōrua kī, ¿ko ai a au?
He pāhono e Pētero:
—A koe he Kiritō uŋa mai e te ꞌAtua.
21ꞌE he ani e Ietū ki tāꞌana nuꞌu hāpī mo taꞌe ꞌaꞌamu ki te tētahi nuꞌu o ruŋa o tū meꞌe pāhono era e Pētero.
He haka ꞌite iŋa o Ietū i tōꞌona mate
(Māteo 16.20-28; Marko 8.30–9.1)
22He kī ia e Ietū ki tāꞌana nuꞌu hāpī: «Te ⌊Poki o te taŋata⌋ e ŋaroꞌa rō i te māui-ui ki roto i te ivi, ꞌe e ko haŋa e te nuꞌu pūꞌoko haka tere hūrio, e te ⌊oromatuꞌa ra-rahi⌋ ꞌe e te ⌊maꞌori o te haka tere hūrio⌋. E tiŋaꞌi e haka mate rō i a ia ꞌe, ꞌi te toru mahana, he ora haka ꞌou».
23I oti era he kī ki te taꞌatoꞌa:
«Te kope haŋa mo riro ōꞌona he taŋata hāpī ꞌāꞌaku e haka rehu i a ia mau ꞌā, ꞌai ka ꞌamo rō, paurō te mahana, i tōꞌona tātaurō, te auraꞌa, e vaꞌai i a ia ꞌātā mo mate ꞌi te aŋa iŋa i tāꞌaku meꞌe haŋa. 24Te kope hārui i a au ꞌe i tāꞌaku hāpī hai tuaꞌivi mo hāpaꞌo i a ia ꞌo mate ꞌe mo aŋa i tāꞌana meꞌe nō era i haŋa e ko ai i a ia te ora ꞌāpī ꞌina he hopeꞌa raꞌa vaꞌai e te ꞌAtua. ꞌE te kope haka rē i tāꞌana meꞌe haŋa mo haꞌatura mai ki a au he ravaꞌa e ia i rā ora. 25¿He aha ia te hauhaꞌa mo te kope e tahi te ai i a ia te meꞌe taꞌatoꞌa o te ao, ꞌe ꞌina i a ia te ora ꞌāpī ꞌina he hopeꞌa raꞌa?
26»Te kope taꞌe toꞌo i a au ꞌe i tāꞌaku hāpī māꞌana ꞌo haꞌamā ꞌi te nuꞌu, a au, te Poki o te taŋata, e ko toꞌo takoꞌa i a ia māꞌaku ꞌi te hora hoki mai ōꞌoku ꞌi ruŋa i a au tōꞌoku pūai ꞌe te pūai ꞌana-ꞌana o tōꞌoku Matuꞌa e haka vari tahi rō ꞌana e te merahi. 27ꞌĪ a au he kī atu: tētahi nuꞌu o te kona nei e takeꞌa rō i te haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua ꞌi raꞌe ki te rāua mate».
He huru kē iŋa o Ietū
28Ka vaꞌu mahana pe muꞌa mai te mahana kī i tū vānaŋa era, he iri a Ietū ki ruŋa i te maꞌuŋa mo pure. He maꞌu ꞌi muri i a ia i a Pētero, i a ⌊Tanatiako⌋ ꞌe i a Iovani. 29E pure nō ꞌā he huru kē te ꞌāriŋa o Ietū, ꞌe te kahu he rito-rito ꞌe he ꞌuira. 30He tuꞌu ia, ꞌi rā hora, e rua taŋata ki muri i a Ietū: ko ⌊Mōtē⌋ ꞌe ko ꞌĒria. 31A to-toru ko haka vari tahi ꞌana e te pūai ꞌana-ꞌana o te ꞌAtua ꞌe e vānaŋa ꞌana o ruŋa o te mate o Ietū, he meꞌe mo topa ki a ia ꞌi Hērutarema mo haka tano i te meꞌe kī e te ꞌAtua.
32A kuā Pētero ia e hāꞌuru ꞌā. I ꞌara era he takeꞌa i te pūai ꞌana-ꞌana o Ietū ꞌe i tū ŋā kope era hoko rua. 33I ꞌava-ꞌava era rā ŋā kope mai muri i a Ietū, he kī e Pētero: «E te Maꞌori, ¡he riva nō ꞌō i ai ai a tātou ꞌi nei! Ki aŋa e toru pae-pae: e tahi mōꞌou, e tahi mo Mōtē ꞌe e tahi mo ꞌĒria». (ꞌIna a Pētero kai aŋi-aŋi he aha tāꞌana meꞌe kī era).
34E vānaŋa nō ꞌā a Pētero i noho ai e tahi raŋi ꞌi ruŋa. I takeꞌa era ko viri tahi ꞌana i a rāua e tū raŋi era, he riꞌa-riꞌa. 35ꞌE mai roto te reꞌo i kī ai: «He Poki nā ꞌāꞌaku, ko tāmoe-moe era ꞌā e au mo tāꞌaku aŋa. E haꞌatura kōrua ki a ia».
36ꞌI te hora ŋaroꞌa i rā reꞌo, ko oho era ꞌā tū ŋā kope era e rua mai muri i a Ietū. Te meꞌe taꞌatoꞌa nei i naꞌa nō e kuā Pētero; ꞌina kai ꞌaꞌamu ꞌi rā ŋā mahana e tahi nuꞌu.
He haka eꞌa iŋa o Ietū i te tātane
(Māteo 17.14-21; Marko 9.14-29)
37ꞌI te rua mahana, i hoki era a kuā Ietū mai ruŋa i te maꞌuŋa, he piri ki a rāua meꞌe rahi nō atu nuꞌu. 38He ohu e te taŋata e tahi mai roto o rā nuꞌu, i haka pūai te reꞌo:
—E te Maꞌori, ka hāꞌūꞌū mai koe i tāꞌaku poki e tahi mau nō. 39Ko oꞌo ꞌā e te tātane; ꞌāꞌana te haka ohu-ohu, te haka kiki-kiki ꞌe te haka eꞌa i te kuta-kuta a roto i te haha. He tōtōā nō te aŋa ꞌe ꞌina he haka rē. 40Ko ani ꞌana a au ki taꞌa nuꞌu hāpī nei mo haka eꞌa ꞌe ꞌina kai ravaꞌa.
41He kī ia e Ietū ki te taꞌatoꞌa:
—¡Ko te pūꞌoko hio-hio i a kōrua, e te nuꞌu manaꞌu taꞌe tano ꞌe taꞌe ⌊haka moe i te manaꞌu⌋ ꞌi ruŋa i te ꞌAtua ē! ¡Pa he meꞌe ena: ka ai ka oho nō atu a au ꞌi muri i a kōrua ꞌātā ki te paꞌo iŋa o te ao, ko te taꞌe haka moe iŋa mai ꞌā kōrua i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a au! ¿ꞌĀtā ki hē rā nei ka haꞌaoromaꞌi ka oho nō nei i a kōrua? Ka maꞌu mai te poki.
42I hāhine i oho era te poki ki a Ietū, he haka hiŋa e te tātane, he haka kiki-kiki. He ture he haka eꞌa e Ietū i rā tātane ꞌe he ora tū poki era. I oti era he haka hoki e Ietū ki tōꞌona matuꞌa.
43ꞌE he māere tahi te nuꞌu ꞌi te nui-nui o te pūai o te ꞌAtua.
He haka ꞌite iŋa haka ꞌou o Ietū i tōꞌona mate
(Māteo 17.22-23; Marko 9.30-32)
E māere nō ꞌana te nuꞌu ꞌi te meꞌe taꞌatoꞌa aŋa e Ietū, he kī e Ietū ki tāꞌana nuꞌu hāpī: 44«Ka haka roŋo riva-riva mai te meꞌe nei ꞌe e uꞌi ꞌo rehu rō: te Poki o te taŋata e vaꞌai rō ki te rima o te nuꞌu taꞌe haŋa ki a ia».
45ꞌIna ia he aŋi-aŋi e rā nuꞌu i te auraꞌa o rā meꞌe kī era e Ietū, he taꞌe haka māꞌeha riva-riva e te ꞌAtua i te rāua manaꞌu, ꞌe he riꞌa-riꞌa takoꞌa mo ꞌui ki a Ietū i te haꞌaauraꞌa o rā vānaŋa.
¿Ko ai te kope ꞌata hōnui mo te ꞌAtua?
46I oho era he haꞌamata he tātake te nuꞌu hāpī ꞌa Ietū ko ai te kope ꞌata hōnui o roto i a rāua. 47ꞌI te aŋi-aŋi e Ietū i te manaꞌu o rā nuꞌu, he toꞌo i te poki e tahi ki muri i a ia 48ꞌe he kī ki rā nuꞌu: «Te kope toꞌo ꞌe hāpaꞌo i te poki nei hai ꞌīŋoa ōꞌoku e toꞌo ꞌana i a au; ꞌe te kope toꞌo i a au e toꞌo takoꞌa ꞌana i te kope uŋa mai i a au. ꞌE te kope ꞌata hōnui ꞌi roto i a kōrua, he kope tōꞌona manaꞌu mau nō he tāvini ki te taꞌatoꞌa».
Te kope taꞌe haka hape i te aŋa e hāꞌūꞌū ꞌā
49He kī e Iovani:
—E te Maꞌori, ko takeꞌa ꞌā e mātou te kope e haka eꞌa ꞌana i te tātane mai roto i te taŋata hai ꞌīŋoa ōꞌou. I kī rō e mātou mo taꞌe aŋa haka ꞌou. Taꞌe, paꞌi, a ia o roto o tātou.
50He pāhono e Ietū:
—E haka rē nō kōrua i a ia. Te kope ꞌina i a ia te haŋa mo haka hape i te tātou aŋa e hāꞌūꞌū mai ꞌana.
He ture iŋa o Ietū ki a ⌊Tanatiako⌋ ararua ko Iovani
51I hāhine era te mahana o Ietū mo iri ki te raŋi, he ŋatu mau rō ꞌai te haŋu mo tuꞌu ki Hērutarema. 52He uŋa ia e Ietū ꞌi muꞌa o rāua i te nuꞌu maꞌuroŋo ki te kona nūnaꞌa hare e tahi o ⌊Tāmāria⌋ mo uꞌi hai kona mo noho o rāua. 53Te nuꞌu o rā kona, ꞌi te aŋi-aŋi: te ara o kuā Ietū ki Hērutarema, ꞌina kai haŋa mo noho o kuā Ietū ꞌi ira.
54I ꞌite era e Tanatiako ꞌe e ⌊Iovani⌋ i rā meꞌe, he kī: «E Ietū, mo haŋa ōꞌou, he ani māua ki te ꞌAtua mo haka topa hai ahi mo tutu tahi i te nuꞌu era».
55He rori e Ietū he ture. 56I oti era he eꞌa ananake he oho ki te rua kona.
He nuꞌu mo taŋata hāpī ꞌa Ietū
57E oho nō ꞌana ananake ꞌi te ara, he kī e te taŋata e tahi ki a Ietū:
—E Ietū, kona nō ena ōꞌou ka oho ena, he oho atu a au ꞌi muri i a koe mo taŋata hāpī ꞌāꞌau.
58He pāhono e Ietū:
—Te kurī manu e ai rō ꞌā te karava mo noho, ꞌe te manu he hakapupa; ꞌe te Poki o te taŋata ꞌina he kona mo noho.
59ꞌE ki te rua kope i kī ai:
—Ka oho mai koe ꞌi muri i a au mo taŋata hāpī ꞌāꞌaku.
He kī e rā taŋata:
—E Ietū, ka haka rē mai koe ki mate ꞌe ki tanu a au ꞌi raꞌe i tōꞌoku matuꞌa tane ana oho iho atu a au ꞌi muri i a koe.
60He pāhono e Ietū:
—Ka haka rē mo te nuꞌu mate e tanu i te rāua nuꞌu mate;9.60 Te nuꞌu mate raꞌe ena he nuꞌu taꞌe haka roŋo ꞌe taꞌe haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i te ꞌAtua. ꞌE te rua nuꞌu mate ena he nuꞌu mate mau ꞌā. ꞌe a koe ka oho ka haka ꞌite o ruŋa i te haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua.
61He kī e te toru kope:
—E Ietū, ꞌī a au he oho atu ꞌi muri i a koe. Te meꞌe nō, ka haka rē mai koe ki oho a au ꞌi raꞌe ki ꞌaroha ki te nuꞌu o tōꞌoku hare.
62He pāhono e Ietū:
—Te kope ꞌārote i tōꞌona ꞌāua uꞌi o te mata a tuꞌa ꞌina e tahi auraꞌa mo roto i te haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua.
10He uŋa iŋa o Ietū i tāꞌana nuꞌu hāpī
1I oti era he haꞌataꞌa e Ietū e hitu ꞌahuru mā piti nuꞌu hāpī haka ꞌou ꞌāꞌana, ꞌai ka uŋa hoko rua hoko rua ꞌi raꞌe ki a ia ki te kona taꞌatoꞌa ōꞌona ka tuꞌu era 2koia ko kī:
«Te parautiꞌa, nuꞌu rahi te nuꞌu mo toꞌo mo roto i te ⌊haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua⌋, pa he kato iŋa o te kai, ꞌe nuꞌu taꞌe rahi te nuꞌu o rāua te kato. ꞌO ira, ka ani ki te kope ꞌāꞌana te kai, he ꞌAtua, mo ꞌata uŋa hai nuꞌu mo kato. 3Ka oho; e ꞌite: e uŋa ꞌana a au i a kōrua pa he māmoe ki roto i te nūnaꞌa paiheŋa taehae.
4»ꞌIna ko maꞌu i te moni, i te kirivaꞌe mo mono, ꞌe hai meꞌe mo te ara, ꞌe ꞌina ko noho ana ꞌaroha ki te nuꞌu ꞌi te ara. 5Hare era o kōrua mo tuꞌu, te meꞌe raꞌe, e ꞌaroha pē nei ē: “Ka ai te haumārū ꞌi te hare nei”. 6ꞌE mo ai o te nuꞌu haumārū o nā hare, te kōrua ꞌaroha he tano; ꞌe mo taꞌe ai pē ira, e ko hauhaꞌa te kōrua ꞌaroha. 7Hare era mo toꞌo i a kōrua, e noho ꞌi ira, ꞌe ꞌina ko oho ki hare era ki hare era. E kai ꞌe e unu i te meꞌe mo vaꞌai atu; te taŋata aŋa, paꞌi, e ꞌauhau rō ꞌā.
8»Ka tuꞌu ena kōrua ki te kona e haŋa rō atu ꞌana te nuꞌu, e kai te meꞌe mo vaꞌai atu. 9E haka ora te nuꞌu māui-ui o nā kona ꞌe ꞌai ka kī rō: “Te haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua nā ko hāhine mai ꞌā”.
10»ꞌE, ka tuꞌu ena kōrua ki te kona ꞌina he nuꞌu o ira he haŋa mo haka roŋo atu, ka eꞌa ki te ara ꞌai ka kī rō: 11“¡Te puŋaꞌehu o te kona nei puhia mai ki ruŋa i te mātou vaꞌe ꞌī e mātou he tū-tū mo ꞌite e kōrua pē nei ē: te ūtuꞌa o te ꞌAtua ka topa atu ena, i a kōrua ꞌā! ꞌE, e ꞌite takoꞌa: te haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua nā ko hāhine mai ꞌana”. 12ꞌĪ a au he kī atu: te ūtuꞌa mo rā nuꞌu, ꞌi te mahana o te haka ūtuꞌa, ꞌata hau rō atu ki te ūtuꞌa mo te nuꞌu taꞌe tano o ⌊Tōroma⌋.
He ture iŋa o Ietū
13»¡Ko te ꞌaroha i a kōrua, e te nuꞌu o Koratini ē, ꞌe o Vetetaira ē! ꞌĀhani ꞌi Tiro ꞌe ꞌi Tīrone i takeꞌa ai te mana aŋa atu era ki a kōrua, ko ⌊huri nō era ꞌana te nuꞌu o ira i te rāua manaꞌu ki te ꞌAtua⌋ ꞌe ko haka takeꞌa nō era ꞌā hai noho ꞌi roto i te ꞌeo-ꞌeo e uru rō ꞌana i te kahu i aŋa hai pūtē tore. 14ꞌE, ꞌi te mahana o te ture hopeꞌa o te ꞌAtua, te ūtuꞌa mo kōrua ꞌata hau rō atu ki te ūtuꞌa mo te nuꞌu o Tiro ꞌe o Tīrone.
15»ꞌE a kōrua, e te nuꞌu o Kaperenāū ē, ¿e manaꞌu ena e maꞌu rō i a kōrua ki te raŋi? ¡Ki raro nui era o te pōꞌauahi ka ava ena!».
16He kī ia e Ietū ki tāꞌana nuꞌu hāpī: «Te nuꞌu haka roŋo atu e haka roŋo mai ꞌana; te nuꞌu taꞌe haŋa atu e taꞌe haŋa mai ꞌana; ꞌe te nuꞌu taꞌe haŋa mai e taꞌe haŋa ꞌana ki te kope uŋa mai i a au».
He hoki iŋa o tū nuꞌu era e hitu ꞌahuru mā piti
17Tū nuꞌu era e hitu ꞌahuru mā piti e koa rō ꞌana i hoki ai, he kī:
—¡E Ietū, ꞌātā ki te tātane i haka roŋo mai ai ꞌi te hora kī o mātou mo eꞌa mai roto i te taŋata hai ꞌīŋoa ōꞌou!
18He kī e Ietū:
—ꞌĒ-ē, i takeꞌa rō e au i a Rukifero te viri iŋa mai te raŋi pa he ꞌuira. 19I vaꞌai rō atu a au i te pūai mo haꞌere o kōrua a ruŋa i te kōreha veneno ꞌe a ruŋa i te veriꞌārahu. I vaꞌai takoꞌa rō atu a au i te pūai mo rē o kōrua ki te meꞌe taꞌatoꞌa aŋa atu e Rukifero. Pē ira i taꞌe topa atu ai e tahi ꞌati. 20ꞌE, ka ai atu pē ira, te meꞌe o kōrua mo koa: ko pāpaꞌi ꞌā te kōrua ꞌīŋoa ꞌi te raŋi, taꞌe ꞌō ko haka roŋo atu ꞌā te tātane.
He Poki mau nō te meꞌe ꞌite ko ai te Matuꞌa
21ꞌI rā hora, ꞌi te ꞌī o Ietū e te ⌊Vārua Maitai⌋, he toꞌo rō atu ꞌai te koa ꞌe he kī:
«He haꞌahana-hana atu a au ki a koe, e Koro, e te ꞌAtua o te raŋi ꞌe o te henua ē, ꞌo te taꞌe haka takeꞌa ōꞌou i taꞌa meꞌe naꞌa ki te nuꞌu manaꞌu ko rāua mau nō te nuꞌu ꞌite ꞌe mārama-rama, ꞌe ki te nuꞌu pa he ŋā poki a koe i haka takeꞌa ai. ꞌĒ-ē, pē ira mau ꞌā koe i haŋa ai, e Koro ē».
22He kī ia e Ietū ki te nuꞌu: «Ko vaꞌai tahi mai ꞌana te meꞌe taꞌatoꞌa e tōꞌoku Matuꞌa. ꞌIna e tahi taŋata i ꞌite ko ai te Poki, he Matuꞌa mau nō, ꞌe ꞌina e tahi taŋata i ꞌite ko ai te Matuꞌa, he Poki ꞌe he nuꞌu haŋa mau nō e te Poki mo haka ꞌite».
23I oti era he hārui he uꞌi a ruŋa i tāꞌana nuꞌu hāpī ꞌe he kī ki rā nuꞌu nō: «Ko te koa i te nuꞌu takeꞌa i te meꞌe takeꞌa ena e kōrua. 24ꞌĪ a au he kī atu: meꞌe rahi perofeta ꞌe ꞌariki i haŋa mo takeꞌa i te meꞌe takeꞌa e kōrua, ꞌe ꞌina kai takeꞌa; i haŋa mo ŋaroꞌa i te meꞌe ŋaroꞌa e kōrua ꞌe ꞌina kai ŋaroꞌa».
He taŋata riva e tahi o ⌊Tāmāria⌋
25He oho e tahi ⌊maꞌori o te haka tere hūrio⌋ he vānaŋa ararua ko Ietū mo haka ꞌatu pē hē ka pāhono era, he ꞌui:
—E te Maꞌori, ¿he aha tāꞌaku meꞌe mo aŋa mo ravaꞌa e au i te ora ꞌāpī ꞌina he hopeꞌa raꞌa vaꞌai e te ꞌAtua?
26He pāhono e Ietū:
—¿Pē hē e hāꞌaki ena ꞌi ruŋa i te meꞌe pāpaꞌi e ⌊Mōtē⌋? ¿He aha taꞌa meꞌe i taiꞌo?
27He pāhono e tū taŋata era:
—«E haŋa koe ki tuꞌu ꞌAtua hai haŋu taꞌatoꞌa o tuꞌu māhatu, o tuꞌu vārua, o tuꞌu pūai ꞌe o tuꞌu manaꞌu taꞌatoꞌa»; ꞌe «e haŋa ki te rua taŋata pa he haŋa iŋa ena ꞌā ōꞌou ki a koe mau ꞌā».
28He kī e Ietū:
—Ko tano ꞌā taꞌa pāhono. Mo aŋa ōꞌou pē ira, he ravaꞌa e koe te ora ꞌāpī ꞌina he hopeꞌa raꞌa.
29ꞌE, ꞌi te haŋa o tū kope era mo haka takeꞌa i a ia pa he taŋata tano, he ꞌui ki a Ietū:
—¿Ko ai hō te rua taŋata mo haŋa e au?
30He pāhono e Ietū:
«E tahi taŋata ⌊hūrio⌋ he eꞌa he oho a te ara mai Hērutarema ki Herikō. He piri te nuꞌu toke-toke, he toke i tāꞌana meꞌe taꞌatoꞌa koia ko te kahu uru. He toꞌo mai he tiŋaꞌi ki te piꞌi-piꞌi. I oti era he hoa ꞌe he eꞌa he tē-tere.
31»I oho era he vari te ⌊oromatuꞌa⌋ hūrio e tahi a rā kona. I takeꞌa era i rā taŋata, ꞌina kai hāꞌūꞌū; he haka tapa ꞌe he eꞌa he oho rō ꞌai. 32He tuꞌu takoꞌa ki rā kona e tahi taŋata ⌊rēvita⌋, i uꞌi takoꞌa nō, ꞌe he eꞌa he oho rō ꞌai.
33»He vari ia te taŋata e tahi o Tāmāria. I takeꞌa era i rā kope he haka ꞌaroha. 34He haka hāhine ki tū taŋata era, he rāꞌau hai ꞌava ꞌe hai mōrī, ꞌe he viri hai tapa kahu i te more. I oti era he haka eke ki ruŋa i te muni, he maꞌu he oho ki te hare e tahi ꞌe he noho he hāpaꞌo.
35»ꞌI te rua mahana, he vaꞌai ki te taŋata era ōꞌona rā hare e rua ⌊renario⌋, he kī: “Ka hāpaꞌo koe i te taŋata nei. Mo ꞌata pau ōꞌou, māꞌaku e ꞌauhau atu ki hoki haka ꞌou mai a au”».
36He ꞌui ia e Ietū:
—Ki taꞌa kī, ¿ko ai o roto o te ŋāŋata era hoko toru i haŋa ki tū taŋata toke era e te nuꞌu?
37He pāhono e tū taŋata maꞌori haka tere hūrio era:
—Ko te taŋata haka ꞌaroha era i a ia.
He kī e Ietū:
—Ka oho ia koe ka aŋa takoꞌa pē ira.
A Ietū ꞌi te hare o Maratuka
38He oho ia a Ietū ꞌi tōꞌona ara ꞌātā ka tuꞌu rō ki te kona e tahi ꞌi ira e noho era te viꞌe ko Maratuka te ꞌīŋoa. He haka noho e rā viꞌe i a Ietū ꞌi tōꞌona hare.
39A Maratuka e ai rō ꞌā tōꞌona taina vahine ko ⌊Māria⌋ te ꞌīŋoa. A ia i noho ai ꞌi te vaꞌe o Ietū e haka roŋo ꞌana i tāꞌana vānaŋa. 40ꞌE, a Maratuka, ꞌi te rahi o te aŋa, he haka hāhine ki a Ietū, he kī:
—E Ietū, ¿ꞌina ꞌō koe he haka ꞌaroha i a au? Tōꞌoku taina ena ko haka rē tahi mai ꞌana i te aŋa ki a au. Ka kī mo hāꞌūꞌū mai.
41He pāhono e Ietū:
—E Maratuka, ko te ꞌaroha i a koe. ¿He aha e haka ŋāruru-ruru tahaŋa ena i tuꞌu pūꞌoko hai ŋā meꞌe taꞌatoꞌa ena? 42E tahi mau nō meꞌe hopeꞌa o te riva-riva, ꞌe ko rā meꞌe te meꞌe haŋa ꞌa Māria, ꞌe ꞌina e tahi kope mo ravaꞌa mo toꞌo i rā meꞌe mai i a ia.
11He hāpī iŋa o Ietū i te pure
1E tahi mahana e pure ꞌana a Ietū. I oti era he kī e tahi o roto o tāꞌana nuꞌu hāpī:
—E Ietū, ka hāpī mai koe i a mātou pē hē ana pure; a Iovani Papatito, paꞌi, i hāpī rō i te pure ki tāꞌana nuꞌu hāpī.
2He kī e Ietū:
—Pē nei a kōrua ana pure:
«E te Matuꞌa o mātou ē,
te meꞌe haŋa he moꞌa o te taŋata taꞌatoꞌa i tuꞌu ꞌīŋoa,
ꞌe he haka rē atu mo haka tere ōꞌou i a rāua.
3E vaꞌai mai koe, e te ꞌAtua ē, hai kai paurō te mahana.
4E haka kore koe i te mātou hara,
pa he haka rehu iŋa o mātou i te meꞌe ꞌino aŋa mai e te rua.
ꞌE, ꞌi te hora o te haka ꞌatu mai,
ꞌina koe ko haka rē i a mātou mo viri ki roto i te hara».
5He kī takoꞌa e Ietū:
«He ꞌaꞌamu nō nei e tahi: ꞌAhuru mā piti o te pō, e tahi taŋata he eꞌa he oho ki te hare o tōꞌona repahoa ꞌe he kī: “E hoa, ka vaꞌai mai koe e toru haraoa. 6Ko tuꞌu mai ꞌana ki tōꞌoku hare te repahoa e tahi, ꞌe ꞌina ꞌāꞌaku meꞌe mo vaꞌai”.
7»He pāhono e rā hoa mai roto: “Ka eꞌa koe ka oho. ꞌĪ a mātou ko te ŋā poki e hāꞌuru ꞌana ꞌe ko puru ꞌā tōꞌoku ꞌōpani. E ko eꞌa e ko vaꞌai atu a au e tahi meꞌe”.
8»ꞌĪ a au he kī atu: ka ai atu rā hoa e ko haŋa mo eꞌa mo vaꞌai i te meꞌe ki tōꞌona repahoa, pē tū eꞌa iŋa ꞌana ꞌi te taꞌe haka rē i a rāua mo hāꞌuru, ꞌe he vaꞌai i te meꞌe haŋa. 9ꞌO ira, e no-noꞌi ki te ꞌAtua, he vaꞌai atu; e kimi, he haka takeꞌa atu; e pātōtō te ꞌōpani, he mātaki atu. 10Ki te kope no-noꞌi, paꞌi, he vaꞌai; ki te kope kimi, he haka takeꞌa; ꞌe ki te kope pātōtō, he mātaki ki a ia.
11»¿Ko matuꞌa hē te matuꞌa o roto i a kōrua mo vaꞌai hai kōreha veneno ki tāꞌana poki ana no-noꞌi hai ika; 12ꞌo hai veriꞌārahu ana no-noꞌi hai māmari? 13Mo ꞌite ia a kōrua mo vaꞌai i te meꞌe riva-riva ki te kōrua ŋā poki, ka ai atu kōrua he nuꞌu hara, ¿e ko taꞌe vaꞌai hō e te Matuꞌa o te raŋi i te ⌊Vārua Maitai⌋ ki te nuꞌu no-noꞌi ki a ia?».
Te mana o Ietū e kī era o ⌊Veresepupa⌋
(Māteo 12.22-30; Marko 3.20-27)
14A Ietū e haka eꞌa ꞌana i te tātane mai roto i te taŋata e tahi, taŋata ko haka mou ꞌana i te reꞌo e rā tātane. I eꞌa era tū tātane era, he haꞌamata rā taŋata he vānaŋa haka ꞌou.
He māere te nuꞌu ꞌi tū meꞌe era. 15He kī e te tētahi: «A Veresepupa, pūꞌoko o te tātane, i vaꞌai i te mana ki te taŋata ena mo haka eꞌa i te tātane».
16ꞌE tētahi atu, ꞌi te haŋa mo haka ꞌatu mo uꞌi pē hē ka meꞌe era a Ietū, he kī mo aŋa e tahi mana. 17ꞌI te ꞌite o Ietū i te manaꞌu o rā nuꞌu he kī:
«Te henua tamaꞌi ki a rāua ꞌā e tōtōā ꞌana i a rāua ꞌā; ꞌe te huaꞌai moto ki a rāua ꞌā e haꞌataꞌa ꞌana. 18Pē ira takoꞌa, mo moto o Rukifero ꞌe o tāꞌana tātane ki a rāua ꞌā, te pūai o tōꞌona haka tere iŋa he ŋaro.
»A au e kī atu ena i te meꞌe nei he kī o kōrua e haka eꞌa nei a au i te tātane hai pūai o Veresepupa. 19Mo ai pē ira, ¿ꞌa ꞌai te vaꞌai i te pūai ki te nuꞌu hāpī o kōrua mo haka eꞌa i te tātane mai roto i te taŋata? E takeꞌa ena te hape o te kōrua manaꞌu hai meꞌe aŋa e te kōrua nuꞌu hāpī. 20ꞌE, mo haka eꞌa ōꞌoku i te tātane mai roto i te taŋata hai pūai o te ꞌAtua, ko tuꞌu mai ꞌana ia te ⌊haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua⌋ ki a kōrua.
21»Mo ai o te ꞌaito e maꞌu rō ꞌā i tāꞌana meꞌe mo moto ꞌe e ꞌauario ꞌana i tōꞌona hare, ꞌina e tahi kope mo ravaꞌa mo toꞌo i te meꞌe o roto. 22Ka ai atu pē ira, mo tuꞌu o te rua ꞌaito ꞌata hau ꞌi te haka kē ꞌe he rē ki a ia, he hiko ia i rā meꞌe maꞌu era ꞌāꞌana mo ꞌauario, he toꞌo i te meꞌe taꞌatoꞌa ai o rā hare, ꞌe he tuhaꞌa ki tōꞌona repahoa.
23»ꞌĪ a au he kī atu: te kope taꞌe ⌊haka moe i te manaꞌu⌋ ꞌi ruŋa i a au ꞌina he haŋa mai, ꞌe te kope taꞌe hāꞌūꞌū mai mo aŋa i tāꞌaku aŋa e haka hape ꞌā i tāꞌaku aŋa.
Te hoki iŋa o te tātane ki roto i te taŋata
24»Te tātane e haka eꞌa ena mai roto i te taŋata he oho he kimi a te kona ꞌone taꞌe noho taŋata hai kona mo noho. ꞌI te taꞌe ravaꞌa, he manaꞌu: “ꞌĪ a au he hoki ki te hare mai ira a au i haka eꞌa mai ai”.
25»Ka hoki era rā tātane, he takeꞌa i rā taŋata pa he hare e riva rō ꞌā mo noho, ko purumu ko haka riva-riva ꞌana. 26He oho rā tātane he tari ki ira e hitu tātane ꞌata hau ꞌi te taparahi-taꞌata ki a ia, he uru he noho tahi ꞌi roto i tū taŋata era, ꞌe he ꞌata ꞌati rō atu ꞌai rā taŋata ki te hora raꞌe era».
Ko ai mau te nuꞌu koa
27E kī e oho nō ꞌā a Ietū i te ŋā meꞌe nei, he ohu e te viꞌe e tahi mai roto i te nuꞌu:
—¡Ko te koa i te viꞌe haka poreko ꞌe hāpaꞌo i a koe!
28He pāhono e Ietū:
—¡Te koa mau tāꞌau i te nuꞌu ŋaroꞌa ꞌe haꞌatura i te vānaŋa o te ꞌAtua!
Te taŋata o te hora nei
29Ko ꞌata rahi ꞌana te nuꞌu e taka-taka e oho era. He haꞌamata haka ꞌou ia a Ietū he kī:
«Te taŋata o te hora nei taŋata manaꞌu taꞌe tano. E haŋa ꞌana mo aŋa ōꞌoku i te mana, ꞌe, te meꞌe mau nō mo takeꞌa e rāua he tāpaꞌo tuꞌu pa he meꞌe topa ki te perofeta era ko ⌊Hōnā⌋. 30Te meꞌe topa, paꞌi, ki a ia i aŋa ai mo ꞌite e te nuꞌu o Nīnive: o te ꞌAtua i uŋa i a ia. Pē ira takoꞌa, te meꞌe ka topa ena ki te ⌊Poki o te taŋata⌋ mo haka ꞌite ki te nuꞌu taꞌatoꞌa o te hora nei: o te ꞌAtua a ia i uŋa mai.
31»ꞌI te mahana o te haka ūtuꞌa, hora era mo ture ki te taŋata taꞌatoꞌa, he eꞌa te ꞌariki vahine o Tāvā ꞌe hai ia ka takeꞌa ena te hape o kōrua; i oho nō mai, paꞌi, mai te henua hopeꞌa o te roa mo haka roŋo i te vānaŋa mārama-rama o te ꞌariki era ko ⌊Toromono⌋. ꞌE ꞌi te kona nei te kope ꞌata hau ki a Toromono.
32»Pē ira takoꞌa, te nuꞌu o Nīnive ka eꞌa ena ꞌi te mahana o te haka ūtuꞌa, ꞌe hai rāua ka takeꞌa ena te hape o kōrua; te nuꞌu o ira, paꞌi, i ŋaroꞌa era i te vānaŋa ꞌa Hōnā, he haka moe tahi i te manaꞌu ꞌi ruŋa i te ꞌAtua. ꞌE ꞌi te kona nei te kope ꞌata hau ki a Hōnā.
Te mata pa he mōrī mo te hakari
33»ꞌIna e tahi taŋata haka pura i te hakariꞌi mo haka rē ꞌi raro i te ꞌavahata. E haka rē ena ꞌi te kona ruŋa nui o roto i te hare mo haka māꞌeha o te taŋata. 34Te mata pa he mōrī haka māꞌeha i te hakari ꞌe pē ira te manaꞌu o te taŋata. Mo riva-riva, he haꞌere a roto i te māꞌeha; ꞌe mo rake-rake, a roto i te pōhāhā.
35»E uꞌi ꞌo ai he pōhāhā te meꞌe o roto i a koe ꞌe he manaꞌu e koe he mōrī. 36Mo ai he mōrī nō te meꞌe o roto i tuꞌu hakari, he haka māꞌeha i tuꞌu manaꞌu mo takeꞌa riva-riva i te meꞌe taꞌatoꞌa, pa he takeꞌa iŋa o te meꞌe ꞌi te māꞌeha o te hakariꞌi».
Te huru o te ⌊fariseo⌋ ꞌe o te ⌊maꞌori o te haka tere hūrio⌋
(Māteo 23.1-36; Marko 12.38-40; Ruka 20.45-47)
37I oti era te vānaŋa ꞌa Ietū, he kī e te taŋata fariseo e tahi mo oho mo kai ꞌi tōꞌona hare. I tuꞌu era a Ietū, he uru he noho ꞌi ruŋa i te ꞌamuramaꞌa. 38He māere tū fariseo era o te taꞌe aŋa o Ietū i te meꞌe rava māhani aŋa e te ⌊hūrio⌋ mo haka tano ki te rāua haka tere iŋa, he hopu i te rima ꞌi raꞌe ꞌe ꞌai ka noho iho ꞌi ruŋa i te ꞌamuramaꞌa mo kai. 39He kī ia e Ietū:
—A kōrua te fariseo e haka tuꞌu rō ꞌana pa he nuꞌu tano ki te mata o te ꞌAtua, ꞌe te parautiꞌa, te kōrua roto e ꞌī rō ꞌā e te meꞌe ꞌino ꞌe e te pohe mo toke, pa he hapaina ꞌo pa he mareti tata e kōrua a te haho nō.
40»¡E te maꞌa-maꞌa ē! ¿Kai ꞌite ꞌana ꞌō kōrua: o te kope ꞌāꞌana i aŋa i te haho i aŋa takoꞌa i te roto? 41ꞌO ira, e vaꞌai ki te nuꞌu veve i te meꞌe hai manaꞌu riva-riva; pē ira ana takeꞌa i te maꞌitaki o te roto ꞌe o te haho.
42»¡Ko te ꞌaroha i a kōrua, e te fariseo ē! O roto o te hoꞌe ꞌahuru ꞌapa o te meꞌe haka ꞌeo kai ꞌe o te tētahi atu meꞌe ꞌoka mo kai, e haꞌataꞌa ena e tahi o rā ŋā ꞌapa mo te ꞌAtua, pa he meꞌe kī ꞌi ruŋa i te ⌊haka tere iŋa ꞌa Mōtē⌋. Ka ai atu pē ira, ꞌina kōrua he aŋa i te meꞌe haŋa mau e ia, ko te meꞌe ena: he aŋa i te meꞌe tī-tika ꞌe he haŋa ki a ia. He ŋā meꞌe nei te meꞌe o kōrua mo aŋa, ꞌe ꞌina ko taꞌe aŋa te meꞌe raꞌe era.
43»¡Ko te ꞌaroha i a kōrua, e te fariseo ē! Nuꞌu haŋa kōrua mo noho ꞌi ruŋa i te pepe o te nuꞌu ra-rahi o roto o te ⌊hare pure hūrio⌋, haŋa takoꞌa mo ꞌaroha e te taŋata ꞌi te ara pa he ꞌariki.
44»¡Ko te ꞌaroha i a kōrua! Pa he kona tanu pāpaku kōrua rei-rei e te taŋata ꞌi te taꞌe tāpaꞌo ꞌe ꞌi te taꞌe ꞌite ꞌi raro e ai rō ꞌana te meꞌe piro.
45He kī ia e te maꞌori e tahi o te haka tere hūrio:
—E te Maꞌori, taꞌa meꞌe kī ena e taꞌe haka au mai ꞌā i a mātou takoꞌa.
46He kī e Ietū:
—¡Ko te ꞌaroha i a kōrua takoꞌa, e te maꞌori o te haka tere hūrio ē! E ꞌata haka ꞌamo ena e kōrua i te roŋo ki te nuꞌu mo haꞌatura, he meꞌe e ko ravaꞌa mo ꞌamo ꞌi te paŋahaꞌa, ꞌe a kōrua ꞌina he aŋa e tahi meꞌe mo haka rehe ꞌiti i te paŋahaꞌa.
47»¡Ko te ꞌaroha i a kōrua! E haka nehe-nehe ena i te kona tanu i te perofeta tiŋaꞌi e te kōrua tupuna. 48Pē ira e ꞌite ena e tano mau rō ꞌā mo kōrua te meꞌe aŋa e rāua; o rāua, paꞌi, i tiŋaꞌi, ꞌe o kōrua i haka nehe-nehe i te kona tanu.
49»ꞌO ira te ꞌAtua hai mārama-rama i kī ai: “E uŋa rō au i te perofeta ꞌe i te ⌊ꞌāpōtoro⌋, ꞌe e tiŋaꞌi e haka mate rō e rāua i te tētahi ꞌe i te tētahi atu e tū-tute rō mo tōtōā”. 50Ki te nuꞌu o te hora nei ka haka ꞌauhau ena e te ꞌAtua i te toto raŋa o te perofeta taꞌatoꞌa mai te haꞌamata iŋa o te ao, 51mai te toto o ⌊ꞌĀvere⌋ ꞌātā ki te toto o Taharia tiŋaꞌi haka mate i te oꞌo iŋa o te ⌊Kona Moꞌa⌋ o te Hare o te ꞌAtua ꞌi tuꞌa o te fata. ꞌĪ a au he kī atu: te mate era o rā nuꞌu e haka ꞌauhau tahi rō e te ꞌAtua ki te nuꞌu o te hora nei.
52»¡Ko te ꞌaroha i a kōrua, e te maꞌori o te haka tere hūrio ē!, toꞌo mo kōrua i te tāviri mātaki i te ꞌōpani uru ki te ara parautiꞌa o te ꞌAtua. ꞌE, a kōrua mau ena ꞌā ꞌina he uru ꞌe, takoꞌa, ꞌina he haka rē mo uru i te taŋata e haŋa rō ꞌā mo uru.
53I eꞌa era a Ietū mai ira, he riri rō atu ꞌai te nuꞌu maꞌori o te haka tere hūrio ꞌe te fariseo. ꞌE mai rā mahana he haꞌamata e rā nuꞌu he haka tāika hai haka ꞌui-ꞌui ki a Ietū 54mo ravaꞌa, hai vānaŋa kī e ia, i te ꞌōtohe mo ꞌa-ꞌaru.
12Te nuꞌu riva a te haho nō
1I oho era he taka-taka te taŋata ka taꞌutini ka taꞌutini; ꞌi te rahi, he rei-rei i a rāua ꞌā. ꞌE a Ietū ꞌi raꞌe i haꞌamata i vānaŋa ai ki tāꞌana nuꞌu hāpī pē nei ē:
«E hāpaꞌo ꞌo riro kōrua nuꞌu riva a te haho nō pa he ⌊fariseo⌋. Te huru o rāua ꞌi roto i te taŋata pa he revaura e haka ahu ena i te haraoa mata. 2ꞌĪ a au he kī atu: ꞌina e tahi meꞌe taꞌe haŋa mo ꞌite mo taꞌe ꞌite, ꞌe ꞌina e tahi meꞌe naꞌa mo taꞌe takeꞌa. 3Te kōrua meꞌe vānaŋa ꞌi te pō, ka ꞌōtea ena, e ꞌite tahi rō, ꞌe te kōrua meꞌe vānaŋa ꞌi roto i te hare ꞌo ꞌite e te taŋata, mai te kona ruŋa nui ka ohu ka haka ꞌite ena.
I a ai a kōrua ana riꞌa-riꞌa
4»He kī atu a au, e kuā repahoa ē: ꞌina kōrua ko riꞌa-riꞌa ꞌi te nuꞌu te meꞌe mau nō o rāua mo tiŋaꞌi mo haka mate he hakari. 5ꞌĪ a au he kī atu ko ai mau te meꞌe o kōrua mo riꞌa-riꞌa: e riꞌa-riꞌa ꞌi te kope taꞌe nō i a ia te parau mo tiŋaꞌi i te hakari, i a ia takoꞌa te parau mo hoa i te vārua ki roto i te pōꞌauahi. Ko rā kope te meꞌe o kōrua mo riꞌa-riꞌa.
6»¿ꞌIna ꞌō he hoꞌo e rima manu riki-riki hai tara ꞌaurī e rua? Ka ai atu pē ira, ꞌina e tahi o rāua he rehu i te ꞌAtua. 7ꞌE a kōrua taꞌatoꞌa mau ena ꞌā, ꞌātā ki te rauꞌoho i tataku tahi ai e ia. ꞌO ira, ꞌina ko riꞌa-riꞌa; a kōrua, mo te ꞌAtua, ꞌata hau rō atu ꞌi te hauhaꞌa ki te manu.
Te haŋa ꞌe te taꞌe haŋa ki a Ietū
(Māteo 10.32-33; 12.32; 10.19-20)
8»ꞌĪ a au he kī atu: te kope kī ꞌi muꞌa i te taŋata e haŋa rō mai ꞌana ki a au, pē ira takoꞌa ꞌana a au, te ⌊Poki o te taŋata⌋, ka kī ena mōꞌona ꞌi muꞌa o te merahi o te ꞌAtua. 9ꞌE te kope kī: ꞌina a ia he haŋa mai, pē ira takoꞌa ꞌana a au ka kī ena mo rā kope ꞌi muꞌa o te merahi o te ꞌAtua.
10»Te ꞌAtua e haka kore nō i te hara o te nuꞌu vānaŋa taꞌe tano mo te Poki o te taŋata; ꞌe, te nuꞌu vānaŋa taꞌe tano mo te ⌊Vārua Maitai⌋ e ko haka kore e te ꞌAtua i te hara.
11»ꞌI te hora mo maꞌu i a kōrua ki roto i te ⌊hare pure hūrio⌋, ki muꞌa o te pūꞌoko haka tere o te hare ture ꞌe o te nuꞌu ra-rahi, ꞌina ko riꞌa-riꞌa pē hē a kōrua ka vānaŋa ena mo eꞌa mai roto i te ꞌati ꞌe he aha te kōrua meꞌe mo kī. 12Ka tuꞌu ena te hora mo vānaŋa o kōrua, mo te Vārua Maitai e kī atu pē hē ana kī».
Te taꞌe au o te meꞌe he ꞌono
13E tahi taŋata o roto o te nuꞌu he kī ki a Ietū:
—E te Maꞌori, ka kī ki tōꞌoku taina mo vahi mai tōꞌoku o te hauhaꞌa haka rē mai e te māua matuꞌa.
14He pāhono e Ietū:
—E hoa, ¿ꞌa ꞌai i vaꞌai mai i te parau mo vahi ōꞌoku i te kōrua hauhaꞌa?
15ꞌE he kī takoꞌa:
—E hāpaꞌo kōrua e te nou-nou; taꞌe, paꞌi, ꞌi te rahi o te hauhaꞌa te ora o te taŋata.
16He ꞌaꞌamu ia i te ꞌaꞌamu haꞌaauraꞌa nei:
«E tahi taŋata ꞌono, i ꞌoka era i tōꞌona henua, he topa te mau. 17He noho rā taŋata he haka topa i tōꞌona manaꞌu: “¿He aha tāꞌaku meꞌe ka aŋa nei? ¿ꞌI hē a au ka hāpaꞌo nei i tāꞌaku kai rahi nei?”. 18He kī ia ki a ia ꞌā: “¡Ko ꞌite ꞌana a au i tāꞌaku meꞌe mo aŋa! He haka marere a au i tāꞌaku ŋā karapone era mo aŋa i te karapone ꞌata nu-nui mo hāpaꞌo tahi o te kai ꞌe o tāꞌaku meꞌe taꞌatoꞌa. 19Ki oti ka kī nei a au ki a au ꞌā: E hoa, meꞌe rahi taꞌa meꞌe hāpaꞌo ena mo te rahi o te matahiti. Ka haka ora ꞌi te hora ena, ka kai, ka unu ꞌe ka koa”.
20»He kī ia e te ꞌAtua: “Ko te maꞌa-maꞌa i a koe. ꞌArīnā mau nei ꞌā ꞌi te pō ka mate koe; ꞌe taꞌa meꞌe taꞌatoꞌa hāpaꞌo ena, ¿mā ꞌai ka hopeꞌa ena?”.
21»Pē ira e topa ena ki te taŋata haꞌaputu mōꞌona mau nō i te hauhaꞌa ꞌe ꞌina he manaꞌu ki te meꞌe haŋa o te ꞌAtua».
Te ꞌAtua e hāpaꞌo rō ꞌana i tāꞌana ŋā poki
22He kī ia a Ietū i te meꞌe nei ki tāꞌana nuꞌu hāpī:
«ꞌIna ko manaꞌu rahi kōrua o ruŋa o te meꞌe mo kai ꞌe o ruŋa o te kahu mo uru. 23Taꞌe ꞌi te kai ꞌe ꞌi te kahu te taŋata e ora ena.
24»E uꞌi rā te manu: ꞌina he ꞌoka ꞌe ꞌina he kato i te kai, ꞌe ꞌina takoꞌa he karapone o rāua mo haꞌaputu ꞌe mo hāpaꞌo o te kai. Ka ai atu pē ira, e vaꞌai rō ꞌana e te ꞌAtua hai kai. ꞌE, a kōrua, mo te ꞌAtua, ꞌata hau rō atu ꞌi te hauhaꞌa ki te manu.
25»Ka manaꞌu rahi atu te taŋata mo hāpaꞌo i a ia ꞌo mate, ¿e ravaꞌa mau rō hō mo haka roa ꞌiti i tōꞌona noho iŋa ꞌi te ao nei? 26Mo taꞌe ravaꞌa mo aŋa i rā meꞌe, he meꞌe hopeꞌa o te ꞌiti-ꞌiti, ¿he aha ia e manaꞌu rahi ena ki te tētahi atu meꞌe?
27»E uꞌi rā pē hē e nu-nui e oho ena te tiare: ꞌina he aŋa ꞌe ꞌina he hiro i te hau mo aŋa i tōꞌona kahu. ꞌE, ka ai atu pē ira, ꞌina kai ai ꞌana te kope, ꞌātā te ꞌariki era ko ⌊Toromono⌋, ꞌi tōꞌona hauhaꞌa rahi era, i uru i te kahu nehe-nehe pa he tiare.
28»Mo ai pē ira te ꞌAtua e haka nehe-nehe ena i te tiare o ꞌuta ꞌūaꞌa ꞌi ꞌaŋarīnā ꞌe mae-mae āpō, ¿pē hē ana taꞌe haka uru atu i a kōrua hai kahu, e te nuꞌu taꞌe haka moe riva-riva i te manaꞌu ꞌi ruŋa i te ꞌAtua ē?
29»ꞌIna kōrua ko manaꞌu rahi o ruŋa i te meꞌe mo kai ꞌe o ruŋa i te meꞌe mo unu. 30Ko te ŋā meꞌe ena te meꞌe manaꞌu rahi e te taŋata o te ao, ꞌe a kōrua e ai rō ꞌana te kōrua Matuꞌa, ꞌe e ꞌite rō ꞌana mo hāpaꞌo atu.
31»ꞌO ira, e vaꞌai tahi te kōrua māhatu mo haka tere atu e te ꞌAtua, ꞌe māꞌana e vaꞌai atu i rā ŋā meꞌe.
He hauhaꞌa ꞌi ruŋa i te raŋi
32»E te māmoe ꞌāꞌaku ē, ꞌina ko riꞌa-riꞌa ꞌo te taꞌe rahi o kōrua. ꞌI te riva rahi o te Matuꞌa ko haꞌataꞌa ꞌana i a kōrua mo haka tere ꞌi muri i a ia ꞌi tōꞌona haka tere iŋa ꞌāpī. 33Te kōrua meꞌe e hoꞌo ꞌe e vaꞌai te moni ki te veve. Pē ira he ai te kōrua hauhaꞌa e ko pau ꞌi ruŋa i te raŋi, kona pa he pūtē ena ꞌā ka ꞌī atu, e ko paihi ki te hora hopeꞌa, kona e ko tuꞌu te toke-toke ꞌe te manuꞌino e ko kai. 34Kona ena, paꞌi, ꞌi ira te kōrua hauhaꞌa, ꞌi ira takoꞌa te kōrua māhatu.
E haka riva-riva kōrua
35-36»E ai kōrua pa he nuꞌu tāvini haka pura i te hakariꞌi ꞌai ka tiaki ki te hoki iŋa o te taŋata haka aŋa i a rāua mai te ŋoŋoro hāipo-ipo, e rito rō ꞌā mo mātaki i te ꞌōpani ka pātōtō era. 37¡Ko te koa ꞌō i te tāvini, ka tuꞌu era te taŋata ꞌāꞌana te haka aŋa, e ꞌa-ꞌara tahi nō ꞌā! ꞌĪ a au he kī atu: mo te taŋata mau era ꞌā ꞌāꞌana te haka aŋa, e haka noho i rā nuꞌu ꞌi ruŋa i te ꞌamuramaꞌa ꞌe e ao e vaꞌai hai kai. 38¡Ko te koa ꞌō i a rāua ka ai atu ꞌahuru mā piti o te pō ꞌo ꞌi te popohaŋa e ꞌa-ꞌara nō ꞌā ka tuꞌu era te taŋata ꞌāꞌana te haka aŋa!
39»Ka haka roŋo mai kōrua i te meꞌe nei: ꞌāhani e ꞌite rō e te hoa hare ꞌi te hora mo tuꞌu o te toke-toke, e ko haꞌuru ꞌo oꞌo ꞌo toke ꞌi tōꞌona hare. 40ꞌO ira, e haka rito kōrua; te Poki o te taŋata e ko aŋi-aŋi hia e kōrua ka tuꞌu rō atu ena».
He tāvini haꞌatura ꞌe he tāvini taꞌe haꞌatura
41He ꞌui ia e Pētero:
—E Ietū, ¿te ꞌaꞌamu haꞌaauraꞌa ꞌaꞌamu mai ena e koe mo mātou nō, ꞌo mo te taꞌatoꞌa?
42He kī e Ietū:
—E ai kōrua pa he tāvini haꞌatura ꞌe haka roŋo, haka pūꞌoko e te taŋata haka aŋa i a ia mo tuhaꞌa i te kai, ꞌi tōꞌona hora, ki te tētahi tāvini o te hare. 43¡Ko te koa i rā tāvini ka tuꞌu era te taŋata ꞌāꞌana te haka aŋa, e aŋa ꞌana i te meꞌe taꞌatoꞌa kī mo aŋa! 44ꞌĪ a au he kī atu: te taŋata era ꞌāꞌana te haka aŋa e haka rē rō ki rā tāvini i tōꞌona hauhaꞌa taꞌatoꞌa mo hāpaꞌo.
45»ꞌE mo haꞌamata mo tōtōā e rā tāvini i te tētahi tāvini, mo noho mo kai ꞌe mo unu ka taꞌero rō ꞌi te manaꞌu iŋa pē nei ē: e ko hōrou e ko tuꞌu te taŋata era ꞌāꞌana te haka aŋa, 46he kī atu a au: ꞌi te hora ꞌe ꞌi te mahana e ko ꞌite hia e rā tāvini, ka tuꞌu era rā taŋata haka aŋa era i a ia, he haka ūtuꞌa hai ūtuꞌa ena mo te tāvini taꞌe haka roŋo.
47»Te tāvini ꞌite i te meꞌe haŋa o te taŋata haka aŋa i a ia ꞌe ꞌina he haꞌatura he aŋa i te meꞌe haŋa o rā taŋata e tiŋaꞌi e haka ūtuꞌa rahi rō. 48Te tāvini aŋa i te meꞌe taꞌe tano ꞌi te taꞌe ꞌite he aha mau te meꞌe haŋa o te taŋata haka aŋa i a ia e ko haka ūtuꞌa rahi. Te kī: mo ai ꞌi ruŋa i te kope e tahi te riva rahi o te ꞌAtua, e rahi takoꞌa tōꞌona tāvini iŋa ki te ꞌAtua. ꞌE mo ai ꞌata rahi te riva rahi o te ꞌAtua, e ꞌata rahi takoꞌa tōꞌona tāvini iŋa ki a ia.
E haꞌataꞌa rō te taŋata hai Ietū
49»I oho mai nei a au mo tutu i te henua hai ahi; ꞌe ¡ꞌāhani ꞌō ꞌī e hū mai nei! 50E piri rō mai te ꞌati nui-nui, ꞌe ¡ko te mamae e maꞌu nei ꞌātā ka haka tano tahi rō rā ꞌati! 51Ki te kōrua manaꞌu, ¿i oho mai nei au e maꞌu mai ꞌana i te haumārū ki ruŋa i te henua? Taꞌe pē ira. Hai au ka haꞌataꞌa ena te taŋata. 52ꞌE mai te hora nei pe muꞌa ka oho ena, te nuꞌu hoko rima o te huaꞌai e tahi e haꞌataꞌa rō, hoko toru ka moto ena ki te ŋā kope era hoko rua, ꞌe hoko rua ka moto ena ki te ŋā kope era hoko toru. 53Te matuꞌa tane e moto rō ki tāꞌana poki tane, te poki tane ki tōꞌona matuꞌa tane; te matuꞌa vahine e moto rō ki tāꞌana poki vahine, te poki vahine ki tōꞌona matuꞌa vahine; te māmā huŋavai e moto rō ki tōꞌona hunoŋa vahine, te hunoŋa vahine ki tōꞌona māmā huŋavai.
E aŋi-aŋi te meꞌe aŋa e te ꞌAtua
54He kī haka ꞌou a Ietū ki te taŋata:
«E takeꞌa ena e kōrua ko eꞌa ꞌā te raŋi mai te pāꞌiŋa ŋaro o te raꞌā, he kī e kōrua he hoa te ꞌua, ꞌe he hoa. 55ꞌE mo puhi o te tokerau mai te rua kona, he kī e kōrua he veꞌa-veꞌa, ꞌe he veꞌa-veꞌa mau ꞌā. 56¡E te taŋata riva a te haho ē! Mo aŋi-aŋi e kōrua i te meꞌe o te raŋi ꞌe o te henua, ¿he aha ia e taꞌe aŋi-aŋi ena i te meꞌe aŋa e te ꞌAtua ꞌi te hora nei?
E haka riva-riva kōrua ki te ꞌAtua
57»¿He aha a kōrua e taꞌe uꞌi ena koiꞌite i hau ꞌi te tano mo haka riva-riva i a kōrua ki te ꞌAtua mai ai ꞌā te hora? 58Pa he hora o te kope horo atu i a koe. E oho ꞌana a kōrua ki te hare ture, e uꞌi i te rāveꞌa mo haka kore i rā ture, ꞌo tuꞌu kōrua ki muꞌa o te pūꞌoko haka tere o te hare ture ꞌe ꞌo vaꞌai i a koe ki te mūtoꞌi mo puru. 59ꞌĪ a au he kī atu: e ko eꞌa koe mai rā kona ꞌātā ki te ꞌauhau tahi iŋa ōꞌou i rā meꞌe».
13Te riva o te meꞌe he huri o te manaꞌu ki te ꞌAtua
1ꞌI rā ŋā mahana, i oho i ꞌaꞌamu rō e te nuꞌu ki a Ietū: a Pirato i haka tiŋaꞌi i haka mate rō i te tētahi taŋata o Karirea ꞌi te hora e tūtia ꞌana rā nuꞌu i te ꞌanimare ki te ꞌAtua. 2He ꞌui ia e Ietū:
«¿Ki te kōrua manaꞌu, te meꞌe topa era ki rā nuꞌu ꞌo te ai ꞌata hau a rāua ꞌi te hara ki te tētahi nuꞌu o Karirea? 3Taꞌe pē ira. A kōrua mau ena ꞌā, mo taꞌe huri o te manaꞌu ki te ꞌAtua, he mate ꞌe he haꞌataꞌa mau rō ꞌāvai mai muri i a ia.
4»ꞌE te ŋāŋata era e hoꞌe ꞌahuru mā vaꞌu mā-mate era he viri o te hare ruŋa nui ko Tiroē ki ruŋa i a rāua, ki te kōrua manaꞌu, ¿he ai i hau rō atu a rāua ꞌi te hara ki te tētahi atu nuꞌu o Hērutarema? 5Taꞌe pē ira. A kōrua mau ena ꞌā, mo taꞌe huri o te manaꞌu ki te ꞌAtua, he mate ꞌe he haꞌataꞌa mau rō ꞌāvai mai muri i a ia».
He ꞌaꞌamu haꞌaauraꞌa o te tumu pika taꞌe hua
6He ꞌaꞌamu ia e Ietū i te ꞌaꞌamu haꞌaauraꞌa nei:
«He taŋata e tahi e ai rō ꞌana e tahi tumu pika ꞌi roto i tōꞌona ꞌāua ꞌoka vino. ꞌI te mahana e tahi he oho he uꞌi koiꞌite ko hua ꞌā, ꞌe ꞌina kai ravaꞌa e tahi pika. 7He kī ki te taŋata hāpaꞌo vino: “¿Ko ꞌite ꞌā koe? Ka toru matahiti o te oho mai ōꞌoku o te uꞌi a ruŋa i te tumu nei hai pika, ꞌe ꞌina e tahi. Ka paꞌo ki raro. He māuꞌa henua te tumu ena, ꞌina he meꞌe hua”.
8»He pāhono e tū taŋata era ꞌāꞌana te hāpaꞌo i rā kona: “Ka haka rē nō koe i te tumu ena e tahi matahiti haka ꞌou. ꞌĪ a au he haka heu ꞌe he huri hai meꞌe mo haka taiko. 9Pē ira pēaha ana hua; ꞌe mo taꞌe hua, ꞌi rā hora ana paꞌo iho”».
He haka ora iŋa o Ietū i te viꞌe māui-ui
10ꞌI te ⌊mahana haka ora⌋ e tahi e hāpī ꞌā a Ietū i te nuꞌu ꞌi roto i te ⌊hare pure hūrio⌋. 11ꞌI ira e tahi viꞌe ka hoꞌe ꞌahuru mā vaꞌu matahiti o tōꞌona māui-ui: o te tātane i haka piko-piko i te tuaꞌivi; ꞌo ira ꞌina he māroa riva-riva.
12I takeꞌa era e Ietū he raŋi mo oho ꞌe he kī: «E nua, he ora tuꞌu māui-ui ena». 13He haka eke a Ietū i tōꞌona rima ki ruŋa o rā viꞌe. ꞌI tū hora ꞌā he māroa riva-riva ꞌe he haꞌamata he haꞌahana-hana ki te ꞌAtua.
14Te taŋata pūꞌoko haka tere o tū hare pure hūrio era he riri rō atu ꞌai ꞌo te haka ora e Ietū i tū viꞌe era ꞌi te mahana haka ora, ꞌe he kī ki te nuꞌu: «E ono mahana e ai ena mo aŋa. E oho mai kōrua ꞌi rā ŋā mahana mo haka ora atu, taꞌe ꞌō pē nei ē: ꞌi te mahana haka ora».
15He pāhono e Ietū: «E te taŋata riva a te haho ē, ¿ꞌina ꞌō kōrua he ve-vete i te ꞌuei ꞌo i te muni ꞌi te mahana haka ora ꞌe he maꞌu he haka unu hai vai? 16ꞌE te viꞌe nei, he hakaara o ⌊ꞌAparahama⌋, ko here-here ꞌana hai māui-ui e te tātane ka hoꞌe ꞌahuru mā vaꞌu matahiti, ¿e ko tano hō mo haka ora i a ia ka ai atu he mahana haka ora?».
17I kī era e Ietū i tū vānaŋa era, he haꞌamā rō atu ꞌai te nuꞌu riri mōꞌona. ꞌE te nuꞌu haka ꞌou o roto he koa ꞌi te takeꞌa i te meꞌe nui-nui aŋa e Ietū.
He ꞌaꞌamu haꞌaauraꞌa o te karu mostasa
(Māteo 13.31-32; Marko 4.30-32)
18He kī takoꞌa e Ietū:
«¿Pa he aha ꞌā te ⌊haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua⌋? ¿Hai aha a au ana haka haꞌaauraꞌa atu? 19Hai karu mostasa ꞌiti-ꞌiti: ka ꞌoka era e te taŋata ꞌi ꞌuta, he tupu, he nui-nui, he riro he tumu ꞌe he aŋa e te manu i te rāua hakapupa ꞌi ruŋa».
He ꞌaꞌamu haꞌaauraꞌa o te revaura
20He kī haka ꞌou e Ietū:
«¿Hai aha a au ana haka haꞌaauraꞌa atu i te haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua? 21Hai ꞌapa ꞌiti-ꞌiti revaura hoa e te viꞌe ki roto i te haraoa mata mo haka ahu tahi».
Te ꞌōpani vako-vako
22ꞌI te ara o Ietū ki Hērutarema, he hāpī te aŋa i te nuꞌu o te kona tuꞌu. 23He ꞌui e te kope e tahi:
—E Ietū, ¿nuꞌu taꞌe rahi te nuꞌu ka ravaꞌa ena i te ora ꞌāpī ꞌina he hopeꞌa raꞌa vaꞌai e te ꞌAtua?
He pāhono e Ietū:
24«E uꞌi kōrua e uru a roto i te ꞌōpani vako-vako. ꞌĪ a au he kī atu: nuꞌu rahi te nuꞌu haŋa mo uru ki roto i te ao haka tere e te ꞌAtua ꞌe nuꞌu taꞌe rahi ka oꞌo ena. 25Ki puru te ꞌōpani e te kope era ōꞌona rā kona, ka ohu pūai ena kōrua: “ꞌEi, ka mātaki mai te ꞌōpani”. He pāhono atu e rā kope: “Kai ꞌite a au ko ai kōrua ꞌe o hē kōrua”. 26He haꞌamata ia he kī e kōrua: “Ananake tātou i kai ai, i unu ai, ꞌe ꞌi te mātou ara koe i hāpī ai”. 27He pāhono haka ꞌou atu e rā kope: “Kai ꞌite a au ko ai kōrua. ¡Ka mahiti ka oho kōrua mai nei, e te nuꞌu aŋa i te meꞌe taꞌe tano ē!”.
28»ꞌI rā hora mau ꞌā a kōrua ka taŋi ka ꞌau-ꞌau raꞌa niho ena ꞌi te takeꞌa i a ꞌAparahama, i a Itaꞌata, i a Hākovo ꞌe i te perofeta taꞌatoꞌa ꞌi te ao haka tere e te ꞌAtua, ꞌe ꞌi haho a kōrua. 29Mai te pāꞌiŋa taꞌatoꞌa, paꞌi, ka oho mai ena te nuꞌu mo noho ꞌe mo kai ꞌi roto i te ao haka tere e te ꞌAtua. 30Te nuꞌu ko rāua te hopeꞌa ꞌi te hora nei, pe muꞌa ka oho ena ko rāua te raꞌe; ꞌe te nuꞌu ko rāua te raꞌe ꞌi te hora nei, pe muꞌa ka oho ena ko rāua te hopeꞌa».
He taŋi iŋa o Ietū mo Hērutarema
31He tuꞌu ia te tētahi nuꞌu ⌊fariseo⌋ he kī ki a Ietū:
—Ka oho koe mai nei. Te ꞌariki era ko ⌊ꞌErore⌋ e haŋa rō ꞌana mo tiŋaꞌi i a koe.
32He pāhono e Ietū:
—Ka oho ka kī ki te haꞌamāꞌore era: “ꞌArīnā ꞌe āpō he haka ora a au i te māui-ui ꞌe he haka eꞌa i te tātane mai roto i te taŋata. ꞌE āpō era ka oti iho tāꞌaku aŋa”. 33ꞌĪ a au he kī atu: e ko taꞌe oho a au ꞌarīnā, āpō ꞌe āpō era a te ara ōꞌoku mo oho; te perofeta, paꞌi, e ko tano mo mate mo taꞌe ai ꞌi Hērutarema.
34»¡E Hērutarema ē, e Hērutarema tiŋaꞌi i te perofeta, ꞌe tamaꞌi hai māꞌea i te nuꞌu uŋa e te ꞌAtua ē! ¡Ka hia rā nei mahana ōꞌoku i haŋa mo haka taka-taka i taꞌa ŋā poki, pa he haka taka-taka iŋa o te ꞌuha i tāꞌana māꞌaŋa ꞌi raro i te karā, ꞌe ꞌina koe he haŋa! 35Nā e tuꞌu rō te mahana te kōrua hare e ko noho haka ꞌou e te taŋata. ꞌĪ a au he kī atu: e ko takeꞌa haka ꞌou au e kōrua ꞌātā ki te mahana mo kī e kōrua: “¡Ki haꞌahana-hana te taŋata uŋa mai e te ꞌAtua hai ꞌīŋoa ōꞌona!”.
14He haka ora iŋa o Ietū i te taŋata māui-ui
1ꞌI te ⌊mahana haka ora⌋ e tahi, he oho a Ietū he kai ꞌi te hare o te ⌊fariseo⌋ ra-rahi e tahi, ꞌe tētahi nuꞌu fariseo ꞌai e uꞌi era koiꞌite e aŋa rō a Ietū i te meꞌe ꞌina he tano ki te rāua haka tere iŋa. 2ꞌI rā kona takoꞌa te taŋata e tahi te māui-ui he ahu o te vaꞌe ꞌe o te rima.
3He ꞌui ia e Ietū ki te ⌊maꞌori o te haka tere hūrio⌋ ꞌe ki te fariseo: «¿E haꞌatiꞌa rō ꞌana mo haka ora i te taŋata māui-ui ꞌi te mahana haka ora?». 4Kai pāhono e tū nuꞌu era.
He toꞌo e Ietū i tū taŋata era, he haka ora i te māui-ui ꞌe he kī mo eꞌa mo oho rō ꞌai. 5He kī ia ki tū nuꞌu fariseo era: «¿Ko ai o kōrua, mo viri o te poki ꞌe o te ꞌuei ki roto i te pū mo taꞌe toꞌo, ꞌi tū hora ꞌā, ka ai atu he mahana haka ora?».
6ꞌIna kai ai e tahi vānaŋa o tū nuꞌu era mo pāhono.
Te nuꞌu kī mo oho ki te ŋoŋoro hāipo-ipo
7I uꞌi era e Ietū i te nuꞌu e rotu ꞌana i te pepe noho o te nuꞌu hōnui ꞌi tū kona ꞌamuramaꞌa era, he kī pē nei ē:
8«Mo kī atu o te taŋata e tahi mo oho ōꞌou ki te ŋoŋoro hāipo-ipo, ꞌina koe ko noho ꞌi ruŋa i te pepe o te nuꞌu hōnui ꞌo tuꞌu rō atu te kope ꞌata hau te ra-rahi ki a koe 9ꞌe mo te taŋata era ꞌāꞌana i hāꞌaki atu mo oho ōꞌou e kī atu mo vaꞌai i rā pepe ki tū kope ꞌata ra-rahi era. ꞌI rā hora he haꞌamā koe, he eꞌa koraꞌiti ꞌe he oho koe he noho ꞌi ruŋa i te pepe hopeꞌa.
10»Te tano mau: mo kī atu mo oho ōꞌou ki te ŋoŋoro, e noho koe ꞌi ruŋa i te pepe hopeꞌa o tuꞌa ki ai ki vari te taŋata era ꞌāꞌana i kī atu mo oho ki rā ŋoŋoro he kī atu pē nei ē: “E hoa, ka oho mai koe ka noho ꞌi ruŋa i te pepe mo te nuꞌu ra-rahi”. Pē ira he takeꞌa e te nuꞌu noho ꞌi muri i a koe he taŋata hōnui koe. 11ꞌĪ a au he kī atu: te kope haka paka i a ia mau ꞌā e haka ka-kata ꞌe e haka haꞌamā rō; ꞌe te kope taꞌe haka paka i a ia pe muꞌa ka oho ena e haka hōnui rō».
12He kī e Ietū ki te hoa hare:
«Mo aŋa ōꞌou i te kai, ꞌina koe ko kī ki tuꞌu repahoa, ki tuꞌu taina, ki tuꞌu huaꞌai ꞌe ki te nuꞌu ꞌono māhani e koe mo oho atu ki te kai. Mo kī ōꞌou ki rā nuꞌu, pē ira takoꞌa ꞌana a rāua ka kī atu ena mo oho mo kai i te rāua hare. ꞌE, ka hopeꞌa era, e haka hoki atu ꞌana i tuꞌu rima.
13»Ana aŋa koe i te kai, ko te koa i a koe mo kī ki te nuꞌu veve, ki te nuꞌu vaꞌe koke, ki te nuꞌu hakari taꞌe makenu ꞌe ki te nuꞌu matapō mo oho atu. 14A rāua, paꞌi, ꞌina e tahi meꞌe ai mo haka hoki atu. ꞌE, ꞌi te mahana ora mai te mate o te nuꞌu tano ki te mata o te ꞌAtua, ka ꞌauhau atu ena ꞌo te meꞌe aŋa taꞌatoꞌa e koe».
He ꞌaꞌamu haꞌaauraꞌa o te ŋoŋoro nui-nui
15I ŋaroꞌa era i rā vānaŋa e te taŋata e tahi o ruŋa o tū ꞌamuramaꞌa era, he kī ki a Ietū:
—¡Ko te koa ꞌō i te kope ka kai era ꞌi te ao haka tere e te ꞌAtua!
16He pāhono e Ietū ki rā kope:
—E tahi taŋata he aŋa i te ŋoŋoro, ꞌe nuꞌu rahi te nuꞌu i kī mo oho. 17I tano era te hora o te kai, he uŋa i te tāvini mo kī ki rā nuꞌu: “Ka oho mai kōrua; ko rito ꞌā te kai”.
18»Taꞌatoꞌa nō i kī ai e ai rō ꞌana te rāua meꞌe mo aŋa. He kī e te kope raꞌe: “Hoꞌo iho nō mai a au e tahi henua, ꞌe ꞌī a au he oho he uꞌi. E kī: ꞌina ko riri mōꞌoku”.
19»He kī e te rua: “Ko hoꞌo mai ꞌana a au e hoꞌe ꞌahuru ꞌuei, ꞌe ꞌī he iri he haka ꞌatu hoki e tano rō ꞌā mo ꞌārote. E kī: ꞌina ko riri mōꞌoku”.
20»ꞌE he kī e te toru: “Hāipo-ipo iho nō a au; e ko riva mo oho atu”.
21»He hoki rā tāvini he kī i tū meꞌe taꞌatoꞌa era ki te taŋata uŋa era i a ia. He riri rō atu ꞌai rā taŋata. He kī ia ki tū tāvini era: “Ka eꞌa koe ka oho a te ara, ka uꞌi i te nuꞌu veve, i te nuꞌu vaꞌe koke, i te nuꞌu hakari taꞌe makenu, ꞌe i te nuꞌu matakeva, ꞌai ka tari ka oho rō mai”.
22»I hini era he kī haka ꞌou e rā tāvini: “Ko aŋa ꞌana a au i taꞌa meꞌe kī mai, ꞌe e topa nō ꞌā te pepe”.
23»He kī haka ꞌou e tū taŋata era ki rā tāvini: “Ka oho koe a te ara ꞌe a ꞌuta ka haka koni ki te nuꞌu mo oho mai ki ꞌī ai tōꞌoku hare. 24ꞌĪ a au he kī atu: ꞌina e tahi o te nuꞌu kī raꞌe era e au mo kai i tāꞌaku kai”.
Te kope tano mo taŋata hāpī ꞌa Ietū
25E tahi mahana e rahi rō ꞌā te nuꞌu oho ꞌi tuꞌa i a Ietū. He rori ia he kī:
26«Mo ai e tahi o kōrua e oho mai ena ki a au i hau ꞌi te haŋa ki tōꞌona matuꞌa tane, ki tōꞌona matuꞌa vahine, ki tāꞌana viꞌe, ki tāꞌana ŋā poki, ki tōꞌona taina ꞌe, takoꞌa, ki a ia mau ꞌā ki te haŋa mai ōꞌona ki a au, e ko tano mo taŋata hāpī ꞌāꞌaku. 27ꞌE te kope taꞌe haŋa mo ꞌamo i tōꞌona tātaurō, te auraꞌa, mo vaꞌai i a ia ki te mate mo aŋa i tāꞌaku meꞌe haŋa ꞌe mo oho mai ꞌi muri i a au, e ko tano takoꞌa mo taŋata hāpī ꞌāꞌaku.
28»ꞌĪ a au he kī atu: mo haŋa e tahi o kōrua mo aŋa i te hare ruŋa nui e tahi, ¿e ko manaꞌu hō, ꞌi raꞌe, hoki e tano rō te tara mo aŋa o rā hare? 29Mo taꞌe aŋa pē ira, ka haꞌamata ka aŋa era, e ko oti, ꞌe te nuꞌu taꞌatoꞌa ka takeꞌa era, he haꞌamata he haka meꞌe-meꞌe. 30Pē nei ka kī era: “Te taŋata nei i haꞌamata i aŋa era i te hare, ꞌina kai ai te moni mo haka mao”.
31»ꞌE, te ꞌariki e tahi mo tamaꞌi ki te rua ꞌariki, ¿e ko manaꞌu hō, ꞌi raꞌe, hoki e tano rō e hoꞌe ꞌahuru taꞌutini vaꞌehau mo tamaꞌi ki te piti ꞌahuru taꞌutini vaꞌehau o tū rua ꞌariki era? 32ꞌE mo taꞌe tano mo tamaꞌi ki tū ꞌariki era, mai kōnui ꞌā ka uŋa era e te ꞌariki raꞌe era i te vaꞌehau mo kī: “¿E ko riva ꞌō te tamaꞌi mo haka kore?”.
33»Ko tū meꞌe ꞌā mo kōrua. Mo haŋa o kōrua mo riro he nuꞌu hāpī ꞌāꞌaku, e manaꞌu, ꞌi raꞌe, ana tano kōrua mo ꞌamo i te paŋahaꞌa. Kope nō ena o roto i a kōrua mo taꞌe haka rē i tāꞌana meꞌe haŋa taꞌatoꞌa, e ko tano mo taŋata hāpī ꞌāꞌaku.
He haꞌaauraꞌa o te miti
34»Te miti he meꞌe riva-riva. ꞌE, mo kore rō o tōꞌona maŋeo, ꞌina he rāveꞌa mo haka maŋeo haka ꞌou. 35E ko hauhaꞌa haka ꞌou korohaŋa mo ꞌānoꞌi ararua ko te ꞌōꞌone mo haka taiko o te meꞌe ꞌoka. Te meꞌe mau nō mo rā miti he hoa ki haho. Te nuꞌu haŋa mo aŋi-aŋi ka haka topa te manaꞌu».
15He taŋata ravaꞌa haka ꞌou i tāꞌana māmoe
1Te ⌊nuꞌu haka ꞌauhau i te taŋata hai moni mo te rōmano⌋ ꞌe tētahi atu nuꞌu aŋa i te meꞌe taꞌe tano e haka hāhine rō ꞌā ki a Ietū mo haka roŋo i tāꞌana vānaŋa. 2Te ⌊fariseo⌋ ꞌe te nuꞌu ⌊maꞌori o te haka tere hūrio⌋ e vānaŋa taꞌe au rō ꞌā mo Ietū pē nei ē: «Te meꞌe haŋa o te kope era he piri ki te nuꞌu hara ꞌe he kai ꞌi muri».
3He ꞌaꞌamu ia e Ietū i te ꞌaꞌamu haꞌaauraꞌa nei ki rā nuꞌu:
4«Mo ai e tahi o kōrua e ai rō ꞌana e hoꞌe hānere māmoe ꞌe he ŋaro e tahi, ¿e ko haka rē hō ꞌi ꞌuta i te iva ꞌahuru mā iva māmoe mo oho mo kimi i rā māmoe ŋaro era? 5ꞌE, ka ravaꞌa era, he toꞌo rō atu ꞌai te koa, he ꞌamo ki te tuaꞌivi he maꞌu he oho. 6Ki tuꞌu ki tōꞌona hare, he haka taka-taka i tōꞌona repahoa he kī: “Ki koa tātou; ko ravaꞌa haka ꞌou mai ꞌana e au tū māmoe ŋaro era”.
7»ꞌĪ a au he kī atu: ꞌata hau rō atu te koa ꞌi te raŋi mo te taŋata hara e tahi huri i tōꞌona manaꞌu ki te ꞌAtua ki te iva ꞌahuru mā iva taŋata manaꞌu e tano rō ꞌana a rāua ki te mata o te ꞌAtua.
He viꞌe ravaꞌa haka ꞌou i tōꞌona tara ꞌaurī
8»E tahi ꞌaꞌamu haka ꞌou nei. Mo ai e tahi viꞌe e ai rō ꞌā e hoꞌe ꞌahuru tara ꞌaurī ꞌe he ŋaro e tahi, ¿e ko taꞌe haka pura hō i te hakariꞌi mo haka māꞌeha ꞌe ꞌai ka purumu ꞌi te kona taꞌatoꞌa o roto i te hare ꞌātā ka ravaꞌa rō rā tara? 9ꞌE, ka ravaꞌa era, he haka taka-taka i tōꞌona repahoa he kī: “Ki koa tātou; ko ravaꞌa haka ꞌou mai ꞌā e au tū tara ꞌaurī ŋaro era”.
10»ꞌĪ a au he kī atu: pē ira takoꞌa ꞌana ka koa ena te merahi o te ꞌAtua mo te kope hara huri o te manaꞌu ki te ꞌAtua».
He matuꞌa tane ravaꞌa haka ꞌou i tāꞌana poki
11He ꞌaꞌamu takoꞌa e Ietū i te ꞌaꞌamu haꞌaauraꞌa nei:
«E tahi taŋata e rua ꞌāꞌana poki tane. 12He kī e te poki haŋupotu: “E koro, ka vahi te hauhaꞌa ena ōꞌou mo māua ꞌe ꞌai ka vaꞌai rō mai te ꞌapa era mōꞌoku”. He vahi-vahi ia e rā taŋata ki tū ŋā poki era.
13»Kai rahi hia te mahana, he hoꞌo e te poki haŋupotu i tōꞌona hauhaꞌa, ꞌe hai rā moni i oho ai ki te rua henua. ꞌI ira i noho i tākere tahi ai ki te meꞌe taꞌe tano.
14»Ka pau te moni o rā poki, ka topa ꞌi rā henua te ꞌati nui-nui, he kai kore. He haꞌamata tū poki era he maruaki. 15He oho he no-noꞌi hai aŋa ki te taŋata e tahi o tū kona era. He uŋa e rā taŋata ki ꞌuta mo hāpaꞌo i te oru. 16ꞌE, ꞌi te taꞌe vaꞌai e te nuꞌu o ira hai kai, he pohe mo kai i te kai o te oru.
17»I oho era he manaꞌu: “¡E topa nō ꞌana te kai o te nuꞌu haka aŋa o tōꞌoku matuꞌa tane, ꞌe ꞌī a au ꞌi nei e mate atu ena ꞌi te maruaki! 18ꞌĪ a au he hoki ki te hare o tōꞌoku matuꞌa, ꞌe pē nei a au ka kī nei: ‘E koro ōꞌoku ē, ko hara ꞌana a au ki te ꞌAtua ꞌe ki a koe takoꞌa. 19E ko tano haka ꞌou a au mo raŋi mai ōꞌou: e poki ꞌāꞌaku ē. Hora nei ka haka tuꞌu koe i a au pa he taŋata aŋa nō e tahi’”. 20Pē ira, he hoki he oho ki te hare o tōꞌona matuꞌa tane.
»ꞌI kōnui era ꞌā i takeꞌa ai e tū taŋata matuꞌa era ka pū mai tū poki era ꞌāꞌana, ꞌe he haka ꞌaroha rō atu ꞌai. He veu he oho, he haꞌi, ꞌai ka hoŋi. 21He kī e tū poki era: “E koro ōꞌoku ē, ko hara ꞌana a au ki te ꞌAtua ꞌe ki a koe takoꞌa. E ko tano haka ꞌou a au mo raŋi mai ōꞌou: e poki ꞌāꞌaku ē”.
22»ꞌI rā hora mau ꞌā he kī e rā matuꞌa ki tōꞌona tāvini: “Ka hōrou, ka maꞌu mai te kahu hopeꞌa o te riva-riva ꞌai ka haka uru rō; ka huki takoꞌa e tahi tāpeꞌa ki te rima ꞌe ꞌai ka haka uru rō hai kirivaꞌe. 23Ka maꞌu mai te tēnero hopeꞌa o te porio ka tiŋaꞌi. ꞌĪ tātou he aŋa i te ŋoŋoro. 24Tāꞌaku poki nei, paꞌi, i tuꞌu rō pa he meꞌe ko mate ꞌā ꞌe ꞌī ko ora haka ꞌou mai ꞌana; ko ŋaro ꞌā ꞌe ꞌī ko ravaꞌa haka ꞌou mai ꞌana”.
»ꞌE he haꞌamata rō ꞌai te ŋoŋoro.
25»ꞌĪ ia tū taina ꞌatariki era ꞌi ꞌuta. I hoki i turu era, he ŋaroꞌa i te peho ꞌe i te taŋata e koa ꞌana ꞌi te kona hare era. 26He raŋi ki te tāvini e tahi he ꞌui: “¿ꞌO te aha te meꞌe era?”.
27»He kī e tū tāvini era: “Ko tuꞌu haka ꞌou mai ꞌana tuꞌu taina. Ko haka tiŋaꞌi ꞌā e tuꞌu matuꞌa i te tēnero hopeꞌa o te porio ꞌo te tuꞌu haka ꞌou mai ōꞌona e riva-riva nō ꞌā”.
28»He riri rō atu ꞌai tū taina ꞌatariki era, ꞌe ꞌina kai haŋa mo uru. He eꞌa te taŋata matuꞌa he ani mo uru. 29He kī e tū poki ꞌatariki era: “E koro, ka hia ōꞌoku matahiti e aŋa nō atu ena, ꞌina kai pātoꞌi atu ꞌā, ꞌe kai vaꞌai mai ꞌana koe korohaŋa e tahi vato-vato mo aŋa o te ŋoŋoro ananake mātou ko tōꞌoku repahoa. 30ꞌE ꞌi te hora nei, ko tuꞌu mai ꞌā taꞌa poki tākere era i tuꞌu moni ki te taiꞌo, he toꞌo mai e koe he haka tiŋaꞌi i te tēnero hopeꞌa o te porio”.
31»He kī e tū matuꞌa tane era: “E haŋu, a koe ꞌi muri i a au ꞌā e noho ena, ꞌe te meꞌe taꞌatoꞌa nei ōꞌoku ōꞌou. 32E tano nō ꞌā i aŋa nei i te ŋoŋoro mo koa o tātou ꞌo te hoki haka ꞌou mai o tuꞌu taina. A ia i tuꞌu rō pa he meꞌe ko mate ꞌā ꞌe ꞌī ko ora haka ꞌou mai ꞌana; ko ŋaro ꞌā ꞌe ꞌī ko ravaꞌa haka ꞌou mai ꞌana”».
16He tāvini hāpaꞌo hauhaꞌa o te taŋata ꞌono
1He ꞌaꞌamu takoꞌa e Ietū i te ꞌaꞌamu haꞌaauraꞌa nei ki tāꞌana nuꞌu hāpī:
«He taŋata ꞌono e tahi e ai rō ꞌana ōꞌona tāvini he pūꞌoko haka tere o tōꞌona hauhaꞌa. He kī e te nuꞌu: “Tuꞌu tāvini haka tere hauhaꞌa e tākere rō ꞌana i tuꞌu hauhaꞌa”.
2»He uŋa e rā taŋata ki tū tāvini era mo oho ꞌe he ꞌui: “¿He aha te meꞌe kī mai nei e te nuꞌu o ruŋa ōꞌou? Ka haka ꞌite tahi mai pē hē koe i haka tere ai i tōꞌoku hauhaꞌa. E ko aŋa haka ꞌou e koe i te aŋa era”.
3»He noho ia rā tāvini he manaꞌu: “¿He aha tāꞌaku meꞌe ka aŋa nei ka haka eꞌa nei i a au mai te aŋa? ꞌIna ōꞌoku haŋu toe mo aŋa i te aŋa paŋahaꞌa, ꞌe he haꞌamā au mo oho mo noꞌi-noꞌi. 4¡ꞌĀ! Ko ꞌite ꞌana ꞌō a au ꞌi te hora nei he aha tāꞌaku meꞌe mo aŋa ki ai ai te nuꞌu mo toꞌo i a au ki te rāua hare ka haka eꞌa ena i a au mai te aŋa”.
5»He haꞌamata he kī mo oho ki a ia e tahi e tahi o te nuꞌu e ai rō ꞌana te rāua tārahu mo tū taŋata ꞌono era. He ꞌui ki te kope raꞌe: “¿E hia uꞌu tārahu mo te kope haka aŋa mai nei i a au?”. 6He pāhono e tū kope era: “E tahi hānere tura mōrī”. He kī e tū tāvini era: “ꞌĪ tuꞌu parau tārahu ꞌī aꞌa. Ka noho koe, ka aŋa mai e tahi parau haka ꞌou mo te pae ꞌahuru nō tura mōrī”.
7»He ꞌui ki te rua: “ꞌE a koe, ¿e hia uꞌu tārahu?”. He pāhono e tū rua kope era: “E hoꞌe hānere pūtē tariko”. He kī e tū tāvini era: “ꞌĪ tuꞌu parau tārahu ꞌī aꞌa. Ka aŋa mai e tahi parau haka ꞌou mo te vaꞌu ꞌahuru nō pūtē”.
8»I ꞌite era i rā meꞌe e tū taŋata ꞌono era he kī: “¡Ko te mārama-rama i te kope aŋa i te meꞌe tuꞌu pē rā!”».
He kī haka ꞌou e Ietū:
«He aŋi ꞌā, ꞌata hau ꞌi te ꞌite te nuꞌu taꞌe ⌊haka moe i te manaꞌu⌋ ꞌi ruŋa i te ꞌAtua mo aŋa i te meꞌe mo te rāua riva-riva ki te nuꞌu haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i te ꞌAtua. 9ꞌO ira ꞌī a au he kī atu: te hauhaꞌa o kōrua o te nuꞌu haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i te ꞌAtua e vaꞌai mo hāꞌūꞌū ki te rua ki ai ai te kōrua repahoa ꞌi te ao nei, ꞌe ki ai ai, ꞌi te hora o te kōrua mate, te kōrua repahoa ꞌi te raŋi mo toꞌo i a kōrua.
10»Te kope aŋa tī-tika i te aŋa ꞌiti-ꞌiti, pē ira ꞌā ka aŋa tī-tika era i te aŋa nui-nui; ꞌe te kope taꞌe aŋa tī-tika i te aŋa ꞌiti-ꞌiti, pē ira ꞌā ka taꞌe aŋa tī-tika era i te aŋa nui-nui. 11Mo taꞌe aŋa tī-tika o kōrua i te hauhaꞌa o te ao nei, ¿ko ai ia te meꞌe mo vaꞌai atu mo aŋa e kōrua i te hauhaꞌa parautiꞌa o te raŋi? 12ꞌE mo taꞌe hāpaꞌo riva-riva o kōrua i te meꞌe o te rua kope, ¿ko ai ia te meꞌe mo vaꞌai atu i te hauhaꞌa mo kōrua?
13»Te taŋata e tahi e ko riva mo tāvini ki te kope e rua; ki te kope e tahi ka haŋa era ꞌe ki te rua ka riri era. He haꞌatura ki te kope e tahi ꞌe ki te rua e ko haꞌatura. Te auraꞌa: e ko tano kōrua mo tāvini ki te ꞌAtua ꞌe ki te moni».
14I ŋaroꞌa era i tū meꞌe taꞌatoꞌa era e te ⌊fariseo⌋, he nuꞌu nou-nou moni, he haka ka-kata i a Ietū. 15He kī e Ietū ki rā nuꞌu:
«A kōrua e haka takeꞌa ena ki te taŋata he nuꞌu aŋa i te meꞌe tī-tika. Ka ai atu pē ira, te ꞌAtua ko ꞌite riva-riva ꞌā i te huru o te kōrua manaꞌu. E rahi rō ꞌā, paꞌi, te meꞌe, ki te manaꞌu taŋata, he meꞌe hopeꞌa o te riva-riva, ꞌe ki te mata o te ꞌAtua, he meꞌe hopeꞌa o te rake-rake.
He roŋo ꞌe he haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua
16»Hai roŋo o te ꞌAtua pāpaꞌi e ⌊Mōtē⌋ ꞌe e te perofeta te taŋata e haka tere era i a rāua ꞌātā ki te hora o Iovani Papatito. Mai rā hora e haka ꞌite e oho nei i te parau ꞌāpī riva-riva o ruŋa o te ⌊haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua⌋, ꞌe nuꞌu rahi te nuꞌu haŋa mo oꞌo o rāua ki roto o rā haka tere iŋa ꞌe mo haka tere i a rāua e te ꞌAtua.
17»Ka ai atu pē ira, ꞌi raꞌe te raŋi ꞌe te henua ana ŋaro, ki te ŋaro o te vānaŋa hopeꞌa o te ꞌiti-ꞌiti o ruŋa o te roŋo o te ꞌAtua pāpaꞌi e Mōtē.
O ruŋa i te nuꞌu haꞌataꞌa
(Māteo 19.1-12; Marko 10.1-12)
18»He haꞌaauraꞌa nei e tahi: mo haꞌataꞌa o te taŋata mai tāꞌana viꞌe ⌊hāipo-ipo⌋ ꞌe he hāipo-ipo ki te rua, e taiꞌata ꞌana. E taiꞌata takoꞌa ꞌana te taŋata hāipo-ipo ki te viꞌe haꞌataꞌa.
Te taŋata ꞌono ꞌe te taŋata veve
19»E ai rō ꞌā e tahi taŋata ꞌono; e uru era hai kahu hopeꞌa o te riva-riva. Paurō te mahana e aŋa era i te ŋoŋoro nui-nui. 20E ai takoꞌa rō ꞌana e tahi taŋata veve te ꞌīŋoa ko Rātaro, tōꞌona hakari e ꞌī rō ꞌana e te ꞌeka-ꞌeka, ꞌe ꞌi haho o te ꞌōpani o te hare o tū taŋata ꞌono era e haka rē era e tōꞌona repahoa. 21Te haŋa o rā veve he kai i te pārehe-rehe meꞌe vī-viri mai ruŋa i te ꞌamuramaꞌa o tū taŋata era. ꞌE te paiheŋa te aŋa he oho nō he amo-amo i tōꞌona ꞌeka-ꞌeka.
22-23»He tuꞌu ki te mahana e tahi he mate tū ꞌōtare era, he maꞌu e te merahi ki te raŋi ki muri i a ⌊ꞌAparahama⌋. He mate takoꞌa tū taŋata ꞌono era. He maꞌu he tanu, ꞌe ꞌi roto i te pōꞌauahi i hopeꞌa ai. ꞌE mai roto i rā ꞌati i hārui ai te mata, he uꞌi ko ꞌAparahama ꞌi kōnui era, ꞌe ꞌi muri e noho rō ꞌā a Rātaro.
24»He raŋi ia: “E koro ko ꞌAparahama ē, ka haka ꞌaroha koe i a au. Ka uŋa a Rātaro ka haka rari i te potu o tōꞌona maŋa-maŋa rima hai vai mo haka takeꞌo i tōꞌoku ꞌarero; ꞌī a au e ꞌati atu ena ꞌi roto i te ahi nei”.
25»He pāhono e ꞌAparahama: “E manaꞌu koe, e haŋu ē: ko koe te meꞌe riva-riva ꞌi te hora e ora nō ꞌā, ꞌe ko Rātaro te meꞌe noho rake-rake. ꞌI te hora nei ko ia te meꞌe riva-riva, ꞌe ko koe ꞌi roto i te rake-rake. 26ꞌE taꞌe nō ꞌō ꞌo ira, e ai takoꞌa rō ꞌana ꞌi vāeŋa o tātou e tahi vaha nui-nui e haꞌataꞌa ena i a kōrua mai i a mātou. E ko tuꞌu atu te nuꞌu mo oho atu ki nā, ꞌe mai nā ki nei”.
27»He ani e rā ꞌono: “E koro ko ꞌAparahama ē, ka uŋa ia koe i a Rātaro ki te hare o tōꞌoku matuꞌa tane 28mo haka ꞌite ki tōꞌoku taina hoko rima o ruŋa i te ꞌati nei ōꞌoku ꞌi roto i te pōꞌauahi, ki haka riva-riva ai i te rāua māhatu, ꞌo tuꞌu takoꞌa mai ki te kona nei”.
29»He kī e ꞌAparahama: “Te meꞌe pāpaꞌi e Mōtē ꞌe e te perofeta e taiꞌo rō ꞌā ꞌi roto i te hare pure paurō te ⌊mahana haka ora⌋: ¡e haka roŋo ꞌe ꞌai ka haꞌatura rō!”.
30»He pāhono e tū ꞌono era: “E ko tano pē ira, e koro ē. Mo oho e tahi taŋata e ora haka ꞌou mai te mate mo vānaŋa ki a rāua, he haka roŋo ꞌe he ⌊huri te manaꞌu ki te ꞌAtua⌋”.
31»He kī e ꞌAparahama: “Mo taꞌe haka roŋo ꞌe mo taꞌe haꞌatura i te meꞌe pāpaꞌi e Mōtē ꞌe e te perofeta, pē ira ꞌā ka taꞌe haka roŋo takoꞌa era ka ai atu he ora haka ꞌou te taŋata mai te mate”».
17E uꞌi kōrua ꞌo hara
(Māteo 18.6-7,21-22; Marko 9.42)
1He kī e Ietū ki tāꞌana nuꞌu hāpī:
«ꞌI te ao nei e ko taꞌe ai te meꞌe mo uŋa i te taŋata a roto i te hara; ꞌe, ¡ko te ꞌaroha ꞌi te kope haka hara i te rua! 2Te ūtuꞌa o te ꞌAtua mo te taŋata haka hara i te kope taꞌe pūai rahi o te haka moe iŋa i tōꞌona manaꞌu ꞌi ruŋa i a au he ūtuꞌa ꞌata taparahi-taꞌata ki te ūtuꞌa he here hai māꞌea paŋahaꞌa ki te ŋao ꞌai ka hoa ki roto i te vaikava. 3¡ꞌO ira, e uꞌi kōrua!
»Mo hara o tuꞌu taina, e ture; ꞌe mo haka roŋo atu ꞌe mo haka tapa mai roto, e haka rehu tōꞌona hara. 4Ka ai atu ꞌi te mahana mau nō e tahi e hitu hara iŋa atu ōꞌona, ꞌe e hitu kī iŋa atu e ko aŋa haka ꞌou e ia, e haka rehu tahi koe».
Te pūai o te meꞌe he ⌊haka moe i te manaꞌu⌋ ꞌi ruŋa i te ꞌAtua
5He ani ia e te ⌊ꞌāpōtoro⌋ ki a Ietū mo haka pūai i te rāua haka moe iŋa i te manaꞌu ꞌi ruŋa i te ꞌAtua. 6He pāhono e Ietū:
«ꞌĀhani te kōrua haka moe iŋa o te manaꞌu ꞌi ruŋa i te ꞌAtua korohaŋa pa he ꞌiti-ꞌiti ena ꞌā o te karu mostasa, e tano nō kōrua mo kī ki te tumu nei: “Ka oꞌi tuꞌu aka, ꞌai ka oho ka ꞌoka rō ꞌi roto i te vaikava”, ꞌe he haꞌatura atu.
He tāvini iŋa ki te ꞌAtua
7»Mo ai e tahi o roto o kōrua e ai rō ꞌana tōꞌona tāvini e hoki mai ꞌā mai ꞌuta mai te ꞌārote iŋa ꞌo mai te hāpaꞌo iŋa i te māmoe, ¿e kī mau rō ki rā tāvini: “Ka uru mai ka noho, ki ao atu tāꞌau o te kai”? 8E ko kī pē ira. Pē nei ka kī era: “Ka uru ka tunu mai tāꞌaku o te kai. E kai ꞌana a au, e tiaki ꞌiti-ꞌiti mai koiꞌite e ai nō ꞌā tāꞌaku meꞌe haŋa. Ki oti koe ana kai”. 9ꞌE rā taŋata ꞌina he māuru-uru ki te tāvini; he aŋa mau ꞌā, paꞌi, o te tāvini.
10»Pē ira takoꞌa ꞌā mo kōrua. Ka oti ena te aŋa taꞌatoꞌa kī atu e te ꞌAtua mo aŋa, e manaꞌu kōrua: “A mātou he tāvini. Te meꞌe mau nō o mātou i aŋa he haꞌatura ꞌe he aŋa i te meꞌe kī mai e ia; ꞌo te aha nō ana māuru-uru mai”».
He ŋāŋata e hoꞌe ꞌahuru māui-ui ꞌi te rēpera
11ꞌI te ara oho o Ietū ki Hērutarema i vari ai a te tītaꞌa henua vahi i Karirea mai ⌊Tāmāria⌋. 12I tuꞌu era ki te kona e tahi, he haka hāhine e hoꞌe ꞌahuru taŋata māui-ui ꞌi te rēpera, ꞌe mai kōnui 13i ohu ai:
—¡E Ietū, e te Maꞌori ē, ka haka ꞌaroha koe i a mātou!
14I takeꞌa era e Ietū, he kī:
—Ka oho ka haka takeꞌa i a kōrua ki te ⌊oromatuꞌa⌋.
E oho nō ꞌā tū nuꞌu rēpera era he ora rō ꞌai te rāua māui-ui. 15E tahi o rā nuꞌu, i takeꞌa era ko ora ꞌā a ia, he hoki he oho koia ko te haꞌahana-hana i te ꞌAtua hai reꞌo pūai. 16He tū-turi ꞌi muꞌa o Ietū, he noi ꞌātā ka puā rō te tira ki ruŋa i te ꞌōꞌone mo māuru-uru. Rā taŋata o Tāmāria.
17He kī e Ietū: «E hoꞌe ꞌahuru kope i haka ora e au. ¿Hē ia te tētahi nuꞌu era? 18O rā ŋā nuꞌu, ¿he taŋata kē nō nei i hoki mai haꞌamuri ki te ꞌAtua?».
19He kī ia e Ietū ki tū taŋata era: «Ka eꞌa koe ki ruŋa ka oho. ꞌI te haka moe ōꞌou i te manaꞌu ꞌi ruŋa i te ꞌAtua i ora ena tuꞌu māui-ui».
¿A hē ka haꞌamata te ⌊haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua⌋?
20He ꞌui e te nuꞌu ⌊fariseo⌋ ki a Ietū:
—¿A hē ka haꞌamata te haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua vānaŋa mai e koe?
He pāhono e Ietū:
—Te tuꞌu iŋa mai o te haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua taꞌe he meꞌe mo takeꞌa e te mata. 21E ko kī atu pē nei ē: “ꞌĪ aꞌa” ꞌo “ꞌAi rā”; te haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua nā ko ai era ꞌā ꞌi roto i te māhatu o te taŋata.
22He kī ki tāꞌana nuꞌu hāpī:
«Nā e tuꞌu rō te mahana e topa rō te ꞌati taparahi-taꞌata, ꞌe a kōrua e pohe rō mo noho ꞌi muri i te ⌊Poki o te taŋata⌋ ka ai atu mo te mahana nō e tahi. ꞌE, ꞌi rā hora, e ko tano vave kōrua mo noho ꞌi muri i a ia. 23Tētahi e kī rō pē nei ē: “ꞌĪ te Poki o te taŋata ꞌī aꞌa ꞌo ꞌai rā”. E uꞌi kōrua ꞌo haka roŋo rō. 24Pa he māꞌeha iŋa o te ꞌuira e takeꞌa ena e te taŋata ꞌi te kona taꞌatoꞌa, pē ira ka takeꞌa ena e te nuꞌu te hoki iŋa mai o te Poki o te taŋata. 25Ka ai atu pē ira, ꞌi raꞌe te Poki o te taŋata ka ꞌamo ena i te ꞌati ꞌe i te mamae ꞌi roto i tōꞌona māhatu, he taꞌe haŋa e te nuꞌu o te hora nei.
26»ꞌE te noho iŋa o te taŋata ꞌi te ŋā mahana era ko hāhine ꞌā mo hoki mai o te Poki o te taŋata, pa he noho iŋa ꞌā o te nuꞌu ꞌi te hora o Nōē. 27E kai nō ꞌana, e unu nō ꞌā ꞌe e ⌊hāipo-ipo⌋ nō ꞌana te taŋata i tano rō ai te hora o Nōē mo uru ki roto i te pahī, ꞌe he haꞌamata he hoa te ꞌua ꞌe he mā-mate tahi rō ꞌai.
28»Pē ira takoꞌa ꞌā te noho iŋa o te nuꞌu ꞌi te hora o ⌊Rota⌋: e kai ꞌā, e unu ꞌā, e hoꞌo ꞌā, e hoꞌo mai ꞌā, e ꞌoka ꞌā i te kai ꞌe e aŋa ꞌana i te hare. 29ꞌE, i eꞌa era a Rota mai ⌊Tōroma⌋, he hoa mai mai te raŋi te ahi ꞌe te azufre, ꞌe he mā-mate tahi rō ꞌai te nuꞌu o ira.
30»Pē ira takoꞌa ꞌā ꞌi te mahana ka tuꞌu haka ꞌou mai ena te Poki o te taŋata. 31ꞌI rā mahana te kope ꞌi haho o te hare, e uꞌi ꞌo hoki ki roto ki te meꞌe toꞌo mai; ꞌe te kope aŋa ꞌi ꞌuta, e uꞌi ꞌo hoki ki tōꞌona hare. 32E manaꞌu ki te meꞌe topa ki te viꞌe ꞌa Rota, hora uꞌi era a tuꞌa.
33»ꞌĪ a au he kī atu: te kope hārui i a au ꞌe i tāꞌaku hāpī hai tuaꞌivi mo hāpaꞌo i a ia ꞌo mate ꞌe mo aŋa i tāꞌana meꞌe nō era i haŋa, e ko ai i a ia te ora ꞌāpī ꞌina he hopeꞌa raꞌa vaꞌai e te ꞌAtua. ꞌE, te kope haka rē i tāꞌana meꞌe haŋa mo haꞌatura mai ki a au, he ravaꞌa e ia rā ora.
34»ꞌĪ a au he kī haka ꞌou atu: ꞌi rā pō, o te kope e rua ꞌi ruŋa i tū roꞌi ꞌā, e tahi ka toꞌo ena, e tahi ka haka rē ena. 35ꞌE o te viꞌe e rua e oro ꞌana i te tariko mo te haraoa mata, e tahi ka toꞌo ena, e tahi ka haka rē ena. [36ꞌE o te taŋata e rua aŋa ꞌi ꞌuta, e tahi ka toꞌo ena, e tahi ka haka rē ena.]»
37He ꞌui ia ki a Ietū:
—¿ꞌI hē te meꞌe ena ka topa ena?
He pāhono e Ietū:
—E ꞌite nei e tātou i te kona ai o te meꞌe mate hai taka-taka ꞌi rā kona o te manu kai i te meꞌe mate. Pē ira ka ꞌite takoꞌa ena ko hāhine ꞌā te hoki iŋa mai o te Poki o te taŋata hai topa iŋa o te ŋā meꞌe taꞌatoꞌa nei.
18He viꞌe hove ꞌe he pūꞌoko haka tere o te hare ture
1Hai ꞌaꞌamu haꞌaauraꞌa i hāpī ai e Ietū ki te nuꞌu mo pure mo oho ki te ꞌAtua ꞌe mo taꞌe haka hōriŋa. 2He kī:
«E ai rō ꞌana te taŋata pūꞌoko haka tere o te hare ture o te kona e tahi, ꞌina he moꞌa i te ꞌAtua, ꞌe ꞌina he haŋa ki te taŋata. 3ꞌI rā kona takoꞌa te viꞌe hove e tahi horo i tāꞌana ture ki rā taŋata mo uꞌi i te rāveꞌa mo haka ūtuꞌa i te kope ararua i ture ai.
4»Meꞌe rahi te mahana o rā viꞌe i oho mo vānaŋa ki rā taŋata, ꞌe ꞌina he haŋa mo haka roŋo i tāꞌana ture. He manaꞌu ia e rā taŋata: “Kope taꞌe moꞌa a au i te ꞌAtua ꞌe taꞌe haŋa ki te taŋata. 5Ka ai atu pē ira, ꞌi te taꞌe haka rē i a au e te viꞌe nei, ꞌī a au he hāꞌūꞌū ꞌo hoki mai ꞌo haka ŋāruru-ruru nō mai i tōꞌoku pūꞌoko”».
6He kī e Ietū:
«Ka haka topa rā kōrua i te manaꞌu ki te pūꞌoko haka tere taꞌe tano era o te hare ture. 7Mo ai pē ira e manaꞌu era, ¿e ko hāꞌūꞌū hō te ꞌAtua ki te nuꞌu haꞌataꞌa e ia māꞌana pure ki a ia paurō te mahana? ¿E haka tiaki mau rō e te ꞌAtua? 8ꞌĪ a au he kī atu: e ko roa he hāꞌūꞌū. ꞌE, hora era o te ⌊Poki o te taŋata⌋ ka tuꞌu haka ꞌou mai ena, ¿e ai nō ꞌana hō te taŋata ⌊haka moe i te manaꞌu⌋ ꞌi ruŋa i te ꞌAtua?».
He pure iŋa o te kope hoko rua
9He ꞌaꞌamu takoꞌa e Ietū i te ꞌaꞌamu haꞌaauraꞌa nei mo te nuꞌu manaꞌu ko rāua nō te nuꞌu aŋa i te meꞌe tī-tika ki te mata o te ꞌAtua ꞌe te tētahi nuꞌu ꞌina:
10«He oho e rua taŋata he pure ꞌi te Kona Haꞌamuri ꞌAtua: e tahi he ⌊fariseo⌋, ꞌe te rua he taŋata haka ꞌauhau i te nuꞌu hai moni mo te rōmano.
11»He māroa rā fariseo he pure a roto i a ia ꞌā: “E te ꞌAtua ē, he māuru-uru atu a au ꞌo te taꞌe ai ōꞌoku pa he tētahi nuꞌu: he toke-toke, he taparahi-taꞌata, he taiꞌata; ꞌe, takoꞌa, ꞌo te taꞌe ai ōꞌoku pa he taŋata era ai, haka ꞌauhau i te nuꞌu hai moni mo te rōmano. 12A au e tapu rō ꞌana i te kai e rua mahana ꞌi te tāpati ꞌe e haꞌataꞌa rō ꞌana e tahi tara mōꞌou o roto o te hoꞌe ꞌahuru tara ꞌauhau mai o tāꞌaku aŋa, pa he meꞌe kī e ⌊Mōtē⌋”.
13»ꞌE tū kope haka ꞌauhau moni era mo te rōmano, i haka ꞌava-ꞌava i māroa ai ꞌe a raro ꞌā te mata e uꞌi era, he tiŋi-tiŋi koroꞌiti i tōꞌona uma koia ko kī: “¡E te ꞌAtua ē! ¡Ka haka ꞌaroha mai koe; he taŋata hara a au!”.
14»ꞌĪ a au he kī atu: te taŋata haka ꞌauhau era i te nuꞌu hai moni mo te rōmano, i hoki era ki tōꞌona hare, ko haka kore tahi ꞌana e te ꞌAtua i tōꞌona hara, ꞌe te taŋata fariseo era, kai haka kore e te ꞌAtua i te hara. Te taŋata haka paka i a ia, pe muꞌa ka oho ena, e haka ka-kata ꞌe e haka haꞌamā rō; ꞌe te taŋata taꞌe haka paka i a ia, pe muꞌa ka oho ena, e haka hōnui rō».
He haꞌamaitai iŋa o Ietū i te ŋā poki
(Māteo 19.13-15; Marko 10.13-16)
15ꞌI te mahana e tahi he maꞌu e te nuꞌu i te ŋā poki mo haꞌamaitai e Ietū. I takeꞌa era e te nuꞌu hāpī ꞌāꞌana, he ture ki rā nuꞌu. 16He raŋi e Ietū ki tū ŋā poki era mo oho, ꞌe he kī ki tāꞌana nuꞌu hāpī:
«Ka haka rē kōrua i te ŋā poki mo oho mai ki a au. Te ⌊haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua⌋ mo te nuꞌu pa he ŋā poki. 17ꞌĪ a au he kī atu: te kope taꞌe haka rē mo haka tika i a ia e te ꞌAtua pa he haka rē iŋa o te ŋā poki mo haka tika i a rāua e te rua, e ko oꞌo ki roto i te haka tere iŋa ꞌāpī ōꞌona».
Ko Ietū ꞌe he kope ꞌono e tahi
(Māteo 19.16-30; Marko 10.17-31)
18He ꞌui e te taŋata ra-rahi ⌊hūrio⌋ e tahi ki a Ietū:
—E te Maꞌori riva ē, ¿he aha tāꞌaku meꞌe mo aŋa mo ravaꞌa i te ora ꞌāpī ꞌina he hopeꞌa raꞌa vaꞌai e te ꞌAtua?
19He pāhono e Ietū:
—¿He aha koe e kī mai ena he taŋata riva a au? E tahi mau nō kope riva: he ꞌAtua. 20A koe ko ꞌite ꞌana i tāꞌana roŋo: ꞌIna ko taiꞌata, ꞌina ko mate te taŋata i a koe, ꞌina ko toke, ꞌina ko reo-reo ꞌe e moꞌa te matuꞌa tane ꞌe te matuꞌa vahine.
21He kī e rā taŋata:
—Te ŋā meꞌe taꞌatoꞌa ena ko aŋa ko oho mai era ꞌā e au mai tōꞌoku ꞌāpī iŋa ꞌana.
22I ŋaroꞌa era e Ietū, he kī:
—E tahi aꞌa meꞌe toe mo aŋa: ka oho ka hoꞌo tahi tuꞌu hauhaꞌa, ꞌe ꞌai ka vaꞌai rō te moni mo te nuꞌu veve. Pē ira he ai tuꞌu hauhaꞌa ꞌi ruŋa i te raŋi. ꞌE ꞌai koe ka oho iho mai ꞌi muri i a au mo taŋata hāpī ꞌāꞌaku.
23I ŋaroꞌa era i rā vānaŋa, he māui-ui te māhatu ꞌe he haka kiva-kiva ꞌi te rahi o tōꞌona ꞌono.
24I takeꞌa era e Ietū ko haka kiva-kiva ꞌā, he kī:
—¡Ko te aŋa riꞌa-riꞌa ꞌō mo te nuꞌu ꞌono mo oꞌo ki roto i te haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua! 25I hau rō atu ꞌi te aŋarahi mo te taŋata ꞌono mo haka rē i a ia mo haka tere e te ꞌAtua ki te oꞌo o te kameio a roto i te mata o te ivi.
26Te nuꞌu ŋaroꞌa i rā meꞌe he ꞌui ki a Ietū:
—Mo ai pē ira, ¿ko ai ia te meꞌe mo eꞌa mai roto i te ūtuꞌa o te hara ꞌe mo ravaꞌa i te ora ꞌāpī ꞌina he hopeꞌa raꞌa vaꞌai e te ꞌAtua?
27He pāhono e Ietū:
—E ko ravaꞌa, ki te hora hopeꞌa, e te kope e tahi mo haka eꞌa i a ia mau ꞌā mai roto i te ūtuꞌa o te hara. Mo te ꞌAtua mau nō e haka eꞌa. ꞌIna, paꞌi, e tahi meꞌe mo taꞌe ravaꞌa e ia mo aŋa.
28He kī e Pētero:
—E Ietū, ko haka rē tahi ꞌana a mātou i te mātou meꞌe ꞌe ko oho atu ꞌā ꞌi muri i a koe.
29He pāhono e Ietū:
—ꞌĪ a au he kī atu: te nuꞌu haka rē i te hare, i te viꞌe, i te taina, matuꞌa ꞌo ŋā poki mo tāvini ki te ꞌAtua, 30ꞌata rahi te meꞌe mo vaꞌai e te ꞌAtua ꞌi te ao nei ꞌe, pe muꞌa ka oho ena, he vaꞌai i te ora ꞌāpī ꞌina he hopeꞌa raꞌa.
He toru haka ꞌite iŋa o Ietū i tōꞌona mate
(Māteo 20.17-19; Marko 10.32-34)
31He toꞌo ia e Ietū i tāꞌana nuꞌu hāpī, he haka tapa koia ko kī: «Nā ko ꞌite ꞌā e kōrua: ꞌī tātou e oho ꞌana ki Hērutarema. ꞌI ira ka topa tahi ena te meꞌe pāpaꞌi e te perofeta o ruŋa o te Poki o te taŋata. 32E vaꞌai rō i a ia ki te rima o te nuꞌu taꞌe he hūrio, e haka ka-kata rō, e vā-vā rō ꞌe e ꞌanu-ꞌanu rō. 33E tiŋaꞌi rō hai ꞌuaka ꞌe e tiŋaꞌi e haka mate rō; ꞌe, ꞌi te toru mahana, he ora haka ꞌou».
34ꞌE tū nuꞌu era ꞌina he aŋi-aŋi, ꞌe ꞌina he ꞌite he aha te meꞌe e vānaŋa era e Ietū; rā meꞌe he meꞌe mo taꞌe aŋi-aŋi vave e rāua ꞌi rā hora.
He haka ora iŋa o Ietū i te taŋata matapō
(Māteo 20.29-34; Marko 10.46-52)
35I hāhine era a Ietū ki te kona e tahi te ꞌīŋoa ko Herikō, ꞌi te ara te taŋata matapō e tahi e noho rō ꞌā e no-noꞌi ꞌana hai moni. 36I ŋaroꞌa era i te rahi o te taŋata, he ꞌui he aha te auraꞌa o rā meꞌe. 37He pāhono e te nuꞌu:
—Ko Ietū era o Nātāreta e vari ꞌana a nei.
38He ohu ia e tū taŋata matapō era: «¡E Ietū, e te Hakaara o ⌊Tāvita⌋ ē, ka haka ꞌaroha koe i a au!».
39He ture e te nuꞌu o muꞌa mo mou, ꞌe ꞌai rā taŋata e ꞌata ohu pūai era: «¡E te Hakaara o Tāvita ē, ka haka ꞌaroha koe i a au!».
40He noho a Ietū ꞌe he uŋa mo maꞌu i tū taŋata era. I puā era rā taŋata he ꞌui:
41—¿He aha taꞌa meꞌe haŋa mo aŋa atu e au?
He pāhono e tū taŋata matapō era:
—E Ietū, e haŋa rō ꞌana a au mo ora o tōꞌoku mata.
42He kī e Ietū:
—¡Nā he ora tuꞌu mata ꞌo te haka moe ōꞌou i te manaꞌu ꞌi ruŋa i te ꞌAtua!
43ꞌI tū hora mau era ꞌā he ora rō ꞌai te mata o tū taŋata era. He oho ia ꞌi muri i a Ietū koia ko haꞌahana-hana ki te ꞌAtua. Te nuꞌu taꞌatoꞌa takeꞌa i tū meꞌe era he haꞌahana-hana takoꞌa ki te ꞌAtua.
19He piri iŋa o Tākeo ki a Ietū
1I tuꞌu era a Ietū ki Herikō, he uru he oho a ira. 2ꞌI rā kona e noho era te taŋata ꞌono e tahi te ꞌīŋoa ko Tākeo, he pūꞌoko haka tere o te ⌊nuꞌu haka ꞌauhau i te taŋata hai moni mo te rōmano⌋. 3Rā taŋata e haŋa rō ꞌana mo takeꞌa i a Ietū ꞌe, ꞌi tōꞌona poto-poto ꞌe ꞌi te rahi o te taŋata, ꞌina he takeꞌa e oŋa e uꞌi era. 4ꞌO ira i tahuti i oho ai a muꞌa, he eke ki ruŋa i te tumu pika o te tapa o te ara o te kona a ira ka vari era a Ietū.
5I vari era a ira, he hira a ruŋa he uꞌi ꞌe he kī e Ietū: «E Tākeo, ka topa koe mai ruŋa ena. ꞌArīnā ꞌi tuꞌu hare a au ka noho ena».
6ꞌI tū hora ꞌā he topa a Tākeo, ko toꞌo atu ꞌā te koa, he maꞌu he oho i a Ietū.
7I takeꞌa era e te taŋata, he haꞌamata he hēŋuꞌi-ŋuꞌi o ruŋa i a Ietū pē nei ē: «Ko oho ꞌā noho ꞌi te hare o te taŋata hara».
8ꞌE, ꞌi te kona hare era, he eꞌa a Tākeo ki ruŋa he kī ki a Ietū:
—¿Ko ꞌite ꞌā koe? ꞌĪ a au he vahi a vāeŋa i tōꞌoku hauhaꞌa taꞌatoꞌa, ꞌe he vaꞌai e tahi pāꞌiŋa ki te nuꞌu veve. ꞌE mo ai, hora haka ꞌauhau era e au i te nuꞌu hai moni mo te rōmano i ꞌata haka ꞌauhau rō ki ravaꞌa takoꞌa mai ai tōꞌoku, hora nei he haka hoki e au e hā tara mo te tara ka tahi toke e au.
9He kī e Ietū:
—ꞌI ꞌaŋarīnā te nuꞌu o te hare nei i eꞌa ai mai roto i te ūtuꞌa o te hara ꞌe i ravaꞌa ai i te ora ꞌāpī ꞌina he hopeꞌa raꞌa vaꞌai e te ꞌAtua; te taŋata nei, ꞌi te huri ꞌe ꞌi te haka moe i tōꞌona manaꞌu ꞌi ruŋa i te ꞌAtua, i haka takeꞌa mai ai he hakaara mau ꞌā o ⌊ꞌAparahama⌋. 10Te ⌊Poki o te taŋata⌋, paꞌi, i oho mai ai mo kimi i te taŋata oho a te ara taꞌe tano mo haka huri i te manaꞌu ki te ꞌAtua, ki eꞌa ai mai roto i te ūtuꞌa o te hara ꞌe ki ravaꞌa ai i te ora ꞌāpī ꞌina he hopeꞌa raꞌa.
He ꞌaꞌamu haꞌaauraꞌa o te tāvini riva-riva
11ꞌI te hāhine ia o Ietū ki Hērutarema, ꞌe ꞌi te manaꞌu o te nuꞌu era e haka roŋo era ki a ia pē nei ē: te ⌊haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua⌋ nā he topa, he ꞌaꞌamu e Ietū i te ꞌaꞌamu haꞌaauraꞌa nei. 12He kī:
«E ai rō ꞌā te taŋata hōnui e tahi ko oho ꞌā ki te henua roa-roa mo haka ꞌariki ꞌe ꞌai ka hoki mai. 13ꞌI raꞌe ki te oho, he uŋa ki tōꞌona tāvini e hoꞌe ꞌahuru mo oho ki a ia, ꞌe he vaꞌai meꞌe rahi moni e tahi e tahi o rā ŋā tāvini ꞌe he kī: “E uꞌi te rāveꞌa mo haka aŋa i te moni ena ꞌātā ki tōꞌoku hoki iŋa mai”.
14»Te nuꞌu o rā henua ꞌina he haŋa ki rā taŋata. He uŋa ia ꞌi tuꞌa ꞌā i te nuꞌu mo kī ki te kope māꞌana e haka ꞌariki: “Kai haŋa a mātou ki te taŋata ena mo ꞌariki o mātou”.
15»I haka ꞌariki nō i tū taŋata era, ꞌe he hoki ki tōꞌona henua. I tuꞌu era he uŋa mo oho o tū nuꞌu tāvini era mo ꞌite e hia moni i ravaꞌa o tū moni vaꞌai era.
16»He tuꞌu te kope raꞌe, he kī: “E te ꞌariki, o te moni vaꞌai mai era e koe, hora nei e hoꞌe ꞌahuru rahi haka ꞌou”. 17He pāhono e tū ꞌariki era: “Ko tano ꞌā. Tāvini riva-riva mau ꞌā a koe. He haꞌatura ōꞌou ꞌi te meꞌe ꞌiti-ꞌiti pē nā, he haka suerekao koe e au o te kona e hoꞌe ꞌahuru”.
18»He tuꞌu te rua, he kī: “E te ꞌariki, o te moni vaꞌai mai era e koe, hora nei e rima rahi haka ꞌou”. 19He kī takoꞌa ki tū rua tāvini era: “He haka suerekao koe e au o te kona e rima”.
20»He vari ia te tāvini haka ꞌou e tahi, he kī: “E te ꞌariki, ꞌī tuꞌu moni ꞌī aꞌa. Ko hāpaꞌo ꞌana e au ꞌi roto i te haroꞌi, 21he riꞌa-riꞌa ōꞌoku i a koe. Ko ꞌite ꞌana, paꞌi, a au: taŋata haŋa koe mo aŋa e tuꞌu tāvini i taꞌa meꞌe kī ꞌe mo ravaꞌa meꞌe rahi atu meꞌe haka ꞌou mai taꞌa meꞌe vaꞌai. Pē ira takoꞌa ꞌana koe ꞌi te hora haka ꞌoka i te kai”.
22»He kī e tū ꞌariki era: “E te tāvini taꞌe tano ē, hai taꞌa vānaŋa mau ena ꞌā ka haka ūtuꞌa ena koe e au. Mo ai e ꞌite riva-riva rō ꞌā e koe pē hē tōꞌoku huru, 23¿he aha ia koe i taꞌe maꞌu ai i tōꞌoku moni ki roto i te hare hāpaꞌo moni mo haka hoki haka ꞌou mai e rahi rō ꞌana ꞌi te hora tuꞌu mai ōꞌoku?”.
24»He kī e tū ꞌariki era ki te nuꞌu taꞌatoꞌa o ira: “Ka hiko kōrua i te moni mai te taŋata ena, ꞌe ꞌai ka vaꞌai rō ki te kope ravaꞌa era e hoꞌe ꞌahuru haka ꞌou”. 25He kī e tū nuꞌu era: “E te ꞌariki, ¡ꞌai i a ia e hoꞌe ꞌahuru rahi haka ꞌou o te moni!”.
26»He pāhono e tū ꞌariki era: “Te kope ꞌata rahi o te meꞌe, ꞌata rahi ka vaꞌai ena; ꞌe te kope ꞌina e tahi ꞌāꞌana meꞌe, ꞌātā ki te meꞌe manaꞌu e ia ꞌāꞌana ka hiko ena. 27ꞌE te nuꞌu taꞌe haŋa era mo ꞌariki ōꞌoku, ka maꞌu mai ꞌai ka tiŋaꞌi ka haka mate rō ꞌi muꞌa i a au”».
He tuꞌu iŋa o Ietū ki Hērutarema
(Māteo 21.1-11; Marko 11.1-11; Iovani 12.12-19)
28I oti era te kī i te meꞌe nei, he eꞌa he oho haka ꞌou a Ietū ꞌi tōꞌona ara ki Hērutarema. 29I hāhine era ki Vetefāhē ꞌe ki Vētānia, he kona o muri o te maꞌuŋa kī o te ꞌŌrivo, he uŋa e Ietū e rua o tāꞌana nuꞌu hāpī 30koia ko kī: «Ka oho kōrua ki te kona o muꞌa era ai. Nā ꞌi ira te muni e here rō ꞌā, kai eke ꞌā e te taŋata. Ka kume, ꞌai ka maꞌu rō mai. 31Mo ꞌui atu e te nuꞌu mo aha kōrua e kume ena, e kī: “O te mātou Pūꞌoko Haka Tere ko Ietū i kī mai”».
32He oho tū nuꞌu hāpī era ꞌe pa he meꞌe kī mau era ꞌā e Ietū i topa ai. 33E kume nō ꞌana i tū muni era he ꞌui e te nuꞌu o rāua rā muni pē nei ē:
—¿He aha rā kōrua e kume ena i te muni?
34He pāhono e tū nuꞌu hāpī era:
—O te mātou Pūꞌoko Haka Tere ko Ietū i kī mai.
35He haꞌatiꞌa e rā nuꞌu. He maꞌu ia i tū muni era, he puꞌa hai kahu o rāua, ꞌe he eke a Ietū.
36E oho era a Ietū a te ara ꞌi ruŋa i rā muni, ꞌi muꞌa e hēriki e oho era e te taŋata hai kahu o rāua, he moꞌa iŋa ki a ia. 37I hāhine era ki te hakaturu o te Maꞌuŋa o te ꞌŌrivo, te nuꞌu taꞌatoꞌa oho ꞌi muri i a ia, ꞌi te koa, he haꞌamata he ꞌeha ꞌai ka haꞌahana-hana i te ꞌAtua ꞌo te mana taꞌatoꞌa takeꞌa e rāua. 38Pē nei e kī era:
«¡Taŋata haꞌamaitai e te ꞌAtua
te ꞌAriki oho mai nei hai ꞌīŋoa ōꞌona!»
«¡Ka ai te haumārū o te ꞌAtua i tōꞌona taŋata!»
«¡Ki haꞌahana-hana tahi tātou ki te ꞌAtua ꞌi te raŋi!».
39ꞌI roto i tū nūnaꞌa taŋata era te tētahi ⌊fariseo⌋ e kī era:
—E te Maꞌori, ka ture ka haka mou te nuꞌu era.
40He pāhono e Ietū:
—Mo mou o te nuꞌu era, he ꞌeha e te māꞌea.
He taŋi iŋa o Ietū mo Hērutarema
41I hāhine i oho era a Ietū ki Hērutarema, ꞌe i takeꞌa riva-riva era, he taŋi mo rā kona. 42He kī:
«ꞌĀhani ꞌō ko ꞌite ꞌā a koe, ka ai atu ꞌi ꞌaŋarīnā, i te meꞌe mo vaꞌai atu i te haumārū. Hora nei ko naꞌa ꞌā e te ꞌAtua ꞌo tuꞌu taꞌe haŋa mai. 43Nā e ai rō te mahana taꞌe au mōꞌou. Te nuꞌu taꞌe haŋa atu e puru e haka vari tahi rō i a koe ꞌe e tamaꞌi rō atu; e ko ravaꞌa koe mo tere. 44E haka pararaha rō i a koe, e tiŋaꞌi rō i taꞌa ŋā poki, ꞌe te māꞌea taꞌatoꞌa titi i a koe e haka marere tahi rō, he taꞌe aŋi-aŋi ōꞌou i te hora tuꞌu mai o te ꞌAtua mo haka ora atu i a koe».
He tū-tute iŋa o Ietū i te nuꞌu
(Māteo 21.12-17; Marko 11.15-19; Iovani 2.13-22)
45He uru a Ietū ki roto i te Kona Haꞌamuri ꞌAtua, ꞌe mai roto i tū-tute tahi ai i te nuꞌu hoꞌo i te rāua meꞌe ꞌi roto 46ꞌe he kī: «Nā ꞌi ruŋa i te ⌊Pāpaꞌi Moꞌa⌋ e hāꞌaki ena te vānaŋa o te ꞌAtua pē nei ē: “Tōꞌoku hare e kī rō: ‘he hare mo pure’”, ꞌe ko haka riro ꞌā e kōrua he ꞌana o te toke-toke».
47Paurō te mahana e hāpī era a Ietū ꞌi te Kona Haꞌamuri ꞌAtua. Te nuꞌu ra-rahi o te ⌊oromatuꞌa⌋, te nuꞌu ⌊maꞌori o te haka tere hūrio⌋, ꞌe te nuꞌu ra-rahi o rā kona e kimi rō ꞌā i te rāveꞌa mo tiŋaꞌi mo haka mate i a Ietū. 48ꞌE, ꞌo te ai he taka-taka nō te aŋa o te taŋata mo haka roŋo i tāꞌana vānaŋa, ꞌina he ravaꞌa.
20¿ꞌA ꞌai i vaꞌai ki a Ietū i te parau mo aŋa i te meꞌe aŋa e ia?
(Māteo 21.23-27; Marko 11.27-33)
1E tahi mahana, e haka ꞌite ꞌana a Ietū i te ⌊roŋo riva-riva o te ꞌAtua⌋ ki te taŋata ꞌi te Kona Haꞌamuri ꞌAtua, he tuꞌu te nuꞌu ra-rahi o te ⌊oromatuꞌa⌋, te ⌊maꞌori o te haka tere hūrio⌋ ꞌe te nuꞌu pūꞌoko haka tere hūrio, 2he ꞌui:
—¿ꞌA ꞌai i vaꞌai atu i te parau mo aŋa ōꞌou i te ŋā meꞌe ena e koe e aŋa ena?
3He kī e Ietū:
—ꞌĪ a au he ꞌui takoꞌa atu; e pāhono mai. 4¿ꞌA ꞌai i uŋa mai i a Iovani mo ⌊papatito⌋, o te ꞌAtua, ꞌo o te taŋata?
5He haꞌamata tū nuꞌu era he tātake ki a rāua ꞌā: «Mo kī o tātou: “O te ꞌAtua i uŋa mai”, pē nei ka kī mai era: “¿He aha ia a kōrua i taꞌe haka roŋo ai i tāꞌana vānaŋa?”. 6ꞌE, e ko tano mo kī o tātou: “O te taŋata i uŋa mai”, ꞌo tamaꞌi mai e te nuꞌu hai māꞌea ki te mate. Ki te rāua manaꞌu, paꞌi, a Iovani he perofeta». 7ꞌO ira i pāhono ai ki a Ietū ꞌina a rāua kai ꞌite ꞌa ꞌai a Iovani i uŋa mai mo papatito. 8He kī e Ietū:
—ꞌIna takoꞌa ia a au e ko kī atu ꞌa ꞌai i vaꞌai mai i te parau mo aŋa i te meꞌe aŋa e au.
Te nuꞌu hāpaꞌo i te kona ꞌoka vino
(Māteo 21.33-44; Marko 12.1-11)
9He haꞌamata a Ietū he ꞌaꞌamu ki te taŋata i te ꞌaꞌamu haꞌaauraꞌa nei:
«E tahi taŋata he ꞌoka i tōꞌona ꞌāua hai vino. I oti era he haꞌaꞌau ananake ko te nuꞌu ꞌoka kai mo aŋa i rā henua ꞌe mo ꞌauhau ki a ia i te ꞌapa vino tano māꞌana mo te hoa henua. I oti era he eꞌa he oho ki te rua henua.
10»I tano era te ꞌāvaꞌe mo kato, he uŋa e tū taŋata era i te tāvini ki rā kona mo kī ki tū nuꞌu ꞌoka kai era mo vaꞌai i te ꞌapa vino haꞌaꞌau era ananake. He toꞌo mai e rā nuꞌu he tiŋaꞌi ka piꞌi-piꞌi rō i rā tāvini, ꞌe ꞌai ka haka hoki ꞌina e tahi meꞌe maꞌu o te rima.
11»He uŋa e tū taŋata era i te tāvini haka ꞌou e tahi; pē ira takoꞌa ꞌana i meꞌe ai e tū nuꞌu era: he tiŋaꞌi koia ko vā-vā, ꞌe he haka hoki ꞌina e tahi meꞌe maꞌu o te rima. 12He uŋa ia i te toru kope, he tiŋaꞌi ꞌe he tute takoꞌa e rā nuꞌu.
13»He kī ia ki a ia ꞌā tū taŋata era ōꞌona rā henua: “¿Hora nei he aha tāꞌaku meꞌe mo aŋa? ꞌĪ a au he uŋa i tāꞌaku poki haŋa rahi nei; pē ira pēaha ana moꞌa”.
14»I takeꞌa era e tū nuꞌu hāpaꞌo vino era i rā poki, he kī ki a rāua ꞌana: “Ko te kope era te kope ki a ia ka topa ena te henua nei. Ki toꞌo mai ki tiŋaꞌi ki haka mate mo topa rō mai ꞌai mo tātou”.
15»He toꞌo ia e tū nuꞌu era i rā poki mai roto i rā henua, he maꞌu he oho he tiŋaꞌi he haka mate».
—Ki te kōrua manaꞌu ia, ¿he aha te meꞌe ka aŋa era ki rā nuꞌu e te taŋata era ōꞌona rā henua? 16He oho he tiŋaꞌi i rā nuꞌu he haka mate ꞌe he vaꞌai i rā henua ki te tētahi nuꞌu mo hāpaꞌo.
I ŋaroꞌa era e te nuꞌu i rā vānaŋa he kī:
—¡Pē hiva ꞌā ana taꞌe topa te meꞌe tuꞌu pē nā!
17He rori a Ietū he uꞌi ki tū nuꞌu era he kī:
—¿He aha ia te auraꞌa o te vānaŋa nei o ruŋa i te ⌊Pāpaꞌi Moꞌa⌋:
“Te māꞌea taꞌe haŋa era e te nuꞌu aŋa hare
ko riro ꞌana he māꞌea matuꞌa haka noho hare”?
18»Te kope viri a ruŋa i rā māꞌea he ꞌota-ꞌota; ꞌe mo viri o rā māꞌea ki ruŋa, he piꞌi-piꞌi tahi.
19Tū ŋā oromatuꞌa ra-rahi era ꞌe te maꞌori o te haka tere hūrio i haŋa rō mo ꞌa-ꞌaru i a Ietū ꞌi rā hora mau ꞌā, he aŋi-aŋi: rā ꞌaꞌamu haꞌaauraꞌa era mo rāua. ꞌE, ꞌi te riꞌa-riꞌa ꞌi te taŋata, i taꞌe ꞌa-ꞌaru ai.
He kimi iŋa i te ꞌōtohe mo ꞌa-ꞌaru i a Ietū
(Māteo 22.15-22; Marko 12.13-17)
20He uŋa e tū nuꞌu ra-rahi era o te hūrio i te ŋāŋata, e haka tuꞌu rō ꞌana pa he ŋāŋata riva, haka ꞌui ki a Ietū mo uꞌi i te rāveꞌa mo kī e Ietū i te vānaŋa taꞌe tano mo te rāua haka tere iŋa; pē ira he ravaꞌa e rāua i te ꞌōtohe mo ꞌa-ꞌaru ꞌe mo vaꞌai ki te rima o te suerekao rōmano mo haka ūtuꞌa. 21Pē nei rā nuꞌu i ꞌui ai:
—E te Maꞌori, ko ꞌite ꞌana a mātou: taꞌa meꞌe kī ꞌe taꞌa meꞌe hāpī he parautiꞌa. ꞌIna koe he haka tano i te vānaŋa mo haka koa i te taŋata. Te meꞌe hāpī ꞌāꞌau he ara mau ꞌana o te ꞌAtua. 22Ki tuꞌu manaꞌu, ¿ko tano mau ꞌā a tātou e ꞌauhau nei i te moni kī mo ꞌauhau ki te ꞌariki o te rōmano?
23ꞌI te aŋi-aŋi e Ietū i te manaꞌu rake-rake o rā nuꞌu, he kī:
24—Ka haka takeꞌa mai rā e tahi ⌊renario⌋.
I haka takeꞌa era e te nuꞌu he ꞌui:
—¿O ꞌai te ꞌāriŋa ꞌe te ꞌīŋoa ena e pāpaꞌi ena o ruŋa?
He pāhono e rā nuꞌu:
—O te ꞌariki o te rōmano.
25He kī e Ietū:
—Ka vaꞌai ia ki te ꞌariki rōmano te meꞌe o te ꞌariki rōmano, ꞌe ki te ꞌAtua te meꞌe o te ꞌAtua.
26ꞌIna e tahi meꞌe i ravaꞌa e rā nuꞌu o tū vānaŋa era ꞌa Ietū ꞌi muꞌa o te taŋata mo tano mo ꞌa-ꞌaru i a ia. ꞌI te māere ꞌi tū vānaŋa era, he mo-mou rō ꞌai.
¿E ora haka ꞌou rō te nuꞌu mate?
(Māteo 22.23-33; Marko 12.18-27)
27I oho era he haka hāhine ki a Ietū tētahi nuꞌu ⌊saruseo⌋. Ki te rāua kī ꞌina he taŋata he ora haka ꞌou mai te mate. ꞌO ira i kī ai ki a Ietū i te meꞌe nei:
28—E te Maꞌori, pē nei a ⌊Mōtē⌋ i pāpaꞌi ai: mo mate o te taŋata ⌊hāipo-ipo⌋ e tahi ꞌe ꞌina kai ai te poki ararua ko tāꞌana viꞌe, te taina tane o rā kope e hāipo-ipo ki rā viꞌe mo ai o te poki mo maꞌu i te ꞌīŋoa o rā taina mate era ꞌe mo ai o tōꞌona hakaara.
29»ꞌI muꞌa ꞌā i ai rō e hitu taina tane. Te kope raꞌe he hāipo-ipo, ꞌe kai ai te poki i mate rō ai. 30Te rua 31ꞌe te toru he hāipo-ipo ki tū viꞌe ꞌā, pē ira takoꞌa ꞌana tū tētahi taina era. Rā ŋā taina, kai ai hia te poki, i mā-mate rō ai. 32I oho era he mate takoꞌa tū viꞌe era.
33»Iā. ꞌI te hora o te taŋata mo ora mai te mate, ana topa tāꞌue rā meꞌe, o roto o rā ŋā taina, ¿ꞌa ꞌai mau rā viꞌe? A hi-hitu, paꞌi, i hāipo-ipo ai ki tū viꞌe ꞌā.
34He pāhono e Ietū:
—Te taŋata ꞌe te viꞌe ꞌi te ao nei e hāipo-ipo rō ꞌā. 35ꞌE te nuꞌu tano ki te ꞌAtua mo ora mai te mate ꞌe mo oꞌo ki te ao haka tere e ia e ko hāipo-ipo 36ꞌi te meꞌe era e ko mate haka ꞌou a rāua pa he merahi, ꞌe he riro rō ꞌai he ŋā poki o te ꞌAtua ꞌo te ai ko haka ora ꞌā mai te mate. 37ꞌE te ora o te taŋata mai te mate: a Mōtē mau ꞌana i haka ꞌite mai o ruŋa ꞌi te kona pāpaꞌi e ia o te tumu ura ꞌi te ahi. Pē nei, paꞌi, i kī ai e te ꞌAtua ꞌi rā kona ki a Mōtē: «A au he ꞌAtua, kope ki a ia e haꞌamuri ena e te kōrua tupuna ko ⌊ꞌAparahama⌋, ko Itaꞌata, ꞌe ko Hākovo». I kī ai i te vānaŋa nei ko mate era ꞌā rā nuꞌu. 38¡Te ꞌAtua, paꞌi, he ꞌAtua o te nuꞌu ora; mōꞌona e ora tahi rō ꞌā!
39He kī ia e te tētahi maꞌori o te haka tere hūrio:
—Ko tano mau ꞌā taꞌa vānaŋa, e te Maꞌori ē.
40ꞌI te huru o te pāhono iŋa o Ietū, ꞌina kai haŋa haka ꞌou rā nuꞌu mo ꞌui e tahi meꞌe.
¿Mai i a ai ka haka ara mai ena te ⌊Kiritō⌋?
(Māteo 22.41-46; Marko 12.35-37)
41He ꞌui e Ietū:
—¿He aha kōrua e kī ena: te Kiritō mai i a ⌊Tāvita⌋ ka haka ara mai ena? 42I pāpaꞌi ai e Tāvita ꞌi ruŋa i te puka o te Hīmene:20.42 Te puka o te Hīmene he puka e tahi o te Pīpīria kī ꞌi te tire he Salmos. ꞌI ruŋa meꞌe rahi nō atu hīmene haꞌahana-hana ki te ꞌAtua. O te ꞌariki era ko Tāvita i pāpaꞌi meꞌe rahi o te ŋā hīmene nei.
“ꞌA Iehoha te ꞌAtua i kī rō ki tōꞌoku Pūꞌoko Haka Tere:
‘Ka noho koe ꞌi tōꞌoku pāꞌiŋa mataꞌu,
43ꞌātā ka haka rē rō e au i te nuꞌu taꞌe haŋa atu ki a koe ꞌi raro o tuꞌu vaꞌe’”.
44»Hai kī o Tāvita i te vānaŋa era mo te Kiritō, e ꞌite nei e tātou: te Kiritō taꞌe nō he hakaara o Tāvita.
Te huru o te maꞌori o te haka tere hūrio
(Māteo 23.1-36; Marko 12.38-40; Ruka 11.37-54)
45E noho e haka roŋo tahi ꞌā te taŋata, he kī e Ietū ki tāꞌana nuꞌu hāpī:
46«E uꞌi kōrua ꞌo riro pa he maꞌori o te haka tere hūrio, nuꞌu haŋa mo hāꞌere e uru rō ꞌā i te kahu ro-roa mo haka tuꞌu pa he nuꞌu hōnui ꞌe mo ꞌaroha e te taŋata ꞌi te ara pa he ꞌariki. He uꞌi nō te aŋa mo noho e rāua i te pepe o te nuꞌu hōnui o roto i te ⌊hare pure hūrio⌋ ꞌe o te kona ŋoŋoro. 47He hiko nō te aŋa i te hare o te ŋā viꞌe hove mo rāua, ꞌe mo naꞌa i rā meꞌe taꞌe tano aŋa era e rāua, he haka roa-roa te pure iŋa ꞌi muꞌa o te taŋata mo haka tuꞌu i a rāua pa he nuꞌu riva. ꞌĪ a au he kī atu: ꞌata paŋahaꞌa te ūtuꞌa ka topa ena ki rā ŋā nuꞌu».
21Te tara vaꞌai e te viꞌe veve mo te ꞌAtua
1E noho nō ꞌā a Ietū ꞌi te Kona Haꞌamuri ꞌAtua, he takeꞌa pē hē te nuꞌu ꞌono e ha-haꞌo era i te moni ki roto i te ꞌavahata. 2He takeꞌa takoꞌa i te viꞌe hove veve e tahi e ha-haꞌo ꞌā e rua tara ꞌaurī taꞌe hauhaꞌa rahi. 3He kī e Ietū:
«ꞌĪ a au he kī atu: i hau rō atu ꞌi te hauhaꞌa, ki te ꞌAtua, te moni vaꞌai e te viꞌe hove veve era ai ki te moni vaꞌai e te tētahi nuꞌu era. 4Te nuꞌu taꞌatoꞌa era, paꞌi, hai tara e topa rō ꞌā i a rāua i vaꞌai ai; ꞌe te viꞌe era, ꞌi roto i tōꞌona veve, te tara ai mo tōꞌona ora i vaꞌai tahi nō mo te ꞌAtua».
Te ⌊Kona Haꞌamuri ꞌAtua⌋ e haka marua tahi rō
5E ai rō ꞌana te tētahi nuꞌu vānaŋa o ruŋa o te Kona Haꞌamuri ꞌAtua, o ruŋa o te tau o tōꞌona māꞌea, ꞌe o te meꞌe haka nehe-nehe i rā kona vaꞌai e te nuꞌu. He kī e Ietū: 6«O te meꞌe taꞌatoꞌa ena e takeꞌa ena e kōrua e ai rō te mahana e ko ai haka ꞌou e tahi māꞌea ꞌi ruŋa i te rua māꞌea. E haka marua tahi rō».
He ꞌati era mo topa
(Māteo 24.3-28; Marko 13.3-23)
7He ꞌui ia e te nuꞌu:
—E te Maꞌori, ¿a hē ka topa te meꞌe ena? ¿Pē hē ka haka aŋi-aŋi mai ena ko hāhine ꞌā te meꞌe taꞌatoꞌa ena mo topa?
8He pāhono e Ietū:
—E uꞌi kōrua ꞌo haka maꞌa-maꞌa rō atu. Nuꞌu rahi te nuꞌu ka tuꞌu atu ena he kī atu ko au a rāua. Pē nei ka kī atu ena: «He Kiritō au» ꞌe «Rā hora ko te hora nei». ꞌIna kōrua ko haka roŋo. 9Ka ŋaroꞌa ena kōrua i te parau ꞌāpī ꞌo ruŋa i te tamaꞌi ꞌe o te nuꞌu haka tumu i te ture ki te rāua nuꞌu ra-rahi, ꞌina kōrua ko riꞌa-riꞌa; ꞌi raꞌe, paꞌi, te ŋā meꞌe nei ka topa ena. Ka ai atu pē ira, e ŋeꞌi rō te tuꞌu iŋa mai o te hopeꞌa o te ao nei.
10He kī haka ꞌou e Ietū:
«Te nuꞌu o te henua e tahi e moto rō ki te nuꞌu o te rua henua, ꞌe he tamaꞌi te ꞌariki o te kona e tahi ki te ꞌariki o te rua kona. 11He mākenu-kenu te henua, ꞌe meꞌe rahi nō atu kona he ai te maruaki ꞌe te māui-ui, ꞌe he takeꞌa te meꞌe taparahi-taꞌata ꞌe te taipe nui-nui ꞌi ruŋa i te raŋi.
12»ꞌI raꞌe ki te topa o te ŋā meꞌe nei, he tute i a kōrua mo ꞌa-ꞌaru mo tōtōā. He maꞌu mo ture ꞌi roto i te ⌊hare pure hūrio⌋, ꞌe he puru ꞌi roto i te hare maꞌuꞌaurī. E maꞌu takoꞌa rō i a kōrua ki muꞌa o te ꞌariki ꞌe o te suerekao o ruŋa ōꞌoku.
13»Pē ira ka ai ena te hora mo haka ꞌite e kōrua o ruŋa i a au. 14ꞌIna ko manaꞌu rahi hai vānaŋa mo kī mo te kōrua ora. 15Māꞌaku e vaꞌai atu i te vānaŋa mārama-rama mo pāhono ki rā nuꞌu ꞌo ravaꞌa e tahi meꞌe mo kī i te kōrua reo-reo e te nuꞌu te rāua manaꞌu mau nō he tōtōā i a kōrua.
16»ꞌI rā ŋā mahana ꞌātā te kōrua matuꞌa, taina, huaꞌai ꞌe repahoa he vaꞌai i a kōrua ki te rima o te nuꞌu taꞌe haŋa atu. ꞌE tētahi o kōrua e tiŋaꞌi e haka mate rō. 17Te taŋata taꞌatoꞌa e maꞌu rō i te riri mo kōrua he haka moe o kōrua i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a au. 18Ka ai atu pē ira, e ko ŋaro korohaŋa e tahi rauꞌoho pūꞌoko o kōrua. 19ꞌO ira, e haka noho nō te kōrua manaꞌu ꞌi ruŋa i a au ki ravaꞌa ai e kōrua i te ora ꞌāpī ꞌina he hopeꞌa raꞌa vaꞌai e te ꞌAtua.
20»Ka takeꞌa ena e kōrua ko haka vari tahi ꞌā a Hērutarema e te vaꞌehau o te rua henua, e ꞌite: ko hāhine ꞌā te hora he haka pararaha i rā kona. 21ꞌI rā hora, te nuꞌu ꞌi te kona taꞌatoꞌa o Hūrea e tē-tere a te kona maꞌuŋa. Te nuꞌu ꞌi Hērutarema e eꞌa, ꞌe te nuꞌu ꞌi ꞌuta ꞌina ko hoki ki ira.
22»Rā ŋā mahana he mahana o te ūtuꞌa, he mahana haka tano i te meꞌe taꞌatoꞌa kī ꞌi ruŋa i te ⌊Pāpaꞌi Moꞌa⌋. 23E ŋaroꞌa rō i te māui-ui ki roto i te ivi ꞌi te ꞌati ka topa era, he ūtuꞌa hopeꞌa o te nui-nui mo te itaraera. ¡ꞌE, ko te ꞌaroha ꞌi te hānautama ꞌe ꞌi te ŋā viꞌe e haka ꞌomo-ꞌomo nō ꞌā i te rāua ŋā poki ꞌi rā ŋā mahana! 24E ai rō te nuꞌu o ira ka mate ena ꞌi te hoe, ꞌe tētahi atu he ꞌa-ꞌaru he maꞌu ki te rua henua; he tōtōā i a Hērutarema ꞌe he haka tere e te nuꞌu taꞌe he hūrio ꞌātā ki te roa o te mahana i haꞌatiꞌa e te ꞌAtua.
He hoki iŋa mai o te ⌊Poki o te taŋata⌋
(Māteo 24.29-35,42-44; Marko 13.24-37)
25»E ai rō te taipe ꞌi ruŋa i te raꞌā, ꞌi ruŋa i te māhina ꞌe ꞌi ruŋa i te hetuꞌu, ꞌe te taŋata taꞌatoꞌa o te ao e mira-mira rō te manaꞌu ꞌe e riꞌa-riꞌa rō ꞌi te heruru taparahi-taꞌata o te vave ꞌe o te vaikava. 26Te nuꞌu e re-rehu rō ꞌi te riꞌa-riꞌa he manaꞌu ki te meꞌe ka topa era ki te ao; te meꞌe o te raŋi, paꞌi, e rū-rū tahi rō.
27»ꞌI rā hora he takeꞌa i te Poki o te taŋata ka topa mai ꞌi ruŋa i te raŋi e tahi ꞌi ruŋa i a ia te pūai ꞌe te ꞌana-ꞌana o te ꞌAtua. 28Hora era mo haꞌamata o te ŋā meꞌe nei, e haka hio-hio te kōrua manaꞌu, e maꞌu te ꞌāriŋa a ruŋa; e ko roa, paꞌi, te ꞌAtua he haka eꞌa i a kōrua mai roto i te ūtuꞌa o te hara ꞌe he vaꞌai atu i te ora ꞌāpī ꞌina he hopeꞌa raꞌa».
29He ꞌaꞌamu takoꞌa e Ietū i te meꞌe nei:
«E manaꞌu kōrua i te tumu pika ꞌo i te tētahi tumu. 30E takeꞌa ena e kōrua ko pipi ꞌā, he aŋi-aŋi ko hāhine ꞌana a hora. 31Pē ira takoꞌa ꞌā, ka takeꞌa ena e kōrua ko topa ꞌana te ŋā meꞌe nei, e ꞌite: ko hāhine mai ꞌā te ⌊haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua⌋.
32»ꞌĪ a au he kī atu: te taŋata o te hora nei e ko ŋaro hia ka topa rō mai ena te ŋā meꞌe nei. 33E kore rō te raŋi ꞌe te henua, ꞌe tāꞌaku vānaŋa nei e ko ŋaro; e tano tahi rō.
34»E uꞌi kōrua ꞌo haka rehe-rehe ki te meꞌe taꞌe au, ki te ꞌava unu ꞌe ki te manaꞌu ki te meꞌe o te ao nei, ꞌo tuꞌu rō mai te mahana o te ture hopeꞌa 35ꞌina kai aŋi-aŋi hia he maꞌurima i a kōrua. Rā mahana mo te taꞌatoꞌa nō taŋata ka tuꞌu mai ena. 36ꞌO ira, ꞌi te hora taꞌatoꞌa, e ꞌara te kōrua mata ꞌe e pure mo pūai o kōrua ꞌi te hora o te ꞌati ka tuꞌu mai ena e haka moe nō ꞌana i te manaꞌu ꞌi ruŋa i te ꞌAtua, ꞌo haꞌamā kōrua ꞌi te hora ꞌi muꞌa o te Poki o te taŋata».
37Te aŋa ꞌa Ietū he hāpī i te taŋata ꞌi te Kona Haꞌamuri ꞌAtua ꞌi te ꞌōtea; ꞌi te pō, he iri he noho ꞌi ruŋa i te maꞌuŋa kī o te ꞌŌrivo. 38ꞌE, ꞌi te pō era ꞌā, te taŋata taꞌatoꞌa e oho era ki te Kona Haꞌamuri ꞌAtua haka roŋo i a Ietū.
22He haꞌaꞌau iŋa mo ꞌa-ꞌaru i a Ietū
(Māteo 26.1-5,14-16; Marko 14.1-2,10-11; Iovani 11.45-53)
1Ko hāhine ꞌana te ⌊ŋoŋoro kai i te haraoa ꞌina he revaura⌋, he ⌊ŋoŋoro o te Pakate⌋. 2Te ⌊oromatuꞌa ra-rahi⌋ ananake ko te ⌊maꞌori o te haka tere hūrio⌋ e uꞌi ꞌana i te rāveꞌa pē hē ana tiŋaꞌi ana haka mate i a Ietū taꞌe e ꞌite e te taŋata he riꞌa-riꞌa ꞌi a rāua.
3He oꞌo a Rukifero ki roto i a Hura, he kope o roto o te hoꞌe ꞌahuru mā piti nuꞌu hāpī ꞌa Ietū, kī ko Ikariote. 4Pē ira nei kope i oho i uꞌi ai i te nuꞌu oromatuꞌa ra-rahi ꞌe i te kape o te mūtoꞌi ꞌauario i te ⌊Kona Haꞌamuri ꞌAtua⌋ mo haꞌaꞌau pē hē ana vaꞌai i a Ietū ki a rāua. 5He koa rō atu ꞌai tū nuꞌu era ꞌe he kī he ꞌauhau hai moni. 6«Ko tano ꞌā» —i kī ai e Hura. ꞌE he uꞌi ia hai hora ꞌina he taŋata rahi mo vaꞌai i a Ietū.
He kai iŋa hopeꞌa
(Māteo 26.17-29; Marko 14.12-25; Iovani 13.21-30; 1 Kōrinto 11.23-26)
7I tuꞌu era te mahana o te ŋoŋoro kai i te haraoa ꞌina he revaura, he mahana mo tiŋaꞌi i te māmoe mo rā ŋoŋoro, 8he uŋa e Ietū i a Pētero ararua ko ⌊Iovani⌋ ꞌe he kī:
—Ka oho kōrua ka haka riva-riva i te kai mo tātou mo te ŋoŋoro o te Pakate.
9He ꞌui e tū nuꞌu era:
—¿ꞌI hē māua ana aŋa i nā kai?
10He pāhono e Ietū:
—Ka tuꞌu ena ki Hērutarema, he takeꞌa e kōrua e tahi taŋata e maꞌu rō ꞌana i te karo vai. E oho kōrua ꞌi tuꞌa. ꞌE, a te kona ōꞌona ka uru era, he uru takoꞌa kōrua, 11he kī ki te taŋata ōꞌona te hare: “Ko uŋa mai ꞌā e te Maꞌori mo ꞌui atu: ꞌi piha hē ka kai ena a ia i te kai o te Pakate ananake ko tāꞌana nuꞌu hāpī”. 12ꞌE māꞌana e haka takeꞌa atu i te piha nui-nui o ruŋa ko haka riva-riva era ꞌā. ꞌI roto kōrua ana aŋa i te tātou kai.
13He oho rā nuꞌu ꞌe he topa pa he meꞌe kī mau era ꞌā e Ietū. He aŋa ia i tū kai era o te Pakate.
14I tano era te hora, he noho a Ietū mo kai ananake ko tāꞌana ⌊ꞌāpōtoro⌋. 15He kī e Ietū:
«¡Ko pohe era ꞌana a au mo tuꞌu mai o te mahana nei mo kai o tātou i te kai o te Pakate ꞌi raꞌe ki tōꞌoku mate! 16ꞌĪ a au he kī atu: e ko kai haka ꞌou a au i te kai nei ꞌātā ki te tuꞌu iŋa mai o te ⌊haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua⌋».
17He toꞌo ia i te hapaina vino ki tōꞌona rima. I oti era te māuru-uru ki te ꞌAtua, he kī:
«Ka toꞌo te meꞌe nei ꞌe ꞌai ka vaꞌai ka oho rō ki te taꞌatoꞌa o kōrua mo unu. 18ꞌĪ a au he kī atu: e ko unu haka ꞌou a au i te vino ꞌātā ki te tuꞌu iŋa mai o te haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua».
19He toꞌo ia i te haraoa. I oti era te māuru-uru ki te ꞌAtua, he more-more he tuhaꞌa ki tū nuꞌu era koia ko kī:
«Te haraoa ena he hakari ōꞌoku vaꞌai ki te mate mo te riva-riva o kōrua. E aŋa te meꞌe nei mo manaꞌu o kōrua ki a au».
20I oti era te kai he toꞌo haka ꞌou a Ietū i te hapaina vino ꞌe he kī:
«Te meꞌe nei he toto ōꞌoku ka tehe ena mo te riva-riva o kōrua, he tāpaꞌo o te ⌊haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua ananake ko te taŋata⌋.
21»ꞌE, te kope māꞌana e vaꞌai i a au ki te nuꞌu taꞌe haŋa mai ꞌi ruŋa i te ꞌamuramaꞌa nei. 22Te meꞌe taꞌatoꞌa kī mo topa ꞌi ruŋa i te ⌊Poki o te taŋata⌋ e haka tano tahi rō, ꞌe ¡ko te ꞌaroha ꞌi te kope māꞌana e vaꞌai!».
23He haꞌamata ia tū nuꞌu era he ꞌui-ꞌui ki a rāua ꞌā ko ai rā kope.
¿Ko ai te kope hōnui?
24He tātake ia tū nuꞌu hāpī era ꞌa Ietū ko ai te kope hōnui o roto i a rāua. 25He kī e Ietū:
«ꞌI roto i te nuꞌu taꞌe he hūrio e ai rō ꞌā te nuꞌu pūꞌoko haka tere manaꞌu e tano rō ꞌā a rāua mo haka aŋa i te taŋata pa he puaꞌa. ꞌE, ꞌi ruŋa ꞌana, e haŋa rō ꞌā mo manaꞌu o te nuꞌu e hāꞌūꞌū rō ꞌana a rāua ki te taŋata.
26»A kōrua ꞌina ko tuꞌu pē ira. Te kope hopeꞌa o te hōnui o roto o kōrua e haka riro i a ia pa he kope hopeꞌa o te taꞌe hōnui, te kope ko ia te pūꞌoko haka tere e haka riro i a ia pa he tāvini.
27»Ki te kōrua manaꞌu, ¿ko ai te kope ꞌata hōnui, he kope noho ꞌi ruŋa i te ꞌamuramaꞌa mo kai, ꞌo he kope ꞌāꞌana te maꞌu i te kai? ¿Taꞌe ꞌō he kope noho ꞌi ruŋa i te ꞌamuramaꞌa? ꞌE, ꞌī a au pa he tāvini ꞌi muri i a kōrua».
28He kī haka ꞌou e Ietū:
«A kōrua, i topa mai era te ꞌati, ꞌi muri i a au ꞌā. 29ꞌO ira, pa he haka tōroꞌa iŋa mai e tōꞌoku Matuꞌa mo haka tere pa he ꞌariki, ꞌī a au he haka tōroꞌa i a kōrua 30ki riva ai mo kai ꞌe mo unu ꞌi muri i a au ꞌi te hora haka tere ōꞌoku pa he ꞌariki. ꞌE a kōrua e noho rō ꞌi ruŋa i te pepe noho ꞌariki mo haka tere i te hoꞌe ꞌahuru mā piti mata o te itaraera».
A Pētero e kī rō kai ꞌite a ia ko ai a Ietū
(Māteo 26.31-35; Marko 14.27-31; Iovani 13.36-38)
31He kī e Ietū:
—E Tīmona, ka haka roŋo mai. Ko kī mai ꞌā a Rukifero mo haꞌatiꞌa ōꞌoku mo rū-rū i a kōrua pa he tariko. 32Ka ai atu pē ira, ko ani ꞌana a au mōꞌou ki te ꞌAtua, ꞌo kore tuꞌu haka moe iŋa i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a au. Ki huri haka ꞌou mai koe, e hāꞌūꞌū ki tāꞌaku nuꞌu hāpī mo haka hio-hio takoꞌa i te rāua manaꞌu ꞌi ruŋa i a au.
33He kī e Tīmona:
—E Ietū, mo maꞌu i a koe mo puru ꞌi roto i te hare maꞌuꞌaurī, ꞌi muri i a koe ꞌana a au; ꞌe mo mate ōꞌou, ꞌātā e vaꞌai nō a au i a au mo mate ꞌi muri i a koe.
34He pāhono e Ietū:
—E Pētero, ꞌī a au he kī atu: ꞌarīnā mau nei ꞌā, e ko ꞌoꞌoa hia te moa, ka kī ena e koe e toru kī iŋa kai ꞌite koe ko ai a au.
35I oho era he ꞌui e Ietū:
—I uŋa era a au i a kōrua ꞌina e tahi meꞌe maꞌu mo te ara, ¿i hape rō te kōrua meꞌe?
He pāhono e tū nuꞌu era:
—ꞌIna.
36He kī ia e Ietū:
—Iā. Hora nei te kope ai o te moni ꞌe o te pūtē mo ha-haꞌo o tāꞌana meꞌe, e maꞌu; ꞌe te kope ꞌina ꞌāꞌana hoe tuꞌu pa he hoe o te vaꞌehau, ka hoꞌo tōꞌona paratoa ꞌe ꞌai ka hoꞌo rō e tahi.
37»ꞌĪ a au he kī atu: e tano rō te meꞌe kī ꞌi ruŋa i te ⌊Pāpaꞌi Moꞌa⌋ o ruŋa i a au pē nei ē: “I tataku rō ꞌi roto i te nuꞌu taparahi-taꞌata”. ꞌĒ-ē, e haka tano tahi rō rā ŋā meꞌe pāpaꞌi era o ruŋa i a au.
38He kī e rā nuꞌu:
—E Ietū, ꞌī e rua hoe ꞌi ꞌā.
He pāhono e Ietū:
—Ko oti ꞌā. Ka mou rō ꞌai.
He pure iŋa o Ietū ꞌi Hetesēmānī
(Māteo 26.36-46; Marko 14.32-42)
39He eꞌa a Ietū he oho ki te Maꞌuŋa era o te ꞌŌrivo, pa he meꞌe rava aŋa e ia. ꞌI tuꞌa i iri takoꞌa ai tāꞌana nuꞌu hāpī.
40I tuꞌu era ki rā kona he kī e Ietū: «Ka pure ꞌo aŋa kōrua i te meꞌe taꞌe tano ꞌi te hora ka haka ꞌatu atu ena».
41He haka ꞌava-ꞌava ia mai muri i tū nuꞌu era, he tū-turi he pure. 42He kī: «E Koro, mo haŋa ōꞌou, ka toꞌo te ꞌati nei mai ruŋa i a au. ꞌE, ka ai atu pē nei tōꞌoku manaꞌu, ka aŋa koe hai meꞌe nō ena ꞌāꞌau i haŋa ꞌe taꞌe hai meꞌe haŋa ꞌāꞌaku».
[43E pure nō ꞌā, he māroa ꞌi muri e tahi merahi mo haka haŋu i a ia. 44ꞌI te rahi o te māui-ui ꞌi roto i te māhatu, ko ꞌata hau ꞌā e pure era, ꞌe ꞌai te nu-nui o te paꞌahia e toto rō ꞌā e viri era.]
45I oti era te pure, he hoki ki te kona ꞌi ira tū nuꞌu hāpī era ꞌāꞌana. I tuꞌu era ko hāꞌuru ꞌā ꞌi te rahi o te māui-ui ꞌi roto i te māhatu. 46He kī: «¿He aha kōrua i hāꞌuru ai? Ka eꞌa ki ruŋa ka pure, ꞌo aŋa kōrua i te meꞌe taꞌe tano ꞌi te hora ka haka ꞌatu atu ena».
He ꞌa-ꞌaru iŋa i a Ietū
(Māteo 26.47-56; Marko 14.43-50; Iovani 18.2-11)
47E vānaŋa nō ꞌā a Ietū i tuꞌu ai meꞌe rahi nuꞌu. Te meꞌe o muꞌa ko Hura, he kope o roto o te hoꞌe ꞌahuru mā piti nuꞌu hāpī ꞌāꞌana. He haka hāhine ki a Ietū he hoŋi. 48He kī e Ietū: «E Hura, ¿hai hoŋi koe i hoꞌo ai i te Poki o te taŋata?».
49I aŋi-aŋi era e te nuꞌu o muri i a Ietū i te meꞌe ka topa era, he ꞌui:
—E Ietū, ꞌī e ai rō ꞌā te mātou hoe. ¿E moto rō e mātou?
50E tahi o roto o rā nuꞌu hāpī era he paꞌo i te tariŋa mataꞌu o te tāvini o te oromatuꞌa hopeꞌa o te ra-rahi. 51He kī e Ietū:
—¡Ē, ꞌina ko moto!
He haka puā ia a Ietū i te rima ki te tariŋa o tū tāvini era ꞌe he ora rō ꞌai. 52I oho era he kī ki te nuꞌu oromatuꞌa ra-rahi, ki te ŋāŋata he kape o te mūtoꞌi o te Kona Haꞌamuri ꞌAtua ꞌe ki te nuꞌu pūꞌoko haka tere o te hūrio oho mo ꞌa-ꞌaru i a ia: «¿He toke-toke ꞌō a au i oho mai ai kōrua e maꞌu-maꞌu rō ꞌana i te hoe ꞌe i te miro mo ꞌa-ꞌaru i a au? 53Paurō te mahana ꞌi muri i a kōrua ꞌana a au ꞌi te Kona Haꞌamuri ꞌAtua, ꞌe ꞌina kōrua he ꞌa-ꞌaru i a au. ꞌE, hora mau nei ꞌā he pō, he hora o kōrua, he hora o Rukifero».
He kī iŋa o Pētero kai ꞌite a ia ko ai a Ietū
(Māteo 26.57-58,69-75; Marko 14.53-54,66-72; Iovani 18.12-18,25-27)
54He ꞌa-ꞌaru ia i a Ietū, he maꞌu he oho ki te hare o te oromatuꞌa hopeꞌa o te ra-rahi. ꞌE a Pētero, e haka ꞌava-ꞌava rō ꞌā, e oho era ꞌi tuꞌa.
55ꞌI haho o rā hare, e hū rō ꞌā te ahi ꞌe e no-noho rō ꞌā te nuꞌu ꞌi te kao-kao. He oho a Pētero he noho ꞌi muri i rā nuꞌu. 56ꞌI te māꞌeha o te ahi he takeꞌa e te viꞌe tāvini e tahi i a Pētero. He noho he uꞌi riva-riva ꞌe he kī:
—Te kope nei o roto o te nuꞌu oho ꞌi muri i a Ietū.
57He kī e Pētero:
—Kai ꞌite a au ko ai te kope ena.
58I hini era he takeꞌa e te rua kope he kī ki a Pētero:
—A koe o roto i rā nuꞌu.
He pāhono e Pētero:
—Ē, taꞌe a au o te nuꞌu era.
59Ko roa ꞌana te hora, he kī e te toru kope:
—¿Ko ꞌite ꞌā kōrua? Te io nei o muri i a Ietū. O Karirea takoꞌa, paꞌi, a ia.
60He kī haka ꞌou e Pētero:
—Ē, kai ꞌite a au he aha taꞌa meꞌe ena e kī mai ena.
ꞌI tū hora mau era ꞌana, e vānaŋa nō ꞌā a Pētero, he ꞌoꞌoa te moa. 61He hārui a Ietū he uꞌi ki a Pētero. He topa te manaꞌu o Pētero ki tū meꞌe kī era e Ietū: «ꞌArīnā mau nei ꞌā, e ko ꞌoꞌoa hia te moa, ka kī rō ena e koe e toru kī iŋa kai ꞌite koe ko ai a au». 62He eꞌa ia a Pētero he oho mai tū kona era ꞌe he toꞌo rō atu ꞌai te taŋi.
He haka meꞌe-meꞌe iŋa i a Ietū
63Te nuꞌu ꞌauario i a Ietū he haka meꞌe-meꞌe koia ko tiŋaꞌi. 64He puru i te mata, ꞌai ka ꞌui: «¡Ka kī mai rā ꞌa ꞌai koe te puꞌa atu!».
65He vā-vā koia ko kī i te tētahi huru o te vānaŋa taꞌe tano.
Ko Ietū ꞌi muꞌa o te nuꞌu hūrio ra-rahi
(Māteo 26.59-66; Marko 14.55-64; Iovani 18.19-24)
66I ꞌōtea era he taka-taka tahi te ⌊nūnaꞌa taŋata i a rāua te kī iŋa hopeꞌa o te haka tere hūrio⌋: he nuꞌu pūꞌoko haka tere hūrio, he oromatuꞌa ra-rahi, ꞌe he maꞌori o te haka tere hūrio. He maꞌu ia i a Ietū ki muꞌa o rā nūnaꞌa. ꞌI ira i kī ai:
67—Mo ai ōꞌou he ⌊Kiritō⌋, ka kī mai.
He meꞌe ia e Ietū:
—Mo kī atu ōꞌoku ꞌē-ē, e ko haka roŋo mai e kōrua. 68ꞌE mo ꞌui atu ōꞌoku e tahi meꞌe, e ko pāhono mai e kōrua. 69Tāꞌaku meꞌe nō mo kī atu: e ko roa ka noho rō ena te Poki o te taŋata ꞌi te pāꞌiŋa mataꞌu o te ꞌAtua, i a ia te pūai taꞌatoꞌa.
70He ꞌui e tū nuꞌu taꞌatoꞌa era:
—Ki taꞌa kī, ¿he Poki mau ꞌā koe o te ꞌAtua?
He pāhono e Ietū:
—Nā e kōrua ko kī ꞌā.
71He meꞌe e rā nuꞌu:
—¿Mo aha nō o tātou te mataꞌite? Mai tōꞌona haha mau ꞌā i ŋaroꞌa nei e tātou a ia he Poki o te ꞌAtua.
23A Ietū ꞌi muꞌa o Pirato
(Māteo 27.1-2,11-14; Marko 15.1-5; Iovani 18.28-38)
1He eꞌa tahi tū nuꞌu era he maꞌu he oho i a Ietū ki muꞌa o Pirato. 2He kī:
—E Pirato, i ravaꞌa ai e mātou i te taŋata nei e haka tumu ꞌana i te ture. E kī ꞌā ꞌina ko ꞌauhau ki te ꞌariki rōmano i te moni kī mo ꞌauhau, ꞌe pē nei takoꞌa i kī ai: ko ia te ⌊Kiritō⌋ ꞌe te ꞌAriki.
3He ꞌui e Pirato:
—¿He ꞌAriki koe o te ⌊hūrio⌋?
He pāhono e Ietū:
—ꞌĀꞌau i kī.
4He kī ia e Pirato ki tū ŋā ⌊oromatuꞌa ra-rahi⌋ era ꞌe ki te taŋata taꞌatoꞌa ꞌi ira:
—Ki tōꞌoku uꞌi, ꞌina e tahi meꞌe rake-rake o te taŋata nei i aŋa ki tano ai mo haka ūtuꞌa.
5He ꞌata kī e tū nuꞌu era:
—Hai hāpī ꞌāꞌana e haka tumu ena i te ture ꞌi roto i te taŋata. I haꞌamata ai ꞌi Karirea, ꞌe, hora nei, ꞌī e aŋa ꞌā ꞌi Hūrea.
ꞌI muꞌa i a ⌊ꞌErore⌋ a Ietū
6I ŋaroꞌa era e Pirato i te meꞌe kī e rā nuꞌu, he ꞌui hoki a Ietū o Karirea, kona haka tere e ꞌErore. 7He pāhono e rā nuꞌu: «ꞌĒ-ē, o rā kona».
I ŋaroꞌa era e Pirato, he kī mo maꞌu ki a ꞌErore ꞌi te ai ꞌi Hērutarema a ꞌErore ꞌi rā ŋā mahana.
8I takeꞌa era e ꞌErore i a Ietū, he toꞌo rō atu ꞌai te koa ꞌi te meꞌe i rahi rō te mahana i pohe mo māhani ki a Ietū, he rava ŋaroꞌa i te vānaŋa o ruŋa i a ia. Te haŋa o ꞌErore mo takeꞌa i te mana aŋa e Ietū. 9Meꞌe rahi te meꞌe i ꞌui, ꞌe, ꞌina kai pāhono e Ietū.
10ꞌI muri i a ꞌErore te oromatuꞌa ra-rahi ꞌe te ⌊maꞌori o te haka tere hūrio⌋ ꞌai e kī era: a Ietū e aŋa rō ꞌana i te meꞌe taꞌe tano. 11He haꞌamata ia a ꞌErore ananake ko tāꞌana mūtoꞌi he vā-vā ꞌe he haka meꞌe-meꞌe i a Ietū. He haka uru hai kahu hopeꞌa o te tau, ꞌai ka haka hoki haka ꞌou ki a Pirato. 12ꞌI rā mahana i riro ai a ꞌErore ararua ko Pirato he repahoa; ꞌi muꞌa ꞌana he moto nō te aŋa o rāua.
Te ūtuꞌa mo Ietū he mate
(Māteo 27.15-26; Marko 15.6-15; Iovani 18.39–19.16)
13He haka taka-taka e Pirato i te oromatuꞌa ra-rahi, i te nuꞌu ra-rahi ꞌe i te taŋata taꞌatoꞌa o ira 14he kī:
—A kōrua i maꞌu mai i te kope nei koia ko kī mai e haka moto ꞌā i te taŋata. I ꞌui rō e au ꞌi muꞌa i a kōrua ꞌe ꞌina he hape ōꞌona e au i ravaꞌa o te meꞌe taꞌatoꞌa kī mai e kōrua. 15Pē ira ꞌā a ꞌErore, ꞌe nā ko haka hoki haka ꞌou mai ꞌā. ꞌĪ a au he kī atu: kai ravaꞌa e au e tahi hape o te taŋata nei ki haka ūtuꞌa ai hai mate. 16ꞌĪ he haka tiŋaꞌi hai ꞌuaka, ki oti he haka rē i a ia mo oho. [17ꞌI te ⌊ŋoŋoro he Pakate⌋, e ai rō ꞌā te meꞌe rava aŋa e Pirato, he haka eꞌa e tahi kope puru mo haka koa o te taŋata.]
18He ohu ia e te nuꞌu:
—¡Ka haka kore te kope ena ꞌe ka haka eꞌa mai a Varavā!
19Te taŋata nei i puru ai ꞌo te haka tumu i te ture ki te nuꞌu ra-rahi o te rōmano ꞌe ꞌo te tiŋaꞌi ꞌo te haka mate i te taŋata e tahi.
20A Pirato, ꞌi te haŋa mo haka eꞌa i a Ietū, he vānaŋa haka ꞌou ki te taŋata. 21ꞌE ꞌina he haka roŋo e te nuꞌu; ꞌai e ꞌata ohu era:
—¡Ka veo ꞌi ruŋa i te tātaurō!
22He toru kī iŋa nei o Pirato ki te nuꞌu:
—¿He aha tāꞌana meꞌe taꞌe tano i aŋa? ꞌIna e tahi meꞌe rake-rake e au i takeꞌa mo haka ūtuꞌa i a ia hai mate. ꞌĪ a au he haka tiŋaꞌi. Ki oti he haka rē mo oho.
23ꞌE te taŋata, ꞌai e ꞌata ohu era:
—¡Ka veo ꞌi ruŋa i te tātaurō!
ꞌI te rahi o te ohu-ohu iŋa, he haka roŋo e Pirato. 24He aŋa ia i tū meꞌe ohu era. 25He haka eꞌa i a Varavā, taŋata puru era ꞌo te haka tumu i te ture ꞌe ꞌo te tiŋaꞌi ꞌo te haka mate i te taŋata e tahi, ꞌe he vaꞌai i a Ietū ki te vaꞌehau mo aŋa i tū meꞌe ohu era e te taŋata.
He veo iŋa i a Ietū ꞌi ruŋa i te tātaurō
(Māteo 27.32-44; Marko 15.21-32; Iovani 19.17-27)
26I maꞌu i oho era i a Ietū mo tiŋaꞌi ꞌi ruŋa i te tātaurō, ꞌi te ara te taŋata e tahi o te kona ko Tīrene, te ꞌīŋoa ko Tīmona, e vari ꞌana a ira mai ꞌuta. He toꞌo mai e te vaꞌehau i rā taŋata, he haka ꞌamo i te tātaurō ꞌamo e Ietū ꞌe he haka oho ꞌi tuꞌa.
27Meꞌe rahi te nuꞌu oho ꞌi tuꞌa o Ietū, ꞌe ꞌi roto te ŋā viꞌe e ta-taŋi ꞌā ꞌi te ꞌaroha i a ia. 28He hārui he uꞌi e Ietū ꞌe he kī:
«E te ŋā viꞌe o Hērutarema ē, ꞌina kōrua ko ta-taŋi mōꞌoku. Ka ta-taŋi mo te kōrua ŋā poki ꞌe mo kōrua mau ꞌā. 29Nā e tuꞌu rō te mahana e kī rō: “¡Ko te koa i te ŋā viꞌe paꞌa, i te ŋā viꞌe kai aꞌu i te poki ꞌe i te ŋā viꞌe kai matuꞌa vahine!”. 30ꞌI rā ŋā mahana e kī takoꞌa rō e te nuꞌu: “E te maꞌuŋa ē, ka tanu mai koe i a mātou”. 31Mo ai ꞌī e aŋa mai ꞌana i te ŋā meꞌe nei ꞌi ruŋa i a au, he tumu taꞌe paka-paka, ¿he aha rā nei te meꞌe ka aŋa atu ena ki a kōrua ki te tumu paka-paka?».
32I maꞌu takoꞌa rō e rua kope taparahi-taꞌata mo tiŋaꞌi ꞌi ruŋa i te tātaurō ꞌi muri i a Ietū. 33I tuꞌu era ki te kona kī Kona o te Pakahera Taŋata Mate, he veo i a Ietū ꞌi ruŋa i te tātaurō ꞌe i tū ŋā kope era hoko rua ꞌi ruŋa i to rāua, e tahi ꞌi te pāꞌiŋa mataꞌu ꞌe te rua ꞌi te pāꞌiŋa maui. [34He kī a Ietū: «E Koro, ka haka rehu koe i te meꞌe aŋa mai e te nuꞌu nei; kai ꞌite e aha ꞌā a rāua».]
Te vaꞌehau ia ko no-noho ko pere ꞌā i te kahu o Ietū mo uꞌi ki a ai ki a ai ana topa. 35ꞌI ira te nuꞌu e uꞌi ꞌana; ꞌe te nuꞌu ra-rahi e haka ka-kata ꞌā: «Ko haka eꞌa ꞌana i te tētahi taŋata mai roto i te rāua ꞌati. Mo ai he ⌊Kiritō⌋ mau ꞌā ꞌe o te ꞌAtua i uŋa mai, ka haka ora i a ia ꞌā ꞌi te hora nei».
36Te vaꞌehau takoꞌa e haka meꞌe-meꞌe ꞌana ki a Ietū hai vaꞌai hai ꞌava moni taꞌe rahi 37ꞌe hai kī pē nei ē: «¡Mo ai ōꞌou he ꞌAriki o te hūrio, ka haka ora koe i a koe ꞌā!».
38ꞌI ruŋa i te pūꞌoko o te tātaurō o Ietū e tau rō ꞌā e tahi miro pararaha e hāꞌaki rō ꞌana: «He ꞌAriki o te hūrio».
39E tahi o tū ŋā taparahi-taꞌata veo era ꞌi muri i a Ietū pē rā ꞌā e kī era:
—Mo ai ōꞌou he Kiritō, ¡ka haka ora koe i a koe ꞌe pē ira ꞌā i a māua!
40He ture e tū rua kope era o muri i a Ietū he kī:
—¿ꞌIna ꞌō koe he riꞌa-riꞌa ꞌi te ꞌAtua, ka ai atu ꞌī tāua ko haka ūtuꞌa ꞌā pa he haka ūtuꞌa iŋa ena i a ia? 41Te ūtuꞌa nei e tano rō ꞌā mo tāua, he ꞌauhau o te meꞌe taꞌe tano aŋa. ꞌE te taŋata ena ꞌina e tahi ōꞌona hape.
42He kī haka ꞌou e tū kope era:
—E Ietū, e manaꞌu koe ki a au ꞌi te hora o tuꞌu haka tere iŋa pa he ꞌariki.
43He pāhono e Ietū:
—ꞌĪ a au he kī atu: ꞌarīnā mau nei ꞌā ꞌi muri i a au koe ꞌi te kona o tōꞌoku Matuꞌa.
He mate iŋa o Ietū
(Māteo 27.45-56; Marko 15.33-41; Iovani 19.28-30)
44Mai te hora kai ki te hora toru o te ahi-ahi i pōhāhā tahi ai te henua. 45Kai māꞌeha haka ꞌou te raꞌā, ꞌe te kahu puru i te kona hopeꞌa o te moꞌa o roto i te ⌊Kona Haꞌamuri ꞌAtua⌋ he paihi a vāeŋa.23.45 Te korotina paihi topa era e rua pāꞌiŋa ꞌi te hora mate era o Ietū, kahu hio-hio, te peŋo-peŋo e haka pā e rua maŋa-maŋa tumu. Hai rā kahu e puru era i te kona hopeꞌa o te moꞌa o roto o te Kona Haꞌamuri ꞌAtua o Hērutarema. He oromatuꞌa hopeꞌa o te ra-rahi mau nō te meꞌe uru ki roto e tahi mahana ꞌi te matahiti. Te topa o rā korotina e rua pāꞌiŋa te auraꞌa: hai mate iŋa era o Ietū i ha-hata ai te ara mo tuꞌu o te taŋata hai ia ꞌā ki muri i te ꞌAtua, ꞌe, takoꞌa, taꞌe hai tūtia.46ꞌE a Ietū i haka pūai i ohu ai: «¡E Koro ōꞌoku ē, ꞌī a au he vaꞌai atu, ꞌi te hora nei, i tōꞌoku vārua ki tuꞌu rima!».
I oti era te kī i te meꞌe nei he mate.
47I takeꞌa era e te kape o te rōmano i rā meꞌe, he haꞌahana-hana ki te ꞌAtua ꞌe he kī: «He aŋi ꞌā tū taŋata nei taŋata hape kore».
48Te nuꞌu taꞌatoꞌa takeꞌa i rā meꞌe he eꞌa he oho mai ira ko ꞌaroha atu ꞌā. 49Te repahoa taꞌatoꞌa o Ietū ꞌe te ŋā viꞌe oho mai Karirea ꞌi muri i a ia mai kōnui ꞌā e noho e uꞌi era.
He haka rē iŋa i te hakari o Ietū
(Māteo 27.57-61; Marko 15.42-47; Iovani 19.38-42)
50-51E ai rō ꞌana e tahi taŋata riva aŋa i te meꞌe tī-tika te ꞌīŋoa ko ⌊Kōsē⌋ o te kona ko Ārimatea, he kona o Hūrea. A ia o roto o te ⌊nūnaꞌa taŋata i a rāua te kī iŋa hopeꞌa o te haka tere hūrio⌋. A Kōsē e tiaki ꞌā ki te tuꞌu iŋa mai o te haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua, ꞌe ꞌina kai peꞌe ki tū meꞌe aŋa era ki a Ietū e tū nūnaꞌa taŋata era.
52He oho ki a Pirato he ani mo vaꞌai i te hakari o Ietū. 53I haka topa era mai ruŋa i te tātaurō, he viri hai tāvana rino, ꞌai ka maꞌu ka haka rē ꞌi roto i te kona pa he piha i ka-karo ꞌi roto i te māꞌea mo te pāpaku, kona kai haka rē ꞌā te pāpaku raꞌe. 54Rā mahana he mahana haka riva-riva mo te rua mahana he ⌊mahana haka ora⌋.
55Te ŋā viꞌe tuꞌu ꞌi muri i a Ietū mai Karirea he oho he uꞌi i tū kona era ꞌe pē hē i haka rē ai i te hakari o Ietū. 56I oti era he hoki ki te hare, he aŋa he haka rito i te manoꞌi ꞌe i te meꞌe haka ꞌou mo paru o te hakari o Ietū. ꞌE, ꞌi te ai ko tano ꞌā te mahana haka ora, he haka ora rā ŋā viꞌe, pa he meꞌe kī e te rāua haka tere iŋa.
24He haka ꞌite i te ora iŋa o Ietū mai te mate
(Māteo 28.1-10; Marko 16.1-8; Iovani 20.1-10)
1ꞌI te mahana raꞌe o te tāpati, he mahana tāpati, ꞌi te pō era ꞌā, he hoki rā ŋā viꞌe ki te kona haka rē i te hakari o Ietū e maꞌu rō ꞌana i te manoꞌi haka rito e rāua mo paru o tōꞌona hakari. 2I tuꞌu era ananake, he takeꞌa ko haka tapa ꞌā te māꞌea puru o rā kona. 3He uru ꞌe ꞌina kai takeꞌa i te hakari o Ietū, 4ꞌe ꞌina he aŋi-aŋi he aha te auraꞌa o tū meꞌe era.
He takeꞌa ia ka māroa ꞌi muri i a rāua e rua taŋata e uru rō ꞌana i te kahu e ꞌuira rō ꞌā. 5I takeꞌa era, he tū-turi he noi he haka puā i te rāua tira ki ruŋa i te ꞌōꞌone ko mate ꞌana ꞌi te riꞌa-riꞌa. He kī e tū ŋā kope era:
«¿He aha kōrua e kimi ena i te taŋata ora a te kona o te taŋata mate? 6ꞌIna o nei, ko ora haka ꞌou ꞌā. E manaꞌu kōrua i te meꞌe kī atu e ia ꞌi te hora ꞌi Karirea ꞌana: 7Te ⌊Poki o te taŋata⌋ e vaꞌai rō ki te rima o te nuꞌu hara, e tiŋaꞌi rō ꞌi ruŋa i te tātaurō ꞌe ꞌi te toru mahana he ora haka ꞌou».
8He topa te manaꞌu o tū ŋā viꞌe era ki rā vānaŋa. 9I hoki era mai rā kona, he ꞌaꞌamu i tū meꞌe taꞌatoꞌa era ki te hoꞌe ꞌahuru mā hoꞌe ⌊ꞌāpōtoro⌋ ꞌe ki te nuꞌu taꞌatoꞌa o ira. 10Te ꞌīŋoa o rā ŋā viꞌe ko Māria Matarena, ko Huana, ko ⌊Māria⌋, matuꞌa o ⌊Tanatiako⌋, ꞌe he tētahi atu ŋā viꞌe. 11Te manaꞌu o te ꞌāpōtoro he ꞌaꞌamu e tahi o rā ŋā viꞌe, ꞌe ꞌina he haka roŋo.
12Ka ai atu pē ira, he tahuti he oho a Pētero ki tū kona haka rē era i te hakari o Ietū. I noi i oŋa era, he tāvana nō te meꞌe i takeꞌa. He hoki ki te hare koia ko māere ꞌi tū meꞌe era.
ꞌI te ara ki Emaū
13ꞌI rā mahana mau ꞌā, he eꞌa he oho e rua nuꞌu hāpī ꞌa Ietū ki te kona te ꞌīŋoa ko Emaū. Te roa o rā kona mai Hērutarema e rua hora tūmaꞌa mo haꞌere. 14E ꞌaꞌamu e oho ꞌana ararua ꞌi te ara o ruŋa o tū meꞌe taꞌatoꞌa topa era ki a Ietū.
15E vānaŋa nō ꞌana, he haka hāhine a Ietū ki muri, he hāꞌere he oho ananake. 16Ka ai atu ꞌi muri i a rāua, ꞌina he aŋi-aŋi he taꞌe haꞌatiꞌa mo ꞌite ko Ietū ꞌō rā meꞌe. 17He ꞌui e Ietū:
—¿He aha rā te kōrua meꞌe e vānaŋa ena?
He māroa rā ŋā kope ko koromaki atu ꞌā. 18E tahi o rāua te ꞌīŋoa ko Kereofa i pāhono:
—¿Ko koe mau nō te taŋata ꞌi Hērutarema i taꞌe ꞌite he aha te meꞌe i topa ꞌi ira ꞌi tū ŋā mahana nei?
19He ꞌui e Ietū:
—¿He aha rā te meꞌe i topa?
He kī e rā nuꞌu:
—He meꞌe i topa ki a Ietū o Nātāreta. A ia he perofeta pūai e tahi ki te mata o te ꞌAtua ꞌe ki te taŋata taꞌatoꞌa hai meꞌe aŋa ꞌe vānaŋa e ia. 20ꞌE, i toꞌo nō e te ⌊oromatuꞌa⌋ ꞌe e te nuꞌu ra-rahi he vaꞌai mo haka ūtuꞌa ꞌe mo tiŋaꞌi ꞌi ruŋa i te tātaurō. 21I manaꞌu ai a mātou māꞌana e haka eꞌa i te itaraera mai roto i te ꞌati. Ka toru mahana a tuꞌa o te topa o te meꞌe nei.
22»ꞌE, i māere rō mātou ꞌi te vānaŋa kī mai e te tētahi ŋā viꞌe o mātou. I oho rō rāua, ꞌi te pō era ꞌā, ki te kona haka rē era i te hakari o Ietū, 23ꞌe kai takeꞌa i tōꞌona hakari. I hoki mai era ananake, he ꞌaꞌamu mai ko takeꞌa ꞌā e rāua e rua merahi, ꞌe i kī rō ko ora ꞌā a Ietū mai te mate. 24I oho rō te tētahi nuꞌu haka ꞌou o mātou mo uꞌi ꞌe he takeꞌa i rā kona pa he meꞌe kī e rā ŋā viꞌe, ꞌe kai takeꞌa takoꞌa i a Ietū.
25He kī ia e Ietū:
—¡Ko te aŋa riꞌa-riꞌa i a kōrua mo ⌊haka moe i te manaꞌu⌋ ꞌi ruŋa i te meꞌe taꞌatoꞌa pāpaꞌi e te perofeta o ruŋa i te ⌊Kiritō⌋! 26¿Taꞌe ꞌō ꞌi raꞌe te ŋā meꞌe taꞌatoꞌa ena ana topa ki a ia, ꞌe ꞌai ka vaꞌai iho e te ꞌAtua i te tōroꞌa he Pūꞌoko Haka Tere o te meꞌe taꞌatoꞌa?
27He haꞌamata ia he haka aŋi-aŋi he oho ki tū ŋā kope era i te meꞌe taꞌatoꞌa pāpaꞌi o ruŋa i a ia ꞌi ruŋa i te ⌊Pāpaꞌi Moꞌa⌋, i haꞌamata ai mai te ŋā puka pāpaꞌi era e ⌊Mōtē⌋ ki te puka taꞌatoꞌa pāpaꞌi e te perofeta.
28I tuꞌu era ananake ki te kona ki ira e oho era, he haka tuꞌu a Ietū pa he meꞌe: he oho rō ꞌai a ia. 29He kī e tū nuꞌu era:
—Ka noho mai koe. Nā ko ahi-ahi ꞌā ꞌe pe te ꞌata pō e oho ena.
He uru ia a Ietū ki roto i te hare he noho ananake. 30I noho era ꞌi ruŋa i te ꞌamuramaꞌa mo kai, he toꞌo e Ietū i te haraoa ki tōꞌona rima, he māuru-uru ki te ꞌAtua, he mo-more ꞌe he vaꞌai ki rā ŋā kope. 31ꞌI rā hora i haꞌatiꞌa iho ai e te ꞌAtua mo aŋi-aŋi ko Ietū ꞌō rā meꞌe. ꞌI tū hora mau era ꞌā i ŋaro ai a Ietū.
32He kī e tū ŋā kope era ki a rāua ꞌā: «¡ꞌO ira mau ꞌana ꞌō tāua e ŋaroꞌa era i te ora ꞌi roto i te māhatu e haka aŋi-aŋi mai era e ia ꞌi te ara o ruŋa i te Pāpaꞌi Moꞌa!».
33ꞌI rā hora ꞌā he eꞌa ararua he hoki ki Hērutarema. I tuꞌu era he takeꞌa e taka-taka rō ꞌana tū nuꞌu ꞌāpōtoro era e hoꞌe ꞌahuru mā hoꞌe ꞌe tētahi nuꞌu haka ꞌou o rāua. 34He kī e rā nuꞌu ki tū ŋā kope era hoko rua: «¡He parautiꞌa ko ora haka ꞌou ꞌana a Ietū; ko haka takeꞌa ꞌā i a ia ki a Tīmona!».
35He ꞌaꞌamu ia e tū ŋā kope era i tū meꞌe topa era ꞌi te ara, ꞌe pē hē i aŋi-aŋi ai e rāua i a Ietū ꞌi te hora mo-more i te haraoa.
He haka takeꞌa iŋa o Ietū i a ia
(Māteo 28.16-20; Marko 16.14-18; Iovani 20.19-23)
36E vānaŋa nō ꞌana ananake i oꞌo ai a Ietū ki vāeŋa o rāua he ꞌaroha: «Ka ai ꞌi ruŋa i a kōrua te haumārū o te ꞌAtua».
37He riꞌa-riꞌa tū nuꞌu era. Pē nei e manaꞌu era: ko takeꞌa ꞌana e rāua i te vārua. 38He kī e Ietū: «¿He aha rā kōrua e riꞌa-riꞌa ena ꞌe e ꞌaka-ꞌaka ena te manaꞌu? 39Ka uꞌi mai rā tōꞌoku rima ꞌe tōꞌoku vaꞌe. Ka hāhā mai rā: ꞌina he ivi ꞌe he hakari o te vārua pa he meꞌe ena o kōrua e uꞌi mai ena. Ko au mau ꞌā te meꞌe nei».
40I oti era te kī i tū vānaŋa era, he haka takeꞌa i tōꞌona rima ꞌe i tōꞌona vaꞌe. 41He māere tū nuꞌu era koia ko koa, ꞌe, ka ai atu pē ira, ko te ꞌaka-ꞌaka iŋa ꞌana te manaꞌu pē nei ē: ko Ietū ꞌō rā meꞌe. ꞌO ira i ꞌui ai e Ietū: «¿ꞌIna ꞌō kōrua meꞌe mo kai?».
42He vaꞌai e rā nuꞌu e tahi parehe ika i tunuahi. 43He toꞌo e Ietū ꞌe he kai mo aŋi-aŋi e rāua taꞌe a ia he vārua.
44I oti era he kī: «Te meꞌe topa mai nei he meꞌe ko haka ꞌite atu era ꞌā e au ꞌi muꞌa ꞌā pē nei ē: te meꞌe taꞌatoꞌa pāpaꞌi e Mōtē, e te perofeta ꞌe ꞌi ruŋa i te puka o te hīmene o ruŋa i a au e haka tano tahi rō».
45He haka aŋi-aŋi ia ki tū nuꞌu era ꞌāꞌana i te haꞌaauraꞌa o te meꞌe pāpaꞌi ꞌi ruŋa i te Pāpaꞌi Moꞌa o ruŋa i a ia, 46he kī:
«Pē nei i pāpaꞌi ai: e mate rō te Kiritō, e ora haka ꞌou rō ꞌi te toru mahana, 47ꞌe hai ꞌīŋoa ōꞌona ka haka ꞌite ka oho ena ki te nuꞌu, mai Hērutarema ki te henua taꞌatoꞌa o te ao, mo huri o te manaꞌu ki te ꞌAtua ki haka kore ai i te hara.
48»E haka ꞌite kōrua i te meꞌe taꞌatoꞌa nei ꞌo te ai he mataꞌite kōrua. 49ꞌE a au e haka turu rō mai ki ruŋa i a kōrua i te ⌊Vārua Maitai⌋ hōrea atu e tōꞌoku Matuꞌa. Ka noho kōrua ꞌi nei ꞌi Hērutarema ꞌātā ki te topa iŋa atu ōꞌona ki ruŋa i a kōrua».
He iri iŋa o Ietū ki te raŋi
50He oho ia a Ietū ananake ko tū nuꞌu era ki Vētānia. I tuꞌu era he maꞌu a Ietū i tōꞌona rima a ruŋa he haꞌamaitai i rā nuꞌu. 51E haꞌamaitai nō ꞌana he haꞌamata he iri he oho ki te raŋi. 52He haꞌamuri ia rā nuꞌu ki a Ietū.
I oti era he hoki tahi ki Hērutarema ko koa atu ꞌana. 53Te aŋa ananake he noho ꞌi te ⌊Kona Haꞌamuri ꞌAtua⌋ ꞌe he haꞌahana-hana ki a ia.