جامعه

جامعه

مقدمه

كتاب جامعه را می‌توان يک كتاب فلسفی قلمداد كرد. نويسندهٔ آن، كه به احتمال زياد سليمان است، حكيم و فيلسوفی است كه بين ايمان و شک، اميد و يأس، لذت و رنج، مفهوم زندگی و پوچی، در نوسان است. او می‌داند كه انسان خاكی مجبور است زمان حال را پشت سر گذاشته، به سوی آينده در حركت باشد (3‏:11‏). انسان تشنهٔ اميد است ولی از آينده اطلاعی ندارد، پس بهتر اين است كه از زمان حاضر لذت ببرد.

نويسنده كتاب، به دنبال مفهوم زندگی رفته و كوشيده آن را در لذت‌جويی، حكمت و ثروت بيابد (2‏:1‏-13، 5‏:10، 8‏:16‏) ولی نتيجه‌ای عايدش نشده. او همهٔ اينها را تجربه كرده و آنها را پوچ و بی‌ارزش می‌داند زيرا شر و بدی، سايهٔ شوم خود را بر هر تكاپويی جهت كشف معنی زندگی افكنده است (4‏:1، 7‏:20، 9‏:3و11‏). ولی از همه بدتر مرگ است كه مانند موج دريا به ساحل زندگی اصابت می‌كند و كاخ شنی آن را محو و نابود می‌سازد. انسان مانند حيوان، و حكيم مانند احمق، و عادل مانند شرور می‌ميرند (2‏:14‏-16، 3‏:19، 9‏:2‏). در اين دنيا عدالت هميشه پيروز نيست (8‏:9‏-14‏). اميد به عدالت در دنيای ديگر نيز كار بيهوده‌ای است (9‏:1‏-10‏). لذا زندگی پس از مرگ نيز او را اميدوار نمی‌سازد (3‏:21‏).

اين فيلسوف به قومی تعلق دارد كه حتی در زمانهايی كه خدا در نهان بوده است هنوز اميدی به عملكرد و مكاشفه و نجات او داشته‌اند. آخرين نصيحت او اين است: «انسان بايد از خداوند بترسد و احكام او را نگاه دارد، زيرا تمام وظيفهٔ او همين است» (12‏:13‏).

بيهودگی زندگی

¹اينها سخنان پسر داوود است كه در اورشليم سلطنت می‌كرد و به «حكيم» معروف بود:

²بيهودگی است! بيهودگی است! زندگی، سراسر بيهودگی است! ³آدمی از تمامی زحماتی كه در زير آسمان می‌كشد چه نفعی عايدش می‌شود؟ ⁴نسلها يكی پس از ديگری می‌آيند و می‌روند، ولی دنيا همچنان باقی است. ⁵آفتاب طلوع می‌كند و غروب می‌كند و باز با شتاب به جايی باز می‌گردد كه بايد از آن طلوع كند. ⁶باد به طرف جنوب می‌وزد، و از آنجا به طرف شمال دور می‌زند. می‌وزد و می‌وزد و باز به جای اول خود باز می‌گردد. ⁷آب رودخانه‌ها به دريا می‌ريزد، اما دريا هرگز پر نمی‌شود. آبها دوباره به رودخانه‌ها باز می‌گردند و باز روانه دريا می‌شوند.

⁸همه چيز خسته كننده است. آنقدر خسته كننده كه زبان از وصف آن قاصر است. نه چشم از ديدن سير می‌شود و نه گوش از شنيدن. ⁹آنچه بوده باز هم خواهد بود، و آنچه شده باز هم خواهد شد. زير آسمان هيچ چيز تازه‌ای وجود ندارد. ¹⁰آيا چيزی هست كه درباره‌اش بتوان گفت: «اين تازه است»؟ همه چيز پيش از ما، از گذشته‌های دور وجود داشته است. ¹¹يادی از گذشتگان نيست. آيندگان نيز از ما ياد نخواهند كرد.

بيهودگی حكمت

¹²من كه «حكيم»1‏:12 «حکيم» نگاه کنيد به آيهٔ 1‏.‏ هستم، در اورشليم بر اسرائيل سلطنت می‌كردم. ¹³با حكمت خود، سخت به مطالعه و تحقيق دربارهٔ هر چه در زير آسمان انجام می‌شود پرداختم. اين چه كار سخت و پرزحمتی است كه خدا به عهدهٔ انسان گذاشته است!

¹⁴هر چه را كه زير آسمان انجام می‌شود ديده‌ام. همه چيز بيهوده است، درست مانند دويدن به دنبال باد! ¹⁵كج را نمی‌توان راست كرد و چيزی را كه نيست نمی‌توان به شمار آورد.

¹⁶با خود فكر كردم: «من از همهٔ پادشاهانی كه پيش از من در اورشليم بوده‌اند، حكيمتر هستم و حكمت و دانش بسيار كسب كرده‌ام.» ¹⁷در صدد برآمدم فرق بين حكمت و حماقت، و دانش و جهالت را بفهمم؛ ولی دريافتم كه اين نيز مانند دويدن به دنبال باد، كار بيهوده‌ای است. ¹⁸انسان هر چه بيشتر حكمت می‌آموزد محزونتر می‌شود و هر چه بيشتر دانش می‌اندوزد، غمگينتر می‌گردد.

بيهودگی عشرت

¹به خود گفتم: «اكنون بيا به عيش و عشرت بپرداز و خوش باش.» ولی فهميدم كه اين نيز بيهودگی است، ²و خنده و شادی، احمقانه و بی‌فايده است. ³در حالی كه در دل، مشتاق حكمت بودم، تصميم گرفتم به شراب روی بياورم و بدين ترتيب حماقت را هم امتحان كنم تا ببينم در زير آسمان چه چيز خوبست كه انسان، عمر كوتاه خود را صرف آن كند.

^4‏-5به كارهای بزرگ دست زدم. برای خود خانه‌ها ساختم، تاكستانها و باغهای ميوه غرس نمودم، گردشگاهها درست كردم ⁶و مخزنهای آب ساختم تا درختان را آبياری كنم.

⁷غلامان و كنيزان خريدم و صاحب بردگان خانه‌زاد شدم. بيش از همهٔ كسانی كه قبل از من در اورشليم بودند، گله و رمه داشتم. ⁸از گنجينه‌های سلطنتی سرزمينهايی كه بر آنها حكومت می‌كردم طلا و نقره برای خود اندوختم. مردان و زنان مطرب داشتم و در حرمسرای من زنان بسياری بودند. از هيچ لذتی كه انسان می‌تواند داشته باشد بی‌نصيب نبودم.

⁹بدين ترتيب، از همه كسانی كه قبل از من در اورشليم بودند، برتر و بزرگتر شدم و در عين حال حكمتم نيز با من بود. ¹⁰هر چه خواستم به دست آوردم و از هيچ خوشی و لذتی خود را محروم نساختم. از كارهايی كه كرده بودم لذت می‌بردم و همين لذت، پاداش تمام زحماتم بود.

¹¹اما وقتی به همه كارهايی كه كرده بودم و چيزهايی كه برای آنها زحمت كشيده بودم نگاه كردم، ديدم همهٔ آنها مانند دويدن به دنبال باد بيهوده است، و در زير آسمان هيچ چيز ارزش ندارد. ¹²يک پادشاه، غير از آنچه پادشاهانِ قبل از او كرده‌اند، چه می‌تواند بكند؟

بيهودگی حكمت و حماقت

پس من به مطالعه و مقايسهٔ حكمت و حماقت و جهالت پرداختم. ¹³ديدم همانطور كه نور بر تاريكی برتری دارد، حكمت نيز برتر از حماقت است. ¹⁴شخص حكيم بصيرت دارد و راه خود را می‌بيند، اما آدم احمق كور است و در تاريكی راه می‌رود. با اين حال، پی بردم كه عاقبت هر دو ايشان يكی است. ¹⁵پس به خود گفتم: «من نيز به عاقبت احمقان دچار خواهم شد، پس حكمت من چه سودی برای من خواهد داشت؟ هيچ! اين نيز بيهودگی است.» ¹⁶زيرا حكيم و احمق هر دو می‌ميرند و به فراموشی سپرده می‌شوند و ديگر هرگز ذكری از هيچيک از آنها نخواهد بود. ¹⁷پس، از زندگی بيزار شدم، زيرا آنچه در زير آسمان انجام می‌شد مرا رنج می‌داد. بلی، همه چيز مانند دويدن به دنبال باد بيهوده است.

بيهودگی كوشش و زحمت

¹⁸از چيزهايی كه در زير آسمان برايشان زحمت كشيده بودم، بيزار شدم، زيرا می‌بايست تمام آنها را برای جانشين خود به جا بگذارم، ¹⁹بدون اينكه بدانم او حكيم خواهد بود يا احمق. با اين وجود او صاحب تمام چيزهايی خواهد شد كه من برايشان زحمت كشيده‌ام و در زير آسمان با حكمت خود به چنگ آورده‌ام. اين نيز بيهودگی است. ²⁰پس، از تمام زحماتی كه زير آسمان كشيده بودم مأيوس شدم. ²¹انسان با حكمت و دانش و مهارت خود كار می‌كند، سپس تمام حاصل زحماتش را برای كسی می‌گذارد كه زحمتی برای آن نكشيده است. اين نيز مصيبتی بزرگ و بيهودگی است. ²²انسان از اين همه رنج و مشقتی كه زير آسمان می‌كشد چه چيزی عايدش می‌شود؟ ²³روزهايش با درد و رنج سپری می‌شود و حتی در شب، فكر او آرامش نمی‌يابد. اين نيز بيهودگی است.

²⁴برای انسان چيزی بهتر از اين نيست كه بخورد و بنوشد و از دسترنج خود لذت ببرد. اين لذت را خداوند به انسان می‌بخشد، ²⁵زيرا انسان جدا از او نمی‌تواند بخورد و بنوشد و لذت ببرد. ²⁶خداوند به كسانی كه او را خشنود می‌سازند حكمت، دانش و شادی می‌بخشد؛ ولی به گناهكاران زحمت اندوختن مال را می‌دهد تا آنچه را اندوختند به كسانی بدهند كه خدا را خشنود می‌سازند. اين زحمت نيز مانند دويدن به دنبال باد، بيهوده است.

برای هر چيز زمانی هست

¹برای هر چيزی كه در زير آسمان انجام می‌گيرد، زمان معينی وجود دارد:

²زمانی برای تولد، زمانی برای مرگ.

زمانی برای كاشتن، زمانی برای كندن.

³زمانی برای كشتن، زمانی برای شفا دادن.

زمانی برای خراب كردن، زمانی برای ساختن.

⁴زمانی برای گريه، زمانی برای خنده.

زمانی برای ماتم، زمانی برای رقص.

⁵زمانی برای دور ريختن سنگها، زمانی برای جمع كردن سنگها.

زمانی برای در آغوش گرفتن، زمانی برای اجتناب از در آغوش گرفتن.

⁶زمانی برای به دست آوردن، زمانی برای از دست دادن.

زمانی برای نگه داشتن، زمانی برای دور انداختن.

⁷زمانی برای پاره كردن، زمانی برای دوختن.

زمانی برای سكوت، زمانی برای گفتن.

⁸زمانی برای محبت، زمانی برای نفرت.

زمانی برای جنگ، زمانی برای صلح.

⁹آدمی از زحمتی كه می‌كشد چه نفعی می‌برد؟ ¹⁰من درباره كارهايی كه خداوند بر دوش انسان نهاده است تا انجام دهد، انديشيدم ¹¹و ديدم كه خداوند برای هر كاری زمان مناسبی مقرر كرده است. همچنين، او در دل انسان اشتياق به درک ابديت را نهاده است، اما انسان قادر نيست كار خدا را از ابتدا تا انتها درک كند. ¹²پس به اين نتيجه رسيدم كه برای انسان چيزی بهتر از اين نيست كه شاد باشد و تا آنجا كه می‌تواند خوش بگذراند، ¹³بخورد و بنوشد و از دسترنج خود لذت ببرد. اينها بخشش‌های خداوند هستند.

¹⁴من اين را دريافته‌ام كه هر آنچه خداوند انجام می‌دهد تغييرناپذير است؛ نمی‌توان چيزی بر آن افزود يا از آن كم كرد. مقصود خداوند اين است كه ترس او در دل انسان باشد.

¹⁵آنچه كه هست از قبل بوده و آنچه كه بايد بشود قبلاً شده است. خدا گذشته را تكرار می‌كند.

¹⁶علاوه بر اين، ديدم كه در زير آسمان عدالت و انصاف جای خود را به ظلم و بی‌انصافی داده است.

¹⁷به خود گفتم: «خداوند هر كاری را كه انسان می‌كند، چه نيک و چه بد، در وقتش داوری خواهد نمود.»

¹⁸سپس فكر كردم: «خداوند انسانها را می‌آزمايد تا به آنها نشان دهد كه بهتر از حيوان نيستند. ¹⁹از اين گذشته، عاقبت انسان و حيوان يكی است، هر دو جان می‌دهند و می‌ميرند؛ پس انسان هيچ برتری بر حيوان ندارد. همه چيز بيهودگی است! ²⁰همه به يک جا می‌روند، از خاک به وجود آمده‌اند و به خاک باز می‌گردند. ²¹چطور می‌توان فهميد كه روح انسان به بالا پرواز می‌كند و روح حيوان به قعر زمين فرو می‌رود؟»

²²پس دريافتم كه برای انسان چيزی بهتر از اين نيست كه از دسترنج خود لذت ببرد، زيرا سهم او از زندگی همين است، چون وقتی بميرد ديگر چه كسی می‌تواند او را بازگرداند تا آنچه را كه پس از او اتفاق می‌افتد ببيند.

ظلم، زحمت و تنهايی

¹سپس ظلمهايی را که در زير اين آسمان می‌شد مشاهده كردم. اشكهای مظلومانی را ديدم كه فريادرسی نداشتند. قدرت در دست ظالمان بود و كسی نبود كه به داد مظلومان برسد. ²پس گفتم كسانی كه قبل از ما مرده‌اند از آنانی كه هنوز زنده‌اند خوشبخت‌ترند؛ ³و خوشبخت‌تر از همه كسانی هستند كه هنوز به دنيا نيامده‌اند، زيرا ظلمهايی را كه زير اين آسمان می‌شود نديده‌اند.

⁴همچنين متوجه شدم كه به سبب حسادت است كه مردم تلاش می‌كنند موفقيت كسب كنند. اين نيز مانند دويدن به دنبال باد، بيهوده است. ⁵كسی كه دست روی دست می‌گذارد و گرسنگی می‌كشد، احمق است؛ ⁶اما كسی هم كه دائم مشغول كار است و تلاش می‌كند ثروت بيشتری به دست آورد به دنبال باد می‌دود. بهتر است انسان يک لقمه نان به دست آورد و با آسودگی بخورد.

⁷و نيز در زير آسمان بيهودگی ديگری ديدم: ⁸مردی بود كه تنها زندگی می‌كرد؛ نه پسری داشت و نه برادری. با اين حال سخت تلاش می‌كرد و از اندوختن مال و ثروت سير نمی‌شد. او برای چه كسی زحمت می‌كشيد و خود را از لذات زندگی محروم می‌كرد؟ اين نيز رنج و زحمت بيهوده‌ای است.

⁹دو نفر از يک نفر بهترند، زيرا نفع بيشتری از كارشان عايدشان می‌شود. ¹⁰اگر يكی از آنها بيفتد، ديگری او را بلند می‌كند؛ اما چه بيچاره است شخصی كه می‌افتد ولی كسی را ندارد كه به او كمک كند. ¹¹وقتی دو نفر كنار هم می‌خوابند، گرم می‌شوند؛ اما كسی كه تنهاست چطور می‌تواند خود را گرم كند؟ ¹²اگر شخص، تنها باشد و كسی بر او حمله كند، از پای درمی‌آيد، اما اگر دو نفر باشند می‌توانند از خود دفاع كنند. ريسمان سه لا به آسانی پاره نمی‌شود.

بيهودگی ترقی

¹³يک جوان فقير و حكيم بهتر از پادشاه پير و نادانی است كه نصيحت نمی‌پذيرد. ¹⁴چنين جوان فقيری حتی ممكن است از كنج زندان به تخت پادشاهی برسد. ¹⁵مردمی كه زير اين آسمان زندگی می‌كنند از چنين جوانی كه جانشين پادشاه شده است حمايت می‌نمايند. ¹⁶او می‌تواند بر عدهٔ زيادی حكومت كند؛ اما نسل بعدی، او را نيز بركنار می‌كند! اين نيز مانند دويدن به دنبال باد، بيهوده است.

احترام حضور خداوند

¹وقتی وارد خانهٔ خدا می‌شوی، مواظب رفتارت باش. مثل اشخاص احمقی نباش كه در آنجا قربانی تقديم می‌كنند بدون اينكه متوجه اعمال بد خود باشند. وقتی به آنجا می‌روی گوشهای خود را باز كن تا چيزی ياد بگيری. ²برای حرف زدن عجله نكن و سخنان نسنجيده در حضور خداوند بر زبان نياور، زيرا او در آسمان است و تو بر زمين، پس سخنانت كم و سنجيده باشند. ³همانطور كه نگرانی زياد باعث می‌شود خوابهای بد ببينی، همچنان حرف زدن زياد موجب می‌شود سخنان احمقانه بگويی. ⁴وقتی به خداوند قول می‌دهی كه كاری انجام بدهی، در وفای آن تأخير نكن، زيرا خداوند از احمقان خشنود نيست. قولی را كه به او می‌دهی وفا كن. ⁵بهتر است قول ندهی تا اينكه قول بدهی و انجام ندهی. ⁶نگذار سخنانت تو را به گناه بكشانند و سعی نكن به خادم خدا بگويی كه ندانسته به خداوند قول داده‌ای؛ چرا با چنين سخنان خداوند را خشمگين كنی و او دسترنج تو را از بين ببرد؟ ⁷خيالات بسيار و سخنان زياد بيهودگی است؛ پس تو با ترس و احترام به حضور خداوند بيا.

بيهودگی ثروت

⁸هرگاه ببينی در سرزمينی، فقرا مورد ظلم واقع می‌شوند و عدالت و انصاف اجرا نمی‌گردد، تعجب نكن؛ زيرا يک مأمور اجرای عدالت، تابع مأمور بالاتر از خود است كه او نيز زير دست مأمور بالاتری قرار دارد. اين سلسله مراتب، باعث می‌شود اجرای عدالت مختل شود. ⁹اما پادشاه كه در رأس همهٔ آنهاست اگر عادل باشد، می‌تواند كاری كند كه همه از مزايای سرزمين خود برخوردار شوند.

¹⁰آدم پولدوست هرگز قانع نمی‌شود و دائم به فكر جمع كردن ثروت است. اين نيز بيهودگی است. ¹¹هر چه ثروت بيشتر شود، مخارج نيز بيشتر می‌شود؛ پس آدم ثروتمند كه با چشمانش خرج شدن ثروتش را می‌بيند، چه سودی از ثروتش می‌برد؟ ¹²خواب كارگر شيرين است، چه كم بخورد چه زياد؛ اما دارايی شخص ثروتمند نمی‌گذارد او راحت بخوابد.

¹³مصيبت ديگری در زير آسمان ديده‌ام: شخصی كه برای آينده ثروت جمع می‌كند، ¹⁴ولی در اثر حادثهٔ بدی ثروتش بر باد می‌رود و چيزی برای فرزندانش باقی نمی‌ماند. ¹⁵برهنه به دنيا می‌آيد و برهنه از دنيا می‌رود و از دسترنج خود چيزی با خود نمی‌برد. ¹⁶چه مصيبتی! انسان می‌آيد و می‌رود و نفعی نمی‌برد، زيرا زحماتش مانند دويدن به دنبال باد است. ¹⁷او تمام عمر را در تاريكی و نوميدی و درد و خشم می‌گذراند.

¹⁸من اين را فهميدم كه بهترين چيزی كه انسان در تمام زندگی می‌تواند بكند اين است كه بخورد و بنوشد و از دسترنجی كه در زير آسمان حاصل نموده، لذت ببرد، زيرا نصيبش همين است. ¹⁹اگر خداوند به كسی مال و ثروت بدهد و توانايی عطا كند تا از آن استفاده نمايد، او بايد اين بخشش خدا را كه نصيبش شده بپذيرد و از كار خود لذت ببرد. ²⁰چنين شخصی در مورد كوتاه بودن عمر غصه نخواهد خورد، زيرا خداوند دل او را از شادی پر كرده است.

¹مصيبت ديگری در زير آسمان ديدم كه برای انسان طاقت فرساست. ²خدا به بعضی اشخاص مال و ثروت و عزت بخشيده است به طوری كه هر چه دلشان بخواهد می‌توانند به دست آورند، ولی به آنها توانايی استفاده از اموالشان را نداده است، پس اموالشان نصيب ديگران می‌شود. اين نيز بيهودگی و مصيبتی بزرگ است.

³اگر كسی صد فرزند داشته باشد و سالهای سال زندگی كند، اما از زندگی لذت نبرد و بعد از مرگش جنازه‌اش را با احترام دفن نكنند، می‌گويم بچهٔ سقط شده از او بهتر است. ⁴هر چند بچهٔ سقط شده، بيهوده به دنيا می‌آيد و به ظلمت فرو می‌رود و هيچ نام و نشانی از او باقی نمی‌ماند، ⁵آفتاب را نمی‌بيند و از وجود آن آگاه نمی‌شود، ولی با اين حال از آرامش بيشتری برخوردار است ⁶تا كسی كه هزاران سال عمر كند اما روی خوشی را نبيند. از همهٔ اينها گذشته، همگی به يک جا می‌روند.

⁷تمامی زحمات انسان برای شكمش است، با اين وجود هرگز سير نمی‌شود. ⁸پس يک شخص دانا و يک فقيری كه می‌داند چگونه زندگی كند، چه برتری بر يک آدم نادان دارد؟ ⁹اين نيز مانند دويدن به دنبال باد، بيهوده است. بهتر است انسان به آنچه كه دارد قانع باشد تا اينكه دائم در اشتياق كسب آنچه ندارد به سر ببرد.

¹⁰هر چه اتفاق می‌افتد از پيش تعيين شده و انسان خاكی نمی‌تواند با خدای قادر مطلق مجادله كند. ¹¹هر چه بيشتر مجادله كند، بيهودگی سخنانش آشكارتر می‌شود و هيچ سودی عايدش نمی‌گردد.

¹²كيست كه بداند در اين عمر كوتاه و بيهوده كه همچون سايه گذراست، چه چيز برای انسان خوب است؟ و كيست كه بداند در آينده در زير اين آسمان چه اتفاقی خواهد افتاد؟

¹نيكنامی از بهترين عطرها نيز خوشبوتر است.

روز مرگ از روز تولد بهتر است. ²رفتن به خانه‌ای كه در آن عزاداری می‌كنند بهتر از رفتن به خانه‌ای است كه در آن جشن برپاست، زيرا زندگان بايد هميشه اين را به ياد داشته باشند كه روزی خواهند مرد. ³غم از خنده بهتر است، زيرا هر چند صورت را غمگين می‌كند اما باعث صفای دل می‌گردد. ⁴كسی كه دائم به فكر خوشگذرانی است، نادان است، شخص دانا به مرگ می‌انديشد.

⁵گوش دادن به انتقاد اشخاص دانا بهتر است از گوش دادن به تعريف و تمجيد احمقان، ⁶كه مانند صدای ترق و تروق خارها در آتش، بی‌معنی است.

⁷گرفتن رشوه، شخص دانا را نادان می‌سازد و دل او را فاسد می‌كند.

⁸انتهای امر از ابتدايش بهتر است. صبر از غرور بهتر است. ⁹بر خشم خود چيره شو، زيرا كسانی كه زود خشمگين می‌شوند احمقند.

¹⁰حسرت روزهای گذشته را نخور، زيرا از كجا می‌دانی كه آن روزها بهتر بوده است؟

¹¹حكمت بيش از هر ميراثی برای زندگان مفيد است. ¹²حكمت و ثروت هر دو پناهگاهی برای انسان هستند، اما برتری حكمت در اين است كه حيات می‌بخشد.

¹³در مورد آنچه كه خداوند انجام داده است فكر كن. آيا كسی می‌تواند آنچه را كه خدا كج ساخته، راست نمايد؟ ¹⁴پس وقتی سعادت به تو روی می‌آورد شادی كن و هنگامی كه سختيها به تو هجوم می‌آورند بدان كه خداوند هم خوشی می‌دهد و هم سختی و انسان نمی‌داند در آينده چه اتفاقی خواهد افتاد.

¹⁵در اين زندگی پوچ خيلی چيزها ديده‌ام، از جمله اينكه برخی نيكوكاران زود می‌ميرند در حالی كه برخی بدكاران عمر طولانی می‌كنند. ¹⁶پس بيش از حد نيكوكار و خردمند نباش مبادا خود را از بين ببری، ¹⁷و بيش از حد بدكار و احمق هم نباش مبادا پيش از اجلت بميری. ¹⁸از خدا بترس و از اين دو افراط به دور باش تا كامياب شوی.

¹⁹يک مرد حكيم تواناتر از ده حاكم است كه بر يک شهر حكومت می‌كنند.

²⁰در دنيا آدم كاملاً درستكاری وجود ندارد كه هر چه می‌كند درست باشد و هرگز خطايی از او سر نزند.

²¹حرفهايی را كه از مردم می‌شنوی به دل نگير، حتی وقتی كه می‌شنوی غلامت به تو ناسزا می‌گويد؛ ²²چون تو خودت خوب می‌دانی كه بارها به ديگران ناسزا گفته‌ای.

²³من تمام اين چيزها را با حكمت بررسی كردم و تصميم گرفتم به دنبال حكمت بروم، ولی حكمت از من دور بود. ²⁴كيست كه بتواند آن را به دست آورد؟ حكمت بسيار عميق و دور از دسترس است. ²⁵پس به تحقيق و جستجوی حكمت پرداختم تا به دليل هر چيزی پی ببرم و دريابم كه هر كه شرارت و بدی می‌كند احمق و ديوانه است.

²⁶زن حيله‌گر تلخ‌تر از مرگ است. عشق او مانند دام، مردان را گرفتار می‌سازد و بازوانش مانند كمند آنها را به بند می‌كشد. كسی كه در پی خشنودی خداوند است از دام او رهايی می‌يابد، اما آدم گناهكار گرفتار آن می‌شود.

^27‏-28«حكيم»7‏:27‏و28 نگاه کنيد به 1‏:1‏.‏ می‌گويد: «من در حين تحقيقات خود، در حالی كه هنوز به نتيجه‌ای نرسيده بودم، متوجه شدم كه در ميان هزار مرد می‌توان يک مرد خوب يافت؛ اما در ميان زنان، يک زن خوب هم يافت نمی‌شود. ²⁹بالاخره به اين نتيجه رسيدم كه خدا انسانها را خوب و راست آفريده است، اما آنها به راههای كج رفته‌اند.»

¹چه خوب است كه انسان دانا باشد و مفهوم هر چيزی را بداند. حكمت چهرهٔ انسان را روشن و بشاش می‌كند.

اطاعت از پادشاه

²از پادشاه اطاعت كن، زيرا در حضور خدا سوگند وفاداری ياد نموده‌ای. ³از زير بار مسئوليتی كه پادشاه به عهدهٔ تو گذاشته شانه خالی نكن و از فرمانش سرپيچی ننما، زيرا او هر چه بخواهد می‌تواند بكند. ⁴در فرمان پادشاه اقتدار هست و كسی نمی‌تواند به او بگويد: «چه می‌كنی؟» ⁵كسانی كه مطيع فرمان او باشند در امان خواهند بود. شخص دانا می‌داند كی و چگونه فرمان او را انجام دهد. ⁶بلی، برای انجام دادن هر كاری، وقت و راه مناسبی وجود دارد، هر چند انسان با مشكلات زياد روبروست. ⁷انسان از آينده خبر ندارد و كسی هم نمی‌تواند به او بگويد كه چه پيش خواهد آمد. ⁸او قادر نيست از مرگ فرار كند و يا مانع فرا رسيدن روز مرگش بشود. مرگ جنگی است كه از آن رهايی نيست و هيچكس نمی‌تواند با حيله و نيرنگ، خود را از آن نجات دهد.

درستكاران و بدكاران

⁹من دربارهٔ آنچه كه در زير اين آسمان اتفاق می‌افتد، انديشيدم و ديدم كه چطور انسانی بر انسان ديگر ظلم می‌كند. ¹⁰ديدم ظالمان مردند و دفن شدند و مردم از سر قبر آنها برگشته در همان شهری كه آنها مرتكب ظلم شده بودند، از آنها تعريف و تمجيد كردند! اين نيز بيهودگی است.

¹¹وقتی خداوند گناهكاران را فوری مجازات نمی‌كند، مردم فكر می‌كنند می‌توانند گناه كنند و در امان بمانند. ¹²اگرچه ممكن است يک گناهكار با وجود گناهان زيادش زنده بماند، ولی بدون شک سعادت واقعی از آن كسانی است كه از خدا می‌ترسند و حرمت او را در دل دارند. ¹³گناهكاران روی خوشبختی را نخواهند ديد و عمرشان مانند سايه، زودگذر خواهد بود، زيرا از خدا نمی‌ترسند.

¹⁴بيهودگی ديگری نيز در دنيا وجود دارد: گاهی مجازات بدكاران به درستكاران می‌رسد و پاداش درستكاران به بدكاران. می‌گويم اين نيز بيهودگی است.

¹⁵پس من لذتهای زندگی را ستودم، زيرا در زير اين آسمان چيزی بهتر از اين نيست كه انسان بخورد و بنوشد و خوش باشد. به اين ترتيب او می‌تواند در تمام زحماتش، از اين زندگی كه خداوند در زير آسمان به او داده است، لذت ببرد.

¹⁶در تلاش شبانه روزی خود برای كسب حكمت و دانستن اموری كه در دنيا اتفاق می‌افتد، ¹⁷به اين نتيجه رسيدم كه انسان قادر نيست آنچه را كه خداوند در زير اين آسمان به عمل می‌آورد، درک كند. هر چه بيشتر تلاش كند كمتر درک خواهد كرد. حتی حكيمان نيز بيهوده ادعا می‌كنند كه قادر به درک آن هستند.

همه نوع رويداد برای همه

¹پس از بررسی تمام اين چيزها فهميدم كه هر چند زندگی اشخاص درستكار و خردمند در دست خداست، ولی رويدادهای خوشايند و ناخوشايند برای آنان رخ می‌دهد و انسان نمی‌فهمد چرا؟ ²اين رويدادها برای همهٔ انسانها رخ می‌دهد، چه درستكار باشند چه بدكار، چه خوب باشند چه بد، چه پاک باشند چه ناپاک، چه مذهبی باشند چه غير مذهبی. فرقی نمی‌كند كه انسان خوب باشد يا گناهكار، قسم دروغ بخورد يا از قسم خوردن بترسد. ³يكی از بدترين چيزهايی كه در زير اين آسمان اتفاق می‌افتد اين است كه همه نوع واقعه برای همه رخ می‌دهد. به همين دليل است كه انسان مادامی كه زنده است ديوانه‌وار به شرارت روی می‌آورد.

⁴فقط برای زنده‌ها اميد هست. سگ زنده از شير مرده بهتر است! ⁵زيرا زنده‌ها اقلاً می‌دانند كه خواهند مرد! ولی مرده‌ها چيزی نمی‌دانند. برای مرده‌ها پاداشی نيست و حتی ياد آنها نيز از خاطره‌ها محو می‌شود. ⁶محبتشان، نفرتشان و احساساتشان، همه از بين می‌رود و آنها ديگر تا ابد در زير اين آسمان نقشی نخواهند داشت.

⁷پس برو و نان خود را با لذت بخور و شراب خود را با شادی بنوش و بدان كه اين كار تو مورد قبول خداوند است. ⁸هميشه شاد و خرم باش! ⁹در اين روزهای بيهودهٔ زندگيت كه خداوند در زير اين آسمان به تو داده است با زنی كه دوستش داری خوش بگذران، چون اين است پاداش همهٔ زحماتی كه در زندگيت، زير اين آسمان می‌كشی. ¹⁰هر كاری كه می‌كنی آن را خوب انجام بده، چون در عالم مردگان، كه بعد از مرگ به آنجا خواهی رفت، نه كار كردن هست، نه نقشه كشيدن، نه دانستن و نه فهميدن.

¹¹من متوجه چيز ديگری نيز شدم و آن اين بود كه در دنيا هميشه سريعترين دونده، برندهٔ مسابقه نمی‌شود و هميشه قويترين سرباز در ميدان جنگ پيروز نمی‌گردد. اشخاص دانا هميشه شكمشان سير نيست و افراد عاقل و ماهر هميشه به ثروت و نعمت نمی‌رسند. همه چيز به شانس و موقعيت بستگی دارد. ¹²انسان هرگز نمی‌داند چه بر سرش خواهد آمد. همانطور كه ماهی در تور گرفتار می‌شود و پرنده به دام می‌افتد، انسان نيز وقتی كه انتظارش را ندارد در دام بلا گرفتار می‌گردد.

مقايسهٔ حكمت با حماقت

¹³در زير اين آسمان با نمونه‌ای از حكمت روبرو شدم كه بر من تأثير عميقی گذاشت: ¹⁴شهر كوچكی بود كه عده كمی در آن زندگی می‌كردند. پادشاه بزرگی با سپاه خود آمده، آن را محاصره نمود و تدارک حمله به شهر را ديد. ¹⁵در آن شهر مرد فقيری زندگی می‌كرد كه بسيار خردمند بود. او با حكمتی كه داشت توانست شهر را نجات دهد. اما بعد هيچكس او را به ياد نياورد. ¹⁶آنگاه فهميدم كه اگرچه حكمت از قوت بهتر است، با وجود اين اگر شخص خردمند، فقير باشد خوار شمرده می‌شود و كسی به سخنانش اعتنا نمی‌كند. ¹⁷ولی با اين حال، سخنان آرام شخص خردمند از فرياد پادشاه احمقان بهتر است. ¹⁸حكمت از اسلحهٔ جنگ مفيدتر است، اما اشتباه يک احمق می‌تواند خرابی زيادی به بار آورد.

¹همانطور كه مگسهای مرده می‌توانند يک شيشه عطر را متعفن كنند، همچنين يک حماقت كوچک می‌تواند حكمت و عزت شخص را بی‌ارزش نمايد. ²دل شخص خردمند او را به انجام كارهای درست وا می‌دارد، اما دل شخص نادان او را به طرف بدی و گناه می‌كشاند. ³آدم نادان را می‌توان حتی از راه رفتنش شناخت.

⁴وقتی رئيس تو از دست تو عصبانی می‌شود از كار خود دست نكش. اگر در مقابل عصبانيتش آرام بمانی از بروز ناراحتی‌های بيشتر جلوگيری خواهی كرد.

⁵بدی ديگری نيز در زير اين آسمان ديده‌ام كه در اثر اشتباهات برخی پادشاهان به وجود می‌آيد: ⁶به اشخاص نادان مقام و منصب‌های عالی داده می‌شود؛ برای ثروتمندان اهميتی قايل نمی‌شوند؛ ⁷غلامان سوار بر اسبند، ولی بزرگان مانند بردگان، پياده راه می‌روند.

⁸آن كه چاه می‌كَنَد ممكن است در آن بيفتد؛ كسی كه ديوار را سوراخ می‌كند ممكن است مار او را بگزد. ⁹آن كه در معدن سنگ كار می‌كند ممكن است از سنگها صدمه ببيند؛ كسی كه درخت می‌برد ممكن است از اين كار آسيبی به او برسد.

¹⁰تبر كُند، احتياج به نيروی بيشتری دارد، پس كسی كه تيغهٔ آن را از قبل تيز می‌كند، عاقل است.

¹¹پس از اينكه مار كسی را گزيد، آوردن افسونگر بی‌فايده است.

¹²سخنان شخص دانا دلنشين است، ولی حرفهای آدم نادان باعث تباهی خودش می‌گردد؛ ¹³ابتدای حرفهای او حماقت است و انتهای آن ديوانگی محض. ¹⁴آدم نادان دربارهٔ آينده زياد حرف می‌زند؛ ولی كيست كه از آينده خبر داشته باشد و بداند كه چه پيش خواهد آمد؟ ¹⁵آدم نادان حتی از انجام دادن كوچكترين كار خسته می‌شود، زيرا شعور انجام دادن آن را ندارد.

¹⁶وای بر سرزمينی كه پادشاهش غلام است و رهبرانش صبحگاهان می‌خورند و مست می‌كنند! ¹⁷خوشا به حال مملكتی كه پادشاه آن نجيب‌زاده است و رهبرانش به موقع و به اندازه می‌خورند و می‌نوشند و مست نمی‌كنند.

¹⁸در اثر تنبلی سقف خانه چكه می‌كند و فرو می‌ريزد.

¹⁹جشن، شادی می‌آورد و شراب باعث خوشی می‌گردد، اما بدون پول نمی‌شود اينها را فراهم كرد.

²⁰حتی در فكر خود پادشاه را نفرين نكن و حتی در اتاق خوابت شخص ثروتمند را لعنت نكن، چون ممكن است پرنده‌ای حرفهايت را به گوش آنان برساند!

حكمت عملی

¹از مال خود با سخاوتمندی به ديگران ببخش، چون بخشش تو بدون عوض نمی‌ماند. ²مالی را كه می‌خواهی ببخشی به چندين نفر ببخش، زيرا نمی‌دانی چه پيش خواهد آمد.

³درخت از هر طرف كه سقوط كند در همان طرف نيز روی زمين خواهد افتاد. وقتی ابر از آب پر شود، بر زمين خواهد باريد. ⁴كشاورزی كه برای كار كردن منتظر هوای مساعد بماند، نه چيزی خواهد كاشت و نه چيزی درو خواهد كرد. ⁵همانطور كه نمی‌دانی باد چگونه می‌وزد و يا بدن كودک چگونه در رحم مادرش شكل می‌گيرد، همچنين نمی‌توانی كارهای خدا را كه خالق همه چيز است درک كنی. ⁶تو برو و در وقت و بی‌وقت بذر خود را بكار، چون نمی‌دانی كدام قسمت از بذرها ثمر خواهد داد؛ شايد هر چه كاشته‌ای ثمر بدهد.

آفرينندهٔ خود را به ياد آور

⁷زندگی چقدر شيرين و دلپذير است! ⁸انسان تا می‌تواند بايد از سالهای عمرش لذت ببرد و نيز بداند كه سرانجام خواهد مرد و روزهای بسياری در تاريكی و بيهودگی به سر خواهد برد.

⁹ای جوان، روزهای جوانيت را با شادی بگذران و از آن لذت ببر و هر چه دلت می‌خواهد انجام بده، ولی به ياد داشته باش كه برای هر كاری كه انجام می‌دهی بايد به خدا جواب دهی. ¹⁰روزهای جوانی زود می‌گذرد، پس نگذار جوانيت با غم و سختی سپری شود.

آفرينندهٔ خود را در روزهای جوانيت به ياد آور، قبل از اينكه روزهای سخت زندگی فرا رسد روزهايی كه ديگر نتوانی از آنها لذت ببری. ^1‏-2آفرينندهٔ خود را به ياد آور قبل از اينكه ابرهای تيره آسمان زندگی تو را فرا گيرند، و ديگر خورشيد و ماه و ستارگان در آن ندرخشند؛ ³دستهای تو كه از تو محافظت می‌كنند، بلرزند و پاهای قوی تو ضعيف گردند؛ دندانهايت كم شوند و ديگر نتوانند غذا را بجوند و چشمانت كم سو گردند و نتوانند چيزی را ببينند؛ ⁴گوشهايت سنگين شوند و نتوانند سر و صدای كوچه و صدای آسياب و نغمهٔ موسيقی و آواز پرندگان را بشنوند؛ ⁵به سختی راه روی و از هر بلندی بترسی؛ موهايت سفيد شوند، قوت تو از بين برود و اشتهايت كور شود؛ به خانهٔ جاودانی بروی و مردم در كوچه‌ها برای تو سوگواری كنند.

⁶بلی، آفرينندهٔ خويش را به ياد آور، قبل از آنكه رشتهٔ نقره‌ای عمرت پاره شود و جام طلا بشكند، كوزه كنار چشمه خرد شود و چرخ بر سر چاه آب متلاشی گردد، ⁷بدن به خاک زمين كه از آن سرشته شده برگردد و روح به سوی خداوند كه آن را عطا كرده، پرواز كند.

⁸«حكيم»12‏:8 نگاه کنيد به 1‏:1‏.‏ می‌گويد: «بيهودگی است! بيهودگی است! همه چيز بيهودگی است!»

خاتمه

⁹«حكيم» آنچه را كه می‌دانست به مردم تعليم می‌داد، زيرا مرد دانايی بود. او پس از تفكر و تحقيق، مثلهای بسياری تأليف كرد. ¹⁰«حكيم» كوشش كرد با سخنان دلنشين، حقايق را صادقانه بيان كند.

¹¹سخنان مردان حكيم مانند چوبهای تيزی هستند كه شبانان با آنها گوسفندان را هدايت می‌كنند و مثل ميخهايی هستند كه محكم به زمين كوبيده شده باشند. اين سخنان جماعت را هدايت می‌كنند، زيرا همهٔ آنها توسط يک شبان يعنی خداوند داده می‌شوند. ¹²ولی پسرم، از همهٔ اينها گذشته، بدان كه نوشتن كتابها تمامی ندارد و مطالعهٔ آنها بدن را خسته می‌كند.

¹³در خاتمه، حاصل كلام را بشنويم: انسان بايد از خداوند بترسد و احكام او را نگاه دارد، زيرا تمام وظيفهٔ او همين است. ¹⁴خدا هر عمل خوب يا بد ما را، حتی اگر در خفا نيز انجام شود، داوری خواهد كرد.