He Aŋa o te ꞌĀpōtoro
Te puka nei ꞌa Ruka i pāpaꞌi ꞌe he rua puka i pāpaꞌi e ia mo tōꞌona repahoa ko Teofiro he haŋa mo haka ꞌite ki a ia i te meꞌe taꞌatoꞌa o ruŋa i a Ietū Kiritō (1.1; Ruka 1.1–4). E ꞌaꞌamu ꞌana pē hē te nuꞌu hāpī ꞌa Ietū i haka ꞌite i oho ai i te ⌊roŋo riva-riva o te ꞌAtua⌋ a te kona taꞌatoꞌa, pa he meꞌe kī era e Ietū.
ꞌI te haꞌamata e haka ꞌite ꞌā e Ruka o ruŋa i te topa iŋa mai o te ⌊Vārua Maitai⌋ hōrea e Ietū (1.5–8). I topa mai ai ꞌi te mahana o te ⌊Peneketote⌋, ꞌe he haka riro i te nuꞌu hāpī ꞌa Ietū he ꞌaito ꞌi te haka ꞌite iŋa o ruŋa i te ora iŋa o Ietū mai te mate (2.1–47), he vaꞌai ki a rāua i te mana mo haka ora i te māui-ui (3.1–10; 5.12–16), ꞌe he vaꞌai i te pūai mo aŋa mo oho i te meꞌe haŋa o te ꞌAtua ꞌina he riꞌa-riꞌa. O te Vārua Maitai i haka aŋi-aŋi ki te nuꞌu nei pē nei ē: te ⌊roŋo riva-riva o ruŋa i a Ietū Kiritō⌋ taꞌe mo te nuꞌu ⌊hūrio⌋ nō, mo te taŋata taꞌatoꞌa o te ao, ka hūrio, ka taꞌe hūrio (10.34–35).
E haka ꞌite takoꞌa ꞌā e Ruka ꞌi ruŋa i te puka nei pē hē a Sauro, kī takoꞌa ko Pauro, i māhani ai ki a Ietū ꞌe pē hē i huri ai i tōꞌona manaꞌu ki ruŋa i a ia (8.1–4; 9.1–6). Mai rā mahana i riro ai he ꞌāpōtoro ꞌa Ietū Kiritō. ꞌE o te nuꞌu taꞌatoꞌa haka ꞌite i te roŋo riva-riva o ruŋa i a Ietū ko Pauro te kope ꞌata hōnui.
E hā ara o Pauro i oho i haka ꞌite i te roŋo riva-riva o ruŋa i a Ietū ki kona era ki kona era o te henua taꞌatoꞌa haka tere e te rōmano, ꞌe ꞌātā ki Roma mau ꞌā. I hokorua rō i a ia ꞌi te ŋā ara nei e Verenāvē, e Tira, e Timoteo ꞌe te tētahi haka ꞌou atu nuꞌu. E tuꞌu rō ꞌana pa he meꞌe: i hokorua takoꞌa rō e Ruka, kope pāpaꞌi era i te puka nei. ꞌI ruŋa nei, paꞌi, e vānaŋa e oho nō ꞌā o ruŋa i a Pauro ꞌe o te nuꞌu hokorua i a ia, he oꞌo takoꞌa a Ruka ꞌi roto i te ꞌaꞌamu (16.10–17; 20.5–15; 21.1–19; 27.1–28.16).
E haka mao ena te puka nei o ruŋa i te noho iŋa o Pauro ꞌi Roma ꞌe e kī ena o ruŋa i a ia pē nei ē: ki te hopeꞌa ꞌina he riꞌa-riꞌa e haka ꞌite era o ruŋa i a Ietū ꞌe o ruŋa i te ⌊haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua ꞌi roto i te māhatu o te taŋata⌋, ꞌe ꞌina e tahi taŋata i haka mou i a ia (28.31).
1He uŋa iŋa mai o te ⌊Vārua Maitai⌋
1ꞌI ruŋa i tāꞌaku puka pāpaꞌi raꞌe, e tōꞌoku repahoa hōnui ko Teofiro ē, i pāpaꞌi ai a au o ruŋa i te meꞌe taꞌatoꞌa aŋa ꞌe hāpī e Ietū mai te mahana haꞌamata i tāꞌana aŋa 2ꞌātā ki te mahana iri ōꞌona ki te raŋi. Kai iri ꞌā i haka ꞌite rō ai hai Vārua Maitai ki tāꞌana nuꞌu haꞌataꞌa he ⌊ꞌāpōtoro⌋ i te meꞌe o rāua mo aŋa. 3I ora era mai te mate, he haka takeꞌa i a ia ki rā nuꞌu mo aŋi-aŋi e rāua ko ora ꞌā a ia. E maha ꞌahuru mahana i haka takeꞌa i oho ai a Ietū i a ia ꞌe i vānaŋa ai o ruŋa i te ⌊haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua⌋.
4ꞌI rā ŋā mahana noho era o Ietū ꞌi muri i tāꞌana ꞌāpōtoro i kī takoꞌa rō ki rā nuꞌu mo taꞌe eꞌa mai Hērutarema. He kī:
«Ka noho kōrua ka tiaki ꞌi nei ꞌātā ka tano rō te meꞌe hōrea atu e tōꞌoku Matuꞌa, he meꞌe vānaŋa atu era e au. 5A ⌊Iovani⌋ hai vai i ⌊papatito⌋ ai; ꞌe, e ko roa te mahana, nā he papatito atu te ꞌAtua i a kōrua hai Vārua Maitai, te auraꞌa, he uŋa i te Vārua Maitai mo noho mau rō ꞌāvai ꞌi roto i a kōrua».
He iri iŋa o Ietū ki te raŋi
6ꞌI te mahana e tahi he ꞌui e te nuꞌu taka-taka ꞌi muri i a ia:
—E Ietū, ¿he toꞌo koe, ꞌi te hora nei, i te tātou henua mai te rima o te rōmano mo haka tere haka ꞌou e tātou e te itaraera?
7He pāhono e Ietū:
—Taꞌe he meꞌe mo kōrua e ꞌite; i te Matuꞌa nō te parau mo kī i te hora ꞌe i te mahana o rā meꞌe. 8Ka turu mai ena ki ruŋa i a kōrua te Vārua Maitai, he ai te kōrua pūai mo eꞌa mo vānaŋa i te parautiꞌa o ruŋa i a au ꞌi Hērutarema, ꞌi te kona taꞌatoꞌa o Hūrea ꞌe o ⌊Tāmāria⌋, ꞌe ꞌātā ki te ŋā kona hopeꞌa ena o te roa.
9I kī era i te meꞌe nei, he iri he oho a Ietū a ruŋa, e uꞌi nō ꞌā e tū nuꞌu era, he viri e te raŋi e tahi ꞌe he ŋaro rō ꞌai. 10E uꞌi nō ꞌana tū nuꞌu era a ruŋa pē hē a Ietū i ŋaro ai, i māroa ai ꞌi muri e rua taŋata e uru rō ꞌā i te kahu tea-tea. 11He kī: «E te taŋata o Karirea ē, ¿he aha rā i no-noho i uꞌi rō ai a te raŋi? A Ietū noho atu era ꞌi muri i a kōrua, iri ena ki te raŋi, ko ia ꞌā nā ka hoki mai ena. Pa he iri iŋa ena ōꞌona takeꞌa ena e kōrua, pē ira ꞌana tōꞌona hoki iŋa mai».
He toꞌo iŋa i a Mātia mo ꞌāpōtoro
12He hoki ia tū ŋā ꞌāpōtoro era ki Hērutarema mai ruŋa i te maꞌuŋa kī o te ꞌŌrivo, he kona e hāhine rō ꞌā, he roa tano o te haka tere hūrio mo haꞌere ꞌi te ⌊mahana haka ora⌋. 13I tuꞌu era ki Hērutarema, he eke ananake ki te piha o ruŋa o te hare ꞌi ira e noho era. Te nuꞌu nei ko Pētero, ko Iovani, ko ⌊Tanatiako⌋, ko Antarea, ko Feripe, ko Tōmā, ko Torometi, ko Māteo, ko Tanatiako poki ꞌa Arafeo, ko Tīmona he ⌊sērote⌋, ko Hura poki ꞌa Tanatiako. 14Te aŋa o rāua he haka taka-taka mo pure ananake ko te taina o Ietū, ko ⌊Māria⌋ matuꞌa ōꞌona ꞌe ko te tētahi atu ŋā viꞌe.
15ꞌI rā ŋā mahana he vānaŋa a Pētero ki te nuꞌu taka-taka ⌊haka moe i te manaꞌu⌋ ꞌi ruŋa i a Ietū e hoꞌe hānere piti ꞌahuru, he kī:
16«Pē ira mau ꞌā te meꞌe nei ana topa, e tōꞌoku taina ē, mo haka tano ki te meꞌe kī e te Vārua Maitai ꞌi ruŋa i te ⌊Pāpaꞌi Moꞌa⌋ pāpaꞌi e ⌊Tāvita⌋ o ruŋa i a Hura, kope uŋa era i te nuꞌu mo ꞌa-ꞌaru i a Ietū. 17A Hura he kope e tahi o mātou, ꞌe ꞌi muri i a mātou e aŋa era. 18(Hai moni ꞌauhau o te meꞌe taꞌe tano aŋa e ia i hoꞌo ai i te henua e tahi. ꞌE mai te kona ruŋa nui o ira i viri ai hai pūꞌoko ꞌe he ŋāꞌaha-ꞌaha tahi te kōkoma ki haho. 19I ꞌite era o ruŋa o rā meꞌe e te nuꞌu taꞌatoꞌa o Hērutarema, he nape i te ꞌīŋoa o rā kona ko Āteretama, te auraꞌa ꞌi te rāua ꞌarero: “He Henua Toto”)».
20He kī haka ꞌou e Pētero: «Nā e kī rō ꞌana ꞌi ruŋa i te puka o te hīmene pē nei ē:
“E oꞌo rō tōꞌona hare e te tokerau,
ꞌe ꞌina e tahi meꞌe mo noho ꞌi ira”.
»ꞌE, takoꞌa:
“Mo te rua taŋata e maꞌu i tōꞌona tōroꞌa
ꞌe e aŋa i tāꞌana aŋa”.
21»ꞌI roto i a tātou te ŋāŋata e noho mai ena ꞌi te hora taꞌatoꞌa o Ietū ꞌi muri i a tātou, 22mai te hora papatito i a ia e Iovani ꞌātā ki te hora iri ki te raŋi. Ki uꞌi ki toꞌo mai e tahi o rāua mo mataꞌite takoꞌa ananake ko mātou pē nei ē: a Ietū ko ora ꞌā mai te mate».
23E rua ꞌīŋoa i kī ai: ko ⌊Kōsē⌋, e kī era ko Varasāvā, kī takoꞌa ko Huto, ꞌe te rua ko Mātia. 24He pure ia ananake:
«E te ꞌAtua ē, ko koe i ꞌite i te huru o te māhatu o te taŋata taꞌatoꞌa. Ka haka ꞌite mai koe ko ai o roto o te ŋāŋata nei e rua i haŋa e koe 25mo maꞌu i te aŋa he ꞌāpōtoro, aŋa e Hura ꞌātā ki te hora hara ōꞌona ꞌe ꞌai ko oho ꞌā ki te kona tano mōꞌona».
26I uꞌi era he topa ki a Mātia; ꞌe mai rā hora he riro rō ꞌai o roto o te nūnaꞌa ꞌāpōtoro.
2He topa iŋa o te ⌊Vārua Maitai⌋
1I tano era te ⌊ŋoŋoro o te Peneketote⌋, e tahi nō kona i taka-taka tahi ai te nuꞌu taꞌatoꞌa ⌊haka moe i te manaꞌu⌋ ꞌi ruŋa i a Ietū. 2E no-noho nō ꞌā he ŋaroꞌa i te heruru mai te raŋi pa he hu-hū tokerau pūai, ꞌe he heruru tahi tū hare era ꞌi ira a rāua. 3ꞌĪ ka uꞌi atu ena ko te meꞌe tuꞌu pa he ura ahi ka topa a ruŋa i te taꞌatoꞌa e tahi ka tahi o rāua. 4He ꞌī ia ananake e te pūai o te Vārua Maitai ꞌe he haꞌamata he vānaŋa ꞌarero kē ꞌarero kē, hai ꞌarero haka vānaŋa e te Vārua Maitai.
5ꞌI Hērutarema te ⌊hūrio⌋ haꞌamuri ꞌe haꞌatura ki te ꞌAtua o te kona taꞌatoꞌa o te ao. 6I heruru era rā hare, he pae meꞌe rahi nuꞌu ki rā kona, ꞌe ꞌina he aŋi-aŋi he aha te auraꞌa, he ŋaroꞌa i te nuꞌu haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū e vānaŋa ꞌā i te ꞌarero o rāua o te nuꞌu pae ki ira. 7ꞌI te māere o rā nuꞌu he kī:
«¿Taꞌe ꞌō te nuꞌu taꞌatoꞌa era e vānaŋa mai era ai o Karirea? 8¿Pē hē ia e ŋaroꞌa mai nei e vānaŋa ꞌā hai ꞌarero kē-kē o tātou o te nuꞌu taka-taka o nei? 9ꞌI roto i a tātou, paꞌi, te nuꞌu o Paratia, o Mēria, o ꞌĒrama, o Mētōpōtāmia, o Hūrea, o Kāpārōtia, o Ponotō, o ꞌĀtia, 10o Firihia, o Panafiria, o Ehipto, ꞌe o te ŋā kona era o Rivia hāhine ki Tīrene. E ai takoꞌa rō ꞌana te nuꞌu o Roma ꞌi nei,11tētahi he hūrio maꞌu i te rāua haka tere iŋa mai te poreko iŋa ꞌā ꞌe tētahi atu he nuꞌu oꞌo ki roto i te haka tere iŋa o te hūrio. ꞌE ꞌi roto takoꞌa te nuꞌu o Kereta ꞌe o Aravia. ¡ꞌE, ꞌī e ŋaroꞌa mai nei i te nuꞌu era e vānaŋa ꞌā o ruŋa i te meꞌe taꞌatoꞌa nui-nui aŋa e te ꞌAtua hai ꞌarero kē-kē vānaŋa e te nuꞌu o te kona nei!».
12Ko māere tahi ꞌā ananake. ꞌIna he ꞌite pē hē ana manaꞌu, ꞌe he ꞌui ki a rāua ꞌā: «¿He aha te haꞌaauraꞌa o te ŋā meꞌe taꞌatoꞌa nei?».
13ꞌĪ ia te tētahi o rā nuꞌu e haka meꞌe-meꞌe era pē nei ē: «¡Ko taꞌero tahi ꞌana!».
He tātara iŋa o Pētero
14He māroa ia a Pētero ananake ko te tētahi ŋā ⌊ꞌāpōtoro⌋ era e hoꞌe ꞌahuru mā hoꞌe, ꞌe hai reꞌo pūai he kī:
«E te hūrio ꞌe e te nuꞌu taꞌatoꞌa noho o Hērutarema ē, ka ꞌite kōrua i te ŋā meꞌe nei, ꞌe ꞌai ka haka roŋo riva-riva rō mai tāꞌaku vānaŋa ka kī atu ena. 15Kai taꞌero te nuꞌu nei, pa he meꞌe manaꞌu e kōrua; hora iva iho o te pōꞌā nei. 16Te parautiꞌa, te meꞌe takeꞌa ena ꞌe ŋaroꞌa ena e kōrua ko te meꞌe haka ꞌite era e te perofeta era ko Hōere pē nei ē:
17“ꞌI te ŋā mahana hopeꞌa era, i kī ai e te ꞌAtua,
e vaꞌai rō e au i tōꞌoku Vārua Maitai ki te taŋata taꞌatoꞌa.
Te ŋā poki o kōrua e haka ꞌite rō i te roŋo haka ꞌite e au ki a rāua,
te ŋā poki ꞌāpī e takeꞌa rō i te meꞌe haka takeꞌa e au,
ꞌe te nuꞌu korohuꞌa e moe vārua rō.
18ꞌE, ꞌi rā ŋā mahana,
e haka topa takoꞌa rō e au i tōꞌoku Vārua Maitai
ki ruŋa i tōꞌoku tāvini, ka ai he taŋata ꞌo he viꞌe,
ꞌe e vānaŋa rō rāua i te meꞌe haka vānaŋa e au.
19E haka takeꞌa rō e au a ruŋa i te raŋi i te meꞌe nui-nui;
ꞌe ꞌi ruŋa i te henua he toto, he ahi ꞌe he ꞌau.
20Te raꞌā e pōhāhā rō,
ꞌe te māhina e riro rō pa he toto
ꞌi raꞌe ki te tuꞌu iŋa mai o te mahana nui-nui o te ꞌAtua.
21ꞌE te nuꞌu taꞌatoꞌa ani hai ꞌīŋoa o te ⌊Kiritō⌋,
he eꞌa mai roto i te ūtuꞌa o te hara
ꞌe he ravaꞌa i te ora ꞌāpī ꞌina he hopeꞌa raꞌa vaꞌai e te ꞌAtua”.
22»E te itaraera ē, ka haka roŋo mai te meꞌe nei ka kī atu ena: A kōrua ko ꞌite riva-riva ꞌana: hai meꞌe nu-nui aŋa e Ietū ꞌe hai mana aŋa e ia i haka takeꞌa atu ai e te ꞌAtua: a Ietū o Nātāreta he taŋata uŋa mai e ia. 23I vaꞌai atu ai ki a kōrua mo haka tano o te aŋa manaꞌu ꞌāꞌana ꞌi muꞌa ꞌā; pē ira kōrua i haka tiŋaꞌi ai ꞌi ruŋa i te tātaurō hai rima o te taŋata taꞌe he hūrio. 24I oho era he haka ora e te ꞌAtua, he haka eꞌa mai te ꞌati o te mate i a Ietū; taꞌe, paꞌi, te mate mo rē ki a ia. 25Te ꞌariki era ko ⌊Tāvita⌋ i pāpaꞌi rō o ruŋa i a Ietū pē nei ē:
“Te aŋa nō he takeꞌa e au i tōꞌoku Pūꞌoko Haka Tere ꞌi muri i a au;
ꞌi te ai mai ōꞌona ꞌi tōꞌoku pāꞌiŋa mataꞌu, ꞌina he meꞌe mo haka hiŋa i a au.
26ꞌO ira tōꞌoku māhatu e koa nei, ꞌe hai ŋutu ōꞌoku e haꞌahana-hana nei i a ia.
Ko ꞌite riva-riva ꞌana, paꞌi, e au: te mate e ko rē mai.
27E ko haka rē koe i tōꞌoku vārua ꞌi muri i te nuꞌu mate
ꞌe e ko haꞌatiꞌa koe mo piro o te hakari o tuꞌu tāvini haꞌataꞌa ꞌe haꞌatura ki a koe.
28Ko haka takeꞌa mai ꞌana koe i te ara o te ora ꞌāpī ꞌina he hopeꞌa raꞌa vaꞌai e te ꞌAtua,
ꞌe e rahi rō ꞌana tōꞌoku koa ꞌo tuꞌu ai mai ꞌi muri i a au”.
29»E te taina, ko ꞌite tahi ꞌā a tātou: te tātou tupuna ko Tāvita ko mate ꞌā, ꞌe ꞌi muri i a tātou tōꞌona kona tanu. 30A Tāvita he perofeta; ko ꞌite era ꞌana e ia ko hōrea ꞌā e te ꞌAtua e haka ꞌariki rō e tahi taŋata o roto o tōꞌona hakaara. 31ꞌE ko ꞌite takoꞌa ꞌā a ia pē nei ē: te Kiritō e ora haka ꞌou rō mai te mate. ꞌO ira a Tāvita i pāpaꞌi ai i te vānaŋa nei: e ko haka rē i tōꞌona vārua ꞌi muri i te nuꞌu mate ꞌe e ko haꞌatiꞌa mo piro o tōꞌona hakari.
32»Te ꞌAtua ko haka ora ꞌā i a Ietū mai te mate ꞌe he mataꞌite a mātou taꞌatoꞌa o rā meꞌe. 33Ko maꞌu ꞌā te ꞌAtua i a Ietū ko haka noho ꞌana ꞌi tōꞌona pāꞌiŋa mataꞌu mo haka tere ararua, ꞌe ko vaꞌai ꞌā ki a ia i te Vārua Maitai hōrea e ia e te Matuꞌa. ꞌE a Ietū ko haka topa mai ꞌā i te Vārua Maitai ki ruŋa i a mātou, he meꞌe ŋaroꞌa ꞌe takeꞌa ena e kōrua.
34»Taꞌe ko Tāvita rā meꞌe iri era ki te raŋi; ꞌāꞌana mau ꞌā, paꞌi, i kī:
“A Iehoha te ꞌAtua i kī rō ki tōꞌoku Pūꞌoko Haka Tere:
‘Ka noho mai koe ꞌi tōꞌoku pāꞌiŋa mataꞌu,
35ꞌātā ka haka riro rō e au i te nuꞌu taꞌe haŋa atu ki a koe he meꞌe raŋo o tuꞌu vaꞌe’”.
36»E te taŋata o Itaraera, e ꞌite riva-riva kōrua: a Ietū, veo era e kōrua ꞌi ruŋa i te tātaurō, ko haka Pūꞌoko Haka Tere ꞌā e te ꞌAtua o te meꞌe taꞌatoꞌa ꞌe ko haka Kiritō ꞌā».
37I ŋaroꞌa era i rā meꞌe e te nuꞌu taka-taka ꞌi tū kona era, he oꞌo te mamae ki roto i te māhatu, ꞌe he ꞌui ki a Pētero ꞌe ki te tētahi ꞌāpōtoro:
—E kuā taina, ¿he aha te mātou meꞌe mo aŋa?
38He pāhono e Pētero:
—Ka huri te kōrua manaꞌu ki te ꞌAtua, ka haka tapa mai roto i te hara ꞌe ꞌai ka haka ⌊papatito⌋ rō hai ꞌīŋoa o Ietū Kiritō mo haka ꞌite ko haka moe ꞌā i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū, ki haka kore ai e te ꞌAtua i te kōrua hara. Pē ira he vaꞌai atu e ia i te Vārua Maitai. 39Te hōrea era o ruŋa o te Vārua Maitai mo kōrua, mo te kōrua ŋā poki, ꞌe mo te nuꞌu e roa rō ꞌana, te auraꞌa, mo te nuꞌu taꞌatoꞌa kī e te ꞌAtua mo oho ki a ia.
40Hai ŋā vānaŋa nei ꞌe hai vānaŋa haka ꞌou atu i hāpī ai ꞌe i hatu ai e Pētero ki te taŋata: «¡E haka tapa kōrua mai muri i te nuꞌu aŋa i te meꞌe taꞌe tano ꞌo haka ūtuꞌa takoꞌa atu te ꞌAtua i a kōrua!».
41Te nuꞌu i haka roŋo hai māhatu ki tū ŋā meꞌe kī era e Pētero ꞌe i haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa, he haka papatito i a rāua. Pē ira, ꞌi rā mahana mau ꞌā, i ꞌata rahi ai te nūnaꞌa taŋata haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū e toru taꞌutini haka ꞌou taŋata. 42ꞌE a rāua e maꞌu e oho nō ꞌana i te meꞌe taꞌatoꞌa hāpī e te ꞌāpōtoro, ꞌe te aŋa takoꞌa he haka taka-taka mo pure ꞌe mo mo-more i te haraoa mo manaꞌu i te mate iŋa o Ietū.
He nuꞌu ⌊kiritiano⌋ raꞌe
43He māere te taꞌatoꞌa ꞌi te rahi o te mana ꞌe o te meꞌe nui-nui haka aŋa e te ꞌAtua ki te ꞌāpōtoro. 44Te nuꞌu taꞌatoꞌa haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū, e here rō ꞌā ꞌe e tuhaꞌa rō ꞌana ꞌi roto i a rāua i te rāua meꞌe ai. 45He hoꞌo i te henua ꞌe i te meꞌe taꞌatoꞌa o rāua, ꞌe ꞌai ka tuhaꞌa i te moni ki te nuꞌu e hape rō ꞌana te rāua meꞌe. 46Paurō te mahana e haka taka-taka era ꞌi te Kona Haꞌamuri ꞌAtua. ꞌE ꞌi te rāua hare e mo-more era i te haraoa ꞌe hai koa ꞌe hai māhatu riva-riva e ka-kai era. 47E haꞌahana-hana rō ꞌana ki te ꞌAtua, ꞌe e haŋa rahi rō ꞌana e te nuꞌu. Te mahana te mahana e ꞌata haka rahi era e te ꞌAtua i tū nūnaꞌa taŋata era hai nuꞌu eꞌa mai roto i te ūtuꞌa o te hara ꞌe ravaꞌa i te ora ꞌāpī ꞌina he hopeꞌa raꞌa.
3He haka ora iŋa i te vaꞌe o te taŋata e tahi
1E tahi mahana he oho a Pētero ararua ko ⌊Iovani⌋ ki te ⌊Kona Haꞌamuri ꞌAtua⌋ ki te pure o te hora toru o te ahi-ahi. 2ꞌI ira e noho rō ꞌā e tahi taŋata vaꞌe rehe-rehe mai tōꞌona poreko iŋa ꞌā. Paurō te mahana e maꞌu e haka rē era i a ia ꞌi muri i te ꞌōpani te ꞌīŋoa ko Nehe-nehe mo no-noꞌi hai meꞌe tara ki te nuꞌu uru.
3I takeꞌa era e tū taŋata vaꞌe rehe-rehe era i a Pētero ararua ko Iovani e oho ꞌā mo uru ki roto, he no-noꞌi hai moni. 4He noho ararua he uꞌi ki tū taŋata era, ꞌe he kī e Pētero: «Ka uꞌi mai rā koe». 5He uꞌi e tū taŋata era, e manaꞌu era he vaꞌai hai moni. 6He kī ia e Pētero: «ꞌIna ōꞌoku moni ꞌe ꞌina ōꞌoku piru. Tāꞌaku meꞌe ai ꞌī e au he vaꞌai atu: hai ꞌīŋoa o Ietū Kiritō o Nātāreta, ka māroa koe ka haꞌere».
7I kī era a Pētero i te meꞌe nei, he ꞌa-ꞌaru a te rima mataꞌu mo haka eꞌa ki ruŋa. ꞌI tū hora ꞌā he ora rō ꞌai te vaꞌe o tū taŋata era. 8I rere a ruŋa i māroa ai ꞌe he haꞌamata he haꞌere. He uru ki roto i te Kona Haꞌamuri ꞌAtua ꞌi muri i a kuā Pētero hai vaꞌe mau ꞌā ōꞌona koia ko rere-rere e haꞌahana-hana era ki te ꞌAtua.
9Te nuꞌu taꞌatoꞌa takeꞌa i rā taŋata e haꞌere ꞌā ꞌe e haꞌahana-hana ꞌana ki te ꞌAtua 10he māere ꞌi tū meꞌe era ꞌo te aŋi-aŋi ko tū taŋata no-noꞌi era i te moni ꞌi te kona ꞌōpani era ko Nehe-nehe.
E tātara ꞌā a Pētero ꞌi te Taupeꞌa o ⌊Toromono⌋
11Rā taŋata vaꞌe rehe-rehe era kai haŋa mo oho mai muri i a Pētero ararua ko Iovani. Te nuꞌu taꞌatoꞌa, ꞌi te māere ꞌi tū meꞌe topa era, he tāhuti ki te kona ꞌi ira o kuā Pētero, he kona kī he Taupeꞌa o Toromono o te Kona Haꞌamuri ꞌAtua. 12I takeꞌa era e Pētero, he kī:
«¿He aha rā kōrua i māere ai, e te itaraera ē? ¿He aha e uꞌi mai ena pa he meꞌe ena ē: o māua i haka haꞌere i te taŋata nei hai mana mau ꞌā o māua, ꞌo ꞌo te rava moꞌa ꞌe haꞌatura o māua ki te ꞌAtua? 13Te ꞌAtua o ⌊ꞌAparahama⌋, o Itaꞌata, o Hākovo, tupuna o tātou, ko haka nui-nui ꞌā i tōꞌona tāvini ko Ietū vaꞌai e kōrua ki te nuꞌu ra-rahi ꞌe taꞌe haŋa e kōrua ꞌi te hora haŋa e Pirato mo haka eꞌa. 14Kai haŋa a kōrua mo kī mo haka eꞌa i te taŋata aŋa i te meꞌe tī-tika ꞌe ꞌina he hara; he taŋata taparahi-taꞌata i haŋa e kōrua mo haka eꞌa.
15»Pē ira a kōrua i tiŋaꞌi i haka mate ai i te taŋata vaꞌai mai i te ora ꞌāpī ꞌina he hopeꞌa raꞌa. ꞌE, ka ai atu pē ira, ko haka ora ꞌā e te ꞌAtua mai te mate; a māua he mataꞌite. 16Te meꞌe i haka ora i te taŋata takeꞌa ena e kōrua he ⌊haka moe i te manaꞌu⌋ ꞌi ruŋa i a Ietū. ꞌE, ꞌo te haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū, i ora tahi ai tōꞌona māui-ui, pa he meꞌe takeꞌa ena e kōrua.
17»E kuā taina ē, ko ꞌite ꞌana a au hora tiŋaꞌi era e kōrua ꞌe e te kōrua nuꞌu ra-rahi i a Ietū, ꞌina kōrua kai aŋi-aŋi he aha te kōrua meꞌe i aŋa. 18Pē ira te ꞌAtua i haka tano ai i te meꞌe kī ꞌi muꞌa ꞌā ki tāꞌana perofeta taꞌatoꞌa mo haka ꞌite: tāꞌana Kiritō e mate rō.
19»ꞌO ira, ⌊ka huri te manaꞌu ki te ꞌAtua⌋ ꞌe ꞌai ka haka tapa rō mai roto i te hara, ki haka kore atu ai e ia i te kōrua hara. 20Mo aŋa pē ira, e tuꞌu rō te hora he ŋaroꞌa e kōrua i te haka haŋu iŋa o te ꞌAtua i te kōrua vārua hai uŋa atu i a Ietū, he kope haꞌataꞌa mai te hora raꞌe era ꞌā mo Kiritō o kōrua.
21»ꞌE mo te hora nō nei a Ietū Kiritō ana noho ꞌi te raŋi ꞌātā ki te haka riva-riva iŋa e te ꞌAtua i te meꞌe taꞌatoꞌa, pa he meꞌe haka ꞌite mai hai tāꞌana ŋā perofeta era o muꞌa ꞌā. 22I haka ꞌite rō e ⌊Mōtē⌋ ki te tātou tupuna: “Te ꞌAtua e haꞌataꞌa rō mai roto i a kōrua i te perofeta e tahi pa he haꞌataꞌa iŋa nei i a au. E haꞌatura te meꞌe taꞌatoꞌa ka kī atu ena. 23Te nuꞌu taꞌatoꞌa taꞌe haka roŋo ki nei perofeta, he haka kore mai roto i te nuꞌu haka tere e te ꞌAtua”.
24»Te perofeta taꞌatoꞌa, mai a ⌊Tamuere⌋ pe muꞌa, i vānaŋa takoꞌa rō o ruŋa i te ŋā mahana nei. 25A kōrua he hakaara o rā ŋā perofeta, ꞌe mo kōrua rā hōrea kī era e te ꞌAtua ki te tātou tupuna ko ꞌAparahama pē nei ē:
“E haꞌamaitai rō e au
te hau taꞌatoꞌa o te ao
hai hakaara ōꞌou”.
26»Ki a tātou ki te itaraera i uŋa raꞌe mai ai e te ꞌAtua i te tāvini haꞌataꞌa era ōꞌona, mo haꞌamaitai mai e ia hai haka eꞌa i a tātou mai roto i te hara».
4ꞌI muꞌa o te nuꞌu ra-rahi a Pētero ararua ko ⌊Iovani⌋
1E vānaŋa nō ꞌana a Pētero ararua ko ⌊Iovani⌋ ꞌi tū kona era i tuꞌu ai te nuꞌu ⌊oromatuꞌa⌋ ananake ko te kape o te mūtoꞌi o te ⌊Kona Haꞌamuri ꞌAtua⌋ ꞌe he nuꞌu ⌊saruseo⌋. 2Ko riri atu ꞌana ananake mo kuā Pētero ꞌo te hāpī ꞌe ꞌo te kī ki te nuꞌu: te ora o te taŋata mai te mate ko haka takeꞌa ꞌana hai haka ora e te ꞌAtua i a Ietū. 3He ꞌa-ꞌaru ia i a Pētero ararua ko Iovani ꞌe, ꞌi te meꞌe era ko ahi-ahi ꞌana, he maꞌu he puru ꞌi roto i te hare maꞌuꞌaurī ꞌātā ki te rua mahana.
4O te nuꞌu haka roŋo i te rāua vānaŋa nuꞌu rahi i ⌊haka moe i te manaꞌu⌋ ꞌi ruŋa i a Ietū. Pē ira i ꞌata rahi ai rā nuꞌu; mo tataku i te ŋāŋata nō he hāhine ki te pae taꞌutini.
5ꞌI te rua mahana i taka-taka tahi ai ꞌi Hērutarema te nuꞌu i a rāua te kī iŋa hopeꞌa o te haka tere ⌊hūrio⌋, te nuꞌu pūꞌoko haka tere ꞌe te nuꞌu maꞌori o te rāua haka tere iŋa. 6ꞌI rā kona a ꞌĀnā, he oromatuꞌa hopeꞌa o te ra-rahi, a Kaifā, a Iovani, a Arehantaro ꞌe te tētahi huaꞌai o te oromatuꞌa hopeꞌa o te ra-rahi. 7He uŋa mo maꞌu i a Pētero ararua ko Iovani ki muꞌa o rāua ꞌe he ꞌui:
—¿Hai ꞌīŋoa ꞌe hai mana o ꞌai a kōrua i aŋa ai i te meꞌe ena?
8He pāhono e Pētero, ko ꞌī ꞌā e te pūai o te ⌊Vārua Maitai⌋:
—E te nuꞌu ra-rahi ꞌe e te nuꞌu pūꞌoko haka tere o Itaraera ē: 9a kōrua e ꞌui mai ꞌā o ruŋa o te meꞌe riva-riva aŋa ki te taŋata vaꞌe rehe-rehe nei mo ꞌite o kōrua pē hē i ora ai. 10ꞌĪ a māua he kī atu ꞌi muꞌa i a kōrua ꞌe ꞌi muꞌa i te taŋata taꞌatoꞌa o Itaraera: te taŋata nei e māroa atu ena ꞌi muꞌa o kōrua i ora ai hai ꞌīŋoa o Ietū Kiritō o Nātāreta tiŋaꞌi e kōrua ꞌi ruŋa i te tātaurō, ꞌe haka ora e te ꞌAtua mai te mate.
11»A Ietū ko te māꞌea taꞌe haŋa era e kōrua e te nuꞌu aŋa hare, ꞌe, hora nei, ko riro ꞌana he māꞌea matuꞌa haka noho i te hare. 12Te eꞌa mai roto i te ūtuꞌa o te hara ꞌe te ai o te ora ꞌāpī ꞌina he hopeꞌa raꞌa vaꞌai e te ꞌAtua, mai i a Ietū mau nō ana ravaꞌa. Te ꞌAtua, paꞌi, ꞌina kai vaꞌai ki te rua kope i te aŋa nei.
13I takeꞌa era e tū nuꞌu ra-rahi era i te haka kē o Pētero ararua ko Iovani e vānaŋa era, ꞌe i ꞌite era he nuꞌu ꞌina he hāpī, he māere ananake ꞌe he aŋi-aŋi: he nuꞌu hāpī e Ietū. 14ꞌI muri i a kuā Pētero tū kope haka ora era, ꞌo ira kai tano rā nuꞌu mo tuhi e tahi meꞌe.
15He haka eꞌa ia i a kuā Pētero ki haho, ꞌe he noho he haꞌaꞌau ananake. 16He kī ki a rāua ꞌā: «¿He aha te tātou meꞌe mo aŋa ki te ŋāŋata era? Ko ꞌite tahi ꞌana te taŋata taꞌatoꞌa o Hērutarema o ruŋa o te mana aŋa e rāua, ꞌe ꞌina a tātou e ko tano mo kī taꞌe he parautiꞌa. 17ꞌO ira, ꞌo ꞌata hau ꞌo oho te vānaŋa o ruŋa i a Ietū, mai ki haka riꞌa-riꞌa mo taꞌe vānaŋa haka ꞌou o ruŋa i a ia».
18Pē ira i uŋa ai mo haka uru haka ꞌou, ꞌe he haka riꞌa-riꞌa mo taꞌe vānaŋa ꞌe mo taꞌe hāpī haka ꞌou o ruŋa i a Ietū. 19He pāhono e Pētero ararua ko Iovani:
—Ka kī mai rā kōrua: ¿ꞌAta tano ki te mata o te ꞌAtua mo haꞌatura atu o māua ki a kōrua ꞌo ki a ia? 20A māua, paꞌi, e ko tano mo taꞌe vānaŋa o ruŋa o te meꞌe takeꞌa ꞌe ŋaroꞌa e māua.
21ꞌE, ꞌi te taꞌe ꞌite o tū nuꞌu ra-rahi era pē hē a rāua ana haka ūtuꞌa i a kuā Pētero ꞌo riri te nuꞌu, he haka riꞌa-riꞌa haka ꞌou ꞌe ꞌai ka haka eꞌa. Te taŋata taꞌatoꞌa, paꞌi, e haꞌahana-hana ꞌana ki te ꞌAtua o ruŋa o tū meꞌe topa era, ꞌo ira te nuꞌu ra-rahi e riꞌa-riꞌa era. 22E maha ꞌahuru tūmaꞌa matahiti o tū taŋata haka ora era.
He pure iŋa ki te ꞌAtua
23I eꞌa era a Pētero ararua ko Iovani mai tū kona era, he oho he piri ki te rāua nuꞌu, ꞌe he ꞌaꞌamu i te meꞌe taꞌatoꞌa kī e tū nuꞌu ra-rahi era. 24I oti era rā nuꞌu i te haka roŋo, he pure ananake ko kuā Pētero ki te ꞌAtua pē nei ē:
«E te ꞌAtua ē, ꞌāꞌau i aŋa i te raŋi, i te henua, i te vaikava, ꞌe i te meꞌe taꞌatoꞌa o rā ŋā kona, 25ꞌe ꞌāꞌau takoꞌa i kī hai Vārua Maitai ki tuꞌu tāvini ko ⌊Tāvita⌋, tupuna o mātou pē nei ē:
“¿He aha rā te nuꞌu taꞌe he hūrio e riri ena ꞌe e haka ꞌāriŋa ena?
ꞌE ¿he aha te hūrio e haꞌaꞌau tahaŋa ena i te meꞌe ꞌina e ko ravaꞌa mo aŋa?
26Te ꞌariki ꞌe te nuꞌu haka tere henua, paꞌi,
ko haka piri tahi ꞌā mo aŋa i te meꞌe taꞌe tano ki te ꞌAtua ꞌe ki tāꞌana Kiritō”.
27»He aŋi mau ꞌā a ⌊ꞌErore⌋, a Pontio Pirato, te nuꞌu taꞌe he hūrio, ꞌe te itaraera i haka piri tahi rō ꞌi nei ꞌi Hērutarema mo aŋa i te meꞌe taꞌe tano ki tuꞌu tāvini moꞌa ko Ietū, haꞌataꞌa e koe mo Kiritō. 28Hai rā meꞌe i haka tano ai a rāua i te meꞌe taꞌatoꞌa kī e koe mo topa.
29»E te ꞌAtua ē, ko ꞌite ꞌana koe pē hē te nuꞌu era i haka riꞌa-riꞌa mai ai. ꞌO ira, ka vaꞌai mai koe ki tuꞌu ŋā tāvini nei hai pūai mo taꞌe riꞌa-riꞌa ana haka ꞌite ana oho i taꞌa vānaŋa, 30koia ko haka takeꞌa i tuꞌu pūai hai haka ora i te māui-ui ꞌe hai aŋa i te mana hai ꞌīŋoa o tuꞌu tāvini moꞌa ko Ietū».
31I oti era te pure ananake, he makenu tū kona era ꞌi ira a rāua, he ꞌī tahi ananake e te pūai o te Vārua Maitai, ꞌe he haꞌamata he haka ꞌite he oho i te vānaŋa o te ꞌAtua ꞌina he riꞌa-riꞌa.
Te meꞌe taꞌatoꞌa mo te taꞌatoꞌa
32Te nuꞌu taꞌatoꞌa haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū, pē tū huru tahi ꞌana te manaꞌu. ꞌIna e tahi o rāua he kī: tōꞌona meꞌe ai, mōꞌona nō; mo te taꞌatoꞌa e kī era.
33Hai haŋu ꞌe hai pūai e ꞌata vānaŋa e oho era te ⌊ꞌāpōtoro⌋ o ruŋa i te ora o Ietū mai te mate, ꞌe ꞌi ruŋa i a rāua taꞌatoꞌa te mata o te ꞌAtua. 34ꞌIna e tahi taŋata o rāua hape o te meꞌe; te nuꞌu ai, paꞌi, o te henua ꞌe o te hare he hoꞌo ꞌe te moni ravaꞌa 35he vaꞌai ki te ꞌāpōtoro mo tuhaꞌa ki te nuꞌu kore o te meꞌe.
36Pē ira i aŋa ai e te taŋata ⌊rēvita⌋ e tahi te ꞌīŋoa ko ⌊Kōsē⌋ o te motu ko Tīpere, nape e te ꞌāpōtoro ko Verenāvē (te auraꞌa: «he kope hāꞌūꞌū i te rua»). 37Te taŋata nei e ai rō ꞌā e tahi ōꞌona henua; he hoꞌo ꞌe he vaꞌai tahi i te moni ki te ꞌāpōtoro.
5Te hara o ꞌĀnānia ararua ko Sāfira
1I ai rō te taŋata ko ꞌĀnānia te ꞌīŋoa ꞌe tāꞌana viꞌe ko Sāfira. He hoꞌo i te rāua henua e tahi, 2ꞌe he haꞌaꞌau mo haka rē i te ꞌapa o te moni mo rāua ꞌe mo vaꞌai i te rua ꞌapa ki te ⌊ꞌāpōtoro⌋. He maꞌu i tū moni era ꞌe he kī:
—He moni taꞌatoꞌa nā o tōꞌoku henua i hoꞌo.
3He kī e Pētero:
—E ꞌĀnānia, ¿he aha koe i haꞌatiꞌa ai i a Rukifero mo haka tere atu? Ko reo-reo ꞌā koe ki te ⌊Vārua Maitai⌋ hai haka rē e tahi ꞌapa o te moni mōꞌou. 4¿Taꞌe ꞌō ōꞌou rā henua? I hoꞌo era, ¿taꞌe ꞌō ōꞌou rā moni? ¿He aha koe i aŋa ai i te meꞌe ena? Taꞌe ki te taŋata koe i reo-reo ai, ki te ꞌAtua.
5I ŋaroꞌa era e ꞌĀnānia, he ꞌamo ki raro he mate, i haka ūtuꞌa e te ꞌAtua. He riꞌa-riꞌa rō atu ꞌai te nuꞌu taꞌatoꞌa ꞌite o ruŋa i rā meꞌe. 6He oho e te ŋāŋata ꞌāpī o tū kona era, he viri hai kahu i te hakari ꞌe he maꞌu he tanu.
7Ka toru hora a tuꞌa o te topa o tū meꞌe era i tuꞌu ai te viꞌe ꞌa ꞌĀnānia, mā te taꞌe ꞌite o ruŋa o tū meꞌe era. 8He ꞌui e Pētero:
—Ka kī mai rā koe, ¿tū henua hoꞌo era o kōrua ki te moni, ko te moni kī mau mai era ꞌā e ꞌĀnānia?
He pāhono e tū viꞌe era:
—ꞌĒ-ē, ko rā moni.
9He kī e Pētero:
—¿He aha a kōrua i haꞌaꞌau ai mo haka ꞌatu i te Vārua o te ꞌAtua? Nā ꞌi haho o te ꞌōpani te ŋāŋata ꞌāpī maꞌu tanu era i taꞌa kenu ꞌe, ꞌi te hora nei, ko koe te meꞌe ka maꞌu ka tanu ena.
10ꞌI tū hora mau era ꞌā he ꞌamo ki raro a Sāfira ꞌe he mate ꞌi muꞌa o Pētero. I uru era tū ŋāŋata ꞌāpī era, he takeꞌa ko mate takoꞌa ꞌā te viꞌe ꞌa ꞌĀnānia. He maꞌu ia he tanu ꞌi muri i tāꞌana kenu. 11Te nūnaꞌa taŋata taꞌatoꞌa ⌊haka moe i te manaꞌu⌋ ꞌi ruŋa i a Ietū he riꞌa-riꞌa rō atu ꞌai, ꞌe pē ira takoꞌa ꞌā te nuꞌu taꞌatoꞌa ꞌite o ruŋa i rā meꞌe.
Hai ꞌāpōtoro e aŋa era e te ꞌAtua i te mana
12-14Te aŋa o te nuꞌu taꞌatoꞌa haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū he taka-taka ꞌi ruŋa i te taupeꞌa o te ⌊Kona Haꞌamuri ꞌAtua⌋ kī he Taupeꞌa o ⌊Toromono⌋. Te nuꞌu taꞌe haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū e riꞌa-riꞌa rō ꞌana ꞌo piri rāua ki te ŋā nuꞌu nei. Ka ai atu pē ira e moꞌa rō ꞌana i rā nuꞌu. ꞌE pe te ꞌata rahi nō e oho era te ŋā viꞌe te ŋāŋata haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū. Te ꞌAtua, paꞌi, hai ꞌāpōtoro e aŋa era meꞌe rahi nō atu mana ꞌi roto i te taŋata.
15Te aŋa o te taŋata he maꞌu i te māui-ui ki te ara e haka moe rō ꞌana ꞌi ruŋa i te roꞌi ꞌe ꞌi ruŋa i te raŋaria, koiꞌite ka vari era a Pētero he ora te māui-ui hai kohu ōꞌona. 16ꞌE mai te kona taꞌatoꞌa hāhine ki Hērutarema e maꞌu takoꞌa era i te māui-ui ꞌe i te taŋata ko oꞌo ꞌā e te tātane, ꞌe taꞌatoꞌa nō e ora era.
He kimi iŋa i te ꞌāpōtoro mo tōtōā
17Te ⌊oromatuꞌa hopeꞌa o te ra-rahi⌋ ꞌe te nuꞌu ⌊saruseo⌋ o muri i a ia, ꞌi te mākota, 18he haka ꞌa-ꞌaru i te ꞌāpōtoro ꞌe he haka maꞌu he puru ꞌi roto i te hare maꞌuꞌaurī.
19He tuꞌu ia te merahi e tahi o te ꞌAtua ꞌi te pō, he mātaki i te ꞌōpani o tū hare maꞌuꞌaurī era, he haka eꞌa i rā nuꞌu ꞌai ka kī: 20«E oho kōrua ki roto i te Kona Haꞌamuri ꞌAtua e haka ꞌite e oho nō i te meꞌe taꞌatoꞌa o ruŋa i te ora ꞌāpī ꞌina he hopeꞌa raꞌa vaꞌai e te ꞌAtua».
21Mo haka tano ki tū meꞌe kī era e te merahi, ꞌi te pō era ꞌā o te rua mahana, he oho ananake ki te Kona Haꞌamuri ꞌAtua, he haꞌamata he haka ꞌite i rā meꞌe.
Te oromatuꞌa hopeꞌa o te ra-rahi ananake ko te nuꞌu o muri he hāꞌaki ki te ⌊nūnaꞌa taŋata i a rāua te kī iŋa hopeꞌa o te haka tere hūrio⌋ ꞌe ki te nuꞌu pūꞌoko haka tere taꞌatoꞌa o te itaraera mo taka-taka o rāua, ꞌe he uŋa mo maꞌu i tū ŋā ꞌāpōtoro era mai roto i te hare maꞌuꞌaurī.
22I tuꞌu era te mūtoꞌi o te Kona Haꞌamuri ꞌAtua ki te hare maꞌuꞌaurī, ꞌina tū nuꞌu era o roto. He hoki ananake he hāꞌaki i tū parau ꞌāpī era 23he kī: «I tuꞌu era a mātou ki te hare maꞌuꞌaurī, e puru riva-riva nō ꞌā te ꞌōpani, ꞌe te ꞌauario e māroa rō ꞌana ꞌi muꞌa. ꞌE, i mātaki era, ꞌina e tahi nuꞌu o roto».
24I ŋaroꞌa era i rā meꞌe e te kape o te ꞌauario o te Kona Haꞌamuri ꞌAtua ꞌe e te nuꞌu oromatuꞌa ra-rahi, he kī ki a rāua ꞌā: «¿Pē hē ka hopeꞌa ena te meꞌe nei?». 25ꞌI tū hora era ꞌā he tuꞌu e tahi taŋata he kī: «Te nuꞌu puru era e kōrua ꞌi nei takoꞌa ꞌi te Kona Haꞌamuri ꞌAtua e hāpī ꞌā i te taŋata».
26He eꞌa ia te kape o te mūtoꞌi ananake ko tāꞌana vaꞌehau, he oho he ꞌa-ꞌaru i rā nuꞌu. Kai tōtōā ꞌi te riꞌa-riꞌa ꞌo tamaꞌi rō e te taŋata i a rāua hai māꞌea. 27I tuꞌu era he haka māroa ꞌi muꞌa o te nūnaꞌa taŋata i a rāua te kī iŋa hopeꞌa o te haka tere hūrio, ꞌe he kī e te oromatuꞌa hopeꞌa o te ra-rahi:
28—Ko kī atu ꞌana a mātou mo taꞌe hāpī haka ꞌou o kōrua e tahi meꞌe o ruŋa i te taŋata era ko Ietū. ꞌE, ¿he aha te kōrua meꞌe i aŋa? He ꞌata haka ꞌite he oho o ruŋa i a ia ki te taŋata taꞌatoꞌa ꞌi nei ꞌi Hērutarema, ꞌe ko haŋa takoꞌa ꞌana a kōrua mo tuhi mai i tōꞌona mate ki a mātou.
29He pāhono e Pētero ananake ko te tētahi ꞌāpōtoro:
—ꞌI raꞌe a mātou ana haꞌatura ki te ꞌAtua, ki te haꞌatura ki te taŋata. 30Te ꞌAtua o te tātou tupuna ko haka ora ꞌā i a Ietū tiŋaꞌi era e kōrua ꞌi ruŋa i te tātaurō. 31Ko haka nui-nui ꞌā hai haka noho i a ia ꞌi tōꞌona pāꞌiŋa mataꞌu pa he ꞌariki ꞌe pa he kope haka eꞌa i te taŋata mai roto i te ūtuꞌa o te hara, mo hāꞌūꞌū ki te itaraera mo huri o te manaꞌu ki te ꞌAtua ki haka kore ai e ia i te rāua hara. 32Ko ꞌite riva-riva ꞌana a mātou ko topa ꞌā te ŋā meꞌe nei ki a Ietū. ꞌO ira e vānaŋa e haka ꞌite nei e mātou ki te taŋata. ꞌE te Vārua Maitai, uŋa mai e te ꞌAtua ki te nuꞌu haꞌatura ki a ia, e haka ꞌite takoꞌa rō ꞌā he parautiꞌa mau ꞌā.
33I ŋaroꞌa era i te meꞌe nei e tū nuꞌu ra-rahi era, he ꞌata riri rō atu ꞌai, ꞌe he haŋa ananake mo tiŋaꞌi mo haka mate i tū nuꞌu era. 34ꞌI roto i rā nuꞌu te ⌊fariseo⌋ e tahi te ꞌīŋoa ko Kamariera. A ia he ⌊maꞌori o te haka tere hūrio⌋, ꞌe e moꞌa rahi rō ꞌā e te taŋata. He māroa he kī mo haka eꞌa ꞌiti-ꞌiti i tū ŋā ꞌāpōtoro era mai rā kona. 35I oti era he kī ki tū tētahi nuꞌu ra-rahi era:
—E te itaraera ē, e uꞌi tātou i te meꞌe ka aŋa ena ki te nuꞌu era. 36Ka manaꞌu: ka hia rā nei matahiti a tuꞌa i ai rō te taŋata te ꞌīŋoa ko Teura, he kī nō te aŋa a ia he taŋata hōnui. E maha hānere taŋata i oho ꞌi muri i a ia. I tiŋaꞌi i haka mate era i rā taŋata, he maraŋa tahi te nuꞌu oho ꞌi muri. Pē ira i oti ai.
37»I oho haka ꞌou mai era pe muꞌa, ꞌi te ŋā mahana era o te haka pāpaꞌi mo tataku o te nuꞌu, i ai rō te taŋata e tahi o Karirea te ꞌīŋoa ko Hura, ꞌe i oho rō te taŋata ꞌi muri. I tiŋaꞌi i haka mate era i rā kope, he maraŋa takoꞌa te nuꞌu oho o muri.
38»ꞌO ira, ka haka rē kōrua i te nuꞌu ena; ꞌina ko aŋa e tahi meꞌe. Mo ai he meꞌe o te taŋata, e ŋaro tahaŋa nō; 39ꞌe mo ai he meꞌe o te ꞌAtua, e ko rē kōrua ki te hora hopeꞌa. E uꞌi kōrua ꞌo aŋa i te meꞌe mo taꞌe haka tano i te meꞌe haŋa o te ꞌAtua.
He haka roŋo e tū nuꞌu era. 40He raŋi mo maꞌu haka ꞌou i tū ŋā ꞌāpōtoro era, he haka tiŋaꞌi hai ꞌuaka, ꞌe he kī mo taꞌe vānaŋa haka ꞌou hai ꞌīŋoa o Ietū. I oti era he haka eꞌa.
41He oho ia tū ŋā ꞌāpōtoro era mai muꞌa o rā nuꞌu ko toꞌo ꞌā te koa, he ꞌite ko haka nui-nui ꞌā a rāua e te ꞌAtua ꞌi te haka rē mo ꞌamo i te ꞌati ꞌo te ai o rāua ꞌa Ietū. 42ꞌE, ko te hāpī ko te oho iŋa ꞌā ki te nuꞌu, te mahana te mahana ꞌi te Kona Haꞌamuri ꞌAtua ꞌe ꞌi hare era ꞌi hare era, i te ⌊roŋo riva-riva o ruŋa i a Ietū⌋, te ⌊Mētia⌋.
6He ŋāŋata mo hāꞌūꞌū ki te ⌊ꞌāpōtoro⌋
1ꞌI rā ŋā mahana ko ꞌata rahi ko oho ꞌā te nuꞌu ⌊haka moe i te manaꞌu⌋ ꞌi ruŋa i a Ietū. He haꞌamata te nuꞌu ⌊hūrio⌋ vānaŋa ⌊kirieko⌋ he hēŋuꞌi-ŋuꞌi o ruŋa o te nuꞌu hūrio vānaŋa ⌊ꞌevereo⌋ e kī era: ꞌi te hora tuhaꞌa o te kai, ꞌina he tuhaꞌa riva-riva ki te rāua ŋā viꞌe hove.
2He haka taka-taka ia e te ꞌāpōtoro i te nuꞌu taꞌatoꞌa haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū ꞌe he kī:
«E ko tano a mātou mo haka rē i te aŋa he haka ꞌite i te vānaŋa o te ꞌAtua mo noho mo tuhaꞌa i te kai ꞌe i te moni ki te taŋata. 3ꞌO ira, e te ŋā taina ē, ka uꞌi a roto o kōrua e hitu taŋata riva-riva ꞌī e te pūai o te ⌊Vārua Maitai⌋ mo maꞌu i te aŋa ena. 4A mātou, paꞌi, he maꞌu i te aŋa he pure ꞌe he haka ꞌite i te vānaŋa o te ꞌAtua».
5Taꞌatoꞌa i peꞌe ai ki tū meꞌe kī era e te ꞌāpōtoro. He toꞌo i a ꞌĒteva, taŋata haka moe rahi i tōꞌona manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū ꞌe ꞌī e te pūai o te Vārua Maitai, i a Feripe, i a Porokoro, i a Nikanoro, i a Tīmono, i a Paramena, ꞌe i a Nikorao, taŋata o Antiokia, he kona e tahi o te henua ko Tīria. A Nikorao ꞌi muꞌa ꞌā i oꞌo rō ki te haka tere iŋa hūrio. 6He maꞌu e tū ŋā taina era i rā ŋāŋata ki muꞌa o te ꞌāpōtoro. He pure ia e te ꞌāpōtoro koia ko haka eke i te rima ki ruŋa ꞌe he haꞌamaitai.
7Te ⌊roŋo riva-riva o te ꞌAtua⌋ pe te ꞌata rahi nō e oho era, ꞌe te nuꞌu haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū ko ꞌata rahi ꞌā ꞌi Hērutarema. ꞌE meꞌe rahi ⌊oromatuꞌa⌋ hūrio i haka moe takoꞌa i te rāua manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū.
He ꞌa-ꞌaru iŋa i a ꞌĒteva
8A ꞌĒteva, he taŋata haꞌamaitai ꞌe ꞌī e te pūai o te ꞌAtua, e aŋa rō ꞌā i te mana ꞌe i te tētahi meꞌe nu-nui ki te nuꞌu o rā kona. 9Te tētahi nuꞌu o te ⌊hare pure hūrio⌋ te ꞌīŋoa «O te ꞌEkaravo Haka Eꞌa Mai te Rima o te Rāua Taŋata Haka Aŋa» koia ko te tētahi nuꞌu o Tīrene, o Arehantāria, o Tiritia ꞌe o ꞌĀtia, he tātake ki a ꞌĒteva. 10ꞌE, ꞌina he ravaꞌa i a ia; e vānaŋa era, paꞌi, hai mārama-rama o te Vārua Maitai.
11He ꞌauhau ia e tū ŋā nuꞌu era i te taŋata mo reo-reo pē nei ē: ko ŋaroꞌa ꞌana e rāua i a ꞌĒteva e kī ꞌā i te vānaŋa taꞌe tano mo ⌊Mōtē⌋ ꞌe mo te ꞌAtua. 12Pē ira i haka riri ai i te taŋata, i te nuꞌu pūꞌoko haka tere hūrio ꞌe i te ⌊maꞌori o te haka tere hūrio⌋. ꞌO ira i ꞌa-ꞌaru ai i a ꞌĒteva ꞌe he maꞌu ki muꞌa o te ⌊nūnaꞌa taŋata i a rāua te kī iŋa hopeꞌa o te haka tere hūrio⌋. 13He maꞌu takoꞌa i te mataꞌite reo-reo, ꞌe o rā nuꞌu i kī: «Te taŋata ena he vānaŋa nō te aŋa i te vānaŋa taꞌe tano mo te ⌊Kona Haꞌamuri ꞌAtua⌋ ꞌe mo te hāpī ꞌa Mōtē. 14Ko ŋaroꞌa ꞌā e mātou e kī ꞌana: te Ietū era o Nātāreta he haka hiŋa i te kona moꞌa nei o te ꞌAtua ꞌe he huri takoꞌa i te hāpī haka rē mai e Mōtē».
15Te nuꞌu ra-rahi ꞌe te nuꞌu taꞌatoꞌa ꞌi tū kona era, i uꞌi era a ruŋa i a ꞌĒteva, he takeꞌa i te ꞌāriŋa pa he ꞌāriŋa merahi ꞌā.
7He tātara iŋa o ꞌĒteva
1He ꞌui e te ⌊oromatuꞌa hopeꞌa o te ra-rahi⌋ ki a ꞌĒteva:
—¿He parautiꞌa te meꞌe kī nei o ruŋa i a koe?
2He pāhono e ꞌĒteva:
—E te taina ē, e kuā koro ē, ka haka roŋo mai rā: Te tātou ꞌAtua, i a ia te ꞌana-ꞌana o te pūai taꞌatoꞌa, ko haka takeꞌa ꞌana i a ia ki te tātou tupuna ko ⌊ꞌAparahama⌋ ꞌi Mētōpōtāmia, ꞌi te hora kai oho kai noho ꞌā a ꞌAparahama ꞌi Hārana, 3ꞌe i kī rō: “Ka haka rē tuꞌu kāiŋa ꞌe tuꞌu huaꞌai ꞌe ka oho ki te henua ka haka takeꞌa atu ena e au”.
4»He eꞌa ia a ꞌAparahama mai te henua o te kārea he oho he noho ꞌi Hārana. ꞌI ira i mate ai tōꞌona matuꞌa tane. He maꞌu mai ia e te ꞌAtua i a ꞌAparahama ki te henua nei e kōrua e noho atu ena.
5»I tuꞌu mai era, kai vaꞌai e te ꞌAtua, ꞌi rā hora, e tahi parehe henua mōꞌona, korohaŋa e tahi parehe ꞌiti-ꞌiti. Ka ai atu pē ira, i hōrea rō e te ꞌAtua e vaꞌai rō ki a ia mo tōꞌona hakaara. (ꞌI rā hora kai ai ꞌana te poki ꞌa ꞌAparahama). 6ꞌE i kī takoꞌa rō e te ꞌAtua: tōꞌona hakaara e noho rō ꞌi te henua kē pa he taŋata o te rua henua, e riro rō he ꞌekaravo o te nuꞌu o rā henua, ꞌe e raveꞌino rō i a rāua e maha hānere matahiti.
7»I kī takoꞌa rō pē nei ē: “E haka ūtuꞌa rō e au i te hau haka ꞌekaravo i tōꞌoku taŋata. Ki oti rā ūtuꞌa, he eꞌa tōꞌoku taŋata mai rā henua mo tāvini mai ki a au ꞌi te kona nei”. 8ꞌI te haꞌaꞌau iŋa o te ꞌAtua ararua ko ꞌAparahama, i kī ai e te ꞌAtua ki a ꞌAparahama: māꞌana e hāpaꞌo i a ia ꞌe i tōꞌona hakaara, ꞌe mo kuā ꞌAparahama e haꞌamuri ꞌe e haꞌatura ki a ia. Pa he tāpaꞌo o rā haꞌaꞌau he kī e te ꞌAtua: e hore te kiri o te kinoŋa o te ŋā poki mo tāpura he taŋata ꞌāꞌana.
»ꞌO ira a ꞌAparahama, ꞌi te vaꞌu mahana o te poreko o tāꞌana poki ko Itaꞌata, i hore ai i te kiri o te kinoŋa. Pē ira takoꞌa i aŋa ai e Itaꞌata ki tāꞌana poki ko Hākovo, ꞌe e Hākovo ki tāꞌana ŋā poki, he matuꞌa o te hoꞌe ꞌahuru mā piti huaꞌai o te itaraera.
9»Te ŋā poki raꞌe ꞌa Hākovo, ꞌi te mākota ꞌi te rāua taina ko ⌊Kōsē⌋, he toꞌo mai he hoꞌo ki te nuꞌu mo ꞌekaravo, ꞌe he maꞌu e rā nuꞌu ki Ehipto. ꞌE, ꞌi te ai ꞌi ruŋa i a Kōsē te mata o te ꞌAtua, 10he haka eꞌa te aŋa i a ia mai roto i te ꞌati taꞌatoꞌa ꞌe he vaꞌai i te mārama-rama. ꞌO ira te ꞌariki o Ehipto i haŋa ai ki a Kōsē, he haka suerekao ꞌe he haka riro he pūꞌoko haka tere o tōꞌona meꞌe taꞌatoꞌa.
11»He topa ia te oŋe ꞌe te ꞌati ꞌi Ehipto ꞌe ꞌi ⌊Kanaꞌana⌋: he kore te meꞌe mo kai o te tātou tupuna. 12I ꞌite era a Hākovo ko Ehipto te kona i haꞌaputu i te kai, he uŋa i tāꞌana ŋā poki, he tupuna o tātou, mo oho mo hoꞌo mai hai kai. He oho iŋa raꞌe nei o rāua.
13»ꞌI te rua oho iŋa ki Ehipto i haka ꞌite iho ai a Kōsē ki tōꞌona taina ko ai mau a ia, ꞌe pē ira te ꞌariki i ꞌite ai he aha te hau o Kōsē. 14I oho era he uŋa e Kōsē mo oho o tōꞌona matuꞌa ꞌe o tōꞌona huaꞌai taꞌatoꞌa. Rā ŋā nuꞌu e hitu ꞌahuru mā pae. 15Pē ira a Hākovo i tuꞌu i noho ai ꞌi Ehipto; ꞌi ira i mate ai, ꞌe ꞌi ira takoꞌa i mā-mate ai tāꞌana ŋā poki, tupuna o tātou. 16Te hakari o Hākovo i maꞌu i hoki rō ki Tīkeme; ꞌi ira i tanu ai ꞌi te henua hoꞌo e ꞌAparahama mai te ŋā poki ꞌa ꞌĀmoro.
17»I hāhine era mo tano o te hōrea kī e te ꞌAtua ki a ꞌAparahama, ko ꞌata rahi ꞌana te itaraera ꞌi Ehipto. 18He oꞌo ia te ꞌariki ꞌāpī o rā henua taꞌe māhani ki a Kōsē. 19Te ꞌariki nei i tōtōā rō i te tātou taŋata; ꞌi te haŋa mo haka kore i a rāua, he haka hoa i te ŋā poki poreko iho mo mā-mate.
20»ꞌI rā noho iŋa i poreko ai a ⌊Mōtē⌋, poki hopeꞌa o te nehe-nehe. E toru ꞌāvaꞌe i naꞌa i hāpaꞌo ai ꞌi te hare. 21I tuꞌu era te mahana ꞌina he rāveꞌa toe mo naꞌa mo oho nō i tū poki era ꞌi ira, he maꞌu he naꞌa ꞌi te kona kē. He ravaꞌa ia e te poki vahine o te ꞌariki ꞌe he hāpaꞌo pa he poki mau ꞌā ꞌāꞌana. 22Pē ira a Mōtē i hāpī ai hai haka tere iŋa o te ehipto, ꞌe he riro he taŋata hōnui ꞌi tāꞌana meꞌe aŋa ꞌe ꞌi tāꞌana meꞌe kī.
23»I tano era te maha ꞌahuru matahiti o Mōtē, he oho he uꞌi i tōꞌona hau, he itaraera. 24I takeꞌa era e tōtōā ꞌā e te ehipto i te itaraera e tahi, he toꞌo mai he tiŋaꞌi he haka mate i tū ehipto era. 25Ki tōꞌona manaꞌu e aŋi-aŋi rō e tōꞌona taina he itaraera: hai ia te ꞌAtua ka haka eꞌa era i a rāua mai roto i te ꞌati, ꞌe ꞌina kai aŋi-aŋi.
26»ꞌI te rua mahana, he takeꞌa e Mōtē e rua itaraera e moto ꞌā. ꞌI te haŋa mo taꞌe moto haka ꞌou o rā ŋāŋata he kī: “He taina kōrua; ¿he aha rā e moto ena?”. 27Te kope era ꞌāꞌana te ꞌata puꞌa i te rua he tono i a Mōtē ꞌe he kī: “¿ꞌA ꞌai koe i haka pūꞌoko o mātou? 28¿E haŋa ꞌā koe mo tiŋaꞌi mo haka mate mai i a au pa he tiŋaꞌi iŋa ōꞌou i tū ehipto era o ꞌaŋataiahi?”.
29»I ŋaroꞌa era e Mōtē i rā vānaŋa he riꞌa-riꞌa. He eꞌa he tere ki te rua henua te ꞌīŋoa ko Mariana. ꞌI ira i noho ai, he ⌊hāipo-ipo⌋ ꞌe he poreko e rua ꞌāꞌana poki.
30»Ko ravaꞌa ꞌā ka maha ꞌahuru matahiti ꞌi ira he haka takeꞌa te merahi i a ia ki a Mōtē ꞌi te kona ꞌone taꞌe noho taŋata hāhine ki te maꞌuŋa ko ⌊Tinaī⌋, ꞌi roto i te ura ahi o te tumu e hū rō ꞌā. 31He māere a Mōtē ꞌi tū meꞌe era ꞌe he haka hāhine mo uꞌi riva-riva. He ŋaroꞌa i te reꞌo o te ꞌAtua ka kī ki a ia: 32“A au he ꞌAtua o tuꞌu tupuna. He ꞌAtua o ꞌAparahama, o Itaꞌata ꞌe o Hākovo”.
»He rurū ia a Mōtē ꞌi te riꞌa-riꞌa, ꞌe ꞌina he haŋa mo uꞌi. 33He kī e te ꞌAtua: “Ka patu tuꞌu kirivaꞌe; te kona ena koe e māroa ena kona moꞌa. 34Ko takeꞌa ꞌana e au te mamae ꞌe te māui-ui o tōꞌoku taŋata taꞌatoꞌa ꞌi Ehipto. Ko ŋaroꞌa takoꞌa ꞌana e au i te rāua taŋi. ꞌO ira a au i topa mai nei mo haka eꞌa i a rāua mai te rāua ꞌati. ꞌE ꞌī a au he uŋa i a koe ki Ehipto”.
35»Ko te Mōtē taꞌe haŋa era nei e te itaraera, ꞌui era: “¿ꞌA ꞌai koe i haka pūꞌoko o mātou?”, ko ia te kope i uŋa e te ꞌAtua mo pūꞌoko haka tere o te itaraera ꞌe mo haka eꞌa i a rāua mai roto i te ꞌati hai merahi haka takeꞌa i a ia ꞌi roto i te ura ahi. 36ꞌĀꞌana i toꞌo i te tātou tupuna mai Ehipto i aŋa i te mana ꞌi rā henua, ꞌi te kona ko Vaikava Mea-mea ꞌe pē ira ꞌana ꞌi te kona ꞌone taꞌe noho taŋata ꞌi roto i te maha ꞌahuru matahiti o rāua ꞌi ira.
37»Ko te Mōtē mau nei ꞌā te meꞌe kī era ki te itaraera: “E haꞌataꞌa rō e te ꞌAtua mai roto i a kōrua e tahi perofeta pa he haꞌataꞌa iŋa nei i a au”. 38ꞌE, takoꞌa, hora era ꞌā ꞌi te kona ꞌone taꞌe noho taŋata te itaraera, ko Mōtē te meꞌe i vānaŋa ararua ko te merahi ꞌi ruŋa i te maꞌuŋa ko Tinaī ꞌe i maꞌu i te vānaŋa ki te tātou tupuna. Ki a Mōtē e haka ꞌite era e te merahi i te vānaŋa o te ꞌAtua vaꞌai i te ora ꞌina he hopeꞌa raꞌa mo haka ꞌite mai ki a tātou ki te itaraera.
39»ꞌE, te tātou tupuna ꞌina he haŋa mo haꞌatura ki a Mōtē; he riri nō te aŋa mōꞌona, ꞌe te meꞌe haŋa he hoki haka ꞌou o rāua ki Ehipto. 40Hora era ōꞌona ꞌi ruŋa i te maꞌuŋa i kī ai e te tupuna ki a ⌊ꞌĀrone⌋, taina o Mōtē: “Ka aŋa hai ꞌatua mo haka tere i a tātou. Kai ꞌite mai, paꞌi, ko aha ꞌā a Mōtē”.
41»He aŋa ia i te ꞌatua tuꞌu pa he tēnero. He tūtia ꞌe he aŋa i te ŋoŋoro ki rā ꞌatua, ꞌe he koa ꞌi tū meꞌe aŋa era. 42ꞌO ira te ꞌAtua i hārui ai i te itaraera hai tuaꞌivi ꞌe he haka rē mo haꞌamuri ki te raꞌā, ki te māhina ꞌe ki te hetuꞌu haꞌariro e rāua he ꞌatua. Pē nei, paꞌi, e pāpaꞌi ena ꞌi ruŋa i te puka o te perofeta:
“E te itaraera ē,
ꞌi roto i te maha ꞌahuru matahiti o kōrua ꞌi te kona ꞌone taꞌe noho taŋata,
¿i tiŋaꞌi rō kōrua i te ꞌanimare mo tūtia mai?
43ꞌIna. Te meꞌe nō o kōrua i aŋa
he maꞌu i te karapā pure o te ꞌatua reo-reo ko Moroko,
ꞌe i te ꞌītoro tuꞌu pa he hetuꞌu ko Rēfana,
ꞌītoro aŋa e kōrua mo haꞌamuri.
ꞌO ira a au ka toꞌo ena i a kōrua mai te kōrua henua
ka hoa ena ki rā atu era o ⌊Vāvīrōnia⌋”.
44»ꞌI te hora era o te tātou tupuna ꞌi te kona ꞌone taꞌe noho taŋata, e ai rō ꞌana te rāua ⌊Karapā Moꞌa⌋ haka aŋa e te ꞌAtua ki a Mōtē pa he meꞌe haka takeꞌa e ia, mo haka manaꞌu ki tōꞌona taŋata: a ia ꞌi muri i a rāua. 45O te tātou tupuna i maꞌu mai i rā karapā ki nei ꞌi te hora tuꞌu mai ananake ko kuā ⌊Kosuē⌋ toꞌo i te henua nei mai te rima o te hau i he-heꞌi e te ꞌAtua. I noho ai rā karapā ꞌi nei ꞌātā ki te taꞌu o te ꞌariki era ko ⌊Tāvita⌋, 46kope ꞌi ruŋa i a ia te mata o te ꞌAtua.
»He ani e Tāvita ki te ꞌAtua mo haꞌatiꞌa i a ia mo haka tuꞌu i te hare e tahi mo haꞌamuri o rāua o te hakaara o Hākovo ki a ia. 47I hopeꞌa ai, ꞌa ⌊Toromono⌋, poki ꞌa Tāvita, i aŋa i te Kona Haꞌamuri ꞌAtua.
48»Te parautiꞌa, ꞌina he noho te ꞌAtua i te hare aŋa hai rima o te taŋata. Pē nei, paꞌi, e hāꞌaki ena ꞌi ruŋa i te puka pāpaꞌi e te perofeta:
49“Te raŋi he pepe ōꞌoku,
ꞌe te henua he kona raŋo o tōꞌoku vaꞌe.
¿Pē hē ia te hare ka aŋa mai ena mōꞌoku?, i ꞌui ai e te ꞌAtua,
¿hē te kona mo haka ora ōꞌoku?
50¿Taꞌe ꞌō ꞌāꞌaku i aŋa i te meꞌe taꞌatoꞌa ena?”.
51Ko te vānaŋa iŋa ꞌana ia a ꞌĒteva he meꞌe:
—E te pūꞌoko hio-hio ē, ꞌina kōrua he haŋa mo haka roŋo ꞌe mo haꞌatura ki te ꞌAtua, pa he nuꞌu taꞌe ꞌite ko ai te ꞌAtua parautiꞌa. Te aŋa o kōrua he aŋa i te meꞌe taꞌe tano ki te ⌊Vārua Maitai⌋. Te kōrua huru pa he huru ꞌā o te kōrua tupuna. 52¿Ko ai o roto o te perofeta taꞌatoꞌa i taꞌe tōtōā e te kōrua tupuna? ꞌĀtā ko tiŋaꞌi ko haka mate ꞌana e rāua i te nuꞌu vānaŋa o ruŋa i te tuꞌu iŋa mai o te taŋata aŋa i te meꞌe tī-tika ꞌe ꞌina he hape, ꞌe ko tuꞌu mai ꞌā rā taŋata.
»I tuꞌu mai era, he toꞌo mai e kōrua he vaꞌai ki te rima o te nuꞌu taꞌe haŋa ki a ia ꞌe he haka tiŋaꞌi he haka mate. 53Ki a kōrua i haka ꞌite atu ai e te merahi i te roŋo o te ꞌAtua; ꞌe, ꞌina kōrua he haꞌatura ki rā roŋo.
He mate iŋa o ꞌĒteva
54I ŋaroꞌa era i te meꞌe taꞌatoꞌa nei e rā nuꞌu, he ŋuŋu te niho mo ꞌĒteva. 55ꞌE, a ꞌĒteva, ko ꞌī ꞌana e te pūai o te Vārua Maitai, he uꞌi a te raŋi he takeꞌa i te ꞌana-ꞌana o te ꞌAtua ꞌe i a Ietū e māroa rō ꞌana ꞌi te pāꞌiŋa mataꞌu. 56He kī ia: «¡Ē, ka uꞌi rā kōrua! ꞌĪ e takeꞌa mai nei i te raŋi e ha-hata rō ꞌā, ꞌe i te ⌊Poki o te taŋata⌋ ꞌi te pāꞌiŋa mataꞌu o te ꞌAtua».
57ꞌO ŋaroꞌa i tū vānaŋa era, he puru tū nuꞌu era i te rāua tariŋa hai rima ꞌe he ohu-ohu mo haka pōŋeha. He moko ananake he ꞌa-ꞌaru i a ꞌĒteva. 58He to-toi he oho mai tū kona era ꞌe he tamaꞌi hai māꞌea. Tū nuꞌu mataꞌite reo-reo era ki te kope ꞌāpī te ꞌīŋoa ko Sauro i haka hāpaꞌo ai i te rāua paratoa.
59E tamaꞌi era i a ꞌĒteva hai māꞌea ꞌai e pure era: «E Ietū ē, ka toꞌo koe i tōꞌoku vārua». 60He tū-turi ia he ohu pūai: «¡E Ietū, ꞌina koe ko tapa atu i te hara nei o te nuꞌu nei!».
I oti era te kī i te meꞌe nei, he mate.
81ꞌE a Sauro e peꞌe rō ꞌā ki tū meꞌe aŋa era ki a ꞌĒteva.
He kimi iŋa o Sauro i te nuꞌu mo tōtōā
He haꞌamata ia, ꞌi rā mahana mau ꞌā, he kimi mo tōtōā i te nuꞌu ⌊haka moe i te manaꞌu⌋ ꞌi ruŋa i a Ietū o Hērutarema. Pē ira rā nuꞌu i maraŋa ai ki kona era ki kona era o Hūrea ꞌe o ⌊Tāmāria⌋; he ⌊ꞌāpōtoro⌋ nō te nuꞌu i taꞌe oho mai ira. 2O te ŋāŋata moꞌa ꞌe haꞌatura i te ꞌAtua i maꞌu i tanu i a ꞌĒteva koia ko taŋi ki a ia.
3ꞌE a Sauro e kimi ꞌana i te nuꞌu haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū mo tōtōā. Ki hare era, ki hare era, e uru e to-toi era i te taŋata ꞌe i te viꞌe mo haka puru ꞌi roto i te hare maꞌuꞌaurī.
He haka ꞌite iŋa i te vānaŋa o te ꞌAtua ꞌi Tāmāria
4Te nuꞌu tē-tere era mai Hērutarema he haka ꞌite i te ⌊roŋo riva-riva o te ꞌAtua⌋ ki te nuꞌu o te kona taꞌatoꞌa o rāua e tuꞌu era. 5A Feripe, he kope e tahi o rā nuꞌu. ꞌĀꞌana i oho ki Tāmāria, ꞌe ꞌi ira i haꞌamata i vānaŋa ai o ruŋa i te ⌊Kiritō⌋.
6I rahi rō te taŋata i taka-taka ai ꞌe i haka roŋo ai hai māhatu i te vānaŋa ꞌa Feripe, he takeꞌa i te mana aŋa e ia. 7Meꞌe rahi taŋata uru e te tātane i haka ora e Feripe, i kiki-kikiu i eꞌa ai rā ŋā tātane. ꞌE, takoꞌa, meꞌe rahi nuꞌu hakari taꞌe makenu ꞌe vaꞌe koke i haka ora e ia. 8Hai meꞌe nei i ꞌata koa ai te taŋata o rā kona.
9I ai rō ꞌi ira e tahi taŋata te ꞌīŋoa ko Tīmona. Te aŋa ꞌāꞌana ꞌi muꞌa ꞌā he tahu-tahu ꞌe he reo-reo ki te taŋata o Tāmāria pē nei ē: a ia he taŋata hōnui. 10Mai te nuꞌu taꞌe hōnui ki te nuꞌu hōnui e haka roŋo riva-riva era i tāꞌana vānaŋa koia ko kī: «Ko te kope kī era nei “he pūai mau ꞌā o te ꞌAtua”».
11Ko rahi ꞌana te matahiti e aŋa e oho era i te tahu-tahu ꞌe he māere te taŋata ꞌi rā meꞌe. ꞌO ira e haka roŋo era ki a ia. 12I haꞌamata i haka moe era te nuꞌu i te rāua manaꞌu ꞌi ruŋa i te roŋo riva-riva haka ꞌite e Feripe o te ⌊haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua⌋ ꞌe o ruŋa o Ietū Kiritō, mai te viꞌe ki te taŋata i haka ⌊papatito⌋ ai i a rāua.
13Rā taŋata era ko Tīmona i haka moe takoꞌa rō i tōꞌona manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū, i haka papatito rō i a ia ꞌe i oho rō ꞌi muri i a Feripe koia ko māere ꞌi te mana takeꞌa e ia.
14I ꞌite era te ꞌāpōtoro ꞌi Hērutarema ko toꞌo ꞌana te nuꞌu o Tāmāria i te vānaŋa o te ꞌAtua mo rāua, he uŋa ki ira i te ꞌāpōtoro era ko Pētero ararua ko ⌊Iovani⌋. 15I tuꞌu era he pure mo te nuꞌu haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū mo noho o te ⌊Vārua Maitai⌋ ꞌi roto i a rāua. 16Te nuꞌu nei ko papatito ꞌā hai ꞌīŋoa o Ietū Kiritō ꞌi te hora haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a ia, ꞌe te Vārua Maitai kai topa ꞌā ki ruŋa i a rāua. 17He haka eke ia a Pētero ꞌe a ⌊Iovani⌋ i te rāua rima ki te pūꞌoko, ꞌe pē ira i topa ai te Vārua Maitai ꞌi ruŋa i a rāua.
18I takeꞌa era e Tīmona hai haka eke o te ꞌāpōtoro i te rima ki ruŋa i te taŋata he vaꞌai e te ꞌAtua i te Vārua Maitai, he haka toro i te moni ki a kuā Pētero 19ꞌe he kī:
—Ka hoꞌo mai kōrua i te mana ena ki topa takoꞌa ai te Vārua Maitai ki ruŋa i te kope nō era mo haka eke ōꞌoku i te rima.
20He pāhono e Pētero:
—¡Ka oho kōrua ko tuꞌu moni ki roto i te pōꞌauahi ꞌo te manaꞌu ōꞌou mo hoꞌo i te meꞌe vaꞌai e te ꞌAtua! 21E ko tano mo ai i a koe te meꞌe nei; ki te mata o te ꞌAtua meꞌe māhatu taꞌe tano koe. 22Ka haka rē tuꞌu manaꞌu taꞌe tano ꞌe ka pure ki te ꞌAtua koiꞌite e haka kore rō e ia i tuꞌu hara ꞌo te manaꞌu pē nā. 23E uꞌi atu ena, paꞌi, a au ko here ꞌana tuꞌu māhatu e te meꞌe taꞌe tano.
24He kī e Tīmona:
—Ka pure ia ki te ꞌAtua mo taꞌe topa mai te ꞌati kī mai ena e kōrua.
25I oti era o kuā Pētero te vānaŋa o ruŋa i a Ietū ꞌe te haka ꞌite i te roŋo riva-riva o te ꞌAtua ꞌi rā kona, he haka ꞌite he oho takoꞌa i te roŋo o te ꞌAtua ꞌi te meꞌe rahi nō atu kona o Tāmāria, ꞌe ꞌai ka hoki ka oho ararua ki Hērutarema.
Ko Feripe ꞌe he taŋata e tahi o Etiopia
26I oti era te meꞌe nei, he kī e te merahi ki a Feripe: «Ka eꞌa koe ka oho ki te ara oho mai Hērutarema ki Kasa». Te ara nei e vari era a roto i te kona ꞌone taꞌe noho taŋata.
27He eꞌa a Feripe he oho; ꞌi rā ara he piri ki te taŋata etiopia e tahi. A ia he taŋata ra-rahi hāpaꞌo moni o te ꞌariki vahine o Etiopia. Rā kope, mai te haꞌamuri iŋa ki te ꞌAtua ꞌi Hērutarema, 28e hoki e oho ꞌā ꞌi ruŋa i te pereꞌoa ki tōꞌona henua koia ko taiꞌo i te puka o te perofeta era ko ꞌItaia.
29He kī ia e te Vārua Maitai ki a Feripe: «Ka oho koe ka haka hāhine ki te pereꞌoa era». 30I hāhine era a Feripe, he ŋaroꞌa e taiꞌo ꞌā tū taŋata etiopia era i te puka ꞌa ꞌItaia. He ꞌui ia:
—¿E aŋi-aŋi rō ꞌā e koe i taꞌa meꞌe e taiꞌo ena?
31He pāhono e tū taŋata era:
—¿Pē hē a au ana aŋi-aŋi ꞌina he taŋata mo haꞌaauraꞌa mai?
He kī ia ki a Feripe mo eke mo noho ꞌi muri i a ia. 32Te kona o rā puka e taiꞌo era he kona kī:
«I maꞌu ai i a ia pa he māmoe ki te kona tiŋaꞌi māmoe;
ꞌe pa he māmoe ꞌiti-ꞌiti haka kiva-kiva ꞌi muꞌa o te nuꞌu varu māmoe,
kai rere te reꞌo.
33I haka haꞌamā rō i a ia ꞌe taꞌe hai parautiꞌa i ture ai.
¿Mā ꞌai e vānaŋa o ruŋa o tōꞌona hakaara?
Ko toꞌo ꞌā, paꞌi, i a ia mai ruŋa ꞌi te henua nei».
34He ꞌui ia e tū taŋata etiopia era ki a Feripe:
—Ka kī mai koe, ¿o ruŋa i a ai e vānaŋa nei te perofeta: o ruŋa ōꞌona mau ꞌā ꞌo o ruŋa o te rua taŋata?
35He haꞌamata ia a Feripe he haka ꞌite, mai tū kona taiꞌo mau era ꞌā, i te ⌊roŋo riva-riva o ruŋa i a Ietū⌋. 36E oho nō ꞌā a te ara, he tuꞌu ki te kona vai e tahi ꞌe he kī e tū taŋata etiopia era:
—Nā te vai nā. ¿E ai rō ꞌā hō te meꞌe mo taꞌe haꞌatiꞌa mo papatito i a au?
[37He kī e Feripe:
—Mo haka moe parautiꞌa ōꞌou i tuꞌu manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū, ꞌina he meꞌe mo taꞌe haꞌatiꞌa atu.
He pāhono e tū taŋata era:
—Mōꞌoku a Ietū Kiritō he Poki o te ꞌAtua.]
38He kī mo haka noho i tū pereꞌoa era. He topa ararua ki raro, he oho he uru ki roto i te vai, ꞌe he papatito e Feripe. 39I eꞌa era mai roto i te vai, he toꞌo e te Vārua o te ꞌAtua i a Feripe, ꞌe ꞌina kai takeꞌa haka ꞌou e tū taŋata era. Rā kope, ko toꞌo atu ꞌā te koa, he eꞌa he oho rō ꞌai.
40I hopeꞌa ai, ꞌi te kona ko ꞌĀsoto i topa ai a Feripe, ꞌe ki kona era, ki kona era e hāpī e oho era i te roŋo riva-riva o ruŋa i a Ietū ꞌātā ka tuꞌu rō ki Tētārea.
9He huri iŋa o te manaꞌu o Sauro
(Aŋa o te ꞌĀpōtoro 22.6-16; 26.12-18)
1A Sauro ia he haka riꞌa-riꞌa te aŋa hai mate i te nuꞌu ⌊haka moe i te manaꞌu⌋ ꞌi ruŋa i a Ietū. ꞌO ira i oho ai ki te ⌊oromatuꞌa hopeꞌa o te ra-rahi⌋ 2kī mo vaꞌai hai parau mo haka takeꞌa ki te nuꞌu pūꞌoko haka tere o te ⌊hare pure hūrio⌋ taꞌatoꞌa o Rāmako e hāꞌaki rō ꞌana ꞌi ruŋa ko haꞌatiꞌa ꞌā i a ia mo ꞌa-ꞌaru i te taŋata ꞌe i te viꞌe o rā kona maꞌu i te ⌊Ara ꞌĀpī⌋ hāpī e Ietū mo maꞌu ki Hērutarema mo puru.
3He eꞌa ia he oho a Sauro ki Rāmako. I hāhine era ki ira, he pura e tahi mōrī mai te raŋi he haka māꞌeha ka vari rō i a ia. 4He hiŋa a Sauro, ꞌe he ŋaroꞌa i te reꞌo e tahi e kī ꞌā:
—E Sauro, e Sauro, ¿he aha koe e kimi mai ena i a au mo tōtōā?
5He ꞌui e Sauro:
—¿Ko ai koe?
He pāhono e tū reꞌo era:
—Ko Ietū, kope mau ena ꞌā e koe e kimi ena mo tōtōā. 6Ka eꞌa ki ruŋa ka oho ki Rāmako; ꞌi ira ka kī atu ena i taꞌa meꞌe mo aŋa.
7Te nuꞌu oho ꞌi muri i a Sauro ko riꞌa-riꞌa atu ꞌana ꞌi te ŋaroꞌa i tū reꞌo era ꞌe ꞌi te taꞌe takeꞌa ko ai te meꞌe i vānaŋa. 8He eꞌa ia a Sauro ki ruŋa. I ꞌara era te mata, ꞌina kai takeꞌa haka ꞌou. He ꞌa-ꞌaru e tū nuꞌu era a te rima he maꞌu he oho ki Rāmako. 9ꞌI ira i noho ai e toru mahana ꞌina e tahi meꞌe takeꞌa, ꞌina e tahi meꞌe kai, ꞌe ꞌina e tahi meꞌe unu.
10ꞌI Rāmako e noho era e tahi taŋata haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū te ꞌīŋoa ko ꞌĀnānia. Ki a ia i vānaŋa ai e Ietū, ꞌi roto i te meꞌe tuꞌu pa he moe vārua haka takeꞌa e te ꞌAtua, he kī:
—¡E ꞌĀnānia!
He pāhono:
—ꞌĪ a au, e Ietū ē.
11He kī e Ietū:
—Ka eꞌa koe ka oho ki te ara te ꞌīŋoa ko Tī-tika, ꞌe ꞌi te hare o Hura ana ꞌui ki te nuꞌu o ira ki te taŋata o Taraso te ꞌīŋoa ko Sauro. ꞌAi a ia e pure ꞌā, 12ꞌe ꞌi roto i te meꞌe haka takeꞌa e te ꞌAtua i takeꞌa ai i a koe, e ꞌĀnānia ē, e uru e haka eke ꞌā i te rima ki ruŋa i a ia mo māꞌeha o te mata mo takeꞌa haka ꞌou.
13I ŋaroꞌa era e ꞌĀnānia i te meꞌe nei, he kī:
—E Ietū, ko rahi ꞌana te nuꞌu i vānaŋa mai o ruŋa i te taŋata ena ꞌe o te meꞌe taꞌe tano taꞌatoꞌa aŋa e ia ki tuꞌu taŋata ꞌi Hērutarema. 14ꞌE hora ena, nā ko tuꞌu mai ꞌā ki nei hai parau o te ŋā oromatuꞌa ra-rahi era mo ꞌa-ꞌaru mo haka puru i te nuꞌu taꞌatoꞌa haꞌamuri ki a koe.
15He kī haka ꞌou e Ietū:
—Ka oho nō koe. Ko haꞌataꞌa ꞌana e au i te taŋata era mo vānaŋa o ruŋa i a au ki te nuꞌu o te rua henua, ki te rāua ꞌariki ꞌe pē ira takoꞌa ꞌā ki te itaraera. 16E haka takeꞌa rō e au i te rahi o te ꞌati ka topa ena ꞌi ruŋa i a ia ꞌo te haka ꞌite ꞌo te oho o ruŋa i a au.
17He eꞌa ia he oho a ꞌĀnānia ki tū hare era ꞌi ira a Sauro. I uru era he haka eke i tōꞌona rima ki ruŋa he kī: «E te taina, ko uŋa mai ꞌana a au e Ietū takeꞌa era e koe ꞌi te ara, mo haka ora atu i tuꞌu mata ꞌe mo ꞌī ōꞌou e te pūai o te ⌊Vārua Maitai⌋».
18ꞌI tū hora mau era ꞌā he vī-viri te meꞌe tuꞌu pa he ꞌūnahi mai te mata o Sauro, ꞌe he takeꞌa haka ꞌou. He eꞌa ki ruŋa he haka ⌊papatito⌋ i a ia. 19I oti era he kai ꞌe he haŋu haka ꞌou. He noho ia ꞌi Rāmako ꞌi muri i te nuꞌu haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū.
He tātara iŋa o Sauro ꞌi Rāmako
20Pē ira a Sauro i haꞌamata i haka ꞌite ai ꞌi roto i te hare pure hūrio o rā kona: a Ietū he Poki o te ꞌAtua. 21Te nuꞌu ŋaroꞌa he māere tahi ꞌe he kī: «¿Taꞌe ꞌō a ia he taŋata kimi i te nuꞌu o Hērutarema haꞌamuri ki a Ietū mo tōtōā? ¿Taꞌe ꞌō ko ia mau ꞌā te meꞌe oho mai era mo ꞌa-ꞌaru i te nuꞌu haꞌamuri ki a Ietū mo vaꞌai ki te ŋā oromatuꞌa ra-rahi era?».
22ꞌE a Sauro pe te ꞌata haŋu nō e vānaŋa e haka aŋi-aŋi era: a Ietū he ⌊Kiritō⌋, ꞌe, ꞌi te tano o tāꞌana vānaŋa, te ⌊hūrio⌋ o Rāmako ꞌina he ravaꞌa i te vānaŋa mo pāhono.
He tere iŋa o Sauro mai te hūrio
23Ko rahi ꞌā te mahana o Sauro ꞌi Rāmako, he haꞌaꞌau te nuꞌu hūrio ra-rahi o ira mo tiŋaꞌi mo haka mate, 24ꞌe he ꞌite e Sauro. Ka pō ka ꞌōtea e noho era rā nuꞌu ꞌi te ꞌōpani taꞌatoꞌa o Rāmako mo ravaꞌa e rāua. 25ꞌO ira i ha-haꞌo ai i a ia e tāꞌana nuꞌu hāpī ki roto i te kānato nui-nui ꞌe he haka topa ꞌi te pō ki haho o te ꞌāua ruŋa nui puru o Rāmako. Pē ira a Sauro i tere ai.
A Sauro ꞌi Hērutarema
26He oho ia a Sauro ki Hērutarema. I tuꞌu era he haŋa mo piri ki te nuꞌu haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū. ꞌE, rā nuꞌu e riꞌa-riꞌa rō ꞌana i a Sauro. Mo rāua taꞌe he taŋata haka moe parautiꞌa i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū.
27Ka ai atu pē ira, i maꞌu nō e Verenāvē i a Sauro he haka māhani ki te ⌊ꞌāpōtoro⌋. He ꞌaꞌamu pē hē a Sauro i takeꞌa ai i a Ietū ꞌi te ara ꞌe pē hē i vānaŋa ai a Ietū ki a ia, ꞌe he ꞌaꞌamu takoꞌa pē hē a Sauro i vānaŋa ai hai pūai o ruŋa i a Ietū ꞌi Rāmako.
28He noho ia a Sauro ꞌi Hērutarema ꞌi muri i rā nuꞌu, ꞌe hai pūai e vānaŋa era o ruŋa i a Ietū. 29I vānaŋa ꞌe i tātake rō a Sauro ananake ko te tētahi hūrio vānaŋa ⌊kirieko⌋, ꞌe rā nuꞌu e uꞌi rō ꞌā i te rāveꞌa mo tiŋaꞌi mo haka mate. 30I aŋi-aŋi era e te nuꞌu haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū i tū meꞌe era, he maꞌu i a Sauro ki Tētārea, ꞌe mai ira i haka oho ai ki Taraso.
31ꞌI rā hora, ꞌi te taꞌe kimi haka ꞌou e te taŋata mo tōtōā, he ŋaroꞌa te ora e te nuꞌu haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū o te kona taꞌatoꞌa o Hūrea, o Karirea ꞌe o ⌊Tāmāria⌋, ꞌe he haka hio-hio he oho i te rāua manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū. He moꞌa nō te aŋa i te ꞌAtua, ꞌe, hai hāꞌūꞌū o te Vārua Maitai, e ꞌata rahi e oho era a rāua.
He ora iŋa o te māui-ui o ꞌĒnea
32A Pētero e oho era ki kona era ki kona era uꞌi i te nuꞌu haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū. ꞌI tōꞌona ara he hipa takoꞌa ki Rira. 33ꞌI ira i takeꞌa ai i te taŋata ko ꞌĒnea, ka vaꞌu matahiti o te moe ꞌi ruŋa i te roꞌi ꞌina he makenu te hakari.
34He kī e Pētero: «E ꞌĒnea, ka eꞌa koe ki ruŋa ka hēriki tuꞌu roꞌi. Ko haka ora ꞌā koe e Ietū».
ꞌI tū hora ꞌā i eꞌa ai a ꞌĒnea ki ruŋa. 35He takeꞌa e te nuꞌu taꞌatoꞌa o Rira ꞌe o Tārone, ꞌe he haka moe tahi rō ꞌai i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū.
He haka ora iŋa o Pētero i a Rorokā
36ꞌI te kona e tahi ko Hope i ai rō te viꞌe haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū te ꞌīŋoa ko Tavitā, ꞌi te vānaŋa kirieko ko Rorokā. Te aŋa o te viꞌe nei he hāꞌūꞌū i te nuꞌu veve ꞌe i te tētahi nuꞌu. 37ꞌE, ꞌi te ŋā mahana era ꞌi Rira a Pētero, he māui-ui tū viꞌe era ko Rorokā he mate. He haroꞌi e te nuꞌu i tōꞌona hakari ꞌe he maꞌu he haka rē ꞌi roto i te piha e tahi o ruŋa.
38Te kona nei ko Hope e hāhine rō ꞌā ki Rira. I ꞌite era e te nuꞌu haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū: ꞌi rā kona a Pētero, he uŋa e rua taŋata mo kī: «Ka horo-horou koe ka oho mai ki Hope».
39He oho a Pētero ꞌi muri. I tuꞌu era he uŋa ki roto i te piha ꞌi ira tū hakari era. Te ŋā viꞌe hove o roto he haka vari tahi i a Pētero ꞌe, e ta-taŋi nō ꞌā, he haka takeꞌa i te kahu aŋa e Rorokā mo tuhaꞌa ki te nuꞌu.
40He haka eꞌa tahi e Pētero ki haho, ꞌe he tū-turi he pure. He uꞌi a ruŋa i tū viꞌe mate era he kī: «¡E Tavitā, ka eꞌa koe ki ruŋa!».
He ꞌara te mata o tū viꞌe era. I takeꞌa era i a Pētero, he eꞌa ki ruŋa he noho. 41He ꞌa-ꞌaru e Pētero a te rima he haka māroa. He ohu ki te nuꞌu haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū ꞌe ki tū ŋā viꞌe hove era, he haka takeꞌa ko ora haka ꞌou ꞌā a Tavitā.
42Te meꞌe nei i ꞌite rō e te nuꞌu taꞌatoꞌa o Hope, ꞌe meꞌe rahi taŋata i haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū. 43A Pētero i rahi rō te mahana i noho ai ꞌi Hope ꞌi te hare o te taŋata aŋa kiri e tahi te ꞌīŋoa ko Tīmona.
10Ko Pētero ararua ko Koronerio
1ꞌI te kona ko Tētārea e noho era te taŋata e tahi te ꞌīŋoa ko Koronerio, he kape o te vaꞌehau rōmano kī Nūnaꞌa Vaꞌehau o ꞌĪtāria. 2Rā kope he taŋata moꞌa ꞌe haꞌatura ki te ꞌAtua, ꞌe ananake ko te nuꞌu taꞌatoꞌa o tōꞌona hare e haꞌamuri e haꞌahana-hana era ki te ꞌAtua. ꞌE, takoꞌa, e hāꞌūꞌū rō ꞌana hai moni mo te ⌊hūrio⌋, ꞌe e pure rō ꞌā ki te ꞌAtua.
3E tahi mahana pe te hora toru o te ahi-ahi, he takeꞌa i te meꞌe i haka takeꞌa e te ꞌAtua: he merahi e tahi e uru ꞌā ki te kona ꞌi ira a ia ꞌe he kī: «¡E Koronerio!». 4He noho he uꞌi a Koronerio ki tū merahi era koia ko riꞌa-riꞌa ꞌe he ꞌui: «¿He aha rā taꞌa meꞌe haŋa?».
He kī e te merahi:
«Ko ŋaroꞌa ꞌana e te ꞌAtua i taꞌa pure ꞌe e takeꞌa rō ꞌana i tuꞌu hāꞌūꞌū iŋa ki te veve. 5Ka uŋa hai taŋata ki Hope mo kī ki te taŋata e tahi te ꞌīŋoa ko Tīmona, kī takoꞌa ko Pētero, mo oho mai. 6Nā e noho rō ꞌā ꞌi te hare o te taŋata aŋa kiri te ꞌīŋoa takoꞌa ko Tīmona, tōꞌona hare ꞌi te taha-taha tai».
7I eꞌa i oho era te merahi, he raŋi e Koronerio ki tāꞌana ŋāŋata aŋa e rua ꞌe ki te vaꞌehau e tahi hāꞌūꞌū ki a ia, moꞌa ꞌe haꞌatura ki te ꞌAtua. 8He ꞌaꞌamu i tū meꞌe taꞌatoꞌa era, ꞌe he uŋa ki Hope.
He meꞌe haka takeꞌa e te ꞌAtua ki a Pētero
9ꞌI te rua mahana, pe te hora kai, tū nuꞌu era ko te oho iŋa ꞌā ꞌi te rāua ara ꞌe ko hāhine ꞌā ki Hope. A Pētero ia ko eke ꞌā ki ruŋa i te kona haka ora o ruŋa i te hare mo pure. 10He maruaki ꞌe he pohe mo kai. Te nuꞌu o rā hare e tunu ꞌā i te kai.
E tunu nō ꞌana rā nuꞌu i te kai, he takeꞌa e Pētero i te meꞌe i haka takeꞌa e te ꞌAtua: 11te ha-hata iŋa o te raŋi ꞌe te topa iŋa o te meꞌe tuꞌu pa he tāvana e here-here rō ꞌā a ha-hā pini hai taura. 12ꞌI roto i rā meꞌe rauhuru huru o te ꞌanimare, ki te haka tere iŋa o te hūrio, e ko tano mo kai e rāua. 13He ŋaroꞌa ia i te reꞌo ka kī: «E Pētero, ka tiŋaꞌi e tahi o te ŋā ꞌanimare ena, ꞌai ka kai rō».
14He pāhono e Pētero: «Kai kai ꞌana a au i te meꞌe taꞌe haꞌatiꞌa ki a mātou ki te hūrio mo kai».
15He kī haka ꞌou e tū reꞌo era: «Te meꞌe kī e te ꞌAtua e tano rō ꞌā taꞌe mo kī e koe he meꞌe taꞌe tano».
16E toru topa iŋa o tū meꞌe era. I oti era he ŋaro mau rō ꞌai ki te raŋi.
17E noho e manaꞌu nō ꞌā a Pētero he aha te haꞌaauraꞌa o tū meꞌe takeꞌa era e ia, i tuꞌu rō ai tū nuꞌu uŋa era e Koronerio ki te ꞌōpani o tū hare era o Tīmona. I ꞌite ai ꞌi hē rā hare i ꞌui-ꞌui. 18I tuꞌu era i ohu i ꞌui ai hoki ꞌi ira e noho era a Tīmona, kī takoꞌa ko Pētero.
19E manaꞌu nō ꞌana a Pētero o ruŋa i tū meꞌe takeꞌa era e ia, i kī rō ai e te ⌊Vārua Maitai⌋: «Nā te taŋata e toru e kimi ꞌana i a koe. 20Ka eꞌa koe ki ruŋa, ka topa. ꞌIna ko ꞌaka-ꞌaka tuꞌu manaꞌu. E oho koe ꞌi muri i a rāua; ꞌāꞌaku te nuꞌu ena i uŋa atu».
21He topa ia a Pētero he kī ki tū nuꞌu era:
—Ki a au kōrua e ꞌui ena. ¿He aha te kōrua meꞌe haŋa i a au?
22He pāhono e tū nuꞌu era:
—A mātou o te kape vaꞌehau ko Koronerio i uŋa mai. A ia he taŋata aŋa i te meꞌe tī-tika, haꞌamuri ki te ꞌAtua ꞌe te hūrio e haŋa rahi rō ꞌā ki a ia. O te merahi e tahi i kī mo uŋa mai ki a koe, mo oho ōꞌou ki tōꞌona hare mo haka roŋo atu ōꞌona i taꞌa meꞌe ka kī ena.
23He haka uru ia e Pētero i tū nuꞌu era ki roto i te hare, ꞌe ꞌi ira i haka haꞌuru ai ꞌi rā pō. ꞌI te rua mahana, he oho a Pētero ꞌi muri i rā nuꞌu, ꞌe pē ira ꞌana te tētahi nuꞌu o Hope ⌊haka moe i te manaꞌu⌋ ꞌi ruŋa i a Ietū.
He vānaŋa iŋa o Pētero ki a kuā Koronerio
24I tuꞌu era ꞌi te rua mahana ki Tētārea, e tiaki ꞌā ki rā nuꞌu a Koronerio ananake ko tōꞌona huaꞌai ꞌe repahoa ōꞌona uŋa e ia mo oho ki tōꞌona hare. 25I tuꞌu era a Pētero ki rā hare, he eꞌa a Koronerio, he ꞌaroha ꞌe he noi he tū-turi ꞌi muꞌa mo haꞌamuri. 26He haka māroa e Pētero ꞌe he kī: «Ē, he taŋata takoꞌa a au pē koe ꞌā».
27E vānaŋa nō ꞌā ararua i oꞌo ai ki roto i te hare. He takeꞌa e Pētero ko te nuꞌu rahi e taka-taka rō ꞌana. 28He kī:
—Ko ꞌite ꞌana a kōrua: te mātou haka tere iŋa ꞌina he haꞌatiꞌa i te hūrio mo piri ki te hau kē ꞌo mo uru ki te rāua hare. ꞌE, te ꞌAtua ko haka aŋi-aŋi mai ꞌā: ꞌina a au ko uꞌi i te taŋata o te hau kē pa he taŋata taꞌe tano mo repahoa ōꞌoku. 29ꞌO ira, i kī mai era e ia mo oho mai ōꞌoku, he oho mai a au. ꞌE hora nei, ko haŋa ꞌana a au mo ꞌite he aha kōrua i uŋa atu ai.
30He pāhono e Koronerio:
—Ka hā mahana a tuꞌa, pa he hora mau nei ꞌā, ꞌi nei a au ꞌi tōꞌoku hare e pure ꞌā i te pure o te hora toru o te ahi-ahi, he takeꞌa e au e tahi taŋata e uru rō ꞌana i te kahu ko ꞌuira atu ꞌā. 31He kī mai: “E Koronerio, ko ŋaroꞌa ꞌana e te ꞌAtua i taꞌa pure, ꞌe e manaꞌu rō ꞌana i taꞌa meꞌe aŋa mo hāꞌūꞌū ki te nuꞌu veve. 32Ka uŋa ki te kona era ko Hope mo kī mo oho mai o te taŋata e tahi te ꞌīŋoa ko Tīmona, kī takoꞌa ko Pētero. Nā e noho rō ꞌā ꞌi te hare o te kope aŋa kiri te ꞌīŋoa takoꞌa ko Tīmona, tōꞌona hare ꞌi te taha-taha tai”.
33»ꞌO ira a au i uŋa atu ai ꞌi rā hora mau ꞌā mo oho mai ōꞌou, ꞌe he riva ōꞌou, a koe i oho mai ena. ꞌĪ tātou taꞌatoꞌa ꞌi te hora nei ꞌi muꞌa i te ꞌAtua, ꞌe e haŋa rō ꞌā a mātou mo haka roŋo atu i te meꞌe taꞌatoꞌa kī atu e ia mo haka ꞌite mai e koe ki a mātou.
34He haꞌamata ia a Pētero he vānaŋa:
—Hora nei ko ꞌite ꞌana a au ꞌina he ꞌAtua he uꞌi i te taŋata hoki he hūrio ꞌo taꞌe he hūrio; mōꞌona te hau taꞌatoꞌa pē tū huru tahi ꞌā. 35Te taŋata o te henua taꞌatoꞌa haꞌamuri ki a ia ꞌe aŋa i te meꞌe riva-riva e tano rō ꞌā ki tōꞌona mata.
36»Te ꞌAtua i haka ꞌite rō mai ki a mātou ki te itaraera o ruŋa i te rāveꞌa pē hē ana riva-riva haka ꞌou te taŋata ki a ia hai Ietū Kiritō, he Pūꞌoko Haka Tere o te taꞌatoꞌa nō taŋata. 37A kōrua ko ꞌite ꞌā o ruŋa i te meꞌe i topa ꞌi te kona taꞌatoꞌa o te mātou henua. I haꞌamata ai ꞌi Karirea ꞌi te hora ko oti ꞌā te kī e ⌊Iovani⌋ mo ⌊papatito⌋ o te taŋata. 38Ko ꞌite takoꞌa ꞌana a kōrua pē hē te ꞌAtua i vaꞌai ai i te Vārua Maitai ꞌe i te pūai ki a Ietū era o Nātāreta, ꞌe pē hē e aŋa e oho era i te meꞌe riva-riva, e haka ora e oho era i te nuꞌu taꞌatoꞌa māui-ui ꞌi a Rukifero. Te meꞌe nei i aŋa ai e Ietū ꞌi te meꞌe era ꞌi muri i a ia te ꞌAtua.
39»ꞌE a mātou he mataꞌite o te meꞌe taꞌatoꞌa aŋa e Ietū ꞌi Hērutarema ꞌe ꞌi te tētahi kona o Itaraera. I oho era he tiŋaꞌi he haka mate e te nuꞌu i veo ꞌi ruŋa i te tātaurō. 40ꞌI te toru mahana i haka ora ai e te ꞌAtua, ꞌe he haka takeꞌa mai ki a mātou. 41Kai haka takeꞌa ki te taŋata taꞌatoꞌa, ki a mātou nō ki te nuꞌu ko haꞌataꞌa era ꞌā e te ꞌAtua mo mataꞌite i haka takeꞌa mai ai. I kai rō ꞌe i unu rō mātou ꞌi te hora era ko ora mai ꞌā mai te mate. 42ꞌE ko uŋa mai ꞌā i a mātou mo haka ꞌite ki te taŋata ko vaꞌai ꞌā e te ꞌAtua i te parau ki a ia mo ture ki te nuꞌu ora ꞌe ki te nuꞌu mate.
43»Te perofeta taꞌatoꞌa o muꞌa ꞌā ko vānaŋa era ꞌana o ruŋa i a Ietū, ꞌe ko kī era ꞌā: hai meꞌe ka aŋa era e ia, te hara o te nuꞌu taꞌatoꞌa haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a ia ka haka kore ena e te ꞌAtua.
He topa iŋa o te Vārua Maitai
44E vānaŋa nō ꞌā a Pētero i topa ai te Vārua Maitai ki ruŋa i te nuꞌu taꞌatoꞌa o te hare o Koronerio haka roŋo i tāꞌana vānaŋa. 45Te nuꞌu hūrio haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū tuꞌu ꞌi muri i a Pētero he māere ꞌo te topa o te Vārua Maitai ꞌi ruŋa i te nuꞌu taꞌe he hūrio. 46He ŋaroꞌa e vānaŋa ꞌana hai ꞌarero huru kē huru kē ꞌe e haꞌahana-hana ꞌana ki te ꞌAtua.
47He kī ia e Pētero: «¿E ai rō ꞌā hō te meꞌe mo taꞌe haꞌatiꞌa mo papatito i te nuꞌu nei? ꞌĪ, paꞌi, ko vaꞌai takoꞌa ꞌana ki a rāua i te Vārua Maitai pē tātou ꞌā».
48ꞌE he kī mo papatito i tū nuꞌu era hai ꞌīŋoa o Ietū Kiritō, mo haka ꞌite ko haka moe ꞌā i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū. I oti era he ani e rā nuꞌu ki a Pētero mo ꞌata noho ꞌi muri i a rāua.
11He hoki iŋa o Pētero ki Hērutarema
1He ꞌite ia te nuꞌu ⌊ꞌāpōtoro⌋ ananake ko te nuꞌu ⌊hūrio⌋ ⌊haka moe i te manaꞌu⌋ ꞌi ruŋa i a Ietū o Hūrea i tū parau ꞌāpī era: te nuꞌu taꞌe he hūrio ko toꞌo ꞌā ꞌe ko maꞌu takoꞌa ꞌā mo rāua i te vānaŋa o te ꞌAtua. 2I hoki haka ꞌou era a Pētero ki Hērutarema, he ture e te tētahi hūrio haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū. 3He ꞌui:
—¿He aha rō koe i oho i uru ai ki roto i te hare o te nuꞌu taꞌe he hūrio, ꞌe i kai ai ꞌi muri?
4He ꞌaꞌamu ia e Pētero mai te haꞌamata o tū meꞌe taꞌatoꞌa topa era:
5—ꞌI Hope a au e pure ꞌā i takeꞌa ai e au i te meꞌe haka takeꞌa mai e te ꞌAtua: he meꞌe tuꞌu pa he tāvana e here-here rō ꞌā a ha-hā pini hai taura ka topa mai mai ruŋa i te raŋi ki tū kona era ꞌi ira a au. 6He uꞌi riva-riva a au ki te meꞌe ꞌi roto, he takeꞌa mai taꞌatoꞌa nō huru o te ꞌanimare, ki te haka tere iŋa o tātou, e ko tano mo kai. 7ꞌE he ŋaroꞌa e au i te reꞌo ka kī mai: “E Pētero, ka eꞌa ki ruŋa, ka tiŋaꞌi e tahi o te ŋā ꞌanimare ena, ꞌai ka kai rō”.
8»He pāhono e au: “Kai kai ꞌana a au i te meꞌe taꞌe haꞌatiꞌa ki a mātou ki te hūrio mo kai”.
9»I oho era he vānaŋa haka ꞌou mai tū reꞌo era mai te raŋi: “Te meꞌe kī atu e te ꞌAtua e tano rō ꞌā, taꞌe mo kī e koe he meꞌe taꞌe tano”.
10»E toru topa iŋa o te meꞌe nei. I oti era he ŋaro mau rō ꞌai ki te raŋi. 11ꞌI rā hora i tuꞌu atu ai ki te hare ꞌi ira a au te ŋāŋata hoko toru uŋa mai ki a au mai Tētārea. 12O te ⌊Vārua Maitai⌋ i kī mai: “ꞌIna ko ꞌaka-ꞌaka tuꞌu manaꞌu. Ka oho koe ꞌi muri i te ŋāŋata ena”. I oho rō atu ꞌi muri i a au te ŋā taina nei hoko ono.
»I tuꞌu era ki Tētārea he uru a mātou ki roto i te hare o te taŋata ꞌāꞌana i uŋa atu ki a au. 13He ꞌaꞌamu mai pē hē a ia i takeꞌa ai ꞌi roto i tōꞌona hare i te merahi e tahi e māroa rō ꞌā ꞌai ka kī ki a ia: “Ka uŋa hai taŋata ki te kona era ko Hope mo kī ki a Tīmona, kī takoꞌa ko Pētero, mo oho mai. 14Māꞌana e kī atu pē hē a koe ꞌe te nuꞌu taꞌatoꞌa o tuꞌu hare ana eꞌa mai te ūtuꞌa o te hara ꞌe ana ravaꞌa i te ora ꞌāpī ꞌina he hopeꞌa raꞌa vaꞌai e te ꞌAtua”.
15»I haꞌamata i vānaŋa era a au, he turu mai te Vārua Maitai ki ruŋa i a rāua pa he topa iŋa mai era ki ruŋa i a tātou ꞌi muꞌa ꞌā. 16He topa mai ia te manaꞌu ki tū meꞌe kī mai era e Ietū: “He aŋi mau ꞌā a ⌊Iovani⌋ e ⌊papatito⌋ era hai vai, ꞌe a kōrua he papatito e te ꞌAtua hai Vārua Maitai”.
17»Mo ai ia ko vaꞌai takoꞌa ꞌana e te ꞌAtua ki te nuꞌu era i te meꞌe vaꞌai mai e ia ki a tātou, ki te hūrio haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū Kiritō, ¿ko ai a au mo haka noho i te meꞌe aŋa e te ꞌAtua?
18I ŋaroꞌa era e te taina taꞌatoꞌa o Hērutarema i te ŋā meꞌe nei, ꞌina kai ai haka ꞌou te vānaŋa mo kī ꞌe he haꞌamata he haka nui-nui i te ꞌAtua e kī era: «¡Ko te riva i te ꞌAtua i vaꞌai takoꞌa ai ki te nuꞌu taꞌe he hūrio i te rāveꞌa mo huri o te manaꞌu ki a ia ꞌe mo ravaꞌa e rāua i te ora ꞌāpī ꞌina he hopeꞌa raꞌa!».
Te nuꞌu taina o Antiokia
19ꞌI te kimi mo tōtōā i te nuꞌu haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū ki oti mai te mate era o ꞌĒteva, i maraŋa ai mai Hūrea te tētahi o rā nuꞌu ki Fenitia, ki te motu ko Tīpere ꞌe ki Antiokia. ꞌI rā ŋā kona i haka ꞌite i oho ai i te ⌊roŋo riva-riva o te ꞌAtua⌋ ki te nuꞌu hūrio nō.
20Ka ai atu pē ira, tētahi nuꞌu o Tīpere ꞌe o Tīrene haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū, i tuꞌu era ki Antiokia, he haka ꞌite he oho takoꞌa i te roŋo riva-riva o ruŋa o Ietū Kiritō ki te nuꞌu taꞌe he hūrio. 21ꞌI ruŋa i rā nuꞌu tuꞌu era te pūai o te ꞌAtua, ꞌe meꞌe rahi nuꞌu o ira i haka rē i te haka tere iŋa o rāua ꞌe he haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū.
22I ꞌite era i rā parau ꞌāpī e te nuꞌu o Hērutarema haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū, he uŋa i a Verenāvē ki Antiokia. 23I tuꞌu era he takeꞌa pē hē i haꞌamaitai ai e te ꞌAtua i rā nuꞌu. He toꞌo rō atu ꞌai te koa ꞌe he haka haŋu he oho i rā nuꞌu mo haka hio-hio mo oho nō i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū. 24A Verenāvē he taŋata riva, ko ꞌī ꞌana e te pūai o te Vārua Maitai ꞌe e haka moe rahi rō ꞌana i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū. ꞌO ira meꞌe rahi haka ꞌou nuꞌu i haka moe takoꞌa i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū.
25Mai Antiokia i oho ai a Verenāvē kimi i a Sauro ꞌi Taraso. 26I ravaꞌa era he hoki ararua ki Antiokia. ꞌI ira i noho ai e tahi matahiti ꞌi muri i te nuꞌu haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū e hāpī ꞌana meꞌe rahi nō atu nuꞌu. ꞌE, ꞌi ira ꞌi Antiokia, i nape iho ai i te nuꞌu hāpī ꞌa Ietū he ⌊kiritiano⌋.
27ꞌI rā ŋā mahana, i oho ai te tētahi nuꞌu perofeta mai Hērutarema ki Antiokia. 28E tahi o roto o rāua te ꞌīŋoa ko Ākapo, hai pūai o te Vārua Maitai, i eꞌa i kī ai e topa rō te oŋe ꞌi te henua taꞌatoꞌa. Te ꞌati nei i topa ai ꞌi te taꞌu o te ꞌariki rōmano ko Karaurio.
29Te nuꞌu haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū o Antiokia he haŋa mo hāꞌūꞌū ki te taina o Hūrea hai tara ai nō o rāua. 30Pē ira i aŋa ai, ꞌe he vaꞌai i tū tara era ki te rima o Verenāvē ararua ko Sauro mo maꞌu mo vaꞌai ki te nuꞌu pūꞌoko haka tere o te nūnaꞌa taŋata haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū o Hūrea.
12He mate o ⌊Tanatiako⌋ ꞌe he puru iŋa o Pētero
1ꞌI rā noho iŋa, he haꞌamata he haka kimi e te ꞌariki ko ⌊ꞌErore ꞌAkiripa⌋ i te nuꞌu ⌊haka moe i te manaꞌu⌋ ꞌi ruŋa i a Ietū mo tōtōā. 2He kī mo tiŋaꞌi mo haka mate hai hoe i a Tanatiako, taina o ⌊Iovani⌋. 3I uꞌi era ko koa ꞌana te nuꞌu ⌊hūrio⌋ ra-rahi ꞌi te mate o Tanatiako, he haka ꞌa-ꞌaru takoꞌa i a Pētero. Te meꞌe taꞌatoꞌa nei i topa ai ꞌi te ŋā mahana era o te ⌊ŋoŋoro kai i te haraoa ꞌina he revaura⌋.
4I ꞌa-ꞌaru era i a Pētero, he haka puru e ꞌErore ꞌi roto i te hare maꞌuꞌaurī ꞌe he haka ꞌauario hai nūnaꞌa vaꞌehau e hā, e hā vaꞌehau ka tahi nūnaꞌa. Te manaꞌu: ki oti te ŋoŋoro o te Pakate ana ture ꞌi muꞌa i te taŋata taꞌatoꞌa. 5A Pētero ia ꞌi roto i te hare maꞌuꞌaurī e ꞌauario rō ꞌā e te vaꞌehau, ꞌe te nuꞌu haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū hai māhatu e pure era mōꞌona.
He haka eꞌa iŋa o te merahi i a Pētero
6ꞌI te pō era mo ꞌōtea ki te mahana mo maꞌu i a Pētero e ꞌErore ki muꞌa i te taŋata, ꞌi vāeŋa o te vaꞌehau e rua e haꞌuru ꞌā a Pētero, e here rō ꞌā ki ruŋa i rā ŋā vaꞌehau hai vivi. Te tētahi vaꞌehau e ꞌauario ꞌana ꞌi te ꞌōpani o te hare maꞌuꞌaurī.
7He māroa ia te merahi e tahi ꞌi roto i tū hare maꞌuꞌaurī era ꞌe he māꞌeha tahi. He haka puā ki a Pētero a te kao-kao, he haka ꞌara, he kī: «¡Ka eꞌa koe ki ruŋa ꞌi te hora mau ena ꞌā!». ꞌI tū hora ꞌā he pākoꞌo-koꞌo ꞌe he vī-viri te vivi mai te rima o Pētero.
8He kī haka ꞌou e rā merahi: «Ka uru riva-riva tuꞌu kahu, ꞌe ꞌai ka uru rō tuꞌu kirivaꞌe». Pē ira a Pētero i aŋa ai ꞌe he kī haka ꞌou e rā merahi: «Ka uru tuꞌu paratoa ꞌe ꞌai ka oho rō mai».
9He oho ia a Pētero ꞌi muri i tū merahi era, ꞌina he aŋi-aŋi hoki he parautiꞌa ꞌo he meꞌe haka takeꞌa nō e te ꞌAtua tū meꞌe era. 10He vari ararua a muri i te nuꞌu ꞌauario raꞌe, ꞌe a muri o te rua nuꞌu ꞌauario ꞌātā ka tuꞌu rō ki te ꞌōpani o te ara aŋa hai ꞌaurī. I tuꞌu era he ha-hata tū ꞌōpani era e ia ꞌā. He eꞌa he oho ararua a te ara. Ko roa ꞌiti ꞌā he ŋaro tū merahi era ꞌe he topa a Pētero hoko tahi nō.
11He aŋi-aŋi ia e Pētero ꞌe he kī ki a ia ꞌā: «¡ꞌĀ! Ko ꞌite ꞌana ꞌō a au ꞌi te hora nei ko uŋa mau mai ꞌā e te ꞌAtua i tāꞌana merahi mo haka eꞌa i a au mai te rima o ꞌErore ꞌe mai te meꞌe rake-rake taꞌatoꞌa haŋa e te nuꞌu hūrio ra-rahi mo aŋa mai ki a au».
12I aŋi-aŋi era e Pētero i tū meꞌe era, he oho ki te hare o ⌊Māria⌋, matuꞌa o Iovani, kī takoꞌa ko Marko. ꞌI ira e taka-taka rō ꞌana meꞌe rahi nuꞌu e pure ꞌā. 13He pātōtō a Pētero i te ꞌōpani o te ara. He eꞌa te viꞌe tāvini e tahi te ꞌīŋoa ko Rore mo ꞌui ko ai rā meꞌe. 14ꞌI te ŋaroꞌa o Pētero te reꞌo, he koa rō atu ꞌai. Kai mātaki i te ꞌōpani, ꞌe a roto i te hare i tahuti i hoki ai, ꞌai ka kī: «ꞌAi a Pētero ꞌi te ꞌōpani».
15He kī e tū nuꞌu era: «¡Ē, ko maꞌa-maꞌa ꞌā koe!». ꞌAi tū viꞌe era e kī era he parautiꞌa ꞌe ꞌai tū nuꞌu era e kī era: «Taꞌe ko ia, koiꞌite he merahi hāpaꞌo i a ia».
16A Pētero ia ko te pātōtō iŋa ꞌana i te ꞌōpani. I mātaki era, he takeꞌa ko ia mau ꞌā ꞌe he māere rō atu ꞌai ananake.
17He haꞌaauraꞌa e Pētero hai rima mo mo-mou, ꞌe he ꞌaꞌamu pē hē i haka eꞌa ai i a ia e te ꞌAtua mai roto i te hare maꞌuꞌaurī, ꞌai ka kī: «E ꞌaꞌamu kōrua i te meꞌe nei ki a Tanatiako12.17 Te Tanatiako nei he taina o Ietū, ꞌe he pūꞌoko haka tere o te nuꞌu haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū o Hērutarema ꞌi rā hora. ꞌe ki te tētahi atu taina o tātou». I oti era he eꞌa he oho a Pētero ki te rua kona.
18I ꞌōtea era he mira-mira te manaꞌu o te ŋā vaꞌehau ꞌauario era i a Pētero ꞌi te taꞌe aŋi-aŋi ꞌi hē a ia. 19He uŋa e ꞌErore he haka kimi. ꞌI te taꞌe ravaꞌa, he aŋa i te ture mo rā ŋā vaꞌehau ꞌai ka haka maꞌu ka haka tiŋaꞌi mo mate.
I oti era te meꞌe nei, he eꞌa a ꞌErore mai Hūrea, he oho ki Tētārea, ꞌe ꞌi ira i noho ai.
He mate iŋa o ꞌErore ꞌAkiripa
20Te ꞌariki ko ꞌErore e riri rō ꞌā mo te nuꞌu o Tiro ꞌe o Tīrone, ꞌe te nuꞌu o rā ŋā kona he uꞌi nō te aŋa i te rāveꞌa mo haka kore i te riri; mai te henua o rā ꞌariki, paꞌi, e ravaꞌa era e rāua i te meꞌe mo kai.
He haka māhani ia rā nuꞌu i a rāua ki te taŋata ra-rahi aŋa ki rā ꞌariki te ꞌīŋoa ko Vāratu ki riva ai mo hāꞌūꞌū ki a rāua. Pē ira a Vāratu i vānaŋa ai ki te ꞌariki o ruŋa i rā nuꞌu ꞌe he ani hai mahana mo taka-taka ananake. 21He hāꞌaki ia e ꞌErore ꞌi te mahana.
I tano era rā mahana he uru i tōꞌona kahu ŋoŋoro, he noho ꞌi ruŋa i tōꞌona pepe ꞌariki o roto i te hare ture ꞌe he tātara ki te nuꞌu. 22He haꞌamata te taŋata he ohu-ohu: «¡Te kope ena e vānaŋa mai ena taꞌe he taŋata, he ꞌatua!». 23ꞌI rā hora mau ꞌā he haka māui-ui i a ꞌErore e te merahi e tahi, ꞌo te haꞌatiꞌa i te taŋata mo haꞌahana-hana ki a ia ꞌe taꞌe ki te ꞌAtua, ꞌe kai roa i mate ai i kai e te oꞌi-oꞌi.
24ꞌE te roŋo riva-riva ia o te ꞌAtua pe te ꞌata rahi nō e haka ꞌite e oho era ki te kona taꞌatoꞌa.
25A Verenāvē ararua ko Sauro, i oti era te rāua aŋa ꞌi Hērutarema, he hoki he oho ki Antiokia. ꞌI muri i a rāua i oho ai a Iovani, kī takoꞌa ko Marko.
13He uŋa iŋa i a Sauro ꞌe i a Verenāvē
1ꞌI roto i te nūnaꞌa taŋata o Antiokia ⌊haka moe i te manaꞌu⌋ ꞌi ruŋa i a Ietū te perofeta ꞌe te maꞌori hāpī: ko Verenāvē, ko Tīmona, kī takoꞌa ko ꞌUri-ꞌuri, ko Rūtio o Tīrene, ko Sauro, ꞌe ko Menaheme, hāŋai e te matuꞌa o ⌊ꞌErore Antipa⌋. (O te ꞌErore nei te haka tere a Karirea).
2ꞌI te mahana e tahi, e haꞌamuri nō ꞌā ananake ki te ꞌAtua ꞌe e tapu ꞌana i te kai, he kī e te ⌊Vārua Maitai⌋: «Ka haꞌataꞌa kōrua i a Verenāvē ararua ko Sauro; e ai rō ꞌā tāꞌaku aŋa mo rāua».
3I oti era te pure ꞌe te tapu i te kai, he haka eke i te rima ki ruŋa i te pūꞌoko o Verenāvē ꞌe o Sauro ꞌe he haꞌamaitai. I oti era he haka oho.
ꞌI Tīpere a Verenāvē ꞌe a Sauro
4He oho ia a Verenāvē ararua ko Sauro ki Tereutia, i uŋa e te Vārua Maitai. ꞌI ira i eke ai ki ruŋa i te pahī mo oho ki te motu ko Tīpere. 5I tuꞌu era ki Taramina, he kona o Tīpere, he haꞌamata he haka ꞌite i te ⌊roŋo riva-riva o te ꞌAtua⌋ ꞌi te ⌊hare pure hūrio⌋ taꞌatoꞌa o ira. I oho takoꞌa rō a ⌊Iovani⌋ ꞌi muri i a rāua mo hāꞌūꞌū.
6Ki te kona taꞌatoꞌa o tū motu era i oho ai ꞌātā ka tuꞌu rō ki te kona te ꞌīŋoa ko Pafo. ꞌI ira i takeꞌa ai i te taŋata tahu-tahu ⌊hūrio⌋ te ꞌīŋoa ko Vara Ietū, he perofeta reo-reo e tahi. 7Te tahu-tahu nei he repahoa o te suerekao ko Serhio Pauro, taŋata mārama-rama. He uŋa e nei suerekao mo kī mo oho o Verenāvē ararua ko Sauro ꞌi te haŋa mo haka roŋo i te roŋo riva-riva o te ꞌAtua.
8Tū taŋata tahu-tahu era, ꞌi te ⌊kirieko⌋ te ꞌīŋoa ko Erima, ꞌina he haŋa mo haka moe o te suerekao i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū. ꞌO ira i uꞌi ai i te rāveꞌa ꞌo haka roŋo e te suerekao i te vānaŋa o kuā Sauro. 9A Sauro, kī takoꞌa ko Pauro, ko ꞌī ꞌā e te pūai o te Vārua Maitai, he noho he uꞌi riva-riva a ruŋa i rā tahu-tahu 10he kī: «¡E te poki ꞌa Rukifero, ꞌī e te reo-reo, e te meꞌe rake-rake, ꞌe taꞌe haŋa ki te taꞌatoꞌa meꞌe riva-riva ē! ¿He aha koe e haka pōteko-teko ena i te ara o te ꞌAtua? 11Nā he haka ūtuꞌa i a koe e te ꞌAtua ꞌi te hora ena: he keva tuꞌu mata, ꞌe e ko takeꞌa haka ꞌou e koe i te māꞌeha o te raꞌā ꞌātā ki te mahana haŋa e te ꞌAtua».
ꞌI tū hora mau era ꞌā he pōhāhā te mata o tū taŋata era ko Erima. ꞌI te taꞌe takeꞌa, he hāhā he oho mā ꞌai e maꞌu i a ia.
12I takeꞌa era e te suerekao i tū meꞌe topa era, he haka moe i tōꞌona manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū koia ko māere ꞌi te meꞌe hāpī e kuā Sauro o ruŋa i a Ietū.
ꞌI Antiokia a Pauro ararua ko Verenāvē
13He eke ia a Pauro ananake ko te nuꞌu o muri i a ia ki ruŋa i te pahī ꞌe he oho mai Pafo ki Perehē, he kona e tahi o Panafiria. ꞌI ira i haka rē ai e Iovani i rā nuꞌu ꞌe he hoki he oho ki Hērutarema. 14Mai Perehē i hipa ai a kuā Pauro ki Antiokia, he kona e tahi o Pitiria.
ꞌI ira, ꞌi te ⌊mahana haka ora⌋, he uru ki roto i te hare pure hūrio he no-noho. 15I oti era te taiꞌo i te kona o ruŋa o te puka pāpaꞌi e ⌊Mōtē⌋ ꞌe i te kona o te puka pāpaꞌi e te perofeta, he kī e te nuꞌu pūꞌoko haka tere o tū hare pure era: «E kuā taina, mo ai o te kōrua meꞌe mo kī mo haka pūai i te manaꞌu o te nuꞌu nei, ka vānaŋa».
16He māroa ia a Pauro, he haꞌaauraꞌa hai rima mo mo-mou o tū nuꞌu era, ꞌe he kī:
«Ka haka roŋo mai kōrua, e te itaraera ꞌe e te nuꞌu taꞌe he hūrio moꞌa i te ꞌAtua ē. 17Te ꞌAtua o mātou o te itaraera i haꞌataꞌa rō māꞌana i te mātou tupuna, i haka rahi rō ꞌe i haka pūai rō i a rāua ꞌi te hora noho pa he hau kē ꞌi Ehipto. ꞌE hai pūai ōꞌona i haka eꞌa ai i a rāua mai rā henua.
18»I haꞌaoromaꞌi nō te ꞌAtua i te meꞌe rake-rake aŋa e rāua e maha ꞌahuru matahiti ꞌi roto i te kona ꞌone taꞌe noho taŋata, 19ꞌe e hitu hau o te henua ko ⌊Kanaꞌana⌋ i haka kore e ia mo vaꞌai i rā henua mo te tātou tupuna. 20Te meꞌe taꞌatoꞌa nei i topa ai ꞌi roto i te maha hānere pae ꞌahuru matahiti.
»I oti era he vaꞌai e te ꞌAtua hai taŋata mo pūꞌoko haka tere o rāua ꞌātā ki te taꞌu o te perofeta era ko ⌊Tamuere⌋. 21He no-noꞌi ia e rā nuꞌu hai ꞌariki mo haka tere i a rāua. He vaꞌai e te ꞌAtua i a Sauro, poki ꞌa Kisi o te mata o ⌊Mēhāmina⌋, mo ꞌariki e maha ꞌahuru matahiti.
22»I oho era he haka eꞌa e te ꞌAtua i a Sauro ꞌe he haka ꞌariki i a ⌊Tāvita⌋. ꞌE mo Tāvita i kī ai e te ꞌAtua: “A Tāvita, poki ꞌa Hētē, he kope e tano rō ꞌā ki tōꞌoku mata; e aŋa rō i tāꞌaku meꞌe haŋa taꞌatoꞌa”. 23Mai i a Tāvita i haka ara ai a Ietū. A ia he kope hōrea ꞌe uŋa mai era e te ꞌAtua mo haka eꞌa i a tātou mai roto i te ūtuꞌa o te hara.
24»Kai haꞌamata kai hāpī ꞌā e Ietū i te taŋata i haka ꞌite rō ai e Iovani i te roŋo o te ꞌAtua ki te itaraera taꞌatoꞌa e kī era: e ⌊huri te manaꞌu ki te ꞌAtua⌋ ꞌe e haka ⌊papatito⌋. 25I hāhine era a Iovani mo haka mao i rā aŋa, he kī: “Taꞌe ko au te taŋata ena e kōrua e manaꞌu ena. Nā e tuꞌu rō mai e tahi kope ꞌata hau rō atu ki a au, ꞌātā e ko tano a au ni mo kume nō i te hau o tōꞌona kirivaꞌe”.
26»E tōꞌoku taina haka ara takoꞌa mai i a ⌊ꞌAparahama⌋ ꞌe e te taŋata o te rua henua moꞌa i te ꞌAtua ē: te roŋo riva-riva o te eꞌa iŋa o te taŋata mai roto i te ūtuꞌa o te hara ꞌe te ravaꞌa iŋa i te ora ꞌāpī ꞌina he hopeꞌa raꞌa mo tātou taꞌatoꞌa. 27Te hūrio noho ꞌi Hērutarema, ꞌe te nuꞌu ra-rahi o rāua, ꞌina kai aŋi-aŋi ko ai mau a Ietū, ꞌe ꞌina kai aŋi-aŋi takoꞌa i te vānaŋa pāpaꞌi e te perofeta taiꞌo ꞌi roto i te hare pure hūrio ꞌi te mahana haka ora. Pē ira, ꞌi te hora haka ūtuꞌa i a Ietū i haka tano ai e rāua i te meꞌe haka ꞌite e te perofeta ꞌi muꞌa ꞌā. 28Ka ai atu ꞌina e tahi hape i ravaꞌa mo haka ūtuꞌa i a Ietū hai mate, i kī nō e rā nuꞌu ki a Pirato mo tiŋaꞌi. 29ꞌE, i oti tahi era te aŋa i te meꞌe kī o ruŋa ōꞌona ꞌi ruŋa i te ⌊Pāpaꞌi Moꞌa⌋, he haka topa mai ruŋa i te tātaurō, he maꞌu he tanu. 30ꞌE, te ꞌAtua ko haka ora ꞌā i a ia mai te mate. 31I rahi rō te mahana o Ietū i haka takeꞌa i a ia ki te nuꞌu oho ananake mai Karirea ki Hērutarema. ꞌE, hora nei, ko rāua te mataꞌite haka ꞌite o ruŋa i a ia ki te taŋata taꞌatoꞌa.
32»ꞌE ꞌī e mātou e haka ꞌite atu ena ki a kōrua i te roŋo riva-riva nei: te hōrea kī era e te ꞌAtua ki te mātou tupuna, he hūrio, 33ꞌī ko haka tano ꞌā ꞌi te tātou taꞌu nei hai haka ora e ia i a Ietū mai te mate. ꞌI te puka o te hīmene ꞌi te rua hīmene i pāpaꞌi ai o ruŋa i te meꞌe nei pē nei ē:
“A koe he poki ꞌāꞌaku;
ꞌe ꞌi te hora nei ko haka ꞌite mau ꞌā e au
ko au tuꞌu Matuꞌa”.
34»Te ꞌAtua ko haka ꞌite era ꞌā e haka ora rō e ia i a Ietū ꞌo piro te hakari, ꞌi te hora kī ꞌi ruŋa i te Pāpaꞌi Moꞌa:
“E aŋa rō e au ꞌi ruŋa i a koe
te meꞌe kī e au ki a Tāvita”.
35»E hāꞌaki takoꞌa rō ꞌana ꞌi ruŋa i te Pāpaꞌi Moꞌa te vānaŋa nei:
“E ko haꞌatiꞌa e koe mo piro
i te hakari o tuꞌu tāvini haꞌataꞌa ꞌe haꞌatura ki a koe”.
36»A Tāvita, paꞌi, i tāvini rō ki te ꞌAtua ꞌi tōꞌona noho iŋa. I oti era he mate ꞌe he tanu, pa he oho iŋa o tōꞌona tupuna, ꞌe tōꞌona hakari i piro rō. 37ꞌE, te hakari o te kope haka ora era e te ꞌAtua mai te mate ꞌina kai piro.
38-39»ꞌO ira, e kuā taina ē, e ꞌite: hai Ietū e haka kore ena e te ꞌAtua i te hara. Te nuꞌu taꞌatoꞌa haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū, he nuꞌu tano ki te mata o te ꞌAtua, ꞌe, ko haka kore ꞌā e ia i te rāua hara, he meꞌe taꞌe ravaꞌa hai haꞌatura ki te ⌊haka tere iŋa ꞌa Mōtē⌋. 40E hāpaꞌo ꞌo topa rō atu ꞌi ruŋa i a kōrua te meꞌe pāpaꞌi e te perofeta pē nei ē:
41“Ka haka roŋo mai, e te nuꞌu haka ka-kata ꞌi te meꞌe kī e te ꞌAtua ē,
e māere rō ꞌe e mā-mate rō kōrua.
ꞌI te kōrua noho iŋa, e aŋa rō e au i te meꞌe, ka ꞌaꞌamu atu ena e te nuꞌu,
he manaꞌu kōrua taꞌe he parautiꞌa”».
42I oti era te vānaŋa ꞌa Pauro, he eꞌa mai roto i te hare pure ananake ko te nuꞌu oho ꞌi muri i a ia. He ani e nuꞌu era e nuꞌu era hoki e tano rō mo vānaŋa haka ꞌou ōꞌona o ruŋa ꞌi rā meꞌe ꞌi te mahana haka ora o te rua tāpati. 43I maraŋa era te taŋata mai te hare pure, meꞌe rahi nuꞌu hūrio ꞌe nuꞌu maꞌu takoꞌa i te haka tere iŋa hūrio i oho ꞌi muri i a Pauro ararua ko Verenāvē. ꞌE he hatu e kuā Pauro mo haka noho mo oho nō i te manaꞌu ꞌi ruŋa i te riva rahi o te ꞌAtua.
44ꞌI te mahana haka ora o te rua tāpati, meꞌe rahi taŋata o rā kona i taka-taka mo haka roŋo i te vānaŋa o ruŋa i a Ietū. 45I takeꞌa era e te hūrio ra-rahi i te rahi o te taŋata, he mākota. He haꞌamata ia he vā-vā ꞌe he kī he reo-reo te vānaŋa ꞌa Pauro. 46A Pauro ꞌe a Verenāvē, ꞌina he riꞌa-riꞌa, he pāhono:
«Te vānaŋa o te ꞌAtua ꞌi raꞌe a māua ana haka ꞌite atu ki a kōrua ki te hūrio. I taꞌe haŋa ena e kōrua ki tāꞌana vānaŋa, e takeꞌa ena: a kōrua he nuꞌu ꞌina he tano mo te ora ꞌāpī ꞌina he hopeꞌa raꞌa vaꞌai e te ꞌAtua. ꞌO ira, hora nei he oho a māua ki te nuꞌu taꞌe he hūrio. 47Ki te meꞌe nei a māua i uŋa mai ai e te ꞌAtua. Ko kī era ꞌana, paꞌi, e ia:
“Ko haꞌataꞌa ꞌana a au i a koe
pa he mōrī haka māꞌeha i te manaꞌu o te nuꞌu o te henua taꞌatoꞌa,
mo haka ꞌite mo oho ꞌātā ki te kona hopeꞌa era o te roa
i te roŋo o te eꞌa iŋa mai roto i te ūtuꞌa o te hara
ꞌe o te ravaꞌa iŋa i te ora ꞌāpī ꞌina he hopeꞌa raꞌa vaꞌai e te ꞌAtua”».
48I ŋaroꞌa era i te meꞌe nei e te nuꞌu taꞌe he hūrio, he koa rō atu ꞌai ꞌe he haꞌamata he kī: te vānaŋa o te ꞌAtua vānaŋa riva-riva. ꞌE o roto i rā nuꞌu he haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū te nuꞌu taꞌatoꞌa ko haꞌataꞌa era ꞌā e te ꞌAtua mo ravaꞌa i te ora ꞌāpī ꞌina he hopeꞌa raꞌa.
49Pē ira te roŋo riva-riva o te ꞌAtua i haka ꞌite i oho ai a te kona taꞌatoꞌa o Pitiria. 50ꞌE, tū ŋā hūrio ra-rahi era i vānaŋa taꞌe tano rō mo kuā Pauro ki te ŋā viꞌe hōnui ꞌe haꞌatura ki te haka tere iŋa ꞌa Mōtē, ꞌe ki te ŋāŋata hōnui takoꞌa o rā kona mo riri mo kuā Pauro, ꞌe he tute mai ira.
51He tū-tū ia a kuā Pauro i te puŋaꞌehu mai te rāua vaꞌe mo haka ꞌite ki rā nuꞌu: ka haka ūtuꞌa era i a rāua e te ꞌAtua, i a rāua ꞌana, ꞌe he eꞌa ararua he oho ki Īkōnio.
52ꞌE, te nuꞌu haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū haka rē e kuā Pauro ꞌi Antiokia o Pitiria ko koa atu ꞌana ꞌe ko ꞌī ꞌā e te pūai o te Vārua Maitai.
14E tātara ꞌā a kuā Pauro ꞌi Īkōnio
1I tuꞌu era a Pauro ararua ko Verenāvē ki Īkōnio, he hāpī ꞌi roto i te ⌊hare pure hūrio⌋ o ruŋa i a Ietū. ꞌI te huru o te rāua vānaŋa iŋa o ruŋa ōꞌona, meꞌe rahi nuꞌu ⌊hūrio⌋ ꞌe taꞌe hūrio o rā kona i ⌊haka moe i te manaꞌu⌋ ꞌi ruŋa i a Ietū.
2Te hūrio taꞌe haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū he haka tumu i te ture mo riri o te nuꞌu taꞌe he hūrio mo kuā Pauro. 3Ka ai atu pē ira, i rahi rō te mahana i noho ai ararua ꞌi Īkōnio ꞌe, ꞌi te hio-hio o te rāua manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū, ꞌina he riꞌa-riꞌa e vānaŋa era o ruŋa i a ia. ꞌE te ꞌAtua, hai pūai vaꞌai ki a kuā Pauro mo aŋa i te mana, e haka takeꞌa e oho era: he parautiꞌa mau ꞌā te meꞌe kī e rāua o ruŋa i tōꞌona riva rahi.
4Te nuꞌu o tū kona era ko vahi ꞌā e rua pāꞌiŋa: e tahi i haka roŋo ki te hūrio haka tumu i te ture, ꞌe te rua i haka roŋo ki te ⌊ꞌāpōtoro⌋ ko kuā Pauro. 5Te tētahi nuꞌu hūrio ꞌe taꞌe hūrio ananake ko te nuꞌu ra-rahi he haꞌaꞌau mo tōtōā ꞌe mo tamaꞌi hai māꞌea i tū ŋā ꞌāpōtoro era. 6I ꞌite era ararua, he tē-tere mai Īkōnio ki Rītara ꞌe ki Reve, he kona takoꞌa o Rīkāōnia, ꞌe ki te tētahi kona hāhine. 7ꞌI rā ŋā kona i haka ꞌite takoꞌa ai i te ⌊roŋo riva-riva o te ꞌAtua⌋.
Te nuꞌu o Rītara e haŋa ꞌā mo haꞌamuri i a kuā Pauro
8ꞌI te kona era ko Rītara e tahi taŋata ꞌina he haꞌere mai tōꞌona poreko iŋa ꞌā, he vaꞌe rehe-rehe. 9Te taŋata nei e haka roŋo ꞌā i te vānaŋa ꞌa Pauro. He pupura ia e Pauro ꞌe he aŋi-aŋi e haka moe rahi rō ꞌana rā taŋata i te manaꞌu ꞌi ruŋa i te ꞌAtua mo tōꞌona ora. 10He kī pūai e Pauro: «¡Ka eꞌa koe ka māroa tī-tika!».
I rere a ruŋa tū taŋata era i māroa ai, ꞌe he haꞌamata he haꞌere. 11I takeꞌa era e te nuꞌu i tū meꞌe aŋa era e Pauro, he haꞌamata he ohu-ohu hai ꞌarero rīkāōnia: «¡ꞌĪ ko topa mai ꞌā e rua ꞌatua o tātou pa he taŋata!».
12He kī ia i a Verenāvē he ꞌatua ko Seu14.12 A Seu he ꞌīŋoa o te meꞌe haꞌamuri e te kirieko pa he ꞌatua. Ki te rāua manaꞌu, a Seu he ꞌatua hopeꞌa o te nui-nui. Ki a ia e kī takoꞌa era ko Hupitere. ꞌe i a Pauro he ꞌatua ko ꞌĒreme14.12 A ꞌĒreme, he ꞌīŋoa o te rua meꞌe haꞌamuri e rāua pa he ꞌatua. Ki te rāua manaꞌu, a ꞌĒreme he maꞌuroŋo o Seu ꞌe o te tētahi atu meꞌe kī e rāua he ꞌatua. ꞌo te ai ko ia te meꞌe vānaŋa. 13Te hare pure o te rāua ꞌatua ko Seu ꞌi te oꞌo iŋa ꞌā o Rītara. He maꞌu ki ira e te oromatuꞌa o rā hare pure i te puaꞌa e haka tau tahi rō ꞌā hai hei tiare, he haŋa ananake ko te nuꞌu o rā kona mo aŋa i te tūtia mo kuā Pauro.
14I aŋi-aŋi era e nei ŋā ꞌāpōtoro i rā meꞌe, he ihi i te rāua kahu mo haka takeꞌa: meꞌe taꞌe tano mo rāua rā meꞌe. He uru ki vāeŋa o te nuꞌu taka-taka ꞌi ira koia ko ohu:
15«¿He aha rā kōrua e aŋa ena i te meꞌe tuꞌu pē nā? A māua he taŋata pē kōrua ꞌā. I oho mai nei a māua mo haka ꞌite atu i te roŋo riva-riva o te ꞌAtua, ki haka rē ai a kōrua i te haꞌamuri iŋa ki te meꞌe taꞌe he ꞌatua parautiꞌa, ꞌe ki huri ai te kōrua manaꞌu ki te ꞌAtua ora, aŋa i te raŋi, i te henua, i te vaikava, ꞌe i te meꞌe taꞌatoꞌa ai o te ao.
16»ꞌI te hora tuai era te ꞌAtua i haka rē nō i te taŋata mo uꞌi i te rāua ara i haŋa. 17Ka ai atu pē ira, kai taꞌe haka ꞌite ko ai a ia hai meꞌe riva-riva aŋa; ꞌāꞌana, paꞌi, te haka hoa i te ꞌua, te haka riva-riva i te kai ꞌoka, ꞌe te vaꞌai ki te taŋata ka ꞌī rō te meꞌe mo kai ꞌe mo koa».
18O kuā Pauro, ka ai atu i kī tahi rō i te ŋā meꞌe nei, aŋa riꞌa-riꞌa i ravaꞌa ai ꞌo aŋa ki a rāua e rā nuꞌu i te tūtia.
19He tuꞌu ia te nuꞌu hūrio mai Antiokia o Pitiria ꞌe mai Īkōnio, ꞌe hai vānaŋa o rāua, i haka riri ai i te nuꞌu o ira mo kuā Pauro. ꞌO ira i tamaꞌi ai i a Pauro hai māꞌea ꞌe, ꞌi te manaꞌu ko mate ꞌā, he to-toi he oho ki haho o tū kona era ko Rītara. 20I taka-taka era ꞌi tōꞌona kao-kao te nuꞌu haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū, he eꞌa a Pauro ki ruŋa he hoki ki Rītara ꞌe, ꞌi te rua mahana, he oho ararua ko Verenāvē ki Reve.
21ꞌI ira i haka ꞌite ai i te roŋo riva-riva o te ꞌAtua ꞌe meꞌe rahi nuꞌu i haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū. I oti era he hoki a kuā Pauro ki Rītara, ki Īkōnio ꞌe ki Antiokia o Pitiria 22he haka pūai he oho i te manaꞌu o te nuꞌu haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū o rā ŋā kona. He hatu mo haka hio-hio mo oho i te rāua manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū, ꞌe he kī: «E ko taꞌe piri mai ki a tātou ki te nuꞌu haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū te ꞌati ꞌi te ao nei ꞌi raꞌe ki te oꞌo ki te ao haka tere e te ꞌAtua pe muꞌa ka oho ena».
23He haꞌataꞌa ia e kuā Pauro, ꞌi te ŋā kona nei a to-toru, i te ŋāŋata mo pūꞌoko haka tere o te nūnaꞌa haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū. He pure ꞌe he tapu i te kai koia ko rā nuꞌu taꞌatoꞌa. I oti era he ani e kuā Pauro ki a Ietū, he kope ꞌi ruŋa e haka moe tahi era i te manaꞌu, mo hāpaꞌo i a rāua.
He hoki iŋa o kuā Pauro ki Antiokia o Tīria
24I vari era a kuā Pauro a te ŋā kona era o Pitiria he tuꞌu ki Panafiria. 25ꞌI ira, ꞌi te kona ko Perehē i haka ꞌite ai i te roŋo riva-riva o te ꞌAtua. I oti era he oho ki ꞌĀtāria, he kona takoꞌa o Panafiria. 26ꞌI ꞌĀtāria, ꞌi te oti o te aŋa uŋa era i a rāua, he eke a kuā Pauro ki ruŋa i te pahī mo hoki ki Antiokia o Tīria, he kona ꞌi ira i pure i vaꞌai ai i a rāua ararua e te nuꞌu haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū ki te rima o te ꞌAtua mo tū aŋa oti era.
27I tuꞌu era a Pauro ararua ko Verenāvē ki Antiokia, he haka taka-taka i te nuꞌu haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū ꞌe he ꞌaꞌamu i tū meꞌe taꞌatoꞌa aŋa era e te ꞌAtua hai rāua, ꞌe pē hē te ꞌAtua i mātaki ai i te ꞌōpani mo haka moe takoꞌa o te nuꞌu taꞌe he hūrio i te rāua manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū. 28I rahi rō te ꞌāvaꞌe i noho ai a Pauro ararua ko Verenāvē ꞌi muri i te nuꞌu taina o ira.
15He vānaŋa o ruŋa i te ⌊haka tere iŋa ꞌa Mōtē⌋
1ꞌI rā ŋā mahana, te tētahi nuꞌu ⌊haka moe i te manaꞌu⌋ ꞌi ruŋa i a Ietū he oho mai Hūrea ki Antiokia o Tīria, he haꞌamata he hāpī ki te taina o ira e ko eꞌa a rāua mai roto i te ūtuꞌa o te hara ꞌe e ko ravaꞌa i te ora ꞌāpī ꞌina he hopeꞌa raꞌa mo taꞌe hore o te kiri o te kinoŋa mo haka tano ki te meꞌe kī e Mōtē. 2He tātake ia a Pauro ꞌe a Verenāvē ki rā nuꞌu, he taꞌe tano o rā hāpī ki a rāua. ꞌO ira he toꞌo e te taina o Antiokia i a Pauro ꞌe i a Verenāvē ananake ko te tētahi nuꞌu ꞌe he haka oho ki Hērutarema mo vānaŋa o ruŋa i rā hāpī ki te nuꞌu ⌊ꞌāpōtoro⌋ ꞌe ki te tētahi atu nuꞌu pūꞌoko haka tere o ira.
3Te nuꞌu uŋa nei e te taina o Antiokia, i vari era a te kona o Fenitia ꞌe o ⌊Tāmāria⌋, he ꞌaꞌamu he oho pē hē te nuꞌu taꞌe he hūrio i haka rē ai i te rāua haka tere iŋa mo haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū. He koa rō atu ꞌai te taina taꞌatoꞌa ꞌi tū parau ꞌāpī era.
4I tuꞌu era a Pauro ararua ko Verenāvē ki Hērutarema, he koa te nūnaꞌa taŋata haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū, pē ira ꞌana te rāua nuꞌu pūꞌoko haka tere ꞌe te ꞌāpōtoro. He ꞌaꞌamu e kuā Pauro i te meꞌe taꞌatoꞌa aŋa e te ꞌAtua hai rāua ki te nuꞌu taꞌe he hūrio. 5He māroa ia te tētahi o te nuꞌu ⌊fariseo⌋ haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū he kī: «Te meꞌe takoꞌa ia mo te nuꞌu taꞌe he hūrio haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū he hore i te kiri o te kinoŋa ꞌe he haꞌatura ki te ⌊haka tere iŋa ꞌa Mōtē⌋».
6He haka taka-taka ia te ꞌāpōtoro ananake ko te tētahi nuꞌu pūꞌoko haka tere mo vānaŋa o ruŋa i rā meꞌe. 7ꞌI roto i te rahi o te tātake, he māroa a Pētero he kī:
«E te taina, ko ꞌite ꞌā a kōrua: te ꞌAtua ko haꞌataꞌa era ꞌana i a au mai roto i a kōrua mo haka ꞌite i te ⌊roŋo riva-riva o te ꞌAtua⌋ ki te nuꞌu taꞌe he hūrio mo haka moe takoꞌa i te rāua manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū. 8Te ꞌAtua, meꞌe ꞌite i te huru o te māhatu o te taŋata, ko haka takeꞌa ꞌana, paꞌi, i tōꞌona haŋa ki a rāua hai vaꞌai i te ⌊Vārua Maitai⌋, pa he vaꞌai iŋa mai era ki a tātou. 9Mōꞌona te nuꞌu taꞌe he hūrio pē tātou ꞌā. Ko haka maꞌitaki ꞌana e ia i te rāua māhatu pa he haka maꞌitaki iŋa mai era i a tātou ꞌo te haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū.
10»Mo ai pē ira, ¿he aha ia a kōrua e haŋa ena mo haka riri i te ꞌAtua hai haka ꞌamo ki te nuꞌu era i te haka tere iŋa ꞌa Mōtē, he meꞌe kai ꞌite mo ꞌamo e tātou ꞌe e te tātou tupuna? 11A tātou ko ꞌite riva-riva ꞌā: hai riva rahi mau nō o Ietū e eꞌa ena a tātou mai roto i te ūtuꞌa o te hara ꞌe e ravaꞌa ena i te ora ꞌāpī ꞌina he hopeꞌa raꞌa vaꞌai e te ꞌAtua, ꞌe pē ira takoꞌa ꞌana a rāua».
12He haka kiva-kiva ia ananake ꞌe he haka roŋo ki a Pauro ararua ko Verenāvē e vānaŋa era o ruŋa o te mana aŋa e rāua ki te nuꞌu taꞌe he hūrio hai pūai vaꞌai e te ꞌAtua. 13I oti era te vānaŋa, he kī e ⌊Tanatiako⌋:
«Ka haka roŋo mai, e kuā taina ē: 14Ko ꞌaꞌamu mai ꞌā e Pētero o ruŋa i te haka takeꞌa iŋa raꞌe o te ꞌAtua i tōꞌona riva rahi ki te taŋata taꞌe he hūrio, ꞌe pē hē te ꞌAtua i haꞌataꞌa ai māꞌana i te nuꞌu mai roto. 15Te meꞌe nei e haka tano ꞌā ki te meꞌe pāpaꞌi e te perofeta ꞌi ruŋa i te ⌊Pāpaꞌi Moꞌa⌋ pē nei ē:
16“Nā he tuꞌu te mahana he hoki mai a au,
he haka tuꞌu haka ꞌou i te hare o ⌊Tāvita⌋.
17Pē ira te nuꞌu taꞌe he hūrio haꞌataꞌa e au māꞌaku
ka ⌊huri mai ena te manaꞌu⌋ ki ruŋa i a au.
18He vānaŋa nei o te ꞌAtua;
ꞌāꞌana i haka ꞌite mai mai muꞌa ꞌā”.
19»Ki tōꞌoku manaꞌu, e ko tano a tātou mo haka ꞌamo i te haka tere iŋa ꞌa Mōtē ki te nuꞌu taꞌe he hūrio haka rē i te rāua haka tere iŋa mo huri ki te ꞌAtua. 20Ki pāpaꞌi ki haka ꞌite ki rā nuꞌu i te meꞌe mo taꞌe aŋa e rāua: he kai i te kiko tūtia ki te ꞌītoro, he taꞌe piri tane ki te kope taꞌe he kenu ꞌe he viꞌe ꞌāꞌana, he kai i te kiko o te ꞌanimare ꞌina kai haka hiho i te toto, ꞌe he kai i te toto. 21Mai te hora tuai era ꞌā, paꞌi, e taiꞌo e haka ꞌite ena i te ŋā roŋo nei o te haka tere iŋa ꞌa Mōtē ꞌi te kona taꞌatoꞌa ꞌi roto i te ⌊hare pure hūrio⌋ ꞌi te ⌊mahana haka ora⌋».
He roŋo mo te nuꞌu taꞌe he hūrio
22He manaꞌu e te ꞌāpōtoro, e te nuꞌu pūꞌoko haka tere ꞌe e te nuꞌu taꞌatoꞌa haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū mo toꞌo, mai roto i a rāua, i te nuꞌu mo uŋa ki Antiokia ꞌi muri i a Pauro ararua ko Verenāvē. He toꞌo ia i a Hura, kī takoꞌa ko Varasāvā, ꞌe i a Tira, he ŋāŋata hōnui o rāua. 23Ki a rāua i haka maꞌu ai i te roŋo e pāpaꞌi rō ꞌā pē nei ē:
«A mātou te ꞌāpōtoro ꞌe te nuꞌu pūꞌoko haka tere, he ꞌaroha atu mai Hērutarema ki a kōrua ki te taina taꞌe he hūrio noho ꞌi Antiokia, ꞌi Tīria ꞌe ꞌi Tiritia. 24Ko ꞌite ꞌana a mātou i tuꞌu rō atu te tētahi nuꞌu mai nei, taꞌe o mātou i uŋa atu, ꞌe ko haka mira-mira ꞌā i te kōrua manaꞌu hai vānaŋa o rāua. 25ꞌO ira a mātou taꞌatoꞌa i manaꞌu ai mo toꞌo i te nuꞌu mai roto i a mātou ꞌe mo uŋa atu ꞌi muri i te tātou taina haŋa rahi ko Pauro ararua ko Verenāvē mo uꞌi i a kōrua. 26A Pauro ararua ko Verenāvē he ŋāŋata vaꞌai i a rāua ki te ꞌati mo haka ꞌite o ruŋa i te tātou Pūꞌoko Haka Tere ko Ietū Kiritō. 27I uŋa atu ena i a Hura ararua ko Tira mo vānaŋa ꞌe mo haka aŋi-aŋi riva-riva atu i te meꞌe taꞌatoꞌa o ruŋa i te roŋo nei.
28»Ki te Vārua Maitai ꞌe ki a mātou e ko tano mo haka ꞌamo atu ki a kōrua i te roŋo taꞌatoꞌa o te haka tere iŋa hūrio. Te roŋo nō mo maꞌu e kōrua ko te ŋā meꞌe nei: 29ꞌina ko kai i te kiko o te ꞌanimare tūtia ki te ꞌītoro, ꞌina ko kai i te toto ꞌe i te kiko o te ꞌanimare kai haka hiho i te toto, ꞌe ꞌina ko piri tane mo taꞌe ai he kenu he viꞌe. Mo moꞌa i te ŋā roŋo nei, e aŋa ꞌana kōrua i te meꞌe tī-tika. ꞌIorana kōrua».
30He ꞌaroha ia tū nuꞌu taꞌatoꞌa era ki te taina o Hērutarema ꞌe he eꞌa he oho ananake ki Antiokia. I tuꞌu era he haka taka-taka i te nūnaꞌa taŋata haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū, ꞌe he vaꞌai i tū roŋo era. 31I taiꞌo era he ꞌata pūai te manaꞌu o te taina taꞌatoꞌa, ꞌe he toꞌo rō atu ꞌai te koa. 32ꞌE, a Hura ararua ko Tira he ꞌata haka koa ꞌe he ꞌata haka haŋu i rā ŋā taina hai vānaŋa i haka vānaŋa e te ꞌAtua.
33ꞌI ira i noho ai meꞌe rahi atu mahana. I oti era he kī e te taina o Antiokia mo hoki o Hura ꞌe o Tira ki Hērutarema ki muri i te nuꞌu uŋa era i a rāua ꞌe he ꞌaroha he kī: «Ka oho riva-riva hai haumārū o te ꞌAtua». [34Ka ai atu pē ira, i noho nō a Tira ꞌi ira, ꞌe ko Hura i hoki ki Hērutarema.] 35A Pauro ꞌe a Verenāvē he noho ia ꞌi Antiokia ꞌe ananake ko te tētahi nuꞌu he hāpī he haka ꞌite ki te taŋata i te ⌊roŋo riva-riva o ruŋa i a Ietū Kiritō⌋.
He haꞌataꞌa iŋa o Pauro mai i a Verenāvē
36Ko rahi ꞌana te mahana, he kī e Pauro ki a Verenāvē: «Mai ki hoki tāua ki uꞌi i te taina o te ŋā kona taꞌatoꞌa haka ꞌite era e tāua i te roŋo riva-riva o te ꞌAtua».
37He haŋa ia a Verenāvē mo maꞌu i a ⌊Iovani⌋, kī takoꞌa ko Marko, ꞌi muri i a rāua. 38ꞌE, ꞌina a Pauro kai haŋa ꞌo te hoa o Marko i a rāua ꞌi Panafiria ꞌe ꞌo te taꞌe oho nō ꞌi muri i a rāua mo hāꞌūꞌū ꞌi te aŋa.
39ꞌI te pūai o te tātake o ruŋa i a Marko, he haꞌataꞌa ararua. He toꞌo e Verenāvē i a Marko he reva ararua ꞌi ruŋa i te pahī ki te motu ko Tīpere. 40He toꞌo ia a Pauro i a Tira mo hokorua i a ia. ꞌE te taina o Antiokia he pure ki te ꞌAtua mo hāpaꞌo i a rāua ararua ꞌi te kona taꞌatoꞌa ka oho era. 41Ko Pauro ararua ko Tira i oho ki kona era ki kona era o Tīria ꞌe o Tiritia e haka haŋu e oho era i te taŋata taꞌatoꞌa haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū.
16He hokorua iŋa o Timoteo i a kuā Pauro
1He oho ia a Pauro ki Reve ꞌe mai ira ki Rītara. ꞌI Rītara i māhani ai ki te taŋata ⌊haka moe i te manaꞌu⌋ ꞌi ruŋa i a Ietū te ꞌīŋoa ko Timoteo. A ia he poki o te viꞌe ⌊hūrio⌋ haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū ꞌe tōꞌona matuꞌa tane he ⌊kirieko⌋. 2Te taina o Rītara ꞌe o Īkōnio e vānaŋa riva-riva rō ꞌana o ruŋa i a Timoteo. 3He haŋa ia e Pauro mo maꞌu ꞌi muri i a rāua. ꞌI raꞌe i haka tāpaꞌo ai i a Timoteo hai tāpaꞌo iŋa hūrio, he hore i te kiri o te kinoŋa, ꞌo riri te nuꞌu hūrio o te kona o rāua ka tuꞌu era. A rā nuꞌu, paꞌi, ko ꞌite ꞌā: te matuꞌa tane o Timoteo he kirieko.
4ꞌI te kona taꞌatoꞌa tuꞌu o kuā Pauro, he haka ꞌite he oho ki te taina i te meꞌe kī e te ⌊ꞌāpōtoro⌋ ꞌe e te nuꞌu pūꞌoko haka tere o Hērutarema. 5ꞌE te nuꞌu haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū o rā ŋā kona ia, pe te ꞌata hio-hio nō te manaꞌu, ꞌe paurō te mahana pe te ꞌata rahi nō e oho era.
Te meꞌe haka takeꞌa e te ꞌAtua ki a Pauro
6ꞌI te taꞌe haꞌatiꞌa e te ⌊Vārua Maitai⌋ mo haka ꞌite i te ⌊roŋo riva-riva o te ꞌAtua⌋ ꞌi te ŋā kona era o ꞌĀtia, he vari a kuā Pauro a te ŋā kona era o Firihia ꞌe o Karatia, 7ꞌe he tuꞌu ki te tītaꞌa henua o Mītia. Mai ira i manaꞌu ai mo oho ki te ŋā kona era o Vītīnia, ꞌe ꞌina kai haꞌatiꞌa takoꞌa e te Vārua Maitai. 8ꞌO ira i taꞌe hipa ai a ira.
He oho ia ananake a Mītia ꞌe he tuꞌu ki Toroare, he kona ꞌi ira te ꞌuahu nui-nui. 9ꞌE ꞌi te pō e tahi i takeꞌa ai e Pauro i te meꞌe i haka takeꞌa e te ꞌAtua: he taŋata o te kona ko Mātērōnia e māroa rō ꞌana ꞌai ka ani ki a ia: «Ka oho mai koe ki Mātērōnia ka hāꞌūꞌū mai ki a mātou». 10I takeꞌa era e Pauro i rā meꞌe, he ꞌaꞌamu mai ꞌe he haka riva-riva a mātou mo oho ki Mātērōnia, he ꞌite e mātou e kī mai ꞌana te ꞌAtua mo oho mo haka ꞌite i tāꞌana roŋo riva-riva ꞌi ira.
ꞌI Fīripo a kuā Pauro
11ꞌI Toroare i eke ai a mātou ki ruŋa i te pahī, ꞌe he oho tī-tika ki te motu ko Tamotaratia. ꞌI te rua mahana i reva ai ki Nēāpori. 12Mai ira i oho ai ki Fīripo, he kona hōnui o te rōmano ꞌi Mātērōnia. Mahana taꞌe rahi te mātou mahana noho ꞌi ira.
13I tano era te ⌊mahana haka ora⌋, he eꞌa a mātou he oho ki haho o Fīripo ki te taha-taha o te rio, he ꞌite o mātou he kona pure o te hūrio. He noho ia a mātou ꞌi ira, he vānaŋa o ruŋa i te roŋo riva-riva o te ꞌAtua ki te ŋā viꞌe taka-taka atu.
14E tahi o rā ŋā viꞌe te ꞌīŋoa ko Riria o te kona ko Tiatira; tāꞌana aŋa he hoꞌo kahu hopeꞌa o te riva-riva kōrore moana ꞌapa mea. Te viꞌe nei viꞌe haꞌamuri ki te ꞌAtua. E haka roŋo nō ꞌā rā viꞌe ki a Pauro, i haka māꞌeha ai e te ꞌAtua i tōꞌona manaꞌu mo aŋi-aŋi i te auraꞌa o rā vānaŋa ꞌe mo haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū. 15I haka ⌊papatito⌋ rō i a ia ananake ko te nuꞌu taꞌatoꞌa o tōꞌona hare. I oti era he kī mai: «Mo ai a au he viꞌe haka moe parautiꞌa i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū mo kōrua, ka oho mai ia kōrua ka noho ꞌi tōꞌoku hare». He haka koni he oho mai ꞌātā ka oho rō a mātou ꞌi muri.
16E tahi mahana, e oho nō ꞌana a mātou ki tū kona era mo pure, he piri mai e tahi poki vahine ꞌāpī, he ꞌekaravo, ko uru ꞌana e te tātane. O rā tātane te haka ꞌite ki rā poki he aha te meꞌe mo topa. ꞌE hai meꞌe haka ꞌite e rā poki ki te nuꞌu ꞌauhau ki a ia, e ravaꞌa era meꞌe rahi moni mo te nuꞌu ꞌāꞌana rā ꞌekaravo. 17Te aŋa o nei poki he oho mai ꞌi tuꞌa o mātou ko kuā Pauro koia ko ohu: «¡Te ŋāŋata nei he tāvini o te ꞌAtua, kope haka tere i te meꞌe taꞌatoꞌa o te ao. E haka ꞌite atu ꞌā i te ara mo eꞌa o kōrua mai roto i te ūtuꞌa o te hara ꞌe mo ravaꞌa i te ora ꞌāpī ꞌina he hopeꞌa raꞌa vaꞌai e te ꞌAtua!».
18Meꞌe rahi mahana e ohu-ohu era ꞌātā ka ꞌeꞌete rō te manava o Pauro. He teka ia he kī ki te tātane o roto o tū poki era: «¡Hai ꞌīŋoa o Ietū Kiritō he kī atu au: ka eꞌa koe mai roto i te poki ena!». ꞌI tū hora mau era ꞌā he eꞌa tū tātane era mai roto.
19Te nuꞌu haka aŋa i rā poki, i uꞌi era ꞌina he rāveꞌa toe mo ravaꞌa haka ꞌou e rāua i te moni hai rā poki, he ꞌa-ꞌaru i a Pauro ararua ko Tira, he maꞌu ki muꞌa o te nuꞌu ra-rahi ꞌi te kona taka-taka o te taŋata, 20ꞌe ki muꞌa o te nuꞌu pūꞌoko o te hare ture he kī: «Te ŋā hūrio nei e haka mira-mira ꞌana i te tātou kāiŋa, 21ꞌe e hāpī ꞌana i te haka tere iŋa kē taꞌe haꞌatiꞌa mo aŋa e tātou e te rōmano».
22He peꞌe te taŋata taꞌatoꞌa ki rā nuꞌu era o rāua rā ꞌekaravo mo tōtōā i a Pauro ararua ko Tira. Tū nuꞌu pūꞌoko haka tere era o te hare ture he ihi-ihi i te kahu o kuā Pauro ꞌe he kī mo tiŋaꞌi hai ꞌuaka. 23I oti era te tiŋaꞌi, he maꞌu he puru ꞌi roto i te hare maꞌuꞌaurī, ꞌe he kī ki te pūꞌoko o te hare maꞌuꞌaurī mo ꞌauario riva-riva. 24I kī era i te meꞌe nei, he maꞌu e tū taŋata era he puru ꞌi te kona hopeꞌa o te raro nui o roto i te hare maꞌuꞌaurī ꞌai ka ha-haꞌo i te vaꞌe o kuā Pauro ki roto i te meꞌe i aŋa hai miro ꞌo mākenu-kenu.
25Pe te ꞌahuru mā piti o te pō, e pure ꞌe e hīmene nō ꞌā a Pauro ararua ko Tira ki te ꞌAtua ꞌe te tētahi nuꞌu puru e haka roŋo ꞌana ki a rāua, 26he haꞌamata he mākenu-kenu te henua ꞌe he rurū tū hare maꞌuꞌaurī era. ꞌI rā hora ꞌā he ha-hata tahi te ꞌōpani ꞌe he pākoꞌo-koꞌo te vivi mai ruŋa i te nuꞌu puru taꞌatoꞌa.
27I ꞌara era te pūꞌoko o te hare maꞌuꞌaurī, ꞌe i takeꞌa era ko ha-hata tahi ꞌā te ꞌōpani, he kume i tāꞌana hoe mo tiŋaꞌi i a ia ꞌi te manaꞌu ko tē-tere tahi ꞌā te nuꞌu puru. 28He ohu ia e Pauro: «¡ꞌIna koe ko tiŋaꞌi i a koe; ꞌī a mātou taꞌatoꞌa ꞌi ꞌā!».
29He kī e tū taŋata era ki te nuꞌu ꞌauario mo vaꞌai i te mōrī. I tahuti i uru ai e rurū rō ꞌā ꞌi te riꞌa-riꞌa, he tū-turi a te vaꞌe o Pauro ararua ko Tira. 30He toꞌo i a rāua mai roto i tū kona hopeꞌa era o te raro nui ꞌe he ꞌui:
—¿He aha tāꞌaku meꞌe mo aŋa mo eꞌa mai roto i te ūtuꞌa o te hara?
31He pāhono e kuā Pauro:
—Mo haka moe kōrua i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū, he eꞌa a koe ꞌe te nuꞌu o tuꞌu hare mai roto i te ūtuꞌa o te hara ꞌe he ravaꞌa i te ora ꞌāpī ꞌina he hopeꞌa raꞌa vaꞌai e te ꞌAtua.
32He vānaŋa ia e Pauro ararua ko Tira o ruŋa o te roŋo riva-riva o te ꞌAtua ki tū taŋata era ꞌe ki te nuꞌu taꞌatoꞌa o tōꞌona hare. 33ꞌI rā pō mau ꞌā he haka hopu e rā taŋata i te more o Pauro ꞌe o Tira, ꞌe he haka papatito i a ia ꞌe i te nuꞌu taꞌatoꞌa o tōꞌona hare. 34I oti era he vaꞌai hai kai. Rā taŋata ananake ko tū nuꞌu taꞌatoꞌa era ko koa atu ꞌana ꞌo te haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i te ꞌAtua.
35ꞌI te rua mahana ꞌi te pōꞌā, he uŋa e te nuꞌu pūꞌoko haka tere o te hare ture i te ꞌauario mo kī ki te taŋata pūꞌoko o te hare maꞌuꞌaurī mo haka eꞌa i a Pauro ararua ko Tira. 36He kī e tū taŋata era ki a Pauro: «Ko uŋa mai ꞌana e te nuꞌu pūꞌoko haka tere o te hare ture mo haka eꞌa i a kōrua. ꞌO ira, ka eꞌa kōrua ka oho».
37He kī ia e Pauro ki tū nuꞌu era:
«Ena, i toꞌo nō mai i a māua i te rōmano, he haka tiŋaꞌi ꞌi muꞌa o te taŋata taꞌatoꞌa kai aŋa hia mai e tahi ture, he haka puru ꞌi roto i te hare maꞌuꞌaurī; ꞌe, ¿ꞌi te hora ena ko haŋa ꞌā mo haka eꞌa kiva-kiva? E ko eꞌa a māua. Ka oho mai e rāua mau ꞌā ka kī mai».
38He haka ꞌite e te ꞌauario i tū meꞌe era ki te nuꞌu pūꞌoko haka tere o te hare ture. I ꞌite era e rā nuꞌu he rōmano a kuā Pauro, he riꞌa-riꞌa rō atu ꞌai. 39He oho he kī e rā nuꞌu ki a Pauro ararua ko Tira mo haka rehu i tū meꞌe aŋa era e rāua. He haka eꞌa ia mai roto i te hare maꞌuꞌaurī ꞌe he ani mo oho rō ꞌai mai Fīripo.
40I eꞌa era a Pauro ararua ko Tira, he oho ki te hare o tū viꞌe era ko Riria. I oti era te uꞌi, te haka koa, ꞌe te haka haŋu i te nuꞌu taina o rā hare, he eꞌa he oho mai Fīripo.
17He meꞌe i topa ꞌi Tētārōnika
1ꞌI te ara oho o Pauro ararua ko Tira i vari ai a te kona ko Antipori ꞌe ko Āpōrōnia. He tuꞌu ki Tētārōnika, he kona ꞌi ira te ⌊hare pure hūrio⌋ e tahi. 2ꞌI te ⌊mahana haka ora⌋, he oho ararua ki roto i rā hare pure pa he meꞌe rava aŋa e rāua. ꞌI ira i vānaŋa ai ananake ko te ŋāŋata taka-taka o roto o ruŋa i te ⌊Kiritō⌋ hai meꞌe o ruŋa i te ⌊Pāpaꞌi Moꞌa⌋. I aŋa ai pē ira e toru tāpati. 3He haka aŋi-aŋi e Pauro i te meꞌe kī ꞌi ruŋa i te Pāpaꞌi Moꞌa pē nei ē: te Kiritō e mate rō ꞌe ki mate, e ora haka ꞌou rō. He kī: «Te Kiritō ko te Ietū nei e au e haka ꞌite atu ena».
4I ai rō te nuꞌu ⌊hūrio⌋ i ⌊haka moe i te manaꞌu⌋ ꞌi ruŋa i a Ietū ꞌe he riro e tahi nō manaꞌu ananake ko kuā Pauro. Meꞌe rahi nuꞌu ⌊kirieko⌋ haꞌamuri ki te ꞌAtua ꞌe ŋā viꞌe ra-rahi o ira i haka moe takoꞌa i te rāua manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū.
5Hai meꞌe nei i mākota ai te hūrio taꞌe haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū. He haka taka-taka ia i te nuꞌu hupe-hupe o te ara aŋa i te meꞌe taꞌe tano, ꞌe hai rā nuꞌu i haka riri ai i te nuꞌu o Tētārōnika mo kuā Pauro.
Te nuꞌu hupe-hupe nei i tuꞌu i uru nō ki roto i te hare o Hātō kimi i a Pauro ararua ko Tira mo ꞌa-ꞌaru mo vaꞌai ki tū nuꞌu riri era. 6ꞌI te taꞌe ravaꞌa i a kuā Pauro, he ꞌa-ꞌaru he to-toi i a Hātō ananake ko te tētahi taina ki muꞌa o te nuꞌu ra-rahi o Tētārōnika koia ko kī:
«¡Te nuꞌu haka tātake i te manaꞌu o te taŋata o te ao ꞌī ko tuꞌu mai ꞌā ki nei, 7ꞌe a Hātō i toꞌo ki tōꞌona hare! ¡A rāua taꞌatoꞌa ko hape ꞌā ki te haka tere iŋa o te tātou ꞌariki rōmano hai kī e ai rō ꞌā te rua ꞌariki te ꞌīŋoa ko Ietū!».
8I ŋaroꞌa era i te meꞌe nei e te taŋata ꞌe e te nuꞌu ra-rahi o Tētārōnika, he taꞌe au rō atu ꞌai. 9A Hātō ia ananake ko tū ŋā taina era, ꞌo puru i a rāua ꞌi roto i te hare maꞌuꞌaurī, he ꞌauhau i te moni kī era mo ꞌauhau, ꞌe he haka rē e rā nuꞌu ra-rahi era mo oho.
ꞌI Vērea a Pauro
10I pō era, he haka oho e te nuꞌu taina o Tētārōnika i a Pauro ararua ko Tira ki Vērea. I tuꞌu era he oho tī-tika ki te hare pure hūrio. 11Te hūrio o te kona nei ꞌata hau te riva-riva o te manaꞌu ki te nuꞌu hūrio o Tētārōnika. A rāua, paꞌi, e haka roŋo rō ꞌā hai māhatu i te vānaŋa o te ꞌAtua, ꞌe e taiꞌo rō ꞌā paurō te mahana i te Pāpaꞌi Moꞌa mo uꞌi hoki he parautiꞌa te meꞌe kī e kuā Pauro. 12Meꞌe rahi o te nuꞌu hūrio nei i haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū ꞌe meꞌe rahi takoꞌa te kirieko, mai te ŋā viꞌe ra-rahi ki te taŋata.
13I ꞌite era e te nuꞌu hūrio ra-rahi o Tētārōnika e haka ꞌite ꞌā a kuā Pauro i te ⌊roŋo riva-riva o te ꞌAtua⌋ ꞌi Vērea, he oho ki ira he haka tumu i te ture ꞌe he haka riri i te taŋata mo kuā Pauro. 14ꞌI rā hora mau ꞌā he maꞌu i a Pauro e te taina o Vērea ki taha tai mo eke ki ruŋa i te pahī. ꞌE a Tira ararua ko Timoteo ꞌi ira ꞌā i noho ai. 15Te taina reva ꞌi muri i a Pauro ꞌātā ki te kona ko ꞌĀtena i tuꞌu ai. Mai ira i hoki ai ki Vērea e maꞌu ꞌā i te roŋo ki a Tira ararua ko Timoteo mo horo-horou mo oho mo piri ki a Pauro ꞌi ꞌĀtena.
ꞌI ꞌĀtena a Pauro
16E tiaki nō ꞌana a Pauro ki a Tira ꞌe ki a Timoteo, he uꞌi ko ꞌī ꞌā tū kona era ko ꞌĀtena e te ꞌītoro ꞌe he māui-ui rō atu ꞌai te māhatu. 17ꞌO ira i oho ai ki te hare pure hūrio mo vānaŋa ki te nuꞌu hūrio ꞌe ki te tētahi nuꞌu haꞌamuri ki te ꞌAtua.
Te mahana te mahana e vānaŋa takoꞌa era ki te nuꞌu ꞌi te kona rava taka-taka o te taŋata. 18He haka tātake ia ki a Pauro e te tētahi nuꞌu maꞌori o te hāpī he ēpikureo17.18 Te nuꞌu he ēpikureo he nuꞌu maꞌu i te hāpī o te taŋata e tahi ko Epikuro te ꞌīŋoa. Tāꞌana hāpī: ꞌina he meꞌe he ꞌAtua ꞌe ꞌina he taŋata he ora haka ꞌou mai te mate. Te meꞌe hauhaꞌa mau nō mo te taŋata he noho iŋa koa, ꞌina e tahi mamae ꞌe ꞌina e tahi meꞌe mo riꞌa-riꞌa. ꞌe o te hāpī he ētōiko.17.18 Te nuꞌu he ētōiko he nuꞌu maꞌu i te hāpī o te taŋata ko Tēnō te ꞌīŋoa. Tāꞌana hāpī: te taŋata ana haka tere e haka topa riva-riva i te manaꞌu, e ꞌite mo haka noho i te meꞌe pohe nō o te hakari, ꞌe ꞌina ko haꞌatiꞌa mo rē o te mamae. ꞌE, ꞌi te huru o te vānaŋa ꞌa Pauro, he ꞌui ki a rāua ꞌā: «¿He aha te meꞌe vānaŋa e te reo-reo era?». ꞌE o te tētahi te kī: «Pa he meꞌe ena: a ia he taŋata haka ꞌite o ruŋa i te ꞌatua o te rua henua».
E kī era i te meꞌe nei ꞌo te haka ꞌite o Pauro i te ⌊roŋo riva-riva o ruŋa i a Ietū⌋ ꞌe o ruŋa i te ora o te taŋata mai te mate. 19He maꞌu ia i a Pauro ki muꞌa o te nūnaꞌa taŋata ra-rahi o rā kona, he Areopako,17.19 Areopako he ꞌīŋoa o te maꞌuŋa e tahi o ꞌĀtena, he kona ꞌi ira te nuꞌu pūꞌoko haka tere e maꞌu era i te rāua ture, ꞌe he ꞌīŋoa nape ki rā nuꞌu. ꞌe he kī: «E haŋa rō ꞌana a mātou mo vānaŋa mai ōꞌou o ruŋa i te hāpī ꞌāpī haka ꞌite oho e koe. 20E ai rō ꞌā taꞌa meꞌe kī ꞌina he aŋi-aŋi e mātou, ꞌe, ko haŋa ꞌā a mātou mo ꞌite i te auraꞌa o rā meꞌe».
21Te nuꞌu, paꞌi, o ꞌĀtena ꞌe pē ira takoꞌa ꞌana te nuꞌu kē noho o ira, te aŋa, ꞌi te rāua hora topa, he ꞌaꞌamu o ruŋa i te meꞌe ꞌāpī ŋaroꞌa e rāua.
22He māroa ia a Pauro ꞌi vāeŋa o rā nuꞌu Areopako era, he kī:
«E te taŋata o ꞌĀtena ē: e uꞌi nei a au he nuꞌu rava haꞌamuri kōrua ki te kōrua ꞌatua. 23I uꞌi i oho era a au i te kona aŋa o kōrua i te tūtia, he takeꞌa e au e tahi o rā ŋā kona e pāpaꞌi rō ꞌā ꞌi ruŋa: “Ki te ꞌatua taꞌe ꞌite mai ko ai a ia”. ꞌE, ka ai atu kai ꞌite hia a kōrua ko ai, ko haꞌamuri ko oho nō mai era ꞌā kōrua ki a ia. Hora nei, ꞌī a au he haka ꞌite atu ko ai a ia.
24»O te ꞌAtua era i aŋa i te ao ꞌe i te meꞌe taꞌatoꞌa e ai ena; a ia he Pūꞌoko Haka Tere o te raŋi ꞌe o te henua. ꞌIna he noho ꞌi roto i te hare pure aŋa e te taŋata. 25ꞌIna e tahi ꞌāꞌana meꞌe hape ki no-noꞌi ai ki te taŋata; ꞌāꞌana, paꞌi, te vaꞌai ki te taꞌatoꞌa i te ora, i te tokerau ena e haŋu-haŋu ena, ꞌe i te tētahi atu huru o te meꞌe.
26»Mai te taŋata e tahi i aŋa ai e ia i te hau taꞌatoꞌa o te ao mo noho ꞌi ruŋa i te henua; te hora ꞌe te kona mo noho o rāua i ai ai hai haŋa ōꞌona. 27I aŋa ai e te ꞌAtua pē ira mo haŋa o te taŋata taꞌatoꞌa mo kimi ꞌe mo ravaꞌa i a ia, ka ai atu e hāhā, te auraꞌa, mo ꞌite ko ai mau a ia. ꞌE te parautiꞌa mau: te ꞌAtua taꞌe ꞌi kōnui; nā ꞌi muri i a tātou. 28Hai ꞌAtua, paꞌi, a tātou e ora nei, e makenu nei ꞌe e ai nei ꞌi ruŋa i te henua. Pē nei te tētahi nuꞌu pāpaꞌi pātaꞌu-taꞌu o kōrua i kī ai: “He poki a tātou o te ꞌAtua”. 29ꞌE a tātou he ŋā poki mau ꞌā o te ꞌAtua; ꞌāꞌana, paꞌi, a tātou i aŋa.
»ꞌO ira, ꞌina a tātou ko manaꞌu i a ia he meꞌe tarai ꞌe aŋa e te taŋata hai ꞌoro, hai parata, hai māꞌea ꞌe hai tētahi atu meꞌe. 30Ko haka rehu ꞌā e te ꞌAtua te meꞌe aŋa e te taŋata ꞌi muꞌa ꞌā, he taꞌe aŋi-aŋi e rāua. ꞌE, hora nei, ꞌī e haka ꞌite ꞌā i tāꞌana roŋo ki te taŋata ꞌi te kona taꞌatoꞌa mo huri o te manaꞌu ki a ia ꞌe mo haka rē i te rāua ara taꞌe tano. 31Te ꞌAtua ko uꞌi era ꞌana i te mahana mo ture e te kope haꞌataꞌa e ia i te taŋata taꞌatoꞌa o te ao hai tī-tika ꞌe hai parautiꞌa. ꞌE hai haka ora i rā kope mai te mate i haka aŋi-aŋi ai e te ꞌAtua ki te nuꞌu taꞌatoꞌa ko ai rā kope».
32I ŋaroꞌa era i te vānaŋa o ruŋa o te ora iŋa mai te mate e te nuꞌu taka-taka ꞌi ira, tētahi he haka ka-kata i a Pauro, ꞌe tētahi atu i kī: «E haŋa rō ꞌana a mātou mo haka roŋo haka ꞌou, ꞌi te tētahi mahana, i taꞌa vānaŋa».
33He eꞌa ia he oho a Pauro mai muri i tū nuꞌu era. 34I oho rō tētahi o rā nuꞌu ꞌi muri i a ia ꞌe i haka moe rō i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū. Te nuꞌu o roto he taŋata o te nūnaꞌa he Areopako te ꞌīŋoa ko Rionitio, he viꞌe e tahi ko Tāmari, ꞌe he tētahi atu nuꞌu.
18ꞌI Kōrinto a Pauro
1I oti era he eꞌa a Pauro mai ꞌĀtena he oho ki Kōrinto. 2ꞌI ira i māhani ai ki te taŋata ⌊hūrio⌋ te ꞌīŋoa ko ꞌĀkira o te kona ko Ponotō, tuꞌu iho mai ꞌĪtāria ararua ko tāꞌana viꞌe ko Pirisira. Mai ira a rāua i oho mai ai ꞌo te kī e te ꞌariki ko Karaurio mo eꞌa o te hūrio taꞌatoꞌa mai Roma. He oho ia a Pauro he uꞌi. 3ꞌI te meꞌe era te aŋa ꞌa Pauro pa he aŋa ꞌā o rā nuꞌu, he aŋa karapā, he noho ꞌi muri mo aŋa ananake.
4Paurō te ⌊mahana haka ora⌋ e oho era a Pauro ki te ⌊hare pure hūrio⌋. ꞌI ira e vānaŋa ꞌe e tātake era ananake ko te nuꞌu hūrio ꞌe taꞌe hūrio, he haŋa mo aŋi-aŋi e rā nuꞌu he parautiꞌa tāꞌana meꞌe hāpī o ruŋa i a Ietū.
5I tuꞌu era a Tira ararua ko Timoteo mai Mātērōnia, he noho mau rō ꞌai a Pauro he haka ꞌite i te ⌊roŋo riva-riva o te ꞌAtua⌋ ꞌe he haka aŋi-aŋi ki te hūrio o Kōrinto: a Ietū he ⌊Kiritō⌋. 6He haꞌamata rā nuꞌu he riri ꞌe he vā-vā i a Pauro. He tū-tū ia a Pauro i te puŋaꞌehu mai ruŋa i tōꞌona kahu mo haka ꞌite ki rā nuꞌu: taꞌe ōꞌona te hape mo haka ūtuꞌa i a rāua e te ꞌAtua, o rāua ꞌā. ꞌE he kī: mai rā hora pe muꞌa he oho a ia ki te nuꞌu taꞌe he hūrio.
7He eꞌa ia a Pauro mai roto i te hare pure, he oho ki te hare o te taŋata taꞌe he hūrio te ꞌīŋoa ko Titio Huto, taŋata haꞌamuri ki te ꞌAtua, tōꞌona hare ꞌi muri i rā hare pure. 8A Kīripo, pūꞌoko haka tere o te hare pure nei, kai roa, he ⌊haka moe i te manaꞌu⌋ ꞌi ruŋa i a Ietū ananake ko te nuꞌu taꞌatoꞌa o tōꞌona hare. ꞌE meꞌe rahi nuꞌu haka ꞌou o Kōrinto ŋaroꞌa i te roŋo riva-riva o te ꞌAtua he haka moe takoꞌa i te rāua manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū, ꞌe he haka ⌊papatito⌋ i a rāua.
9ꞌI te pō e tahi he kī e te ꞌAtua ki a Pauro ꞌi roto i te meꞌe haka takeꞌa e te ꞌAtua: «ꞌIna koe ko riꞌa-riꞌa ꞌe ꞌina koe ko mou. Ka haka ꞌite ka oho nō tāꞌaku roŋo. 10ꞌĪ, paꞌi, a au ꞌi muri i a koe, ꞌe ꞌina e tahi kope mo tōtōā atu. Nuꞌu rahi, paꞌi, te nuꞌu o nei i haꞌataꞌa e au māꞌaku». 11ꞌO ira a Pauro i noho ai e tahi matahiti ꞌe te ꞌafa ꞌi Kōrinto e hāpī e oho ꞌā i te roŋo riva-riva o te ꞌAtua ki te nuꞌu o ira.
12ꞌI te hora ko Karione te suerekao o Ākāia, he ꞌa-ꞌaru i a Pauro e te nuꞌu hūrio taꞌe haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū ꞌe he maꞌu ki te hare ture pa he meꞌe haꞌaꞌau e rāua. 13He kī ki a Karione:
—Te kope nei e hāpī e oho ꞌana ki te taŋata mo haꞌamuri ki te ꞌAtua hai oho iŋa taꞌe tano ki te mātou haka tere iŋa.
14Ka oho a Pauro mo vānaŋa ka kī e tū suerekao era ki te hūrio:
—ꞌĀhani te kōrua ture o ruŋa o te meꞌe taꞌe tano ꞌe o ruŋa o te meꞌe rake-rake aŋa e ia, ko haka roŋo atu ꞌā a au. 15I ai ena he meꞌe o te haka tere iŋa o kōrua, o ruŋa o te vānaŋa ꞌe o te ꞌīŋoa, ka haka tī-tika e kōrua ꞌā. ꞌIna a au e ko ture i te kōrua meꞌe.
16ꞌE he tū-tute e Karione i tū nuꞌu era mai roto i te hare ture. 17He ꞌa-ꞌaru ia e te nuꞌu taka-taka o haho o rā kona i a Tōtene, he pūꞌoko haka tere e tahi o te hare pure hūrio, he tiŋaꞌi ki te piꞌi-piꞌi ꞌi muꞌa o tū hare ture mau era ꞌā, ꞌe kai tapa atu e te suerekao.
He hoki iŋa o Pauro ki Antiokia o Tīria
18Ka ai atu pē ira, i noho nō a Pauro meꞌe rahi haka ꞌou atu mahana ꞌi Kōrinto. I tano era te mahana mo oho ōꞌona mai ira, he ꞌaroha ki te nuꞌu taina, ꞌe he oho ananake ko kuā ꞌĀkira ki Tenekerea mo eke ki ruŋa i te pahī mo oho ki Tīria. ꞌI ira i haka varu ai a Pauro i tōꞌona pūꞌoko ka māreŋo rō mo haka ꞌite ko oti ꞌā tāꞌana hōrea aŋa ki te ꞌAtua, ꞌai ka eke iho ki ruŋa i te pahī.
19I tuꞌu era ki Ēfeto ꞌi tū ara era ki Tīria, he haka rē e Pauro i a Pirisira ararua ko ꞌĀkira ꞌi ira. ꞌE, ꞌi raꞌe ki tōꞌona reva haka ꞌou, he oho he vānaŋa ananake ko te nuꞌu hūrio ꞌi roto i te rāua hare pure. 20He ani e rā nuꞌu mo ꞌata noho o Pauro ꞌe ꞌina kai haŋa. 21He ꞌaroha he kī ki rā nuꞌu: «Mo haŋa o te ꞌAtua, e hoki haka ꞌou rō mai a au».
I oti era he eke ki ruŋa i te pahī he oho mai Ēfeto. 22I tomo era te pahī ki Tētārea, he oho a Pauro ki Hērutarema mo ꞌaroha ki te nūnaꞌa taŋata o ira haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū, ꞌe mai ira i oho ai ki Antiokia.
He eꞌa he oho haka ꞌou a Pauro mo haka haŋu i te nuꞌu taina
23I oti era te noho ꞌi ira meꞌe rahi mahana, he eꞌa haka ꞌou he oho ki kona era ki kona era o Karatia ꞌe o Firihia, e haka haŋu e oho era i te nuꞌu taina taꞌatoꞌa o rā ŋā kona mo haka moe mo oho i te rāua manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū.
He tātara iŋa o ꞌĀporo ꞌi Ēfeto
24ꞌI rā ŋā mahana, he tuꞌu ki Ēfeto te taŋata hūrio e tahi te ꞌīŋoa ko ꞌĀporo o te kona ko Arehantāria. Te taŋata nei ko ꞌite riva-riva ꞌā mo vānaŋa ꞌe ko ꞌite riva-riva ꞌana i te meꞌe o ruŋa ꞌi te ⌊Pāpaꞌi Moꞌa⌋. 25Ko hāpī ꞌā o ruŋa o te ara o te ꞌAtua. E vānaŋa era hai māhatu ꞌe hai tī-tika o ruŋa i a Ietū, ka ai atu tāꞌana meꞌe ꞌite ko te meꞌe hāpī nō era e ⌊Iovani⌋ hora papatito era i te taŋata.
26He haꞌamata ia he vānaŋa a ꞌĀporo hai pūai ꞌi roto i te hare pure hūrio. He ŋaroꞌa ia e Pirisira ararua ko ꞌĀkira. I oti era tāꞌana tātara, he toꞌo a te tapa ꞌe he ꞌata haka aŋi-aŋi e kuā Pirisira o ruŋa i te ara o te ꞌAtua.
27I haŋa era a ꞌĀporo mo oho ki Ākāia, he hāꞌūꞌū e te nuꞌu taina hai pāpaꞌi ki te nuꞌu haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū o rā kona mo hāpaꞌo riva-riva. I tuꞌu era a ꞌĀporo ki Ākāia, hai hāpī ꞌāꞌana i ꞌata haka haŋu ai i te nuꞌu ko haka moe era ꞌana, hai riva rahi o te ꞌAtua, i te rāua manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū. 28ꞌI muꞌa i te nuꞌu taꞌatoꞌa, e haka ꞌite e oho era a ꞌĀporo i te hape o te meꞌe kī e te hūrio, ꞌe hai meꞌe pāpaꞌi ꞌi ruŋa i te Pāpaꞌi Moꞌa e haka takeꞌa era: he parautiꞌa a Ietū he Kiritō.
19ꞌI Ēfeto a Pauro
1ꞌI te hora o ꞌĀporo ꞌi Kōrinto ꞌā, he kona o Ākāia, ꞌai a Pauro e oho era a te kona maꞌuŋa ꞌātā ka tuꞌu rō ki Ēfeto. ꞌI ira i piri ai ki te tētahi nuꞌu ⌊haka moe i te manaꞌu⌋ ꞌi ruŋa i te ꞌAtua. 2He ꞌui ki rā nuꞌu:
—I haka moe era a kōrua i te manaꞌu ꞌi ruŋa i te ꞌAtua, ¿i topa rō atu te ⌊Vārua Maitai⌋ ki ruŋa i a kōrua?
He pāhono e rā nuꞌu:
—Kai ŋaroꞌa ꞌā e mātou i te vānaŋa o ruŋa o te Vārua Maitai.
3He ꞌui haka ꞌou e Pauro:
—I ⌊papatito⌋ era i a kōrua, ¿ꞌi ruŋa i te aha kōrua i haka noho ai i te manaꞌu?
He pāhono e rā nuꞌu:
—ꞌI ruŋa i te hāpī ꞌa Iovani Papatito.
4He kī e Pauro:
—He aŋi ꞌā, a Iovani i papatito rō i te nuꞌu huri i te rāua manaꞌu ki te ꞌAtua haka tapa mai roto i te meꞌe taꞌe tano. ꞌE i kī takoꞌa rō e ia mo haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i te kope ꞌi tuꞌa i a ia ka tuꞌu era, te auraꞌa, ko Ietū.
5I ŋaroꞌa era i te ŋā meꞌe nei, he haka papatito i a rāua hai ꞌīŋoa o Ietū Kiritō mo haka ꞌite ko haka moe ꞌā a rāua i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū. 6I haka puā era e Pauro i te rima, he turu takoꞌa ki ruŋa i rā nuꞌu te Vārua Maitai ꞌe he haꞌamata he vānaŋa hai ꞌarero kē-kē, ꞌe he kī i te meꞌe i haka vānaŋa e te ꞌAtua. 7Te nuꞌu nei ko roto i te hoꞌe ꞌahuru mā piti ŋāŋata.
8ꞌI roto i te ꞌāvaꞌe e toru te aŋa ꞌa Pauro he oho ki te ⌊hare pure hūrio⌋, he haka ꞌite i te ⌊roŋo riva-riva o te ꞌAtua⌋ ꞌina he riꞌa-riꞌa. He vānaŋa ꞌe he tātake ananake ko te ŋāŋata o ira ꞌi te haŋa mo aŋi-aŋi e rāua o ruŋa i te ⌊haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua⌋.
9ꞌI rā kona te tētahi nuꞌu pūꞌoko hio-hio ꞌina he haŋa mo haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū. Te aŋa nō he vānaŋa rake-rake ꞌi muꞌa o te taŋata o ruŋa i te ⌊Ara ꞌĀpī⌋ hāpī e Ietū. ꞌO ira a Pauro i haka tapa ai mai muri i rā nuꞌu, ꞌe he maꞌu i te nuꞌu haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū ki te hare hāpī o te taŋata te ꞌīŋoa ko Tirano. ꞌI ira e vānaŋa era o ruŋa i te ꞌAtua paurō te mahana. 10Pē ira i aŋa ai e rua matahiti. Hai meꞌe nei te nuꞌu taꞌatoꞌa noho ꞌi te ŋā kona era o ꞌĀtia, ⌊hūrio⌋ ꞌe taꞌe hūrio, i ꞌite ai o ruŋa i te roŋo riva-riva o te ꞌAtua.
11Te ꞌAtua e aŋa era i te mana hai Pauro taꞌe ko te mana ena e takeꞌa rahi rō ꞌā. 12E ora rō ꞌā, paꞌi, te māui-ui ꞌe e eꞌa rō ꞌā te tātane mai roto i te nuꞌu hai maꞌu nō ki a rāua e te tētahi i te haroꞌi ꞌe i te kahu puā e te hakari o Pauro.
13I ai rō te tētahi nuꞌu hūrio te aŋa he oho ki kona era ki kona era he haka eꞌa he oho i te tātane mai roto i te nuꞌu. ꞌI te haŋa mo haka eꞌa i te tātane hai ꞌīŋoa o Ietū he meꞌe: «¡He kī atu a mātou hai Ietū, kope haka ꞌite e Pauro, ka eꞌa kōrua ki haho!».
14He meꞌe nei te meꞌe i aŋa e te ŋāŋata e hitu, he ŋā poki o te taŋata hūrio ko ꞌĒkeva, he ⌊oromatuꞌa ra-rahi⌋ e tahi. 15I tano era te mahana he pāhono e te tātane e tahi: «Ko ꞌite ꞌana e au ko ai a Ietū ꞌe ko ai a Pauro; ꞌe, ¿ko ai ia a kōrua?».
16ꞌI tū hora ꞌā he rere ki ruŋa i tū ŋā poki era tū taŋata uru era e te tātane ꞌe he tiŋaꞌi ki te piꞌi-piꞌi. He eꞌa ia he tē-tere tū ŋā kope era mai te hare ꞌi ira a rāua ko ꞌota-ꞌota riva-riva ꞌā ꞌe ꞌina e tahi kahu uru. 17He ꞌite tahi tū meꞌe era e te nuꞌu taꞌatoꞌa o Ēfeto, ka hūrio ꞌe ka taꞌe hūrio, ꞌe he riꞌa-riꞌa tahi rō atu ꞌai. Pē ira i ꞌata ꞌite ai ꞌe i ꞌata moꞌa ai i te ꞌīŋoa o Ietū.
18Meꞌe rahi nuꞌu haka moe iho i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū i haka ꞌite, ꞌi muꞌa o te taŋata, i te rāua meꞌe taꞌe tano taꞌatoꞌa aŋa. 19ꞌE meꞌe rahi nuꞌu i aŋa i te tahu-tahu i maꞌu i te rāua puka i tutu ꞌi muꞌa o te taŋata taꞌatoꞌa. Te hauhaꞌa o tū puka taꞌatoꞌa era e pae ꞌahuru taꞌutini tara ꞌaurī. 20Pē ira i ꞌata ꞌite ꞌe i ꞌata pūai ai te vānaŋa o te ꞌAtua.
21I oti era te ŋā meꞌe nei, he manaꞌu a Pauro mo oho ki Mātērōnia ꞌe ki Ākāia, ꞌe mai ira ki Hērutarema. He kī: «Ki tuꞌu a au ki Hērutarema he oho a au ki Roma». 22He uŋa ia ki Mātērōnia e rua taŋata hāꞌūꞌū ki a ia ko Timoteo ararua ko Erato, ꞌe ko ia i ꞌata noho ꞌi ꞌĀtia.
He haka tumu iŋa i te ture ꞌi Ēfeto
23ꞌI rā ŋā mahana i ai rō te ture nui-nui ꞌi Ēfeto o ruŋa o te Ara ꞌĀpī hāpī e Ietū, 24o te taŋata ko Temeterio, taŋata aŋa i te meꞌe hai parata i haka tumu. Te meꞌe aŋa ꞌāꞌana he hare pure riki-riki pa he hare pure o te ꞌatua vahine o rāua ko Aratemita.19.24 Aratemita he ꞌīŋoa o te ꞌītoro kī e te nuꞌu o ꞌĀtia he ꞌatua. Te ꞌīŋoa haka ꞌou o Aratemita ko Riana. Hai rā aŋa e rahi era te moni ravaꞌa e te nuꞌu aŋa ꞌi te parata. 25He haka taka-taka e Temeterio i te nuꞌu aŋa ki a ia ananake ko te tētahi nuꞌu te rāua aŋa pa he aŋa era ꞌā ꞌāꞌana he kī:
«Ko ꞌite ꞌana kōrua a tātou e riva-riva ena hai aŋa nei. 26Ko ŋaroꞌa ꞌana ꞌe ko takeꞌa ꞌā e kōrua te taŋata ena ko Pauro nā e kī e oho ꞌana: te meꞌe aŋa e te taŋata mo ꞌatua taꞌe he ꞌatua. I rahi rō te taŋata i haka roŋo ꞌe i manaꞌu pē ira, taꞌe nō ꞌi nei ꞌi Ēfeto, ꞌi te kona taꞌatoꞌa o ꞌĀtia. 27Te meꞌe era he ꞌati e tahi. E ko ravaꞌa moni haka ꞌou tātou, ꞌe te hare pure o te tātou ꞌatua nui-nui ko Aratemita, haꞌamuri ꞌi te kona taꞌatoꞌa o ꞌĀtia ꞌe ꞌi te henua taꞌatoꞌa, e ko hauhaꞌa haka ꞌou ꞌe e ko haꞌamuri haka ꞌou ki a ia».
28I ŋaroꞌa era i te ŋā meꞌe nei, he riri tahi rō atu ꞌai ananake ꞌe he ohu-ohu: «¡Ko te nui-nui te ꞌatua o tātou o te ēfeto ko Aratemita!».
29Kai roa he ꞌite te nuꞌu taꞌatoꞌa o rā kona o ruŋa i tū meꞌe era ꞌe he mira-mira rō atu ꞌai te manaꞌu. He ꞌa-ꞌaru ia i a Kāio ararua ko Aritarako, he ŋāŋata o Mātērōnia oho ꞌi muri i a Pauro, he to-toi he oho ki te kona nui-nui e tahi aŋa mo taka-taka o te taŋata.
30A Pauro i haŋa rō mo māroa ꞌe mo vānaŋa ꞌi muꞌa i te taŋata o rā kona, ꞌe kai haꞌatiꞌa e te nuꞌu haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū. 31ꞌI roto i te nuꞌu ra-rahi o ꞌĀtia te nuꞌu repahoa o Pauro; o rāua i haka uŋa i kī mo taꞌe uru ki rā kona.
32Te nuꞌu taka-taka ꞌi roto ko mira-mira atu ꞌana te manaꞌu. Meꞌe kē e kī era e te nūnaꞌa e tahi ꞌe meꞌe kē e kī era e te rua, ꞌe te rahi raꞌa ꞌina he ꞌite he aha te tumu o rāua i taka-taka ai.
33I oho era he haka ꞌite e te tētahi nuꞌu i te tumu o tū ture era ki a Arehantaro. A ia he taŋata i tono e te hūrio ki muꞌa o te taꞌatoꞌa mo vānaŋa. He haꞌaauraꞌa ia e Arehantaro hai rima mo mo-mou tahi ki riva ai a ia mo vānaŋa mo te riva-riva o te hūrio. 34I ꞌite era e rā nuꞌu he hūrio takoꞌa a ia, e rua hora tūmaꞌa i ohu-ohu ai: «¡Ko te nui-nui te ꞌatua o tātou o te ēfeto ko Aratemita!».
35He eꞌa ia te taŋata ra-rahi e tahi o Ēfeto he haka haumārū i te nuꞌu taka-taka ꞌi ira ꞌe he kī:
«E te taŋata o Ēfeto ē, ko ꞌite tahi ꞌana te nuꞌu taꞌatoꞌa pē nei ē: o te taŋata o nei te hāpaꞌo i te hare pure o te ꞌatua hōnui o tātou ko Aratemita ꞌe i te meꞌe moꞌa tuꞌu pē ia viri mai mai te raŋi. 36ꞌIna e tahi taŋata mo kī taꞌe he parautiꞌa te meꞌe nei. ꞌO ira, ka noho; ꞌina ko aŋa e tahi meꞌe kai manaꞌu riva-riva hia. 37Te ŋāŋata maꞌu mai nei e kōrua, ꞌina kai aŋa i te meꞌe taꞌe tano ki te hare pure o te tātou ꞌatua ko Aratemita ꞌe kai kī i te vānaŋa rake-rake mōꞌona.
38»Mo ai o te ture o kuā Temeterio mo te taŋata e tahi, nā te hare ture nā ꞌe te ŋāŋata pūꞌoko haka tere o ira; ka horo te ture mo uꞌi i a ai te parautiꞌa. 39ꞌE mo ai o te kōrua meꞌe kē mo vānaŋa, e kī ꞌi te ŋā mahana haꞌataꞌa era e tātou mo vānaŋa o ruŋa i te tātou meꞌe. 40Te meꞌe topa nei ꞌi ꞌaŋarīnā e tano nō mo tuhi mai e te rōmano he nuꞌu haka tumu ture a tātou, ꞌe mo ꞌui tāꞌue mai, ꞌina e tahi meꞌe o tātou mo kī he aha te tumu o nei riri».
I oti era he kī ki te taŋata mo o-oho rō ꞌai.
20He oho iŋa o Pauro ki Mātērōnia ꞌe ki Keretia
1I oti era tū ture era, he toꞌo e Pauro a te tapa i te nuꞌu ⌊haka moe i te manaꞌu⌋ ꞌi ruŋa i a Ietū ꞌe he hatu mo haka pūai mo oho nō i te manaꞌu. He ꞌaroha ia ki rā nuꞌu ꞌe he eꞌa he oho ki Mātērōnia. 2ꞌI te kona taꞌatoꞌa tuꞌu ōꞌona e haka haŋu e oho era i te taina hai vānaŋa ꞌāꞌana. He tuꞌu ia ꞌi tōꞌona ara ki Keretia, 3ꞌe ꞌi ira i noho ai e toru ꞌāvaꞌe.
E oho ꞌā ia a Pauro mo eke ki ruŋa i te pahī mo oho ki Tīria i ꞌite ai e haŋa rō ꞌā te tētahi nuꞌu ⌊hūrio⌋ ra-rahi mo aŋa i te meꞌe rake-rake ki a ia. ꞌO ira i manaꞌu ai mo oho a ruŋa i te henua ꞌā, ꞌe a Mātērōnia i vari ai.
4ꞌI muri i a Pauro i oho takoꞌa ai a Topatere o Vērea, poki ꞌa Piro; a Aritarako ꞌe a Sekuntano o Tētārōnika, a Kāio o Reve, a Timoteo, a Tīkiko ꞌe a Toropimo o ꞌĀtia. 5I tuꞌu era ki Fīripo, he ŋā taina nei i oho raꞌe a ruŋa i te pahī ki Toroare, ꞌe ꞌi ira i tiaki mai ai.
6A māua, ki oti te ⌊ŋoŋoro kai i te haraoa ꞌina he revaura⌋, i oho iho ai mai Fīripo ꞌi ruŋa i te pahī ꞌe, ꞌi te rima mahana, i piri tahi ai a mātou ꞌi Toroare. ꞌI ira i noho ai a mātou e hitu mahana.
ꞌI Toroare a Pauro
7ꞌI te mahana raꞌe o te tāpati, he mahana tāpati, he taka-taka a mātou mo kai i te haraoa, he meꞌe mo manaꞌu ki te mate iŋa o Ietū, ꞌe ko Pauro i noho i vānaŋa ki te nuꞌu haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū. ꞌI te ai he oho ꞌi te rua mahana, he ꞌata haka roa-roa i tāꞌana vānaŋa ꞌātā ki te ꞌahuru mā piti o te pō. 8I taka-taka ai a mātou ꞌi roto ꞌi te piha e tahi o ruŋa e māꞌeha rō ꞌā ꞌi te rahi o te hakariꞌi.
9E tahi poki tane ꞌāpī te ꞌīŋoa ko Eutiko e noho rō ꞌana ꞌi te titi o te ventana. ꞌI te roa o tū vānaŋa era ꞌa Pauro, he paŋahaꞌa ꞌi te haꞌuru ꞌe he viri mai tū piha era ꞌi te toru kāuŋa o ruŋa. I maꞌu era a ruŋa i tū poki era, he takeꞌa ko mate ꞌā. 10He topa ia a Pauro, he moe a ruŋa ꞌe he haꞌi i rā poki. He kī ki tū nuꞌu taina era: «ꞌIna kōrua ko riꞌa-riꞌa; ko ora haka ꞌou mai ꞌā».
11I oti era he hoki tahi ananake ko kuā Pauro ki roto i tū piha era, he mo-more i te haraoa, he ka-kai, ꞌe he vānaŋa he oho haka ꞌou a Pauro ꞌātā ki te rua mahana. I ꞌōtea era he eꞌa he oho rō ꞌai.
12Ko toꞌo atu ꞌā te koa, he maꞌu e te tētahi o rā nuꞌu i tū poki era e ora rō ꞌā ki tōꞌona hare.
He oho iŋa o kuā Pauro mai Toroare ki Mīreto
13ꞌI te haŋa o Pauro mo oho atu a ruŋa i te henua, ꞌi raꞌe a mātou i oho ai a ruŋa i te pahī ki Ātō, pa he meꞌe haꞌaꞌau e mātou. ꞌI ira ana piri haka ꞌou. 14I piri era a mātou ki a Pauro ꞌi Ātō, he eke mai ki ruŋa i te pahī ꞌe mai ira i oho ai ki Mitirene. 15Mai ira i reva ai ꞌe, ꞌi te rua mahana o te oho, he vari a mātou a muꞌa o te motu ko Kio. ꞌI te toru mahana i tuꞌu ai ki te kona ꞌuahu o te motu ko Tamo. ꞌE ꞌi te hā mahana i tuꞌu ai ki Mīreto. 16I aŋa ai pē nei he taꞌe haŋa o Pauro mo oho ki Ēfeto ꞌo noho rahi ꞌi ꞌĀtia; e haŋa rō ꞌana, paꞌi, mo tuꞌu hōrou ki Hērutarema ki te mahana o te ⌊Peneketote⌋.
He vānaŋa iŋa o Pauro ki te nuꞌu o Ēfeto
17ꞌI Mīreto a mātou, he uŋa e Pauro ki Ēfeto mo oho mai o te ŋāŋata he pūꞌoko haka tere o te nuꞌu haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū. 18I tuꞌu atu era ananake he kī e Pauro:
«A kōrua e ꞌite rō ꞌana pē hē a au e noho era ꞌi muri i a kōrua mai te mahana raꞌe tuꞌu atu ōꞌoku ki ꞌĀtia. 19Te mahana te mahana i noho atu ai a au ꞌi roto i a kōrua e aŋa ꞌā i te aŋa o te ꞌAtua pa he kope taꞌe manaꞌu i hau rō atu ki te rua koia ko pariŋi tōꞌoku matavai. I haꞌaoromaꞌi rō au i te rahi o te ꞌati topa mai, he rava aŋa mai o te hūrio ra-rahi i te meꞌe rake-rake. 20ꞌE i haka ꞌite tahi rō atu a au i te meꞌe mo te kōrua riva-riva; ꞌina kai naꞌa e tahi meꞌe. E hāpī atu era ꞌi muꞌa i te taŋata taꞌatoꞌa ꞌe ꞌi te kōrua hare. 21Ki te hūrio ꞌe ki te nuꞌu taꞌe he hūrio e kī era e au mo huri o te manaꞌu ki te ꞌAtua ꞌe mo haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i te tātou Pūꞌoko Haka Tere ko Ietū.
22»ꞌE hora nei, ꞌī a au he oho ki Hērutarema, o te ⌊Vārua Maitai⌋ i kī mai, ꞌe kai ꞌite riva-riva a au he aha he aha te meꞌe ka topa mai era ꞌi ira. 23Te meꞌe nō ꞌāꞌaku i ꞌite: ꞌi te kona taꞌatoꞌa oho ōꞌoku, e haka ꞌite rō mai ꞌana e te Vārua Maitai: te meꞌe tiaki mai ꞌi Hērutarema he hare maꞌuꞌaurī ꞌe he rauhuru haka ꞌou atu o te ꞌati. 24Te meꞌe era ꞌina e au he tapa atu, ka ai atu he mate a au. Te meꞌe haŋa nō ꞌāꞌaku he haka oti tahi hai koa i te aŋa vaꞌai mai e Ietū, he haka ꞌite he oho i te roŋo riva-riva o ruŋa i te riva rahi o te ꞌAtua.
25»Ko ꞌite ꞌana e au, ꞌi te hora nei, ꞌina e tahi o kōrua o te nuꞌu haka ꞌite atu e au o ruŋa o te ⌊haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua⌋ mo takeꞌa haka ꞌou i a au. 26ꞌO ira i haŋa ai a au mo kī atu ꞌi ꞌaŋarīnā: mo haka ūtuꞌa e tahi o kōrua e te ꞌAtua, taꞌe ōꞌoku te hape. 27Ko haka ꞌite tahi atu ꞌana, paꞌi, a au i te meꞌe haŋa o te ꞌAtua; ꞌina kai naꞌa atu e tahi meꞌe.
28»ꞌO ira, e uꞌi ꞌo haka tapa kōrua mai te hāpī parautiꞌa o te ꞌAtua, ꞌe e hāpaꞌo te nuꞌu taꞌatoꞌa haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū vaꞌai atu e te Vārua Maitai ki a kōrua ki te nuꞌu pūꞌoko haka tere o te nuꞌu haꞌataꞌa e te ꞌAtua māꞌana, mo hāpī riva-riva e kōrua. A rāua, paꞌi, he nuꞌu hoꞌo e ia hai toto mau era ꞌā ōꞌona.
29»Ko ꞌite ꞌana e au ka oho nei a au, e tuꞌu rō mai tētahi taŋata e haŋa rō ꞌā mo haka kore i te nuꞌu haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū pa he haka kore iŋa o te paiheŋa taehae i te māmoe. 30Mai roto i a kōrua mau ꞌā ka eꞌa takoꞌa mai ena tētahi nuꞌu he hāpī i te meꞌe reo-reo, mo oho o te nuꞌu haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū ꞌi muri i a rāua.
31»ꞌO ira, e uꞌi ꞌo haka tapa kōrua mai te hāpī parautiꞌa o te ꞌAtua. E manaꞌu pē hē a au e hāpī atu era e tahi e tahi o kōrua, te pō te ꞌōtea, ꞌi roto i te matahiti e toru. ꞌE i rahi rō te mahana i taŋi ai a au mo kōrua.
32»Hora nei, e kuā taina ē, he vaꞌai a au i a kōrua ki te rima o te ꞌAtua mo hāpaꞌo, ꞌe he ani atu mo maꞌu mo oho nō kōrua i te roŋo hāpī atu era e au o ruŋa i te riva rahi o te ꞌAtua. ꞌI te roŋo nei te pūai mo ꞌata haka hio-hio i te kōrua manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū ki ravaꞌa ai i te meꞌe taꞌatoꞌa hōrea e te ꞌAtua mo te nuꞌu haꞌataꞌa māꞌana.
33»Ki te hora hopeꞌa kai fiꞌiꞌi a au ki te moni ꞌe ki te kahu o tētahi. 34A kōrua e ꞌite riva-riva rō ꞌana: hai rima mau nei ꞌā ōꞌoku e aŋa era mo ravaꞌa i te meꞌe mo mātou ko te nuꞌu o muri i a au. 35Hai haka tere iŋa nei ōꞌoku e haka ꞌite atu era pē hē tātou ana aŋa mo ravaꞌa mai o te meꞌe, ki riva ai a tātou mo hāꞌūꞌū ki te nuꞌu ꞌina e tahi rāveꞌa. E haka topa te kōrua manaꞌu ki te vānaŋa kī e Ietū: “I hau te rahi o te koa mo vaꞌai ōꞌou ki te rua ki te toꞌo mai ana vaꞌai atu”».
36I oti era te kī i te ŋā meꞌe nei, he tū-turi a Pauro ananake ko tū nuꞌu taꞌatoꞌa era he pure. 37He ta-taŋi tahi rō atu ꞌai ananake, he haꞌi i a Pauro he hoŋi 38ko more manava tahi ꞌana ꞌo te kī e Pauro e ko takeꞌa haka ꞌou e rāua i a ia. I oti era he uŋa tahi i a Pauro ki te kona pahī era.
21He oho iŋa o Pauro ki Hērutarema
1I hoki era tū ŋā taina era, he eke a mātou ki ruŋa i te pahī ꞌe he oho tī-tika ki Kō. ꞌI te rua mahana i oho ai ki Rora, ꞌe mai ira ki Pātara. 2ꞌI Pātara a mātou i ꞌite ai he eꞌa te pahī e tahi ki Fenitia. He eke a mātou ki ruŋa he oho.
3ꞌI te oho iŋa he takeꞌa mai te motu era ko Tīpere ꞌi te pāꞌiŋa maui, ꞌe ko te oho iŋa ꞌā a mātou ki te henua era ko Tīria. ꞌI te ai o te meꞌe o ruŋa o te pahī mo haka topa ꞌi Tiro, he tomo ꞌi ira.
4He piri ia a mātou ki te nuꞌu ⌊haka moe i te manaꞌu⌋ ꞌi ruŋa i a Ietū o ira, ꞌe he noho ꞌi muri i a rāua e hitu mahana. He kī e rā nuꞌu ki a Pauro, hai vānaŋa i haka ꞌite e te ⌊Vārua Maitai⌋, mo taꞌe oho ki Hērutarema.
5I oti era te ŋā mahana nei, he eꞌa a mātou mo oho. Te nuꞌu taina taꞌatoꞌa ananake ko te rāua ŋā viꞌe ꞌe ŋā poki he uŋa i a mātou ꞌātā ka tuꞌu rō ki te taha-taha o te tai. ꞌI ira a mātou i tū-turi i pure tahi ai. 6I oti era te ꞌaroha, he eke a mātou ki ruŋa i te pahī, ꞌe he hoki rā nuꞌu ki te rāua hare.
7Mai Tiro i reva ai a mātou ki Toremaira. I tuꞌu era he ꞌaroha ki te nuꞌu taina, ꞌe he noho ꞌi muri i a rāua e tahi mahana.
8ꞌI te rua mahana he eꞌa a mātou mai ira he oho ki Tētārea ki te hare o Feripe, ꞌe ꞌi muri i a ia i noho ai. A Feripe he taŋata haka ꞌite i te ⌊roŋo riva-riva o te ꞌAtua⌋. A ia o roto o te ŋāŋata hoko hitu hāꞌūꞌū i te aŋa o te ⌊ꞌāpōtoro⌋. 9A Feripe e hā ꞌāꞌana ŋā poki vahine taureꞌa-reꞌa. Rā ŋā poki he perofeta, e vānaŋa rō ꞌana i te meꞌe haka ꞌite e te ꞌAtua.
10Ko rahi atu ꞌā te mahana o mātou ꞌi Tētārea i tuꞌu atu ai mai Hūrea te perofeta e tahi te ꞌīŋoa ko Ākapo. 11I piri mai era ki a mātou, he toꞌo i te pena o Pauro, he here-here i tōꞌona rima i tōꞌona vaꞌe ꞌe he kī: «O te Vārua Maitai i haka ꞌite mai e here-here rō pē nei e te ⌊hūrio⌋ ꞌi Hērutarema i te taŋata ōꞌona te pena nei, ꞌe ꞌai ka vaꞌai ki te rima o te hau kē».
12I ŋaroꞌa era e mātou ꞌe e te nuꞌu o Tētārea i te meꞌe nei, he ani ki a Pauro mo taꞌe oho ki Hērutarema. 13He pāhono mai e Pauro: «¿He aha rā a kōrua e haka mamae ena i tōꞌoku māhatu hai taŋi o kōrua? Taꞌe nō mo here-here a au e noho atu ena, ꞌātā mo mate takoꞌa ꞌi Hērutarema o ruŋa i a Ietū, he Pūꞌoko Haka Tere o tātou».
14ꞌI te taꞌe ravaꞌa mo haka noho i a Pauro, he haka rē e mātou ꞌai ka kī: «Ka ai pe he meꞌe o te ꞌAtua i haŋa».
15I oti era te mātou mahana ꞌi Tētārea, he haka riva-riva ꞌe he eꞌa he oho ki Hērutarema. 16I oho takoꞌa rō atu ꞌi muri i a mātou te tētahi nuꞌu o Tētārea haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū. O rāua a mātou i maꞌu ki te hare o te taŋata e tahi o Tīpere te ꞌīŋoa ko Nātone, taŋata haka moe takoꞌa i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū mai muꞌa ꞌā, ꞌe ꞌāꞌana i vaꞌai mai hai kona mo moe ꞌi tōꞌona hare.
He oho a Pauro he uꞌi i a kuā Tanatiako
17I tuꞌu era a mātou ki Hērutarema, he oho atu te taina taꞌatoꞌa, e koa rō ꞌā, he toꞌo mai i a mātou. 18ꞌI te rua mahana he maꞌu e Pauro i a mātou ꞌi muri i a ia mo uꞌi i a ⌊Tanatiako⌋ ꞌe i te tētahi atu nuꞌu pūꞌoko haka tere o te nūnaꞌa taŋata haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū o Hērutarema.
19I piri era a mātou ki rā nuꞌu, he ꞌaroha e Pauro, ꞌe he ꞌaꞌamu i te meꞌe taꞌatoꞌa aŋa e te ꞌAtua hai ia ki te nuꞌu taꞌe he hūrio. 20I ŋaroꞌa era i tū vānaŋa era, he haꞌahana-hana tahi ananake ki te ꞌAtua. He kī ia e tū nuꞌu era ki a Pauro:
«E te taina, ko ꞌite ꞌana e koe ka taꞌutini ka taꞌutini te nuꞌu hūrio haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū, ꞌe taꞌatoꞌa e kī rō ꞌana mo maꞌu mo oho nō o tātou i te ⌊haka tere iŋa ꞌa Mōtē⌋. 21I ŋaroꞌa rō e rāua e hāpī e oho ꞌana koe ki te hūrio taꞌatoꞌa noho i te tētahi henua mo taꞌe haꞌatura haka ꞌou ki te haka tere iŋa ꞌa Mōtē, mo taꞌe hore o te kiri o te kinoŋa o te ŋā poki, ꞌe mo taꞌe maꞌu haka ꞌou i te tātou haka tere iŋa. 22¿He aha te tātou meꞌe mo aŋa ꞌo manaꞌu he parautiꞌa mau ꞌā te rāua meꞌe ŋaroꞌa era? E ꞌite nō, paꞌi, e te nuꞌu ꞌī koe ko tuꞌu mai ꞌā.
23»¿Ko ꞌite ꞌā koe? ꞌI roto i a mātou te ŋāŋata hoko hā ꞌī he haka mao i te rāua hōrea. Te meꞌe ꞌāꞌau mo aŋa: 24ka maꞌu ꞌi muri i a koe, ka ⌊haka maꞌitaki⌋ kōrua mo haka tano ki te haka tere iŋa o tātou o te hūrio. E ꞌauhau te rāua meꞌe mo tūtia, ki riva ai a rāua mo haka varu i te pūꞌoko mo haka takeꞌa ko oti ꞌā te rāua hōrea. Pē ira te nuꞌu taina hūrio ka uꞌi ena he reo-reo te vānaŋa kī o ruŋa i a koe, ꞌe he ꞌite ko te haꞌatura iŋa ꞌā a koe i te haka tere iŋa ꞌa Mōtē.
25»ꞌE, a koe ko ꞌite ꞌana ko pāpaꞌi ko haka ꞌite ꞌā a mātou ki te nuꞌu taꞌe he hūrio haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū i te mātou manaꞌu: te rāua meꞌe nō mo maꞌu o te haka tere iŋa ꞌa Mōtē ko te ŋā meꞌe nei: ꞌina ko kai i te kiko tūtia ki te ꞌītoro, i te toto, ꞌe i te kiko o te ꞌanimare kai haka hiho i te toto, ꞌe ꞌina ko piri tane mo taꞌe ai he kenu he viꞌe».
He ꞌa-ꞌaru iŋa i a Pauro
26He maꞌu ia e Pauro i tū ŋāŋata era hoko hā ꞌi muri i a ia. ꞌI te rua mahana he oho ananake he haꞌamata he haka maꞌitaki, pa he meꞌe kī ꞌi ruŋa i te rāua haka tere iŋa. He uru ia ananake ki te ⌊Kona Haꞌamuri ꞌAtua⌋, he haka ꞌite ki te ⌊oromatuꞌa⌋ a hē ka tano te hitu mahana o te rāua haka maꞌitaki, he mahana mo vaꞌai i te rāua tūtia.
27I hāhine era mo tano o tū hitu mahana era, he takeꞌa e te tētahi nuꞌu hūrio o ꞌĀtia i a Pauro ꞌi te Kona Haꞌamuri ꞌAtua ꞌe he haka riri i te nuꞌu. He rere he ꞌa-ꞌaru i a Pauro, 28koia ko ohu:
«¡E te itaraera ē, ka hāꞌūꞌū mai kōrua! O te taŋata nei te hāpī te oho ki te nuꞌu ꞌi te kona taꞌatoꞌa i te meꞌe ꞌina he tano ki a tātou ki te hūrio, ki te haka tere iŋa ꞌa Mōtē ꞌe ki te Kona Haꞌamuri ꞌAtua. ꞌE ꞌātā i maꞌu rō mai, ꞌi te mahana e tahi, i te nuꞌu taꞌe he hūrio ki roto i te kona o te hare nei o te ꞌAtua taꞌe haꞌatiꞌa ki te nuꞌu taꞌe he hūrio, ꞌe hai rā meꞌe i aŋa ai i te meꞌe taꞌe tano mo te kona moꞌa nei».
29I kī ai pē ira he takeꞌa i a Pauro ꞌi te rua kona ꞌi muri i a Torofimo, taŋata o Ēfeto. He manaꞌu e rā nuꞌu i maꞌu rō e Pauro i rā taŋata ki roto i te Kona Haꞌamuri ꞌAtua.
30Te nuꞌu o te kona taꞌatoꞌa o Hērutarema, i ꞌite era i tū meꞌe era, he riri rō atu ꞌai ꞌe i tāhuti i oho ai ki ira. He ꞌa-ꞌaru i a Pauro, he to-toi he oho ki haho o te Kona Haꞌamuri ꞌAtua, ꞌe he puru i te ꞌōpani. 31E oho ꞌana ia rā nuꞌu mo tiŋaꞌi mo haka mate i a Pauro ꞌī ko tuꞌu ꞌā ki te kōmana o te vaꞌehau rōmano te parau ꞌāpī pē nei ē: te nuꞌu taꞌatoꞌa o Hērutarema ko riri ꞌana. 32He haka taka-taka te kōmana i tāꞌana vaꞌehau ꞌe i te nuꞌu kape, he tāhuti he oho ki tū kona era ꞌi ira rā nuꞌu.
I takeꞌa era ananake i te kōmana ꞌe i te vaꞌehau, he haka rē i a Pauro, ꞌina kai tiŋaꞌi haka ꞌou. 33He haka hāhine tū kōmana era, he ꞌa-ꞌaru i a Pauro, he kī mo here-here hai vivi e rua. I oti era he ꞌui ko ai a ia ꞌe he aha tāꞌana meꞌe i aŋa.
34Meꞌe kē meꞌe kē e kī era e te nuꞌu. ꞌIna he aŋi-aŋi e tū kōmana era i te tī-tika o tū ture era ꞌi te rahi o te pōŋeha. ꞌO ira i haka maꞌu ai i a Pauro ki te kona noho o te vaꞌehau.
35Ko hāhine ꞌana mo eke ki ruŋa i te ara o rā kona he ꞌamo a ruŋa e te vaꞌehau i a Pauro ꞌo tōtōā e te nuꞌu 36ꞌo te ai ꞌi tuꞌa e oho era koia ko ohu-ohu: «¡Ka tiŋaꞌi ki te mate!».
He tātara iŋa o Pauro ki te taŋata
37Ka oho mo ha-haꞌo i a Pauro ki roto i tū hare era o te vaꞌehau, ka ꞌui e Pauro ki tū kōmana era:
—¿E tano rō au mo vānaŋa ꞌiti-ꞌiti atu?
He pāhono e tū kōmana era:
—¿Ko ꞌite ꞌana ꞌō koe i te vānaŋa ⌊kirieko⌋? 38¿Taꞌe ꞌō koe he ehipto haka tumu era i te ture ꞌi muꞌa ꞌā oho ki roto i te kona ꞌone taꞌe noho taŋata e maꞌu rō ꞌā e maha taꞌutini taŋata taparahi-taꞌata mo te tamaꞌi?
39He pāhono e Pauro:
—A au he hūrio o te kona era ko Taraso o Tiritia, he taŋata o te kona taꞌe ꞌiti-ꞌiti. He ani atu au mo haꞌatiꞌa mai ōꞌou mo vānaŋa ōꞌoku ki te taŋata.
40He haꞌatiꞌa ia e tū kōmana era. He māroa a Pauro ꞌi ruŋa i tū ara era, he haꞌaauraꞌa hai rima mo mou o te taŋata. I mo-mou era he vānaŋa hai ꞌarero ⌊ꞌevereo⌋, he kī:
221«E kuā koro, e kuā taina ē, ka haka roŋo mai tāꞌaku meꞌe ka kī atu ena».
2I ŋaroꞌa era e rā nuꞌu e vānaŋa ꞌana a Pauro hai ꞌarero ⌊ꞌevereo⌋, he mo-mou rō ꞌai. ꞌE ko te vānaŋa iŋa ꞌā a Pauro:
3«A au he ⌊hūrio⌋. I poreko ai ꞌi Taraso, he kona o Tiritia, ꞌe ꞌi nei ꞌi Hērutarema i nui-nui ai. A Kamariera i hāpī mai i a au hai haka tere iŋa o te tātou tupuna, ꞌe tāꞌaku meꞌe aŋa he haꞌatura hai māhatu i te meꞌe o te ꞌAtua, pa he oho iŋa ena o kōrua. 4ꞌI muꞌa ꞌā, he kimi nō tāꞌaku aŋa mo tiŋaꞌi mo haka mate i te nuꞌu oho a te ⌊Ara ꞌĀpī⌋ hāpī e Ietū. Ka ai atu he viꞌe ꞌo he taŋata i ꞌa-ꞌaru i haka puru rō e au ꞌi roto i te hare maꞌuꞌaurī. 5He ⌊oromatuꞌa hopeꞌa o te ra-rahi⌋ ꞌe he nuꞌu pūꞌoko haka tere hūrio taꞌatoꞌa te mataꞌite o te ŋā meꞌe nei. O rāua, paꞌi, i vaꞌai mai i te parau mo te hūrio ra-rahi o Rāmako ꞌi ruŋa e pāpaꞌi era ko haꞌatiꞌa ꞌā i a au mo aŋa i rā meꞌe. I oho rō a au ki ira kimi i te nuꞌu ⌊haka moe i te manaꞌu⌋ ꞌi ruŋa i a Ietū mo maꞌu mai ki nei ki Hērutarema mo haka ūtuꞌa.
6»ꞌE, e oho ꞌā a au ꞌi rā ara era ki Rāmako, pe te hora kai, ko hāhine ꞌā mo tuꞌu ki ira, he pura mai e tahi mōrī mai te raŋi, he haka māꞌeha i te kona ꞌi ira a au, 7ꞌe he ꞌamo a au ki raro. He ŋaroꞌa ia e au i te reꞌo e tahi e kī mai ꞌā: “E Sauro, e Sauro, ¿he aha koe e kimi mai ena i a au mo tōtōā?”.
8»He ꞌui e au: “¿Ko ai koe?”.
»He pāhono mai e tū reꞌo era: “Ko Ietū o Nātāreta, kope ena e kimi ꞌā e koe mo tōtōā”.
9»Te nuꞌu oho atu ꞌi muri i a au i takeꞌa rō i rā mōrī, ꞌe, ꞌina kai ŋaroꞌa i te meꞌe kī mai. 10He ꞌui ia e au ki a Ietū: “¿He aha tāꞌaku meꞌe mo aŋa?”.
»He kī mai: “Ka eꞌa koe ki ruŋa, ka oho nō ki Rāmako. ꞌI ira ka kī atu ena i taꞌa meꞌe taꞌatoꞌa mo aŋa”.
11»ꞌI te keva o tōꞌoku mata ꞌi tū mōrī era, he ꞌa-ꞌaru i tōꞌoku rima e te nuꞌu oho ꞌi muri i a au, he maꞌu he oho ki Rāmako. 12ꞌI ira e tahi taŋata te ꞌīŋoa ko ꞌĀnānia, taŋata moꞌa ꞌe haꞌatura ki te ⌊haka tere iŋa ꞌa Mōtē⌋. Te hūrio taꞌatoꞌa o rā kona e vānaŋa riva-riva rō ꞌā o ruŋa i a ia.
13»He oho atu ia rā taŋata he uꞌi i a au. I tuꞌu atu era he kī mai: “E te taina ko Sauro ē, he māꞌeha tuꞌu mata”. ꞌI tū hora mau era ꞌā he māꞌeha, ꞌe he takeꞌa e au i a ia.
14»He kī haka ꞌou mai: “Te ꞌAtua o te tātou tupuna ko haꞌataꞌa ꞌā i a koe mo ꞌite ōꞌou i tāꞌana meꞌe haŋa, mo takeꞌa ōꞌou i a Ietū, kope tano ki tōꞌona mata, mo ŋaroꞌa i tōꞌona reꞌo, 15ꞌe mo ꞌaꞌamu, ꞌi muꞌa o te taŋata taꞌatoꞌa o te ao, pa he mataꞌite ōꞌona, i taꞌa meꞌe takeꞌa ꞌe i taꞌa meꞌe ŋaroꞌa mai i a ia. 16ꞌIna koe ko tiaki haka ꞌou. Ka eꞌa ka haka ⌊papatito⌋ i a koe koia ko ani ki a Ietū mo haka kore i tuꞌu hara”.
17»I hoki mai era a au ki Hērutarema, he oho a au he pure ꞌi te ⌊Kona Haꞌamuri ꞌAtua⌋, ꞌe he takeꞌa e au i te meꞌe i haka takeꞌa mai e ia. 18Ko Ietū rā meꞌe e kī mai ꞌana: “Ka hōrou koe ka oho mai Hērutarema; e ko haka roŋo atu te taŋata o nā i taꞌa meꞌe ena ka kī ena o ruŋa ōꞌoku”.
19»He kī e au: “E Ietū ē, ko ꞌite tahi ꞌana te nuꞌu i tāꞌaku aŋa o muꞌa ꞌā he oho ki te ⌊hare pure hūrio⌋ taꞌatoꞌa he ꞌa-ꞌaru ꞌe he tiŋaꞌi he tōtōā i te nuꞌu haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a koe ꞌe ꞌai ka maꞌu ka puru ꞌi roto i te hare maꞌuꞌaurī. 20ꞌE hora tiŋaꞌi haka mate era i tuꞌu mataꞌite ko ꞌĒteva, ꞌi rā kona a au ꞌe mōꞌoku i tano rō rā meꞌe, ꞌe ꞌātā i hāpaꞌo rō e au i te kahu o te nuꞌu tiŋaꞌi i a ia”.
21»He kī mai e Ietū: “Ka oho nō; ꞌī a au he uŋa i a koe ki te nuꞌu taꞌe he hūrio noho ꞌi te ŋā henua ena e roa rō ꞌā mai nei”».
ꞌI te rima o te kōmana a Pauro
22Ki te kona nō nei i haka roŋo ai e te nuꞌu i te tātara ꞌa Pauro. I oho era he haꞌamata he ohu-ohu: «¡ꞌIna te taŋata ena ko ora! ¡Ka haka kore mai te ao!».
23ꞌI te ohu-ohu nō ꞌe ꞌi te tā-tā i te rāua kahu koia ko hoa-hoa i te ꞌōꞌone a ruŋa, 24he kī e te kōmana mo maꞌu i a Pauro ki roto i tū kona era o te vaꞌehau ꞌe mo tiŋaꞌi hai ꞌuaka, ki kī ai e Pauro he aha te taŋata e riri era mōꞌona.
25Ko here-here ko oti ꞌana mo tiŋaꞌi, he ꞌui e Pauro ki te kape o te vaꞌehau ꞌi rā kona:
—¿E ai rō ꞌā te kōrua parau mo tiŋaꞌi i te taŋata rōmano kai aŋa hia e tahi ture?
26I ŋaroꞌa era te meꞌe nei e te kape o te vaꞌehau, he oho he kī ki te kōmana:
—E uꞌi riva-riva koe he aha taꞌa meꞌe ka aŋa ena. Te taŋata era he rōmano.
27He haka hāhine ia tū kōmana era ki a Pauro he ꞌui:
—¿He parautiꞌa mau ꞌā he rōmano koe?
He pāhono e Pauro:
—ꞌĒ-ē.
28He kī e te kōmana:
—I rahi rō tōꞌoku moni i pau ai mo riro ōꞌoku he rōmano.
He kī e Pauro:
—ꞌE, a au mai tōꞌoku poreko iŋa ꞌā he rōmano.
29ꞌI tū hora mau era ꞌā te nuꞌu oho mo tiŋaꞌi i a Pauro he haka ꞌava-ꞌava tahi mai muri. ꞌE tū kōmana era ko riꞌa-riꞌa atu ꞌā ꞌo te haka here-here i te taŋata rōmano hai vivi.
A Pauro ꞌi muꞌa o te nuꞌu hūrio ra-rahi
30ꞌI te rua mahana, ꞌi te haŋa o te kōmana mo ꞌite riva-riva he aha te hūrio e riri era mo Pauro, he uŋa he haka taka-taka i te oromatuꞌa ra-rahi ꞌe i te ⌊nūnaꞌa taŋata taꞌatoꞌa i a rāua te kī iŋa hopeꞌa o te haka tere hūrio⌋. He kume ia i tū vivi here-here era i a Pauro, ꞌe he maꞌu he haka māroa ꞌi muꞌa o rā nuꞌu.
231He uꞌi riva-riva ia a Pauro a ruŋa i tū nuꞌu era ꞌe he kī:
—E kuā taina ē, ki ꞌaŋarīnā he uꞌi nō tāꞌaku aŋa mo tano o tōꞌoku noho iŋa ki te mata o te ꞌAtua, ꞌe ki tōꞌoku manaꞌu, ꞌina a au kai hape.
2He kī ia e te ⌊oromatuꞌa hopeꞌa o te ra-rahi⌋ ko ꞌĀnānia ki te nuꞌu hāhine ki a Pauro mo haka eke hai rima ki te ŋutu. 3He kī e Pauro:
—¡He ꞌōꞌotu koe ꞌi te ꞌAtua, e te taŋata riva a te haho ē! Mo ai a koe e noho mai ena ꞌi te kona ena mo ture mai hai haka tere iŋa o te hūrio, ¿he aha ia koe i haka poteko ai i nā haka tere iŋa hai kī ōꞌou mo puꞌa mai i a au?
4He pohi e te nuꞌu o tū kona era:
—¿Pē nā koe e vānaŋa ena ki te oromatuꞌa hopeꞌa o te ra-rahi?
5He kī e Pauro:
—E te taina, ꞌina a au kai ꞌite: a ia ꞌō he oromatuꞌa hopeꞌa o te ra-rahi; nā, paꞌi, e kī rō ꞌana ꞌi ruŋa i te ⌊Pāpaꞌi Moꞌa⌋: «ꞌIna koe ko kī i te vānaŋa taꞌe tano mo te taŋata ko ia te pūꞌoko haka tere o te kōrua henua».
6I aŋi-aŋi era e Pauro: ꞌi roto i tū nuꞌu ra-rahi era te nuꞌu ⌊saruseo⌋ ꞌe te nuꞌu ⌊fariseo⌋, he kī haka ꞌou i haka pūai i te reꞌo:
—E te taina, he fariseo a au, pa he oho iŋa o tōꞌoku tupuna. Te māroa atu ōꞌoku ꞌi muꞌa o kōrua ꞌi ꞌaŋarīnā ꞌo te ai he parautiꞌa mau ꞌā mōꞌoku te ꞌAtua e haka ora rō i te taŋata mai te mate pe muꞌa ka oho ena.
7I kī era a Pauro i te meꞌe nei, he haꞌamata te saruseo ananake ko te fariseo he tātake ki a rāua ꞌā, ꞌe he topa kē-kē rō ꞌai te manaꞌu o tū nuꞌu taꞌatoꞌa era. 8Te kī o te saruseo: ꞌina he taŋata he ora haka ꞌou mai te mate, ꞌina he meꞌe he merahi, ꞌe ꞌina takoꞌa te meꞌe he vārua; ꞌe te kī o te fariseo: e ai tahi rō ꞌā te ŋā meꞌe nei. 9Taꞌatoꞌa e pōŋeha era. He māroa ia te tētahi ⌊maꞌori o te haka tere hūrio⌋, he fariseo, he kī: «Te taŋata nei ꞌina kai aŋa e tahi meꞌe rake-rake; o te vārua ꞌo o te merahi pēaha i vānaŋa ki a ia».
10I ꞌata pūai era te ture, he riꞌa-riꞌa te kōmana ꞌo tiŋaꞌi e te nuꞌu i a Pauro ki te piꞌi-piꞌi. ꞌO ira i kī ai ki te vaꞌehau mo toꞌo i a Pauro ꞌe mo maꞌu haka ꞌou ki tū kona hare era o rāua.
11ꞌI te pō o rā mahana, he haka takeꞌa a Ietū i a ia ki a Pauro ꞌe he kī: «Ka haka hio-hio koe. Pa he mataꞌite iŋa ena ꞌā ōꞌou i a au ꞌi nei ꞌi Hērutarema, pē ira takoꞌa ꞌana koe ka mataꞌite ena o ruŋa i a au ꞌi Roma».
He haꞌaꞌau iŋa mo tiŋaꞌi i a Pauro
12ꞌI te rua mahana he haꞌaꞌau te tētahi ⌊hūrio⌋ mo tiŋaꞌi mo haka mate i a Pauro, ꞌe he hōrea mo taꞌe kai ꞌe mo taꞌe unu haka ꞌou o rāua ꞌātā ka ravaꞌa rō mo tiŋaꞌi. 13E maha ꞌahuru tūmaꞌa taŋata i hōrea ai. 14He oho ia mo vānaŋa ki te nuꞌu oromatuꞌa ra-rahi ꞌe ki te nuꞌu pūꞌoko haka tere o te hūrio ꞌe he kī:
—Ko hōrea ꞌā a mātou mo taꞌe kai haka ꞌou e tahi meꞌe ꞌātā ka tiŋaꞌi rō e mātou i a Pauro. 15Hora ena, ka kī e kōrua e te nuꞌu i a rāua te kī iŋa hopeꞌa o te haka tere hūrio, ki te kōmana mo maꞌu mai āpō i a Pauro ki muꞌa o kōrua; te ꞌōtohe mo uꞌi mo haka tī-tika riva-riva i te ture. Ki hāhine mai ki nei, he tiŋaꞌi e mātou ꞌi te ara.
16He ŋaroꞌa tū vānaŋa era e te poki o te viꞌe taina o Pauro, he oho ki te kona noho o te vaꞌehau he hāꞌaki ki a Pauro. 17He raŋi ia e Pauro ki te kape e tahi o te vaꞌehau he kī:
—Ka maꞌu koe i te poki ena ki te kōmana; nā e ai rō ꞌā tāꞌana meꞌe mo kī.
18He maꞌu ia e tū kape era i rā poki ki te kōmana ꞌe he kī:
—O te taŋata puru era te ꞌīŋoa ko Pauro i kī mai mo maꞌu mai ōꞌoku i te poki nei; nā e ai rō ꞌana tāꞌana meꞌe mo kī atu.
19He ꞌa-ꞌaru ia i te rima o tū poki era e te kōmana, he maꞌu a te tapa, he ꞌui:
—¿He aha taꞌa meꞌe mo kī mai?
20He kī e tū poki era:
—Ko haꞌaꞌau ꞌana te nuꞌu hūrio mo kī atu ki a koe mo maꞌu haka ꞌou ōꞌou āpō i a Pauro ki muꞌa i te ⌊nūnaꞌa taŋata i a rāua te kī iŋa hopeꞌa o te haka tere hūrio⌋, hai ꞌōtohe mo uꞌi mo haka tī-tika riva-riva i te ture. 21ꞌIna koe ko haka roŋo. E maha ꞌahuru tūmaꞌa taŋata o rāua e piko mai era ko hōrea ꞌana mo taꞌe kai ꞌe mo taꞌe unu ꞌātā ka ravaꞌa ka tiŋaꞌi ka haka mate rō e rāua i a Pauro, ꞌe ꞌai e tiaki era; te meꞌe toe nō he ꞌē-ē ōꞌou.
22He haka oho i tū poki era e te kōmana, he kī mo taꞌe vānaŋa ki te nuꞌu o ruŋa o tū meꞌe ꞌaꞌamu era ki a ia.
He haka maꞌu iŋa i a Pauro ki te suerekao
23He raŋi ia e te kōmana ki te kape e rua o te vaꞌehau, ꞌe he uŋa mo haka riva-riva e piti hānere vaꞌehau a raro ꞌā, e hitu ꞌahuru a ruŋa i te hoi ꞌe e piti hānere haka ꞌou e maꞌu-maꞌu rō ꞌana i te ransa, mo oho ꞌi te hora iva o te pō ki Tētārea. 24I uŋa i haka riva-riva takoꞌa rō hai hoi mo eke o Pauro, ꞌe he kī mo maꞌu ki te suerekao ko Fēriki ꞌe mo hāpaꞌo ꞌo topa ki a ia e tahi ꞌati. 25I haka maꞌu takoꞌa rō e tahi parau ki a Fēriki e hāꞌaki rō ꞌā pē nei ē:
26«ꞌA Karaurio Rītia mo te suerekao ko Fēriki: ꞌIorana.
27»Te taŋata ena ko ꞌa-ꞌaru ꞌana e te hūrio mo tiŋaꞌi mo haka mate. I ꞌite era a au he rōmano, he oho a au ananake ko te nuꞌu vaꞌehau ꞌāꞌaku he toꞌo mai mai i a rāua. 28ꞌI te haŋa ōꞌoku mo ꞌite he aha te tumu o te rāua ture, he maꞌu e au ki muꞌa o te nūnaꞌa taŋata i a rāua te kī iŋa hopeꞌa o te haka tere hūrio. 29Te ture mōꞌona o ruŋa o te rāua haka tere iŋa. ꞌIna he hape i ravaꞌa ki tano ai mo haka ūtuꞌa hai mate, ꞌe korohaŋa mo puru ꞌi roto i te hare maꞌuꞌaurī. 30I haka maꞌu atu ena e au ꞌo te ꞌite ōꞌoku ko haꞌaꞌau ꞌā te hūrio mo tiŋaꞌi mo haka mate i a ia, ꞌe, ko kī ꞌā a au ki te nuꞌu o rāua i haka tumu i te ture mo horo atu ki a koe».
31Pē ira te vaꞌehau i maꞌu ai i a Pauro ꞌi te pō ki Anatipatari, pe he meꞌe kī era mo aŋa. 32ꞌI te rua mahana, he hoki tū ŋā vaꞌehau oho era a raro ꞌā ki te kona noho o rāua ꞌi Hērutarema. ꞌE o te vaꞌehau oho ꞌi ruŋa i te hoi i maꞌu i a Pauro ki Tētārea.
33I tuꞌu era he vaꞌai i tū parau era ki te suerekao ꞌe he vaꞌai takoꞌa i a Pauro. 34I oti era te taiꞌo i rā parau, he ꞌui e te suerekao o kona hē a Pauro. I ꞌite era o Tiritia, 35he kī: «Ki tuꞌu mai te nuꞌu horo i a koe, ka haka roŋo ena a au i te rāua ture mōꞌou».
He kī ia mo puru i a Pauro ꞌi roto i te hare aŋa e ⌊ꞌErore⌋ ꞌe mo ꞌauario.
24He uꞌi iŋa o Pauro i tōꞌona ora
1ꞌI te rima mahana o te tuꞌu o Pauro ki Tētārea, he tuꞌu takoꞌa a ꞌĀnānia, he ⌊oromatuꞌa hopeꞌa o te ra-rahi⌋ ananake ko te tētahi pūꞌoko haka tere hūrio ꞌe he taŋata e tahi te ꞌīŋoa ko Tereturo, tāꞌana aŋa he vānaŋa mo te ora o te rua taŋata. He oho ia te nuꞌu nei ki muꞌa o te suerekao ko Fēriki mo haka ꞌite i te hape o Pauro. 2I maꞌu era i a Pauro ki muꞌa o rā nuꞌu, he haꞌamata a Tereturo he vānaŋa o ruŋa o tū ture era ꞌe he kī:
—Māuru-uru ki a koe, e te suerekao ē, e riva-riva nei te mātou noho iŋa, ꞌe hai mārama-rama ōꞌou pe te ꞌata riva-riva nō te mātou henua. 3Te meꞌe nei e takeꞌa rō ꞌana e mātou paurō te mahana ꞌi te kona taꞌatoꞌa ꞌe e māuru-uru rō ꞌā e noho nei, e te suerekao hōnui ko Fēriki ē.
4»ꞌO māuꞌa tuꞌu hora, he ani atu a au mo haka roŋo ꞌiti-ꞌiti mai ōꞌou. 5Ki te mātou uꞌi te taŋata ena he ꞌati e tahi: he oho nō te aŋa a te kona taꞌatoꞌa haka tumu i te ture ꞌi roto i te ⌊hūrio⌋. A ia he pūꞌoko haka tere e tahi o te nuꞌu maꞌu i te hāpī reo-reo o tū kope era o Nātāreta. 6ꞌE, takoꞌa, i aŋa rō i te meꞌe taꞌe tano mo te Kona Haꞌamuri ꞌAtua. ꞌO ira i ꞌa-ꞌaru ai e mātou mo haka puru. [7Te haŋa mo ture hai haka tere iŋa o mātou. He tuꞌu atu ia te kōmana ko Rītia, he hiko i a ia mai i a mātou, ꞌe i kī rō ki te nuꞌu ai o te rāua ture mo te taŋata ena mo horo atu ki a koe.] 8Māꞌau e haka ꞌui ki a ia mo aŋi-aŋi e koe he parautiꞌa mau ꞌā te mātou meꞌe taꞌatoꞌa nei e kī atu ena.
9Tū nuꞌu hūrio tuꞌu era ananake ko kuā Tereturo ꞌai e kī era he parautiꞌa mau ꞌā rā meꞌe. 10He haꞌaauraꞌa ia e te suerekao ki a Pauro mo vānaŋa, ꞌe he kī e Pauro:
—Hai koa a au ka kī atu ena i te vānaŋa mo tōꞌoku ora. Ko ꞌite ꞌana a au ko rahi ꞌā tuꞌu matahiti o te maꞌu i te ture o te itaraera pa he pūꞌoko haka tere o te hare ture. 11Māꞌau mau ꞌā e ꞌui ki a rāua mo ꞌite ōꞌou i te parautiꞌa; tuꞌu iho nō, paꞌi, a au ki Hērutarema ka hoꞌe ꞌahuru mā piti mahana a tuꞌa mo haꞌamuri ki te ꞌAtua. 12ꞌE kai takeꞌa e rāua i tōꞌoku haka tātake ꞌe haka riri iŋa i te nuꞌu ꞌi te Kona Haꞌamuri ꞌAtua, ꞌi roto i te ⌊hare pure hūrio⌋ ꞌe i te tētahi kona o ira. 13ꞌIna e tahi meꞌe o te nuꞌu ena mo haka takeꞌa atu he parautiꞌa te rāua ture e kī atu ena o ruŋa i a au.
14»Te meꞌe nō ꞌāꞌaku mo kī atu: e aŋa nei a au ki te ꞌAtua o te mātou tupuna hai haka tere iŋa o te ⌊Ara ꞌĀpī⌋ hāpī e Ietū, e kī ena e te nuꞌu ena he hāpī reo-reo. Ka ai atu pē ira, e haka moe rō ꞌana a au i tōꞌoku manaꞌu ki te meꞌe taꞌatoꞌa pāpaꞌi ꞌi ruŋa i te puka pāpaꞌi e ⌊Mōtē⌋ ꞌe e te perofeta. 15Tōꞌoku manaꞌu pa he manaꞌu ꞌā o rāua: mo mātou he parautiꞌa mau ꞌana te ꞌAtua e haka ora rō i te taŋata mai te mate ka ai atu he taŋata aŋa i te meꞌe riva-riva ꞌo he taŋata aŋa i te meꞌe taꞌe tano. 16ꞌI te manaꞌu ōꞌoku pē ira, e uꞌi nei a au, paurō te mahana, mo tano o tōꞌoku noho iŋa ki te mata o te ꞌAtua ꞌe ꞌi muꞌa o te taŋata.
17»Ko matahiti atu ꞌā o tōꞌoku oho a te tētahi henua i hoki haka ꞌou ai ki Hērutarema mo vaꞌai i te moni ki te nuꞌu veve o tōꞌoku hau ꞌe, takoꞌa, mo aŋa i te tūtia mo te ꞌAtua. 18-19E aŋa nō ꞌana a au i rā meꞌe ꞌi te Kona Haꞌamuri ꞌAtua i takeꞌa ai i a au e te tētahi hūrio o ꞌĀtia. ꞌI rā hora ko oti ꞌana tōꞌoku ⌊haka maꞌitaki⌋, pa he haka tere iŋa o mātou o te hūrio. Nuꞌu taꞌe rahi nō te nuꞌu o roto; ꞌina he nuꞌu riri, ꞌe ꞌina he nuꞌu tātake. O rā nuꞌu hūrio era o ꞌĀtia i haka tumu i te ture o ruŋa i a au, ꞌe mo rāua e oho mai e horo atu koiꞌite e ai mau rō ꞌā te rāua ture mōꞌoku. 20ꞌE mo taꞌe ai pē ira, mo te nuꞌu ena e kī atu hoki i ravaꞌa rō e tahi hape ōꞌoku ꞌi te hora ꞌi muꞌa o te ⌊nūnaꞌa taŋata i a rāua te kī iŋa hopeꞌa o te haka tere hūrio⌋. 21Koiꞌite te rāua riri ꞌo te ai hora era ōꞌoku ꞌi muri i a rāua i kī pūai rō a au pē nei ē: “E māroa atu ena a au ꞌi muꞌa o kōrua ꞌi ꞌaŋarīnā ꞌi te meꞌe era he parautiꞌa mau ꞌā mōꞌoku te ꞌAtua e haka ora rō i te taŋata mai te mate pe muꞌa ka oho ena”.
22I ŋaroꞌa era e Fēriki i rā vānaŋa, he haka rē i tū ture era mo te tētahi atu mahana ꞌi te meꞌe era ko ꞌite riva-riva ꞌana o ruŋa o te Ara ꞌĀpī hāpī e Ietū. He kī: «Ki tuꞌu mai te kōmana era ko Rītia, ka uꞌi riva-riva ena a au i te kōrua ture».
23He kī ia e Fēriki ki te kape o te vaꞌehau mo ꞌauario nō i a Pauro, ꞌe he kī takoꞌa mo haka rē mo hāꞌere-ꞌere a ira ꞌe mo haꞌatiꞌa i tōꞌona repahoa mo piri ꞌe mo hāꞌūꞌū ki a ia.
24ꞌI te mahana haka ꞌou e tahi he tuꞌu a Fēriki ararua ko Rusira, he viꞌe ⌊hāipo-ipo⌋ ꞌāꞌana, he hūrio. He uŋa mo kī mo oho o Pauro, ꞌe he no-noho he haka roŋo i tāꞌana vānaŋa o ruŋa o te haka moe iŋa o te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū Kiritō. 25I vānaŋa era a Pauro o ruŋa o te noho iŋa tano ki te mata o te ꞌAtua, o ruŋa i te haŋa o te ꞌAtua mo ꞌite o te taŋata mo hāito i te rāua meꞌe kī ꞌe i te rāua meꞌe aŋa, ꞌe o ruŋa o te ture hopeꞌa o te ꞌAtua pe muꞌa ka oho ena, he riꞌa-riꞌa rō atu ꞌai a Fēriki ꞌe he kī: «¡Ko oti ꞌā! Ka eꞌa koe ka oho. ꞌI tōꞌoku hora topa he hāꞌaki atu a au mo hoki mai ōꞌou mo vānaŋa o tāua».
26A Fēriki e haŋa ꞌā mo ꞌauhau o Pauro ki a ia hai moni, ꞌai ka haka rē iho mo oho. ꞌO ira e rahi rō ꞌā te mahana e uŋa e kī era ki a Pauro mo oho mo vānaŋa ararua. 27Pē ira i aŋa ai e Fēriki e rua matahiti. I oho era he eꞌa mai te suerekao, ꞌe he oꞌo te taŋata e tahi te ꞌīŋoa ko Porotio Feto. ꞌE, ꞌi te haŋa o Fēriki mo riva-riva nō ōꞌona ki te mata o te hūrio, ꞌina kai haka eꞌa i a Pauro.
25A Pauro ꞌi muꞌa o te suerekao ko Feto
1He tuꞌu ia tū suerekao rōmano era ko Feto ki Tētārea, ꞌe ꞌi te toru mahana i oho ai ki Hērutarema. 2ꞌI ira i horo ai ki a ia e te nuꞌu ⌊oromatuꞌa ra-rahi⌋ ꞌe e te nuꞌu hūrio ra-rahi i te ture mo Pauro. 3He ani e rā nuꞌu mo haka maꞌu i a Pauro ki Hērutarema. Te manaꞌu mo ravaꞌa e rāua ꞌi te ara mo tiŋaꞌi mo haka mate.
4He pāhono ia e Feto: «ꞌI Tētārea ꞌā a Pauro ka noho ena. Ko manaꞌu ꞌana, paꞌi, a au mo hoki ki ira ꞌina ko roa hia». 5He kī haka ꞌou: «E oho atu te nuꞌu ra-rahi o kōrua ꞌi muri i a au ki Tētārea, ꞌe mo ai o te taŋata era ko aŋa ꞌā i te meꞌe taꞌe tano, ꞌi ira ana horo mai i te ture».
6I noho ai a Feto ꞌi Hērutarema e vaꞌu ꞌo e hoꞌe ꞌahuru mahana, ꞌe ꞌai ka eꞌa ka hoki ki Tētārea. ꞌI te rua mahana o tōꞌona tuꞌu ki ira, he uru ki roto i te hare ture, he noho mo maꞌu i te ture horo ki a ia ꞌe he uŋa mo maꞌu i a Pauro.
7I uru era a Pauro, he haka hāhine ki muri te nuꞌu ⌊hūrio⌋ oho mai Hērutarema ꞌe he tuhi meꞌe rahi nō atu hape taparahi-taꞌata, ka ai atu ꞌina e tahi rāua meꞌe mo haka takeꞌa he parautiꞌa mau ꞌā te meꞌe tuhi era e rāua. 8ꞌAi ia a Pauro e vānaŋa era mo tōꞌona ora he kī:
—ꞌIna e tahi ꞌāꞌaku meꞌe taꞌe tano i aŋa ki te haka tere hūrio, ki te Kona Haꞌamuri ꞌAtua, ꞌe ki te ꞌariki rōmano.
9ꞌI te haŋa o Feto mo riva-riva ōꞌona ki te mata o te hūrio, he ꞌui ki a Pauro:
—¿E haŋa rō koe mo oho ki Hērutarema, ꞌi ira a au ana uꞌi i te ture o ruŋa i a koe?
10He pāhono e Pauro:
—A au e noho atu ena ꞌi muꞌa o te kona ture o te ꞌariki rōmano, he kona ꞌi ira ana ture mai. A koe e ꞌite riva-riva rō ꞌā ꞌina e tahi ꞌāꞌaku meꞌe taꞌe tano i aŋa ki te hūrio. 11Mo ai tāꞌue ko aŋa ꞌana a au i te meꞌe taꞌe tano ki tano ai kōrua mo haka ūtuꞌa mai i a au hai mate, e tano nō ia mo mate ōꞌoku. ꞌE, mo ai taꞌe he parautiꞌa te rāua meꞌe tuhi mai, ꞌina e tahi taŋata i a ia te parau mo vaꞌai i a au ki a rāua. Tāꞌaku meꞌe haŋa: mo te ꞌariki rōmano mau ꞌā e ture mai i a au.
12He ꞌui ia e Feto ki te nuꞌu hāꞌūꞌū ki a ia pē hē te rāua manaꞌu, ꞌe i oti era he kī ki a Pauro:
—ꞌI te ani mai ōꞌou mo te ꞌariki koe e ture, ki Roma ki te ꞌariki koe e au ka uŋa ena.
A Pauro ꞌi muꞌa o te ꞌariki hūrio
13Kai rahi hia te mahana mai tū mahana ture era, he oho te ꞌariki hūrio ko ꞌAkiripa ararua ko tōꞌona taina ko Verenise ki Tētārea ꞌaroha ki a Feto. 14ꞌI te rahi o te mahana i noho ai o kuā ꞌAkiripa ꞌi ira, he ꞌaꞌamu e Feto ki tū ꞌariki era o ruŋa i te ture o Pauro he kī:
—ꞌI nei te taŋata e tahi e puru rō ꞌā ꞌa Fēriki i haka rē mai. 15ꞌI Hērutarema a au i tuꞌu atu ai te nuꞌu oromatuꞌa ra-rahi ꞌe te nuꞌu pūꞌoko haka tere o te hūrio horo mai i te rāua ture o ruŋa i nei taŋata. He kī mai mo tiŋaꞌi mo haka mate, ꞌe 16he pāhono e au: ꞌina he haka tere rōmano he tiŋaꞌi i te taŋata mo taꞌe ai ꞌi raꞌe ana haka vānaŋa mo tōꞌona ora ꞌi muꞌa i te nuꞌu horo i a ia. 17ꞌI te rua mahana ꞌā o te tuꞌu mai o rā nuꞌu ki nei, he uru a au he noho ꞌi roto i te hare ture mo maꞌu i te ture horo mai e rāua ꞌe he uŋa e au mo maꞌu mai i rā taŋata. 18ꞌE, te meꞌe horo mai era e rā nuꞌu o ruŋa i a ia taꞌe he ꞌati taparahi-taꞌata pa he meꞌe manaꞌu e au. 19Te rāua meꞌe kī mo rā taŋata he meꞌe o ruŋa o te rāua hāpī, ꞌe o ruŋa o te taŋata e tahi te ꞌīŋoa ko Ietū, ko mate ꞌana ꞌe e kī era e ia e ora nō ꞌā. 20ꞌI te taꞌe ꞌite ōꞌoku pē hē ana aŋa, he ꞌui e au ki rā kope ana haŋa a ia mo oho ki Hērutarema ꞌi ira a au ana maꞌu i te ture o te meꞌe horo e te nuꞌu o ruŋa i a ia. 21ꞌE he pāhono mai: mo te tātou ꞌariki rōmano a ia e ture. ꞌO ira i haka rē ai e au. Ki tano te mahana he haka maꞌu ki Roma.
22He kī ia e ꞌAkiripa ki a Feto:
—Ko haŋa takoꞌa ꞌana a au mo haka roŋo i te vānaŋa o te taŋata ena.
He pāhono e Feto:
—Āpō mau ena ꞌā he haka roŋo koe i a ia.
23ꞌI te rua mahana he tuꞌu a ꞌAkiripa ararua ko Verenise ki tū hare ture era ꞌe he uru koroꞌiti ki roto, pa he oho iŋa o te ꞌariki. ꞌI muri i a rāua i uru takoꞌa ai te nuꞌu pūꞌoko haka tere o te vaꞌehau ꞌe te nuꞌu ra-rahi o Tētārea. He kī ia e Feto mo maꞌu i a Pauro. 24I tuꞌu era he kī e Feto:
—E te ꞌariki ko ꞌAkiripa ē, ꞌe e te nuꞌu taꞌatoꞌa o roto nei ē: nā tū taŋata era nā. Te hūrio taꞌatoꞌa o Hērutarema ꞌe o Tētārea ko horo mai ꞌana i te ture mōꞌona. A rāua he ohu nō mai te aŋa mo tiŋaꞌi mo haka mate i a ia. 25Ki tōꞌoku uꞌi, ꞌina a ia kai aŋa i te meꞌe taꞌe tano ki tano ai mo tiŋaꞌi. ꞌE, ꞌi te kī mai ōꞌona mo ture i a ia e te tātou ꞌariki ꞌi Roma, i manaꞌu ai e au mo haka maꞌu ki a ia. 26Te meꞌe nō, ꞌina e tahi ꞌāꞌaku meꞌe mo pāpaꞌi o ruŋa i a ia ki tōꞌoku ꞌariki ꞌi Roma. ꞌO ira i maꞌu mai nei ki muꞌa ōꞌou, e te ꞌariki ko ꞌAkiripa ē, ꞌe ki muꞌa o te taꞌatoꞌa o kōrua, koiꞌite ki oti e kōrua te haka ꞌui, he ravaꞌa e au i te meꞌe mo pāpaꞌi. 27E ko tano, paꞌi, mo haka maꞌu i te taŋata puru ꞌina he hāꞌaki he aha te tumu ōꞌona i puru ai.
26He vānaŋa iŋa o Pauro ki te ꞌariki
1He kī e ꞌAkiripa ki a Pauro:
—Ka vānaŋa mai koe ꞌi te hora ena pē hē, ki taꞌa kī, te ture nei.
He maꞌu a Pauro i tōꞌona rima a ruŋa ꞌe he haꞌamata he vānaŋa:
2—Ko koa ꞌana a au, e te ꞌariki ko ꞌAkiripa ē, ꞌo te ai ōꞌoku ꞌi muꞌa i a koe ꞌi ꞌaŋarīnā mo vānaŋa atu o ruŋa o te meꞌe taꞌatoꞌa tuhi mai e te ⌊hūrio⌋ ra-rahi. 3A koe, paꞌi, ko ꞌite ꞌana i te haka tere iŋa taꞌatoꞌa o tātou o te hūrio ꞌe o ruŋa i te aha a mātou e rava tātake nei. ꞌO ira he ani atu a au mo haka roŋo riva-riva mai ōꞌou.
4»Te hūrio taꞌatoꞌa ko ꞌite riva-riva ꞌā pē hē te noho iŋa ōꞌoku mai tōꞌoku ꞌāpī iŋa ꞌā ꞌi tōꞌoku kāiŋa ꞌe ꞌi Hērutarema. 5A rāua takoꞌa e ꞌite rō ꞌā pē nei ē: mai tōꞌoku ꞌāpī iŋa ꞌā a au he ⌊fariseo⌋, he nūnaꞌa taŋata haꞌatura ꞌātā ki te meꞌe hopeꞌa o te ꞌiti-ꞌiti o te tātou haka tere iŋa. ꞌE mo te nuꞌu mau ena ꞌā e kī atu he parautiꞌa, ana haŋa a rāua.
6»Ko horo ꞌana a au e rāua ꞌo te ai he parautiꞌa mau ꞌā mōꞌoku te ꞌAtua e haka tano rō i te hōrea kī ki te tātou tupuna pē nei ē: e ora rō te taŋata mai te mate. 7A tātou, te hoꞌe ꞌahuru mā piti mata o te itaraera, ko te ŋatu iŋa ꞌana i te haŋu mo takeꞌa i te haka tano iŋa o rā hōrea. ꞌO ira e haꞌamuri ꞌe e haꞌatura ena a tātou ki te ꞌAtua te pō te ꞌōtea. ꞌE, ka atu pē ira, o ruŋa o te meꞌe nei, e te ꞌariki ko ꞌAkiripa ē, i horo ai i a au e te hūrio ra-rahi. 8¿He aha ia a kōrua e aŋarahi ena mo manaꞌu: te ꞌAtua e haka ora rō i te taŋata mai te mate?
9»E manaꞌu era a au ꞌi muꞌa ꞌā: te aŋa i te meꞌe taꞌe tano ki te nuꞌu ⌊haka moe i te manaꞌu⌋ ꞌi ruŋa i a Ietū o Nātāreta he meꞌe mau ꞌā ꞌāꞌaku mo aŋa, 10ꞌe pē ira i aŋa ai e au ꞌi Hērutarema. Meꞌe rahi nuꞌu haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū i haka puru e au ꞌi roto i te hare maꞌuꞌaurī, o te nuꞌu ⌊oromatuꞌa ra-rahi⌋ i haꞌatiꞌa mai. ꞌE, hora tiŋaꞌi haka mate era i rā nuꞌu, i tano rō ki a au. 11Paurō te mahana e tōtōā era e au i rā nuꞌu mo taꞌe haka moe haka ꞌou i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū. Te ŋā meꞌe nei i aŋa ai e au ꞌi roto i te ⌊hare pure hūrio⌋. ꞌE, ꞌi te rahi o tōꞌoku riri mo rāua, e kimi e oho era e au ꞌātā ki te tētahi henua.
12»Ki ira tōꞌoku ara i oho ai ki Rāmako e maꞌu rō ꞌana a au i te parau ꞌi ruŋa i haꞌatiꞌa mai ai e te nuꞌu oromatuꞌa ra-rahi mo aŋa i rā ŋā meꞌe. 13ꞌE, ꞌi te ara, pe te hora kai, e te ꞌariki ē, he takeꞌa e au e tahi mōrī mai te raŋi ꞌata māꞌeha ki te raꞌā. He haka vari tahi i a au ꞌe i te nuꞌu oho atu ꞌi muri i a au e rā mōrī. 14Taꞌatoꞌa a mātou i hī-hiŋa ai, ꞌe he ŋaroꞌa e au e tahi reꞌo ka kī mai hai ꞌarero ⌊ꞌevereo⌋: “E Sauro, e Sauro, ¿he aha koe e kimi mai ena i a au mo tōtōā? E raveꞌino ꞌā koe i a koe ꞌā e riri ena mōꞌoku”.
15»He ꞌui ia e au: “¿Ko ai koe?”.
»He pāhono mai: “A au ko Ietū, kope mau ena ꞌā e koe e kimi mai ena mo tōtōā. 16Ka eꞌa koe ki ruŋa. I haka takeꞌa atu ena a au i a au ki a koe mo aŋa mai ōꞌou, ꞌe, takoꞌa, mo mataꞌite i te meꞌe takeꞌa ena e koe ꞌe i te meꞌe ka haka takeꞌa ka oho atu ena e au. 17ꞌE māꞌaku e haka eꞌa i a koe mai te rima o te hūrio ꞌe mai te rima o te nuꞌu taꞌe he hūrio, nuꞌu ki a rāua koe ka uŋa ena e au ꞌi te hora ena. 18Taꞌa meꞌe ka aŋa ena he haka ꞌara i te rāua mata, ki eꞌa ai mai roto i te pōhāhā ki roto i te māꞌeha, ꞌe mai te rima o Rukifero ki te rima o te ꞌAtua, ki haka moe ai i te rāua manaꞌu ꞌi ruŋa i a au. Pē ira te ꞌAtua ana haka kore i te rāua hara, ꞌe he oꞌo a rāua ki roto i te nūnaꞌa taŋata haꞌataꞌa e te ꞌAtua māꞌana”.
19»ꞌE a au, e te ꞌariki ko ꞌAkiripa ē, kai taꞌe aŋa i te meꞌe kī mai e Ietū ꞌi roto i te meꞌe haka takeꞌa mai e ia. 20ꞌI raꞌe a au i haka ꞌite ai i te ⌊roŋo riva-riva o te ꞌAtua⌋ ki te nuꞌu o Rāmako, ki oti ki te nuꞌu o Hērutarema ꞌe o te kona taꞌatoꞌa o Hūrea, ꞌe, takoꞌa, ki te nuꞌu taꞌe he hūrio. He kī e au mo haka tapa mai roto i te meꞌe taꞌe tano, mo huri o te manaꞌu ki te ꞌAtua, ꞌe mo aŋa i te meꞌe mo takeꞌa e te nuꞌu he aŋi mau ꞌā ko ⌊huri ꞌana te rāua manaꞌu ki a ia⌋.
21»O ruŋa o te meꞌe nei i ꞌa-ꞌaru ai i a au e te hūrio ꞌi te ⌊Kona Haꞌamuri ꞌAtua⌋ ꞌe i oho rō mo tiŋaꞌi mo haka mate mai i a au. 22ꞌE, hai hāꞌūꞌū o te ꞌAtua, e hio-hio e oho nō nei a au ki ꞌaŋarīnā, ꞌe e vānaŋa nei o ruŋa i a ia ki te nuꞌu taꞌatoꞌa, ka hōnui ka taꞌe hōnui. ꞌIna a au he haka ꞌite, ki te hora hopeꞌa, i te rua vānaŋa mo taꞌe ai he vānaŋa o ruŋa i te meꞌe mo topa kī e te perofeta ꞌe e ⌊Mōtē⌋ pē nei ē: 23e mate rō te ⌊Kiritō⌋, ꞌe ko ia te raꞌe ka ora ena mai te mate, ki haka māꞌeha ai pa he mōrī i te manaꞌu o te hūrio ꞌe o te nuꞌu taꞌe he hūrio hai haka ꞌite ki a rāua i te rāveꞌa pē hē te ꞌAtua ana haka eꞌa i te taŋata mai roto i te ūtuꞌa o te hara ꞌe ana vaꞌai i te ora ꞌāpī ꞌina he hopeꞌa raꞌa.
He pāhono iŋa ki a Pauro
24I oti era a Pauro i te kī i tū vānaŋa era, he kī e Feto, i haka pūai te reꞌo:
—¡Ko maꞌa-maꞌa ꞌā a koe, e Pauro ē! A koe i maꞌa-maꞌa ena he rahi o tuꞌu hāpī.
25He pāhono e Pauro:
—ꞌIna a au kai maꞌa-maꞌa, e te suerekao ē. Te meꞌe nei ꞌāꞌaku e kī atu ena e tano rō ꞌā ꞌe he parautiꞌa. 26Nā te ꞌariki ena ko ꞌAkiripa nā ko aŋi-aŋi riva-riva ꞌana i te ŋā meꞌe nei. ꞌO ira a au e taꞌe riꞌa-riꞌa ena mo vānaŋa atu ꞌi muꞌa i a ia. Ko ꞌite ꞌana a au e ꞌite rō ꞌana e ia i te ŋā meꞌe taꞌatoꞌa nei; taꞌe, paꞌi, he meꞌe i topa ꞌi te kona mo taꞌe takeꞌa.
27He hārui ia a Pauro he kī ki te ꞌariki:
Ki taꞌa kī, ¿he parautiꞌa te meꞌe kī e te perofeta? Ko ꞌite ꞌana e au he parautiꞌa mōꞌou.
28He pāhono e ꞌAkiripa:
—¿Kai roa hia koe i manaꞌu rō ai mo haka ⌊kiritiano⌋ i a au?
29He kī e Pauro:
—Ka roa ꞌo ka taꞌe roa, ꞌī a au e ani rō ꞌā ki te ꞌAtua mo riro ōꞌou ꞌe o te nuꞌu taꞌatoꞌa haka roŋo mai ꞌi ꞌaŋarīnā he nuꞌu haka moe i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a Ietū pē au ꞌā. Te meꞌe haŋa nō ꞌāꞌaku he taꞌe puru ꞌe he taꞌe here-here i a kōrua hai vivi pē au.
30He māroa ia te ꞌariki, te suerekao koia ko Verenise ꞌe te nuꞌu taꞌatoꞌa no-noho ananake, 31he haka tapa mai rā kona mo vānaŋa o ruŋa o tū meꞌe era. He kī ki a rāua ꞌā: «Te taŋata nei kai aŋa i te meꞌe taꞌe tano ki haka ūtuꞌa ai hai mate, ꞌe korohaŋa mo puru ꞌi roto i te hare maꞌuꞌaurī».
32He kī ia e ꞌAkiripa ki a Feto:
—ꞌĀhani i taꞌe kī atu mo ture i a ia e te ꞌariki rōmano, e tano nō koe mo haka eꞌa i a ia.
27He haka maꞌu iŋa i a Pauro ki Roma
1I tano era te mahana mo haka maꞌu i a Pauro ki ꞌĪtāria, he vaꞌai e Feto i a Pauro ꞌe i te tētahi nuꞌu puru ki te kope te ꞌīŋoa ko Hurio, he kape o te nūnaꞌa vaꞌehau e kī era O te ꞌAriki. 2I eke ai a mātou ki ruŋa i te pahī e tahi ko hāhine ꞌā mo reva ki ꞌĀtia tuꞌu atu mai te kona ꞌuahu era o Ataramītio. ꞌI muri i a mātou i oho takoꞌa atu ai te taŋata e tahi te ꞌīŋoa ko Aritarako o Tētārōnika, he kona o Mātērōnia.
3ꞌI te rua mahana i tuꞌu ai a mātou ki te ꞌuahu o Tīrone, he kona ꞌi ira i haꞌatiꞌa ai e Hurio i a Pauro mo oho mo uꞌi i tōꞌona nuꞌu repahoa ꞌe mo hāꞌūꞌū e rā nuꞌu ki a ia.
4I reva era a mātou mai Tīrone, he oho a te taha-taha o te motu ko Tīpere mo haka pava mai te tokerau ꞌo te ai ꞌi muꞌa o mātou. 5A te taha-taha o Tiritia ꞌe o Panafiria i haka vari i oho ai a mātou, ꞌe he tomo ki Mira, he kona e tahi o Rītia.
6ꞌI ira i takeꞌa ai e te kape o te vaꞌehau i te pahī o Arehantāria he oho ki ꞌĪtāria, ꞌe he haka eke i a mātou ki ruŋa. 7Ko rahi ꞌā te mahana koraꞌiti nō a mātou e oho era ꞌi te ai o te tokerau ꞌi muꞌa, ꞌe, aŋa riꞌa-riꞌa i vari ai ki muꞌa o te kona era ko Niro. ꞌI te ai ko te noho iŋa mai ꞌana te tokerau ꞌi muꞌa, he vari a mātou a muꞌa o Taramona ꞌe he haka vari tahi i te motu era ko Kereta. 8ꞌI te pūai o te tokerau he oho a mātou a te taha-taha ꞌā ꞌātā ka tuꞌu rō ki te kona e tahi te ꞌīŋoa ko ꞌUahu Riva-riva hāhine ki Rātea.
9ꞌI te taꞌe hōrou o tū pahī era ꞌi te tokerau puhi mai mai muꞌa, ꞌe ꞌi te hāhine o te toŋa, ko taꞌe au ꞌā tū ara era o mātou mo oho nō a roto i te vaikava. ꞌO ira i kī ai e Pauro ki te nuꞌu taꞌatoꞌa o ruŋa i te pahī: 10«E kuā hoa, te ara nei o tātou rake-rake ka oho ena. He emu te pahī ꞌe te meꞌe taꞌatoꞌa nei o ruŋa, ꞌe korohaŋa ꞌātā he mā-mate a tātou».
11Kai haka roŋo te kape o te vaꞌehau ki a Pauro. Ki te taŋata maꞌu i te huira ꞌe ki te taŋata era ōꞌona te pahī i haka roŋo ai. 12ꞌI te taꞌe au o te ꞌuahu o rā kona mo noho o te pahī ꞌi te toŋa, te rahi raꞌa o te nuꞌu o ruŋa he manaꞌu i hau ꞌi te riva mo uꞌi i te rāveꞌa mo reva mai ira ki Fēnise, he ꞌuahu haka ꞌou e tahi o Kereta e pava rō ꞌā i te tokerau mo noho ꞌi ira ꞌi rā ŋā ꞌāvaꞌe.
He rake-rake iŋa o te vaikava
13ꞌI te puhi mai o te tokerau koraꞌiti nō mai te pāꞌiŋa era o Ehipto, he manaꞌu ananake mo oho nō ꞌi tū ara era ki Fēnise. He reva ia te pahī he oho a te taha-taha ꞌā o Kereta. 14Kai roa i puhi mai ai te tokerau pūai pa he tokerau era ko te Pakakina he tiŋaꞌi i te pahī, 15ꞌe he puhia he oho. ꞌI te taꞌe ravaꞌa e mātou mo haka tī-tika i te pōihu-ihu a roto i te tokerau, he haka rē i te pahī ki te tokerau. 16A tuꞌa o te motu ꞌiti-ꞌiti e tahi te ꞌīŋoa ko Kāura a mātou i vari ai i puhia ꞌi te tokerau. ꞌI rā kona, ꞌi te rehe ꞌiti o te tokerau, aŋa riꞌa-riꞌa i ravaꞌa i haka eke mai ai i te vaka ꞌiti-ꞌiti o te pahī. 17I oti era te haka eke mai i te vaka, he toꞌo mai he here-here i te pahī hai taura mo haka hio-hio. ꞌE, ꞌi te riꞌa-riꞌa ꞌo maꞌu-maꞌu te pahī ꞌi te kona o vāeŋa o te vaikava te ꞌīŋoa ko Tirite, he kona taka-taka o te ꞌone ꞌi te ꞌau ꞌe ꞌi te vave, he hoa hai meꞌe mo ꞌaka e raŋa-raŋa rō ꞌā mo haka rehe i te tere o te pahī e puhia era ꞌe ꞌai ka haka rē ki te tokerau. 18ꞌI te rua mahana, ko te pūai iŋa ꞌā tū tokerau era, ꞌe he haꞌamata he hoa-hoa i te meꞌe tari o ruŋa i te pahī. 19ꞌI te toru mahana, he hoa-hoa takoꞌa i te meꞌe o te pahī. 20ꞌI te rahi o te mahana o te taꞌe takeꞌa mai o te raꞌā ꞌe o te hetuꞌu, ꞌe ꞌi te pūai o te tokerau e hetu atu era, he manaꞌu mātou e ko eꞌa mai tū ꞌati era.
21ꞌI te rahi o te mahana o te taꞌe kai, he māroa a Pauro ꞌi vāeŋa o te taꞌatoꞌa he kī:
«E kuā hoa ē, ꞌāhani a kōrua i haka roŋo mai mo taꞌe eꞌa o tātou mai Kereta, e ko topa mai te ꞌati nei. 22ꞌE, hora nei, ꞌina kōrua ko riꞌa-riꞌa. Te pahī nei e emu rō, ꞌe, ka ai atu pē ira, e ko mate e tahi o kōrua. 23Te ꞌAtua, kope ki a ia a au e aŋa nei ꞌe ꞌāꞌana a au, i uŋa mai i te merahi e tahi ꞌi ꞌaŋapō 24mo kī mai: “ꞌIna koe ko riꞌa-riꞌa, e Pauro ē. E ko taꞌe tuꞌu koe ki muꞌa o te ꞌariki rōmano. Hai koe te ꞌAtua ka haka ora ena i te nuꞌu taꞌatoꞌa o ruŋa i te pahī nei”. 25ꞌO ira, e kuā hoa ē, ꞌina kōrua ko riꞌa-riꞌa. A au e haka moe rō ꞌā i tōꞌoku manaꞌu ꞌi ruŋa i te ꞌAtua ꞌe ko ꞌite riva-riva ꞌana e au: te meꞌe nei ka hopeꞌa ena pa he meꞌe kī mau mai era ꞌā e te merahi. 26ꞌE, nā a tātou he maꞌu-maꞌu ꞌi te motu e tahi».
27ꞌI te pō o te hoꞌe ꞌahuru mā maha mahana mai te haꞌamata iŋa o tū ꞌati era i topa ai a mātou, i puhia ꞌi te tokerau, ꞌi roto i te vaikava ko Atiriatiko. Pe te ꞌahuru mā piti o te pō he aŋi-aŋi e te mataroa ko hāhine ꞌā a mātou ki te henua. 28He hāhaŋa i te parera o te vai, e piti ꞌahuru māroa. Pe muꞌa ꞌiti i hāhaŋa haka ꞌou ai, e hoꞌe ꞌahuru mā pae. 29ꞌI te riꞌa-riꞌa ꞌo hetu te pahī ki te māꞌea, he hoa e hā ꞌaka a tuꞌa, ꞌe te manaꞌu mau nō he hōrou he ꞌōtea. 30Te mataroa ko haŋa ꞌana mo tē-tere mai ruŋa i te pahī. He toꞌo mai ia i te vaka, he haꞌamata he haka topa, i haka tuꞌu pa he meꞌe: e hoa ꞌā a rāua i te ꞌaka o muꞌa o te pahī. 31He kī e Pauro ki tū kape era ko Hurio ꞌe ki tāꞌana vaꞌehau: «Mo taꞌe noho mai o te nuꞌu era ꞌi ruŋa i te pahī, e ko ora a kōrua».
32He hore ia e tū ŋā vaꞌehau era i te taura o te vaka ꞌe he haka rē mo viri ki roto i te vai.
33ꞌI te popohaŋa, he ani e Pauro ki te taꞌatoꞌa mo kai, ꞌe he kī: «Ka rua tāpati o te taꞌe kai o kōrua ꞌi te tiaki iŋa mo uꞌi he aha te meꞌe ka topa ena. 34He ani atu a au: ka ka-kai kōrua i te haraoa nei ki ai ai te kōrua haŋu. ꞌIna e tahi o tātou mo taꞌe tomo riva-riva ki ꞌuta».
35I kī era i te meꞌe nei, he toꞌo a Pauro i te haraoa ki tōꞌona rima, he māuru-uru ki te ꞌAtua ꞌi muꞌa o tū nuꞌu taꞌatoꞌa era, he mo-more ꞌe he haꞌamata he kai. 36He kore ia te riꞌa-riꞌa o rā nuꞌu ꞌe he haꞌamata he kai takoꞌa. 37A mātou ꞌi ruŋa i tū pahī era e piti hānere hitu ꞌahuru mā ono taŋata. 38I mākona tahi era mātou, he hoa i te tariko topa ki roto i te vaikava mo haka rehe i te paŋahaꞌa o te pahī.
He emu iŋa o te pahī
39I ꞌōtea era he takeꞌa e te mataroa i te henua taꞌe ꞌite e rāua. He takeꞌa takoꞌa i te haŋa ꞌone, ꞌe he uꞌi i te rāveꞌa mo haka hāhine i te pahī ki ira. 40He hore i te taura o tū ŋā ꞌaka era ꞌe he hoa ꞌi rā kona. He haka rehe-rehe i te taura here o te huira mo haka tika i te pahī ꞌe he haro i te kahu o muꞌa. He haꞌamata tū pahī era he hāhine ki ꞌuta. 41He maꞌu-maꞌu ia te pōihu-ihu ꞌi te kona taka-taka o te ꞌone ꞌi te ꞌau ꞌe ꞌi te vave, ꞌe kai makenu haka ꞌou; he tuꞌa i haꞌamata i ha-hati ꞌi te vave.
42ꞌO tē-tere te nuꞌu puru, he haŋa te vaꞌehau mo tiŋaꞌi mo haka mate. 43ꞌE, ꞌi te taꞌe haŋa o te kape o te vaꞌehau mo mate o Pauro, kai haꞌatiꞌa. He kī: te nuꞌu ꞌite i te kau ka rere ki roto i te vai ka kau ki ꞌuta, 44ꞌe te tētahi ka uꞌi te rāveꞌa mo oho atu a ruŋa i te miro ꞌo a ruŋa i te pārehe-rehe pahī. Pē ira a mātou i tuꞌu ai ki ꞌuta e ora tahi nō ꞌā.
28A Pauro ꞌi te motu ko Marata
1Ki tomo tahi mātou i ꞌite mai ai: te ꞌīŋoa ꞌō o rā motu ko Marata. 2I hāꞌūꞌū rō mai te nuꞌu o ira. ꞌI te hoa o te ꞌua ꞌe ꞌi te takeꞌo, he haka hū e rā nuꞌu i te ahi ꞌe he kī mai mo haka hāhine mo haka mahana.
3A Pauro e runu ꞌā i te huka-huka ꞌe e niꞌo ꞌana i te ahi. Mai ruŋa i te huka-huka hoa e ia ki roto i te ahi i rere ai te kōreha veneno, he ŋau ꞌe he haka hihi ꞌi ruŋa i te rima. 4I takeꞌa era e te nuꞌu o rā motu i te kōreha ko taka ꞌā ꞌi te rima o Pauro, he kī ki a rāua ꞌā: «Pe he meꞌe ena ē: te kope era kope taparahi-taꞌata tiŋaꞌi haka mate i te rua; ka ai atu ko ora ꞌā mai te ꞌati o roto i te vaikava, ꞌina he haka rē e te ꞌatua mo ora».
5He tū-tū ia a Pauro i tū kōreha era mai ruŋa i tōꞌona rima ki roto i te ahi, ꞌe ꞌina e tahi meꞌe i topa ki a ia. 6E manaꞌu era te nuꞌu o rā kona he ahu a Pauro ꞌo he mate. I uꞌi era ꞌina e tahi meꞌe i topa, he huri te manaꞌu ꞌe he haꞌamata he kī: a Pauro he ꞌatua.
7E hāhine nō atu ꞌā ki rā kona te ꞌāua o te taŋata pūꞌoko haka tere o tū motu era te ꞌīŋoa ko Puvirio; ꞌāꞌana i hāpaꞌo i a mātou hai koa e toru mahana. 8Te matuꞌa tane o nei taŋata e moe rō ꞌana ꞌi ruŋa i te roꞌi, ko māui-ui ꞌā ꞌi te māui-ui he hū o te hakari ꞌe he hī. He oho e Pauro he uꞌi. He pure ia ki te ꞌAtua mo te ora o rā taŋata, he haka puā hai rima, ꞌe he ora rō ꞌai tōꞌona māui-ui.
9I ꞌite era e te taŋata o ruŋa i te meꞌe nei, he pae tahi atu te māui-ui o rā motu ki a Pauro, ꞌe he haka ora i te rāua māui-ui. 10ꞌI te haŋa rahi mai o te nuꞌu o rā motu, hai koa i hāpaꞌo mai ai. I tano era te mahana mo reva a mātou ꞌi ruŋa i te pahī, he vaꞌai mai e rā nuꞌu hai meꞌe mo te mātou ara.
He tuꞌu iŋa o Pauro ki Roma
11E toru ꞌāvaꞌe i noho ai a mātou ꞌi tū motu era. I oti era te toŋa, he reva a mātou ꞌi ruŋa i te pahī o Arehantāria noho ꞌi ira ꞌi tū ŋā ꞌāvaꞌe era o te toŋa. ꞌI muꞌa o te pōihu-ihu o rā pahī e tarai rō ꞌā e rua taina ko Kātoro ꞌe ko Pōruki, he hauā, ki te manaꞌu o te mataroa he ꞌatua.
12He tomo a mātou ki Tirakuta. He noho ꞌi ira e toru mahana, 13ꞌe mai ira i reva ai ꞌātā ka tuꞌu rō ki Rēhio. I ꞌōtea era ki te rua mahana, he haꞌamata he puhi mai te tokerau mai tuꞌa, ꞌe he tuꞌu a mātou ꞌi te toru mahana ki Potuori. 14ꞌI ira i piri mai ai te nuꞌu taina. He kī mai mo noho o mātou ꞌi muri i a rāua e tahi tāpati. I oti era rā tāpati he hāꞌere he oho a mātou ki Roma.
15Te nuꞌu taina o Roma ko ꞌite ꞌā i te parau ꞌāpī ko tomo ꞌana a mātou. ꞌO ira i oho atu ai ꞌātā ka tuꞌu rō ki te Mātete te ꞌīŋoa ko ꞌĀpio ꞌe ki te kona ko Te Toru Hare mo tiaki mai ki a mātou. I takeꞌa era e Pauro i tū nuꞌu era, he māuru-uru ki te ꞌAtua ꞌe he ŋaroꞌa ko ai haka ꞌou ꞌā tōꞌona haŋu. 16I tuꞌu era a mātou ki Roma, he haꞌatiꞌa i a Pauro mo noho ꞌi te hare e tahi koia ko haka ꞌauario hai vaꞌehau e tahi.
ꞌI Roma a Pauro
17Ka toru mahana o te tuꞌu o mātou ki Roma, he uŋa e Pauro mo oho o te nuꞌu ⌊hūrio⌋ ra-rahi o ira. I taka-taka tahi era, he kī:
—E kuā taina, ꞌina a au kai aŋa e tahi meꞌe rake-rake ki te tātou taŋata he hūrio ꞌe ki te haka tere iŋa o te tupuna. Ka ai atu pē ira, i vaꞌai nō i a au ꞌi Hērutarema ki te rōmano. 18I oti era te haka ꞌui mai e te rōmano, he haŋa mo haka eꞌa i a au mai roto i te hare maꞌuꞌaurī ꞌo te taꞌe ravaꞌa e tahi meꞌe mo haka ūtuꞌa mai hai mate. 19ꞌE, kai haŋa e te hūrio ra-rahi o Hērutarema mo haka eꞌa i a au e te suerekao. Te meꞌe toe nō ꞌi rā hora mōꞌoku he ani ki te suerekao mo ture mai e te ꞌariki rōmano. Ka ai atu pē ira, ꞌina e tahi ꞌāꞌaku horo mo tōꞌoku taŋata. 20I uŋa atu ena a au mo oho mai o kōrua mo vānaŋa-naŋa o tātou ꞌe mo haka ꞌite atu: i here-here nei a au hai vivi ꞌo te ai he parautiꞌa mōꞌoku te ⌊Kiritō⌋ tiaki e tātou e te itaraera i tuꞌu rō mai.
21He kī e tū nuꞌu era:
—ꞌIna e tahi parau i tuꞌu mai mai Hūrea o ruŋa ōꞌou, ꞌe ꞌina e tahi taina hūrio tuꞌu mai mai ira i kī mai e tahi vānaŋa taꞌe tano o ruŋa i a koe. 22E haŋa rō ꞌā a mātou mo ꞌite i tuꞌu manaꞌu o ruŋa i te hāpī ⌊kiritiano⌋ ꞌo te ai ko ꞌite ꞌā e mātou: ꞌi te kona taꞌatoꞌa e vānaŋa taꞌe tano rō ꞌā o ruŋa.
23He haꞌaꞌau ia a Pauro ananake ko tū nuꞌu era i te mahana mo piri haka ꞌou o rāua. I tuꞌu era ki rā mahana, he oho meꞌe rahi nuꞌu ki te hare ꞌi ira e noho era a Pauro. Mai te pōꞌā ki te ahi-ahi i vānaŋa ai a Pauro o ruŋa i te ⌊haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua⌋. E uꞌi ꞌana mo haka aŋi-aŋi riva-riva ki rā nuꞌu o ruŋa i a Ietū hai meꞌe pāpaꞌi e ⌊Mōtē⌋ ꞌe e te perofeta.
24Tētahi nuꞌu i haka roŋo ki tū vānaŋa era ꞌa Pauro, ꞌe tētahi atu i taꞌe haka roŋo. 25ꞌE, ꞌi te ai manaꞌu kē-kē ananake, he haꞌamata he oho mai rā kona. Te meꞌe hopeꞌa i kī e Pauro ki rā nuꞌu:
«He parautiꞌa te meꞌe haka ꞌite e te ⌊Vārua Maitai⌋ ki te kōrua tupuna hai perofeta era ko ꞌItaia pē nei ē:
26“Ka oho ka kī ki tuꞌu taŋata:
Ka rahi atu te haka roŋo, e ko aŋi-aŋi;
ka rahi atu te uꞌi iŋa, e ko takeꞌa.
27Te manaꞌu, paꞌi, o te nuꞌu nei ko mira-mira ꞌā.
Ko puru ꞌana te tariŋa, ꞌe ko puru ꞌā te mata,
ꞌo ŋaroꞌa, ꞌo takeꞌa, ꞌo aŋi-aŋi;
ꞌo huri te manaꞌu ki ruŋa i a au
ꞌo haka kore e au i te rāua hara”.
28»E ꞌite kōrua: mai te hora nei pe muꞌa ka oho ena, te ꞌAtua he haka ꞌite takoꞌa ki te nuꞌu taꞌe he hūrio i te roŋo pē hē te taŋata ana eꞌa mai roto i te ūtuꞌa o te hara ꞌe ana ravaꞌa i te ora ꞌāpī ꞌina he hopeꞌa raꞌa vaꞌai e te ꞌAtua, ꞌe ko rāua te nuꞌu ka haka roŋo ena».
[29I oti era a Pauro te kī i te meꞌe nei, he eꞌa he oho tū nuꞌu era koia ko tātake ki a rāua ꞌā.]
30E rua matahiti o Pauro i noho ai ꞌi te hare e ꞌauhau e ia. Ki ira te nuꞌu taꞌatoꞌa e oho era mo uꞌi. 31ꞌIna he riꞌa-riꞌa e haka ꞌite era a Pauro o ruŋa o te haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua ꞌe e hāpī era ki te nuꞌu o ruŋa o Ietū Kiritō, ꞌe ꞌina e tahi nuꞌu i kī mo taꞌe aŋa pē ira.