Luka

1

1 Kwa mutsakwa Tofilo: Wantu wenji waḍema kwora dzuu ya hayaḍe mambo yahendekeeyo kahi yehu. 2 Wora dza hiviḍe husumwiijwevyo ni hawaḍe wayaoneyeo haya mambo yakwakuhendekani hangu ḍabvu. Hawaḍe wayaoneyeo ndiwo wawaḍe wantu wadziyeo wakilalabva haya maagu. 3 Ndookomu, Muhilwa Tofilo, kwa dzambo ḍya kwamba niiyachimiza haya mambo yonse urembo hangu yepfoḍabva, na kuwauza wantu weokuwapfo yepfohendeka, niḍiona t̯aro dzema kwora urembo mambo yahendekeeyo. 4 Nikworea hivi ili upate maagu ya hachi dzuu ya kula kintu uyongweezejwecho. 5 Ngera za Herod̯e epfokuwa haju jwa nsi ya Yud̯aya, kwiwapfo mukohani mumodza eyeakihanwa Zakaria, ayawiye kit̯aro cha Ukohani cha Abiya. Ewa na muke eyeakihanwa Elizabeti, ayawiye yukoo jwa Mukohani mukuu Haroni. 6 Wowii wewa wantu wahachi na wamutsakiza Muungu, wakiuḅa amuri na sharia zonse za Ḅwana. 7 Wewa majarisa, ela ntawakuwa na wana koro Elizabeti ewa nd̯at̯a. 8 Nsiku modza Zakaria ekihenda kazi ya Ukohani, koro iwa maro ya kit̯aro cha Abiya, 9 dza ivyokuwa adha ya wakohani kubiga kura kumutsana huyuḍe jwa kufukiza vumba humu Hekaluni. Maro imugwiya Zakaria nae kanjia kufukizani vumba humu Hekaluni. 10 Epfoakifukiza hiḍi vumba, huku nze t̯ut̯a ya wantu iwa yakuyombani. 11 Iyo saa malaika jwa Ḅwana kamut̯upukia Zakaria, na kasumama mukono kuyume wa haya madhabahu ya kufukizia vumba. 12 Zakaria epfomuona, mojo umuḅaika na kanjijwa ni oga. 13 Ela huyu malaika kamwamba, “Zakaria, nkudzoshooge! Muungu kasikia mayombo yako, na mukaziwo Elizabeti kadzakuvyaiya mwanamuyume nawe kudzamuhana Yohana. 14 Wewe na wangine wenji, mudzawa na tsekea iyodze huyu mwana adzepfovyajwa! 15 Yohana kadzawa muntu mukuu usoni kwa Ḅwana. Nkakudzanwa tembo wala kiḍechonse chichonarumisa. Hangu kuvyajwani kwakwe kadzadzazwa na Ruhu Mudheru. 16 Na kadzawahendeza wenji wa wantu wa Isiraeli wamugalie Ḅwana Muungu jwao. 17 Yohana kadzayongowa usoni ya Ḅwana amuelekanyie machiyo yakwe na Ruhu na nguvu dze za Eliya. Kadzawatsanganya wababa na wana wao pfamodza kawii. Kadzawakengeuya wasiomuhikiza Ḅwana kuwa wantu wahachi na kadzawaelekanya wantu t̯ayari kumukaraḅisha Ḅwana.” 18 Zakaria kamuuza huyu malaika kamwamba, “Ni kintu ga cha kunimpa kuhikiza kuvyajwa kwa huyu mwana? Koro ami na mukazangu hujara muno.” 19 Huyu malaika kamwambukuya kamwamba, “Mimi ni Gabrieli niyenasumama usoni kwa Muungu. Kanihuma nikuyeheye haya maagu mema. 20 Ela t̯ayowa, kwa kwamba nkukuhikiza hi ḍaamisa ya hachi nikwambiiyeyo, nawe unawa ḅuḅwi, nkukudzaweza kunena hat̯a yadzepfot̯imia.” 21 Hiḍe t̯ut̯a ya wantu imuinda Zakaria huku wakimamat̯a kwamba chichokumuwekani amuḍe Hekaluni ni kintu ga. 22 Epfoyawa huku nze, nkakuweza kut̯amuka chuuwo anene nao. Ishinu kanena nao kwa kuwabigia peni. Ndookomu wahambuya kwamba kat̯ongana na dzambo. 23 Maro ya Zakaria ya kuhenda kazi Hekaluni ipfosiya, kauja nyumbani kwakwe. 24 Ntakikuchia kit̯emo kiyeya, Elizabeti mukaza Zakaria kamiha. Kadzifitsa nyumbani myezi mitsano pfasipfo kuyawa nze. 25 Makisa kamba, “Ni t̯ei ga ya Muungu eyonayo kwangu hat̯a anihendeze nipate mwana? Hiḍi ni dzambo ḍya wantu weḍyowakinibalifa naḍyo muno, koro niwa sidzavyaa mwana!” 26 Ipfofika mwezi wa handahu wa mimba ya Elizabeti, malaika Gabrieli kahumwa ni Muungu ende mudzi wa Nazareti wiwo nsi ya Galilaya. 27 Humuḍe mudzini kwiwapfo mwanamuke galit̯ama eyeakihanwa Maria. Maria ewa kamanyana na muntu eyeakihanwa Yusufu ayawiye sindo wa haju D̯aud̯i. 28 Malaika akimudzia kamwamba, “Kwa naghea nto muvodhyegwa! Ḅwana ka pfamodza nawe.” 29 Hi kedhya ya malaika imuhusya Maria muno hat̯a kaḍabva kumamat̯a maanaye. 30 Kenge malaika kamwamba, “Nkudzoshooge Maria, koro Muungu katsakizwa nawe. 31 Ndookomu kudzamiha, na kudzavyaa mwanamuyume na sariḍye kudzamuhana Yesu. 32 Kadzawa mukuu na kadzahanwa Mwana jwa Muungu awee dzuu. Ḅwana Muungu kadzamumpa uhaju dza wa bibijwe D̯aud̯i. 33 Kadzawa haju jwa wantu wa Isiraeli maishi na uhajuwe ntaukudzasia.” 34 Maria kamwambukuya huyu malaika kamwamba, “Mimi ni mwanamuke galit̯ama. D̯ubva haya haya yanawadze, nami sidzi muyume?” 35 Huyu malaika kamwambukuya kamwamba, “Ruhu Mudheru kadzakusukia, na nguvu za Muungu awee dzuu zinakufinikiza dza kivwii. Na huyu mwana adzeyevyajwa anawa mudheru, na anahanwa Mwana jwa Muungu. 36 T̯ayowa, hat̯a mwenziwo Elizabeti ahanijwee nd̯at̯a hi hii saasambi ana mimba ujarisumeani mwakwe. Na hu ni mwezi wakwe wa handahu. 37 Koro kwa Muungu ntaku kisichowezekana.” 38 Ndookomu Maria kamba, “Mimi ni kikitu jwa Ḅwana, nayanihendekeye dza uneneyevyo.” Maria epfokwisa kunena hivyo huyuḍe malaika kagonzowa. 39 D̯ubva Maria kanuka na rebvu kwenda mudzi wa mirimani wiwokuwa nsi ya Yud̯aya. 40 Epfofika kanjia nyumbani mwa Zakaria na kamukedhya Elizabeti. 41 Mweedha Elizabeti epfosikia kedhya ya Maria, huyu mwana humu humboni katsumpa. Nae Elizabeti kadzazwa Ruhu Mudheru, 42 na kaḍabva kunena na idzwi kuu kamba, “Muungu kakuvodhya kuchia wake wonse, na huyu mwana udzeyevyaa nae pia kavodhyegwa! 43 Ami ni ga, hat̯a mama jwa Ḅwana jwangu anidzie mimi? 44 Koro nipfosikia kedhya yako t̯u, huyu mwana katsumpa na tsaiko mahumboni mwangu. 45 Tsekea nzako, awe userefat̯ie kwamba haya wambiijweyo ni Ḅwana yadzat̯imia ḍugha!” 46 Maria kanena kamba, “Mojo wangu unamukuzya Ḅwana, 47 na ruhu yangu itsaika. Nina tsekea kwa dzambo ḍya Muungu mupfonya jwangu, 48 kwa dzambo ḍya kwamba kanivodhya, mimi niiye kikituche kachuchu. Koro hangu hi hii saasambi, vivyazi vyonse wadzanihana, ‘Muvodhyegwa.’ 49 Koro Muungu mwenye nguvu kanihendea makuu, na jeje nka mwenziwe eyenaingana nae. 50 Nansoye inawa kwao wonse weonamushooga, hangu kivyazi hat̯a kivyazi. 51 Kahenda mambo makuu na mukonowe, kawad̯achasa hawaḍe weonadziona kwa dzambo ḍya haya weyokumamat̯ani myojoni mwao. 52 Kawanuya mahaju wenye nguvu uhajuni mwao, na kawakuzya hawaḍe weo wachuchu. 53 Weo nzaani kawakusya na mambo mema mema, na majabva kawayavya mikono mihupfu. 54 Muungu kat̯imiza ḍamanoḍye kwa wabibi zehu, na kamumpa ugijo Isiraeli muhumisi jwakwe. 55 Kakumbuka nansoye kwa Iburahimu na kivyazi chakwe chonse mumpaka mwiso dza evyowambia wabibi zehu hangu kae.” 56 Makisa Maria kakaa hafufi myezi mihahu kwa Elizabeti, ndipfo akigala nyumbani kwakwe. 57 Ipfofika nsiku ya kudzifunguya, Elizabeti kavyaa mwanamuyume. 58 Wantu wa hafufi na wa sindowe wepfopata haya maagu ya kuvyajwa huyu mwana, wonse watsekea nae. Waiona nanso ya Muungu kwakwe. 59 Ipfofika nsiku ya nane hangu kuvyajwani, wantu wadza kumuhinya. Wetsaka kumuhuna sari ḍya babajwe, Zakaria. 60 Ela mamajwe kawambukuya kawamba, “Sivyo! Ni kuhanwa Yohana.” 61 Hawaḍe wantu wamwamba, “Ela ntaku yuḍejwonse sindoni mwenu awee na sari ḍya Yohana!” 62 Makisa wamuuza na vihambwiizo babajwe, wakilacha kumanya atsakiyevyo kumuhana huyu mwana. 63 Ndookomu Zakaria kaḍama kiḅao cha kworea na kora kwamba, “Sariḍye ni Yohana.” Na wonse wamaka. 64 Iyo saa kaḅajwa kanwake, jwiimijwe jufunguka na kaḍabva kumushad̯a Muungu. 65 Wantu weoishi hafufi wonse washooga. Na maagu ya mambo haya yahendekeeyo yad̯achaa midzi iyo mirimani mwa Yud̯aya yonse. 66 Wonse wayasikiiyeo haya wayamamat̯a, wakidziuza wakyamba, “Ayu mwana kadzawadze?” Koro Ḅwana ewa nae. 67 Zakaria, babajwe Yohana kadzazwa Ruhu Mudheru na kanena hayaḍe ya Muungu eyotsaka anene. Kamba, 68 “Ḅwana Muungu jwa Isiraeli ashad̯we, koro kadzia kuhugija swiswi hwiwo wantuwe. 69 Kahuyehea mupfonya eye jangina, ayawiye nyumba ya D̯aud̯i muhumisi jwakwe. 70 Dza aneneevyo hangu kae kuchiiya na kwa manabii wakwe. 71 Kwamba anahupfonya kuyawana na nyabva wehu, na wantu wonse wahukeveyeo. 72 Kamba anahuyanga nansoye kwa wabibi zehu, na anat̯imiza ḍamano ḍyakwe ahendeyeḍyo nao. 73 Kamuyapfia bibi jwehu Iburahimu, 74 kwamba anahupfonya kuyawa kwa nyabva wehu, na ahupfe kumuhumikia pfasipfo oga wa nyabva wehu. 75 Kanena hivi ili huweze kuishi na Muungu maishi, na hudziyavye kwakwe kwa kuhenda miroye. 76 Nawe mwanangu, unahanwa nabii jwa Muungu awee dzuu. Unamuyongowa Ḅwana kuimuelekanyia njiaye. 77 Kudzawambia wantuwe kwamba Muungu anawayatsia nabvise zao, koro ndivyo adzevyowapfonya. 78 Koro Muungu jwehu ni mumpowe na munanso. Anahuyeheya mupfonya adzeewa dza dzuwa, ḍiḍyokutsembuzani kwehu. 79 Ḍiwayangaiye wantu wonse, waringijweo ni kiza cha kufwa, ili ahuyongowe kwiko machiyo ya naghea.” 80 Ndookomu huyu mwana kakuya na kenjipfa na nguvu za kimwii na za kiruhu. Kakaa yuwandani hat̯a nsiku adzeyoakidzihambwiiza kwa wantu wa Isiraeli na kuwasumwiiya chuuwo cha Ḅwana.

2

1 Ngera za uḍyana wa Yohana, kwiwapfo haju at̯awaliye nsi ya Rumi na nsi zingine nyinji. Haju huyo ekihanwa Kaisari Agust̯o. Kayavya amuri ya kut̯aligwa wantu wa nsi zonse at̯awaliyezo. 2 Kut̯aligwa huku kwiwa nkwa d̯ura ngera ya Kirenio epfokuwa liwali jwa Siria. 3 Ndookomu kula muntu kenda kworegwani mudzini kwao. 4 Yusufu kanuka kuyawa mudzi wa Nazareti wiwo Galilaya, kenda mudzi wa Betilehemu wiwo Yud̯aya, ekovyajwa haju D̯aud̯i. Yusufu kenda hukuḍe, koro ewa jwa sindo na yukoo jwa D̯aud̯i. 5 Kenda akoregwe pfamodza na Maria, huyu mwanamuke amanyananiye nae, eyekuwa muziho. 6 Ndookomu, wepfokuwa Betilehemu amaale, nsiku zakwe za kudzifunguya zifika. 7 Maria kavyaa mwanamuyume hangafa. Kamulinga-linga na vit̯ani na kamut̯ambaarya t̯orani mwa kuḍiya ngombe chakuḍya. Koro ntakukuwa namfasi nyumbani mwa wageni. 8 Hafufi na Betilehemu, kwiwapfo wat̯unga weowakyamia mbuzi zao nasiku makondeni. 9 Iyo saa malaika jwa Ḅwana kawat̯upukia, na marembo ya Muungu yawayangaiya tswee, nao wanjijwa ni oga muno. 10 Ela huyu malaika kawamba, “Namutseshooga, koro nimuyeheya maagu mema, yadzeyoyeha tsekea nkuu kwa wantu wonse. 11 Koro yeo, mudzini mwa D̯aud̯i, mumavyaijwa mupfonya, ndiye Kirist̯o Ḅwana. 12 Na kihambwiizo chenu ni hichi: Mudzaona mwana kalelehea alingijwe na vit̯ani na at̯ambarisijwe t̯orani mwa kuḍia ngombe.” 13 Iyo saa kit̯aro cha malaika kuyawa mbinguni kitsanganika pfamodza na huyuḍe malaika na waḍabva kumushad̯a Muungu wakyamba, 14 “Shad̯u nza Muungu awee dzuu mbinguni, na naghea iwe lumwenguni, kwa wantu atsakizijweo nao!” 15 Makisa hawa malaika wawayatsa hawa wat̯unga na wapfaa mbinguni. Ndookomu hawa wat̯unga wanena wao na wao wakyamba, “Hwendeni Betilehemu hukaḍiyowe hiḍi dzambo ḍihendekeyeḍyo ḍya Ḅwana ahwambiiyeḍyo.” 16 Ndookomu hawa wat̯unga wanuka na rebvu, wenda wamuona Maria na Yusufu, noyu mwana eyet̯ambaariswa t̯orani mwa kuḍiya ngombe. 17 Wakisa kumuona huyu mwana, hawaḍe wat̯unga wawasumwiiya hawa wantu hayaḍe yonse ya malaika awambiiyeyo dzuu ya huyu mwana. 18 Na wonse wasikiiyeo haya wambiijweyo ni hawa wat̯unga wamaka. 19 Ela Maria kaviweka vyuuwo hivi mojoni mwakwe na kuvimamat̯a. 20 Makisa hawa wat̯unga wagala huku wakimushad̯a Muungu kwa yonse wasikiiyeyo na waoneyeyo. Koro wamuona huyu mwana dza viviḍe wambiijwevyo ni malaika. 21 Huyu mwana epfofikisa nsiku nane hangu epfovyajwa, kangizwa harusini na kapfegwa sari. Kahanwa Yesu, dza viviḍe vya huyu malaika evyonena kaḅila Maria nkadzamumiha. 22 Vyoregwa Shariani mwa Musa kwamba, kwa Wayahud̯i, kula muke adzifungwiiye mwanamuyume, anakaa nsiku miyongo mine asidzadhereswa. Na ili aweze kudhereswa, imumala kuyavijwa mvuugiya ya vikwe viwii ambu wana ndiwa wawii. Na pia vyoregwa kwamba, kula mwanamuyume hangafa, ni had̯i at̯olegwe kwa Ḅwana. D̯ubva nsiku miyongo mine zipfosia hangu nsiku ya Yesu avyaijweyo, Maria na Yusufu wenda pfamodza na huyu mwana Hekaluni Yerusalemi, kumuyavya kwa Ḅwana. 25 Ngera hiziḍe kwiwa muntu eyeakihanigwa Simioni, eyeakikaa Yerusalemi. Ewa muntu muhachi na eyeakimuhila Muungu. Ruhu Mudheru ewa dzuuye, na ekiindiya mupfonya jwa Waisiraeli. 26 Ruhu jwa Muungu kamuyanga Simioni kwamba asidzafwa kadzamuona Mupfonya adzeehumwa ni Muungu. 27 Akiyongojwa ni Ruhu Mudheru, Simioni kenda Hekaluni. Na iyo saa Yusufu na Maria wepfokudza na Yesu kumuhendea adha za kisharia, 28 Simioni kamuhwaa huyu mwana mikononi mwakwe na kamushad̯a Muungu kamba, 29 “Ḅwana, sasa kumaḍit̯imiza ḍamano ḍyako, d̯ubva muyatse muhumwao ende na naghea. 30 Koro nimamuona mimi mwenye, huyu mupfonya jwa wantuwo, 31 umuelekanyiyee ili wantu wonse wamuone. 32 Kadzawa dza muyanga wa kuyangazia vyeet̯i miroyo na kadzawa hila nkuu kwa wantuwo wa Isiraeli!” 33 Ise na nina huyu mwana wamakiswa ni vyuuwo vinenejwevyo ni Simioni dzuuye. 34 Makisa Simioni kawavodhya kisa kamwambia Maria, “Huyu mwana huyu kadzawahendeza wenji wa wantu wa Isiraeli wapfonyegwe na wangine waare. Kadzawa kihambwiizo cha Muungu, ela wantu wenji wadzamudziza. 35 Ndookomu mat̯aro ya siri ya wantu wenji yadzayangaa wekeani. Nawe kudzapata ngiru, iyo nkali dza kisu, idzeyokusimika mojowo.” 36 Kwiwa nabii muke jarisa, eyeakihanwa Hana. Ewa mwanamuke jwa Fanueli, jwa kyeet̯i cha Aseri. Kahwajwa, na ḅaad̯a ya myaka mifungahe muumewe kafwa. 37 Na hat̯a epfofikisa myaka miyongo minane na mine ewa amaale ni muke muchiwa. Ekyenda Hekaluni kumuyomba Muungu na kufunga siku na musikahi. 38 Simioni epfoakinena na Maria na Yusufu, Hana kadza. Nae kaḍabva kumushad̯a Muungu na kusumwiiya dzuu ya huyu mwana kwa kula eyeakimuyoweeya Muungu aikombowe Yerusalemi. 39 Ndookomu Maria na Yusufu wepfot̯imiza yonse ya hi sharia ya Ḅwana iyoikitsaka wahende, wauja Nazareti ya Galilaya. 40 Huyu mwana kakuya na kawa na nguvu. Kadzaa karo, koro Muungu ewa katsakizwa nae. 41 Kula mwaka wavyaziwe Yesu wekyenda Yerusalemi kwa jila ya Pasaka. 42 Yesu epfofika myaka kumi na miwii wenda nae kwe jila. 43 Hi jila ipfosiya, ise na nina waḍabva kugala nyumbani. Ela ntawakumanya ya kwamba Yesu kahafa Yerusalemi. 44 Wao wat̯ara kwamba ewa pfamodza na wantu wao wayawiyeo Yerusalemi. D̯ubva mioroye ise na nina waḍabva kumulacha kwa waḅamu zao na wantu wa sindoni mwao. 45 Wakitsamuona, wauja Yerusalemi wakamulache. 46 Wamulacha hat̯a nsiku ya hahu hangu wepfonuka Yerusalemi, ndipfo wakimuona. Wamuona kakaa Hekaluni na waalimu wa Sharia, akiwapfindiiya na kuwauza vyuuwo. 47 Wonse wamusikiiyeo Yesu akwakwambukuyani urembo hayaḍe eyoakiuzwa wamaka kwa karowe. 48 Mambo hayo yamumakisa ise na nina muno. Makisa mamajwe kamuuza, kamwamba, “Mwanangu, maana ya kuhuhenda hivi hivi ni? T̯ayowa, ami na babajo hwikikulacha na d̯ina kula pfantu, katsi kwapfahapfa!” 49 Yesu kawambukuya kawamba, “Anywi munilachia? Munamba ntamukumanya hat̯a kwamba ni had̯i niwepfo nyumbani mwa Baba?” 50 Ela wao ntawakuimuka kwambukuyakwe. 51 D̯ubva Yesu kagijana nao, wauja Nazareti na nkakuyatsa kuwat̯ii. Maria kayaweka haya yonse mojoni mwakwe. 52 Yesu kagija kukuya na chimo na kenjipfa na karo. Na Muungu na wanaad̯amu wagija kutsakizwa nae.

3

1 Wiwa mwaka wa kumi na nsano hangu Kaisari Tiberio awe haju jwa nsi yonse ya Rumi. Nsiku hizo, Pontio Pilato, ewa liwali jwa Yud̯aya. Na Herod̯e ewa haju jwa Galilaya, na Filipo ndugujwe, ewa haju jwa Iturea na Tirakoniti. Hali Lisania ewa haju jwa Abileni. 2 Na Anasi na Kayafa wewa wakohani wakuu. Ngera hizo, chuuwo cha Muungu kimudzia Yohana mwana jwa Zakaria, akiwa yuwandani. 3 Kenda ḍanda zonse za tsana ya Yorod̯ani, akisumwiiya wantu kwamba, wapfyehuze mama na wat̯opyegwe ili Muungu apate kuwayatsia nabvise zao. 4 Ndookomu yahendeka dza yorejwevyo chuoni mwa nabii Isaya kwamba, “Ni muntu eyekulalabvani yuwandani akyamba, ‘Ielekanyeni njia ya Ḅwana, na muyarongaarye machiyoye. 5 Mawehe yonse nayadzazwe, mirima na maguba yonse navisapfazwe. Na njia zipfohokeyezo nazigonzojwe na njia nzuka nazihendegwe kuwa nyema. 6 Wantu wonse wadzaiona njia ya mupfonyo wa Muungu.’ ” 7 D̯ubva wantu wenji na wenji wamwendea Yohana wakitsaka awat̯opye. Nae kawamba, “E nywinywi kivyazi cha nyoka! Ni ga amwambiyee kwamba munaweza kuid̯arama e hukumu ya Muungu iyokudzani? 8 Ikiwa kwamba mupfyehuza mama ḍugha, ḅasi ishini maisha ya kuyanga kwamba muziyatsa nabvise zenu. Na wala namutsedzihwaiya kwamba mu wadheru usoni kwa Muungu kwa kwamba mu kivyazi cha Iburahimu. Koro hachi nyakumwambiani, Muungu anaweza kuyahwaa haya mawe haya, na ayapfyehuze kuwa yuvyee jwa Iburahimu. 9 Na sasa hiḍi shoka ḍimakwisa kuwekwa t̯ayari. D̯ubva kula muhi usiwovyaa matunda mema unakentwa na unakwangukijwa mohoni.” 10 Wantu wamuuza Yohana wamwamba, “Mani d̯ubva huhendedze?” 11 Nae kawambukuya kamba, “Awee na nkanzu mbii namumpe modza huyuḍe asikintu, na awee na chakuḍya nahende vivyo.” 12 Makisa kudza na wahwaa kuwa, weowakitsaka kut̯opyegwa. Nao wamuuza wamwamba, “Mwaalimu, ehe naswi huhendedze?” 13 Nae kawambukuya kawamba, “Namutsehwaa kuwa kuchia chima muwekeejwecho.” 14 Makisa na asikari nao pia wamuuza, wamwamba, “Ehe naswi huhendedze?” Yohana kawambukuya kamba, “Namutsesit̯aki muntu kwa dzambo asiḍyohenda nolawe kudhara vivyo vya wantu. Furumani na maipfo ya kazi yenu.” 15 Kula mumodza eyeakiindia yadzeyohendeka kaḍanganika, koro ntawakumanya kwamba Yohana ndiye ayu Masiya ambu hat̯a. 16 Ndookomu Yohana kawamba, “Mimi nyakumut̯opyani na madzi, ela kuna muntu eyekudzani nyuma yangu, eye na uwezo mukuu kunichia mimi. Sinamala hat̯a kufunguya milao ya viyahuvye. Jeje kadzamut̯opya na Ruhu Mudheru na moho. 17 Mikononi mwakwe kagija yutseo jwa kuvut̯ia. Kaa t̯ayari kudzaivut̯ya hi bvaro na aḍisafise hiḍi hanga. Hi bvaro nyema anaihwaa anaingiza chihaani, ela haya mapfapfi anayangiza mohoni na yanapfya moho usiozimika.” 18 Ndookomu Yohana kawaera wantu kwa njia nyinji, akwakuwasumwiiyani maagu mema. 19 Kamut̯olela haju Herod̯e, kwa dzambo ḍya kumuhwaa Herod̯ia, eyekuwa mukaza ndugujwe na kwa mazuka yangine ahendeyeo. 20 Kwa dzambo ḍyevihivi Herod̯e kamufunga Yohana gerenzani, akidzyongezea mazukaye. 21 Wantu wonse wepfokwisa kut̯opyegwa, Yesu nae kadza kat̯opyegwa. Makisa epfoakiyomba hizi mbingu zipfenuka, 22 na Ruhu Mudheru kamusukia kwa yuumbo jwa ndiwa. Makisa kusikika idzwi kuyawa mbinguni ḍikyamba, “Wewe u mwanangu mutsakwa, nitsakizwa nawe muno.” 23 Yesu epfoḍabva kuyongweeza, ewa na chima cha myaka miyongo mihahu. Eehanwa Yesu mwana jwa Yusufu, dza vya wantu wamut̯ariiyevyo. Heli ewa babajwe Yusufu. 24 Heli ewa mwana jwa Matati. Matati ewa mwana jwa Lawi. Lawi ewa mwana jwa Meleki, na Meleki ewa mwana jwa Yanai. Yanai ewa mwana jwa Yusufu. 25 Yusufu ewa mwana jwa Matatia. Matatia ewa mwana jwa Amosi. Amosi ewa mwana jwa Nahumu. Nahumu ewa mwana jwa Esili. Esili ewa mwana jwa Nagai. 26 Nagai ewa mwana jwa Mati, na Mati ewa mwana jwa Matatia. Matatia ewa mwana jwa Simei, na Simei ewa mwana jwa Yoseki. Yoseki ewa mwana jwa Yod̯a 27 na Yod̯a ewa mwana jwa Yonani. Yonani ewa mwana jwa Resa, na Resa ewa mwana jwa Zerubabeli. Zerubabeli ewa mwana jwa Salatieli, na Salatieli ewa mwana jwa Neri. 28 Neri ewa mwana jwa Meleki, na Meleki ewa mwana jwa Ad̯i. Ad̯i ewa mwana jwa Kosamu, na Kosamu ewa mwana jwa Elimadamu. Elimadamu ewa mwana jwa Eri. 29 Eri ewa mwana jwa Yoswa, na Yoswa ewa mwana jwa Elieza. Elieza ewa mwana jwa Yorimu, na Yorimu ewa mwana jwa Matati. Matati ewa mwana jwa Lawi, 30 na Lawi ewa mwana jwa Simioni. Simioni ewa mwana jwa Yud̯a, na Yud̯a ewa mwana jwa Yusufu. Yusufu ewa mwana jwa Yonamu, na Yonamu ewa mwana jwa Eliakimu. 31 Eliakimu ewa mwana jwa Melea, na Melea ewa mwana jwa Mena. Mena ewa mwana jwa Matata, na Matata ewa mwana jwa Natani. Natani ewa mwana jwa D̯aud̯i, 32 na D̯aud̯i ewa mwana jwa Yese. Yese ewa mwana jwa Obed̯i, na Obed̯i ewa mwana jwa Boazi. Boazi ewa mwana jwa Salimoni, na Salimoni ewa mwana jwa Nahasoni. 33 Nahasoni ewa mwana jwa Aminadabu, na Aminadabu ewa mwana jwa Adimini. Adimini ewa mwana jwa Arini, na Arini ewa mwana jwa Ezironi. Ezironi ewa mwana jwa Perezi, na Perezi ewa mwana jwa Yud̯a. 34 Yud̯a ewa mwana jwa Yakobo, na Yakobo ewa mwana jwa Isaka. Isaka ewa mwana jwa Iburahimu, na Iburahimu ewa mwana jwa Tera. Tera ewa mwana jwa Nahori, 35 na Nahori ewa mwana jwa Serugu. Serugu ewa mwana jwa Ragau, na Ragau ewa mwana jwa Pelegi. Pelegi ewa mwana jwa Ebari, na Ebari ewa mwana jwa Shela. 36 Shela ewa mwana jwa Kainani, na Kainani ewa mwana jwa Arifakisadi. Arifakisadi ewa mwana jwa Shemu, na Shemu ewa mwana jwa Nuhu. Nuhu ewa mwana jwa Lameki, 37 na Lameki ewa mwana jwa Metusala. Metusala ewa mwana jwa Henoke, na Henoke ewa mwana jwa Yaredi. Yaredi ewa mwana jwa Mahalaleli, na Mahalaleli ewa mwana jwa Kainani. 38 Kainani ewa mwana jwa Enosi, na Enosi ewa mwana jwa Seti. Seti ewa mwana jwa Ad̯amu, na Ad̯amu ewa mwana jwa Muungu.

4

1 Yesu epfokwisa kut̯opyegwa kagala kuyawa tsana ya Yorod̯ani akiwa kadzaa Ruhu. Kayongojwa ni Ruhu Mudheru 2 hat̯a yuwandani endeyeko akikaa kwa nsiku miyongo mine, akiḍemegwa ni Shaat̯ani. Kwa hizo hizo nsiku zonse, Yesu nkakuḍya kiḍechonse. Ndookomu hizo nsiku zipfosia kagijwa ni nzaa. 3 Shaat̯ani kamwamba, “Ikiwa kwamba wewe u mwana jwa Muungu ḍugha, ḍiamuru hiḍi iwe hiḍi ḍiwe mukahe.” 4 Ela Yesu kamwambukuya kamwamba, “Vyoregwa matsoroni kwamba, ‘Mwanaad̯amu nkanaishi kwa chakuḍya t̯u.’ ” 5 Makisa Shaat̯ani kamuhwaa Yesu kenda kamuyanga nsi zonse za lumwengu dza kupfesa. 6 Kisa kamwamba Yesu, “Ukinivunzia nkuhi mimi, nakupfa mawezo na uhaju wa nsi zonse hizi na maremboye. Koro nizipfegwa mimi na nina mawezo ya kuzimumpa yuḍejwonse nitsakiyee.” 8 Ela Yesu kamwambukuya kamwamba, “Vyoregwa matsoroni kwamba, ‘Umuhile Ḅwana Muungujo na umuhumikie jeje heket̯u!’ ” 9 Makisa Shaat̯ani kamupfiika Yesu hat̯a Yerusalemi, na kamusumamisa hapfaḍe pfantu pfepfo dzuu pfa mwiso pfe Hekalu. Kisa kamwamba, “Ikiwa kwamba wewe u Mwana jwa Muungu ḍugha, dzyanguse nsi kuyawa hapfa dzuu. 10 Koro vyoregwa kwamba, ‘Muungu anawaamuru malaikawe wakwamiye, 11 na wakutsukuye dzuu dzuu, utsekudzakolasika na iwe hat̯a modza.’ ” 12 Yesu kamwambukuya kamwamba, “Haya matsoro yamba, ‘Nkudzomuḍeme Ḅwana Muungujo!’ ” 13 Ndookomu Shaat̯ani epfokwisa kumuḍema Yesu kwa kula njia, kamuyatsa nguzi. 14 Makisa Yesu kagala ḍyimbo ḍya Galilaya akiwa na nguvu za Ruhu Mudheru. Maagu dzuu yakwe yad̯achaa nsi yonse ya Galilaya. 15 Kayongweeza masunagogini, na wonse wamushad̯a kwa mayongweezoye. 16 Makisa Yesu kenda Nazareti, mudzi ayeejweo. Nsiku ya Sabato kanjia sunagogini dza abarat̯iyevyo. Epfokuwa humuḍe kuzimu, kasumama asome haya matsoro madheru. 17 D̯ubva kapfegwa chuo cha nabii Isaya. Kachipfenuya pfantu pforejwepfo pfakyamba, 18 “Ruhu jwa Ḅwana ka dzuu yangu, ndookomu kanitsana niwasumwiiye makowesa Maagu Mema. Kanihuma niwalalabviye wafungwa kufungujwa kwao, na kuona kawii kwa ntumbu matso, na kuwahendeza weokuonejwani watseonejwa kawii. 19 Muungu kanihuma kuulalabva mwaka wa Ḅwana wa kuwapfonya wantuwe.” 20 Yesu epfokwisa kusoma kachimugalichiza hichi chuo huyuḍe muhumisi, makisa kakaa chihako. Wantu wonse weokuwa humuḍe sunagogini wamud̯eḍea gu! 21 D̯ubva Yesu kaḍabva kuwambia hawa wantu, akyamba, “Hivi vya haya matsoro yaneneyevyo, yeo visakut̯imiya.” 22 Ndookomu wantu wonse weokuwapfo watsakizwa nae na wamaka muno kwa vyuuwo vyema awambiiyevyo. Makisa wantu wangine wamba, “Ae huyu huyu si mwana jwa Yusufu!” 23 Yesu kawamba, “Hachi mudzanyambia inganyo hiḍi, ‘Muriit̯a, dziriit̯e mwenye.’ Koro mudzanyambia nihende mambo hapfa mudzini dza hayaḍe musikiiyeo kwamba nihenda Kaperinaumi. 24 Koro hachi nyakumwambiani, nabii nkapfegwe hila mudzini kwao. 25 Na nyakumwambiani, ni ḍugha kwamba kwiwa wake wachiwa wenji wa Kiyahud̯i ngera za Eliya, kwipfokuwa ntaku mvuya kwa myaka mihahu na myezi mihandahu, na kwipfokuwa na nzaa nkuu nsi yonse ya Isiraeli. 26 Ela Muungu nkakumuhuma Eliya kwa yuḍejwonse kahi yao, kenge kamuhuma kwa muke muchiwa aishiye Sareputa, mudzi wa Sidoni. 27 Hat̯a masiku ya nabii Elisha, kwiwa Waisiraeli wenji weokuwa na kwanga. Ela ntakukuwa hat̯a mumodza jwao adheresejwe, ishinu kudhereswa muntu jwa Siria ahanijwe Namani.” 28 Vyuuwo hivi viwarejesa wantu wonse weokuwapfo sunagogini. 29 Ndookomu wanuka, wamuyavya Yesu nze ya mudzi na wenda nae hat̯a dzuu ya murima wiwombakigwa hu mudzi wao wakitsaka kumwangukia nsi ya murima. 30 Ela Yesu kachia na humu kit̯aroni, kagonzowa. 31 Makisa Yesu kenda Kaperinaumi, mudzi wiwo ḍyimbo ḍya Galilaya. Na kula nsiku ya Sabato ekyenda sunagogini na kuwayongweeza wantu. 32 Na wonse weowakimusikiiya wamaka muno kwa namuna ayongweezeyevyo. Koro jeje kayongweeza na mamulaka. 33 Na humuḍe sunagogini, kwiwa muntu eyekuwa na mpepfo nzuka. Hiḍe mpepfo nzuka imuhendeza kaḅaa idzwi kuu kamba, 34 “Unaswini, e Yesu jwa Nazareti? Munamba kumakudzia kuhunanga? Nikumanya tswee kwamba u ga! Wewe u Mutsanwa jwa Muungu.” 35 Ela Yesu kaibusa hiḍe mpepfo nzuka kayamba, “Nyamaa na umuyawe muntu huyu!” Ndookomu hi mpepfo nzuka imugisa huyu muntu usoni ya wantu, makisa imuyawa. Ela ntaikumukukamisa. 36 Wantu wonse wamaka hat̯a waḍabva kuuzana wao na wao wakyamba, “Haya haya nayo ni mambo ga? Munamba huyu huyu muntu ana mamulaka na nguvu ziizodze, za kwamba akiamuru t̯u mpepfo nzuka zimuyawe muntu nazo zinamuyawa ḍugha?” 37 Ndookomu maagu dzuu ya mahendo ya Yesu yad̯achaa ḍanda zonse za Galilaya. 38 Yesu epfoyawa na humu sunagogini, kenda hat̯a nyumbani mwa Simioni. Kamut̯onga mukwanguwe muke Simioni ana kanat̯a nkali, ndookomu waḅamuzwe wamuyomba Yesu amupfonye. 39 Yesu kamwinamia hapfa t̯at̯ani na kaiamuru hi kanat̯a imuyatse. Hi kanat̯a imuyatsa, na iyo saa kanuka kaḍabva kuwawekea chakuḍya. 40 Dzuwa ḍikwakutswani, wantu wonse weokuwa na wajwazi wa nd̯wari garagara wawamuyehea Yesu. Nae kawawekea mikono kawapfoza wonse. 41 Kayavya wantu mpepfo nzuka nyinji. Hizi mpepfo nzuka zipfozikiwayawa wantu zikiḅaa madzwi zikyamba, “Wewe u Mwana jwa Muungu!” Ela Yesu kazibusa na nkakuziruhusu zinene chuuwo kiḍechonse, koro ziwa zimanya kwamba jeje ndiye huyu Kirist̯o. 42 Magura mapfema chamukoche, Yesu kenda pfantu chit̯u. Wantu wenji wa humuḍe mudzini wenda na kumulacha kula pfantu. Ndookomu wepfomuona, wamuyomba akae nao. 43 Ela Yesu kawambukuya kawamba, “Ni had̯i nikasumwiiye na midzi ingine haya Maagu Mema ya Uhaju wa Muungu, koro ndivyo nihumijwevyo kudzahenda.” 44 Ndookomu Yesu kenda nsi yonse ya Yud̯aya akisumwiiya masunagogini.

5

1 Nsiku modza, Yesu epfoakisumwiiya chuuwo cha Muungu geri ya ziwa ḍya Genezareti, wantu wenji wekid̯arabana wakitsaka kumufikia hafufi. 2 Makisa Yesu kaona vyombo viwii vihupfu vivyokwojeswa geri ya ziwa. Wenye wewakuzifuyani nyavu zao. 3 Yesu kanjia chombo kimodza chichokuwa cha Simioni na kamwamba achisindike madzi kahi. Makisa kakaa chihako chomboni na kaḍabva kuwayongweeza hawa wantu. 4 Yesu epfokwisa kuwayongweeza, kamwamba Simioni, “Simioni, chisindike hichi chombo hat̯a madzi ntumba na muzihege hizi nyavu zenu mugize visembe.” 5 Simioni kamwambukuya Yesu kamwamba, “Ḅwana, humira siku zima hukivuwa na ntahukugiza kiḍechonse. Ela kwa kwamba kuhwambia, hunahega hizi nyavu.” 6 Ndookomu Simioni na waḅamuzwe wepfohega hizi nyavu madzini, wagiza visembe vinji vya mafara hat̯a nyavu zao zisaa kuhunika-hunika. 7 D̯ubva wawahana na peni hawa walowa wenzao weokuwa hikiḍe chombo kimodza wadze wawagijiije. Wepfokudza, wavidzaza visembe vyombo vyowii hat̯a visaa kuhihimia. 8 Simioni Pet̯ero epfoona haya yahendekeeyo, kamugwiya Yesu maguuni, kamwamba, “Ninukia Ḅwana, koro mimi ni munabvise nisiyemala kuwa hafufi nawe.” 9 Kanena hivi koro ae na wenziwe wewa wamakiswa ni winji wa visembe wagiziyevyo. 10 Hat̯a wana wa Zebed̯ayo, aḍe Yakobo na Yohana weokuwa pfamodza na Simioni kuvuwani, nao wamaka. D̯ubva Yesu kamwamba Simioni, “Nkudzoshooge Simioni, hangu hi saasambi unawa mulowa jwa wantu.” 11 D̯ubva wepfokwojeka wayatsa kula kintu na wamuuḅa Yesu. 12 Epfokuwa mudzi mumodza wa Galilaya, Yesu kendejwa ni muntu eyekuwa na ujwazi wa kwanga. Epfomuona Yesu, kadzyangukia mutsangani na kamuyomba kamwamba, “Ḅwana, amaa ukitsaka nkwanipfoza?” 13 Yesu kamunyopezea mukono kamuhora na kamwamba, “Nakupfoza.” Makisa kamwamba, “Pfowa!” Na iyo saa huyuḍe muntu kapfowa. 14 Yesu kamuseresa atsemwambia muntu yuḍejwonse dzuu ya hiḍi hiḍi dzambo. Ishinu kamwamba, “Enda kwa huyu mukohani ukadziyanganye kwakwe kwamba kupfowa na uyavye mvuugiya dza vya Sharia ya Musa ivyonakumala kuhenda, dza ushaahiḍi kwamba kudhereswa.” 15 Hat̯a vivyo maaguye yad̯achaa kula pfantu. Ndookomu vit̯aro vya wantu vimuḍabvata, ili wamusikiiye na kupfonywa nd̯wari zao. 16 Ela Yesu ekidzikunta kut̯wa kuntu chit̯u, na kuyomba. 17 Nsiku modza, Yesu ekiyongweeza wantu. Hapfaḍe epfoakiyongweeza, kwiwa kukaa chihako Mafarisayo na waalimu wa Sharia wayawiyeo Yerusalemi na midzi ingine ya ḍyimbo ḍya Galilaya na Yud̯aya. Na Muungu ewa kamumpa Yesu uwezo wa kupfonya wantu. 18 Epfoakiyongweeza, kudza wantu watsukwiiyeo muntu ahinamfiye. Wewa wamutsukuya na t̯at̯a. Waḍema kunjia nae humuḍe nyumbani kuzimu wamuweke usoni ya Yesu, 19 ela kwa dzambo ḍye t̯ut̯a ya wantu iyokuwapfo ntawakuweza. Ndookomu wapfaa d̯arini dzuu, waḍihumbuya kuelekanya namfasi na wamususya nsii na t̯at̯aḍye usoni ya Yesu. 20 Yesu epfoona faro yao, kamwamba huyu ahinamfiye, “Ḅamu jwangu, nabvisezo kuziyatsijwa.” 21 Ndookomu Mafarisayo na waalimu wa Sharia wepfomusikia Yesu akinena hivi, waḍabva kuuzana wao na wao wakyamba, “Munamba huyu huyu muntu kakudzihwaani dza ga hat̯a awe kunenani vyuuwo vya kukufuru dzevihivi? Muungu jeje heket̯u ndiye eye na uwezo wa kuyatsia muntu nabvise.” 22 Yesu kahambuya mat̯aro yao, ndookomu kawauza kawamba, “Kut̯i nywinywi mwakut̯arani mat̯aro dza hayo? 23 Vivodho vya kunena ni vi? Kumwamba huyu muntu, ‘Nabvisezo kuziyatsijwa?’ Ambu kumwamba, ‘Nuka wenende?’ 24 Natsaka kumuyanga kwamba mimi Mwana jwa Ad̯amu nina mamulaka ya kuyatsia wantu nabvise humu lumwenguni.” Kisa kamwamba huyu muntu ahinamfiye, “Nuka wima, hwaa hiḍi t̯at̯aḍyo wende nyumbani.” 25 Iyo saa, huyuḍe muntu kanuka wima usoni ya wantu wonse. Kahwaa t̯at̯aḍye, kenda nyumbani huku akimushad̯a Muungu. 26 Wantu wonse weokuwapfo wamaka hat̯a wanjijwa ni oga. Ndookomu wamushad̯a Muungu wakyamba, “Yeo huona mambo ya mafara.” 27 Makisa Yesu epfokuwa kuiyawani hi nyumba, kamuona muhwaa kuwa mumodza eyeakihanigwa Lawi. Ewa kakaa chihako humuḍe mwe ofisi ya kuhwaiya kuwa. Yesu kamwamba, “Niuḅa!” 28 Nae Lawi kayatsa vyonse, kanuka kamuuḅa Yesu. 29 Makisa Lawi kamuhendea Yesu jila nkuu, nyumbani kwakwe. Na wahwaa kuwa wenji na wantu wangine wewapfo karamuni. 30 Mafarisayo na wangine kahi yao weokuwa waalimu wa Sharia wawaḅugumia wanafund̯i wa Yesu na kuwauza wakyamba, “Kut̯i mwakuḍyani na kunwa na wahwaa kuwa na wanabvise?” 31 Yesu epfowasikia, kawambukuya kawamba, “Weo na matsea ntawanalacha muriit̯a. Weonalacha muriit̯a ni hawaḍe weo wajwazi. 32 Mimi sikudzia wantu weonadziona kwamba ni wahachi, ela nidzia wanabvise wapfyehuze mama.” 33 Makisa wantu wangine wamwamba Yesu, “Wanafund̯i wa Yohana na wa Mafarisayo wanafunga na kuyomba kut̯wa, ela wanafund̯iwo wanaḍya na kunwa ḅasi.” 34 Yesu kawambukuya kawamba, “Waalikijweo harusini wanawezadze kufunga huku ḅwana harusi akiwa ka pfamodza nao? 35 Nsiku idzafika, ambapfo huyu ḅwana harusi kadzanujwa kahi yao. Hapfo ndipfo wadzepfofunga.” 36 Makisa Yesu kawambia hiḍi inganyo, “Ntaku muntu eyenaḅaa kiraka kuyawa kwa nguo mpya na akakingiza kwa nguo ijariyeyo. Koro akihenda dzavyo, anawa kainanga hi nguo mpya, na hiki kiraka kipfya ne nguo ya kae ntavinaingana. Koro hiki kiraka che nguo mpya ni garagara ne nguo ya kae. 37 Na ntaku muntu eyenangiza mvinyo mpya kwa mifuko ya nchingo ya kae. Koro akihenda dzavyo, hi mvinyo inaiḅaa hi mifuko ya nchingo na inahika. 38 Mvinyo mpya ni had̯i ingizwe kwa mifuko ya nchingo mpya! 39 Na ntaku muntu abarat̯iye kunwa mvinyo ya kae eyenatsaka kunwa mvinyo mpya. Koro anaona kwamba hi mvinyo ya kae ni nyema zaid̯i.”

6

1 Nsiku modza ya Sabato, Yesu ekichia na makondeni pfamodza na wanafund̯iwe. Wepfowakichia, hawa wanafund̯iwe waḍabva kufuruḍa masuke ya nganu na kuyafyokotsa na kuḍya. 2 Mafarisayo wangine wawauza wawamba, “Kut̯i mwakuhendani kazi na nsiku ya Sabato na hali hi Sharia yehu ihuvingira kuhenda dzavyo?” 3 Ela Yesu kawambukuya kawamba, “Munamba ntamudzasoma hat̯a aviḍe vya D̯aud̯i ahendeyevyo epfokuwa na nzaa jeje na wantuwe? 4 Kenda kanjia humuḍe hemani mwa Muungu, kaiḍya hi mikahe iyoyavigwa mvuugiya kwa Muungu na kawapfa na wantuwe. Kahenda hivi na hali kisheria weoruhusijwa kuiḍya hiḍe mikahe wewa ni wakohani t̯u!” 5 Makisa Yesu kawamba, “Ndookomu mimi Mwana jwa Ad̯amu, ni Ḅwana jwa Sabato.” 6 Nsiku ingine ya Sabato, Yesu kanjia sunagogini na ekiyongweeza. Humuḍe kuzimu kwiwa na muntu mumodza ahinamfiye hu mukono wa kuyume. 7 Kwiwa na waalimu wa Sharia na Mafarisayo, weowakilacha kadzambo ka kumusit̯aki nako Yesu. D̯ubva wekimuchimiza waone kwamba anapfonya muntu na nsiku ya Sabato ambu hat̯a. 8 Yesu ewa kahambuya mat̯aro yao. Ndookomu kamuhana huyuḍe muntu ahinamfiye hu mukono kamwamba, “Nzoo usumame hapfa usoni hapfa.” Na huyuḍe muntu kanuka kenda kasumama hapfaḍe usoni. 9 Makisa Yesu kawauza, kawamba, “Sharia yehu inahumala kuhenda kintu ga na nsiku ya Sabato? Kuhenda dzambo dzema, ambu kuhenda dzambo zuka? Kupfonya ambu kuyaga?” 10 Yesu kawahaaza wonse, kisa kamwamba huyuḍe muntu ahinamfiye, “Ugonzowe hu mukonowo!” Huyuḍe muntu kaugonzowa na upfowa pfapfo. 11 Hawa Mafarisayo na waalimu wa Sharia wepfoona hayo wareja muno. Ndookomu waḍabva kuuzanya kwamba wamuhendedze Yesu. 12 Nsiku modza Yesu kenda murimani dzuu akayombe. Kamira hapfaḍe siku zima akimuyomba Muungu. 13 Chamukoche nsi ipfocha, Yesu kawahana wanafund̯iwe, katsana kumi na wawii kahi yao, ahaniyeo “Ntumi.” 14 Hawaḍe eotsana wewa ni hawa: Simioni eyeakihanigwa Pet̯ero, na ndugujwe eyeakihanigwa And̯erea. Wangine ni Yakobo na Yohana, Filipo na Bat̯olomayo, 15 Matayo na Tomasi, Yakobo mwana jwa Alifayo na Simioni eyeakihanwa Muziloti, 16 Yud̯a mwana jwa Yakobo, na Yud̯a Isikariota, huyu adzeyeakimuḍawanya Yesu. 17 Yesu epfokwisa kutsana ntumiwe kasuka nao nsii ya hu murima. Epfosumama na wanafund̯iwe wenji na wenji, t̯ut̯a nkuu ya wantu imudzia kuyawa ḍanda zonse za Yud̯aya na Yerusalemi na midzi ya Turo na Sidoni iyokuwa geri ya ḅahari. Wewa wadza kusikiiya mayongweezo ya Yesu na wapate kupfonyegwa nd̯wari zao. 18 Hat̯a weokuwa wakisumbujwa ni mpepfo nzuka nao pia wapfonyegwa. 19 Hao wantu wonse wekikunduyana ili nangaa wamuhore Yesu t̯u, koro ewa na nguvu za kwamba muntu akimuhora anapfowa, nae kawapfoza wonse. 20 Makisa Yesu kawaperukia wanafund̯iwe na kawamba, “Mudzawa na tsekea iyodze nywinywi mwiwo makowesa, koro Uhaju wa Muungu mbwenu. 21 Mudzawa na tsekea iyodze nywinywi mwiwo nzaani hi hii saasambi, koro mudzakuswa. Mudzawa na tsekea iyodze nywinywi mwiwo chiiyoni hi hii saasambi, koro mudzatseka. 22 Mudzawa na tsekea iyodze, nywinywi mukikevegwa ni wantu na kujibat̯wa na hat̯a kutsolwa na kwambigwa kwamba mu wazuka kwa dzambo ḍya kunihikiza mimi Mwana jwa Ad̯amu! 23 Hivyo hivyo vikimuhendekea, ishinu tsekeani muno na kutsumpa-tsumpa kwa kwamba Muungu kamuwekea t̯ubvo kuu muno mbinguni. Koro hat̯a wabibi zao wawahendea manabii wa kae dzevihivi. 24 Mudzawa na d̯ina iyodze nywinywi mwiwo majabva hi hii saasambi, koro tsekea yenu inasiiya hapfa hapfa lumwenguni. 25 Mudzawa na d̯ina iyodze nywinywi mwiwo na kufa hi hii saasambi, koro mudzafwa nzaa. Mudzawa na d̯ina iyodze nywinywi mwiwo na tsekea hi hii saasambi, koro mudzaurirwa na kuiya. 26 Mudzawa na d̯ina iyodze nywinywi, wantu wonse wakiwa kumuneneani mema, koro ndivyo vya manabii wa nsuwe waneneejwevyo kae.” 27 Yesu kagija kunena nao kawamba, “Ela mimi nyakumwambiani nywinywi mwiwokunisikiiyani kwamba, watsakeni nyabva wenu na muwahendeye mema hawaḍe wamukeveyeo. 28 Wavodhyeni hawaḍe weonamuḍuwa na muwayombeye hawaḍe weonamuhendea mazuka. 29 Muntu akikuwaja ipfi mfunda modza, muperuziye na hi ingine. Na muntu akikudhara kotiḍyo mumpe hat̯a hiḍi shati. 30 Kula muntu akuyombeyee kintu mumpe. Na muntu akikupfoka kintucho, nkudzokimulache kawii. 31 Wahendeyeni wangine dza hiviḍe mwivyonatsaka wakimuhendea nywinywi. 32 Munapata faiḍa ga, ikiwa kwamba muwatsaka hawaḍe wamutsakiyeo nywinywi ḅasi? Hat̯a wanabvise nao ntawakuwatsaka awaḍe wawatsakiyeo? 33 Na ikiwa kwamba munakaa na kuwahendea mema awaḍe weonamuhendea mema ḅasi, mani munapata faiḍa ga? Koro hat̯a wanabvise nao wanakaa na kuhenda dzevyohivyo. 34 Ikiwa kwamba munawapfasa hawaḍe wantu weonaweza kumugalichiza wenye t̯u, ntamupate t̯ubvo. Koro hat̯a wantu wasiomumanya Muungu nao pia wanawapfasa hawaḍe weonaweza kuwaipfa wenye. 35 Ela mimi nyakumwambiani, watsakeni nyabva wenu na muwahendeye mema. Wapfaseni pfasipfo kuyoweeya kugalichizwa. Mukihenda dzavyo Muungu anamumpa t̯ubvo kuu. Nanywi munawa wana wa Muungu awee dzuu. Jeje ni mwema kwa hawaḍe wasio ḍuḍa na hat̯a kwa wazuka. 36 Ndookomu nichokunenani ni kwamba, wani wat̯ei, dza vya Baba jwenu jwa mbinguni aivyo mut̯ei.” 37 Yesu kagija kuyongweeza kamba, “Namutsehukumu wenzenu ili nanywi mutsekudzahukumigwa. Namutsealat̯a wenzenu, ili nanywi mutsekudzaalat̯igwa. Wayatsiyeni wenzenu ili nanywi mupate kuyatsijwa ni Muungu. 38 Mukipfa wantu hiviḍe mwivyonavyo na mojo mumodza, Muungu anamugalichia vingine. Anamumpa vya kudzaa na kukandwa-kandwa hat̯a vihike-hike. Koro hikiḍe kipimo mwichonapimia nacho wenzenu, ndicho mudzechopimijwa nacho.” 39 Makisa Yesu kanena na inganyo kamba, “Ntumbu matso anaweza kumugija yuroi ntumbu matso mwenziwe? Akihenda dzavyo, wowii ntawanagwa simoni hat̯a? 40 Mwanafund̯i si mukuu kumuchia mwaalimuwe. Ela kula mwanafund̯i, akisakwisa mayongweezo anawa dza huyu mwaalimuwe.” 41 Yesu kongeza kunena kamba, “Unaonadze kifusi chicho dzitsoni mwa mwenziwo, na hali humu dzitsoni mwako kuna kipfalepfale kizima? 42 Ambu unawezadze kumwamba mwenziwo, ‘T̯aḅee nguzi nikuyavye hicho kifusi hicho,’ na hali wewe mwenye nkukwakukionani hichi kipfalepfale chicho humu dzitsoni mwako! Wewe mumbiimbii! Yavya nguzi hichi kipfalepfale chicho humu dzitsoni mwako, ndipfo unapata kuona urembo, na unakiyavya hichi kifusi chicho humu dzitsoni mwa huyu mwenziwo.” 43 Makisa Yesu kawamba, “Muhi mwema ntauvyae matunda mazuka, na wala muhi muzuka ntauvyae matunda mema. 44 Kula muhi unahambujwa na haya matunda wiyonavyaa. Koro muryela ntauwezi kuvyaa matunda ya mutini, na wala munga ntauwezi kuvyaa zabibu. 45 Muntu mwema anahenda mambo mema yeyonayawana na ntaa ya wema wa mojowe. Na muntu muzuka anahenda mambo mazuka yeyonayawana na ntaa ya uzuka wa mojowe. Koro cha muntu echonanena kinayanga hiviḍe vya hu mojowe uivyo!” 46 Yesu kongeza kunena kamba, “Kut̯i munanihana ‘Ḅwana, Ḅwana,’ na huku ntamukwakuhendani haya niyonamwambia? 47 Kula adziye kwangu na kuvisikia vyuuwo vyangu na akavigija, muntu dzae nimuinganye na? 48 Huyo ka dza muntu at̯ukurie mukoko na akiweka musinji dzuu ya mwamba, kisa akimbaka nyumbaye. Madzi ya zimba yadza na yaibiga hi nyumba, ela ntayakuweza kuisukusya, koro imbakwa dzuu ya mwamba. 49 Ela kula asikiiye vyuuwo vyangu na akitsavigija, anawa dza muntu ambakiye mutsangani pfasipfo kuiwekea musinji. Ndookomu hi nyumba ipfobigwa ni madzi ya zimba ikomoka yonse mweedha mumodza. Na inangika viwi viwi muno!”

7

1 Yesu epfokwisa kuwambia wantu hayo mambo yonse, kenda Kaperinaumi. 2 Hukuḍe kwiwa mukuu jwa kit̯aro cha asikari wa Kirumi eyekuwa na muhumwa amutsakie muno. Huyu muhumwa ewa mujwazi mund̯at̯i eyekuwa d̯uru ḍya mwiso. 3 Ndookomu huyuḍe mukuu jwa asikari epfopata maagu dzuu ya Yesu, kamuhumia wazee wa gasa ya Kiyahud̯i wakamuyombe ende akamupfonye huyu muhumwawe. 4 Wepfofika kwa Yesu wamuyomba muno wamwamba, “Muntu huyu anamala kupfegwa ugijowo. 5 Koro katsaka kyeet̯i chehu hat̯a kahumbakia sunagogi.” 6 Ndookomu Yesu kagijana na hawaḍe wazee. Wepfofika hafufi ne nyumba, huyuḍe mukuu jwa asikari kahuma waḅamuzwe wakamwambe, “Ḅwana, nkudzodzisumbue kudza kwangu, koro mimi sikwaa hat̯a muntu jwa kwamba wewe unjie nyumbani mwangu. 7 Wala sit̯are kwamba namala kukudzia wewe mimi mwenye. Wewe nena chuuwo kimodza t̯u, na huyu muhumisi jwangu anapfowa! 8 Koro hat̯a nami nina wakuu wangu, na nina asikari weo nsii yangu. Ninkimwambia mumodza, ‘Enda,’ nae anakwenda. Ninkyambia yungine, ‘Nzoo,’ nae anakudza. Na ninkimwambia muhumwa jwangu, ‘Henda visiku,’ nae anavihenda.” 9 Yesu epfosikia haya kamaka. Ndookomu kachiperukia hichi kit̯aro chichochikimuuḅa kachamba, “Sidzaona muntu awee na faro nkuu dza hi hat̯a kahi ya Waisiraeli!” 10 Hawaḍe wazee wahumijweo wepfouja hukuḍe nyumbani, wamuona huyuḍe muhumwa kapfowa. 11 Kit̯emo kachuchu ḅaad̯aye, Yesu kenda mudzi wiwonahanigwa Naini, na wanafund̯iwe pfamodza na t̯ut̯a nkuu ya wantu wamuuḅa. 12 Epfofika hafufi na lango ḍya mudzi kat̯ongana na wantu watsukwiiyeo mufu, eyekuwa mwanamuyume madiani jwa muke muchiwa. Kwiwa t̯ut̯a nkuu ya wantu pfamodza nae wayawiyeo humuḍe mudzini. 13 Yesu epfomuona huyuḍe muke muchiwa, kamufwiya t̯ei, makisa kamwendea kamwamba, “Nkudzoiye.” 14 Yesu kanuka kenda kaihora hi ḍyeneza na hawa wantu weoitsukuya wasumama. Makisa Yesu kamba, “Muurani, nuka.” 15 Ndookomu huyu mufu kanuka kaḍabva kunena na hawa wantu. Yesu kamugija mukono hat̯a kwa nina. 16 Wantu wonse weokuwapfo wagijwa ni oga na wamushad̯a Muungu wakyamba, “Hut̯upukijwa ni nabii mukuu kahi yehu. Muungu kadzia kuhugija swiswi, wantuwe!” 17 Maagu dzuu ya Yesu yad̯achaa nsi yonse ya Yud̯aya na nsi zingine zingine zizokuwa hafufi. 18 Hawa wanafund̯i wa Yohana Mut̯opya wenda wamusumwiiya Yohana mambo yonse ya Yesu eyoakihenda. 19 Nae Yohana kahana wanafund̯iwe wawii kawahuma kwa Yesu kawamba, “Endani mukamuuze kwamba jeje ndiye ayu Masiya hwiyekuyoweeyani kwamba anakudza, ambu huindiiye muntu yungine?” 20 Hawa wanafund̯i wepfofika kwa Yesu, wamwamba, “Yohana Mut̯opya kahuhuma hudze hukuuze kwamba wewe ndiwe ayu Masiya hwiyekuyoweeyani kwamba anakudza, ambu huindiiye muntu yungine?” 21 Hawaḍe wanafund̯i wepfofika hapfaḍe, Yesu ewa kupfonyani wantu weokuwa na nd̯wari garagara na kubusa mpepfo nzuka, na ntumbu matso kawapfa kuona. 22 D̯ubva wepfokwenda wakimuuza, Yesu kawambukuya kawamba, “Galani kwa Yohana mukamusumwiiye haya musikiiyeyo na muoneyeo. Mwambeni ntumbu matso wakuonani, vihewi wakwenendani, wajwazi wa kwanga wakupfozwani, makurud̯ud̯u wakusikiani, wantu wafwiyeo wakufufujwani, na makowesa wakusumwiijwani haya maagu mema. 23 Na kawii mwambeni, kula asiye kajela nami kavodhyegwa.” 24 D̯ubva hawa wanafund̯i wa Yohana wepfonuka, Yesu kaḍabva kunena ne t̯ut̯a ya wantu dzuu ya Yohana. Kawauza kawamba, “Mwipfokwenda kumusikiiya Yohana akuḍe yuwandani, mwikit̯aria kuona muntu eyedze? Mwikit̯aria kwendaona muntu eye dza yuḍanzi jwijonabigwa ni mpepfo jukadzivut̯ia ḅasi? 25 Ambu mwikit̯ara kwamba mwendaona muntu avwaiye nguo nyema nyema? Moro, weonavwaa dzevyohivyo ni wantu weonakaa madzumbani mwa mahaju. 26 Mwikit̯aria kwamba mwendaona muntu eyedze? Ntamwiikwenda kuona nabii? Ḅasi hachi nyakumwambiani, mwenda muona muntu eye hat̯a zaid̯i ya nabii! 27 Koro Yohana ndiye anenejwee humu matsoroni kwamba kadzahumigwa. Haya matsoro yamba, ‘Namuhuma ntumi jwangu usoni yako, adzeielekanya njiayo.’ 28 Hachi nyakumwambiani, kahi ya wanaad̯amu wonse waishiyeo, ntakudzawa na yuḍejwonse eye mukuu kumuchia Yohana Mut̯opya. Ela huyuḍe eye muḍoḍo jwa mwiso Uhajuni mwa Muungu, ni mukuu kumuchia Yohana.” 29 (Wantu wonse, hat̯a wahwaa kuwa, wepfosikia hivi vya Yesu aneneyevyo, wahikiza ya kwamba vyuuwovye viyawa kwa Muungu koro wet̯opyegwa ni Yohana. 30 Ela Mafarisayo na waalimu wa Sharia wawinga mupango wa Muungu atsakiyeo kuwahendea, wepfodziza kut̯opyegwa ni Yohana.) 31 Yesu kagija kunena kamba, “D̯ubva awa wantu wehii ngera ya yeo niwainganye na? Ni wantu weodze? 32 Waa dza vit̯aro vya wana weokutsezani moroni. Wana wa kit̯aro kimodza wanawalalabvia hawa wenzao we kit̯aro kingine wakawamba, ‘Nywinywi humwimbia meya ya kwamba muvine, ela ntamukuvina. Humwimbia meya ya masikit̯iko, ela vivyo ntamukuiya!’ 33 Ninena hivi kwa kwamba Yohana Mut̯opya epfokudza, ekifunga kut̯wa na wala nkekinwa mvinyo. Ela nywinywi mwamba kwamba ana mpepfo nzuka. 34 Nami Mwana jwa Ad̯amu nidza, na naḍya na kunwa mvinyo na wantu, ela nywinywi mwakunenani kwamba mimi ni mwambi na ni murumi. Na pia mwakunenani kwamba mimi ni ḅamu jwa wahwaa kuwa na wantu wangine wanabvise! 35 Ela nyakumwambiani, mvidhyo iyonayawa kwa Muungu inaonekana kuwa ya hachi kuuḅana na mahendo ya hawaḍe wonse weonawa nayo.” 36 Makisa Mufarisayo mumodza kamuhana Yesu akaḍye chakuḍya nyumbani kwakwe. Nae kenda nyumbani, kakaa chanoni kuḍyani. 37 Humuḍe mudzini kwiwa muke shudha. D̯ubva epfosikia kwamba Yesu kakuḍyani nyumbani mwa Mufarisayo, kadza na nt̯upa ya mafuha ghali ya manunkanto. 38 Kasumama nyuma ya Yesu, hafufi na maguuye huku akiwa kuiyani. Hi mitsoziye imutsaposa Yesu haya maguu. Kisa kaḍabva kamufuta na hizi nywiize, na kuyanonea haya maguu na kuyahiiya manunkanto. 39 Huyuḍe Mufarisayo amuhaniye Yesu, epfoona haya, kat̯ara na mojoni kamba, “T̯ambere huyu muntu ni nabii ḍugha, andehambuya kwamba ayu muke eyekumuhorani-horani ni muke eyedze, koro ni shudha!” 40 Yesu kamuhuna mat̯aroye kamwamba, “Simioni, nina chuuwo nawe.” Ae kamwamba, “Nyambia, mwaalimu.” 41 Yesu kamba, “Kwiwa wantu wawii weokuwa na marando kwa muntu. Jwa d̯ura ewa na rando ḍya makuruḅembe magana matsano, na jwa pfii ewa na rando ḍya makuruḅembe miyongo mitsano. 42 Ntaku hat̯a mumodza jwao eyeweza kuipfa randoḍye. Ndookomu huyuḍe muntu kawayatsia marando yao wowii. D̯ubva kahi ya hawa wantu wowii, ni ga adzeemutsaka zaid̯i ayuḍe mwenye hizi fwedha?” 43 Simioni kamwambukuya, kamba, “Nat̯ara adzeemutsaka zaid̯i, ni huyuḍe eyekuwa na rando kuu.” Yesu kamwamba, “Kwambukuya sawa.” 44 Makisa Yesu kaperuka kumuyowa huyu muke na kamwambia Simioni, “Kumuona ayu muke ayu? Kanyosa maguu yangu na mitsoziye na kanipfanguya na nywiize. Kenge wewe nipfokudza nyumbani mwako nkukunimpa hat̯a madzi ya kukosea vumbi ḍya maguuni mwangu. 45 Wewe nkukuninonea, ela hangu nikidza, huyu nkadzayatsa kunonea haya maguu yangu. 46 Nkukunipfakaza mafuha kitswani, ela huyu muke kanihiiya manunkanto maguuni mwangu. 47 D̯ubva nyakumwambiani, matsako makuu ya huyu muke ayangiyeo ni ushaahiḍi kwamba nabviseze ziizo nyinji kaziyatsijwa. Ela yuḍejwonse ayatsiijwe kachuchu anayanga matsako machuchu.” 48 Makisa Yesu kamwambia huyu muke, “Nabvisezo kuziyatsijwa.” 49 Nao wakaiyeo pfamodza nae kuḍyani, waḍabva kudziuza myojoni mwao, “Huyu huyu ni ga, eyenayatsia hat̯a nabvise?” 50 Yesu kamwambia huyu muke, “Faroyo ikupfonya, enda na naghea.”

8

1 Makisa Yesu kanjia charo cha kwenda midzini na vidzidzini akisumwiiya Maagu Mema ya Uhaju wa Muungu. Epfoakyenda ekigijana na hawa wanafund̯iwe kumi na wawii. 2 Wake wangine eopfonya nd̯wari na kuwayavya mpepfo nzuka nao wamuuḅa. Kahi yao weewa Maria jwa kuyawa Magid̯ala, eeyavigwa mpepfo nzuka mfungahe ni Yesu, 3 Yoana, muke jwa muhenda kazi mukuu jwa Herod̯e ahanijwe Kuza, na Susana, pfamodza na wake wangine wenji wawahumikiiyeo na malit̯e yao, Yesu na wanafund̯iwe. 4 Wantu wagija kumudzia Yesu kuyawa mudzi hat̯a mudzi. Na wepfot̯ut̯aa kit̯aro kikuu, Yesu kawayongweeza na mainganyo kawamba, 5 “Kwiwa na muntu mumodza endeye kushat̯ani mbeju. Epfoakishat̯a, mbeju zingine zigwa njiani zirangwa-rangwa na ziḍigwa ni nsongo. 6 Mbeju zingine zigwa maweni. Na kwa kwamba hu mutsanga ntawiiwa na madzi, hizi mbeju zipfotsembuya zinyuuka zifwa. 7 Zingine zigwa miwani na hi miwa nayo ikuya iishumpanya hi mimea na iiyaga. 8 Ela mbeju zingine zigwa kuntu kwa mutsanga munono na zivyaa chima cha nseensee gana zaid̯i ya hiviḍe zishat̯ijwevyo.” Yesu epfokwisa kunena hivi, kawalalabvia hawa wantu kawamba, “D̯ubva huyuḍe eye na masikio nasikiye!” 9 Hawa wanafund̯i wamuuza Yesu wamwamba, “Maana ya hiḍi hiḍi inganyo ni?” 10 Nae kawambukuya kawamba, “Nywinywi muḍyaalijwa kuimanya hi siri ya Uhaju wa Muungu. Ela wangine wanayambijwa ḅasi kimafumbo. Ndookomu kuona wanaona, ela ntawahambuye kintu. Kusikiiya wanasikiiya, ela ntawaimuke kintu.” 11 Makisa Yesu kawamba, “Maana ya hiḍi inganyo ni haya. Hizi mbeju ni chuuwo cha Muungu. 12 Hizi mbeju zigwiyezo njiani, ni dza hawaḍe weonasikiiya chuuwo cha Muungu, ela Shaat̯ani akadza na kuchiwapfoka myojoni mwao, ili watseepata kuhikiza wapfonyegwe. 13 Mbeju zigwiyezo maweni ni dza hawaḍe weonakisikiiya chuuwo cha Muungu na wakachipfokea na tsekea. Ela kwa kwamba hichi chuuwo ntachikungora myojoni mwao, wanahikiza kwa mweedha t̯u. Na wakipatwa ni maḍemo, iyo saa wanaziyekeza faro zao. 14 Hiziḍe mbeju zigwiyezo miwani ni dza hawaḍe weonayasikiiya haya maagu, ela mirumiru za maisha na makulekule ya ujabva wa lumwengu huju vinawashumpanya. Ndookomu faro zao ntaziwezi kungora. 15 Na hiziḍe mbeju zigwiyezo kwiiko na mutsanga munono, ni dza hawaḍe wantu weonakisikiiya hichi chuuwo na wakachigija na mojo mumodza na kuwa na faro kwa Muungu. Kwa kuit̯isa kwao, maisha yao yanamuvyaiya Muungu matunda dza hiviḍe vya muhi wivyonavyaa mumpaka ukaara gomba.” 16 Yesu kongeza kunena nao kamba, “Ntaku muntu eyenagiza tsaa kisa akaifinikiza na kija ambu akaingiza t̯at̯ani kuzimu. Ishinu anaipfatsika dzuu ili hawaḍe weokunjiani humuḍe nyumbani wapate kuona. 17 Koro kula kifitsijwecho kidzayavigwa wekeani, na kula chicho sirini kidzayavigwa muyangani. 18 D̯ubva manyani mwivyonasikiiya, koro huyuḍe eye na kintu na akikitumia, huyo anakwongezejwa. Ela huyuḍe at̯ariyee kwamba ana kachuchu na akitsakatumia, ḅasi hat̯a hakaḍe kachuchu ekonako pia anakapfokwa.” 19 Nsiku modza Yesu epfoakisumwiiya, wanduguzwe na mamajwe wamwendea, ela kwa dzambo ḍye t̯ut̯a ya wantu, ntawakuweza kumufikia hafufi. 20 Muntu mumodza kamwamba, “Ḅwana, mamajo na wanduguzo wasumama hapfo nze wanatsaka kunena nawe.” 21 Ela Yesu kambukuya kamba, “Mama na wandugu zangu ni hawaḍe weonasikiiya chuuwo cha Muungu na kuchigija.” 22 Nsiku modza Yesu kawamba wanafund̯iwe, “Nahuvukeni hiḍi ziwa hwende huḍoombe.” Ndookomu wanjia chomboni wagonzowa. 23 Wepfowakivuka Yesu kanjia sinzizini. Iyo saa kuḍabva kubiga vut̯o humu ziwani, na haya mawimbi yakibiga hichi chombo na kiḍabva kunjia madzi hat̯a kisaa kuhihimia. 24 D̯ubva hawa wanafund̯i wamwendea Yesu na wamuyamusa wamwamba, “Ḅwana, Ḅwana, hwakuhihimiani!” Ndookomu kayamuka, kaḍibusa hiḍi vut̯o na haya mawimbi yanyamaa. Ziwa ḍyonse ḍiḍunda mya! 25 Makisa Yesu kawauza wanafund̯iwe kawamba, “Faro yenu yaku?” Ela wao wamaka na wanjijwa ni oga, na wauzana wao na wao wakyamba, “Huyu huyu ni muntu aweedze, jwa kwamba anaamuru hat̯a vut̯o na mawimbi, navyo vikamut̯ii?” 26 Yesu na wanafund̯iwe wenda wojeka nsi ya Wagerasa, iyokuwa yombe jwa pfii ya ziwa ḍya Galilaya. 27 Yesu epfoyawa na humu chomboni, kat̯angerwa ni muntu jwa humuḍe mudzini eyekuwa na mpepfo nzuka kwa muḍa muyeya. Nkekivwaa nguo na wala nkekikaa nyumbani, ela ekiishi maḅeerani. 28 Epfomuona Yesu, kaḅaa idzwi kuu. Kamugwiya maguuni na kanena na idzwi kuu kamba, “Unamini Yesu Mwana jwa Muungu awee dzuu? Nakuyomba utsenikuntisa d̯ina!” 29 Kanena dza hivi koro Yesu ewa kaiamuru hi mpepfo nzuka iyoikimusumbuwa nsiku nyinji imuyawe. Hat̯a akyamijwa na kufungwa na minyoro maguuni na mikononi, anaihuna hi minyoro na kupfiikwa yuwandani ni mpepfo nzuka. 30 Makisa Yesu kamuuza, kamwamba, “Sariḍyo ndiwe ga?” Ae kamwambukuya kamwamba, “Sari ḍyangu ndimi ‘Ḍyeshi.’ ” Kanena hivi koro ewa kanjijwa ni mpepfo nzuka nyinji na nyinji. 31 Hizi mpepfo nzuka zimuyomba Yesu muno atseziamuru kwenda kwa hiḍi simo ḍisiḍyo mwiso. 32 Hafufi na hapfaḍe, kwiwa gwolu nkuu ya nguyuwe iyoikiisa karimani dzuu. Ndookomu hizi mpepfo nzuka zimuyomba Yesu aziruhusu kuwanjia hawaḍe nguyuwe, nae kaziruhusu. 33 D̯ubva hizi mpepfo nzuka zimuyawa huyuḍe muntu na ziwanjia hawa nguyuwe. Gwolu yonse ya nguyuwe id̯arama yenda igwa ziwani. Na nguyuwe wonse wafwa madzi tswee! 34 D̯ubva hawa wat̯unga wa hawaḍe nguyuwe kudzaona hivyo, wad̯arama wapfiika maagu midzini na makondeni. 35 Ndookomu wantu wahika kwendayowa haya yahendekeeyo. Wepfofika hapfaḍe pfa Yesu epfokuwa, wamuona huyuḍe muntu ayavijwe hizi mpepfo nzuka. Ewa kakaa chihako hafufi na Yesu akiwa kavwaa nguoze na ndiye na akilize nzima! Ndookomu nao wanjijwa ni oga. 36 Na kula aoneye haya mafara yahendekeeyo, kavisumwiiya mwenziwe namuna ya huyuḍe muntu apfonyejwevyo. 37 Wagerasa wonse wepfoyasikia haya yahendekeeyo, wanjijwa ni oga mukuu. Ndookomu wamuyomba Yesu anuke nsini mwao. D̯ubva Yesu kanjia chomboni kuuja. 38 Huyuḍe muntu ayavijwe mpepfo nzuka kamuyomba Yesu amuruhusu agijane nae. Ela Yesu kamugonzoza akimwamba, 39 “Uja nyumbani ukasumwiiye haya ya Muungu akuhendeeyo.” Nae huyuḍe muntu kendakaḍabva kuvisumwiiya mudzi muzima hivi vya Yesu amuhendeeyevyo. 40 Yesu epfouja hi ḍanda ingine yeḍi ziwa, kat̯angerwa ni t̯ut̯a ya wantu, koro wonse wekimuinda. 41 Makisa kudza muntu eyeakihanigwa Yairo, eyekuwa mumodza jwa wakuu wa sunagogi. Kenda kamugwiya Yesu maguuni na kamuyomba ende nyumbani kwakwe. 42 Koro ewa na mwanamuke madiani jwa myaka kumi na miwii nae ewa hafufi kufwa. Yesu epfokuwa kwendani, wantu wamuminya ḍanda zonse. 43 Kahi yao kwiwa na muke eyekuwa na ujwazi wa kukakanyika mwazi. Hu huu ujwazi ewa kamakaa nao kwa myaka kumi na miwii, ela ntaku muntu awezee kumupfoza. 44 D̯ubva kenda na nyuma kenda kauhora hu mutse wa hiḍi lot̯a ḍya Yesu. Na iyo saa hu mwazi eoakikakanyika ut̯uma! 45 Yesu kawauza hawa wantu kawamba, “Ni ga anihoreye?” Kula muntu kakana. Pet̯ero kamwamba Yesu, “Ḅwana, ae wantu ntawakukuzunguuka na wakukukunduyani na kula ḍanda?” 46 Ela Yesu kamba, “Kuna muntu anihoreye. Koro nidzisikia kwamba kuna nguvu ziniyawiyezo zikipfonya muntu.” 47 Huyu muke akiona kwamba kahambujwa, kenda kwa Yesu huku akihehema na oga. Kamugwiya maguuni na kamusumwiiya kacha ya wantu maana amuhoreyeo na namuna apfonyejwevyo. 48 Yesu kamwamba, “Maama, faroyo ikupfonya. Enda na naghea.” 49 Yesu asidzakwisa kunena, kudza muntu kuyawa nyumbani kwa Yairo na kamwamba Yairo, “Huyu mwanamukeo kesakufwa, nkudzomusumbuwe Mwaalimu amaale.” 50 Ela Yesu kavisikia na kamwamba Yairo, “Nkudzouwe na shaka, wewe hikiza t̯u, nae anapfona.” 51 Wepfofika nyumbani kwa Yairo, Yesu kaamuru kwamba kutsenjia yuḍejwonse humu nyumbani, lamud̯a Pet̯ero, Yohana na Yakobo pfamodza na babajwe huyuḍe mwanamuke na mamajwe. 52 Kula mumodza hapfaḍe ewa kuiyani na kukikintika. Yesu kawamba, “Yatsani kuiya, koro huyu mwana nkakufwa, kakuyaani t̯u!” 53 Ela wao wamutseka, koro wemanya kwamba kafwa ḍugha. 54 Wepfonjia humuḍe chumbani mwa huyuḍe mwanamuke emokuwa, Yesu kamugija mukono, kamuhana kamwamba, “Mwanangu, nuka!” 55 Iyo saa ruhuye imugalia, na kanuka pfapfo. Na Yesu kaamuru kwamba wamumpe kintu cha kuḍya. 56 Hawa wavyazi wa huyuḍe mwanamuke wamaka muno, ela Yesu kawaseresa watsevimwambia yuḍejwonse hiviḍe vihendekeyevyo.

9

1 Yesu kawahana pfamodza hawa wanafund̯iwe kumi na wawii na kawapfa nguvu na mawezo ya kuyavya mpepfo nzuka zonse na kupfoza majwazi. 2 Makisa kawahuma wakasumwiiye Maagu ya Uhaju wa Muungu na kupfonya wajwazi. 3 Kawamba, “Mukwakwendani namutsedzitsukwiiya kiḍechonse. Namutsetsukuya nsimbo, wala munkoḅa, wala chakuḍya. Namutsetsukuya fwedha wala nguo zingine za kuperuya. 4 Mudzepfokaraḅishwa, ikaani nyumba modza mumpaka mudzepfonuka humo mudzini. 5 Na pfaḍepfonse pfa wantu wasipfomupfokea, uyaweni huo mudzi na mukukunte hiḍi ḍukuu ḍya humu maguuni mwenu kuwayanga kwamba wahenda matsowa.” 6 Ndookomu wanafund̯i wanuka wanjia charoni, wakyenda mudzi kwa mudzi, wakisumwiiya Maagu Mema na kupfonya wantu kula pfantu. 7 Herod̯e, haju jwa ḍyimbo ḍya Galilaya epfosikia mambo yonse ya Yesu eyoakihenda, kaḍanganika muno. Koro wantu wangine wekyamba ni Yohana Mut̯opya kafufuka kuyawa kwa wafu. 8 Wangine wekyamba ni nabii Eliya kat̯upuka na wangine wekyamba ni mumodza jwa manabii wangine wa kae afufukiye kuyawa kwa wafu. 9 Herod̯e kamba, “Yohana nimuhuna kitswa, d̯ubva ayu niyekusikiani maagu dzuuye ni ga?” Ndookomu katsaka muno kumuona Yesu. 10 Hawa ntumi wepfouja, wamusumwiiya Yesu hayaḍe yonse wahendeyeyo. Makisa kawahwaa wao heket̯u wenda ḍanda za mudzi wa Betisaiḍa. 11 Ela wantu wenji wepfoviimuka, nao wamuuḅa Yesu. Kawapfokea na kawasumwiiya dzuu ya Uhaju wa Muungu pfamodza na kupfonya weokuwa wajwazi. 12 Hafufi dzuwa kutswa wanafund̯iwe kumi na wawii wamwendea na wamwamba, “Wayatse hawa wantu wende vidzidzi na makonde yeyo hafufi, wakadzilachie kantu na pfantu pfa kuyaa, koro hapfa ni pfantu chit̯u.” 13 Ela Yesu kawambukuya kawamba, “Wapfeni kintu cha kuḍya nywinywi.” Wao wamwamba, “Hwivyonavyo vyonse ni mikahe mitsano na nswi mbii t̯u. Na ntahunaweza kwenda igwiiya kantu hi t̯ut̯a yonse hi!” 14 (Koro kwiwa wayume hafufi elefu nsano.) Yesu kawamba wanafund̯iwe, “Wawekeni vihako hawa wantu kwa mahagha ya wantu miyongo mitsano mitsano.” 15 Wanafund̯iwe wepfohenda hivyo, 16 Yesu kaihwaa hiḍe mikahe myotsano na hiziḍe nswi zombii. Kayowa mbinguni dzuu, kavivodhya, kavivunza-vunza, makisa kawapfa wanafund̯iwe wawagawiye wantu. 17 Wonse waḍya hat̯a wanjia kuviyowani na matso. Na hawa wanafund̯i wavitsowa-tsowa hivi viḍinku visaiyevyo na wapata vikapfu kumi na viwii. 18 Nsiku modza Yesu ewa pfantu chit̯u jeje na wanafund̯iwe. Yesu kayomba jeje heket̯u makisa kawauza hawa wanafund̯iwe kawamba, “Wantu wanakaa na kwamba mimi ni ga?” 19 Nao wamwambukuya wamwamba, “Wangine wanakwamba u Yohana Mut̯opya. Ela wangine wanakwamba u nabii Eliya na wangine wanakwamba u mumodza jwa hawa manabii wangine wa kae afufukiye.” 20 Nae kawauza kawamba, “Ehe nanywi munakwamba mimi ni ga?” Pet̯ero kamwambukuya kamwamba, “Wewe ndiwe huyu Kirist̯o atsanijwee ni Muungu.” 21 Ela Yesu kawaseresa watsemwambia muntu yuḍejwonse kwamba jeje ni ga. 22 Makisa Yesu kawamba, “Mimi Mwana jwa Ad̯amu ni had̯i nikuntiswe d̯ina muno na nidzizigwe ni wazee, wakohani wakuu na waalimu wa Sharia. Nidzayagwa, ela nsiku ya hahu nidzafufujwa kuyawa kwa wafu.” 23 Makisa Yesu kanena nao wonse kawamba, “Yuḍejwonse atsakiye kuniuḅa mimi ni had̯i aziyatse njiaze za kibenaad̯amu, autsukuye muhiwe wa mpatsa kula nsiku na aniuḅe. 24 Koro yuḍejwonse atsakiye kuyapfonya maishaye ya hapfa lumwenguni, anadzitsovya maisha ya kuunga na yuungo. Ela huyuḍe eye t̯ayari kudzitsovya maishaye ya hapfa lumwenguni kwa dzambo ḍyangu, huyo anapata maisha ya kuunga na yuungo. 25 Koro kunawa na faiḍa ga, kwa muntu kujupata lumwengu yuzima kisa ajibat̯e maishaye ambu atsowe maisha ya kuunga na yuungo? 26 Koro yuḍejwonse adzenionea yutswa mimi na mayongweezo yangu, nami mimi Mwana jwa Ad̯amu, nidzamuonea yutswa muntu dzae nidzepfokudza maremboni mwangu na Baba pfamodza na malaika wadheru. 27 Hachi nyakumwambiani, wangine wenu wasumamiyeo hapfa ntawakudzafwa mumpaka wadzepfouona Uhaju wa Muungu.” 28 Zipfochia chima cha nsiku nane ḅaad̯a ya kusumwiiya hivi, Yesu kamuhwaa Pet̯ero, Yohana na Yakobo, kapfaa nao murimani dzuu akayombe. 29 Epfoakiyomba, Yesu kaperuka shufa, na haya mavwaziye yahenda meupe pee! 30 Iyo saa kut̯upuka wantu wawii na waḍabva kunena nae. Wewa ni nabii Musa na Eliya. 31 Wekiyangaa na marembo ya Muungu na wekinena na Yesu dzuu ya kut̯imiza kaziye, kwa kufwakwe kudzekowa Yerusalemi. 32 Pet̯ero na wenziwe wewa wangora sinzizini, ela wayamuka na wamuona Yesu akiwa kuyangaani na marembo. Na wamuona kasumama pfamodza na hawaḍe wantu wowii. 33 Musa na Eliya wepfowakinuka, Pet̯ero kamwamba Yesu, “Ḅwana, ni urembo kwamba swiswi hupfo hapfa. Hunamumbakia mapaa mahahu. Modza ḍyako, modza ḍya Musa na modza ḍya Eliya.” (Pet̯ero ekinena t̯u, pfasipfo kumanya kwamba kakunenani kintu ga.) 34 Asidzakwisa kunena, kudza wingu ḍiwafinikiziyeḍyo. Hawa wanafund̯i wepfonjia humu winguni washooga muno. 35 Makisa kusikika idzwi kuyawa humu winguni ḍikyamba, “Huyu ni Mwanangu, mutsanwa jwangu, musikiiyeni jeje!” 36 Hiḍi idzwi ḍipfokwaara, Yesu ewa kahafa jeje heket̯u. Na hiviḍe waoneyevyo, hawa wanafund̯i wavinyamaa mya, ntawakuvimwambia yuḍejwonse hizihiziḍe ngera. 37 Chamukoche Yesu na wanafund̯iwe wepfosuka na murimani wat̯angerwa ni t̯ut̯a nkuu ya wantu. 38 Muntu mumodza kahi ya hi t̯ut̯a kahana na idzwi kuu kamba, “Mwaalimu, ad̯o nakuyomba umuyowe huyu muurani wangu, koro ndiye muurani jeje heket̯u niyenae. 39 Anakaa na kugijwa ni mpepfo nzuka ḅwikira, akabiga idzwi na ikamuicha mpindu akat̯iḍa hat̯a akayawa povu ḍya kanwani. Inamuonesa tsungu na kumuyatsa na d̯ina muno. 40 Niwayomba hawa wanafund̯iwo waimuyavye, ela ntawakuweza.” 41 Yesu kambukuya kamba, “E nywinywi mu wantu munangikiyeo na musio faro t̯i! Amevihivi nagija kukaa nanywi na kumuit̯isia hat̯a ari? Haya muyehe huyu muuraniwo hapfa.” 42 Huyu muurani akwakupfiikwani, hi mpepfo nzuka imuicha na mutsanga na imuhehemesa. Ela Yesu kaibusa, na kamupfonya huyu muurani, makisa kamumumpa babajwe. 43 Wantu wonse wamakiswa ni hu uwezo mukuu wa Muungu. Wantu wepfowakimakia ya Yesu ahendeyeyo, jeje kawamba wanafund̯iwe, 44 “Pfindiiyani muno haya niyokumwambiani. Mimi Mwana jwa Ad̯amu nidzangizwa mikononi mwa wantu.” 45 Ela wanafund̯iwe ntawakuimuka hivi aneneyevyo. Viwa vifitsika kwao watseviimuka. Nao wekishooga kumuuza maanaye. 46 Wanafund̯iwe waḍabva kuḍaat̯iana wao na wao, kwamba awee mukuu jwa mwiso kahi yao ni ga. 47 Yesu kahambuya mat̯aro yao. Ndookomu kahwaa mwana kachuchu, kamusumamisa hafufi nae. 48 Makisa kawamba, “Yuḍejwonse adzemupfokea huyu mwana kwa dzambo ḍyangu, kanipfokea mimi. Na huyuḍe adzenipfokea mimi kamupfokea huyu anihumiye. Koro awee muchuchu jwa mwiso kahi yenu, ndiye mukuu.” 49 Yohana kamwamba, “Ḅwana, huona muntu eyeakiyavya mpepfo nzuka kwa sariḍyo, naswi humuvingira, kwa kwamba si mumodza jwehu.” 50 Ela Yesu kamwamba, “Namutsemuvingira, koro yuḍejwonse asiyekuwa kumupfingani, huyo ka yupfande jwenu.” 51 Nsiku za Yesu za kuhwajwa kwenda mbinguni zipfofika hafufi, kahuna kwenda Yerusalemi. 52 Kahuma wahumisiwe wamuyongowe, wende mudzi mumodza wa Wasamaria, wakamuelekanyize kula kintu. 53 Ela Wasamaria wadziza kumupfokea, kwa kwamba ewa kakwendani Yerusalemi. 54 Ndookomu wanafund̯iwe wangine, aḍe Yakobo na Yohana wepfoona hivi wamuuza wamwamba, “Ḅwana, unatsaka humuyombe Muungu asusye moho na mbinguni udzeuwatsome?” 55 Ela Yesu kawaperukia, na kawabusa. 56 Makisa Yesu na wanafund̯iwe wenda mudzi ungine. 57 Yesu na wanafund̯iwe wepfokuwa njiani, muntu mumodza kamwamba Yesu, “Ḅwana, mimi nya t̯ayari kukuuḅa kuḍekwonse udzekokwenda.” 58 Ela Yesu kamwamba, “Hamabworama wana mpango zao, na nyuni wana vitsanza vyao. Ela mimi Mwana jwa Ad̯amu, hat̯a pfantu pfa kujufinikiza yukopfe si kintu.” 59 Makisa Yesu kamwamba muntu yungine, “Niuḅa.” Ela jeje kamwambukuya kamwamba, “Ḅwana, mimi natsaka kukuuḅa, ela niyatsa nguzi nyende nikamuzike baba.” 60 Ela Yesu kamwamba, “Wayatse wafu wawazike wafu wao. Ela wewe enda ukasumwiiye maagu ya Uhaju wa Muungu.” 61 Muntu yungine kamwamba, “Nakuuḅa Ḅwana, ela nguzi niyatsa nikaḍamane na wantu wa nyumbani.” 62 Yesu kamwambukuya kamba, “Yuḍejwonse eyenagija gembe makisa akaḍiyatsa, akakwira nyuma, huyo nkanafaa kwa Uhaju wa Muungu.”

10

1 Makisa Ḅwana Yesu katsana wanafund̯iwe wangine miyongo mifungahe na wawii. Kawahuma wawii wawii wamuyongowe kwenda kula mudzi na kula atsakiyepfo kwenda. 2 Wasidzanuka, Yesu kawamba, “Haya mavuno ni menji, ela hawa wa kuyavuna ni wachuchu. D̯ubva muyombeni huyu Ḅwana jwa haya mavuno ongeze wantu wa kuyavuna. 3 T̯asikiani, nyakumuhumani mwende dza wanambuzi kahi ya mahiyeye. 4 Namutsetsukuya fwedha, wala munkoḅa, wala viyahu. Namutsekaiya kukedhya wantu humu njiani. 5 Mukinjia nyumba ya muntu, d̯ura ambani, ‘Nyumba hii naiwe na naghea.’ 6 Na hapfo kukiwa muntu jwa naghea, naghea yenu naimuhafiye jeje. Ela akitsawapfo, naghea yenu idzamuujia nywinywi. 7 Nyumba iḍeyonse mudzeyosukia, ikaani mumo. Ḍyani na kunwa kiḍechonse mudzechopfegwa. Koro nywinywi mu wahenda kazi wangu, na kula muhenda kazi anamala t̯ubvoḍye. Namutsekwenda na kusama-sama madzumba. 8 Mwipfonaunjia mudzi na mukipfokejwa, ḍyani hichiḍe mudzechopfegwa. 9 Wapfozeni wajwazi wa humo humo mudzini, na muwambie wantu kwamba Uhaju wa Muungu umawafikia hafufi. 10 Ela kula mwipfonanjia mudzi na mukitsapfokejwa, uyaweni huo mudzi na muwambe hawa wenye, 11 ‘Hat̯a hiḍi ḍukuu ḍya hu mudzi wenu ḍidzaiyeḍyo maguuni mwehu hwakuḍimukukuntiani wenye, kumuyanga kwamba muhenda matsowa. Ela mumanye ya kwamba Uhaju wa Muungu umaawa hafufi.’ 12 Nami hachi nyakumwambiani, nsiku ya hukumu idzepfofika, Muungu anawafwia t̯ei zaid̯i wantu wa Sod̯oma, kuliko wantu wa huo huo mudzi!” 13 Yesu kongeza kunena kamba, “Mudzawa na d̯ina iyodze nywinywi wantu wa midzi ya Korazini na Betisaiḍa! T̯ambere hayaḍe mafara ya kumakisa yahendejweyo kwenu yandeewa kwamba yahendegwa midzi ya Turo na Sidoni, saa hizi wenye wandeewa kwamba wavwaa magunia na wakaa ivuni hangu iiḍe na iiḍe, kuyanga kwamba wapfyehuza mama! 14 Hachi nyakumwambiani, hukumu idzepfofika, Muungu kadzawafwia t̯ei zaid̯i wantu wa midzi ya Turo na Sidoni kuliko nywinywi! 15 Na nywinywi wantu wa Kaperinaumi, hat̯a mukiḍema kudzikuzya mumpaka mufike mbinguni, munasuswa nsii mumpaka lumwengu jwa wafu!” 16 Makisa Yesu kanena na wanafund̯iwe kawamba, “Yuḍejwonse adzeemuhikiza nywinywi, kanihikiza mimi. Na yuḍejwonse adzeemudziza nywinywi, kanidziza nami. Na kula anidzizie mimi, kamudziza huyuḍe anihumiye.” 17 Hawa wanafund̯i wauja na tsekea na wamwamba Yesu, “Ḅwana, hat̯a mpepfo nzuka zihut̯ii hwipfozibusa kwa sariḍyo.” 18 Yesu kawamba, “Nimuona Shaat̯ani kagwa nsi kuyawa mbinguni dza yupfepfe. 19 T̯ayowani, nimumpa mawezo ya kuranga nyoka na ninge, na uwezo dzuu ya nguvu za nyabva na ntaku kintu kidzechomuonesa tsungu. 20 Ndookomu namutsetsekea kwa kwamba mpepfo nzuka zimut̯ii, ela tsekeani kwamba masari yenu yoregwa mbinguni.” 21 Iyo saa Ruhu Mudheru kamungiza Yesu tsekea, nae kamushad̯a Muungu kamba, “Nakuyaviza ḍuḍa e Baba, wiye Haju jwa mbingu na nsi yonse. Nakuyaviza ḍuḍa kwa kwamba hi hachi kuiwafitsa hawaḍe weonadzihwaa kwamba ni makaro na wamanyi, na kuiwapfenwiiya wantu weo dza wana vichuchu! Ndivyo Baaba, kuona vyema kuhenda hivi hivi koro vikutsakiza.” 22 Makisa Yesu kamba, “Baba kanimpa mamulaka dzuu ya kula kintu. Ntaku yuḍejwonse amumanyiye huyu Mwana kwamba ni gani, lamud̯a Baba jeje heket̯u. Na ntaku yuḍejwonse amumanyiye huyu Baba kwamba ni gani, lamud̯a huyu Mwana na hawaḍe wonse wa huyu Mwana atsaniyeo kumuyanganya huyu Baba kwao.” 23 Makisa wepfokuwa geri wao heket̯u, Yesu kawaperukia hawa wanafund̯iwe kawamba, “Nywinywi muvodhyegwa muno kwa kuona haya muoneyeo. 24 Koro hachi nyakumwambiani, manabii wenji na mahaju wat̯amani muno kuyaona haya haya mwiyokuonani nywinywi, ela ntawakuyaona. Wat̯amani kusikia haya mwiyokusikiani nywinywi, ela ntawakuyasikia.” 25 Nsiku modza, Mwaalimu jwa Sharia mumodza atsakiye kumuḍema Yesu, kamudzia kamuuza kamwamba, “Mwaalimu, nihendedze nipate kuwa na maisha ya kuunga na yuungo?” 26 Yesu kamwambukuya kamwamba, “T̯anyambia, ai Sharia yambadze? Na unaiimukadze?” 27 Huyuḍe muntu kamwamba, “Yamba umutsake Ḅwana Muungujo na mojowo wonse, na ruhu yako yonse, na nguvu zako zonse, na akili yako yonse, na umutsake mwenziwo dza udzitsakiyevyo mwenye.” 28 Yesu kamwamba, “Kwambukuya hachi, d̯ubva henda dza hivyo nawe kudzawa na maisha ya kuunga na yuungo.” 29 Huyuḍe Mwaalimu jwa Sharia ekitsaka kudzivonea, ndookomu kamuuza Yesu kamwamba, “Ayu mwenzangu ni ga?” 30 Yesu kamwambukuya kamba, “Muntu mumodza kayawa Yerusalemi kwenda Yeriko. Akiwa njiani kat̯ongana na wadhara, wamuvwiiyeo nguo, wamubigiyeo na kumuyatsa d̯uru ḍya mwiso. 31 Ihendeka kwamba kuchia mukohani na iyo njia, ela epfomuona huyuḍe muntu, kamuchia na jwa geri. 32 Kawii kuchia na Mulawi na hapfaḍe. Nae epfomuona, kamuchia na jwa geri. 33 Ela Musamaria eyekuwa charoni na hiḍe njia, epfomuona huyuḍe muntu, kamufwiya t̯ei. 34 Kamwendea, kamuhiiya mvinyo na mafuha mad̯aze na kazifunga. Makisa kamupfaza huyuḍe muntu dzuu ya hiḍi hareḍye na kamupfiika nyumba ya wageni, kamujwaza. 35 Chamukoche kahwaa fwedha kamumpa huyu mwenye hi nyumba ya wageni na kamwamba, ‘Mujwaze huyu muntu huyu, na chima kiḍechonse udzechoyavya kuchia hichi, nakuipfa nikiuja.’ ” 36 Kisa Yesu kamuuza huyuḍe Mwaalimu jwa Sharia kamwamba, “Mat̯aroni mwako, ni ga jwarikaḍye huyuḍe muntu abigijwe ni wadhara, kahi ya hawa wantu wohahu?” 37 Huyuḍe Mwaalimu jwa Sharia kamwambukuya kamwamba, “Ni huyuḍe muntu amunahiiye.” Yesu kamwamba, “D̯ubva nawe enda, ukahende dza vivyo.” 38 Yesu na wanafund̯iwe wepfokuwa charoni, wafika mudzi eoakiishi muke eyeakihanigwa Marit̯a, nae kawapfokea nyumbani kwakwe. 39 Marit̯a ekikaa na ndugujwe ahanijwe Maria. Yesu epfokuwa kuhaḍisini, Maria kakaa hafufi nae kumusikiiya. 40 Ela Marit̯a ewa kamuud̯amia kuelekanya chakuḍya. Ndookomu Marit̯a kamudzia Yesu kamwamba, “Ḅwana, nkunamuud̯ama hat̯a kwamba ayu Maria kaniyatsa nihumike mimi heket̯u? Mwambie adze anigijiije.” 41 Ḅwana kamwambukuya kamwamba, “Marit̯a, Marit̯a, nkudzomuud̯ame na kudzisumbua na mambo menji na menji, 42 lamud̯a modza t̯u, ḍinamala kukumud̯a. Maria kadzitsania dzambo dzema, ḍisiḍyoweza kunujwa kwakwe.”

11

1 Nsiku modza Yesu ewa kuyombani pfantu. Epfokwisa, mwanafund̯iwe mumodza kamwamba, “Ḅwana, huyongweeze kuyomba dzevya Yohana awayongweezeyevyo wanafund̯iwe.” 2 D̯ubva Yesu kawamba, “Mukwakuyombani, ikaani mukyamba, ‘Baba jwehu, sariḍyo naḍidhereswe, uhaju wako naudze. 3 Uhupfe chakuḍya cha kuhukusya nsiku kwa nsiku. 4 Uhuyatsiye nabvise zehu, dzevi hwivyonawayatsiya watsovi wehu. Na nkudzohuyehe pfantu pfa kuḍemwa.’ ” 5 Yesu kongeza kuwambia wanafund̯iwe, “Nahuhwaiye ya kwamba mumodza jwenu ana ḅamujwe. Na kamwendea na siku kahi kamwamba, ‘Ḅamu, nipfasa mikahe mihahu, 6 koro nidzijwa ni ḅamu ayawiye charoni, nami si kintu cha kumumpa.’ 7 Makisa ḅamujwe amwambukuye na nyumbani amwambe, ‘Nkudzonisumbuwe, muḍyango umafungwa, nami na wanangu humat̯ambaara. Saweza kunuka nidze nikupfe kiḍechonse.’ 8 Nyakumwambiani, hat̯a akitsanuka na kumupfa kiḍechonse dza ḅamujwe, ela kwa dzambo ḍya kusindiiya kumuyomba, ananuka na kumupfa kula atsakiyecho. 9 D̯ubva nyakumwambiani, yombani nanywi munapfegwa. Lachani nanywi munaona, gongani nanywi munafungwiijwa muḍyango. 10 Koro kula ayombeye anapfegwa, alachie anaona, na agongeye muḍyango anafungwiijwa. 11 Ni baba ga kahi yenu, jwa kwamba mwanawe akimuyomba nswi ae akamumpa nyoka? 12 Ambu mwanawe akimuyomba iji, akamumpa ninge? 13 Haya, ikiwa kwamba nywinywi mwiwo wazuka t̯u, mumanya kuwapfa wana wenu vija vyema vyema, ehe fat̯i Baba jwenu jwa mbinguni anawapfa Ruhu Mudheru myeedha myengaa, awaḍe weonamuyomba?” 14 Yesu ewa kuyavyani muntu mpepfo nzuka imuhendezeyeyo kuwa ḅuḅwi. Hi mpepfo nzuka ipfoyawa, huyuḍe muntu kaḍabva kunena. Ndookomu t̯ut̯a yonse ya wantu imaka. 15 Ela wantu wangine wamba, “Kakuyavyani mpepfo nzuka kwa uwezo wa Belizebuli, mukuu jwa mashaat̯ani.” 16 Wangine watsaka kumuḍema Yesu, ndookomu wamwamba awayange kihambwiizo cha kuwayanga kwamba hu uwezowe uyawa kwa Muungu. 17 Ela Yesu ewa kavimanya hiviḍe wevyowakit̯ara. D̯ubva kawamba, “Uhaju uḍewonse ugawikiyeo vit̯aro vya kupfingana vivyo kwa vivyo, ntauwezi kusumama. Na nyumba igawikiyeyo vit̯aro vya kupfingana vivyo kwa vivyo, nyumba dzayo ntaiwezi kusumama. 18 Mwakwambani mimi nayavya mpepfo nzuka kwa uwezo wa Belizebuli. Ela ikiwa kwamba Shaat̯ani anaweza kumuyavya Shaat̯ani, d̯ubva nkaawa kwamba kakudzipfingani jeje mwenye? Na akihenda dzavyo au uhajuwe unawezadze kusumama? 19 Haya, mukimanyamba kwamba nyakuyavyani mpepfo nzuka kwa uwezo wa Belizebuli, ehe awa wanafund̯i wenu wakuyavyani mpepfo nzuka kwa uwezo wa ga? Hivi wevyokuhendani wao wenye vinayanga kwamba hivi mwivyokunenani nywinywi sivyo. 20 Ela mimi nyakuyavyani mpepfo nzuka kwa nguvu za Muungu, kuyanga kwamba Uhaju wa Muungu umamudzia.” 21 Yesu kongeza kunena kamba, “Muntu mwenye nguvu akihwaa vyeeravye vyonse na akiyamia nyumbaye, haya maliye ntayawezi kudharwa. 22 Ela kukidza muntu yungine amuchiiye nguvu, anamushinda na anaviheka hivi vyeeravye adzikwat̯iyevyo, na anayahwaa haya maliye eyonayo. 23 Yuḍejwonse asiyekuwa kunigijiijani, huyo kakunipfingani. Na yuḍejwonse asiyekuwa kuhendani kazi pfamodza nami, huyo kakuvarani-varani.” 24 Yesu kagija kunena kamba, “Mpepfo nzuka ipfonamuyawa muntu inazinga mbandani kulacha pfantu pfa kukaa. Ikiona kwamba ntaikupata inakwamba, ‘Hachi nagala kukuḍe niyawiyeko.’ 25 Ela ikigala inaona kwamba hapfaḍe ipfoikikaa d̯ura, pfapfejwa na pfaelekanywa urembo. 26 D̯ubva ikiona hivyo, inakwenda inalacha mpepfo nzuka zingine mfungahe ziizo nzuka zaid̯i kuichia iyo. Nazo zonse zinakudza zinaḍabva kukaa kuzimuni mwa huyuḍe muntu. Ndookomu huyo huyo muntu anawa muzuka kuchia hiviḍe evyokuwa d̯ura.” 27 Yesu epfoakinena amaale, kakelelejwa ni muke eyekuwa humuḍe kit̯aroni kamwamba, “Ayu muke akuvyaiye na akwamusiye, ana tsekea iyodze!” 28 Ela Yesu kamwambukuya kamwamba, “Tsekea kindindi nza hawaḍe weonasikia chuuwo cha Muungu na kuchigija.” 29 T̯ut̯a ya wantu ipfokuwa kwongezekani amaale, Yesu kawamba, “Hawa wantu wa hizi hizi nsiku ni wantu wazuka muno. Wakulachani niwayange kihambwiizo cha kuyanga kwamba niyawa kwa Muungu. Ela siwayange kihambwiizo kiḍechonse, lamud̯a hiki kihambwiizo cha nabii Yona. 30 Koro dza vya Yona evyokuwa kihambwiizo kwa wantu wa Ninawi, ndivyo vyangu mimi Mwana jwa Ad̯amu nidzevyowa kihambwiizo kwa wantu wezihizi nsiku. 31 Nsiku ya hukumu idzepfofika hat̯a huyu malikia jwa nsi ya ḍanda ya nsini nae kadzawahukumu wantu wa hizi hizi ngera. Koro jeje kanuka na hangu Sheḅa, nsi iyo kuye na kuye, na kadzia kusikiiya ukaro wa haju Sulemani. Na hapfa kuna muntu eye mukuu kumuchia hat̯a haju Sulemani, ela nywinywi mwakudzizani kumusikia. 32 Hiyo hiyo nsiku idzepfofika, wantu wa Ninawi wadzasumama wayavye ushaahiḍi kwamba wantu wa hizi hizi ngera ni watsovi. Koro wao wayasikiiya maagu ya Yona na wapfyehuza mama. Na hapfa kuna muntu eye mukuu kumuchia hat̯a Yona, ela nywinywi mudziza kumusikia na mupfyehuze mama.” 33 Yesu kongeza kunena kamba, “Ntaku muntu eyenagiza tsaa kisa akaifitsa ambu akaifinikiza na pishi. Ishinu anaipfatsika pfantu dzuu ili hawaḍe weokunjiani humuḍe nyumbani wapate kuona. 34 Matso yaa dza tsaa ya mwii. Ikiwa kwamba muntu ana matso mema, ḅasi mwiiwe wonse unawa muyangani. Ela ikiwa kwamba ana matso mazuka, ḅasi mwiiwe wonse unawa kizani. 35 D̯ubva chimizani, mutsekudzat̯ara kwamba muna muyanga katsi muna kiza. 36 Mwiiwo wonse ukidzaa muyanga t̯ipu ḅila sehemu iḍeyonse kuhafa kizani, hu muyanga unakuyangaiya jwonse dza vya tsaa ivyonakuyangaiya na muyangawe.” 37 Yesu epfokwisa kunena, Mufarisayo mumodza kamuhana akaḍye nae nyumbani. D̯ubva kenda kakaa kuḍyani. 38 Huyu Mufarisayo kamaka akimuona Yesu nkakunawa kiadha asidzaḍabva kuḍya. 39 Ndookomu Ḅwana kamwamba, “Nywinywi Mafarisayo, mu wahiḍu muno wa kukosa vikombe na masahani yenu nanze, na hali kuzimuni mwenu mudzaa uhamile na mazuka yangine. 40 Nywinywi maḍyura! Ntamudzi kwamba Muungu ndiye aumbiye kuzimu na nze? 41 D̯ubva wapfeni makowesa vivyo vikombeni na vyuureni mwenu, na kula kintu kinamudherea. 42 Mudzawa na d̯ina iyodze nywinywi Mafarisayo! Ntamutsowe kumuyaviza Muungu fungu ḍya kumi ḍya kiḍechonse mwichonapata hat̯a kiwe kachuchu mala ga. Ela munabalifa kuhenda hachi na kumutsaka Muungu. Haya yanamumala kuhenda pfasipfo kubalifa hayaḍe yangine yeyo machuchu. 43 Mudzawa na d̯ina iyodze nywinywi Mafarisayo! Mutsaka viti vya usoni usoni masunagogini. Mutsaka kukedhyegwa na hila usoni kwa wantu. 44 Mudzawa na d̯ina iyodze nywinywi! Mwaa dza mbeera zisizohambujwa na zizonarangwa-rangwa ni wantu pfasipfo kuvimanya.” 45 Mumodza jwa waalimu wa Sharia kamwambukuya kamwamba, “Mwaalimu, ukinena dza hivyo, kwakuhutsolani naswi.” 46 Ela Yesu kamwamba, “Hat̯a nanywi waalimu wa Sharia, mudzawa na d̯ina iyodze! Munawapfagaaza wantu vimbogo viziho viziho vya masharia ya kiḍini, na hali nywinywi wenye ntamuwezi kunuya hat̯a mukono muwasaiḍie. 47 Mudzawa na d̯ina iyodze nywinywi! Munazimbaka na kuzirembosa mbeera za manabii wayagijweo ni wabibi zenu. 48 D̯ubva mu mashaahiḍi, koro mukuḅaliana na mahendo ya wabibi zenu. Wao wawayaga hawa manabii anywi muzimbaka hizi mbeera zao. 49 D̯ubva Muungu kanena mvidhyoni mwakwe kamba, ‘Nawahumia manabii na ntumi. Wangine wao wanawayaga na wangine wao wanawakuntisa d̯ina.’ 50 Ndookomu myazi ya manabii wonse wayagijweo hangu kuumbwa kwa lumwengu, idzaiya dzuu yenu nywinywi wantu wa hizi hizi ngera. 51 Hangu mwazi wa Habili hat̯a wa Zakaria, huyu ayagijwee kahi ya haya madhabahu ya kuyavia mvuugiya ne Hekalu, yonse idzaiya dzuu yenu. Hachi nyakumwambiani, hukumu ya hu huu uyaji wonse idzamusukia nywinywi wantu wa hizi hizi ngera. 52 Mudzawa na d̯ina iyodze nywinywi waalimu wa Sharia! Koro mujuhwaa huju yufunguo jwa umanyi mujufitsa. Ela nywinywi wenye kunjia humu Uhajuni ntamuhaḍya ya kunjia, na hawaḍe weokutsakani kunjia nao pia mwakuwakaiyani machingama.” 53 Yesu epfonuka na hapfaḍe waalimu wa Sharia na Mafarisayo wamuhendea musindiiyo wakimuuza dzuu ya mambo menji na menji, 54 wakilacha dzambo zuka adzeḍyonena ili wamuḍie.

12

1 Maelefu ya wantu wewa wakuundukizikani hat̯a waḍabva kurangana-rangana. Yesu kaḍabva kunena na wanafund̯iwe kawamba, “Dzit̯unzeni muno na hamira ya Mafarisayo, yani umbiimbii wao. 2 Kula kifinikizijwecho kidzapfenujwa wekeani, na kula kifitsijwecho kidzamanyikana. 3 Ndookomu kula muneneyecho kizani, kidzasikijwa muyangani. Na kula munongoneyecho nyumbani kuzimu kidzalalabvigwa wekeani.” 4 Yesu kongeza kunena kamba, “Hachi nyakumwambiani waḅamu zangu, namutsewashooga hawaḍe weonaweza kumuyaga mii ḅasi na hali ntawa uwezo dzuu ya ruhu zenu. 5 Namuyanga huyu jwa kumushooga. Mushoogeni Muungu, koro jeje ana uwezo wa kwamba akisa kumuyaga muntu anaweza kumungiza mohoni. Hachi nyakumwambiani, Muungu ndiye jwa kushoogwa! 6 Uriye nchiji watsano ntawanaguzwa kwa mapeni mawii? Ela hachi nyakumwambiani, Muungu anawanahia wonse chima cha kwamba, nkaarerwe hat̯a mumodza jwao. 7 Muungu kamanya hat̯a kwamba vitswa vyenu vina nywii nyengaa! Ndookomu namutseshooga kiḍechonse, koro kwa Muungu nywinywi muna maana zaid̯i kuchia hat̯a kumbi zima ḍya nsongo.” 8 Yesu kawakontomeeza amaale kawamba, “Kula adzeenena usoni ya wantu kwamba jeje njwangu, nami mimi Mwana jwa Ad̯amu nidzanena usoni ya malaika wa Muungu kwamba huyo huyo muntu njwangu. 9 Ela yuḍejwonse adzeenikana usoni kwa wantu, nae kadzakanigwa usoni kwa malaika wa Muungu. 10 Yuḍejwonse aneneye chuuwo kizuka dzuu yangu mimi Mwana jwa Ad̯amu anaweza kuyatsijwa. Ela muntu akimutsola Ruhu Mudheru nkawezi kuyatsijwa meshi. 11 Mudzepfosumamiswa masunagogini na usoni ya mahaju na wat̯awala wangine, namutsehangaika na mat̯aro kwamba mujwakunena kintu gani, ambu mujwakudziheheadze. 12 Koro hiyo hiyo saa ikifika Ruhu Mudheru anamuyongweeza pfapfo hiviḍe vya kunena.” 13 Humuḍe kit̯aroni kwiwa muntu mumodza akimwamba Yesu, “Mwaalimu, mwambie huyu ndugu yangu anigawie hi sehemu yangu ye ḍala ya baba ahuyatsiiyeyo.” 14 Yesu kamwambukuya kamwamba, “Aniwekeye t̯oibi jwenu ambu mugawa ḍala kahi yenu nyowii ni ga?” 15 Makisa kanena na wonse kawamba, “Manyani na mudzit̯unze na hamile, koro vija vinji ntavinamumpa muntu maisha ya ḍugha, hat̯a akiwa jabvadze.” 16 Makisa Yesu kawasumwiiya hiḍi inganyo hiḍi: “Kwiwa muntu jabva eyekuwa na nkonde iyoikivyaa muno. 17 Kaḍabva kumamat̯a mojoni mwakwe kamba, ‘Nihendedze, nami si pfantu pfa kuiweka hi bvaro yangu?’ 18 Makisa kamba, ‘Nahenda hidzaa: navivara vihaa vyangu na nambaka vingine vikuu. Humo naingiza hi bvaro yangu na vija vyangu vingine.’ 19 Makisa kanena na mojoni kamba, ‘E mojo wangu, una vintu vyema vinji vya kuḍya myaka minji. Sasa yavya hara, ḍyaa, nwaa, na kutsekea!’ 20 Ela Muungu kamwamba, ‘Ee ḍyura we! Unafwa hu huu siku wa yeo. D̯ubva ni ga adzeevipata hivi vija vyonse udziwekeeyevyo?’ 21 Ndookomu ndivyo vidzevyowa kwa hawaḍe wadziwekeeyeo ujabva, ela ntawa ujabva usoni kwa Muungu.” 22 Makisa Yesu kawamba wanafund̯iwe, “Ndiyo maana niyokumwambiani kwamba mutsemuud̯ama dzuu ya haya maisha yenu. Namutsemuud̯ama kwamba keso munaḍya kintu ga. Na wala namutsemuud̯ama dzuu ya hi mii yenu muḍabve kumamat̯a kwamba keso munavwaa kintu ga. 23 Koro kukaa mojo ndiko muhimu kuchia vintu, na hu mwii ni muhimu kuchia nguo. 24 Amaa t̯ayayoweni makuraḅu. Ntayaime na wala ntayavune. Ntaya vihaa wala pfantu pfaḍepfonse pfa kuwekea bvaro, ela Muungu anayaisa. Ehe fat̯i nywinywi, kwa Muungu ntamukwaa na maana zaid̯i kuchia nyuni? 25 Ni ga kahi yenu eyenaweza kudzyongezea haya maishaye kwa kudzihangaisha? 26 Mukitsaweza hat̯a dzambo ḍoḍo dza hiḍi, d̯ubva mirumiru za mambo yangine nza? 27 T̯ayayoweni malele yevyonamea. Yayo ntayahende kazi wala kudzyelekanyia mavwazi. Ela hachi nyakumwambiani! Hat̯a haju Sulemani na jabvawe wonse eokuwa nao, nkakuwa na mavwazi mema kuchia hat̯a lele modza. 28 Ikiwa kwamba mani t̯u, yeyonamea yeo makondeni, keso yakanyuuka na yakatsomwa, Muungu anayavwika malele mema dzevihivi, ehe fat̯i nywinywi anamuvwika chima ga? E nywinywi muna faro ndoḍo t̯i! 29 Ndookomu namutsemuud̯ama kwamba munaḍyani ambu munanwani, 30 koro mambo dzayahaya ndiyo yeyonawamud̯a wantu wonse humu lumwenguni. Ela Baba kamanya kwamba haya haya munayahit̯aḍyi. 31 Ishinu nywinywi ulacheni Uhaju wa Muungu, na hayo yangine yonse anayamumpa. 32 Nywinywi kit̯aro changu kiḍoḍo, namutseshooga, koro ni tsekea ya Baba jwenu kumumpa nywinywi uhajuwe. 33 Guzani mwivyonavyo vyonse na hizi fwedha muziwapfe masikini. Dzilachieni mifuko ya fwedha isiyojara, na mudziwekeye nkandi mbinguni. Huko nkandi zenu zinawa pfantu pfema, koro ntaku wevi wadzeozifikia wala mafunzi ya kuzinanga. 34 Koro hapfaḍe wipfonaweka nkandi yako ndipfo pfa mojowo wipfonatsaka kuwapfo.” 35 Yesu kongeza kuwambia wanafund̯iwe kamba, “Waani t̯ayari, dzibigeni mikomboo na matsaa yenu yawe kuyangaani. 36 Ikaani dza wahumisi weokumuindani ḅwana jwao agale na harusini. Akidza akihana, wanamufungwiiya muḍyango iyo saa. 37 Hawaḍe wahumisi wadzawa na tsekea nkuu ḅwana jwao akidza akiwat̯onga wa matso. Hachi nyakumwambiani, kadzadzifunga, anawaweka chihako na kuwahumikia. 38 Wanawa na tsekea iyodze ḅwana jwao akiwat̯onga wa matso hat̯a akidza siku kahi ambu hafufi nkuku kuwika. 39 Natsaka muviimuke hivi: T̯ambere muntu andeemanya kwamba mwivi njwakudza saa nyengani, hakika andeyamia nyumbaye itsekudzavunzwa. 40 Ndookomu nanywi pia ni had̯i muwe t̯ayari, koro Mwana jwa Ad̯amu anakudza saa musiyoit̯aria.” 41 Makisa Pet̯ero kamuuza Yesu kamwamba, “Ḅwana, aḍi inganyo kuhwambia swiswi heket̯u ambu kunena kwa kula mumodza?” 42 Ḅwana kamwambukuya kamwamba, “Muhumisi mwema na eye muhikizika ni dza yu? Ni huyuḍe jwa kwamba huyu ḅwana jwakwe anaweza kumumpa muzigo wa kuit̯unza hi nyumbaye na kuwapfa chakuḍya hawa wantu wa hapfaḍe balabalani. 43 Saa ya huyuḍe ḅwana adzeyouja na akiona kwamba huyuḍe muhumisi kahenda kazi nyema, huyu muhumisi anapata t̯ubvo. 44 Hachi nyakumwambiani, huyu ḅwana jwakwe anamumpa huyo huyo muhumisi mamulaka dzuu ya kula kintu echonacho. 45 Ela ikiwa kwamba huyu muhumisi ni muntu asiye maana, anadzingiza kut̯arani kwamba huyu ḅwana jwakwe nkakwakudza haraka. Ndookomu anaḍabva kudziwabigia ḅasi hawa wahumisi wenziwe wa kike na wa kiyume, na kudzingiza jila za kuḍya na kuruma pfamodza na warumi wenziwe. 46 D̯ubva nsikuye huyu ḅwana jwakwe kadzagala, saa ya huyu muhumisi asiyoit̯aria kwamba kakudzani! Hachi hukumu adzeyomumpa anamuḅaa-ḅaa kafu, na anamuhenda dza hiviḍe vya wantu wasiokuwa wahikizika wevyonahendegwa! 47 Muhumisi amanyiye miro ya ḅwana jwakwe ela akitsaawa t̯ayari kuihenda, anabigwa lucha nkali. 48 Ela muhumisi asiimanya miro ya ḅwana jwakwe na akihenda matsowa, nkanabigwa muno dza huyuḍe muhumisi amanyiye na kutsahenda kintu. Koro kula apfegejwe vinji kadzalachigwa vinji. Muntu apfegejwe vinji zaid̯i, inamumala kuhenda menji zaid̯i.” 49 Yesu kanena kawii kamba, “Nidzia kugiza moho huju lumwengu, nami nit̯amani muno kwamba uwe umagija! 50 Nina mat̯opyo ya d̯ina yeyokuniindani, na yakuningizani mirumiru hat̯a yadzepfot̯imizwa. 51 Munat̯ara kwamba nidzia kuyeha naghea lumwenguni? Moro sikudzia kuyeha naghea hat̯a, ela nidzia kuyeha migawikano. 52 Koro hangu hi saasambi, wantu watsano wa nyumba modza wadzatsowana, wahahu wanawagarukia wawii na wawii wanawagarukia wahahu. 53 Baba kadzamugarukia mwanawe, na mwana kadzamugarukia babajwe. Mama kadzamugarukia mwanamukewe, na mwanamuke kadzamugarukia mamajwe. Mukwangu muke kadzamuperukia mukaza mwanawe, na mukaza mwana kadzamuperukia mukwanguwe muke.” 54 Makisa Yesu kawaperukia hawa wantu kawamba, “Mukiona wingu ḍikaa na ḍanda ya nsini munat̯aḅiri iyo saa mukamba, ‘Kujwakunya mvuya,’ nayo inanya ḍugha. 55 Na mpepfo zikiḍabva kubiga kuyawa ḍanda ya dzuu, munakwamba, ‘Dzuwa ḍijwakuwa kali.’ Naḍyo ḍikawa kali ḍugha. 56 E nywinywi wambiimbii! Munaziyowa hizi mbingu na hi nsi kisa mukat̯aḅiri mambo yadzeyohendeka. Ela kut̯i ntamuwezi kuhambuya hivi vihambwiizo vya hizi hizi ngera na hali mwakuvionani wazi wazi tswee? 57 Kut̯i ntamunaimuka chicho cha hachi kwenu nywinywi kuhenda? 58 Muntu akitsaka kukusit̯aki kwa t̯oibi, ḍema kusikiana nae musidzakwenda kotini. Koro ukitsahenda hivyo, anakupfiika na nguvu kwa huyu t̯oibi, na huyu t̯oibi anakungiza mikononi mwa asikari. Huyu asikari nae anakungiza gerenzani. 59 Hachi nyakumwambiani, ukifungwa nkuyawe mumpaka saa udzeyoipfa hiiḍe nd̯ururu ya mwiso ya hi faini udzeyobigwa.”

13

1 Makisa wantu wangine wamudzia Yesu na wamumpa maagu ya Wagalilaya wayagijweo ni liwali Pilato wepfowakipfiika waḍondo wa kuyavya mvuugiya kwa Muungu. 2 Yesu kawambukuya kamba, “Munat̯ara kwamba awa Wagalilaya wayagijweo ni wanabvise kuchia Wagalilaya wangine? 3 Sivyo hat̯a! Mukitsapfyehuza mama, nanywi pia munafwa tswee dzao. 4 Ehe awaḍe wantu kumi na wanane wa Siloamu, wafwiyeo wepfogwijwa ni huḍe munara? Munat̯ara kwamba ni wazuka kuchia wantu wangine wonse wa Yerusalemi? 5 Sivyo hat̯a! Ela nyakumwambiani kwamba, mukitsapfyehuza mama nanywi nyonse munafwa dzao.” 6 Makisa Yesu kawambia hiḍi inganyo, “Muntu mumodza ewa kat̯ora muhi wa mutini nkondeni mwakwe. Ela kula akidza kulachani matunda nkekiona kintu. 7 D̯ubva kamwamba huyu muima nkondeye, ‘T̯ayowa, isakuwa myaka mihahu hangu niḍabve kudzalacha matunda ya mutini, na sidzaona hat̯a modza. Ukente! Koro wakuinangani hi nkonde ḅure.’ 8 Ela huyu muima nkonde kamwambukuya kamwamba, ‘Ḅwana nahuuyatse nangaa hu huu mwaka t̯u. Naut̯ukuria simo hapfa sinani makisa naungiza mbolea. 9 D̯ubva ukidza ukivyaa matunda ni urembo, ela ukitsavyaa ukente.’ ” 10 Nsiku modza ya Sabato, Yesu ewa kuyongweezani sunagogini. 11 Humo sunagogini kwiwa muke eyekuwa na mpepfo nzuka imumpiyeo nd̯wari ya myaka kumi na minane. Ewa kakutsika kumu na nkakuweza kudzigonzowa. 12 Yesu epfomuona kamuhana kamwamba, “Ee muke, kwa huru na nd̯wariyo!” 13 Kamuwekea mikono, na pfapfo huyuḍe muke kagonzoka ḍii na kaḍabva kumushad̯a Muungu. 14 Ela huyu mukuu jwa sunagogi kareja kwa kwamba Yesu kapfonya muntu na nsiku ya Sabato. Ndookomu kanena na hawa wantu kawamba, “Kuna nsiku ntandahu za kwamba munaweza kuhenda kazi. D̯ubva nzoni kuzimuni ya hizo hizo nsiku muriit̯we, ela namutsekudza na nsiku ya Sabato!” 15 Ndipfo Ḅwana akimwambukuya akimwamba, “Ee nywinywi wambiimbii! Ni ga kahi yenu asifunguya sangaye ya ngombe ambu hareḍye akaḍipfiika kunwani madzi na nsiku ya Sabato? 16 Ehe ayu muke ayu, eye yuvyee jwa Iburahimu ahendezejwe muhumwa jwa Shaat̯ani kwa myaka kumi na minane, atsewekwa huru kwa dzambo ḍya kwamba ni nsiku ya Sabato?” 17 Hiviḍe vya Yesu ambukwiiyevyo kuwagiza yutswa nyabvawe wonse na wantu wangine watsekezwa ni haya mambo makuu ahendeyeyo. 18 Yesu kawauza wantu kawamba, “Uhaju wa Muungu waa dza kintu ga? Ambu niuinganye na kintu ga? 19 Waa dza mbeju ya tsare imeeyeyo nkondeni. Ikuya hat̯a ihenda muhi mukuu na mukuu, hat̯a nyuni nao wenda wadzielekanyia vitsanza humu mahambini.” 20 Makisa Yesu kanena kawii kamba, “Uhaju wa Muungu niwiinganye na kintu ga? 21 Waa dza hamira ya muke ahwaiyeyo akiikandia mukahe. Ingawa hu unga wiwa ni mwinji na mwinji, hi hamira injia-njia, na hu unga wonse ufura hat̯a uhenda mukahe mukuu na mukuu.” 22 Epfokuwa charoni kwenda Yerusalemi, Yesu kachia na midzini na vidzidzini, akiyongweeza wantu. 23 Muntu mumodza kamuuza kamwamba, “Ḅwana, yani awa wadzeopfona ni wachuchu ḅasi?” Yesu kambukuya kamba, 24 “Jwaniani kunjia na hu muḍyango mutseke, koro hachi nyakumwambiani, ni wenji wadzeotsaka kuunjia, ela ntawakudzaweza. 25 Mwenye nyumba kadzanuka na kuufunga hu muḍyango. Ndookomu mukisumama nze na kuhana na hapfa muḍyangoni mukimurai amufungwiiye, jeje kadzamwamba, ‘Hat̯a simudzi muyawiyeko!’ 26 Nanywi mudzamwamba, ‘Wewe wikiyongweeza midzini mwehu, na hat̯a hwiikiḍya na kunwa pfamodza nawe.’ 27 Ela jeje kadzamwamba, ‘Kare simudzi muyawiyeko t̯i! Ninukiani hapfa nywinywi wantu wazuka nywi!’ 28 Mudzaiya na kurhigha magego mudzepfomuona Iburahimu, Isaka na Yakobo, na manabii wonse Uhajuni mwa Muungu, huku anywi mukifat̯ulwa nze. 29 Wantu wadzakudza kuyawa muyao dzuwa na mutso dzuwa, hangu dzuu hat̯a nsini, na wadzakaa vihako jilani mwa Uhaju wa Muungu. 30 D̯ubva wa mwiso wadzawa wa d̯ura, na hawaḍe weo wa d̯ura hi hii saasambi wadzawa wa mwiso.” 31 Iiḍe saa Mafarisayo wangine wamuḍaabvata Yesu wamwamba, “Nuka hapfa wende kuntu kungine, koro haju Herod̯e anatsaka kukuyaga.” 32 Ela Yesu kawambukuya kawamba, “Endani mukamwambie huyuḍe hamabworama kwamba, nyakuyavyani mpepfo nzuka na kupfonya wantu yeo na keso na nsiku ya hahu nakwisa. 33 Hat̯a vivyo ni had̯i ninjie charoni yeo, keso na muhondo. Koro si hachi kwamba nabii afwe kungine kuḍekwonse lamud̯a Yerusalemi. 34 Yerusalemi, e Yerusalemi! Mudzi wiwonayaga manabii na kuwabiga na mawe ntumi wa Muungu! Ni myeedha myengaa nitsakiyeyo kuwatsanganya wantuwo pfamodza, dza hiviḍe vya nkuku evyonawafunamia wanawe nsii ya maḅawaye? Ela wewe kudziza! 35 D̯ubva mudzi wenu mudzausindikijwa. Hachi nyakumwambiani, ntamukudzaniona kawii mumpaka ngera idzepfofika ya kwamba mudzanena mwambe, ‘Kavodhyegwa jeje eyekudzani kwa sari ḍya Ḅwana!’ ”

14

1 Nsiku modza ya Sabato, Yesu kenda kuḍyani chakuḍya nyumbani mwa mumodza jwa wakuu wa Mafarisayo. Na wantu wamuchimiza waone adzechohenda. 2 Usoni pfa Yesu kwiwa muntu avimbie-vimbie hu mwii. 3 Yesu kawauza Mafarisayo na waalimu wa Sharia kawamba, “Sharia yehu ihuseresa kupfonya na nsiku ya Sabato ambu hat̯a?” 4 Ela wao ntawakumwambukuya chuuwo. Ndookomu Yesu kamugija, kamupfonya, na kamugonzoza. 5 Makisa kawaperukia kawamba, “Ikiwa kwamba mumodza jwenu ana mwana ambu ngombe igwiyeyo kisimani na nsiku ya Sabato, nkawezi kwenda akaiyavye kwa dzambo kakushoogani kuhenda kazi na nsiku ya Sabato?” 6 Ela ntawakuweza hat̯a kumuḅaiya kanwa. 7 Yesu epfowaona wageni wakwakutsanani kukaa viti vya usoni usoni, kawambia hiḍi inganyo hiḍi: 8 “Ukihanigwa kwa jila ya harusi, nkudzokae kiti cha usoni. Koro kutseewa kwamba kuhanwa muntu mukuu kukuchia wewe, 9 hat̯a huyuḍe amuhaniye nyowii adzeakwambe, ‘Muyatse huyu akae hapfa.’ D̯ubva unalacha pfantu pfa nyuma pfa kukaa usipfopfatsaka huku ukiwa na yutswa. 10 Ishinu ukihanwa kwa jila ya harusi, enda ukakae nyuma, ili huyu akuhanie adzeakwambe, ‘Ḅamu, dzikuntie hapfaḍe usoni.’ Ndookomu kudzawa na hila usoni ya wageni wangine wonse. 11 Koro kula adzikuzie kadzasuswa nsi, na kula adzisusie nsi kadzakuzwa.” 12 Makisa Yesu kamwambia huyuḍe muntu amuhaniye kamwamba, “Ukielekanya chakuḍya cha musikahi ambu cha mioro nkudzohane waḅamuzo, ambu wanduguzo ambu wantu wa sindowo nolawe wantu majabva mwiokukaani hafufi nao. Koro nao wanakuhana, na kukuipfa uwahendeyeo. 13 Wipfonawa na jila, hana makowesa, virema, vihewi na ntumbu matso. 14 Nawe unavodhyegwa, hat̯a ikiwa kwamba ntawa kintu cha kukuipfa. Koro Muungu kadzakuipfa nsiku ya kufufujwa hawaḍe wamuhikiziyeo.” 15 Mumodza jwa hawaḍe wantu wakaiyeo kuḍyani epfosikia haya, kamwamba Yesu, “Wadzawa na tsekea nkuu muno hawaḍe wadzeokaa kuḍyani jila ya Uhaju wa Muungu.” 16 Yesu kamwambukuya kamwamba, “Muntu mumodza kahenda jila nkuu, ahaniiyeo wantu wenji. 17 Saa ya jila ipfofika, kahuma muhumisijwe kwendawamba wageni, ‘Nzoni jilani, koro kula kintu cha t̯ayari.’ 18 Ela wonse waḍabva kuyavya vipfangizo. Jwa d̯ura kamwamba huyuḍe muhumisi, ‘Niguya nkonde, nami ni had̯i nyende nikaid̯oye, ndookomu sipate kudza.’ 19 Yungine kamwamba, ‘Niguya ngombe kumi za kuimia, nami nyendaziḍema, sikwakupata kudza.’ 20 Na yungine kamwamba, ‘Nihwaa muke si hat̯a kae, ndookomu sinaweza kudza.’ 21 D̯ubva huyuḍe muhumisi kauja kenda kamwambia ḅwana jwakwe hayo yonse. Mwenye nyumba kareja na kamwamba huyu muhumisijwe, ‘Rebva wende njia nkuu na ndoḍo za mudzi, ukawahane makowesa, virema, ntumbu matso na vihewi.’ 22 Na kapfachu, huyu muhumisi kadza kamwamba, ‘Ḅwana, uneneeyo yesakuhendwa, ela amaale kuna namfasi.’ 23 Ndookomu huyu ḅwana kamwambia kawii huyu muhumisi, ‘Enda njia zonse za mudzi na mipfakaye ukawasharut̯ise wantu wadze ili nyumba yangu idzae. 24 Koro nyakumwambiani kwamba ntaku hat̯a mumodza jwa hawa wageni weohanwa d̯ura adzeekit̯at̯a hichi chakuḍya changu.’ ” 25 Vit̯aro vikuu vya wantu viwa kumuuḅani Yesu. Nae kawaperukia kawamba, 26 “Yuḍejwonse atsakiye kuniuḅa na kuwa mwanafund̯i jwangu, ni had̯i anitsake mimi kuchia babajwe na mamajwe, mukaziwe na wanawe, wanduguzwe na waimbuzwe na hat̯a maishaye mwenye. 27 Yuḍejwonse asiyeutsukuya muhiwe wa mpatsa na kuniuḅa mimi, huyo nkawezi kuwa mwanafund̯i jwangu. 28 Ni ga kahi yenu eyenaweza kumbaka nyumba pfasipfo kukaa chihako nguzi, ayowe kwamba ana vija vya kut̯osa kumbakia? 29 Koro akitsahenda dzavyo, anaweza kuimbaka hi nyumba hat̯a ikifika kahikahi vija vya kumbakia vimusiiye nae atseweza kuisa. Na wantu wanaḍabva kumutsezea 30 wakyamba, ‘Muntu huyu kaḍabva kumbaka ela nkakuweza kwisa.’ 31 Ambu ni haju ga, awee kwendani kujwanani viha na haju yungine, asikaa chihako nguzi ayowe kwamba wantuwe elefu kumi wanawaweza wantu elefu miyongo miwii wa huyuḍe haju mwenziwe? 32 Akiona kwamba nkawezi, anamuhumia wantu wamut̯angere huyuḍe haju asidzafika hafufi, wahende mashauri ya kungiza naghea. 33 D̯ubva ntaku mumodza jwenu adzeeweza kuwa mwanafund̯i jwangu pfasipfo kujibat̯a yonse eyonayo.” 34 Yesu kongeza kunena kamba, “Munyu ni mwema. Ela munyu ukitsowa hukuḍe kutsama wikonamala kuwa nako, unahendegwadze ili upate kutsama dza munyu kawii? 35 Unawa kwamba ntaufae kwa kuhendea kiḍechonse, ndookomu unakwihigwa dhaka. D̯ubva awee na masikio ya kusikiiya, nasikiye!”

15

1 Nsiku modza, wahwaa kuwa wenji na wantu wanabvise wadza kusikiiya mayongweezo ya Yesu. 2 Mafarisayo na waalimu wa Sharia waḍabva kuḅuguma-ḅuguma wakyamba, “Huyu muntu huyu anakaa na kuwakaraḅisha wanabvise na kuḍya hat̯a nao le!” 3 D̯ubva Yesu kawasumwiiya inganyo kawamba, 4 “Ikiwa kwamba mumodza jwenu ana mbuzi gana, na modza imwaaria, anahendadze? Nkanaziyatsa azi miyongo kenda na kenda yuwandani anakwendailacha ai mbuzi yaarieyo mumpaka aione? 5 Akiiona anaipfaza kit̯uroni na tsekea, 6 na anauja nayo. Akifika nyumbani anahana waḅamuzwe na ḍyiraniwe anawamba, ‘Tsekeani pfamodza nami koro hi mbuzi yangu iyokwaara niiona.’ 7 Vivyo, idzawa tsekea nkuu mbinguni kwa munabvise mumodza apfyehuziye mama kuliko kwa wahachi miyongo kenda na kenda wasioona kwamba iwamala kupfyehuza mama.” 8 Yesu kongeza kunena kamba, “Ambu nahuhwaiye kwamba kuna muke eye na makuruḅembe kumi ya fwedha. Akyaara kuruḅembe modza, anagiza tsaa, anaipfea nyumbaye na kuḍilacha mumpaka aḍione. 9 Akiḍiona, anawahana waḅamuzwe na maḍyirani wakwe na anawamba, ‘Tsekeani pfamodza nami, koro niḍiona hiḍi kuruḅembe ḍyangu ḍya fwedha ḍiḍyonyaaria.’ 10 Dza vivyo, malaika wa Muungu wanatsekea kwa dzambo ḍya munabvise mumodza apfyehuziye mama.” 11 Yesu kongeza kunena amaale kamba, “Kwiwa muntu mumodza eyekuwa na wana wawii. 12 Huyu mwana muḍoḍo kamwamba ise, ‘Baaba, nimpa sehemu yangu ya hu uḍalo wangu usidzafwa.’ Ndookomu muntu huyo kawagawiya wanawe maliye. 13 Zipfochia nsiku kachuchu, huyuḍe mwana muḍoḍo kaguza uḍalowe, makisa kanuka kenda nsi ya kuye. Hukuḍe, kenda kananga-nanga maliye yonse. 14 Epfotumia kula echokuwa nacho, hiḍe nsi yonse injijwa ni nzaa nkuu muno na hat̯a nae kaḍabva kufwa nzaa. 15 Ndookomu kenda kadziyavya kumuhendea kazi muntu mumodza jwehiḍe nsi. Nae kamupfiika nkondeni, kwendat̯ikisa nguyuwe. 16 Nzaa ipfomuhamat̯ia kat̯amani kuḍya hichi chakuḍya cha nguyuwe. Ela ntaku muntu amumpiye kiḍechonse. 17 Akili zipfomupfenuka, kamamat̯a kamba, ‘Amaa ni wahumisi wengaa wa baba weokuḍyani na kusaza? Ami huku nyakudzifwiani nzaa ḅasi? 18 Nakwenda kwa baba nikamwambe: Baaba, nihenda nabvise kwa Muungu na kwako. 19 Sinamala hat̯a kuhanwa mwanao kawii. Nihwaa dza mumodza jwa wahumisiwo.’ 20 D̯ubva kanuka kuuja kwa babajwe. Asidzafika hafufi na nyumbani, babajwe kamuona na jwa kuye. Kamufwiya t̯ei muno. Kamud̯aramia kenda kamurhampika na kamunonea. 21 Huyuḍe mwana kamwamba, ‘Baaba, nihenda nabvise kwa Muungu na kwako pia. Sinamala hat̯a kuhanwa mwanao kawii.’ 22 Ela ise kawamba wahumisiwe, ‘Rebvani haraka mukaḍiyehe hiḍiḍe lot̯a dzema ḍya mwiso, muḍimuvwike. Muvwikeni na t̯ele ḍoweni mwakwe na mumuvwike na viyahu maguuni mwakwe. 23 Kisa yehani mwanangombe munono mumutsinze, na huḍye hutsaike. 24 Koro huyu mwanangu ewa kafwa, ela sasa kafufuka. Ewa kaara, ela sasa kaonekana.’ D̯ubva jila iḍabva. 25 Haya yonse yahendeka huku mwanawe hangafa akiwa ka nkondeni. Galichumea yakwe, epfofika hafufi na nyumbani kasikia misindo ya ngoma na kuvina. 26 D̯ubva kahana mumodza jwa hawa wahumisi kamuuza kamwamba, ‘Munamba kuna?’ 27 Nae kamwamba, ‘Huyu ndugujo kauja nyumbani, d̯ubva babajo kamutsinzia mwanangombe munono, kwa kwamba kagala akiwa muzima.’ 28 Huyuḍe mwana hangafa kareja hat̯a nkakutsaka kunjia nyumbani. Ndookomu babajwe kayawa na kanena nae anjie. 29 Kenge jeje kamwambukuya ise kamwamba, ‘T̯ayowa myaka yonse hii nikuhumikia dza muhumwa, na sikukutsowea na kiḍechonse. Ela nkukunimpa hat̯a mwana mbuzi, nipate kutsekea na waḅamu zangu. 30 Ela huyu mwanao anangie-nangie maliyo na mashudha makisa akiuja nyumbani, kumutsinzia huyu mwanangombe munono!’ 31 Ise kamwamba, ‘Mwanangu, wewe kwa pfamodza nami nsiku zonse, na vyonse nivyonavyo, mvyako. 32 Ni hachi kuhenda jila na kutsekea, koro niit̯ara ya kwamba huyu ndugujo ewa kafwa, ela katsi ka mojo. Ewa kaara ela sasa kaonekana.’ ”

16

1 Kawii Yesu kawamba wanafund̯iwe, “Kwiwa muntu jabva mumodza eyekuwa na musumamizi jwa maliye. Huyu muntu kapata mfunyenye kwamba musumamizi jwakwe kakunangani-nangani maliye. 2 D̯ubva kamuhana kamwamba, ‘Aya ya wantu weyokunenani dzuuyo ni ḍugha? Natsaka uyange namuna wivyoukiyasumamia haya mali yangu, koro nkunamala kuwa musumamizi jwangu kawii.’ 3 Huyu musumamizi kamamat̯a mojoni mwakwe kamba, ‘Sasa nihendedze nae huyu Ḅwana jwangu njwakuniyavya kazini? Ninkidziyowa, kuima siwezi na kuyomba naona yutswa. 4 Sasa nimanya vya kuhenda, ili nidzepfoyavigwa kazini, niwe na waḅamu wadzeonihana makwao.’ 5 Ndookomu kawahana wantu wonse weokuwa na marando kwa huyu ḅwana jwakwe. Kamuuza jwa d̯ura kamwamba, ‘Una rando ḍya chima ga kwa ḅwana jwangu?’ 6 Jwa d̯ura kamwambukuya kamwamba, ‘Mad̯aḅa gana ya mafuha.’ Huyu musumamizi kamwamba, ‘Hwaa chet̯i chako, rebva ukae chihako na ora kwamba una rando ḍya mad̯aḅa miyongo mitsano ya mafuha.’ 7 Makisa kauza yungine, ‘Ehe nawe, una rando ḍya chima ga?’ Nae kamwambukuya kamwamba, ‘Mizigo gana ya nganu.’ Huyuḍe musumamizi kamwamba, ‘Chet̯icho hichi, ora mizigo miyongo minane ya nganu.’ 8 Ndookomu huyuḍe muntu jabva kamushad̯a kwa karowe ahendeyeo. Koro wantu wa lumwengu huju ni makaro kwa kuhenda mambo yao, kuliko wantu wa Muungu waivyo kwa kuhenda mambo ya Muungu.” 9 Makisa Yesu kongeza kunena kamba, “Nyakumwambiani, dzilachieni waḅamu na fwedha za lumwengu huju, ili zidzepfomusiiya muhanwe makaoni mwa maishi. 10 Yuḍejwonse eyenahikizika na mambo maḍoḍo maḍoḍo anahikizika hat̯a na mambo makuu makuu. Na yuḍejwonse asihikizika na mambo maḍoḍo maḍoḍo, nkanahikizika na mambo makuu makuu. 11 D̯ubva ikiwa kwamba ntamunahikizika na ujabva wa lumwengu huju, munahikizikadze na ujabva wa ḍugha wa Muungu eonapfa wantu? 12 Na mukitsahikizika na ujabva wa muntu yungine, adzeemumpa yeyo yenu ni ga?” 13 Yesu kagija kuyongweeza kamba, “Ntaku muhumwa eyenaweza kuhumikia maḅwana wawii kwa mweedha mumodza. Koro anamutsaka mumodza, na anamukeva huyu yungine. Ambu anamuhumikia mumodza na mojowe wonse, ela anamunyira huyu yungine. Ndookomu nichokunenani ni kwamba, nkuwezi kumuhumikia Muungu na kuhumikia fwedha.” 14 Mafarisayo wepfosikia haya yonse, wamubalifa, koro wewa wantu watsakiyeo fwedha. 15 Ela Yesu kawamba, “Ndinywi mwiwonadzihendeza kuwa wahachi usoni ya wantu, ela Muungu kamumanya hat̯a myojo yenu. Koro cha wantu wechonahwaa dza kintu chikuu, ni t̯ukio usoni kwa Muungu.” 16 Yesu kongeza kunena kamba, “Zisidzafika ngera za Yohana Mut̯opya, Sharia ya Musa na matsoro ya manabii ndiyo yeyoyakisumwiijwa. Na hangu hizihiziḍe ngera haya Maagu Mema ya Uhaju wa Muungu yakusumwiijwani, na wantu wenji na wenji wakungizani hiḍu kunjia Uhajuni. 17 Ni vivodho kwa mbingu na nsi kusia, kuliko hat̯a katsoro kamodza ka hi Sharia kwaara. 18 Kula amuyatsiyee mukaziwe na akihwaa muke yungine, huyo anawa kwamba kanjia rangani. Na yuḍejwonse ahwaiye muke ayatsijwee ni muumewe, nae pia anawa kwamba kanjia rangani.” 19 Yesu kongeza kunena amaale kamba, “Kwiwa muntu jabva mumodza atsakiye kuvwaa nguo ghali ghali. Muntu huyu kaishi kimad̯aha kula nsiku. 20 Kwiwa na muntu mumodza kowesa eyeakihanwa Lazaro. Huyu ekijwaa virango mwii muzima. Na jeje ekikaa na kupfiikwa muḍyangoni mwa huyu muntu jabva, 21 kuyoweeya kupata muharachao wa chakuḍya cha huyuḍe muntu jabva. Hat̯a chughe nazo zikidza na kumulamba-lamba hivi virangovye. 22 Mwiso huyuḍe kowesa kafwa. Malaika wamupfiika kukaani pfamodza na Iburahimu. Makisa huyuḍe muntu jabva nae kafwa na kazikwa. 23 Epfoakioneswa tsungu mukali hukuḍe wahira, kanuya matso dzuu na kamuona Iburahimu na kuye na Lazaro akiwa geri yakwe. 24 D̯ubva kahana kamba, ‘Ee baba Iburahimu, nifwiya t̯ei. Muhume Lazaro, at̯opye nsa ya ḍoweḍye madzini, anipfoze jwiimi jwangu, koro nyakuoneswani tsungu muno humu mohoni.’ 25 Ela Iburahimu kamwamba, ‘Mwanangu, kumbuka kwamba wewe kupfegwa memayo yonse maishani mwako, huku Lazaro akipata mazuka menji. Ela sasa jeje kakuingamazwani huku awe ukioneswa tsungu. 26 Kwongezeya hayo yonse, kuna pfangapfanga kuu kahi yehu nanywi. Ndookomu watsakiyeo kuvuka kudza kwenu ntawawezi, na yuḍejwonse atsakiye kuvuka kuyawa huko kwenu adze kwehu nkawezi.’ 27 Huyuḍe muntu kamwamba, ‘D̯ubva nakuyomba, baba Iburahimu, umuhume Lazaro nyumbani mwa baba, 28 kwiko na wandugu zangu watsano. Awasumwiiye watsekudza huku kuntu kwa tsungu huku.’ 29 Iburahimu kamwamba, ‘Wanduguzo wana Sharia za Musa na matsoro ya manabii wangine. D̯ubva nawayagije hayo hayo.’ 30 Huyuḍe muntu jabva kamwambukuya kamba, ‘Moro baba Iburahimu, hivyo ntavit̯ose. Ela wakihumijwa muntu kuyawa wafuni, wanapfyehuza mama.’ 31 Kenge Iburahimu kamwamba, ‘Wakitsahikiza vyuuwo vya Musa na manabii wangine, ntawawezi kupfyehuza mama hat̯a ikiwa kwamba kufufuka muntu kuyawa kwa wafu.’ ”

17

1 Yesu kawamba wanafund̯iwe, “Saa zonse kuna maḍemo ya kungiza wantu nabviseni, ela kadzawa na d̯ina iyodze muntu adzeeyeha haya haya maḍemo! 2 Vindeewa urembo t̯ambere huyo huyo muntu andefungwa iwe ḍya kupaazia ot̯ini na angukijwe ḅaharini kuliko, kuyatswa ahendeze mumodza jwa hawa wachuchu hawa agwe nabviseni. 3 D̯ubva dzit̯unzeni! Ndugujo akikutsowea mweere, na akigwa matsowa, muyatsie. 4 Hat̯a akikutsowea myeedha mifungahe kwa nsiku modza, na kula mweedha akikuujia akikwamba, ‘Nitsowa.’ Ni had̯i umuyatsie.” 5 Makisa hawa ntumi wamwamba Yesu, “Ḅwana, hwongeze faro yehu.” 6 Ela Yesu kawambukuya kawamba, “T̯ambere mundeewa na faro hat̯a iyo ndoḍo dza mbeju ya tsare, mundeweza kuwambia hu mukuju huu, ‘Kuka na mizini na ukameye ḅaharini!’ Nao undemusikia.” 7 Yesu kongeza kunena na wanafund̯iwe kamba, “Ikiwa kwamba mumodza jwenu ana muhumisi awee kuimani ambu kut̯ikisani mbuzi, akiuja na nkondeni ambu mat̯ungoni, anamwamba arebve aḍye nguzi chakuḍyache? 8 Hat̯a! Ishinu, anamwamba, ‘Nielekanyia chakuḍya, na udzifunge kunihumikia ninkiwa kuḍyani na kunwa. Kisa nawe uḍye chakuḍyacho.’ 9 Ayu ḅwana anamuyaviza asant̯a ayu muhumisi kwa kuhenda aya amwambiyeo ahende? 10 Dza vivyo nanywi mukihenda mwambiijweyo, ambani, ‘Hangu d̯ura hu wahumwa, na huhenda haya yahumaliyeo kuhenda t̯u.’ ” 11 Yesu epfokuwa charoni kwenda Yerusalemi, kavuka na mumpakani mwa Galilaya na Samaria. 12 Epfokuwa hafufi kunjia mudzi mumodza, Yesu kat̯ongana na wantu kumi weokuwa na kwanga. Wasumama na jwa kuye 13 na wamukulisa wamwamba, “Yesu, Ḅwana, hufwiye t̯ei!” 14 Yesu kawayowa makisa kawamba, “Endani mukadziyanganye kwa wakohani.” Wepfowakyenda kwa wakohani, wadziona kwamba wadhereka na ntawa kwanga kawii. 15 Mumodza jwao epfodzihambuya kwamba kapfonywa, kauja kwa Yesu, huku akimushad̯a Muungu na idzwi kuu. 16 Kamugwiya Yesu maguuni kamuyavia ḍuḍa. Huyu huyu muntu ewa Musamaria. 17 Makisa Yesu kamba, “Kwiwa wantu kumi wapfonyejweo, awa kenda wendaa? 18 Kut̯i ni huyu mugeni jeje heket̯u aujie kumuyaviza Muungu ḍuḍa?” 19 Ndookomu Yesu kamwamba, “Nuka wende, faroyo ikupfonya.” 20 Mafarisayo wangine wamuuza Yesu kwamba Uhaju wa Muungu unakudza ari. Nae kawambukuya kawamba, “Uhaju wa Muungu ntonakudza na njia ya kuonekana na matso hat̯a. 21 Na wala ntaku jwa kwamba, ‘T̯ayowa, hu Uhaju wa Muungu huuno hapfa!’ Ambu ambe, ‘Huuḍe hapfaḍe!’ Koro Uhaju wa Muungu wa kahi yenu.” 22 Makisa Yesu kawambia wanafund̯iwe, “Ngera zidzakudza, mudzepfot̯amani kuniona mimi Mwana jwa Ad̯amu, ela ntamukudzaniona. 23 Kudzawa hawaḍe wadzeomwamba, ‘T̯ayowa, huyuḍe hapfaḍe!’ Ambu wamwambe, ‘T̯ayowa huyuno hapfa!’ Ela namutsehikiza muyawe kunilachani. 24 Koro dza hiviḍe vya yupfepfe jwivyonamwala jukayangaza lumwengu yuzima, ndivyo vidzevyowa, mimi Mwana jwa Ad̯amu nidzepfokudza. 25 Ela d̯ura had̯i nguzi nioneswe tsungu muno na kudzizwa ni wantu wa hizi hizi nsiku. 26 Ngera ya kudza kwa Mwana jwa Ad̯amu, wantu wadzahendeka dza hiviḍe wevyohendeka ngera ye zuruwa ya Nuhu. 27 Wantu wewa wakaiya raha ya lumwengu: Kuḍya na kunwa, kuhwaa wake na kuyoza wanawake wao, mumpaka hiḍe nsiku ya Nuhu anjiiyeyo humuḍe Safinani, na zuruwa ikidza ikiwayaga wonse. 28 Vivyo, vidzahendeka dzeziḍe ngera za Loti. Kula muntu ewa kagija kuḍya na kunwa, kuguya na kuguza, kuhodza na kumbaka. 29 Ela nsiku ya Loti ayawiyeo Sod̯oma, Muungu kasusya moho, uhikiyeo dza mvuya ya mawe kuyawa mbinguni na uwayaga tswee. 30 Hivyo ndivyo vya wantu wadzevyohenda hat̯a nsiku yangu mimi Mwana jwa Ad̯amu nidzepfokudza. 31 Hiyo hiyo nsiku, huyuḍe adzeewa paani dzuu, natsesuka anjie nyumbani akahwae vijavye. Dza vivyo, muntu awee nkondeni natseuja nyumbani. 32 Kumbukani yamuhendekeeyo mukaza Loti! 33 Yuḍejwonse alachie kuyapfonya maishaye, anadzitsovya maisha ya kuunga na yuungo. Ela huyuḍe eye t̯ayari kudzitsovya maishaye ya lumwenguni, anadziwekea maisha ya kuunga na yuungo. 34 Nyakumwambiani, siku huo, kunawa wantu wawii weokuyaani t̯at̯a modza, mumodza anahwajwa na yungine anahafa. 35 Wake wawii wadzawa kupaazani pfamodza. Mumodza kadzahwajwa na huyu yungine kadzayatswa. [ 36 Wayume wawii wadzawa kuimani nkondeni, mumodza anahwajwa, na yungine anayatswa.]” 37 Makisa wanafund̯iwe wamuuza wamwamba, “Yanahendeka ku, Ḅwana?” Yesu kawambukuya kawamba, “Kula kwipfo na kivimba, makutsu yanaundukizika hapfo hapfo.”

18

1 Makisa Yesu kawambia wanafund̯iwe inganyo ḍya kuwayongweeza kuyomba meshi pfasipfo kudhimwa. 2 Kawamba, “Kwiwa t̯oibi jwa mudzi mumodza asimushooga Muungu, nolawe kumuḍyali muntu. 3 Na mumo mudzini kwiwa muke muchiwa eyesindiiya kumwendea huyu t̯oibi akilacha hachiye, akimwamba, ‘Nipfonya na huyu muntu niiye na d̯ubi nae.’ 4 Huyuḍe t̯oibi kadziza kwa muḍa muyeya, ela mwisowe kamamat̯a mojoni mwakwe, kamba, ‘Hat̯a ninkitsamuḍyali Muungu ambu muntu yuḍejwonse, 5 had̯i nimuhendeye hachi huyu muke huyu kwa kwamba kakunisumbuwani muno. Na ninkitsahenda hivyo, ananitsovya nsoho.’ ” 6 Makisa Yesu kongeza kuwambia wanafund̯iwe, kamba, “Avi vya ayu t̯oibi muzuka aneneyevyo muviimuka urembo? 7 Jeje t̯u akihenda dzavyo, ehe fat̯i Muungu, nkanawahendea hachi hat̯a awa wantuwe weonamuyomba siku na musikahi? Anawa mumpompowe kwambukuya viiyo vyao? 8 Hachi nyakumwambiani, anawalachia hachi pfasipfo kuḍaḍamaa. Ela mimi Mwana jwa Ad̯amu nidzepfokudza lumwenguni, nidzat̯onga wantu weo na faro?” 9 Makisa Yesu kawambia na inganyo wantu wadziserefat̯iyeo kwamba ni wahachi, na wabalifiyeo wangine. 10 Kamba, “Kwiwa wantu wawii wendeyeo Hekaluni kuyomba. Mumodza ewa Mufarisayo, na yungine ewa muhwaa kuwa. 11 Huyu Mufarisayo kasumama kadziyombea na mojoni kamba, ‘E Muungu, nina asant̯a kwamba mimi sikwaa dza wantu wangine wevi, weonakaiya wantu chihako na wavunza ukwe. Nina asant̯a kwamba sikwaa hat̯a dza huyu muhwaa kuwa huyu. 12 Mimi nakaa na kufunga myeedha miwii kwa ḍyuma, na kuyavya fungu ḍya kumi kwa kula nichonapata.’ 13 Ela huyu muhwaa kuwa kasumama na jwa kuye na nkakuweza hat̯a kunuya matsoye dzuu yuwinguni. Kadzibiga-biga ḅagwini kwa kudziut̯i na kayomba kamba, ‘E Muungu nifwiya t̯ei, mimi ni munabvise!’ ” 14 Makisa Yesu kamba, “Nyakumwambiani, huyu endeyee nyumbani akiwa kayatsijwa nabviseze, ni huyuḍe muhwaa kuwa na wala si huyuḍe Mufarisayo. Koro kula adzikuziye anasuswa na kula adzisusiye anakuzwa.” 15 Nsiku modza, Yesu kayehejwa wana vichuchu ili awapfaze mikono awavodhye. Ela hawa wanafund̯iwe wepfowaona, wawavingira hawaḍe wawayeheyeo. 16 Ela Yesu kawahana hawa wana na kawambia wanafund̯iwe, “Wayatseni hao wana wadze kwangu. Namutsewavingira, koro Uhaju wa Muungu mbwa wantu weo dzao. 17 Hachi nyakumwambiani, yuḍejwonse asiyeupfokea Uhaju wa Muungu dza mwana kachuchu, huyo nkawezi kuunjia meshi.” 18 Nsiku modza, muyongozi mumodza jwa Kiyahud̯i kamuuza Yesu kamwamba, “Mwaalimu mwema, inanimala nihende kintu ga, ili niweze kuwa na maisha ya kuunga na yuungo?” 19 Yesu kamuuza kamwamba, “Kut̯i kwakunihanani mwema? Ntaku eye mwema lamud̯a Muungu jeje heket̯u! 20 Ezi amuri za Muungu nkukuzimanya? Zyamba, ‘Nkudzonjie rangani, nkudzoyage, nkudzokwiwe, nkudzomuneneye mwenziwo nsuwe, muhile babajo na mamajo.’ ” 21 Huyuḍe muntu kambukuya kamba, “Hayo yonse niyagija hangu ninkiwa mwana.” 22 Yesu epfosikia haya, kamwamba, “Kusaa na dzambo modza zaid̯i ḍya kuhenda. Guza vyonse wivyonavyo na hizi fwedha uwapfe makowesa. Ukihenda hivyo kudzawa na nkandi mbinguni. Makisa nzoo uniuḅe.” 23 Huyuḍe muntu epfosikia hivi, kanjijwa ni ngiru na kagonzowa, koro ewa ni jabva muno. 24 Yesu kamuyowa huyuḍe muntu kisa kamba, “Ni vyumu muno kwa muntu jabva kuunjia Uhaju wa Muungu! 25 Koro ni vivodho muno kwa ngamia kuchia na kwa anga ḍya lilima, kuliko kwa muntu jabva kuunjia Uhaju wa Muungu.” 26 Hawaḍe wantu weowakimusikiiya wamuuza wamwamba, “D̯ubva ikiwa kwamba ni dzevihivi mani ni ga jwa kupfona?” 27 Yesu kawambukuya kawamba, “Ḍisiḍyowezekana kwa mwanaad̯amu, kwa Muungu ḍinawezekana.” 28 Makisa Pet̯ero kamwamba Yesu, “T̯ayowa Ḅwana, swiswi huyatsa makwehu, hukuuḅa wewe.” 29 Nae kamwamba, “Hachi nyakumwambiani, kula ayatsie nyumbaye, mukaziwe, wanduguzwe, wavyaziwe ambu wanawe kwa dzambo ḍya Uhaju wa Muungu, 30 Muungu anamuujiza menji zaid̯i hizi hizi ngera na kumumpa maisha ya kuunga na yuungo ngera zizokudzani.” 31 Makisa Yesu kawakuntia geri hawa wanafund̯iwe kumi na wawii na kawamba, “T̯asikiani, humaawa kwendani Yerusalemi, kudzekot̯imizwa kula kintu chorejwecho ni manabii dzuu yangu mimi Mwana jwa Ad̯amu. 32 Nidzayavigwa kwa wantu wa vyeet̯i, nao wadzanibaladhaiya, wadzanihendea mambo ya kinyaya na kunikamia mahe. 33 Wadzanibiga malucha makisa wadzaniyaga. Ela nsiku ya hahu, nidzafufuka kuyawa kwa wafu.” 34 Ela wanafund̯iwe ntawakuimuka chuuwo hat̯a kimodza cha Yesu na wala maana ya hivi vyuuwovye koro viiwa mfitsoni. 35 Wepfofika hafufi na Yeriko, waona ntumbu matso akaiye chihako geri ya njia akiyomba-yomba. 36 Epfosikia hoisa ya kit̯aro chichochikichia na hapfaḍe, kauza kamba, “Munamba kunani?” 37 Wamwambukuya wamwamba, “Ni Yesu jwa Nazareti kakuchiani.” 38 Ndookomu kamukelelea kamwamba, “E Yesu mwana jwa D̯aud̯i nifwiya t̯ei!” 39 Hawaḍe wantu wayongoweyeo wamupfohosa wamwamba anyamae. Ela huyuḍe ntumbu matso kongeza kuḅaa madzwi akyamba, “Mwana jwa D̯aud̯i ad̯o nifwiya t̯ei!” 40 Yesu kasumama na kaamuru kwamba huyu ntumbu matso apfiikwe. Epfokwenda hafufi, Yesu kamuuza kamwamba, 41 “Unatsaka nikuhendeye kintu ga?” Nae kamwambukuya kamwamba, “Ḅwana natsaka kuona.” 42 Na Yesu kamwamba, “D̯ubva ona! Faroyo ikupfonya.” 43 Nae pfapfo kaḍabva kuona. Ndookomu kamuuḅa Yesu, huku akimushad̯a Muungu. Na wantu wonse wayaoneyeo haya haya mafara wamushad̯a Muungu.

19

1 Yesu epfoakyenda Yerusalemi, kanjia na Yeriko. 2 Humuḍe mudzini kwiwa mukuu jwa wahwaa kuwa eyekuwa jabva, sariḍye ndiye Zakayo. 3 Ekitsaka kumuona Yesu, ela nkakuweza kwa dzambo ḍye t̯ut̯a ya wantu na huku ewa mufufi. 4 Ndookomu kad̯arama usoni ye t̯ut̯a, makisa kapfaa mukujuni dzuu ili amuone Yesu, koro Yesu ewa njwa kuchia nehiḍe njia. 5 Yesu epfofika hapfa mukujuni, kayowa dzuu makisa kamwamba, “Zakayo, suka haraka koro yeo ni mugeniwo.” 6 Zakayo kasuka nsi haraka, na kamupfokea Yesu na tsekea nkuu. 7 Wantu wonse waoneyeo hivi waḍabva kuḅuguma-ḅuguma wakyamba, “Yesu kendawa mugeni nyumbani mwa munabvise!” 8 Ela Zakayo kasumama kamwamba Ḅwana, “Ḅwana, nahwaa nusu ya vija nivyo navyo, naviwapfa makowesa. Na ikiwa kwamba niwa nihwaa kuwa kwa muntu kuchia chima na makulekule, namuujiza myeedha mine zaid̯i.” 9 Yesu kamba, “Yeo wantu wa nyumba hii wapata mupfonyo. Koro hat̯a huyu nae njwa yuvyee jwa Iburahimu. 10 Koro mimi Mwana jwa Ad̯amu nidziya kuwalacha na kuwapfonya hawaḍe waariyeo.” 11 Wantu wakwakupfindiiyani haya ya Yesu eyoakinena, wat̯ara ya kwamba Uhaju wa Muungu umaawa hafufi kut̯upuka. Koro ewa kamafika hafufi muno na Yerusalemi. Na Yesu kongeza kunena na inganyo 12 kamba, “Kwiwa muntu mumodza jwa nyumba ya kihaju anjiiye charo cha kwenda nsi ya kuye akawekwe haju, makisa auje. 13 Asidzanuka, kawahana wahumisiwe kumi, kawapfa fwedha sawa na kawamba, ‘Zihendeyeni guzi hizi fwedha hizi hat̯a nidzepfouja.’ 14 Ela wantu wa hiḍe nsiye wemukeva. Ndookomu wahuma wantu nyumaye na ḍaamisa ya kunena kwamba, ‘Ntahumut̯aki huyu muntu awe haju jwehu.’ 15 Epfowekwa haju kauja kwao. Makisa kawaḍama wahumisiwe awapfiyeo fwedha, wadze wamwambiye faiḍa wapatiyeo. 16 Jwa d̯ura kadza kamwamba, ‘Ḅwana, nizihendea guzi na nipata myeedha kumi ya hizi fwedha unimpiyezo.’ 17 Huyu ḅwana jwakwe kamwamba, ‘Kuhenda urembo muno! Wewe u muhumisi mwema na wiyenahikizika. Ndookomu nakuweka mukuu jwa midzi kumi.’ 18 Muhumisi jwa pfii nae kanjia kamba, ‘Ḅwana, nipata myeedha mitsano zaid̯i ya hizi fwedha unimpiyezo.’ 19 Na huyu ḅwana jwakwe kamwambukuya kamwamba, ‘Nakuweka mukuu jwa midzi mitsano!’ 20 Makisa muhumisi yungine kadza kamwamba, ‘Ḅwana, ziziḍe fwedha unimpiyezo hizino. Niiwa nizibiga fundo nguoni nizifitsa. 21 Nikikushooga wewe, koro nikumanya kwamba wewe u muntu mumu. Unatsaka ukihwaa kisichokuwa chako na ukivuna usipfoima.’ 22 Huyuḍe ḅwana kamwamba, ‘Katsi wewe u muhumisi muzuka dzevihivi? Nakuhukumu na vyuuwo vya kanwako mwenye. Katsi kumanya kwamba mimi ni muntu mumu nitsakiye kuhwaa kisichokuwa changu na kuvuna nisipfoima! 23 Kut̯i d̯ubva hizi fwedha nkukuziweka bengi ili kwamba nangaa zindenivyaiya?’ 24 Makisa kanena na hawaḍe wantu wasumamiyeo kawamba, ‘Zimupfokeni hizi fwedha ezonazo na muzimumpe huyuḍe muhumisi ongezeye fwedhaze myeedha kumi.’ 25 Ela wao wamwambukuya wamwamba, ‘Ḅwana, ae nkakwaa na fwedha nyinji hangu d̯ura!’ 26 Nae kawamba, ‘Hachi nyakumwambiani, huyuḍe eye na kintu na akikitumia, huyo anakwongezejwa. Ela huyuḍe asikintu na akitsaawa muhikizika, ḅasi hat̯a hakaḍe kachuchu ekonako anakapfokwa. 27 Ela nyabva wangu, wasiotsaka niwe haju jwao, wayeheni hapfa, muwayage usoni yangu!’ ” 28 Epfokwisa kunena haya, Yesu kawayongowa hawa wanafund̯iwe kwenda Yerusalemi. 29 Epfofika Betifage na Betania, pfantu pfa Murima wa mihi ya Mizeituni, Yesu kahuma wanafund̯iwe wawii nguzi. 30 Kawamba, “Endani huḍe mudzi wiwo usoni yenu. Mukwakuunjiani t̯u, munaona mwana hare asiyedzapfajwa ni muntu, kafungwa. Mufunguyeni, mumuniyeheye. 31 Muntu akimuuza akimwamba, ‘Kut̯i mwakumufunguyani huyu mwana hare?’ Mwambeni, ‘Ḅwana ana shuuli nae.’ ” 32 Hawa wanafund̯i wanuka na wendawaona dza viviḍe vya Yesu awambiiyevyo. 33 Na wepfowakimufunguya huyu mwana hare, wenye wawauza wawamba, “Ayu mwana hare mwakumufungwiiyani?” 34 Hawa wanafund̯i wawambukuya wawamba, “Ḅwana ana shuuli nae.” 35 Makisa wamuhwaa huyu mwana hare na wamumupfiikia Yesu. Wakisa kumuhandika na nkanzu zao wamugijiija Yesu apfae. 36 Epfoakichia, wantu wangine wahandika nkanzu zao njiani. 37 Na epfofika hafufi na t̯eremuko ḍya Murima wa Mizeituni, kit̯aro chonse cha wanafund̯iwe waḍabva kumushad̯a Muungu na madzwi makuu kwa haya mafara ya kumakisa yonse weyoona. Wamushad̯a wakyamba, 38 “Kavodhyegwa jeje haju, eyekudzani kwa sari ḍya Ḅwana! Kuna naghea mbinguni na marembo yaa kwa Muungu!” 39 Ela Mafarisayo wangine weokuwa humuḍe kit̯aroni wamwamba Yesu, “Mwaalimu, wambe hawa wanafund̯iwo wanyamae!” 40 Ishinu Yesu kawambukuya kawamba, “Nyakumwambiani, hawa wakinyamaa, haya mawe yenye yanabiga madzwi.” 41 Yesu epfofika hafufi na Yerusalemi, akiuona hu mudzi na kahaku, kawiiya 42 kamba, “Ad̯o ni mala ya kwamba undemanya yakumaliyeyo kuhenda ili uwe na naghea! Ela kwaa kizani nkukwakuonani. 43 Koro nsiku zakudzani, nyabvao wadzepfokunjiiya na kukuzinga na kula ḍanda hat̯a utsowe njia ya kud̯aramia. 44 Wadzakunanga wewe na kuwayaga wantuwo. Ntakukudzahafa iwe hat̯a modza dzuu ya iwe ḍingine. Koro nkukuhambuya ngera za Muungu adziyezo kukupfonya.” 45 Epfofika Yerusalemi, Yesu kenda kanjia Hekaluni na kaḍabva kuwad̯aramisa waguzi. 46 Kawamba, “Vyoregwa kwamba, ‘Nyumba yangu inawa nyumba ya mayombo.’ Ela nywinywi muihendeza mpango ya wadhara!” 47 Yesu kayongweeza Hekaluni kula nsiku. Wakohani wakuu, waalimu wa Sharia, na wayongozi wa wantu, walacha kumuyaga. 48 Ela ntawakuweza, koro wantu wonse wegija kusikiiya vyuuwovye, na ntaku atsakiye kut̯ana nae.

20

1 Nsiku modza, Yesu epfoakiyongweeza wantu na kusumwiiya Maagu Mema humuḍe Hekaluni, kendejwa ni wakohani wakuu na waalimu wa Sharia pfamodza na wazee. 2 Wamuuza wamwamba, “T̯ahwambiye, aya mambo wiyokuhendani, kwakuyahendani na mamulaka ya ga? Ambu akupfiye wewe uwezo dzao ni ga?” 3 Yesu kawambukuya kawamba, “Nami natsaka kumuuza swali. Nyambiani 4 kwamba amumpiye Yohana mamulaka ya kut̯opya wantu ni ga? Ni Muungu ambu ni wanaad̯amu?” 5 Hawaḍe wantu waḍabva kugumachana wao na wao wakyamba, “Haya hwambedze? Hukyamba mamulaka ya Yohana ya kut̯opya wantu yayawa kwa Muungu, anahwamba, ‘Mani d̯ubva kut̯i ntamukumuhikiza?’ 6 Na kawii hukyamba mamulaka ya Yohana ya kut̯opya wantu yayawa kwa wanaad̯amu, t̯ut̯a yonse hii inahubiga na mawe, koro wahikiza kwamba Yohana ni nabii.” 7 Ndookomu mwiso wamwambukuya Yesu wamwamba, “Ntahudzi!” 8 Nae kawamba, “Wala nami simwambiye kwamba, haya haya mambo nyakuyahendani na mamulaka ya ga!” 9 Makisa Yesu kawambia wantu hiḍi inganyo hiḍi, “Kwiwa muntu mumodza eyekuwa na nkonde ya mizabibu. Kaikoḍisha kwa waima, kisa jeje kanjia charoni kenda nsi ya kuye na kakaa kwa muḍa muyeya. 10 Ngera ya mavuno ipfofika, kahuma muhumisijwe kwa hawaḍe wantu ili akamuhwaiye hi sehemu yakwe ya mavuno. Ela wao wakidzawakinuka, wamubiga huyu muhumisi na wamugalicha mikono mihupfu. 11 D̯ubva mwenye hi nkonde kahuma muhumisi yungine. Ela nae wamubiga na wamuhendea mambo ya kinyaya, makisa wamugalicha kihupfu. 12 Ndookomu mwenye hi nkonde kahuma na muhumisi jwa hahu. Hawa waima wakoḍishijweo wamumad̯aisa makisa wamud̯aramisa. 13 D̯ubva huyu mwenye nkonde kamamat̯a kamba, ‘Sasa nihendedze? Namuhuma huyu mwanangu nitsakiyee. Pfangine jeje wanamuhila.’ 14 Ela hawaḍe wantu wepfomuona huyu mwana jwo mwenye nkonde wambana, ‘Huyu ndiye jwa kudzaiḍala hi nkonde. Nahumuyageni, ne nkonde inawa yehu.’ 15 Ndookomu wamugija, wayawa nae nze ye nkonde na wamuyaga.” Makisa Yesu kawauza hawaḍe weowakimusikiiya kawamba, “Munat̯ara kwamba ayu mwenye e nkonde, kadzawahendadze awa awakoḍishiyeo hi nkonde? 16 Kadzawayaga makisa hi nkonde anaikoḍisha wantu wangine.” Wantu wepfosikia haya wamba, “Po, heri vitseewa dza hivyo!” 17 Yesu kawayowa kisa kawauza kawamba, “Mani d̯ubva maana ya aya matsoro ni? Haya matsoro yamba, ‘Hiḍi iwe ḍidzizijweḍyo ni wambaka, ndiḍyo ḍigaliyeḍyo iwe muhimu ḍya kumbakia.’ 18 Kula eyenaḍigwiya hiḍi hiḍi iwe, anaharachaa. Na ḍikimugwiya muntu, ḍinamutsaratsara.” 19 Hawa waalimu wa Sharia na wakohani wakuu waimuka kwamba Yesu ekiwanena wao. Ndookomu wekitsaka kumugija pfapfaḍe, ela ntawakuweza koro wekiwashooga hawa wantu. 20 Hawa wakuu wa Kiyahud̯i wamuhumiya Yesu wad̯ozi wakadzihendeze dza wantu wahachi, ili walache chuuwo cha kumusocha nacho na wapate kumusit̯aki kwa huyu liwali. 21 D̯ubva hawaḍe wahumijweo wenda wamwamba Yesu, “Mwaalimu, humanya ya kwamba haya wiyonanena na kuyongweeza nza hachi. Humanya kwamba wewe nkumud̯we ni cheo cha muntu, ela unakaa na kuyongweeza hi ya hachi dzuu ya miro ya Muungu. 22 D̯ubva t̯ahwambiye, dze ni hachi kwamba wantu waipfe kuwa kwa Kaisari ambu hat̯a?” 23 Ela Yesu ewa kesakuhambuya kwamba ni kichale. D̯ubva kawamba, 24 “Niyangani kuruḅembe modza.” Makisa kawamba, “Aḍi kuruḅembe aḍi, ḍina sura ya gani na sari ḍya ga?” Nao wamwambukuya wamwamba, “Kaisari.” 25 Ndookomu Yesu kawamba, “Ḅasi vya Kaisari vimumpeni Kaisari, na vya Muungu vimumpeni Muungu.” 26 Ndookomu ntawakuweza kumulevya Yesu na chuuwo usoni ya wantu. Na hiviḍe awambukwiiyevyo viwamakisa hat̯a ntawakuweza kumuḅaiya kanwa kawii. 27 Makisa Yesu kendejwa ni Masad̯ukayo wangine ili wakamuuze swali. Masad̯ukayo wewa ni kit̯aro cha wantu wasiohikiza kwamba wafu wadzafufujwa. D̯ubva wepfokwenda wamuuza wamwamba, 28 “Mwaalimu, nabii Musa kahworea Shariani kwamba, muntu akifwa pfasipfo kuvyaa wana, huyu ndugujwe ni had̯i amuḍale muyamuwe ili aweze kumuvyaiya wana huyu ndugujwe afwiye. 29 D̯ubva t̯asikia. Kwiwa na ndugu wafungahe. Huyu hangafa kahwaa muke ela kafwa ḅila kuvyaa mwana. 30 Makisa jwa pfii kamuḍala muyamuwe, ela nae kafwa ḅila kuvyaa mwana. 31 Huyu jwa hahu nae kamuḍala muyamuwe, ela nae kafwa dza viyo ḅila kupata mwana. D̯ubva wagija kumuḍala na kufwa dzevihivi mumpaka wonse wafungahe wafwa ḅila kupata wana. 32 Na mwiso huyu muke nae kafwa. 33 D̯ubva swali ni kwamba, nsiku ya wantu kudzafufujwa, ayu muke kadzat̯aligwa kwamba ni mukaza ga, nae ewa kahwajwa ni wayume wafungahe?” 34 Na Yesu kawambukuya kawamba, “Kuhwaa na kuhwajwa nkwa lumwengu huju. 35 Ela hawaḍe wadzeomala kufufujwa na kuishi lumwengu jwijokudzani ntawakudzahwaa wala kuhwajwa. 36 Ntawakudzafwa kawii koro wadzawa dza malaika. Wanawa ni wana wa Muungu kwa kwamba wafufujwa kuyawa kwa wafu. 37 Hat̯a Musa kayanga tswee humu matsoroni kwamba wafu wanafufujwa. Koro hapfaḍe pfaneneyepfo dzuu ya hichi kitsorya chichochikipfya, Muungu kamwamba Musa, ‘Mimi ndimi Muungu jwa wabibizo, aḍe Iburahimu, Isaka na Yakobo.’ 38 Ndookomu munaona kwamba Muungu si Muungu jwa wafu hat̯a. Jeje ni Muungu jwa wantu weo mojo. Koro hawa wa benaad̯amu weonawahana wafu, kwa Muungu ni wantu weomojo.” 39 Wangine wa waalimu wa Sharia wamwamba, “Mwaalimu, kwambukuya urembo!” 40 Ndookomu ntawakuweza kumuuza kiḍechonse kawii. 41 Makisa Yesu kawauza kawamba, “Kut̯i wantu wanakwamba huyu Masiya anawa mwana jwa haju D̯aud̯i? 42 Koro D̯aud̯i jeje mwenye kanena chuoni mwa Zaburi kamba, ‘Ḅwana kanena na Ḅwana jwangu kamwamba, ikaa mukono wangu wa kuyume, 43 hat̯a nidzepfowangiza nyabvao mikononi mwako.’ 44 D̯ubva ikiwa kwamba D̯aud̯i kamuhana, ‘Ḅwana jwangu,’ swali ni kwamba, ayu Masiya anawadze mwana jwa D̯aud̯i na pfapfo D̯aud̯i amuhane Ḅwana jwakwe?” 45 Wantu wonse wepfowakimusikiiya amaale, Yesu kawaperukia wanafund̯iwe kawamba, 46 “Dzit̯unzeni na waalimu wa Sharia. Wao ni wantu watsakiyeo kudziyanga kwa kuvwaa malot̯a mayeya mayeya. Wakyenda masokoni wanatsaka wakikedhyegwa na hila koro kwao ni d̯aha. Wakinjia masunagogini watsaka kudzitsania viti vya usoni usoni, koro ndivyo vivyonakajwa ni wantu wa hila. Na wepfonakwenda jilani, watsaka kukaa hiviḍe viti vya hila. 47 Watsaka kuwaḍya mudheoni wake wachiwa, makisa wakadziyombesa mayombo mayeya mayeya wapate kutsamanyikana hiviḍe waivyo. Hachi hukumu yao idzawa nkuu muno!”

21

1 Yesu epfokuwa Hekaluni amaale, kaona wantu majabva wakwakungizani mvuugiya zao kwa hiḍi sand̯uku ḍya mvuugiya. 2 Kaona na muke muchiwa kowesa, akwakungizani nd̯ururu mbii. 3 Ndookomu kamba, “Hachi nyakumwambiani, huyu muke muchiwa kowesa huyu, kayavya vinji kuchiya hawa wangine wonse. 4 Koro hawa wangine wonse, watsonta mvuugiya wayaviyezo kuyawa kwa jabva wao weo nao. Ela huyu muke muchiwa huyu, na umasikini wakwe wonse, kayavya vyonse evyokuwa navyo.” 5 Wantu wangine wekinenea namuna ya Hekalu ikaiyevyo urembo na mawe iyombakwa nayo na mapamboye yayavijweyo dza mvuugiya kwa Muungu. Ela Yesu kawamba, 6 “Ngera zakudzani, za kwamba haya yonse mwiyokuyaonani mema yadzanangwa-nangwa tswee. Ntakukudzasaa iwe hat̯a modza dzuu ya iwe ḍingine!” 7 Makisa wamuuza wamwamba, “Mwaalimu, haya haya mambo uneneyeo yadzahendeka ari? Kunawa kihambwiizo ga cha kuyanga kwamba ngera ya haya haya mambo kuhendeka imaafika?” 8 Yesu kawambukuya kawamba, “Manyani muntu atsekudzamwaarya. Koro wenji wadzadzifwariza kudza kwa sari ḍyangu wakyamba, ‘Mimi ndimi huyu Masiya,’ na ‘Ngera ya mwiso ifika!’ Ela namutsewahikiza. 9 Mudzepfosikia maagu ya viha na misukosuko mikuu, namutsehuka. Koro haya haya ni had̯i yahendeke d̯ura, ela si maana ya kwamba mwiso umaafika.” 10 Yesu kongeza kunena kamba, “Nsi zidzanuka kujwana na nsi zingine, na uhaju udzajwana na uhaju ungine. 11 Kudzawa mihehemo mikuu ya nsi, nzaa na vipfupfu kuntu garagara. Kudzawa na mambo ya kuhusya na vihambwiizo vikuu humu yuwinguni. 12 Ela yonse haya yasidzahendeka, mudzagijwa na kukuntiswa d̯ina. Mudzahukumigwa masunagogini na kungizwa magerenzani. Na kwa dzambo ḍyangu, mudzasit̯akigwa usoni ya mahaju na wat̯awala wangine. 13 Na hii idzawa namfasi yenu ya kuyavya ushuhuḍa dzuu yangu kwao. 14 Mukwakupfiikwani hukumuni, namutsekaiya kuhangaika na mat̯aro kwamba mwendanena kintu ga. 15 Koro nidzamumpa ud̯ubat̯a na karo wa kwamba hat̯a wazuka wenu ntawakudzaweza kuvidziza ambu kuvikana hivi mudzevyonena. 16 Mudzaḍawanywa ni wavyazi wenu, ndugu zenu, wantu wa sindoni mwenu na waḅamu zenu. Na wangine wenu mudzayagwa. 17 Na wantu wenji wadzamukeva kwa dzambo ḍyangu. 18 Ela hat̯a yunywii yumodza jwa vitswa vyenu ntajukudzakwaara. 19 Mukiit̯isa munapata maisha ya kuunga na yuungo.” 20 Yesu kongeza kunena kawii kawamba, “Mudzepfoiona Yerusalemi iringwa ni vit̯aro vya asikari, d̯ubva munamanya kwamba ntaikwakunangwa hat̯a kae. 21 D̯ubva wantu weo ḍyimbo ḍya Yud̯aya nawad̯aramiye mirimani. Weo Yerusalemi nawauyawe hu mudzi. Na hawaḍe weo nze yo mudzi, nawatseuja mudzini kawii. 22 Koro hiyo idzawa ngera ya hukumu ya Muungu, dza vya matsoro yaneneyevyo. 23 Hizo hizo ngera, wake weo waziho na weokwamusani wadzakunta d̯ina muno! Wantu wa huju lumwengu wadzawa na d̯ina nkuu. Muungu kadzawa na ngoro na hawa wantu na kadzawahukumu. 24 Wangine wadzayagwa vihani na wangine wadzawa maheka wa nsi zonse. Na hawa wantu wa vyeet̯i wadzaikaa Yerusalemi hat̯a nsiku zao zidzepfosia.” 25 Yesu kanena kawii na wanafund̯iwe kawamba, “Mwiso wa lumwengu udzamanyikana na hiviḍe vya hiḍi dzuwa, mwezi na nyoha vidzevyokaa. Wantu wa nsi nyinji wadzaḍanganika ḍya kuhenda ambu kwa kwenda kwa dzambo ḍya vumo ḍya ḅahari na mawimbi makuu. 26 Wantu wadzavurika kwa oga wakihambuya haya yadzeyohendeka humu lumwenguni, koro mbingu zidzanjia sukuso. 27 Makisa wantu wadzaniona mimi Mwana jwa Ad̯amu nikidza mawinguni na nguvu na marembo makuu. 28 Mudzepfoona mambo haya yaḍabva kuhendeka, wani na tsekea koro mupfonyo wenu wa hapfa nkumbi na matso.” 29 Makisa Yesu kawambia wanafund̯iwe inganyo kawamba, “Dziyongweezeni na mutini ambu muhi ungine uḍewonse. 30 Mukiona uḍabva kuḅaa magomba mapfya, munahambuya kwamba mwaka umaawa hafufi. 31 Dza vivyo, mudzepfoyaona haya mambo nimwambiiyeyo yamaḍabva kuhendeka, ḅasi ni mumanye kwamba Uhaju wa Muungu umaawa hafufi kudza. 32 Hachi nyakumwambiani, hichi hichi kivyazi ntakinasia chonse kaḅila haya haya yonse nimwambiiyeyo ntayadzahendeka. 33 Mbingu na nsi vinasia, ela vyuuwo vyangu ntavinasia meshi. 34 D̯ubva manyani mutsehekwa ni kuḍya kwinji na kuruma, wala mirumiru za maisha ya lumwengu huju, ili hiyo hiyo nsiku itsemudzia na ḅwikira. 35 Koro nsiku hiyo idzakudza dza kichale kwa wantu wonse lumwenguni. 36 Mirani na kuyomba muno mupate nguvu za kuyachia na naghea haya haya mambo yonse yadzeyohendeka, ili mudze musumame usoni yangu mimi Mwana jwa Ad̯amu.” 37 Ndookomu kula nsiku, Yesu ekiyongweeza na musikahi humuḍe Hekaluni, na siku ukinaa ekyenda Murima wa mihi ya Mizeituni na kuyaa. 38 Kula magura mapfema wantu wenji wekyenda Hekaluni kumusikiiya.

22

1 Jila ya mikahe isiyongizwa hamira iwa imaawa hafufi. Hi hii jila pia ikihanigwa Pasaka. 2 Wakohani wakuu na waalimu wa Sharia walacha njia ya kumuyaga Yesu na siri, koro wekiwashooga hawa wantu. 3 D̯ubva Shaat̯ani kamunjia Yud̯a, eyeakihanwa Isikariota, eyekuwa mumodza jwa hawa wanafund̯i kumi na wawii wa Yesu. 4 Kenda kashauriana na hawa wakohani wakuu na wamia wa Hekalu namuna ya kumuḍawanya Yesu kwao. 5 Hawa wakohani wakuu wepfosikia hivi vya Yud̯a adziiyevyo kuhenda watsekea muno na wamuahid̯i kumumpa fwedha. 6 Yud̯a kakuḅali, na kaḍabva kulacha namfasi nyema ya kumuḍawanya Yesu kwao pfasipfo wantu kuvimanya. 7 Nsiku ya jila ya mikahe isiyongizwa hamira ifika. Iwa ndiyo nsiku ya kutsinzwa kwa mwana mbuzi jwa Pasaka. 8 Ndookomu Yesu kamuhuma Pet̯ero na Yohana kawamba, “Endani mukaihuelekanyize Pasaka hudze huiḍye.” 9 Wamuuza wamwamba, “Unatsaka hukaielekanye ku?” 10 Yesu kawambukuya kamba, “Endani, na mukwakunjiani mudzini, munat̯ongana na muntu atsukwiiye nyungu ya madzi. Muuḅeni mumpaka kwa hi nyumba adzeyonjia. 11 Mwambeni huyu mwenye, ‘Mwaalimu kamba, e chumbache cha kuḍya e jila ya Pasaka pfamodza na wanafund̯iwe ni chi?’ 12 Nae anamuyanga chumba chikuu d̯arini dzuu, chicho na kula kintu t̯ayari. Ndiko mudzekoielekanya hi Pasaka.” 13 D̯ubva hawa wanafund̯i wowii wanuka wenda mudzini na waona kula kintu dza viviḍe vya Yesu awambiiyevyo. Nao wakielekanya hichi chakuḍya cha Pasaka. 14 Saa ya jila ipfofika, Yesu na hawa ntumi wakaa kuḍyani. 15 Yesu kawamba wanafund̯iwe, “Ninkit̯amani muno kuḍya nanywi hi hii Pasaka nisidzaḍabva kukuntiswa d̯ina. 16 Koro nyakumwambiani, sikudzaiḍya kawii hat̯a maanaye kindindi yadzepfot̯imia Uhajuni mwa Muungu.” 17 Makisa Yesu kahwaa chikombe cha mvinyo kamushad̯a Muungu, na kawamba wanafund̯iwe, “Hwaani hichi chikombe munwe nyonse. 18 Koro hachi nyakumwambiani, hangu hi hii saasambi, sikwakunwa kawii hi mvinyo mumpaka Uhaju wa Muungu udzepfokudza.” 19 Makisa kahwaa mukahe, kamushad̯a Muungu, kauvunza na kawapfa wanafund̯iwe, kawamba, “Huu ni mwii wangu, udzeoyavigwa kwa dzambo ḍyenu. Hendani hivi kwa kunikumbuka.” 20 Dza vivyo, kahwaa na hichi chikombe che mvinyo kachiwapfa wakisa kuḍya, kawamba, “Hichi ni chikombe cha ḍamano ipfya ḍya Muungu, ḍidzeḍyot̯imizwa ni mwazi wangu, mwazi udzeohigwa kwa dzambo ḍyenu.” 21 Yesu kawambia hawa ntumiwe, “Ela manyani! Huyu jwa kuniḍawanya kakuḍyani pfamodza nami hapfa mezani. 22 Mimi Mwana jwa Ad̯amu nidzafwa dza vya Muungu atsakiyevyo. Ela huyu adzeeniḍawanya kadzakunta d̯ina nkuu muno!” 23 Ndookomu hawa ntumi waḍabva kuuzana wao na wao wakyamba, “Eyekutsakani kuhenda hivi hivi ni ga?” 24 Makisa hawaḍe ntumi waḍabva kuḍaat̯iana wao na wao dzuu ya huyuḍe adzeewa mukuu jwao wonse. 25 Wepfowakiḍaat̯iana, Yesu kawamba, “Mahaju ya lumwengu yanawat̯awala kinguvu-nguvu wantu wao na kuwakaiya chihako. Na huku wanadzihana ‘Waḅamu wa wantu!’ 26 Ela kwenu nywinywi naitseewa dza hivyo. Ishinu, huyuḍe mukuu jwa mwiso nawe dza muchuchu jwa mwiso. Na muyongozi nawe dza muhumisi. 27 Kahi ya huyuḍe eyenakaa chihako kuḍyani na huyuḍe eyenamuwekea chakuḍya, ni ga mukuu? Gula ni huyuḍe eyenakaa chihako kuḍyani mezani, ela mimi nya dza muhumisi kahi yenu.” 28 Na Yesu kongeza kunena nao kamba, “Muit̯isa nami maḍemoni mwangu mwonse. 29 D̯ubva dza vya Baba animpiyevyo uwezo wa kut̯awala, ndivyo nidzevyomuhendea nanywi. 30 Mudzaḍya na kunwa nami Uhajuni mwa Muungu, na mudzakaa viti vya kihaju mukihukumu vyeet̯i kumi na viwii vya Waisiraeli.” 31 Makisa Yesu kamuhana Simioni Pet̯ero kamwamba, “Simioni, Simioni! Shaat̯ani kayatsigwa amuḍeme nyonse, dza vya muntu evyonapfepfenta nganu akait̯anya na mapfapfi. 32 Ela wewe Simioni, nikuyombea ili faroyo itsekwaara kaḅisa. Na udzepfoniujia mimi, wangize nguvu hawa wanduguzo.” 33 Pet̯ero kamwambukuya kamwamba, “Ḅwana, nya t̯ayari kungizwa gerenzani pfamodza nawe na hat̯a nifwe pfamodza nawe!” 34 Ela Yesu kamwamba, “Nyakukwambiani Pet̯ero, hu huu siku wa yeo, nkuku asidzawika, unanikana myeedha mihahu kwamba nkunidzi.” 35 Makisa Yesu kawauza wanafund̯iwe kawamba, “Nipfomuhuma pfasipfo fwedha, munkoḅa ambu nkoḅani, mwiipfungukijwa ni kiḍechonse?” Nao wamwambukuya wamwamba, “Hat̯a.” 36 Yesu kawamba, “Ela sasa, awee na fwedha ambu munkoḅa nauhwae. Na asi mundu naguze nkanzuye apate kuguya mundu. 37 Koro hachi nyakumwambiani, haya matsoro yambiyeyo, ‘Kawekwa kit̯aro kimodza na wanabvise,’ ni had̯i yat̯imiye. Ndookomu kula chorejwecho matsoroni dzuu yangu chakut̯imiani.” 38 Hawa wanafund̯iwe wamwamba, “T̯ayowa Ḅwana, hapfa huna myundu miwii!” Nae kawambukuya kawamba, “It̯osa!” 39 Yesu kauyawa hu mudzi na kenda Murima wa Mizeituni dza abarat̯iyevyo kuhenda. Na wanafund̯iwe wenda pfamodza nae. 40 Epfofika kawamba wanafund̯iwe, “Yombani mutsekudzanjia maḍemoni.” 41 Makisa jeje kadzit̯anya na wanafund̯iwe, kenda hat̯uwa ya kwangukia gaga. Kavunza nkuhi na kayomba 42 kamba, “Baaba, ikiwa miroyo, kininwiiye hichi chikombe cha matsungu. Kenge si kwa miro yangu, ela miroyo naihendeke.” 43 Makisa kat̯upukijwa ni malaika kuyawa mbinguni amungiziyee nguvu. 44 Kayomba na hiḍu huku akiwa na tsungu mwinji hat̯a kahweka. Hwekaḍye ḍiiwa dza mahwente ya mwazi yeyoyakimont̯oka mutsangani. 45 Yesu epfokwisa kuyomba kawaujia hawa wanafund̯i wakwe. Kawat̯onga wakuyaani kwa matsofu ya sikit̯iko weḍyokuwa naḍyo. 46 D̯ubva Yesu kawamba, “Kut̯i mwakuyaani? Nukani muyombe, mutsekudzanjia maḍemoni.” 47 Yesu epfoakinena na wanafund̯iwe, kudza kit̯aro cha wantu. Na Yud̯a, mumodza jwa wanafund̯iwe kumi na wawii ewa kawayongowa. Kamudzia Yesu amunoneye. 48 Ela Yesu kamuuza kamwamba, “Yud̯a, kwakuniḍawanyani mimi Mwana jwa Ad̯amu kwa kuninonea?” 49 Hawa Wanafund̯i weokuwa pfamodza na Yesu wepfoona yadzeyohendeka, wamuuza Yesu wamwamba, “Ḅwana, huwakente-kente na myundu?” 50 Iyo saa, mumodza jwao kamukenta huyu muhumisi jwa huyu Mukohani Mukuu kamuhuna hiḍi sikio ḍya mukono kuyume. 51 Ela Yesu kamba, “It̯osa!” Kisa kaḍihora hiḍi sikio ḍya huyu muntu, na kamupfonya. 52 Makisa Yesu kawambia wakohani wakuu na wamia wa Hekalu pfamodza na wazee wadziyeo kumugija, kawamba, “Munidzia na myundu na mambuku, dza kwamba mudzia kugija mwivi? 53 Niiwa nanywi Hekaluni kula na nsiku, ela ntamukunigija. Ela saa yenu imaafika, ngera ya nguvu za kiza kuhenda kazi.” 54 Makisa wamugija Yesu na wamuhwaa wenda nae nyumbani mwa Mukohani Mukuu. Pet̯ero nae kamuuḅa Yesu na jwa kuye. 55 Pet̯ero kenda hat̯a kanjia uani mwe nyumba ya huyu Mukohani Mukuu. Kwiwa kugizwa moho hapfaḍe kahi kahi, na Pet̯ero kenda katsanganika na hawaḍe weowakikoha moho. 56 Muhumisi mumodza jwa kike epfomuona Pet̯ero kakukohani moho, kamud̯eḍea kisa kamba, “Hat̯a huyu muntu huyu ewa pfamodza na Yesu!” 57 Ela Pet̯ero kakana kamba, “E Muke we, hat̯a simudzi.” 58 Kapfachu, muntu yungine kamuona Pet̯ero na kamwamba, “Hat̯a nawe u mumodza jwao!” Ela Pet̯ero kamwambukuya kamwamba, “E muntu we, mimi sikwaa mumodza jwao hat̯a!” 59 Kwipfochia kit̯emo cha saa nzima, muntu yungine kasindiiya kunena, kamba, “Hachi huyu muntu huyu ewa pfamodza na Yesu, koro hat̯a nae ni Mugalilaya!” 60 Ela Pet̯ero kakana kamba, “Kare sidzi wichokunenani t̯i!” Na iyo saa, hat̯a Pet̯ero asidzanena ese, nkuku kawika. 61 Yesu kaperuka kamuyowa Pet̯ero. Na pfapfo Pet̯ero kakumbuka hiviḍe vya Yesu amwambiiyevyo, “Hu huu siku wa yeo, nkuku asidzawika, unanikana myeedha mihahu kwamba nkunidzi.” 62 Ndookomu Pet̯ero kayawa nze kenda kaiya na tsungu muno. 63 Hawaḍe wantu weowakimwamia Yesu wamubiga na kumubaladhaiya. 64 Makisa wamuvinga matso na wamuuza wamwamba, “Haya hakesa, ni ga akubigie?” 65 Na wamubaladhaiya na mambo yangine menji. 66 Nsi ipfocha, wazee wa gasa, wakohani wakuu, na waalimu wa Sharia wat̯ut̯aa pfamodza, na Yesu kayehegwa usoni ye gasa. 67 Hapfo waḍabva kumuuza wamwamba, “T̯ahwambiye, wewe ndiwe ayu Kirist̯o?” Nae kawambukuya kawamba, “Hat̯a nikimwambia ntamukwakunihikiza. 68 Nikimuuza chuuwo, ntamukwakunyambukuya. 69 Ela hangu hi hii saasambi mimi Mwana jwa Ad̯amu nijwakukaa mukono kuyume wa Muungu mwenye nguvu.” 70 Wonse wamuholokea wamwamba, “Amevihivi unatsaka kunena kwamba wewe ndiwe ayu Mwana jwa Muungu?” Nae kawambukuya kawamba, “Nywinywi mwakunenani kwamba ndimi!” 71 Ndookomu wambana, “Hwakulachani ushaahiḍi ga amaale? Naswi swiswi wenye huvisikia kuyawa kanwani mwakwe jeje mwenye!”

23

1 Makisa kit̯aro chonse cha wantu wanuka wamuhwaa Yesu, wenda nae kwa Pilato. 2 Waḍabva kumuḍia wamba, “Humut̯onga huyu muntu akwakuwaaryani wantu wehu akiwamba, watseipfa kuwa kwa sirikali ya Kaisari. Na kakudzihanani Kirist̯o, yani Haju.” 3 Pilato kamuuza Yesu kamwamba, “Wewe ndiwe ayu haju jwa Wayahud̯i?” Yesu kamwambukuya kamwamba, “Kuvinena wewe mwenye!” 4 Makisa Pilato kawambia wakohani wakuu na t̯ut̯a ya wantu kawamba, “Huyu muntu huyu sikwakumuonani na tsowa ḍiḍeḍyonse.” 5 Ela wongeza kumuḍia wamba, “Kakuyehani fuḍyo kahi ya wantu wa Yud̯aya nzima kwa mayongweezoye. Kaḍabva na Galilaya na sasa kamakudza na hapfa.” 6 Pilato epfovisikia hivi vyuuwo kawauza kawamba, “Ayu muntu ayu ni Mugalilaya?” 7 Epfomanya kwamba Yesu kayawa Galilaya, ḍyimbo ḍiḍyoḍikit̯awaligwa ni haju Herod̯e, kamupfiika kwa Herod̯e. Hizihiziḍe nsiku, Herod̯e ewa kadza Yerusalemi. 8 Herod̯e katsekea muno epfomuona Yesu. Ewa kasikia mambo menji dzuuye, na ekit̯amani kwa nsiku nyinji kumuona Yesu. Ekit̯amani kwamba Yesu ahende mafara ya kumakisa ili nae ayaone. 9 Ndookomu Herod̯e kamuuza Yesu mambo menji ela Yesu nkakwambukuya chuuwo. 10 Makisa wakohani wakuu na waalimu wa Sharia wasumama na wamusit̯aki Yesu na muvuku. 11 Na Herod̯e na asikariwe waḍabva kumutsezea na kumubaladhaiya Yesu. Makisa wamuvwika lot̯a ḍya mad̯aha na wamugalicha kwa Pilato. 12 D̯ura Herod̯e na Pilato wekevana. Ela hangu hiyo hiyo nsiku wahenda maḅamu. 13 Makisa Pilato kawahana pfamodza wakohani wakuu, wakuu wa Kiyahud̯i na wantu wangine. 14 Kawamba, “Mumuniyeheya huyu muntu na mwamba kakwaaryani wantu. Nami nimukora usoni yenu, ela sikumuona na tsowa hat̯a modza kahi ya hayaḍe mumuḍiiyeo nayo. 15 Na hat̯a Herod̯e nkakumuona na tsowa, koro ndiyo maana amugalichiyeo kwehu. Muntu huyu nkakuhenda untu uḍewonse wa kumumala kufwa. 16 Ndookomu anapfuhwa na lucha, makisa anayatsigwa na shuulize.” [ 17 Kula jila ya Pasaka, Pilato ekiwafungwiiya hawa wantu mufungwa mumodza.] 18 Ela kit̯aro chonse cha wantu waholoka wamba, “Muyage! Muhufungwiiye Baraba!” 19 (Baraba ewa ni muntu eyefungwa gerenzani kwa dzambo ḍya fuḍyo zihendekeyezo mudzini na kwa dzambo ḍya uyaji.) 20 Pilato kanena na hawaḍe wantu kawii, akitsaka kumufunguya Yesu. 21 Ela wamukelelea wamwamba, “Mupfatsike! Mupfatsike!” 22 Pilato kawambia kawii mweedha wa hahu, “Ayu muntu ayu, kahenda tsowa ga? Sikwakuonani uzuka uḍewonse ahendeyeo hat̯a imumale kufwa t̯i! Hat̯a vivyo, anapfuhwa na lucha, makisa anafungujwa.” 23 Ela wongeza hoisa, wakyamba ni had̯i Yesu apfatsikwe, mumpaka madzwi yao yat̯usa. 24 Ndookomu Pilato kahuna kuwahendea dza watsakiyevyo wao. 25 Kamufunguya Baraba, huyu muntu eyefungwa kwa dzambo ḍya fuḍyo na uyaji, na kamuwapfa Yesu, wamuhende dza watsakiyevyo wao. 26 Hawa asikari wepfowakichia na Yesu wakamupfatsike, wat̯ongana na muntu mumodza jwa kuyawa Ukirene eyeakihanwa Simioni. Ewa kayawa makondeni kakuujani mudzini. Ndookomu wamugija, na waumupfaza hu muhi wa mpatsa autsukuye nyuma ya Yesu. 27 T̯ut̯a nkuu ya wantu imugwa mongo. Kahi ya hawa wantu kwiwa wake weowakimuiiya na kumusikit̯ikia. 28 Yesu kawaperukia na kawamba, “Enywi wake wa Yerusalemi, namutseniiya mimi hat̯a, ela dziiyeni nywinywi na wana wenu. 29 Koro nsiku zakudzani, za wantu kwamba, ‘Tsekea nza nd̯at̯a, mahumbo yasiyovyaa, na mawee yasiyokwamusa.’ 30 Makisa wadzayambia mirima na virima, ‘Hugwiyeni muhufinikize!’ 31 Ikiwa kwamba mambo dza haya yanahendejwa muhi muwitsi, ehe fat̯i muhi ukumiyeo?” 32 Asikari wahwaa na wantu wawii wangine, weokuwa wahenda mazuka, kwendawayaga pfamodza na Yesu. 33 Wepfofika pfantu pfepfopfakihanwa “Pfaa ḍya Kitswa,” wamupfatsika Yesu pfamodza na hawa wahenda mazuka wowii, mumodza mukono kuyume na yungine mukono tsonso wa Yesu. [ 34 Makisa Yesu kamba, “Baaba, wayatsiye! Koro ntawadzi weḍyokuhendani.”] Hawa asikari wazigawana hizi nguoze kahi yao kwa kuzibigia kura. 35 Wantu wasumama kuyowa yeyoyakihendeka. Ao hawa wakuu wa Kiyahud̯i wamubaladhaiya Yesu wamwamba, “Kapfonya wantu wangine. Mani d̯ubva nkadzipfonya mwenye, ikiwa kwamba ndiye huyu Masiya jwa Muungu amutsaniye ḍugha?” 36 Hawa asikari nao wamubaladhaiya kwa kumumpa mvinyo ibushaiyeyo, 37 na wamwamba, “Ikiwa kwamba u haju jwa Wayahud̯i ḍugha, dzipfonye mwenye!” 38 Dzuu ya kitswa cha Yesu wabiga kiḅao chorejwecho hivi vyuuwo hivi, “Huyu Ni Haju Jwa Wayahud̯i.” 39 Mumodza jwa hawaḍe wahenda mazuka wapfatsikijweo pfamodza na Yesu, nae kamunyira kamwamba, “Dzaambia wewe siwe ayu Masiya? D̯ubva nkwadzipfonya na uhupfonye naswi?” 40 Ela huyu mumodza kamubusa huyu mwenziwe kamwamba, “Wewe nkunamushooga Muungu hat̯a, na huku hwakuhukumigwani vimodza? 41 Swiswi hunamala kuhukumigwa kwa mazuka yehu huhendeyeyo. Ela jeje nkatsowa ahendeeḍyo.” 42 Makisa huyuḍe muntu kamwamba Yesu, “E Yesu, nikumbuka nami udzepfokudza Uhajuni mwako!” 43 Yesu kamwamba, “Hachi nyakukwambiani, yeo unawa pfamodza nami Paradiso.” 44 Ipfofika chima cha saa ntandahu, nsi yonse ifungiiya kiza cha go mumpaka saa kenda. 45 Na yukangadzi jwa Hekalu juḅaika na kahi. 46 Makisa Yesu kaḅaa idzwi kuu, kamba, “Baaba, ruhu yangu nyakuiwekani mikononi mwako!” Epfonena hivi, kahuna nsoho. 47 Huyu mukuu jwa asikari epfoona haya yahendekeeyo, kamushad̯a Muungu kamba, “Hakika huyu ewa muntu muhachi!” 48 Wantu weot̯ut̯aa hapfo, wepfoona haya yahendekeeyo, wauja makwao na sikit̯iko. 49 Waḅamu wonse wa Yesu na hawaḍe wake wamuuḅiyeo hangu Galilaya wasumama na jwa kuye wakiyowa haya yeyoyakihendeka. 50 Makisa kudza muntu mumodza eyeakihanwa Yusufu jwa kuyawa mudzi wa Wayahud̯i wa Arimataya. Ewa muzee jwa gasa ya Kiyahud̯i. Na ewa muntu mwema na muhachi. 51 Jeje nkekuḅaliana na hawa maabagasa wenziwe dzuu ya hiviḍe wahuniyevyo na wakimuhendea Yesu. 52 Ndookomu kamwendea Pilato, kamuyomba apfegwe ruhusa ya kuuzika hu mwii wa Yesu. 53 Makisa kaususya hu mwii na hapfa muhini mwa mpatsa, kaulinga-linga na sand̯a, kaungiza mbeerani, it̯ukurijweyo mwambani. Hi mbeera iwa ntaidzatumijwa ni muntu. 54 Hihiiḍe nsiku iwa ni nsiku ya kudzielekanya kwa dzambo ḍye Sabato, na Sabato iwa yaa hafufi kuḍabva. 55 Hawaḍe wake weomuuḅa Yesu hangu Galilaya wamuuḅa Yusufu, waiona hi mbeera na namuna ya mwii wa Yesu uwekejwevyo. 56 Makisa wauja makwao na waelekanya manunkanto na mafuha ya marasha ya kwendaupfakaza hu mwiiwe. Ela nsiku ya Sabato wayavya hara dza vya Sharia ivyonawamala kuhenda.

24

1 Nsiku ya d̯ura ya ḍyuma, magura mapfema, hawaḍe wake wenda mbeerani. Watsukuya haya manunkanto weyoelekanya. 2 Wepfofika, waḍiona hiḍi iwe ḍiperujwa-perujwa na hapfa mbeerani. 3 Ndookomu wanjia. Ela ntawakuuona hu mwii wa Ḅwana Yesu. 4 Hawaḍe wake wepfoḍanganika amaale, iyo saa wat̯upukijwa ni wantu wawii usoni yao, wavwaiyeo nguo nyeupe pee. 5 Hawa wake wanjijwa ni oga muno na wagisa matso mutsangani. Hawaḍe wantu wawauza wawamba, “Kut̯i mwakumulachani kahi ya wafu muntu eye mojo? 6 Hapfa nkapfo, kafufuka. Kumbukani hivi evyomwambia epfokuwa Galilaya. 7 Kamwamba, ‘Ni had̯i Mwana jwa Ad̯amu angizwe mikononi mwa wanabvise, apfatsikwe na nsiku ya hahu afufuke.’ ” 8 Ndookomu hivi vyuuwo vya Yesu viwadzia hawaḍe wake ḅwaa! 9 Wauja na wenda wawasumwiiya hawaḍe wanafund̯i kumi na mumodza, na wangine wonse haya mambo yonse yahendekeeyo. 10 Hawa wake wewa ni Maria jwa mudzi wa Magid̯ala, Yoana na Maria mamajwe Yakobo. Wao na wake wangine wawasumwiiya hawa ntumi haya mambo. 11 Ela hawa ntumi ntawakuhikiza haya wambiijweyo ni hawa wake, koro weyaona dza upuudhi. 12 Ela Pet̯ero kanuka kad̯arama mumpaka mbeerani. Na epfot̯ulama akitsungia, kaona hi sand̯a ya Yesu azikijweyo nayo t̯u. Ndookomu kauja nyumbani akiwa kumamat̯ani haya yahendekeeyo. 13 Iyo nsiku, wanafund̯i wawii wa Yesu wewa kwendani mudzi wa Emausi. Wiwa hat̯uwa ya jwenendo jwa masaa mawii kuyawa Yerusalemi. 14 Wewa kusumwiiyanani dzuu ya haya mambo yonse yahendekeeyo. 15 Wepfowakiḍaat̯iana amaale, Yesu kawafika hafufi na kagijana nao. 16 Wamuona ela ntawakumuhambuya kwamba ni ga! 17 Yesu kawauza kawamba, “Mwakunenani kintu ga mukiwa kwenendani?” Ao wasumama wakiyanga maso ya masikit̯iko. 18 Mumodza jwao ahanijwe Kileopa, kamwambukuya kamwamba, “Ndiwe muntu wewe heket̯u jwa Yerusalemi asimanya mambo yahendekeeyo hizi nsiku za nyuma?” 19 Yesu kamuuza kamwamba, “Ni mambo ga?” Wamwambukuya wamwamba, “Mambo yamuhendekeeyo Yesu jwa Nazareti. Ewa nabii mukuu. Kanena na kuhenda mambo makuu usoni ya Muungu na wanaad̯amu. Hat̯a wantu wonse wewa wamuhikiza. 20 Ela wakohani wakuu na wakuu wehu, wamuyavya ayagwe, na kapfatsikwa. 21 Aswi hwiidzikwat̯ya kwamba ndiye adzeewapfonya wantu wa Isiraeli. Si t̯uu, yeo ni nsiku ya hahu hangu mambo haya yepfohendeka. 22 Hawa wake wangine wa hichi kit̯aro chehu, wahumakisa. Wenda mbeerani magura mapfema, 23 ela ntawakuuona hu mwiiwe. Ishinu wauja na wamba waona malaika wawambiyeo kwamba Yesu ka mojo. 24 Wangine wehu wenda hukuḍe mbeerani na waona dza viviḍe vya hawa wake waneneyevyo, ela jeje ntawakumuona.” 25 Makisa Yesu kawamba, “Nywinywi munaimuka ari? Mu wampompowe mwiwodze wa kuhikiza vyonse vya manabii waneneyevyo! 26 Ntaikumala hat̯a kwamba ayu Masiya aoneswe tsungu asidzanjia maremboni mwakwe?” 27 Na Yesu kaweleza yonse yorejweyo matsoroni dzuu yakwe. Kaḍabva na hangu vyuo vya Musa mumpaka matsoro yonse ya manabii wangine. 28 Wepfofika hafufi na Emausi, Yesu kadzihendeza dza kwamba kakuchiani usoni zaid̯i. 29 Ela hawaḍe wantu wamuyomba wamwamba, “Ikaa naswi koro dzuwa ḍimaatswa na imaawa mioro muno.” Ndookomu kawauḅa. 30 Wepfokaa kuḍyani, Yesu kauhwaa hu mukahe, kamushad̯a Muungu, makisa kauvunza na kawapfa hawaḍe wantu. 31 Makisa mama zao ziwapfenuka na pfapfo wamuhambuya kwamba ni Yesu. Ela iyo saa kawaaria matsoni. 32 Nao wambana, “Myojo yehu ntaikutsambauka epfoakinena naswi humu njiani na kuhweleza aya matsoro?” 33 Mweedha mumodza wanuka na wauja Yerusalemi. Wenda wawat̯onga hawa wanafund̯i kumi na mumodza na wantu wangine weowakimuuḅa Yesu, wat̯ut̯aa pfantu pfamodza 34 wakyamba, “Ḅwana kafufuka ḍugha! Kamut̯upukia Simioni!” 35 Makisa hawa wowii wawasumwiiya haya yahendekeeyo humu njiani na hiviḍe wamuhambwiiyevyo Yesu epfouvunza hu mukahe. 36 Wepfowakiwasumwiiya haya, iyo saa Yesu jeje mwenye kasumama kahi yao na kawamba, “Naghea iwe nanywi!” 37 Wahuka, wat̯ara kwamba waona nkoma. 38 Ela Yesu kawamba, “Kut̯i mwakuḍanganikani na kuwa na chichu? 39 Niyowani hi mikono na maguu yangu, na munamanya kwamba ndimi haswa. Nihorani, nanywi munanihambuya, koro nkoma nka mifufa na nyama dza hizi nizonazo mimi.” 40 Epfonena hivi kawayanga haya maguuye na mikonoye. 41 Ela amaale ntawakuhikiza kwa tsekea na kimako wechokuwa nacho. Ndookomu kawauza kawamba, “Muna kantu kaḍekonse hapfa hapfa?” 42 Nao wamumpa nofu ḍya nswi imbikijweyo. 43 Kaḍihwaa, na kaḍiḍya wakiwa kumuyowani. 44 Makisa kawamba, “Haya ndiyo mambo niyomwambia nipfokuwa pfamodza nanywi amaale. Niimwamba, yonse yorejweyo dzuu yangu Shariani mwa Musa, kwa matsoro ya manabii, na kwa chuo cha Zaburi, ni had̯i yat̯imiye.” 45 Makisa Yesu kawapfenuya mat̯aro yao waimuke haya yorejweyo matsoroni. 46 Kawamba, “Haya ndiyo yorejweyo: ‘Huyu Masiya ni had̯i afwe na nsiku ya hahu afufuke kuyawa kwa wafu.’ 47 Na kwa sariḍye, haya Maagu ni had̯i yasumwiijwe kwa vyeet̯i vyonse vya lumwengu, yakiḍabva na Yerusalemi. Na haya maagu ni kwamba, wantu wapfyehuze mama na Muungu anawayatsia nabvise zao. 48 Nywinywi mu mashaahiḍi wa haya haya mambo yonse. 49 Nami mwenye namuhumia huyu Ruhu Mudheru jwa Baba amuahid̯iyee. Ela ikaani humu mudzini hat̯a mudzepfopfegwa nguvu kuyawa mbinguni.” 50 Makisa Yesu kawayongowa hawaḍe wamuuḅiyeo, wauyawa hu mudzi wa Yerusalemi, wenda hat̯a hafufi na Betania. Wepfofika huko, Yesu kanuya mikonoye dzuu na kawavodhya. 51 Epfoakiwavodhya, kat̯ana nao huku akiwa kuhwajwani kwenda mbinguni dzuu. 52 Makisa wamuvunzia nkuhi na wauja Yerusalemi na tsekea nkuu. 53 Ndookomu wekyenda Hekaluni kut̯wa na kumushad̯a Muungu.