Tito

Baruwa ya P’aulo kwa

TITO

Uthongodhyeri

Baruwa ii yandhikwa ni muhumwi mumwenga wa Jesu aifwaye P’aulo. Naye wamwandhikira Tito, ariye were ni mwanawe wa kiroho (1:4). P’aulo anamuhadza Tito kahi za baruwa arizoandhikira Akorintho na Agalatia. Naye anamuhadza here mut’u mariyehenda kazi hamwenga kuko Bara thithe ra Asia na kuko ts’i ya Ayunani.

Vinadimikika kukala P’aulo wandhika baruwa ii wakathi arihokala a Korintho, manaye kufikira wakathi uu arihokala anandhika baruwa ii were k’adzafika Nikopoli bule (3:12). P’aulo wandhika baruwa ii bada ya kumbola jela haryahu arihofungwa ni Arumi kwa mara ya kwandza.

Lengo ra baruwa ii

P’aulo wandhika baruwa ii ili amulongoze Tito na pia amup’e wadimi wa kupambana na aryahu mario manamupinga (1:5; 2:1, 7-8, 15; 3:9). Pia P’aulo wamwandhikira Tito ili amup’e malagizo fulani dzulu za kuluhiro na dzulu za t’abia mbidzo na pia amwambirize maut’u fulani dzulu za alimu a ulongo. Pia lengo ringine ra P’aulo kwandhika baruwa ii were ni kumwambiriza Tito dzulu za mipangoye iye P’aulo (3:12).

Maut’u garigo mumu

Uvoro 1:1-4

Azee a kanisa mav̱iryazho kukala 1:5-16

Maut’u gav̱iryago kufundishwa 2:1–3:11

Maut’u ga mwisho-mwisho 3:12-15

¹1:1-3 Muhumwi: 1 T’imo 2:7Baruwa ii ninayandhika mimi P’aulo, muhumiki wa Mulungu, na muhumwi wa Jesu Masihi. Mimi nahumwa niavize at’u mariotsagulwa ni Mulungu kahi za kumukuluhira Masihi kwao, na kidza niafundishe wo ujeri. Ujeri uu ndiwo undiwoahendya maishi maisha ga kumwagoha Mulungu. ²1:2 1 P’et 1:3-5; Agal 3:6, 17-18Na pia nahumwa niahendye makale na hakika ya kupata uzima wa kare na kare. Uzima uu walagwa kapindi na kapindi ni Mulungu, na Mulungu k’anena ulongo bule. ³1:3 3:4; Wakathiwe mwenye: 1 T’imo 2:6Na vivi vikara kwa wakathiwe mwenye, adzawonyesa lwazu-lwazu kukirira na ko kuhubiri wo Uv̱oro Udzo. Na kwa malagizo ga iye Mulungu mwokoli wehu, nagerwa kazi ii ya kuhubiri, kwa kukala iye Mulungu wanona ninakuluhirika kwa kazi iyo.

⁴1:4 Tito: 2 Akor 2:13; Mwanangu: 1 T’imo 1:2Baruwa ii ninakwandhikira uwe Tito. Uwe u mwanangu mwenye kahi za kuko kumukuluhira Masihi kwehu. Bai Mulungu Baba, na mwokoli wehu Masihi Jesu, namamuhendye mukale na nema na dheri.

Azee a kanisa mav̱iryazho kukala

⁵1:5 Mahe 14:23Chausa cha kukuricha uwe Tito kuko kisiwa cha K’irete, were ni uike t’ot’ot’o garyahu maut’u ambago were gachere ganamala kuikwat’o. Were ni utsagule azee a kanisa kahi za kila mudzi here nirizhokulagiza.

⁶1:6-9 1 T’imo 3:2-7; 1 P’et 5:1-4Na vivi ndo muzee wa kanisa av̱iryazho kukala: Iye niakale ni mut’u ariye k’ana kaila kokosi. Na kala wahala niakale ana muche mumwenga thu. Na chamba ana ana, anae nimakale manamukuluhira1:6 Neno riri kahi za luga ya Kiyunani pia rinadima kumanisha, ‘Aaminifu kwa azhazi ao.’ Masihi, na masikale k’amana lau bule.

⁷Kwa kukala bishopu ni mut’u wa kuimirira kazi ya Mulungu, suthi akale k’ana kaila kokosi. Asikale mut’u wa kudzionya, hedu mut’u wa roho ya hehi. Kidza asikale murevi, hedu mut’u wa kuhendza k’ondo. Pia iye vizho, asikale mut’u wa kuhumira ngira zisizofwaha kupatira p’esa. ⁸Ela bishopu niakale ni mut’u mutseki. Kidza niakale ni mut’u ahendzaye kuhenda madzo, mwenye akili na adimaye kudzizulia na mai. Maisha ga kwakwe nigakale ni ga hachi na ga kumufwahiza Mulungu. ⁹1:9 2:1; 1 T’imo 1:10H’aya zho mbai, suthi akale ni mut’u ariye go mafundisho ga jeri arigogapata wagagwira ngwa. Vivi vindamuhendya adime kuap’a moyo at’u angine na gago mafundisho ga jeri, na pia aanyese aryahu magapingao haryahu makoseraho.

¹⁰1:10-16 3:9-11; 1 T’imo 1:3-71:10 1 T’imo 1:6Kwani kuko kuna at’u anji masiosikira, manakenga at’u na kunena maneno ga kizuzu. Haswa mahendao kit’u kicho, ni aryahu at’u maambao kukala kila mut’u ariye si Muyahudi na wamukuluhira Jesu suthi angizwe lwembeni. ¹¹1:11 1 T’imo 6:5; 2 T’imo 3:6At’u aa ni manyamazwe kamare, kwa kukala madzayononga midzi ya at’u kwa kufundisha maut’u gasigov̱irya. Nao manahenda vivi kwa lengo ra kupata p’esa. ¹²Mumwenga wao, nabii wao mwenye kula kuko K’irete waamba kukala “Ak’irete ni alongo siku zosi, ma here nyama a tsakani, ni akaha na madziotona.”

¹³1:13 2 T’imo 4:2Na vizho arizhonena be ni jeri kamare. Kwa ut’u uu adumulire ili kuluhiro rao rikale imara na, ¹⁴1:14 3:9; 1 T’imo 1:14masisirikize ngano za Kiyahudi hedu kugwira malagizo ga at’u mario k’amendzi ujeri.

¹⁵1:15 1 T’imo 1:5; Math’ 15:11; Arum 14:14, 20K’akuna kit’u kikolo kwa at’u mario ni aeri mioyoni mwao. Kidza k’akuna kit’u kieri kwa at’u mario ni akolo na masiokuluhira, kwa kukala maazo gao na mioyo yao vidzahakwa nyenye.1:15 Haha, P’aulo anaonekana ananena dzulu za mafundisho ga Kiyahudi ga kuhusu vit’u vikolo virizho were k’aviriwa hedu kugutw’a.¹⁶1:16 2 T’imo 3:5; 1 Joh 2:4At’u aa manaamba kukala manamumanya Mulungu, ela zho vihendo zhao vinanyesa kukala k’amamwendzi bule. Madzaola na k’amasikira, kidza k’amafwaha kwa ut’u wowosi udzo.

Maut’u gav̱iryago kufundishwa

¹2:1-9 Aefe 5:21–6:92:1 1 T’imo 1:10Ela uwe bai, fundisha garyahu maut’u garigo o at’u manamalikana magahende ili madime kuthuwa mafundisho ga jeri. ²2:2 1 Akor 13:13Ambire o athumia makale at’u a kudziunya na alachu. Masikale at’u a madhe-madhe bule, nimakale na nguvu kahi za kuluhiro, kahi za mahendzo na kahi za kuvumirira.

³2:3 1 T’imo 3:11; 1 P’et 3:1-5O anaache athumia nao ambirize makale na mwendo mueri. Masikale at’u a nyambo hedu anwadzi a divai kukira muhaka, ela nimakale at’u a kufundisha madzo-madzo, ⁴ili madime kuafundisha anaache hirimu maahendze alume ao na ana ao, ⁵2:5 Aefe 5:22-24madzizulie na mai, makale aeri, na matsundze midzi yao t’ot’ot’o. Kidza mandaafundisha makale at’u enye mioyo midzo, na maasikirao alume ao, ili neno ra Mulungu risihukanwe bule.

⁶2:6 1 Joh 2:14Kahi za ngira iyo vizho, ambire o anaalume mario machere avulana-avulana madime kudzizulia na mai.

⁷2:7 1 T’imo 4:12; Afil 3:17Uwe mwenye nawe, kala mufano kwao kwa kuhenda madzo kahi za maut’u gosi. Riro undironena, henda riro na usikale na madhe-madhe wakathi unafundisha. ⁸2:8 1 P’et 2:15Fundisha gago mafundisho ga jeri, ili ao mahadhuio magwirwe ni haya kwa kukosa rorosi ra kunena dzulu zehu.

⁹2:9-10 1 T’imo 6:1-2Ambire atumwa maagohe mabwana ao na maafwahize kahi za maut’u gosi, masijibizane nao. ¹⁰2:10 3:4Masiaiyire mabwana ao bule, ela hat’u ha vizho ni madzionyese kukala ni at’u adzo na mario manakuluhirika kahi za ngira zosi. Vivi vindaahendya manyese kukala gago mafundisho dzulu za Mulungu mwokoli wehu ganafwahiza.

¹¹Kwani Mulungu wanyesa nemaye lwazu kwa ut’u wa kuakola at’u osini. ¹²2:12 Aefe 1:4; 1 Joh 2:16Na nema iyo, inafufundisha furiche kuishi maisha garigo si ga kimulungu. Kidza inafuhendya furiche garyahu futs’ots’erwago ni urumwengu fuhende, na hat’u ha vizho fuishi maisha ga kudzizulia na mai, na garigo karakara. Kidza fuishi maisha ga kimulungu kahi za urumwengu uu wa vikara, ¹³2:13 1 Akor 1:7; 1 Ath’es 1:10kuno funaithariza na hakika iryahu siku bomu ya raha. Siku iyo nguma ya Mulungu wehu mubomu, mwokoli wehu Masihi Jesu2:13 Hedu Mulungu wehu mubomu na mwokoli wehu Masihi Jesu. indaoneka. ¹⁴2:14 3:14; Kumbo 19:5; Izik 11:20; Agal 1:4; Aefe 2:10; 1 T’imo 2:6; Aebu 13:12; 1 P’et 2:9; 1 Joh 3:16Iye Masihi wadzilazha mwenye kwa ut’u wehu siswi, ili ahuthizhe na uwi, na ahuhendye at’u aeri na a kwakwe mwenye, at’u enye t’it’i ya kuhenda madzo.

¹⁵Gafundishe maut’u gaga na uhumire wadimi wa kwako wosi wakathi ukalaho unaap’a moyo na kuachemera. Usiriche mut’u akakuv̱udhya bule.

Mitoere ya Kimasihia iv̱iryazho kukala

¹3:1 Arum 13:1-7; 1 P’et 1:13-17Akumbukize at’uo madzitsereze kwa athawali osi. Nimaasikize, na kidza makale thayari kuhenda kila ririro ridzo. ²Ambirize kwamba masimunene vii mut’u yoyosi na masinenezane, ela hat’u ha vizho nimakale ap’ore kwa at’u osi, na mamuheshimu kila mut’u.

³3:3 1 Akor 6:11; Aefe 5:8Kwani siswi naswi were fu azuzu na k’ahusikira. Were fwangamizwa v̱uv̱a, na kidza were fu atumwa a maut’u mai-mai gahendzwago ni mwiri na th’amaa mbii-mbii. Fahumira maisha gehu kuaazira at’u mai na kuaonera kidzitso, kidza at’u makihumena naswi hukiamena.

⁴3:4 1:3; 2:10-11; 1 T’imo 1:1; 2:3; 4:10; Tit 3:6Ela mbazi na mahendzo ga Mulungu mwokoli wehu virihonyeswa lwazu kwa anadamu, ⁵3:5 Joh 3:5; Arum 6:4; Aefe 2:8-9; 5:26; 2 T’imo 1:9; 1 P’et 1:3akifwakola. Si kwa ut’u wa mahendo madzo hurigogahenda, ela ni kwa mbazize. Akifwakola kwa kuhugesa, ambako kukirira na kuko, Roho Mweri anahup’a kuzhalwa lusha na mitoere misha. ⁶3:6 Arum 8:9-16; 1 Akor 6:11; Agal 5:25; Mwokoli: 2:13; Afil 3:20; 2 T’imo 1:10; Tit 3:4; 2 P’et 1:11; 1 Joh 4:14Mulungu wafuhumira Roho Mweri kukirira kwa Jesu Masihi mwokoli wehu bila kipimo, ⁷3:7 Arum 3:24ili siswi huriohendywa ahachi kwa iyo nema ya kwakwe, fuhendywe fuupate uryahu uzima wa kare na kare furio na th’amaa nao.

K’anani zisizo mana k’azifwaha

⁸Bai gaga nidzigokwambira be ganakuluhirika. Nikahendza uone kukala at’u manang’alirwa ni mafundisho gaga, ili aryahu mamukuluhirao Mulungu mahakikishe kukala manahenda mahendo madzo. Maut’u gaga ni madzo na gandamufwaidhisha kila mut’u. ⁹3:9-11 1:10-163:9 1:14; 1 T’imo 1:4Ela dziike kure na k’anani zisizo mana, na minyilili mire ya akare. Usinenezane na at’u kamare hedu kukosana dzulu za yo Sheria ya Kiyahudi. Maut’u gaga k’agana mana na k’agana faidha yoyosi.

¹⁰3:10 Math’ 18:15-17Mut’u ariye anaagazha-gazha andziye, mukanye lwa kwandza, akikala k’arichire, mukanye lwa hiri na akikala k’asikira muriche. ¹¹Kwani mut’u dza yuyu unamanya kukala ana dambi na adzanongeka kidza anadzipiga ulongo mwenye.

Maut’u ga mwisho-mwisho

¹²3:12 Tukiko: Akol 4:7-8Nindihomuhuma Aritema kwako hedu Tukiko henda chadi unidzirire ko Nikopoli, kwani kuko ndiko nidzikopanga kukizira yo p’eho ya mwaka.

¹³3:13 Apolo: 1 Akor 1:12Henda here udimazho na umwavize ye mwanasheria3:13 Mwanasheria ni mut’u adimaye kumuhehera mut’u kalaho ana k’esi na yuyu anamanya sana sheria. Zena hamwenga na Apolo kahi za charo chao, ili masitsowe kit’u. ¹⁴3:14 2:14; 2 Akor 8:8-9; Agal 5:22; Aefe 4:28; Akol 1:10At’u ehu masiishi maisha garigo k’agana faidha, ela hat’u ha vizho ni madzambozeze kamare kahi za kuhenda madzo. Ni maasaidhie aryahu mario mana mahitaji ga mana.

¹⁵At’u osi mario hamwenga nami haha, madzakulamusa. H’aya, naswi hulamusire aryahu mario manahuhendza na manamukuluhira Masihi dza siswi. Bai nema naikale hamwenga nanwi nyosini.