ميكاه

مقدمه

اين كتاب كمی پيش از سقوط حكومت شمالی اسرائيل در ۷۲۲ ق. م. نوشته شده است. ميكاه، مانند ساير انبيا، در اين كتاب بر ضد گناهان اسرائيل سخن می‌گويد، اما در عين حال از آينده‌ای خبر می‌دهد كه در آن بركت خدا شامل حال قومش خواهد شد.

گناهانی كه خدا را خشمگين می‌ساخت عبارت بود از بت‌پرستی، بهره‌كشی از فقرا و سرپيچی از دستورات خداوند. ميكاه پيشگويی می‌كند كه اورشليم و سامره، پايتختهای يهودا و اسرائيل، به دست دشمنان ويران خواهند شد.

در مقابل اين تصوير تاريک، ميكاه از نقشهٔ خداوند برای نجات بشر نيز سخن می‌گويد. مسيح موعود خواهد آمد تا نقشهٔ نجاتی را كه خدا طرح كرده، به اجرا درآورد. ميكاه تنها نبی‌ای است كه محل تولد مسيح را پيشگويی كرده است.

ميكاه يادآوری می‌كند كه هر چند خداوند گناهان قوم خود را می‌بيند، اما او كسانی را كه توبه می‌كنند دوست دارد و آنان را می‌بخشد. ميكاه 7‏:18‏ چنين می‌گويد: «خداوندا، خدايی مثل تو نيست كه گناه را ببخشد. تو گناهان بازماندگان قوم خود را می‌آمرزی و تا ابد خشمگين نمی‌مانی، چون دوست داری رحم كنی.»

1

1در دوران سلطنت يوتام و آحاز و حزقيا، پادشاهان يهودا، خداوند اين پيام را دربارهٔ اورشليم و سامره، به صورت رؤيا به ميكاه مورشتی داد.

مجازات سامره و اورشليم

2ای تمام قومها بشنويد! ای همهٔ ساكنان زمين گوش دهيد! خداوند از خانه مقدس خود بر ضد شما شهادت می‌دهد.

3اينک خداوند تخت فرمانروايی خود را در آسمان ترک نموده و از فراز كوهها به زمين می‌آيد. 4كوهها در زير پاهايش مثل موم آب می‌شوند و مانند سيل از بلنديها به دره سرازير می‌گردند.

5تمام اينها به سبب گناهان مردم اسرائيل و يهودا اتفاق می‌افتد. بت‌پرستی و ظلم سامره و اورشليم را كه پايتختهای اسرائيل و يهودا هستند، پر ساخته است.

6خداوند می‌فرمايد: «شهر سامره را به صورت توده‌ای از خاک درمی‌آورم؛ آن را چنان شيار می‌كنم كه بتوان برای كشت انگور از آن استفاده كرد. حصار و قلعه‌های آن را خراب نموده، سنگهايش را به دره می‌ريزم تا بنيادش نمايان شود. 7تمام بتهايش خرد خواهند شد و بتكده‌های آراستهٔ آن كه از هدايای بت‌پرستان ساخته شده به آتش كشيده خواهند شد.»

گريه و ماتم

8من گريه می‌كنم و ماتم می‌گيرم، مثل شغال زوزه می‌كشم و مانند جغد شيون می‌كنم. از غصه و سرافكندگی با پای برهنه و تن عريان راه می‌روم، 9چون زخم قوم من عميقتر از آنست كه شفا يابد. خداوند نزديک دروازه‌های اورشليم آماده ايستاده است تا قوم مرا مجازات كند.

10اين را به شهر جت1‏:10 در اصل عبری در آيات 10‏ الی 15 بازی با کلمات ديده می‌شود، و بين اسم هر شهر و مطلبی که در مورد آن شهر آمده رابطه‌ای وجود دارد: «جت» به معنی «گفتن» است، «بيت‌عفره» به معنی «خانهٔ خاک»، «شافير» به معنی «زيبا»، «صعنان» به معنی «بيرون آمدن»، «بيت‌ايصل» به معنی «خانهٔ پهلويی»، «ماروت» به معنی «تلخی»، «لاکيش» به معنی «گروه (اسبان)»، «مورشت جت» به معنی «عروس جت»، «اکزیب» به معنی «فريب»، «مريشه» به معنی «مسلط».‏ نگوييد و مگذاريد اهالی آنجا گريهٔ شما را بشنوند! ای ساكنان بيت‌عفره از شدت درد و شرمندگی در خاک بغلتيد! 11مردم شافير عريان و سرافكنده به اسارت برده می‌شوند. اهالی صعنان جرأت نمی‌كنند از خانه‌هايشان بيرون بيايند. وقتی صدای ماتم مردم بيت‌ايصل را بشنويد، بدانيد كه در آنجا پناهگاهی نيست. 12ساكنان ماروت بی‌جهت در انتظار روزهای بهتری هستند، چون خداوند بر ضد اورشليم برخاسته و تلخی و مرارت در انتظار ايشان است.

13ای مردم لاكيش بشتابيد! بر سريعترين عرابه‌های خود سوار شده، فرار كنيد، چون شما اولين شهر يهودا بوديد كه گناه بت‌پرستی اسرائيل را دنبال كرديد و برای ساير شهرها سرمشق شديد.

14ای مردم يهودا، با شهر مورشت جت خداحافظی كنيد، زيرا اميدی برای نجات آن نيست. شهر اكزيب پادشاهان اسرائيل را فريفته است. 15ای مردم مريشه، دشمنانتان بر شما مسلط خواهند شد و بزرگان اسرائيل به غار عدولام پناه خواهند برد.

16برای بچه‌های خود گريه كنيد، چون آنها را از آغوشتان خواهند ربود و ديگر هرگز آنها را نخواهيد ديد. از غصه سرهای خود را بتراشيد، زيرا فرزندان عزيزتان را به سرزمينهای دور دست به اسارت خواهند برد.

2

سرنوشت ظالمان

1وای بر شما كه شب، بر بستر خود نقشه‌های شوم می‌كشيد و صبح زود بر می‌خيزيد تا آنها را عملی سازيد. هر كار بدی كه از دستتان برآيد انجام می‌دهيد. 2به زمينها و خانه‌های مردم طمع می‌كنيد و آنها را از چنگشان درمی‌آوريد. اموال و خانهٔ كسی از دست شما در امان نيست.

3پس خداوند می‌فرمايد: «من قصد دارم بر سر شما بلا نازل كنم و شما قادر نخواهيد بود از آن فرار كنيد. روزگارتان سياه خواهد شد و ديگر با تكبر راه نخواهيد رفت، 4بلكه نوحه‌سرايی خواهيد كرد و خواهيد گفت: ”خانه خراب و نابود شديم. خداوند سرزمين ما را از ما گرفته و ما را آواره نموده و اموالمان را به ديگران داده است.“ آنگاه مردم شما را مسخره كرده به شما خواهند خنديد. 5هنگامی كه سرزمين قوم من به آنان بازگردانده شود، شما سهمی از آن نخواهيد داشت.»

6ولی آنان می‌گويند: «اين چيزها را بر زبان نياور، در اين مورد صحبت نكن! ما هرگز اينچنين رسوا نخواهيم شد.»

7خداوند می‌فرمايد: «ای خاندان يعقوب، آيا فكر می‌كنيد صبر من تمام شده است كه اينچنين با خشونت با شما صحبت می‌كنم؟ مگر نمی‌دانيد كه من با كسانی كه راستكردار باشند با مهربانی سخن می‌رانم؟ 8ولی شما بر ضد من برخاسته‌ايد و بر برادرانتان ظلم می‌كنيد و پيراهن كسی را كه به شما اطمينان دارد می‌رباييد. 9بيوه‌زنان را از خانه‌هايشان بيرون می‌رانيد و فرزندانشان را از هرگونه حق خدادادی محروم می‌كنيد. 10برخيزيد و برويد! اينجا ديگر در امنيت و آسايش نخواهيد بود، زيرا به خاطر گناهان شما اين مكان محكوم به فنا شده است.

11«اگر آدم ولگرد و دروغگويی بيايد و از لذت شراب و باده‌نوشی برايتان حرف بزند، فوری او را به پيغمبری قبول می‌كنيد.

وعدهٔ بازگشت

12«ای اسرائيل، زمانی می‌رسد كه من بازماندگان قوم تو را مانند گوسفندان به آغل باز می‌گردانم و سرزمين تو، بار ديگر مانند مرتعی مملو از گوسفند، پر از جمعيت خواهد شد. 13من راه را برای ايشان باز می‌كنم تا از ميان دروازه‌های شهرهايی كه در آنها اسير هستند عبور كرده، به سرزمين خود بازگردند. من كه خداوند و پادشاه ايشان هستم ايشان را رهبری خواهم كرد.»

3

اخطار به رهبران و انبيای اسرائيل

1ای رهبران بنی‌اسرائيل، گوش كنيد! شما كسانی هستيد كه بايد مفهوم عدالت را بدانيد، 2ولی در عوض از خوبی متنفريد و بدی را دوست می‌داريد. شما پوست قوم مرا می‌كنيد و گوشتی بر بدنشان باقی نمی‌گذاريد. 3آنها را می‌بلعيد، پوست از تنشان جدا می‌كنيد و استخوانهايشان را مانند گوشتی كه تكه‌تكه كرده در ديگ می‌ريزند، خرد می‌كنيد، 4پس زمانی كه از خداوند كمک بطلبيد او به دعای شما گوش نخواهد داد. او روی خود را از شما برخواهد گرداند، زيرا مرتكب كارهای زشت شده‌ايد.

5خداوند می‌فرمايد: «ای انبيای دروغگو كه قوم مرا گمراه كرده، برای كسی كه به شما مزد می‌دهد با صدای بلند سلامتی می‌طلبيد و كسی را كه مزد نمی‌دهد تهديد می‌نماييد؛ 6تاريكی شب شما را فرو خواهد گرفت تا ديگر رؤيا نبينيد و پيشگويی نكنيد. آفتاب بر شما غروب خواهد كرد و روزتان تاريک خواهد شد. 7صورتهای خود را از خجالت خواهيد پوشاند، زيرا ديگر از جانب خدا جوابی برای شما نخواهد آمد.»

8و اما من از قدرت روح خداوند پر شده‌ام تا بدون ترس، گناهان قوم اسرائيل را به آنها اعلام كنم. 9پس ای رهبران اسرائيل كه از عدالت نفرت داريد و بی‌انصافی می‌كنيد، به من گوش دهيد! 10ای كسانی كه اورشليم را از خون و ظلم پر ساخته‌ايد، 11ای رهبران رشوه‌خوار، ای كاهنان و انبيايی كه تا به شما مزد ندهند موعظه نمی‌كنيد و نبوت نمی‌نماييد، ولی در عين حال وانمود می‌كنيد كه به خدا توكل داريد و می‌گوييد: «خداوند در ميان ماست، پس هيچگونه آسيبی به ما نخواهد رسيد.» 12به خاطر شما اورشليم با خاک يكسان شده، به صورت توده‌ای سنگ در خواهد آمد و كوهی كه خانهٔ خداوند بر آن قرار دارد به جنگل تبديل خواهد شد.

4

صلح جهانی

1و اما در روزهای آخر، كوه خانهٔ خداوند مشهورترين كوه جهان خواهد شد و مردم از سراسر دنيا به آنجا آمده، 2خواهند گفت: «بياييد به ديدن كوه خداوند برويم و خانهٔ خدای اسرائيل را زيارت كنيم. او راههای خود را به ما خواهد آموخت و ما مطابق آن عمل خواهيم كرد؛ چون شريعت و كلام خداوند از اورشليم صادر می‌شود.»

3خداوند در ميان قومها داوری خواهد كرد و به اختلافات بين قدرتهای بزرگ در سرزمينهای دور دست پايان خواهد بخشيد. ايشان شمشيرها و نيزه‌های خود را در هم شكسته، از آنها گاوآهن و اره خواهند ساخت. دولتها ديگر به جان هم نخواهند افتاد و خود را برای جنگ آماده نخواهند كرد. 4هر کس در خانهٔ خود در صلح و امنيت زندگی خواهد كرد، زيرا چيزی كه باعث ترس شود وجود نخواهد داشت. اين وعده را خداوند قادر متعال داده است.

5قومهای جهان خدايان خود را عبادت می‌كنند و از آنها پيروی می‌نمايند، ولی ما تا ابد خداوند، خدای خود را عبادت خواهيم كرد و از او پيروی خواهيم نمود.

بازگشت قوم اسرائيل به وطن

6‏-7خداوند می‌فرمايد: «در آن روز قوم بيمار و لنگ خود را كه از سرزمين خود رانده شده و تنبيه گشته‌اند، دوباره در وطن خودشان به قدرت خواهم رسانيد و از آنها قوم نيرومندی بوجود خواهم آورد، و من تا ابد در اورشليم بر آنها سلطنت خواهم كرد. 8ای اورشليم، ای برج دیدبانی خدا، قوت و قدرت سلطنت خود را مثل سابق باز خواهی يافت!»

9ای اورشليم چرا فرياد برمی‌آوری؟ چرا مثل زنی كه می‌زايد، درد می‌كشی؟ آيا به اين علت است كه پادشاهی نداری و مشاورانت از بين رفته‌اند؟ 10ای مردم اورشليم از درد به خود بپيچيد و بناليد، چون بايد اين شهر را ترک نموده، در صحرا زندگی كنيد! شما به سرزمين دور دست بابل تبعيد می‌شويد؛ ولی در آنجا من به داد شما می‌رسم و شما را از چنگ دشمن رهايی بخشم.

11درست است كه قومهای زيادی بر ضد شما برخاسته‌اند و تشنهٔ خون شما هستند و می‌خواهند شما را نابود كنند، 12ولی آنها از قصد خداوند بی‌اطلاعند و نمی‌دانند كه روزی فرا می‌رسد كه خداوند آنها را مثل بافه‌ها در خرمنگاه جمع می‌كند.

13خداوند می‌فرمايد: «ای مردم اورشليم به پا خيزيد و اين خرمن را بكوبيد. من به شما شاخهای آهنين و سمهای برنجين خواهم داد تا قومهای بسياری را پايمال نماييد و اموالشان را كه به زور به چنگ آورده‌اند، به خداوند كه مالک تمامی زمين است تقديم كنيد.»

5

1ای لشكر اورشليم آماده شويد، زيرا شهر محاصره شده است! دشمن به رهبر اسرائيل ضربه خواهد زد.

وعدهٔ ظهور رهبری از بيت‌لحم

2خداوند می‌فرمايد: «ای بيت‌لحم افراته، هر چند كه در يهودا روستای كوچكی بيش نيستی با وجود اين از تو كسی برای من ظهور خواهد كرد كه از ازل بوده است و او قوم من اسرائيل را رهبری خواهد نمود.» 3خدا قوم خود را به دست دشمن تسليم خواهد كرد تا زمانی كه زن حامله فرزند خود را به دنيا آورد5‏:3 اشاره‌ای است به تولد مسيح از مريم باکره. نگاه کنيد به اشعيا 7‏:14‏.‏. آنگاه بقيهٔ قوم اسرائيل كه در اسارت هستند باز خواهند گشت و به برادران خود ملحق خواهند شد. 4وقتی او بيايد با قوت و جلال خداوند، خدای خود گلهٔ خود را خواهد چرانيد. قوم او در امنيت زندگی خواهند كرد، زيرا تمام مردم جهان به عظمت او پی خواهند برد، 5و او صلح و سلامتی به ارمغان خواهد آورد. هنگامی كه آشوری‌ها به سرزمين ما هجوم آورده، وارد قلعه‌هايمان شوند، رهبران نيرومند خود را به مقابلهٔ آنها خواهيم فرستاد؛ 6و ايشان با شمشيرهای از غلاف كشيده، آشور، سرزمين «نمرود» را فتح خواهند كرد. زمانی كه آشوری‌ها به سرزمين ما حمله‌ور شوند، او ما را از دست ايشان خواهد رهانيد.

7آنگاه بازماندگان قوم اسرائيل برای قومهای بسيار، شبنم و بارانی از جانب خداوند خواهند بود. آنها به خدا اعتماد خواهند داشت نه به انسان. 8ايشان در ميان قومها مانند شير درنده در ميان گله‌های گوسفند خواهند بود، كه هنگام عبور پايمال می‌كند و می‌درد و كسی نمی‌تواند مانع او شود. 9قوم اسرائيل در برابر دشمنانش خواهد ايستاد و آنها را نابود خواهد كرد.

مجازات قوم اسرائيل

10خداوند به قوم اسرائيل می‌فرمايد: «در آن زمان تمام اسبها و عرابه‌های شما را از بين خواهم برد، 11شهرهای شما را خراب نموده، همهٔ قلعه‌هايتان را ويران خواهم كرد. 12به جادوگری شما پايان خواهم داد و ديگر فالگيرانی نخواهند بود تا با آنها مشورت كنيد. 13تمام بتهای شما را سرنگون خواهم ساخت. ديگر هرگز آنچه را كه با دست خود ساخته‌ايد عبادت نخواهيد كرد. 14بتهايی را كه در سرزمين شماست منهدم خواهم كرد و شهرهايتان را با خاک يكسان خواهم نمود.

15«من با خشم و غضب از اقوامی كه مرا اطاعت نمی‌كنند انتقام خواهم گرفت.»

6

دعوی خداوند عليه اسرائيل

1به دعوی خداوند عليه اسرائيل گوش فرا دهيد!

ای خداوند، برخيز و دعوی خود را ارائه ده و بگذار كوهها و تپه‌ها آنچه را كه می‌گويی بشنوند.

2ای كوهها، ای اساسهای جاودانی زمين، به دعوی خداوند گوش فرا دهيد! خداوند عليه قوم خود شكايت دارد و او اسرائيل را متهم می‌سازد.

3خداوند می‌فرمايد: «ای قوم من، چه كرده‌ام كه از من خسته و روگردان شده‌ايد؟ جواب دهيد! 4من شما را از مصر بيرون آوردم، از بندگی نجاتتان دادم و موسی، هارون و مريم را فرستادم تا شما را هدايت كنند. 5ای قوم، من به ياد آوريد چگونه بالاق، پادشاه موآب سعی كرد بوسيلهٔ نفرين بلعام پسر بعور، شما را نابود كند، اما من او را وادار كردم به جای لعنت، برای شما دعای خير كند. آنچه را كه از شطيم تا جلجال اتفاق افتاد به خاطر آوريد و بدانيد كه اين همه را برای خير و خوبی شما كرده‌ام.»

خواست خداوند

6وقتی برای عبادت خداوند، خدای قادر مطلق می‌آييم، چه چيز به حضور او بياوريم؟ آيا اگر بهترين گوساله‌ها را برای او قربانی كنيم او از ما راضی خواهد شد؟ 7اگر هزاران گوسفند و ده‌ها هزار نهر پر از روغن زيتون به او تقديم كنيم او از ما خشنود خواهد گرديد؟ آيا اگر فرزند ارشد خود را برای گناه خود قربانی كنيم او گناه ما را خواهد بخشيد؟ 8خداوند به ما فرموده است كه از ما چه می‌خواهد. آنچه او از ما می‌خواهد اين است كه رحم و انصاف داشته باشيم و با كمال فروتنی احكامش را بجا آوريم.

گناه و مجازات اسرائيل

9خداوند به تمام مردم اورشليم ندا می‌دهد! هر كه فهم دارد به صدای خداوند گوش دهد! خداوند می‌فرمايد: «ای مردم به من گوش دهيد! 10ای گناهكاران، در خانه‌های خود گنجهايی اندوخته‌ايد كه از اموال دزدی و با استفاده از ترازوهای تقلبی به دست آورده‌ايد. 11آيا اين انصاف است كه من كسانی را كه از ترازوها و سنگهای تقلبی استفاده می‌كنند ببخشم؟ 12ثروتمندان شما مال و ثروت خود را از راه ظلم و زور به دست آورده‌اند. هموطنان شما به دروغگويی عادت كرده‌اند و حرف راست از دهانشان بيرون نمی‌آيد!

13«بنابراين، به سبب تمام گناهانتان شما را به نابودی خواهم كشيد. 14خوراک خواهيد خورد، ولی هرگز سير نخواهيد شد و هميشه از گرسنگی رنج خواهيد برد. مال و منال ذخيره خواهيد كرد، اما چيزی برای شما باقی نخواهد ماند. آنچه را نيز باقی بماند به دشمنانتان خواهم داد. 15خواهيد كاشت، ولی درو نخواهيد كرد. از زيتون، روغن خواهيد گرفت، ولی خودتان از آن بی‌بهره خواهيد ماند. انگور را زير پا له خواهيد كرد، ولی شراب آن را نخواهيد نوشيد، 16زيرا از كارهای پليد ”عمری“ پادشاه و پسرش ”اخاب“ سرمشق می‌گيريد. شما از راه و رسم آنها پيروی می‌كنيد، بنابراين شما را به نابودی خواهم كشيد. مردم جهان شما را تحقير خواهند كرد و قومها از شما عار خواهند داشت.»

7

فساد اخلاقی اسرائيل

1چه مصيبتی! من مانند شخص گرسنه‌ای هستم كه روی درختان ميوه‌ای نمی‌يابد و بر تاكها انگوری پيدا نمی‌كند. هيچ انگور و انجيری بر درختان باقی نمانده است. 2هيچ آدم خوب و پرهیزگاری روی زمين يافت نمی‌شود. همه قاتلند و برای برادران خود نقشهٔ قتل می‌كشند. 3دستهايشان برای ارتكاب گناه مهارت دارند. حاكم و قاضی هر دو رشوه می‌خواهند. آدمهای پولدار به آنها رشوه می‌دهند و می‌گويند چه می‌خواهند و آنها نيز برای انجام خواسته‌های ايشان نقشه می‌كشند. 4حتی بهترين ايشان مثل خار می‌باشد؛ ولی روز مجازات آنها فرا رسيده است و همه آشفته خواهند شد.

5به هيچكس اعتماد نكن، نه به بهترين دوستت و نه حتی به همسرت! 6زيرا در اين روزگار پسر به پدر اهانت می‌كند، دختر با مادرش مخالفت می‌ورزد و عروس با مادر شوهرش دشمنی می‌كند. آری، اهل خانهٔ شخص، دشمنان او می‌باشند.

7و اما من منتظر ياری خداوند هستم. صبر می‌كنم تا خدا مرا نجات دهد. او دعای مرا مستجاب خواهد فرمود.

نجات قوم اسرائيل

8ای دشمنان به ما نخنديد، زيرا اگرچه به زمين بيفتيم، باز برخواهيم خاست! اگرچه در تاريكی باشيم، خود خداوند روشنايی ما خواهد بود! 9وقتی خداوند ما را تنبيه كند، تحمل خواهيم كرد، زيرا نسبت به او گناه كرده‌ايم. سرانجام او در برابر دشمنانمان از ما حمايت كرده، ايشان را به سبب تمام بديهايی كه به ما روا داشته‌اند، مجازات خواهد كرد. خداوند ما را از تاريكی بيرون آورده، در روشنايی قرار خواهد داد و ما شاهد عمل نجاتبخش او خواهيم بود. 10آنگاه دشمنانمان خواهند ديد كه خداوند پشتيبان ماست و از اين كه به ما طعنه زده می‌گفتند: «خدای شما كجاست؟» شرمنده خواهند شد. آنگاه با چشمان خود خواهيم ديد كه ايشان مثل گل كوچه‌ها پايمال می‌شوند.

11ای اسرائيل، شهرهايت بزرگتر و بهتر از قبل بازسازی خواهند شد، 12و قوم تو از آشور و مصر، از ناحيهٔ رود فرات، و از درياها و كوهستانهای دور دست نزد تو باز خواهند گشت. 13اما سرزمينهای ديگر به سبب گناهان مردمشان ويران خواهند گرديد.

رحمت خداوند بر اسرائيل

14ای خداوند، بيا و بر قوم خود شبانی كن؛ گلهٔ خود را رهبری فرما و گوسفندانت را كه در جنگل تنها مانده‌اند، مانند گذشته به چراگاههای سرسبز و حاصلخيز باشان و جلعاد هدايت كن.

15خداوند در پاسخ می‌فرمايد: «بلی، مثل زمانی كه شما را از اسارت مصر بيرون آوردم، معجزه‌های بزرگی برای شما خواهم كرد.»

16مردم جهان كارهای او را خواهند ديد و از قدرت ناچيزشان شرمنده خواهند شد. از ترس دست بر دهان خواهند گذاشت و گوشهايشان كر خواهد شد. 17مثل مار از سوراخهای خود بيرون خزيده، با ترس و لرز در حضور خداوند، خدای ما خواهند ايستاد.

18خداوندا، خدايی مثل تو نيست كه گناه را ببخشد. تو گناهان بازماندگان قوم خود را می‌آمرزی و تا ابد خشمگين نمی‌مانی، چون دوست داری رحم كنی. 19بلی، بار ديگر بر ما ترحم خواهی فرمود. گناهان ما را زير پاهای خود لگدمال خواهی كرد و آنها را به اعماق دريا خواهی افكند! 20چنانكه قرنها پيش به يعقوب وعده فرمودی ما را بركت خواهی داد و همانطور كه با پدر ما ابراهيم عهد بستی، بر ما رحم خواهی فرمود.