Uv̱oro Udzo here arizhouora

MARIKO

Uthongodhyeri

Chuwo kiki cha Mariko ndo kifuti kahi za zhuwo zhosi vine visumurirazho dzulu za Uv̱oro Udzo. Chuwo kiki kinasumurira dzulu za miujiza ariyoihenda Jesu. Jesu arihoatsagula anafundzie ane wakwatya kare kuhenda miujiza. Kahi za ao mariohozwa, ni mut’u ariyekala ana p’ep’o (1:21-28), mutsedza wa Simoni (1:30-31), makundi ga at’u mariokala ni akongo na hatha mut’u ariyekala ana mahana (1:40-45).

Mariko kahi za chuwo kiki anafwanyesa kukala Jesu wahoza at’u kwa nguvu za Mulungu.

Ut’u ungine ni kwamba athumia a Kiyahudi makahala kumukubali Jesu. Vivi zhaahenda makwatye kulola kadzanya ka kumwalagira Jesu (11:18). P’ep’o nao were kila andihozhoga Jesu manakwatya kuthethema kwa kukala ao were manamanya kukala Jesu ni Mwana wa Mulungu, idzaho Jesu were k’aaruhusu mavinene bule vivi.

Chuwo kiki kithele miujiza ambayo yaangalaza o anafundzi a Jesu na hatha at’u osini, ela Mariko anaona muujiza mubomu, ni kuteswa na kwalagwa kwa Jesu. Mut’u wa kwandza ariyeng’alirwa ni muujiza uu ni yuyahu mubomu wa shikari a Kirumi ambaye arihomona Jesu anafwa ho musalabani waamba, “Mut’u yuyu were ni Mwana wa Mulungu jeri.” (15:39)

Kahi za chuwo kiki Mariko anaeleza manji dzulu za maadha ga Kiyahudi, vivi vinanyesa kukala chuwo kiki were chaorerwa at’u mario si Ayahudi na Amasihia mario si Ayahudi.

Kidza amalazho Mariko ni kwamba o mandioshoma chuwo kiki mangizwe nguvu na mamukuluhire Jesu kwamba aahoze kula kwa makongo gao. Mariko pia anamala kuambira o ashomi kukala kumuishira Mulungu si kit’u rahisi bule, kwa vizho kila amuthuwaye Jesu, suthi akale thayari kupata thabu hedu hatha kwalagwa here ye Jesu.

Maut’u garigo mumu

Uv̱oro wa Johana Mubat’izaji 1:1-8

Kubat’izwa na kujezwa kwa Jesu 1:9-13

Jesu ko Galilaya 1:14–9:50

Jesu anauka Galilaya na kwenda Jerusalemu 10:1-52

Wiki ya mwisho ya Jesu 11:1–15:47

Kufufuka kwa Jesu 16:1-8

Jesu anaambolera anafundzie 16:9-20

1

Johana anaathayarisha at’u

Math’ayo 3:1-12; Luka 3:1-18; Johana 1:19-28

11:1 15:39; Aebu 2:3Uu ndo Uv̱oro Udzo wa Jesu Masihi Mwana wa Mulungu. 21:2 Mala 3:1; Kumbo 23:20; Math’ 11:10; Luk 1:76; 7:27Uv̱oro uu Udzo waandza here arizhokala nabii Isaya waora kukala Mulungu waamba,

“Lola ninahuma mujumbe wangu mberezo,

andiyekutengezera ngirayo.

31:3 Isa 40:3Mut’u iye analuta mumirowe ko nyika na kuamba,

‘Mutengezereni ngira Bwana,

Mutengezereni ngira ya kugoloka.’ ”

41:4 Luk 3:3Bai muhumwa yuyu were ni mut’u mumwenga aifwaye Johana Mubat’izaji naye waonewa ko nyika akikala anahubiri na kuamba, “Thubuni mubat’izwe, na Mulungu andamusamehe dambi zenu.” 5Na at’u anji makwendamusirikiza Johana. At’u aa mambola jimbo ra Judea na wo mudziwe mubomu uifwao Jerusalemu. Nao maziungama dambi zao, na Johana akiabat’iza kahi za wo muho wa Jorodani. 61:6 2 Athaw 1:8Johana were valore ni ra nyoga za ngamira naye wadzifunga mukanda wa k’ingo mo chununi. Naye wakala akirya kw’eth’eth’e na uchi wa nyuchi.

7Naye kahi za kuhubirikwe waamba, “Kunadza mut’u mwenye cheo kuriko mimi nyuma zangu. Mimi sifika hatha mut’u wa kumuvula virahuzhe. 8Mimi ninamubat’iza na madzi, ela iye andamubat’iza na Roho Mweri.”

Jesu anabat’izwa

Math’ayo 3:13-17; Luka 3:21-22

9Na kahi za siku zizo Jesu wakudza kula Nazareth’i kahi za jimbo ra Galilaya na Johana akimubat’iza kahi za wo muho wa Jorodani. 10Na Jesu arihokala akumbolani mo madzini, akiona ko mulunguni kudzagunuka na Roho anatserera dzuluze here giya. 111:11 Zabu 2:7; Isa 42:1; Mar 9:7; 12:6Na kukimbola sauthi kula ko mulunguni ikiamba, “Uwe u Mwanangu muhendzwi, unifwahizaye.”

Jesu anajezwa ni Shethani

Math’ayo 4:1-11; Luka 4:1-13

12Na mara mwenga ye Roho Mweri akimuhendya ende nyika. 13Akikala ko nyika siku mirongo mine, na Shethani wakala akimujeza. Nao malaika makikala manamuhumikira. Jesu were a hamwenga na nyama a tsakani ko nyika.

Jesu anaandza kuhubiri ko Galilaya

Math’ayo 4:12-17; Luka 4:14-15

14Bada ya Johana Mubat’izaji kugwirwa na kwangizwa jela, Jesu wakwenda ko jimbo ra Galilaya na achendahubiri Uv̱oro Udzo wa Mulungu. 15Na Jesu waambira at’u vivi, “Wakathi uriwoambwa udzathimira na uthawali wa Mulungu udzafika hehi. Kwa vizho thubuni dambi zenu na muukuluhire wo Uv̱oro Udzo wa Mulungu.”

Jesu anaambira avuvi mamuthuwe

Math’ayo 4:18-22; Luka 5:1-11

16Siku mwenga Jesu arihokala ananenda mo k’anda-k’anda ya ziya ra Galilaya, waona avuhi airi, ambao were ni Simoni na nduguye ariyeifwa Anderea. Nao were manatsuha vimia zhao mo ziyani mavuhe makumba. 17Jesu akiambira, “Nithuwani, nami nindamuhendya mukale avuhi a at’u.” 181:18-20 Math’ 8:21-22Nao haho kwa haho, makiviricha zho vimia zhao na makimuthuwa.

19Gonya Jesu akisongera ho mbere vichache na akiaona Jakobu na Johana, ana a Zebedayo ma dauni mwao manafuma vimia zhao. 20Naye ko kuaona thu, akiaiha. Bai ye mut’u na nduguye makimuricha babiyao Zebedayo na o at’u a kuhenda kukodisha mo dauni na makimuthuwa Jesu.

Jesu anamboza mut’u p’ep’o

Luka 4:31-37

21Bai Jesu na o anafundzie machenda kahi za mudzi wa Kaperinaumu, na irihofika siku ya Sabato, Jesu achangira kahi za sinagogi na akiandza kufundisha. 221:22 Math’ 7:28-29Na lola o at’u mariomusikira mangalazwa zhomu ni go mafundishoge, kwani were k’afundisha dza here alimu a Sheria mafundishazho, ela were anafundisha here mut’u mwenye wadimi. 23Saa iyo-iyo mumo sinagogini mukidza mut’u mwenye p’ep’o. Akipiga k’ululu, 241:24 3:11akiamba, “Unani naswi we Jesu wa Nazareth’i? Vidze udzire uhunonge-nonge? Ninamanya uwe u h’ani. Uwe u Mweringwa wa Mulungu!” 25Kusikira vizho, Jesu akimuchemera ye p’ep’o, akimwamba, “Hedu nyamala kare na umwambole.” 26Ye p’ep’o akimuthukusa ye mut’u zhomu zhenye, kuno anapiga k’ululu na kumwambola ye mut’u. 27Na o at’u osini mo sinagogini makingalala na makiuzana-uzana makiamba, “Ut’u uno ni ut’u wani? Mut’u yuyu ana wadimi wa kualagiza p’ep’o mambole, na o p’ep’o manahenda vizho zhenye! Ni mafundisho masha gano hedu dze!” 28Kwa vizho uv̱oro wa Jesu ukitsamuka haraka kila hat’u kahi za jimbo ra Galilaya.

Jesu anahoza at’u anji

Math’ayo 8:14-17; Luka 4:38-41

29Bai Jesu, na Jakobu, na Johana na anafundzie angine marihombola kahi za ro sinagogi thu, makwenda kare hatha nyumbani kwa Simoni na Anderea. 30Vikara kuko, mutsedza wa Simoni wa kiche were a kitandani ana homa. Bai marihofika thu, Jesu achambirwa kare dzuluze. 311:31 5:41Jesu achenda hehi achendamugwira mukono, akimwaviza kurungarara. Na ro homa rikimuricha hatha akiandza kuahikirahikira. 32Dzulo riro bada ya dzuwa kupothoka, akongo osi na o mariokala mapagawa ni p’ep’o marefwa kwa Jesu. 33Na o at’u osi a wo mudzi wa Kaperinaumu makundzumanyika ho mulomoni ha yo nyumba. 341:34 3:12Bai Jesu akiahoza anji mariokala na makongo ga kila namuna, na achamboza at’u p’ep’o anji. Kidza o p’ep’o k’aap’ere kadzanya ka kunena, kwa kukala mere manamanya iye ni h’ani.

Jesu anahubiri Galilaya ndzima

Math’ayo 4:23-25; Luka 4:42-44

351:35 Luk 5:16Madzach’a maitsi siku ya hiriye, Jesu wambola, akiuka achenda hat’u nyika hariho k’ahana mut’u na achendavoya. 36Ndo Simoni na andziye makikwatya kumudengereka. 37Marihomona makimwamba, “At’u osi manakumala kuryahu” 38Ela Jesu akiadzigidzya akiamba, “Hindeni kahi za vidzidzi vingine virizho hehi na haha. Vinav̱irya nikahubiri mo vidzidzini namo, kwa kukala vizho ndo virizhonireha.”

391:39 Math’ 4:23Kwa vizho achenda kahi za Galilaya yosi, kuhubiri kahi za masinagogi na kumboza at’u p’ep’o.

Jesu anahoza mut’u wa mahana

Math’ayo 8:1-4; Luka 5:12-16

40Siku mwenga, hakidza mut’u wa mahana kwa Jesu, akipiga mavindi na akimuvoya akiamba, “Ukihendza unadima ukanihoza!”1:40 Haha ro neno renye ra Kiyunani rinaamba, ‘kunitsusa.’ At’u a mahana were manahalirwa kukala ni achafu.41Jesu akidzalwa ni mbazi na akigoloza mukono akimugut’a na akiamba, “Ninahendza, hola!” 42Na go mahana gachangamika mara mwenga na akihola kamare. 43Jesu akimwamba ye mut’u kukala ahauke kare na kidza akimukokot’era zhomu zhenye akimwamba, 441:44 Alaw 14:2-32; Mar 7:36; Luk 17:14“Vivi be usizhambire mut’u bule, ela enda ukamwanyese mulombi, gonya umboze sadaka ya ko kuholako, yo ariyolagiza Musa, ili kila mut’u amanye kukala udzahola jeri.” 451:45 7:36Ela ye mut’u achenda, na achendakwacha kuuvumisha wo uv̱oro kila hat’u. Lola, wanena zhomu hatha Jesu akikala k’adima kwenda kahi za mudzi vivi-vivi, hat’u ha vizho akikala kut’u kungine-kungine kuriko k’akuna at’u, ela hamwenga na vizho at’u makimudzirira kula kila hat’u.

2

Jesu anahoza mut’u wa kuholoza

Math’ayo 9:1-8; Luka 5:17-26

1Siku ch’ach’e zirihokira, Jesu wauya Kaperinaumu kaheri, na uv̱oro ukivuma kare kukala adzire. 2Makundi na makundi ga at’u, makiidzaza yo nyumba ariyokala Jesu. K’ahakalire na kadzanya hatha ko muryangoni mwa nyumba; naye Jesu were anaafundisha neno ra Mulungu. 3Ana alume ane makidza kuno madzamutsukula mut’u wa kuholoza manamureha kwa Jesu. 4Kwa wo unji wa at’u k’amadimire kwangira naye. Ndo makivomola ko dzulu ya yo nyumba, dzulu za ho arihokala Jesu, makimutharamusha na godhoro ye mut’u muhaka mbere za Jesu. 52:5 Math’ 9:2Jesu arihoona ro kuluhiro rao, akimwamba ye ariyeholoza, “Mwanangu, udzasamehewa dambizo!” 6Bai alimu a Sheria mariokala were makelesi haho marihosikira vizho madziuza kimoyo-moyo makiamba, 7“Anadimadze kunena vino yuno? Ni kufuru ii, Mulungu h’akeye nde adimaye kusamehe dambi!” 8Haho henye Jesu kahi za rohoye, akigamanya go maswali gao, akiauza, “Mbona munadziuza maswali dza go? 9Vidze virizho rahisi kumwamba yuno mut’u wa kuholoza ni hizho? Ni kumwamba, ‘Udzasamehewa dambizo,’ hedu ‘Uka, uhale godhororo wanende?’ 102:10 Joh 5:36Ela manyani bai, kukala Mwana wa Mudamu ana wadimi wa kusamehe dambi haha dhuniani.” Kugonya kunena vizho Jesu akimwamba ye mut’u wa kuholoza, 11“Ninakwamba uka uhale godhororo wende mudzini.” 12Ye mut’u akiuka kare, akihala godhorore kuno at’u osi manamulola, na achombola kwenda kwao. Na osi machangalala na makimulika Mulungu na kuamba, “K’ahudzangwe kuona ut’u dza uu kamare.”

Jesu anamutsagula Lawi

Math’ayo 9:9-13; Luka 5:27-32

13Na siku mwenga Jesu akiuka kaheri achenda k’anda-k’anda ya ziya ra Galilaya na kundi ra at’u rikimudzirira kuko naye akikwatya kuafundisha neno ra Mulungu. 142:14 Math’ 8:21-22Badaye Jesu arihokala anatsembera-tsembera mo k’anda-k’anda za ro ziya, wamona mut’u mumwenga aifwaye Lawi wa Alifayo akelesi ndani za ofisi ya kodi. Akimwamba, “Nithuwa.”

Lawi akirungarara akimuthuwa. 152:15 Math’ 9:10Badaye Jesu na anafundzie, makwendarya chakurya nyumbani kwa Lawi. Na athozi a kodi anji na at’u angine mariokala manaonewa kukala ni enye dambi, makudzarya hamwenga nao. 16Ela alimu a Sheria mario were ni Mafarisayo marihomona Jesu anarya hamwenga na at’u aa, maauza o anafundzie makiamba, “Mbona yuno anarya na athozi a kodi hamwenga na enye dambi?” 172:17 Luk 19:10Bai Jesu arihogasikira gago akiambira, “Mukongo nde mwenye haja ya muganga, ela muzima k’ana haja ya muganga bule. Mimi nakudzaaiha enye dambi, sidzireaiha enye hachi!”

At’u manamuza Jesu dzulu za kufunga

Math’ayo 9:14-17; Luka 5:33-39

182:18 Math’ 6:16-17; 11:18-19; Luk 7:33-34Anafundzi a Johana na Mafarisayo were makafunga, bai kukidza at’u kwa Jesu na makidzamuza makiamba, “Anafundzi a Johana na anafundzi a Mafarisayo ni kufunga, mbona o a kwako we k’amafunga?” 192:19 Math’ 9:15Jesu akiamba, “Vidze ajeni a harusini ni kufunga na hatha ye bwana harusi manaye haho? Hatha! Makalaho na iye bwana harusi k’amadima kufunga bule. 20Ela siku zinadza, ambazo ye bwana harusi andauswa kahikahi zao, na wakathi uwo ukifika mandafunga. 21K’ahana mut’u adimaye kuhala nguwo ya kapindi akayangiza kiraka kisha. Mana mut’u akihenda vizho, kiryahu kiraka kisha kindayamola yo nguwo ya kapindi chambole, na kindaihendya ikale na t’undu bomu kukira iyo ya chaho. 22Na k’ahana mut’u adimaye kwangiza divai mbisha kahi za viriba zha kapindi. Kwani mut’u akihenda vizho, iryahu divai indavipashula zho viriba2:22 Indapashula zho viriba: Divai mbisha ikingizwa kahi za viriba zha kapindi, ikikwacha kukola nikuvikut’usha zho viriba na vikapashuka. na yo divai hamwenga na zho viriba zhosi andavikosa. Ela divai mbisha zhakwe ni viriba visha.”

Jesu anaadzigidzya Mafarisayo dzulu za Sabato

Math’ayo 12:1-8; Luka 6:1-5

232:23 Kumbu 23:24-25Siku mwenga iriyokala ni Sabato, Jesu were anakira kahi za minda ya ngano, na o anafundzi mario were ma hamwenga naye makikwatya kuhuta masuche ga yo ngano. 242:24 Kumbo 20:8-10Bai o Mafarisayo mario were ma ho hehi-hehi marihoona vizho makimwamba Jesu, “Kwanoni ano manahenda ut’u uriwo k’auhendwa siku ya Sabato?” 252:25-26 1 Samw 21:2-7; 22:20; Alaw 24:5-9Jesu akiadzigidzya akiamba, “Muthawali Daudi wahendadze harya arihokala iye na o at’u ariokala nao mana ndzala na manahitaji chakurya? Hedu k’amudzavishoma? 26Daudi wakwenda kahi za nyumba ya Mulungu wakathi Abiathari arihokala nde mulombi mubomu mwenye, akiirya yo mikahe ya sadaka, gonya akiap’a aryahu andziye nao, makirya, vingahokala kulingana na sheria, were ni alombi h’akiyao ndo madimao kuirya.” 272:27 Kumbu 5:142:27-28 Math’ 12:1-14; Luk 13:10-17; 14:1-6; Joh 5:1-18; 7:21-24; 9:1-16Jesu akisindikiza na kuamba, “Yo siku ya Sabato yaikirwa mudamu, ela mudamu k’aumbirwe kwa ut’u wa Sabato bule. 28Bai Mwana wa Mudamu ni Bwana, hatha wa yo siku ya Sabato.”

3

Jesu anahoza mut’u siku ya Sabato

Math’ayo 12:9-14; Luka 6:6-11

13:1-6 2:27-28Gonya kaheri siku mwenga iriyokala ni siku ya Sabato, Jesu achangira kahi za sinagogi na mumo mukikala muna mut’u mwenye mukono wa kuholoza. 2Bai hakikala hana Mafarisayo mario were manamala chausa cha kumushithakira Jesu, kwa vizho makilolera maone chamba andamuhoza yo siku ya Sabato, makamushithaki. 3Jesu akimwambira ye mut’u ariyeholoza mukono, “Ungarara ho kahikahi hedu.” 4Gonya Jesu akiauza o Mafarisayo akiamba, “Vidze kisheria ni hiro ririro ni karakara kuhendwa siku ya Sabato? Vidze ni kuhenda madzo hedu mai? Ni kuthizha hedu ni kwalaga?” Ela makinyamala zii! 5Jesu akialola o Mafarisayo kuno atsukirwe, akidzalwa ni kigondzi kwa ut’u wa kukosa mbazi kwao. Gonya akimwamba ye mut’u, “Goloza wo mukonowo hedu.” Akiugoloza nawo ukiuyat’o kare. 63:6 Joh 5:16, 18Ndo ao Mafarisayo machambola na machendathunganana na at’u a Herode kupanga mandizhomwalaga Jesu.

Ngororoki ya at’u inamuthuwa Jesu

7Bai Jesu hamwenga na anafundzie makiahaukira na machenda ko ziya ra Galilaya. Vikara arihokala anenda, ngororoki bomu ya at’u ikimuthuwa. At’u aa, angine mambola Galilaya, jimbo ra Judea, 8na mudzi wa Jerusalemu, na jimbo ra Idumea, na kuvuka muho wa Jorodani. Angine mambola viv̱alo zha Tiro na Sidoni. Ao osi mamudzirira kwa kukala masikira go arigokala akigahenda Jesu. 9Kwa ut’u wa wo muminyano wa o at’u anji, Jesu walagiza o anafundzie mamuikire dau thithe ili asihoshwe ni at’u. 10Were adzahoza akongo anji, ndo anji angine mariokala k’amadima, makihendza makukume hatha mamugut’e kwamba mahole nao. 113:11 1:24; 5:7; Math’ 8:29; Luk 4:34, 41; 8:28Na yoyosi ariyepagawa ni p’ep’o arihomona Jesu, wagolomokwa na akigwa mbereze akipiga k’ululu na kuamba, “Uwe ndiwe Mwana wa Mulungu.” 123:12 1:34; Luk 4:41Ela Jesu akiakokot’era sana masihende akamanywa iye ni h’ani.

Jesu anatsagula ahumwi kumi na airi

Math’ayo 10:1-4; Luka 6:12-16

13Bada ya gago Jesu akikwera dzulu murimani, na akiaiha aryahu arioahendza nao machenda ho arihokala. 14Na gonya akitsagula kumi na airi na akiahendya makale ahumwie na makale hamwenga naye. Kidza aahume kwendahubiri, 15na makale na wadimi wa kumboza at’u p’ep’o. 163:16-19 Mahe 1:13; Joh 1:40-44Gaga ndo madzina ga o kumi na airi mariotsagulwa ni Jesu: Simoni ambaye Jesu wamup’a dzina ra P’et’ero, 17Jakobu na Johana, ana a Zebedayo ambao Jesu waaiha Boanerige, ambaro manaye ni “Ana a kigwaragwara,” 18Anderea, Filipu, Bath’olomayo, Math’ayo, T’omasi, Jakobu mwana wa Alifayo, Th’adayo, Simoni Muhehezi, 19na Juda Isikariote ariye nde ariyekudzamusaliti Jesu.

Jesu ana nguvu kumushinda Belizebuli

Math’ayo 12:22-32; Luka 11:14-23; 12:10

20Arihogonya kuatsagula o ahumwie, achangira nyumbani. Bai ngororoki bomu ya at’u ikimwenderera kaheri, hatha Jesu na anafundzie k’amapatire mwanya wa kurya chakurya. 213:21 3:31; Joh 7:5Ndo at’u a kwao marihosikira makiuka kwendamugwira, makiamba, “Ana vilalu.” 223:22 Math’ 9:34; 10:25Nao alimu a Sheria mariombola Jerusalemu maamba, “Ana Belizebuli3:22 Belizebuli ni dzina ringine ra Shethani. na anamboza p’ep’o kwa zo nguvu za iye mubomu wa p’ep’o.” 23Bai Jesu akiambira o at’u makundzumanyike, gonya akiambira kwa mafumbo akiamba, “Vidze Shethani anadima kumwamboza Shethani mwandziwe? 24Ts’i at’ue makidzigazha makundi-makundi gahehago, ts’i iyo k’aindatoa. 25Na mudzi ukigazhika na at’ue makikala k’amagwirana milomo, be mudzi uwo k’aundatoa. 26Na Shethani akidzipinga na kudzigazha mwenye, k’andatoa, uwo ndo undokala mwishowe. 273:27 Isa 49:24K’akuna mut’u adimaye kungira kahi za nyumba ya mut’u mwenye nguvu na kumuhoka vit’uzhe hasiho kumufunga ye mwenye kwandza. Niamufunge kwandza ndo adime kumuhoka zho vit’uzhe. 28Namwambira ujeri wenye, anadamu mandasamehewa dambi zosi na kila kufuru mandiyonena. 29Ela mut’u andiyemukufuru Roho Mweri, k’ana musamaha bule, andakala adzahenda dambi ya kare na kare.” 303:30 Joh 7:20Jesu wanena vivi kwa kukala angine were madzamwamba ana p’ep’o.

Mameye Jesu na nduguze Jesu

Math’ayo 12:46-50; Luka 8:19-21

313:31 3:21Gonya mameye na nduguze Jesu a kilume makidza. Makiima ko ndze ya yo nyumba, makihuma mut’u akamwihe Jesu. 32Wo muthunganano wa at’u mariokala makeresi, na madzamudengereka makimwamba Jesu, “Lola mameyo na nduguzo manakumala ko ndze.” 33Jesu akiadzigidzya akiamba, “M’ama na ndugu zangu ni hio?” 34Gonya akialolat’o o mariokala makeresi, kumudengereka, akiamba, “Aa be ndo m’ama na ndo ndugu zangu! 353:35 Math’ 6:10Kwani ahendaye mahendzo ga Mulungu, nde m’ama na nde ndugu yangu.”

4

Fumbo ra mulayi

Math’ayo 13:1-9; Luka 8:4-8

14:1 3:9Siku nyingine Jesu wakwenda kaheri k’anda-k’anda ya ro ziya akikwatya kufundisha. Bai rikundi ribomu ra at’u rikimudzalira hatha akiona ni baha angire dauni akelesi mumo. Naye wakelesi mo dauni kuno o at’u osi makikala ma ko ts’i furufu. 2Na Jesu waafundisha maut’u manji kwa kuhumira mafumbo. Kahi za mafundishoge akiambira, 3“Sirikizani! Mut’u mumwenga wauka kwendamwaga-mwaga mbeyu mundani kwakwe. 4Bai arihokala akuzimwagani-mwagani, mbeyu nyingine ikigwa k’anda-k’anda ya ngira na unyama ukidzait’ot’a. 5Mbeyu nyingine ikigwa kahi za mutsanga wa mawe-mawe, harihokala hana mutsanga muchache. Bai ikimera malo-malo kwa kukala were hana mutsanga muchache. 6Dzuwa ririhokola zhomu yo mitse ikinyala na ikifwa kwa kukala were k’aina miziji mire. 7Mbeyu nyingine ikigwa miyani. Irihomera, miya iryahu ikikula na ikiizia-zia hatha k’aipatire nafasi ya kumbola ndze bule, bai kwa ut’u uwo k’aizhalire kit’u. 8Ela nyingine zikigwa kahi za mutsanga mudzo nazo zikimerat’o, zikikula na zikizhala. Nyingine zazhala mirongo mihahu-mihahu, nyingine zikizhala mirongo mihandahu-mihandahu, na nyingine zikizhala gana-gana.”

94:9 Math’ 11:15Jesu akimarigiza na kuamba, “Mwenye masikiro ga kusikirira, naasikire.”

Chausa cha Jesu kuhumira mafumbo

Math’ayo 13:10-17; Luka 8:9-10

10Badaye Jesu arihokala adzarichana na yo ngororoki ya at’u, aryahu anafundzie kumi na airi na angine kahi za ao mariokala madzagasikira go mafundishoge, mamuza Jesu kwamba mambirwe mana ya go mafumbo.

11Jesu akiambira, “Ninwi mwajaliwa kuimanya yo siri ya uthawali wa Mulungu. Ela o mario ndze ya wo uthawali, manasikira kwa ngira ya mafumbo, 124:12 Isa 6:9-10; Math’ 13:14-15kwamba

malole na kulola, ela masione,

masirikize na kusirikiza, ela masing’alirwe.

Kwani kala makaona na kung’alirwa makamuuyira Mulungu,

naye akaausiza dambi zao.”

Mana ya fumbo ra mulayi

Math’ayo 13:18-23; Luka 8:11-15

13Gonya Jesu akiauza akiamba, “Fuambe k’amung’alirwa ni fumbo riri? Bai mundang’alirwadze ni mafumbo mangine? 14Ye mulayi, analaya neno ra Mulungu. 15At’u angine ma here ziryahu mbeyu zirizogwa k’anda-k’anda ya ngira. At’u aa makigonya kusikira neno ra Mulungu, Shethani nikudza mara mwenga na kurusa riro neno ririrolaywa mo mioyoni mwao. 16Ziryahu zirizogwa kahi za mutsanga wa mawe-mawe, ni at’u mario makisikira neno thu, manarihokera kare mara mwenga, kidza manarihokera na raha. 17Ela kwa kukala k’arina miziji ndani mwao k’amatoa naro bule. Thabu hedu mateso gaadziriraho kwa ut’u wa ro neno manaviricha kare. 18Na at’u angine ma here yo mbeyu iriyogwa miyani. Aa ni kusikira ro neno ra Mulungu, 194:19 1 T’imo 6:9-10ela v̱ata za urumwengu, na ukengi wa mali, na th’amaa za maut’u mangine zikiangira, nikurikonya-konya ro neno hatha rikakala k’arindazhala kit’u. 20Ela at’u angine ma dza here iryahu mbeyu iriyogwa kahi za mutsanga mudzo. At’u aa nikurisikira ro neno na kurikubali na kuzhala matunda. Yuno mirongo mihahu, yuya mirongo mihandahu na mungine gana zima.”

Taa k’aribiningizwa na muvure

Luka 8:16-18

214:21 Math’ 5:15; Luk 11:33Jesu akienderera kufundisha akiamba, “K’akuna mut’u adimaye kugwiza taa gonya akaribiningiza na muvure hedu hatha kurika muvunguni! Nikurika dzulu ya nyambaro. 224:22 Math’ 10:26; Luk 12:2Mana kila kiricho hafufu kindambozwa halamu, na kila siri indamanywa. 234:23 Math’ 11:15Mut’u mwenye masikiro ga kusikirira, naasikire.” 244:24 Math’ 7:2; Luk 6:38Kidza akiambira, “Sirikizani zhomu na mugagwire gaga nimwambirago. Cho kipimo mupimiracho andziyenu ndicho mundichopimirwa ninwi, kidza hatha mwangezezwe. 254:25 Math’ 25:29Kwani kila ariye nacho andangezwa, na ariye k’ana kit’u, andahokwa hatha cho aricho nacho.”

Fumbo ra kumera kwa t’embe

26Gonya Jesu akiamba, “Uthawali wa Mulungu u dza here viryahu mut’u amwagazho-mwagazho mbeyu mundani. 274:27-29 Jako 5:7; Ugun 14:14-15Usiku ukifika analala, mutsana anahenda makazige. Muda uu wosi t’embe zinamera na kukula, kuno ye k’amanya vinakuladze. 28Wo mutsanga h’akeye unaihenda yo mimera ikule na kuzhala mazhalo, unambola wo mutse chaho, gonya ro suche, na kusindikiza na zo t’embe. 29Suche rindihouma, mwenye munda ni kudzavuna kwa kukala wakathi wa kwakwe udzafika.”

Fumbo ra katembe ka haradali

Math’ayo 13:31-32; Luka 13:18-19

30Kidza Jesu akiamba, “Huambedze kaheri dzulu za kuhalanisha uthawali wa Mulungu? Fuhumire fumbo rani? 31Tha ni here katembe ka haradali kariko nikulaywa. Katembe kaka ni kathithe kukira t’embe zosi haha urumwenguni. 324:32 Izik 17:23Bada ya makathi fulani ni kumera na ukakala mumera mubomu kukira mimera yosi ya mundani, kwani ni kwamboza vitai ambazho unyama nikudza na kuaka vitsunji mumo.”

33Bai Jesu waafundisha at’u kuhumira mafumbo mangine manji here gaga. Naye waafundisha here wadimi wao wa kung’alirwa urizhokala. 34Jesu k’afundishire at’u bila kuhumira mafumbo, ela wakathi arihokala ana anafundzie were anaang’azira kila kit’u.

Jesu anahuriza luv̱utho

Math’ayo 8:23-27; Luka 8:22-25

35Bai dzulo ra yo siku iyo vizho Jesu akiambira anafundzie, “Nahuvuke ng’ambo.” 36Kwa vizho o anafundzi makiaricha o at’u, na makipanda ro dau arirokala Jesu adzapanda na machenda naye. Kidza were kuna madau mangine ga nyuma-nyuma. 37Ela k’avitoere kukidza luv̱utho lwa kitai na maimbi gakipiga ro dau hatha rikikwatya kudzala madzi. 38Wakathi uu Jesu were hatha a ko mwisho wa ro dau, adzaika kitswache muthoni na arere. Bai o anafundzie makimuthukusa makiamba, “Mwalimu, hunahoha, k’ujali we?”

394:39 Zabu 89:10; Mar 6:51Bai Jesu akilamuka, akiluchemera lo luv̱utho na akirambira ro ziya, “H’aya hurira!” Na lo luv̱utho lukiricha na go madzi gakihurira hu. 40Gonya Jesu akiauza anafundzie akiamba, “Mbona mu aoga? Hedu k’amuna kuluhiro?” 41Nao makikala manavinwa ni miri k’azhadimikika. Makikwatya kuuzana-uzana na kuamba, “Ni h’ani yuno ariye hatha luv̱utho na maimbi vinamusikira?”

5

Jesu anamboza mut’u p’ep’o anji

Math’ayo 8:28-34; Luka 8:26-39

1Jesu na anafundzie makivuka ziya ra Galilaya makifika ts’i ya Agerasi. 2Na arihothima mo dauni thu akithunganana na mut’u ariyekala adzalaa makaburini, naye were ana p’ep’o. 3Mut’u yuyu were siku zosi akala ko makaburini, kidza k’ahana mut’u ariyedima kumufunga hatha kwa minyororo. 4Akwao mere majeza zhomu kumufunga magulu na mikono, ela kila marihomufunga waitosa yo minyororo na zho zhuma marizhomufunga maguluni. Mut’u yuyu were yuna nguvu zhomu hatha were k’ahana amwadimaye. 5Usiku na mutsana wakala akidengereka ko makaburini na ko virimani kuno anapiga londzo na kudzikop’ola vii-vii na mawe ga maso. 6Bai arihomona Jesu kwa kure, achenda malo na akigwa mbereze, 75:7 3:11na akipiga k’ululu akiamba, “Unani nami we Jesu Mwana wa Mulungu ariye dzulu ya zhosi? Bai ninakuvoya kwa dzina ra Mulungu usinitese!” 8Ye p’ep’o wanena vivi kwa kukala Jesu were anaamba, “P’ep’o mukolo mwambole mut’u yuyu!”

9Jesu akimuza akiamba, “Dzinaro ndiwe h’ani?” Ye p’ep’o akiamba, “Dzina rangu ndimi majeshi kwa kukala hu anji mumu!” 10Akimudhedheja zhomu ye Jesu kwamba asiainge kwenda ndze ya yo ts’i ya Agerasi.

11Vikara haho were hana badhi bomu ra nguluwe rinarisa k’anda-k’anda ya karima. 12O p’ep’o makimuvoya Jesu makiamba, “Fwambe fwende hukaangire aryahu nguluwe.” 13Jesu akiaruhusu na o p’ep’o akolo makimwambola ye mwanamulume na machendaangira o nguluwe. Ro badhi ra nguluwe here alifu mbiri rikitharamuka malo kula ko ngokani rikivoromoka mo ziyani rikihoha.

14Kuona vizho, o arisa makichimbira na machenda ko midzini na mindani machendasema go garigokala gadzahendeka. Na at’u duu makidzalola. 15Makidza ho arihokala Jesu, na makimona ye ariyekala ana p’ep’o anji akilize ni ndzima na were adzavala nguwo na akelesi haho, na makingirwa ni woga. 16Aryahu mariokala madzazhona zho virizhokala vidzahendeka, makiambira o at’u zho virizhokala vidzakala kwa ye mut’u na kwa o nguluwe. 17Na o at’u marihosikira vizho makimuvoya Jesu akulae kuko kwao. 18Vikara Jesu arihokala anangira mo dauni, ye mut’u ariyembozwa p’ep’o wavoya ende na Jesu. 19Ela Jesu akimukahaza, akimwamba, “Enda kwenu ukaambirize asenao go adzigokuhendera Bwana, na viryahu adzizhokuonera mbazi.” 20Kwa vizho ye mwanamulume akiuka, achangira kahi za ro jimbo ra Midzi Kumi, na akiambira at’u garyahu arigokala adzahenderwa ni Jesu. Osi mariosikira uv̱oro uu machangalala.

Kufufulwa kwa mwana wa Jairo na kuhozwa kwa mwanamuche

Math’ayo 9:18-26; Luka 8:40-56

21Jesu akivuka kaheri ro ziya muhaka ko nyangamoni. Na ngororoki bomu ya at’u ikidza ho k’anda-k’anda ya ro ziya na makikala madzamuzunguluka. 22Mut’u mumwenga aifwaye Jairo ariyekala ni mumwenga kahi za abomu a masinagogi akidza haho. Arihomona Jesu wagwa mbereze, 23na akimuvoya akiamba, “Musichana wangu akufwani. Bai vichadimikika nafwende ukamwikire mikono apate kuthia.” 24Jesu akiuka kumuthuwa ye Jairo, na at’u anji makimuthuwa ko arikokala anenda. At’u aa were ni anji hatha angine were manamukwala-kwala kamare.

255:25 Alaw 15:25-27Bai mo kahi ya yo ngororoki ya o at’u mwere muna mwanamuche mumwenga ariyekala adzakala mukongo wa kumbola milatso, kwa miaka kumi na miri. 26Wathapathapa kwa aganga kuzikifwa vivii hatha vikishinda. Hatha were malize zosi wazigonya kwa kuzikifwa, ela hat’u ha ahende kabaha, ye akikala tha anakazizwa. 27-295:27 Math’ 9:20Vikara mwanamuche yuyu were wasikira nguma ya Jesu, bai wamuthuwa Jesu ko nyuma, kuno ananena kimoyo-moyo na kuamba, “Nikigut’a ngaa ro valore thu, nindahola.” Kwa vizho akirigut’a ro valo ra Jesu na yo milatso ikithuma kare saa iyo na akidzisikira adzahola.

30Haho henye Jesu akisikira nguvuze zidzamuhungukira. Akiahundukira o at’u na akiauza akiamba, “Ni h’ani adziyegut’a valo rangu?”

31O anafundzie makimudzigidzya makiamba, “Unauza ni h’ani adzekugut’a, k’uona bule zho marizho at’u ni anji hatha manakukwala-kwala?”

32Ela Jesu k’aadzigidzire akienderera kutsuha matso kuno na kuno aone ni h’ani adzevihenda. 33Ye mwanamuche kuona zho vidzizhokala achenda mbere za Jesu kuno anathethemwa ni mwiri kwa woga na akidzigwaga mbereze na akimwambira Jesu gosi garigo were gadzahendeka. 345:34 Math’ 9:22Jesu akimwamba, “Mwanangu kuluhiro ra kwako ridzakuhoza. Enda na dheri ukale muzima na mashakago gadzagoma.”

35Bai Jesu arihokala ananena gaga, poo at’u kula nyumbani kwa Jairo, makimwamba Jairo, “Ye musichanao be adzamarigizika, kwa vizho k’avimala umubudzye kaheri ye mwalimu.”

36Jesu hatha k’agatiire shuhuli go maronena o at’u, ela wamwamba Jairo, “Tha usogohe bewe, kuluhira thuwe.”

37Bai arihokala anenda kuko kwa Jairo, akiakahaza at’u masimuthuwe asihokala P’et’ero, Jakobu na Johana nduguye ye Jakobu. 38Marihofika nyumbani kwa Jairo, makwendathekeza ha thele at’u mariokala manapiga k’ululu na kurira zhomu zhenye. 395:39 Joh 11:11-13Jesu achangira mo ndani, akiambira o at’u, “Mbona munapiga k’ululu na kurira? Ye muhoho k’afwere bule, arere thu.” 40O at’u kusikira vizho makimutseka. Bai Jesu akiambira o at’u osi mambole ko ndze, akiahala o azhazi a ye muhoho na o anafundzie ahahu na achenda mo chumbani arimokala ye muhoho. 415:41 1:31; 9:27Jesu akimugwira mukono ye muhoho akimwamba, “Talitha Koum.” Ambazho manaye ni, “Musichana, nakwambira uka!” 42Haho henye ye musichana arekala adzafwa akiungarara na akikwatya kunenda (iye were ni muhoho wa miaka kumi na miri). Bai o at’u marihoona zho vidzizhokala, machangalala zhomu. 435:43 7:36Bai Jesu akiakokot’era zhomu, masimwambire mut’u. Gonya akiambira mamup’e ut’u wa kurya.

6

Jesu anav̱udhywa ko kwao kwenye

Math’ayo 13:53-58; Luka 4:16-30

1Jesu akiuka kuuya mudzi wa kwao Nazareth’i iye hamwenga na anafundzie. 26:2 Joh 7:15Na irihofika siku ya Sabato, achangira sinagogini kufundisha. Anji mariomusikira mangalazwa ni go mafundisho hatha makikwatya kuuzana-uzana, “Maut’u gano gosi be tha wagapatahi? Na ni ulachu wani arougerwa mut’u yuno? Ni miujiza yani ariyothalwa aihende yuno? 36:3 Joh 6:42Vidze yuno si yuyahu fundhi wa kutsonga, mwana wa Maryamu? Na samba nduguze ni Jakobu, Jose, Juda na Simoni? Na nduguze a kiche samba fu hosi haha hehu?” Bai k’aviafahire.

46:4 Joh 4:44Ela Jesu akiambira, “Nabii anaishimiwa kila hat’u isihokala kahi za ts’i ya kwao, na kahi za amanyie, na mudzini kwao.” 5Na kuko bai k’ahendere miujiza yoyosi, isihokala waaikira mikono at’u achache mariokala ni akongo na akiahoza. 6Jesu achangalazwa zhomu ni kutsakuluhira kwao. Gonya akidengereka mo midzi-midzi kufundisha.

Jesu anaahuma anafundzie kumi na airi

Math’ayo 10:5-15; Luka 9:1-6

7Siku mwenga Jesu waaiha aryahu anafundzi kumi na airi na akiahuma airi-airi. Akiap’a wadimi dzulu za p’ep’o akolo. 8Akiambira masitsukule kit’u chochosi mo charoni, isihokala mudhath’a thu h’akeye. Masitsukule leu, hedu mukoba, hedu hatha p’esa zozosi mabindoni mwao. 9Masivale k’andzu mbiri, ela mavale sapata. 10“Hat’u mundihoambwa ‘Karibuni’ h’aya kalani kahi za nyumba iyo hatha mundihouka kut’u kuko. 11Mwangiraho mudzini na o at’u masimwambe hatha ‘Karibuni’ hedu kumusirikiza bai hat’u haho haukeni kidza mukut’e-kut’e vumbi ra maguluni mwenu kunyesa kukala go gandigoapata k’amumo na mandamanya enye.”

12Kwa vizho o anafundzi makiuka kwendahubiri na kuambira at’u mariche mahendo gao mai na mathubu. 136:13 Jako 5:14Nao makwendamboza at’u p’ep’o anji na makiamwagira mafuha akongo anji na makiahoza.

Johana Mubat’izaji anatoswa kitswa

Math’ayo 14:1-12; Luka 9:7-9

146:14-15 8:28Bai muthawali Herode akigasikira gosi gaga kwani dzina ra Jesu were ridzaenera kila hat’u hatha at’u angine were manaamba ni, “Johana Mubat’izaji, wafufuka, ndo hatha ana wadimi wa kuhenda maut’u mabomu-mabomu.” 156:15 Luk 7:16Angine o makikala manaamba, “Ni Elija” na angine makiamba, “Ni nabii dza here mumwenga wa o manabii a ho kapindi.”

16Ela Herode arihosikira vivi akiamba, “Iye ni Johana Mubat’izaji niriyemutosa kitswa, wafufuka!”

176:17-18 Alaw 18:16; 20:21; Luk 3:19-20Kwani Herode were walagiza kukala Johana afungwe minyororo na angizwe jela. Vivi wavihenda kwa ut’u wa Herodia mwanamuche ariyekala Herode wamuhoka nduguye ariyekala anaifwa Filipu. 18Kwani Johana Mubat’izaji wakala akimwambira Herode kukala, “Si hachi bule uwe kumuhala mukaza nduguyo.” 19Vivi zhamuhendya Herodia akale na kitsukizi na akimala amwalage, ela k’azhadimire bule. 20Kwani Herode wamwagoha Johana kwa kukala Johana were ni mut’u muhachi na mweri, kwa vizho akimurinda. Were kila arihomusirikiza anabudzyika moyo, ela hatha hamwenga na vizho were anahendza kusirikiza mafundishoge.

21Mwishowe, Herodia wapata mwanya wa kumwalaga Johana. Herode waasunga asenae sherehe ya siku ya kukumbukira kuzhalwakwe. Bai mut’u iye waalika at’u osi a zheo uthawalini, abomu a majeshi na abomu a yo ts’i ya Galilaya. 22Ndo musichana wa Herodia akidzaavinira. Bai wavinat’o zhomu hatha Herode na ajenie makifwahirwa. K’uzhona zho muthawali Herode akimwamba ye musichana, “Nambira chochosi uhendzacho nami nindakup’a.” 236:23 Esta 5:3, 6; 7:2Akimulahira akimwamba, “Chochosi undichomala nindakup’a, hatha kala ni nusu ya uthawali wangu.”

24Ndo ye musichana akiuka kwendamuza mameye. Akiamba, “Nimale ut’u wani m’ama?” Ye mimut’u akimwamba, “Mala kitswa cha Johana Mubat’izaji.” 25Ye musichana akiuya malo ko kwa muthawali achendamwamba, “Nahendza vivi kare unip’e kitswa cha Johana Mubat’izaji ndani za bunguu.”

26Kudzasikira vivi, Herode washononeka zhomu, ela kwa were adzalaha mbere za ajeni kukala kila andichomalwa andalazha k’adimire kumukahaza bule. 27Kwa vizho bai akilagiza shikari mara mwenga achenda ko jela akakirehe cho kitswa cha Johana. Ye shikari achenda ko jela achendamutosa kitswa Johana, 28akidza nacho ndani za bunguu, akidzamup’a ye musichana na ye musichana akikihala akimup’a ye mameye. 29Badaye anafundzi a Johana marihosikira gaga makidzamuhala machendamuzika.

Jesu anarisa at’u zaidhi ya alifu ts’ano

Math’ayo 14:13-21; Luka 9:10-17; Johana 6:1-14

306:30 Luk 6:13; 10:17Vikara o ahumwi a Jesu makiuya kula charo chao cha kuhubiri nao makidzamwambira viryahu marizhohubiri na marizhohenda. 31Kwa ut’u wa at’u anji, ano manadza arya manauya, Jesu na anafundzie k’amadimire kurya. Bai Jesu akiambira o anafundzie, “Nahumbole-mbole vichache hedu fwende kut’u kwa h’akiyehu hukapate ngaa kudzioyeza.”

326:32-44 8:1-10Kwa vizho machangira dauni ao kare na makiuka kwenda hat’u ha h’akiyao, kure na at’u. 33Ela hatha hamwenga na vizho at’u anji maaona marihokala makuukani na makiamanya. Ndo makiuka malo kula midzi yosi kwenda ko arikokala Jesu na anafundzie manenda, nao makifika na mbere. 346:34 Jere 10:21; Izik 34:5; Zaka 10:2; Math’ 9:36; 14:14; 15:32; Mar 8:2K’uzhona Jesu arihothima kula mo dauni akirona ro kundi bomu ra at’u, naye akiaonera mbazi kwa viryahu marizhokala ni here ng’ondzi zisizo na murisa. Bai akikwatya kuafundisha maut’u manji.

35Mutsana urihokala udzaenderera zhomu nako kunenda kutswani, o anafundzi makimwamba Jesu, “Hat’u haha be ni nyika zhomu nako kunatswa. 36Kwa vizho baha uafumule aa at’u mende kahi za midzi na minda iriyo hehi na haha makadzigulire ut’u wowosi wa kurya.” 37Naye Jesu arihombola kudzigidzya akiamba, “Ap’eni chakurya ninwi.” Ndo o anafundzie makimudzigidzya makimwamba, “Vidze unahendza hukagule mikahe ya kima cha dinari magana mairi at’u ano mathosheke kurya?” 38Jesu akiauza akiamba, “Kwani vino muna mikahe mingahi? Hedu kaloleni,” machendalola na marihogonya kulola makimwambira, “Ni mitsano na makumba mairi.”

39Bai Jesu akiambira o anafundzie, “Ambireni o at’u madzigazhe vithundhu-vithundhu na makelesi ho nyasini.”

40Kwa vizho o at’u makikelesi, vithundhu-vithundhu zha at’u gana-gana na zha at’u mirongo mitsano-mitsano. 41Gonya akihala yo mikahe mitsano na go makumba mairi, akilola dzulu mulunguni, akimboza muv̱era kwa Mulungu, gonya akiimogola-mogola yo mikahe na akiap’a o anafundzie maagazhire o at’u na go makumba mairi. 42Nao osi makirya hatha makivilola. 436:43 2 Athaw 4:43-44Bai marihogonya kurya o anafundzi makitsola-tsola zho visiku-visiku zha mikahe na zha go makumba mairi virizhokala vidzasala, na makidzaza k’ahu kumi na mbiri. 44Na isabu ya ao mariokala madzarya yo mikahe were ni at’u alifu ts’ano, alume.

Jesu ananenda dzulu za madzi

Math’ayo 14:22-33; Johana 6:15-21

45Bai o at’u marihogonya kurya thu, Jesu waalagiza o anafundzie mangire dauni na mavuke mathangulie kwenda Beth’isaida, kuno ye anaafumula o at’u. 466:46 Luk 5:16Arihogonya kulagana na o at’u, wakwenda murimani kwendavoya. 47Dzulo ririhongira, dau rere ri kahikahi ya ro ziya, ela Jesu were achere ko ts’i furufu h’akeye. 486:48 Ayub 9:8; Luk 24:28Arihokala a kuko, akiaona o anafundzie manathabika kupiga makasia kwani lupeho lwere lunambola ko mendako. Bai urihofika wakathi wa jogolo ra kwandza kuika, akiambolera kuno ananenda dzulu za madzi. Akidzihendesha here anaakira. 496:49 Luk 24:37Ela o anafundzi marihomona ananenda dzulu ya madzi, makiona ni p’ep’o be o, makipiga k’ululu. 50Kwani osi mamona, na makihondoka. Jesu akinena nao mara mwenga akiamba, “Sogoheni ndimi, musihondoke.” 516:51 4:39Gonya achangira mo dauni na lo luv̱utho lukihurira hu! O anafundzi makingalala kamare, 526:52 8:16-18; Math’ 16:7-9kwa kukala hatha bada ya kuona wo muujiza wa mikahe kidza were k’amadzangwe kung’alirwat’o bule kwani zo akili zao zere zidzaziywa.

Jesu anahoza akongo ko Genezarethi

Math’ayo 14:34-36

53Bai Jesu na anafundzie makivuka ro ziya na makifika ts’i ya Genezarethi makirifunga kuko ro dau. 54Marihokala manathima mo dauni at’u makimumanya kare ye Jesu. 55Makiuka malo kuvisema kila hat’u, makikwatya kumuhirikira akongo mariokala madzaatsukula na vitanda, kila marihosikira a haho. 566:56 Math’ 9:20; Mahe 5:15Naye Jesu, wangira kila hat’u kula vidzidzini, midzini, mindani na masokoni na at’u makimurehera akongo, makimuvoya magut’e hatha chamba ni ro pindo ra ro valore, na osi mariorigut’a mahola.

7

Maadha ga Mafarisayo

Math’ayo 15:1-9

1Siku mwenga Mafarisayo na alimu a Sheria mariokala madzambola Jerusalemu, makundzumanyikana mbere za Jesu. 27:2-4 Math’ 23:25; Luk 11:38-39; Akol 2:21-22Makiaona anafundzi angine a Jesu manarya chakurya hasiho kuoga mikono here malagizo ga akare ao gaambazho. 3(Ndo virizho na Mafarisayo na Ayahudi osi, ao managwira mafundisho ga akare ao. Lola k’amadima kurya hasiho kuoga mikono yao karakara na malagizo gaga. 4Kidza makidza kula sokoni k’amadima kurya kit’u, muhaka maoge mikono kwandza. Pia were makigathuwa malagizo mangine manji marigogahokera dza here ngira ya karakara ya kugesa vikombe, nyungu na mabunguu ga ng’andu.)

5Kuona gago marigokala o anafundzi a Jesu managahenda, o Mafarisayo na alimu a Sheria makimuza Jesu makiamba, “Mbona ano anafundzio k’amarigwira ro adha ra kuoga mikono hurirorichirwa ni akare ehu? Manarya na mikono michafu.” 67:6-7 Isa 29:13Jesu akiamba, “Nabii Isaya wanenat’o sana dzulu zenu ninwi at’u a kudzihendya, kwani Maoro ganaamba,

‘At’u aa mananogoha kwa makanwa gao,

ela mioyo yao i kure nami.

7Hatha makanivoya ni bule,

kwa kukala manahala maadha ga anadamu,

na kugafundisha here malagizo gangu.’

8Mudzagaika k’anda malagizo ga Mulungu na hat’u ha vizho munathuwa mafundisho ga at’u.”

9Jesu akienderera kunena akiamba, “Muna ulachu wa kukahalira malagizo ga Mulungu kwamba muthuwe maadha genu. 107:10 Kumbo 20:12; 21:17; Kumbu 5:16Kwani Musa waamba, ‘Muishimu babayo na mameyo.’ Kidza akiamba, ‘Ye andemuhukana babaye hedu mameye, kumala kwalagwa naalagwe.’ 11Ela ninwi munafundisha kwamba, mut’u akikala ana kit’u cha kuakola babaye na mameye, ela akiamba ‘Koribani’ ambazho manaye ni kuamba, (Cho niricho nikamup’a dzachamboza sadaka kwa Mulungu), 12ni kukala ana chausa cha kuthosha cha kutsamwaviza babaye na mameye. 13Nanwi kwa ngira ii munarihenda neno ra Mulungu kutsakala na nguvu, kwa go muafundishago andziyenu; na kuna manji mangine muhendago gadzigohalana na gaga.”

Kidimacho kumuhendya mut’u kukala mukolo

Math’ayo 15:10-20

14Gonya Jesu akiriha ro kundi ra at’u kaheri akiambira, “Nisirikizani nyosi na mung’alirwe. 157:15 Math’ 15:11K’akuna mut’u adimaye kuhendywa mukolo ni chakurya.” (Ela kidimacho kumuhendya mut’u kukala mukolo ni cho chambolacho mo moyoni mwa ye mut’u.) [ 16Mut’u mwenye masikiro, naasikire.]

17Badaye Jesu arihokala adzaashalahukira o at’u, wakwenda kahi za nyumba, bai anafundzie makimuza dzulu za fumbo riri. 18Jesu akiadzigidzya akiamba, “Hatha ninwi nanwi k’amung’alirwa bule? Chakurya k’akidima kumuhendya mut’u akale mukolo, 19kwa kukala k’achenda mo moyoni, ela kinenda mo ndanini, na gonya endaho chandze cho adzichorya ni kwambola.” (Kwa kunena vivi, Jesu were ana mana kukala zhakurya zhosi ni visafi.)

20Jesu akienderera kunena akiamba, “Cho chambolacho mo moyoni mwa ye mut’u ndo kimuhendyacho mut’u kukala mukolo, 217:21-22 Agal 5:19-21kwa kukala kula mumo moyoni ni kumbola maazo mai gamuhendyago kuhenda maut’u gasigov̱irya ambago ni kuiya, kwalaga, 22kuzinga, kutona, kila maazo mai, kukenga, kutsowa lau, kidzitso, kuhukana, kudzionya na uzuzu. 23Gaga maut’u mai gosi ni kumbola kula moyoni mwa mut’u na ndo gadimago kumuhendya mukolo.”

Kuluhiro bomu ra mwanamuche

Math’ayo 15:21-28

24Gonya Jesu akiuka ko Galilaya na achenda hatha sehemu za midzi ya Tiro na Sidoni. Kuko, achangira kahi za nyumba mwenga naye were k’endzi mut’u yoyosi amanye kukala a haho. Ela k’avidimikikire kwani uv̱oro wa kudzakwe wavuma kare kila hat’u. 25Vikara kwere kuna mwanamuche mumwenga ariye were ana mwanawe wa kiche ana p’ep’o. K’uzhona zho arihosikira kukala Jesu adzire hat’u haho wakwenda na achendadzigwaga mbereze. 26Naye ye mwanamuche were si Muyahudi, ela were wazhalwa ts’i ya Asirofonike. K’uzhona zho akimuririra Jesu kwamba apate kumwamboza ye p’ep’o ariyekala a ndani za ye musichanawe. 27Ela Jesu akimudzigidzya ye mwanamuche akiamba, “Richa o ahoho makuhe kwandza, kwa kukala si karakara kuhala chakurya cha ahoho na kukitsuhira k’uro.” 28Naye mwanamuche akimwambira Jesu, “U mujeri we, ela hatha o k’uro, ni kurya go magande ga cho chakurya cha ahoho gagwago ho ts’i.” 29Jesu akimudzigidzya akiamba, “Kwa vizho udzizhonena, unadima kwenda mudzini, ye p’ep’o adzamwambola ye mwanao.” 30Bai ye mwanamuche achenda ko mudzini kwakwe naye achendamuthekeza ye muhoho ahembelele kitandani na ye p’ep’o akikala adzamwambola.

Jesu anahoza gwigwi makoto

31Badaye Jesu akiuka kula ko sehemu za midzi ya Tiro na Sidoni, akikira na upande wa ziya ra Galilaya hatha achangira jimbo ra Midzi Kumi. 32Bai at’u fulani makimurehera Jesu mut’u ariye were ni gwigwi kidza were masikiroge ni makoto. O at’u makimubembeleza Jesu kwamba amuikire mukono ahole. 337:33 8:23K’uzhona zho Jesu akimuvuha k’anda ye mut’u, kure na o at’u anji, achangiza mala mo masikironi mwa ye mut’u gonya akitsuha mahe mo malani mwakwe na akimugut’a lo ludhimi. 34Gonya Jesu akilola dzulu mulunguni na akisohera dzulu akiamba, “Efatha” ambazho manaye ni kuamba “Vuguka.” 35Haho henye ye mut’u masikiroge gakivuguka, na kidza ludhimilwe lukirichizwa na akinena t’ot’ot’o. 367:36 Math’ 8:4; 9:30-31; 12:16; Mar 1:44-45; 5:43; 9:9; Luk 5:14-15; 8:56Jesu akiakokot’era o at’u kukala masimwambire mut’u go adzigogahenda, ela kila arihoakokot’era makikaza kuvitsamula kila hat’u 377:37 Mwan 1:31; Isa 35:5-6Na lola o at’u mangalala kamare na makiamba, “Mut’u yuyu kila ahendaro ni ridzo, hatha anahenda magwigwi ganene na enye makoto mavuguke masikiro kamare!”

8

Jesu anarisa at’u alifu ne

Math’ayo 15:32-39

18:1-10 6:32-44Siku mwenga ngororoki bomu ya at’u yakundzumanyika, na kwa kukala were k’amana ut’u wowosi wa kurya, Jesu waaiha hamwenga o anafundzie na akiambira, 28:2 Math’ 9:36“At’u aa be mananishononesa zhomu. Hangu makale nami haha, rero ni hahu, na vivi k’amana ut’u wowosi wa kurya. 3Nikiamba ninaafumula mende kwao midzini bila kuap’a kit’u marye, mandagwa na mutsare mo ngirani kwani angine ao madzalaa kure.”

4Ndo anafundzie makimudzigidzya makiamba, “Mut’u anadima kuarisadze at’u ano hano nyika?”

5Ndo Jesu akiauza akiamba, “Kwani muna mikahe mingahi?” Makiamba, “Mifungahe.” 6Bai Jesu akiambira o at’u, makelesi ho ts’i. Gonya akiihala yo mikahe mifungahe, akilazha muv̱era kwa Mulungu, na akiimogola-mogola akiap’a o anafundzie maagazhire o at’u, na o anafundzie makihenda vizho zhenye. 7Kidza were mana vikumba vichache, vizho nazho Jesu akivihala akimboza muv̱era kwa Mulungu, na gonya akiap’a o anafundzi kwamba mavigazhizhe at’u nazho. 8Na lola o at’u marya hatha makivilola, kidza o anafundzi makidzaza k’ahu fungahe za visiku-visiku virizhokala vidzasala. 9Naho were hana at’u mafikao alifu ne. 10Bai Jesu akiafumula, gonya achangira dauni mara mwenga hamwenga na o anafundzie machenda ts’i ya Dalimanuth’a.

Mafarisayo manamwamba Jesu aahendere muujiza

Math’ayo 16:1-4

118:11-12 Math’ 12:38-40; Luk 11:16, 29-308:11 Joh 6:30; 1 Akor 1:22Bai arihokala kuko, Mafarisayo mamuthuwa makikwatya kupigana k’anani naye. Na kidza were manamala kumujeza, kwa vizho makimwamba Jesu aahendere muujiza wa kula mulunguni. 12Jesu akishononeka moyoni akiamba, “Mbona kizhazi kinamala kuhenderwa miujiza? Namwambira jeri wenye kukala k’akindanyeswa muujiza wowosi.” 13Bai Jesu akiahaukira o Mafarisayo, achangira dauni na achenda nyangamo nyingine ya ro ziya.

Ts’ats’u ya Mafarisayo na ya Herode

Math’ayo 16:5-12

14O anafundzi a Jesu mere madzasahau kutsukula mikahe ya kuthosha, mere mana mukahe mumwenga thu mo dauni. 158:15 Luk 12:1Jesu akiaonya o anafundzie akiamba, “Dzichungeni sana. Dzimanyirireni na ts’ats’u ya Mafarisayo na ya Herode.”

168:16-18 6:52K’uzhona bai o anafundzie makikwatya kuuzana-uzana makiamba, “Yuyu anaamba vivi kwa kukala k’ahuna mikahe.” 17Jesu akikala anamanya zho marizhokala mananena, kwa vizho akiauza akiamba, “Kwanoni munauzana-uzana dzulu za kukosa mikahe? Vidze muchere k’amuona kidza k’amudzang’alirwa? Hedu muna mioyo miomu? 188:18-19 Jere 5:21; 6:43Muna matso, ela k’amuona! Muna masikiro, ela k’amusikira. Kidza k’amukumbukira bule. 19Nirihoimogola yo mikahe mitsano na kuarisa at’u alifu ts’ano, vidze ni k’ahu nyingahi za masaza murizodzaza?” O anafundzi makiamba, “Kumi na mbiri.” 208:20 8:8-9Jesu akienderera kuauza akiamba, “H’e zho nirizhoarisa at’u alifu ne na mikahe mifungahe, ni k’ahu nyingahi za masaza murizodzaza?” O anafundzie makiamba, “Fungahe.” 21Jesu akiamba, “Vidze muchere k’amudzang’alirwa?”

Jesu anahoza kipofu

22Bai machenda hatha makifika Beth’isaida, na kuko at’u makimurehera Jesu mut’u ariyekala ni kipofu na makimungolangola Jesu amugut’e ye kipofu kwamba ahole. 238:23 7:33; Joh 9:6Ndo Jesu akimugwira mukono ye kipofu na achenda naye ndze ya ko kadzidzi. Akimutsuhira mahe mo matsoni gonya akimuikira mikono na akimuza akiamba, “Vidze vino unaona?” 24Ye mut’u akinula kitswa vichache akilola naye akimwambira Jesu, “Ee naona at’u manenda, ela ni here mihi.” 25Jesu arihosikira vivi akimwikira mikono kaheri mo matsoni mwakwe, na ariholola kaheri nguvu za matsoge zikimuuyira naye akikwatya kuona kila kit’u t’ot’ot’o. 26Jesu akimukokot’era ye mut’u akiamba, “Enda mudzini kwako, na siuye na mo kadzidzini.”

P’et’ero ananena kukala Jesu ndiye Masihi

Math’ayo 16:13-20; Luka 9:18-21

27Badaye Jesu na o anafundzie machambola kwenda zho vidzidzi zha jimbo ra Kaisaria Filipi. Bai mo ngirani Jesu akiauza o anafundzie akiamba, “Vidze at’u manaamba mino ni h’ani?” 288:28 6:14-15; 9:11-13; Luk 7:16Makimudzigidzya makiamba, “Angine manaamba u Johana Mubat’izaji, na angine manaamba u Elija, kidza angine manaamba kukala u mumwenga kahi za o manabii.”

298:29 Math’ 16:16Naye akiuza akiamba, “Vidze nwi munaamba mino ni h’ani?” P’et’ero akimudzigidzya akiamba, “Uwe ndiwe ye Masihi.” 308:30 9:9Jesu akiakokot’era akiambira masimwambire mut’u yoyosi dzuluze.

Jesu anathala here andizhofwa

Math’ayo 16:21-28; Luka 9:22-27

318:31 9:30-32; 10:32-34Ndo Jesu akikwatya kuafundisha anafundzie, akiamba, “Mwana wa Mudamu lazima ateswe sana na akahalwe ni athumia, na alombi abomu na alimu a Sheria, na andalagwa, ela bada ya siku t’ahu andafufuka.” 32Jesu waganena maut’u gaga lwazu-lwazu. Bai P’et’ero akimuvuha k’anda akimuchemera. 33Ela Jesu akihunduka kulola wo upande mariko o anafundzie na akimuchemera P’et’ero akimwamba, “Hauke Shethani! Maazogo k’agambola kwa Mulungu, ela ni ga kibinadamu.”

348:34-35 Math’ 10:38-39; Luk 14:27; 17:33; Joh 12:258:34 1 P’et 2:21Gonya Jesu akiambira o anafundzie hamwenga na wo muthunganano wa at’u madze hehi naye. Gonya akiamba, “Mut’u akihendza kunithuwa mimi, suthi adzikane mwenye, na adzihike musalabawe anithuwe. 35Mana kila amalaye kuthizha rohoye andayangamiza, ela kila andiyeyangamiza rohoye kwa ut’u wangu na kwa ut’u wa wo Uv̱oro Udzo wa Mulungu, iye andaithizha. 36Kwani vindamufwahani mut’u akipata vit’u zhosi zha urumwengu, gonya rohoye yangamike? 37Hedu mut’u anadima kugula rohoye? 388:38 Math’ 10:33; Luk 12:9Kwani mut’u anioneraye haya hamwenga na gaga mafundisho gangu kahi za kizhazi kiki cha dambi kisichokuluhira, Mwana wa Mudamu naye andamuonera haya siku iyo andihokudza kahi za nguma ya Babaye hamwenga na malaika aeri.”

9

19:1 Math’ 16:28Gonya Jesu akiamba, “Ninamwambira ujeri, haha hana at’u mario k’amandafwa hatha mawone uthawali wa Mulungu udzire na nguvu.”

Jesu anang’ala-ng’ala

Math’ayo 17:1-13; Luka 9:28-36

2Bada ya siku t’andahu, Jesu wamuhala P’et’ero, Jakobu na Johana machendakwera dzulu za murima mure, makikala kuko h’akiyao. Vikara marihokala ma kuko, ye Jesu akigaluka sura kuno manalolera. 3Nguwoze zakala nyaruhe zhomu, kidza were zinang’ala-ng’ala hatha k’akuna mufuli yoyosi haha dhuniani adimaye kuzifula dza vizho. 4Gonya Elija na Musa makiambolera na makikala mananena na Jesu.

5P’et’ero akimwambira Jesu, “Mwalimu ni vidzo zho zha fu haha! Nahuake vibanda vihahu, kimwenga cha kwako, kimwenga cha Musa na kimwenga cha Elija.” 6P’et’ero were tha k’amanya aneneni kwa wo woga ariokala nao iye na o andziye. 79:7 1:11; Musirikizeni: Kumbu 18:15Gonya kukidza ingu rikidzaafinikira na sauthi ichambola mo inguni ikiamba, “Yuyu ni Mwanangu muhendzwi, musirikizeni iye.” 8Haho kwa haho P’et’ero, Jakobu na Johana makitsuha matso kuku na kuku, ela k’amaonere mut’u mungine hamwenga nao isihokala Jesu h’akeye.

99:9 7:36; 8:30Badaye marihokala manatharamuka kula ko dzulu ya wo murima, Jesu akiakokot’era p’ore makambira mut’u go madzigogaona muhaka ho Mwana wa Mudamu andihofufuka.

10Kwa vizho o anafundzie ahahu makisikira zho arizhoakokot’era ye Jesu, ela ko o enye na enye makiuzana-uzana, “Kufufuka kula kifwani manaye ni noni?” 119:11-13 Mala 4:5-6; Mar 8:28Bai kahi za vizho o anafundzi makimuza Jesu makiamba, “Mbona alimu a Sheria manaamba ni lazima Elija adze kwandza?” 12Jesu akiadzigidzya akiamba, “Ni jeri, Elija ni lazima athangulie kuthayarisha kila kit’u kwandza, ela hatha vizho zhaorwa kwamba ye Mwana wa Mudamu andapata mashaka na kukahalwa. 139:13 Math’ 11:14; Luk 1:17; Joh 1:21Ela namwambira bai, kukala Elija wakudza kare na o at’u makimuhenda kila marichoona ni karakara dza here Maoro garizhonena dzuluze.”

Jesu anamboza muvulana p’ep’o

Math’ayo 17:14-21; Luka 9:37-43

14Badaye Jesu na o anafundzie ahahu marihoauyira o anafundzi angine makiona kundi ra at’u, na alimu a Sheria were manapigana k’anani na o anafundzi. 15O at’u kumona Jesu akudzani thu, machangalala zhomu makikot’a malo machendamulamusa. 16Jesu akiauza, “Ni ut’u wani udziwomuhendya hatha munapigana k’anani?”

17Ndo mwanamulume mumwenga ariyekala a kahi za ro kundi ra o at’u achambola kumudzigidzya Jesu akiamba, “Mwalimu, mut’u mimi dzamureha mwanangu kwako, kwa kukala k’adima kunena, ana p’ep’o bwibwi. 18Kila amugwagaho ni kumuhendya akambola fulo ra kanwani, akaluma meno na kidza akaumalala. Dzaambira aa anafundzio mamwamboze ye p’ep’o, ela k’amazhadimire.” 19Kusikira vizho Jesu akiahundukira o anafundzie, akiamba, “H’enwi at’u musio na kuluhiro! Nindakala nanwi hatha rini? Nindamuvumirira hatha rini? Mureheni kuno ye muhoho.”

20Bai makimureha ye muhoho kwa Jesu. Lola ye p’ep’o arihomona Jesu thu, akimugwaga ye muhoho, kuno anagalagala na kumbola fulo ra kanwani. 21Jesu akimuza ye bimut’u akiamba, “Zhamuandza rini vino?” Ye babaye ye muhoho akidzigidzya akiamba, “Ni kula uhohowe. 22K’ana nyinji ye p’ep’o adzajeza kumwalaga kwa kumutsuha mohoni hedu madzini. Fuonere mbazi ufwavize chamba undazhadima!” 23Jesu akidzigidzya akiamba, “Ati chamba ndazhadima? Gosi ganadimikika kwa ye akuluhiraye.”

24Bai ye babaye ye muhoho akiluta mumiro akiamba, “Ninakuluhira, ela naviza kutsakuluhira kwangu.” 25Jesu arihoona at’u anji manadza akimuchemera ye p’ep’o akimwamba, “We p’ep’o gwigwi na makoto, h’aya mwambole kare ye muhoho na usimwangire kaheri!”

26Ye p’ep’o akipiga luchemi zhomu, akimupiga na ts’i ye muhoho ndo akimwambola. Naye wakala ni here adziyefwa ye muhoho. O at’u kuona vizho makikwatya kuamba, “Adzafwa benwi!” 279:27 5:41Ela Jesu akigoloza mukono akimugwira ye muhoho na akimurungaraza.

28Badaye Jesu arihokala adzangira nyumbani na o anafundzie, o anafundzie mamuza kinjama makiamba, “Kwanoni sino k’ahudimire kumwamboza ye p’ep’o?”

29Jesu akiadzigidzya akiamba, “K’akuna mut’u adimaye kumwamboza p’ep’o dza yuyu hasiho kuvoya.”

Jesu anathala kaheri dzulu za kifwache

Math’ayo 17:22-23; Luka 9:43-45

309:30-32 8:31Machambola kuko, makikira kahikahi ya Galilaya. Naye k’ahendzeze mut’u yoyosi amanye ko ariko, 31kwa kukala were anaafundisha anafundzie. Were anaamba, “Mwana wa Mudamu andalazhwa kwa at’u nao mandamwalaga. Bai achalagwa andafufuka bada ya siku t’ahu.” 32Ela o anafundzie k’amang’alirirwe ni gago arigokala Jesu anaambira, kidza makikala aoga na kumuza.

Jesu ananena dzulu za ubomu

Math’ayo 18:1-5; Luka 9:46-48

339:33-34 Luk 22:24Bai machenda hatha makifika Kaperinaumu na marihokala madzangira nyumbani, Jesu waauza o anafundzie akiamba, “Kurya ngirani mudzakala munapigana k’anani za noni?” 34O anafundzie makimunyamalira zii, kwa kukala mo ngirani mosi were madzapigana k’anani za mubomu ni h’ani kahi zao.

359:35 10:43-44; Math’ 20:26-27; Luk 22:26Vikara arihokala akeresi, Jesu waaiha o anafundzie kumi na airi akiambira, “Kila ahendzaye akale wa kwandza suthi adziike wa mwisho na akale muhumiki wa osi.”

36Gonya akimuhala muhoho muthithe, akimwika kahikahi yao, na akiamba, 379:37 Math’ 10:40; Luk 10:16; Joh 13:20“Kila amuhokeraye muhoho muthithe dza yuyu kwa dzina rangu, ananihokera mimi, na ye anihokeraye mimi k’anihokera mimi bule, ela anamuhokera iye ariyenihuma.”

Ariye k’akinyume naswi ni wehu

Luka 9:49-50

38Kusikira vizho, Johana ariye ni mumwenga wa o anafundzi akiamba, “Mwalimu, fwaona mut’u anamboza p’ep’o kwa dzinaro, naswi hukimukahaza, kwa kukala si mumwenga wehu.” 39Jesu akidzigidzya akiamba, “Musimukahaze, kwani k’ahana ahendaye miujiza kwa dzina rangu gonya ko akanena mai dzulu zangu, 409:40 Math’ 12:30; Luk 11:23mana mut’u ariye k’akinyume chehu ni wehu. 41Manyani vivi, kila andemup’a kikombe cha madzi kwa kukala mu at’u a Masihi, mut’u iye k’andakosa zawadiye.”

Maut’u gadimago kumudzya mut’u nyuma

Math’ayo 18:6-9; Luka 17:1-2

42Jesu akienderera kunena akiamba, “Ela mut’u yoyosi andiyemuhendya mumwenga wa aa athithe manikuluhirao ahende dambi, ni baha afungwe lwalwa lwa singo atsufwe baharini. 439:43 Math’ 5:30Na mukonowo ukikuhendya uhende dambi, utose. Kwani ni baha wangire uzimani na mukono mumwenga, kuriko kwenda na mikono yosi miri ko Jehanamu, kuriko mohowe k’auzima hatha kare na kare. [ 44Fundza a kuko k’amafwa bule na wo moho nawo k’auzinyika.] 45Na kigulucho kikikuhendya uhende dambi, kitose, kwani baha wangire uzimani na kigulu kimwenga kuriko utsufwe Jehanamu na magulugo mairi. [ 46Fundza a kuko k’amafwa bule na wo moho nawo k’auzinyika.] 479:47 Math’ 5:29Dzitsoro rikikuhendya uhende dambi, rishukule. Kwani ni baha wangire kahi za uthawali wa Mulungu na ch’ongo, kuriko utsufwe Jehanamu na matso mairi, 489:48 Isa 66:24murimo muna mabulu gasofwa na moho usiwozima. 499:49 Alaw 2:13Kwani kila mut’u andahendywa mueri kukirira na moho.9:49 Haha go maneno genye ga Kiyunani ganaamba, ‘Kwani kila mut’u andangizwa munyu ni moho.’ Ayahudi were makangiza munyu sadaka zao kabila k’amadzaziocha.509:50 Dheri: Luk 2:14; 1 Ath’es 5:13; Arum 12:18Munyu ni mudzo, ela chamba k’aukoza kaheri, k’ahana ngira idimayo kuuhendya ukakoza. Kalani na munyu ndani mwenu na muishi na dheri na at’u angine.”

10

Jesu anaeleza dzulu za mut’u kumuricha muchewe

Math’ayo 19:1-12; Luka 16:18

110:1 Luk 9:51Gonya Jesu akiuka kuko achenda jimbo ra Judea, na kuvuka muho wa Jorodani. Makundi-makundi ga at’u gakidza ho arihokala. Naye akiafundisha here garizhokala mazowerage.

2Bai Mafarisayo makimwenderera makamujeze, makimuza, “Vidze ni karakara mut’u kumuricha muchewe?” 310:3-4 Kumbu 24:1, 3; Math’ 5:31Jesu akiadzigidzya akiamba, “Kwani Musa wamulagizadze?” 4Makiamba, “Musa walazha ruhusa mut’u aore cheti cha kurichana gonya umuriche.” 5Jesu akiamba, “Musa wamuorera malagizo gaga kwa kukala mu at’u a singo nyomu. 610:6 Mwan 1:27; 5:2Ela hangu chaho cha kuumbwa urumwengu, ‘Mulungu waaumba muche na mulume.’ 710:7 Mwan 2:24Kwa ut’u uu mut’u andamuricha babaye na mameye agwirane na muchewe, 8na ao airi mandakala mwiri mumwenga. Bai madzauya si airi kaheri, ni mwiri mumwenga. 9Kwa vizho adzichokigwizanya Mulungu, mudamu asikitose bule.”

10Badaye marihongira nyumbani kaheri, o anafundzie mamuza Jesu dzulu za ut’u uu kaheri. 1110:11-12 Math’ 5:32; Luk 16:18; 1 Akor 7:10-11Jesu akiambira, “Mut’u amurichaye muchewe na kuhala muche mungine nikukala anazinga. 12Na muche amurichaye mulumewe na kuhalwa ni mulume mungine nikukala anazinga.”

Jesu anahasa ahoho athithe

Math’ayo 19:13-15; Luka 18:15-17

13Gonya at’u mere manamurehera Jesu ahoho athithe aagut’e, ela o anafundzi makiadumulira o at’u. 14Jesu arihoona viryahu, akitsukirwa akiamba, “Aricheni ahoho athithe madze kwangu, musiakahaze bule, kwani uthawali wa Mulungu ni wa at’u dza vizho aa. 1510:15 Math’ 18:3Namwambira ujeri wenye, mut’u ariye k’andauhokera uthawali wa Mulungu dza here muhoho muthithe, k’andawangira ng’o.” 16Gonya Jesu akiahala o ahoho akianula, akiaikira mikonoye akiahasa.

Jesu ananena na mwanamulume thajiri

Math’ayo 19:16-30; Luka 18:18-30

17Badaye Jesu arihouka kwenda mo ngirani, mut’u mumwenga akidza malo, akimupigira mavindi akimuza akiamba, “Mwalimu mudzo, nihendedze hatha nipate uzima wa kare na kare?”

18Jesu akimwamba, “Kwanoni unaniha mudzo? K’akuna mudzo, asihokala Mulungu h’akeye. 1910:19 Kumbo 20:12-16; Kumbu 5:16-20; 24:14Uwe unamanya malagizo ga Mulungu: Usalage, usizinge, usiiye, usimboze ushahidhi wa ulongo, usikenge, aishimu babayo na mameyo.”

20Ye mut’u kusikira vivi akiamba, “Mwalimu, gaga gosi nagagwira hangu nichere muhoho.”

2110:21 Math’ 19:21Jesu akimulola kwa mahendzo, gonya akimwamba, “Udzahungukirwa ni kit’u kimwenga nacho ni kiki. Enda ukaguze kila kit’u uricho nacho, gonya zo p’esa uap’e akiya, nawe undakala na akiba ko mulunguni. Ukigonya kuhenda vizho ndzo unithuwe.” 2210:22 Zabu 62:10Ye mut’u kudzasikira vizho, uso gii, akihauka k’ana raha mana were ana mali nyinji zhomu.

23Jesu akitsuha matso kuno na kuno, akiambira o anafundzie, “Vindakala vikomu kwa mashaha kwangira uthawali wa Mulungu.”

24O anafundzi makingalala zhomu marihosikira maneno gago. Jesu akienderera kuamba, “Anangu ni vikomu zhomu kwa ao makuluhirao ushaha10:24 Maoro mangine k’agana kaka kafungu kaambako, ‘kwa ao makuluhirao ushaha.’ kwangira kahi za uthawali wa Mulungu. 25Ni rahisi ngamira kukira kahi za t’undu ya shindano, kuriko shaha kwangira kahi za uthawali wa Mulungu.”

26Kusikira vizho, o anafundzi makingalala zhomu, makimwamba, “Hatha ni h’ani adimaye kuokoka be zho?” 2710:27 Math’ 19:26Jesu akialola gonya akiamba, “Kwa nguvu za mudamu k’azhadimikika, ela si kwa Mulungu bule, mana kwa Mulungu kila kit’u kinadimikika.” 28Ndo P’et’ero akimwamba Jesu, “Lola, fwaricha zhosi fukikuthuwa uwe.” 2910:29-30 Math’ 10:37Jesu akiamba, “Namwambira ujeri, k’akuna mut’u ariyericha nyumbaye, nduguze, babaye, mameye, anae hedu minda kwa ut’u wangu mimi na kwa ut’u wa Uv̱oro Udzo, 30ariye k’andarifwa kahi za wakathi uu kare. Andapata mara gana ya vit’uzhe zhosi: nyumba, ndugu, mameze, ana, minda hamwenga na mateso nago. Na kidza andapata uzima wa kare na kare kahi za urumwengu udzawo. 3110:31 Math’ 19:30Ela anji mario vivi ni a kwandza, mandakala a mwisho, na a mwisho, mandakala a kwandza.”

Jesu anathala lwa hahu viryahu andizhofwa

Math’ayo 20:17-19; Luka 18:31-34

3210:32-34 8:31Vikara makikala ma ngirani manenda Jerusalemu. Jesu were nde ariye mbere na o anafundzie makingalala, na ao at’u mariokala nyuma zao were mathele woga. Jesu akiavuha k’anda kaheri o anafundzi kumi na airi na akiathalira garyahu maut’u gandigomupata. 33Akiamba, “Lolani, vivi hunenda Jerusalemu. Na kuko Mwana wa Mudamu andalazhwa kwa alombi abomu na alimu a Sheria. Ao mandamuhukumu kwalagwa na mamulazhe kwa at’u mario si Ayahudi. 3410:34 15:15-20Mandamusholera mamutsuhire mahe, mamupige na mamwalage, ela bada ya siku t’ahu andafufuka.”

Ana a Zebedayo manamuvoya Jesu kit’u

Math’ayo 20:20-28

35Jakobu na Johana ana a Zebedayo makimwenderera Jesu, makimwamba, “Mwalimu, huna ut’u humalao uhuhendere.” 36Jesu akiauza akiamba, “Munamala nimuhendereni?” 37Makimwamba, “Hunamala haho kala udzire kahi za ngumayo, uhuruhusu mumwenga wehu akeresi mukonowo wa kurya na mungine akeresi mukonowo wa kumots’o.” 3810:38 Math’ 26:39; Mar 14:36; Luk 12:50; 22:42; Joh 18:11Jesu akiambira, “Ninwi be tha k’amukimanya bule cho mukivoyacho. Vidze cho kikombe ninwacho munadima kukinwa nwi?10:38 Kikombe ni muv̱ano wa mateso, haha were Jesu anasumurira dzulu za mateso andigopata. Hedu munadima kubat’izwa na wo ubat’izo nibat’izirwao?” 3910:39 Mahe 12:2O ana a Zebedayo makiamba, “Ee hunadima.” Jesu akiambira, “Cho kikombe ninwacho nanwi mundakinwa, na wo ubat’izo nibat’izirwao nanwi mundabat’izwa na uwo. 40Ela kukeresi mukono wangu wa kurya hedu mukono wa kumots’o, sina wadimi nazho bule. Kwani kuko Baba wakutengezera at’ue, na ao ndo mandiokala kuko.”

41K’uzhona aryahu anafundzi angine kumi marihosikira, makiatsukirirwa Jakobu na Johana. 42Ela Jesu akiaiha, akiambira, “Munamanya kukala ao mav̱iryao kuathawala at’u mario si Ayahudi manahendza kuthawala at’u ao na ukali munji. Na aryahu abomu mario ts’ini zao nao, manahendza kuhumira wadimi wao wosi kuatumisha o at’u. 4310:43-44 9:35; Math’ 23:11; Luk 9:48Ela ninwi musikale vizho bule. Iye ahendzaye kukala mubomu be suthi akale muhumiki wenu. 44Na kila ahendzaye kukala kitswa kahi zenu suthi akale mutumwa wa osi. 4510:45 Math’ 20:28Kwani Mwana wa Mudamu naye k’adzire ahumikirwe, ela wakudza ahumike na alazhe uzimawe aakombole at’u anji.”

Jesu anahoza kipofu aifwaye Bat’imayo

Math’ayo 20:29-34; Luka 18:35-43

46Badaye Jesu na anafundzie makwenda mudzi wa Jeriko. Bai arihokala anambola Jeriko na anafundzie hamwenga na kundi bomu ra at’u, haho k’anda-k’anda za ngira, were hakelesi kipofu mumwenga ariyekala kaziye ni kuvoya-voya. Kipofu yuyu were anaifwa Bat’imayo, yani mwana wa T’imayo. 4710:47-48 Math’ 20:30-31Arihosikira kukala ni Jesu wa Nazareth’i nde ariyekala anakira, wakwatya kuluta mumiro akiamba, “Jesu mwana wa Daudi, nionera mbazi!”

48Na at’u anji makimudumulira makimwamba anyamale, ela ye tha akikaza kuluta mumiro akiamba, “Mwana wa Daudi, nionera mbazi!” 49Jesu akiima akiamba, “Hedu mwiheni hano.” Bai makimwiha ye kipofu makiamba, “Sikale moga uka, anakwiha.” 50Akiritsuha ro ambare, akiuka haraka, akimwendera Jesu. 51Jesu akimuza akiamba, “Vidze unamala nikuhendereni?” Ye kipofu akidzigidzya akiamba, “Bwana, namala nione!”

5210:52 Math’ 9:22Jesu akimwamba, “Enda, kuluhiroro ridzakuhoza.” Na haho henye, akikwacha kuona na akimuthuwa Jesu mo ngirani.

11

Jesu anangira Jerusalemu

Math’ayo 21:1-11; Luka 19:28-40; Johana 12:12-19

1Na marihokala hehi na Jerusalemu makiona kwa kure Beth’ifage na Beth’ania, kahi za Murima wa Mizeituni, ndo akiahuma anafundzie airi 2akiambira, “Endani hatha mwangire ko kadzidzi mudzikoerekezana nako. Mukikala munangira thu, mundaona mwana wa ndzowe ariye k’adzapandwa ni mut’u adzafungwa. Muvuguleni mumurehe. 3Mut’u yoyosi akimuza, ‘Kwanoni munahendazho?’ mwambeni, ‘Bwana ana haja naye, na andamudzya kare.’ ”

4Kwa vizho machenda na machendaona mwana wa ndzowe adzafungwa ndze ya mulomo wa nyumba ho ngirani. Makimuvugula. 5O at’u mariokala haho makiauza makiamba, “Mbona munamuvugula ye mwana wa ndzowe kaheri?” 6O anafundzie makiambira zho arizhokala adzaalagiza Jesu, na o at’u makiarichira machenda.

7Bai machenda naye ye mwana wa ndzowe hatha kwa Jesu, makihandika maamba gao mongoni mwakwe na Jesu akikelesi dzuluze. 811:8 2 Athaw 9:13At’u anji makihandika maamba gao mo ngirani, angine o makitandaza viv̱ungo marizhovitosa mo mindani. 911:9 Zabu 118:26Na at’u mariokala ma mbere, na ao mariokala nyuma zao mapiga k’ululu makiamba,

“Hosana!

Naalikwe iye adzaye kwa dzina ra Bwana!

1011:10 Zabu 148:1; Math’ 20:30-31Nauhaswe wo uthawali udzawo wa mukare wehu Daudi.

Hosana kwakwe iye ariye dzulu!”

11Bai Jesu achangira Jerusalemu na achenda kahi za ro Hekalu, akimulolat’o sana mo ndani, ela kwa kukala dzuwa were rinenda kutswani, akihambola haho na achenda Beth’ania hamwenga na o anafundzie kumi na airi.

Jesu analani mutini

Math’ayo 21:18-19

12Siku ya hiriye, marihokala madzaombola Beth’ania, Jesu akisikira ndzala mo ngirani. 1311:13 Luk 13:6Kwa kure akiona mutini uriwokala u gi makodza. Bai achendalola chamba andapata matunda. Ela arihoufikira akiwona u gi makodza mahuhu, kwani gere si makathige ga kuzhala matunda. 14Jesu akiulani wo muhi akiamba, “K’undazhala matunda kaheri.” Na o anafundzie makisikira zho arizhonena.

Jesu anainga at’u kula kahi za ro Hekalu

Math’ayo 21:12-17; Luka 19:45-48; Johana 2:13-22

15Marihofika Jerusalemu, Jesu achangira ndani za ro Hekalu, akikwatya kuainga aryahu mariokala makiguza na kugula muryahu Hekaluni. Kidza akihala zo meza za abandi a p’esa, na vihi zha aguzi a magiya, akivipetula-petula zhosi, 16k’amuruhusire mut’u hatha mumwenga kutsukula kit’u chochosi kukirira wo muhala wa ro Hekalu. 1711:17 Isa 56:7; Jere 7:11Gonya akikwatya kuafundisha akiamba, “Zhaorwa kukala, ‘Nyumba yangu indaifwa nyumba ya mavoyo kwa at’u osi!’ Ela ninwi mudzaihendya p’anga ya kuzama aivi.”

1811:18 12:12; 14:1-2Bai o alombi abomu na alimu a Sheria makivisikira na makikwatya kumala ngira ya kumwalagira, kwani mamwagoha kwa kukala kundi rosi ra at’u rere rinangalazwa ni mafundishoge. 19Kurihokala kunatswa Jesu na anafundzie makiwombola wo mudzi wa Jerusalemu.

Fundisho ra uryahu mutini

Math’ayo 21:20-22

20Madzach’age marihokala manakira ngira iryahu ya dzana, makiwona uryahu mutini, nao were udzanyala kula ko kirereni hatha ko koloni. 21Kuona vivi P’et’ero akikumbukira, na akimwambira Jesu, “Mwalimu, lola bewe wo mutini uriwoulani udzanyala.”

22Jesu akiadzigidzya akiamba, “Kalani na kuluhiro kwa Mulungu. 2311:23 Math’ 17:20; Luk 17:6Namwambira ujeri, mut’u andewambira murima uu, ‘Ng’oka na ukagwe baharini,’ na kala k’andaamba, ‘Ela vindakala?’ moyoni mwakwe, ela akuluhire kukala zho adzizhoamba vindakala, be andahenderwa jeri. 2411:24 Math’ 7:7; Luk 11:9Kwa vizho namwambira, kila mundichokivoya, kuluhirani kukala mudzakihokera, nanwi mundakipata. 2511:25 Math’ 7:1; Luk 6:37Nanwi kila muimaho kuvoya, na kumbe muna neno na mut’u, musameheni, kwamba na Babiyenu ariye mulunguni apate kumusamehe makosa genu. [ 26Ela musihosamehe, ye Babiyenu ariye mulunguni naye k’andamusamehe makosa genu.”]

Jesu anauzwa dzulu za wadimi ahumirao

Math’ayo 21:23-27; Luka 20:1-8

27Bai makifika Jerusalemu kaheri. Na Jesu arihokala anatsembera kahi za ro Hekalu, o alombi abomu, na alimu a Sheria na athumia makimwendera. 28Makimuza makiamba, “Unahenda maut’u gano kwa wadimi wani? Hedu ni h’ani ariyekup’a wadimi wa kugahenda?” 29Jesu akiambira, “Nindamuza swali. Mukinidzigidzya, nindamwambira ni wadimi wani nihenderao maut’u gaga. 30Vidze wo wadimi ariohumira Johana Mubat’izaji kubat’izira at’u, wala kwa Mulungu hedu wala kwa anadamu? Nidzigidzyani.”

31O alombi abomu na o athumia makiojana makiamba, “Fukiamba wala kwa Mulungu, andafuza, ‘Kwanoni k’amumukuluhirire?’ 3211:32 Math’ 14:5Na hukiamba, ‘Wala kwa anadamu,’ be fu hatharini, kwani at’u osi mandahutsukirirwa.” (Manena vivi kwa kukala were ni aoga na at’u, kwa kukala o at’u osi mamona Johana kukala ni nabii jeri.)

33Kwa vizho makimwamba Jesu, “K’ahumanya.” Jesu naye akiamba, “Hatha mimi nami sindamwambira wo wadimi nihumirao kuhendera maut’u gaga.”

12

Fumbo ra ak’urima athiriri

Math’ayo 21:33-46; Luka 20:9-19

112:1 Isa 5:1-2Gonya Jesu akikwatya kunena nao na mafumbo akiamba, “Kwere kuna mut’u mumwenga ariyerima mundawe akiulaya mizabibu, akiudengelezera wiyo, akitsimba wina wa kukamulira zabibu, kidza akiaka uringo wa kurindira. Kugonya vizho, wo munda akiukodishira ak’urima, ye mwenye achenda ts’i nyingine. 2Makathi ga mavuno garihofika akihuma muhumikiwe ende kwa aryahu ak’urima, akagerwe fungu ra zo zabibu. 3Ye muhumiki arihofika, o ak’urima makimuhala makimupiga, gonya makimuja kihuhu. 4Kuona vizho, ye mut’u akihuma muhumiki mungine. Iye naye makimwangiza ranga ra kitswa na makimuhendera makuruhu. 5Akihuma mungine, na o ak’urima makihenda kumwalaga kamare, na angine anji mariohumwa mapigwa na angine makilagwa.

612:6 1:11“Vikara ariyekala asere wa kumuhuma were ni mumwenga thu. Naye were ni mwanawe mwenye amuhendzaye. Bai akimuhuma akale wa mwisho, akiamba kimoyo-moyo, ‘Bila shaka mandamuishimu.’

7“Ela o ak’urima marihomona ye mwana, makiambirana, ‘Yuno be hatha se andiyeuhala ufwa uno munda? Alume nahumwalage yuyu, na uu munda undakala wehu.’ 8Bai makimugwavukira makimwalaga, gonya makimwamboza ndze ya wo munda.

9“Vidze munaona ye mwenye munda andahendadze?” Jesu akienderera kuamba, “Ye mwenye munda andakudzaalaga o ak’urima na wo munda aap’e at’u angine. 1012:10-11 Zabu 118:22-23Vidze k’amudzagashoma gano Maoro gaambago,

‘Ro iwe ririrokahalwa ni aaki

vivi be ridzagaluka ndo iwe bomu ra p’embeni.

11Ut’u uwo wahendwa ni Bwana,

Na fukiulola unafwangalaza?’ ”

1212:12 11:18Marihosikira vizho o athumia a Kiyahudi makijeza kumugwira Jesu, kwani mamanya kukala ro fumbo ridzanenwa kwao ao, ela makigoha wo muthunganano wa o at’u. Kwa vizho makimuricha makihauka.

Jesu anauzwa dzulu za kuriha kodi kwa Kaisari

Math’ayo 22:15-22; Luka 20:20-26

13Ndo gonya makiahuma angine kahi za o Mafarisayo na at’u a Herode, mende makamuhege na maswali. 14Hatha marihofika makimwamba, “Mwalimu, hunamanya kukala uwe u mujeri. K’ugoha mut’u yoyosi hatha kala ana cheo chani, mana k’ulola at’u kwa uso. Unafundisha ngira ya Mulungu jeri. Bai fwambire. Kuriha kodi kwa Kaisari ni karakara hedu si karakara?”

15Jesu akikumanya kare ko kudzihendya kwao, akiamba, “Kwanoni munanijeza? Nip’ani yo p’esa hedu niilole.” 16Bai makiireha na makimup’a Jesu. Na Jesu akiuza akiamba, “Ino sura iriyo hano na ro dzina ni zha h’ani?” Makiamba, “Ni zha Kaisari.” 1712:17 Arum 13:7Jesu akiambira, “H’aya bai, zha Kaisari mup’eni Kaisari mwenye, na zha Mulungu nazho mup’eni Mulungu.” Nao machangalazwa zhomu ni zho arizhodzigidzya.

Masadukayo manamuza Jesu dzulu za kufufuka

Math’ayo 22:23-33; Luka 20:27-40

1812:18 Luk 20:27Gonya Masadukayo ambao manaamba k’akuna kufufuka makimudzirira Jesu makiamba, 1912:19 Kumbu 25:5-6; Mwan 38:8“Mwalimu, Musa wafuorera kukala, mut’u akifwererwa ni nduguye, na akisiya muche ela asisiye ahoho, ye nduguye mut’u ni amuhale ufwa ili amuzhalire ahoho ye mufwadzi. 20Vikara kwere kuna ndugu afungahe, ye mukulu wao akihala muche, ela akifwa bila kuzhala naye. 21Ye wa hiri akimuhala, naye akifwa bila kusiya ahoho, na wa hahu naye dzazho. 22Osi afungahe makigoma kufwa bila kusiya ahoho. Mwisho ye muche naye akiathuwa. 23Vidze makathi at’u mandihofufuka, andakala mukaza h’ani? Kwani o ndugu osi afungahe mamuhala.”

24Jesu akidzigidzya akiamba, “Ndo sababu munahenda makosa, kwa kukala k’amumanya Maoro, kidza k’amumanya nguvu za Mulungu zirizho. 25Kwani wakathi at’u mandihofufuka kundakala k’akuna kuhala hedu kuhalwa, kwani mandakala here malaika a mulunguni. 2612:26 Kumbo 3:2, 6, 15Bai dzulu za at’u kufufuka, naamba, k’amudzashoma kahi za chuwo cha Musa dzulu za kitsakuzi kirichokala kinaaka na viryahu Mulungu arizhonena na Musa akiamba, ‘Ndimi Mulungu wa Burahemu, na Isaka, na Jakobu’? 27Vivi vinanyesa kukala Mulungu ni Mulungu wa at’u mario moyo si wa at’u mariofwa. Ninwi Masadukayo munakosa sana.”

Amuri bomu ni hiyo?

Math’ayo 22:34-40; Luka 10:25-28

28Bai mumwenga wa aryahu a alimu a Sheria were a haho na akisikira zho marizho were manauza-uza na akimanya kamare kukala Jesu adzadzigidzyat’o. Kwa vizho naye akimuza rakwe akiamba, “Amuri ya kwandza ya zosi ni hiyo?” 2912:29-30 Kumbu 6:4-5Jesu akimudzigidzya akiamba, “Bomu ni ii iambayo, ‘Sirikizani h’enwi Aiziraeli, Bwana wehu Mulungu ni mumwenga na nde Bwana h’akeye. 30Muhendze Bwana Mulunguo na moyowo wosi, na rohoro rosi, na akilizo zosi, na nguvuzo zosi.’ 3112:31 Alaw 19:18; Math’ 22:39Amuri ya hiri ni ii, ‘Muhendze mwandziyo here udzihendzazho mwenye.’ K’akuna amuri bomu kukira zizi mbiri.”

3212:32 Kumbu 4:35; 6:4; Isa 45:21; Luk 20:39Ye mwalimu wa Sheria akimwamba, “Udzadzigidzyat’o mwalimu. U mujeri here udzizhoamba kwamba Mulungu ni mumwenga na k’akuna mungine hasihokala iye. 3312:33 Kumbu 6:5; Alaw 19:18; 1 Samw 15:22; Hose 6:6Na mut’u ni amuhendze na moyowe wosi na akilize zosi na nguvuze zosi na aahendze andziye dza zho adzihendzazho mwenye. Kugwira malagizo gaga kudzakira kumboza sadaka za kuocha na nyingine-nyingine.”

3412:34 Math’ 22:46; Luk 20:40Jesu arihomona kukala ye mwalimu wa Sheria adzadzigidzyat’o kilachu, akimwamba, “Uwe k’ukure na uthawali wa Mulungu.” Bada ya gago k’ahakalireho na mut’u ariyedzisikira amuze swali.

Masihi ni mubomu kuriko Daudi

Math’ayo 22:41-46; Luka 20:41-44

3512:35-37 Math’ 20:30-31Badaye Jesu arihokala anafundisha kahi za ro Hekalu, waauza swali o at’u akiamba, “Alimu a Sheria manadimadze kuamba kukala ye Masihi ni Mwana wa Daudi? 3612:36 Zabu 110:1; Math’ 22:44Daudi mwenye kahi za nguvu za Roho Mweri waamba,

‘Bwana Mulungu wamwamba Bwana wangu,

“Kelesi mukono wangu wa kurya,

muhaka mahadhuio niathambaraze kamare

ts’ini za magulugo.” ’

37Vikikala Daudi mwenye amwiha ‘Bwana,’ anadimadze kukala mwanawe?” Bai wo muthunganano mubomu ukimusirikiza na raha zhomu.

Alimu a Sheria marizho

Math’ayo 23:1-36; Luka 20:45-47

3812:38-39 Luk 11:43Jesu arihokala anafundisha waamba, “Dzimanyirireni na alimu a Sheria mahendzao kutsembera kuno madzavala miguwo mire kwamba malamuswe kwa ishima mo masokoni, 39na kidza manahendza kugerwa vihi zha mbere kahi za masinagogi na kahi za sherehe. 40Kidza ao nikuahoka ache magungu vit’u zhao, na kudzihendesha kukala ni adzo kwa kuvoya mavoyo mare-mare. Adhabu yao indakala k’ali zaidhi.”

Mwanamuche gungu na sadakaye

Luka 21:1-4

4112:41 2 Athaw 12:9Gonya Jesu achenda kahi za ro Hekalu na achendakelesi hehi na cho kiya cha kwangizira sadaka na akilolera viryahu at’u magwagazho p’esa. Vikara akiona mashaha managwaga nyinji-nyinji. 42Na hakidza mwanamuche ariye were ni gungu kidza mukiya na akigwaga vipeni viri. 43Jesu akiaiha hamwenga o anafundzie na akiambira, “Namwambira ujeri, yuyu mwanamuche gungu adzagwaga nyinji kukira osi. 4412:44 2 Akor 8:12Mana o angine madzamboza kafungu thu ka wo ushaha mario nao, ela yuno ye, ni masikini nyasi, ela adzagwaga zhosi arizho nazho. Adzamboza zhosi arizho were angaishira.”

13

Miv̱ano ya mwisho wa urumwengu

Math’ayo 24:1-28; Luka 21:5-24

1Bai arihokala anambola kula kahi za ro Hekalu, hakimbola mumwenga wa o anafundzie akiamba, “Mwalimu, lola zho garizho madzo go mawe ga ro Hekalu! Lola wo mujengo nawo!” 213:2 Luk 19:44Jesu akidzigidzya akiamba, “Munagaona gano majengo mabomu gosi? Be namwambira ujeri wenye k’ahana iwe hatha mwenga rindirosala dzulu za mwandziwe, kila kit’u kinadzabandwa-bandwa.”

3Bai Jesu arihombola haho wakwendakelesi kahi za Murima wa Mizeituni uriwo unalolana na ro Hekalu, hakidza P’et’ero, Jakobu, Johana na Anderea, makimuza kinjama makiamba, 4“Maut’u gano gandahendeka rini? Vidze ni muv̱ano wani undiwonyesa kukala makathi gadzafika ga maut’u gaga kuhendeka?” 5Jesu akiambira, “Dzimanyirireni hasidze mut’u akamukenga. 6Kwani at’u anji mandakudza kwa dzina rangu, na mandadziamba kukala ao ndo ye Masihi na mandakenga at’u anji. 7Na mundasikira uv̱oro wa viha vihefwazho hehi na vingine mundahenda kuvisikira uvumi, ela sogoheni, kwani ni hatha gakale gago, ela wo mwisho wa urumwengu undakala uchere mbere. 813:8 2 Nyaka 15:6; Isa 19:2Kabila rindauka kwendapigana na kabila ringine. Uthawali undapigana na uthawali mungine. Ts’i indathethema hat’u-hat’u na kundakala na ndzala. Ela gago gosi gandakala ni mwandzo wa utsungu thu.

913:9-13 Math’ 10:17-22; Joh 16:1-4“Nanwi dzimanyirireni kwani at’u mandamugwira mamuhirike manenoni. Mandamupiga kahi za masinagogi na mundaima mbere za maluwali na athawali kwa ut’u wa dzina rangu, na mwamboze ushahidhi mbere zao. 10Nawo Uv̱oro Udzo suthi kwandza wambirizwe at’u osi a kila samupuli kabila wo mwisho k’audzafika. 1113:11 Luk 12:11-12Na mandihomugwira kwenda nanwi manenoni, musikale na wasiwasi dzulu za zho mundizhoadzigidzya, ela nenani gago mundigogerwa. Kwa kukala gago mundigoadzigidzya gandakala si genu, ela ni ga Roho Mweri.

1213:12 Mik 7:6; Math’ 10:35; Luk 12:52-53“Mut’u andamulazha nduguye mwenye hedu mwanawe mwenye alagwe. Ana nao mandaagalukira azhazi ao enye, maalazhe malagwe. 1313:13 Joh 15:21; Ugun 13:10Nanwi mundamenwa ni at’u osi kwa ut’u wa dzina rangu. Ela andiyevumirira hatha mwisho andaokoka.

1413:14 Dani 9:27“Mundaona kit’u cha kutsukiza na cha kwanonga kiimire hat’u ambaho k’akiv̱irya kuima. (H’ewe mushomi, shomat’o ung’alirwe.) Bai mundihoona vizho, at’u osi mandiokala Judea namachimbirire ko mirimani. 1513:15-16 Luk 17:31Mut’u andiyekala a dzulu za nyumba ya kwakwe asiuye mo nyumbani kwendahala kit’u chochosi. 16Mut’u andiyekala a mundani asiuye mudzini kwendahala valore. 17Wakathi uwo vindakala vii-vii zaidhi kwa ano m’ama mandiokala mana mimba na mandiokala manaamwisa. 18Bai voyani kwamba gaga gasihendeke makathi ga p’eho. 1913:19 Dani 12:1; Ugun 7:14Kwani wakathi uwo kundakala na mateso mabomu garigo k’agadzaonewa hangu Mulungu aumbe urumwengu na k’agandaonewa kaheri haha urumwenguni. 20Siku zizo za mateso Bwana wazihunguza kwa ut’u wa at’u arioatsagula, ela kala si vizho k’ahana hatha mut’u mumwenga angayeokoka. 2113:21-23 Luk 17:23-24Bai makathi gago mut’u akimwamba, ‘Lola thiyuno ye Masihi!’ hedu, ‘Thiyuya kurya,’ sikuluhireni bule. 2213:22 Math’ 24:24Mana kundambola ano Masihi anji a ulongo, na manabii anji a ulongo. At’u ao osi mandahenda miv̱ano na maajabu ili vichadimikika maakenge hatha o at’u mariotsagulwa ni Mulungu. 23Bai ninwi kalani matso, nidzamwambira maut’u gaga kimbere.”

Kudza kwa Mwana wa Mudamu

Math’ayo 24:29-44; Luka 21:25-33

2413:24-25 Math’ 24:29“Siku zizo bada ya mateso garyahu kukira, dzuwa rindangira kiza, na mwezi k’aundaala kaheri. 25Nyenyezi zindagwa ts’i na nguvu za dzulu mulunguni zindathukuswa. 2613:26 Dani 7:13; Math’ 24:30Ndo mandihomona Mwana wa Mudamu akudzani kahi za maingu, hamwenga na nguvu nyinji na nguma. 27Naye andaahuma malaikae maakundzumanye o at’u osi mariotsagulwa ni Mulungu kula kila p’embe ya dhunia.

28“Bai dzifundisheni kula kwa mutini. Mutini t’aize zikikala nyolovu na kukwatya kumboza makodza munamanya kare wakathi wa mavuno udzafika hehi. 29Kwa vizho ninwi nanwi mukiona maut’u gaga gosi, manyani kukala wakathi wa kudza Mwana wa Mudamu udzafika hehi. 3013:30 Math’ 16:28Nami namwambira kamare, kizhazi kiki k’akindakira kabila maut’u gaga gosi kuthimira. 31Mulunguni na ts’i, vindahenda mwisho, ela maneno gangu k’agana mwisho bule!

3213:32 Mahe 1:7“Na k’ahana mut’u amanyaye ni siku yani hedu saa yani gandihokalira maut’u gaga, hatha o malaika na ye Mwana wa Mudamu k’amaimanya bule, Baba h’akeye nde aimanyaye. 3313:33-35 Math’ 24:42Kwa vizho musilale, kalani thayari wakathi wosi, mana k’amumanya maut’u gaga gandakala rini. 3413:34 Math’ 25:14-15; Luk 19:12-13Vindakala ni here mut’u aukaye charo cha kure, ariyehala nyumbaye akiarichira ahumikie mamutsundzire. Kidza kila mumwenga akimup’a kaziye ya kuhenda, gonya akimulagiza ye murindzi akale matso muhaka andihouya. 35Bai hatha ninwi kalani matso, mana k’amumanya andakudza rini ye bwana mwenye nyumba. Anadima akadza na dziloni, hedu usiku ukulu hedu akadza jogolo rinaika hedu hatha akadza na madzach’a. 36Bai akihenda poo hasiho kukala na mbadha naye, asidzemudulukiza murere. 37Gaga namwambira ninwi na hatha at’u osi. Kalani matso.”

14

Jesu anapangirwa njama ya kwalagwa

Math’ayo 26:1-5; Luka 22:1-2; Johana 11:45-53

114:1-2 11:18Bai were zisere siku mbiri ndo iryahu sikuk’uu ya P’asaka na ya Mikahe Iso Ts’ats’u ifike, nao o alombi abomu na alimu a Sheria makikala manamala ngira ya kilachu ya kumugwirira Jesu na mamwalage. 2Makiambirana vivi, “Ut’u uu be nifusiuhende wakathi uu wa ii sikuk’uu, p’ore at’u makathinya bugwa.”

Jesu anamwagirwa mafuha ga marashi

Math’ayo 26:6-13; Johana 12:1-8

314:3 Luk 7:37-38Makathi gago Jesu were a nyumbani mwa mut’u ariyeifwa Simoni Mahana ko Beth’ania. Vikara marihokala makuryani hakidza mwanamuche kuno adzatsukula ts’azi iriyotengezwa kula kwa iwe ra alabasita ya mafuha masafi ga marashi, nago were ni ga gali sana. Ye mwanamuche akihala yo ts’azi akibanda cho kifundiroche na akimumwagira Jesu go mafuha mo kitswani.

4At’u angine mariokala haho kudzaona vizho, k’aviafwahire bule kwani maamba, “Kuno be si kwanonga kuno? 5Mafuha gaga kala gadzaguzwa gangambola zaidhi ya dinari magana mahahu na makagerwa masikini.” K’uzhona o at’u makikwatya kumudumulira ye mwanamuche.

6Ela Jesu arihoona vizho akiakanya akiamba, “Muricheni ye mwanamuche, mbona munamubudzya? Iye adzanihendera kit’u kidzo. 7Masikini munao siku zosini. Bai kila muhendzaho munadima kuahendera zho muhendzazho, ela mimi bai k’amundakala nami siku zosini bule. 8Adzahenda here adzizhodima, kwani adzahenda vizho anithayarishe kwa kuzikwa kwangu. 9Nami namwambira ujeri kukala, zho adzizhohenda mwanamuche yuyu vivi rero, be vindathalwa na kukumbukirwa kila undihohubiriwa wo Uv̱oro Udzo kahi za urumwengu muzima.”

Juda Isikariote anapanga kumusaliti Jesu

Math’ayo 26:14-16; Luka 22:3-6

10Ndo Juda Isikariote, mumwenga wa aryahu anafundzi kumi na airi a Jesu akiuka na achendaambira o alombi abomu viryahu mangazhodima kumugwira Jesu kirahisi. 11Na o alombi abomu marihosikira vivi makifwahirwa sana na makilagana naye kumup’a p’esa. Kwa vizho Juda Isikariote akiandza kumala nafasi mbidzo ya kumusalitira Jesu.

Jesu anarya P’asaka na anafundzie

Math’ayo 26:17-25; Luka 22:7-14, 21-23; Johana 13:21-30

1214:12-26 Kumbo 12:1-1414:12 Kumbo 12:15-20Bai siku ya kwandza ya sikuk’uu ya Mikahe Iso Ts’ats’u, ambayo ndo siku ya kutsindza ng’ondzi za sikuk’uu ya P’asaka, o anafundzi mamuza Jesu makiamba, “P’asaka ino undairyahi, fukakuthayarishire?”

13Arihosikira vizho Jesu akiahuma anafundzie airi akialagiza akiamba, “Endani hatha mumo mudzini nanwi mundathungana mwanamulume adzatsukula muthanga wa madzi. Vikara mundihomona, muthuweni nyuma 14muhaka yo nyumba andiyongira. Muchangira mwambeni ye mwenye nyumba vivi, ‘Mwalimu adzaamba, cho chumba cha ajeni ambacho iye na anafundzie mandarya sikuk’uu ya P’asaka ni hicho?’ 15Andihosikira vizho andamwanyesa chumba kibomu cha gorofani kiricho kina kila kit’u. Bai mukichona kwatyani kupanga-panga mumo.”

16Kwa vizho o anafundzi airi machenda mo mudzini na makiona vizho arizho were Jesu adzaamba zhenye. Ndo makipanga-panga kwa ut’u wa yo sikuk’uu ya P’asaka.

1714:17-21 Joh 13:2, 21-30Na kurihokala kudzakala dziloni, Jesu achenda mo mudzini hamwenga na o anafundzie kumi na airi. 1814:18 Zabu 41:9Marihokala madzakelesi na makuryani, Jesu akiamba, “Namwambira ujeri, mumwenga wenu ariye tha hunarya naye haha, andanisaliti.”

19Kusikira vizho o anafundzi makidzalwa ni kigondzi na makiuza mumwenga-mumwenga makiamba, “Vidze, ni mimi mwalimu?” 20Jesu akiambira, “Iye ni mumwenga wa ninwi kumi na airi, iye atsotsaye muvureni hamwenga nami. 21Ni jeri Mwana wa Mudamu anenda kare kamwe here Maoro gaambazho, ela shauriye iye mut’u amusalitiye! Vingakala baha kala k’azhalirwe.”

Chakurya cha mwisho cha Jesu

Math’ayo 26:26-30; Luka 22:14-20; 1 Akorintho 11:23-25

22Vikara marihokala makuryani, Jesu wahala mukahe akimboza muv̱era kwa Mulungu, gonya akiumogola-mogola akiap’a o anafundzie, akiamba, “Halani, uu ndo mwiri wangu.” 2314:23-24 1 Akor 10:16Arihogonya kuap’a wo mukahe, akihala cho kikombe cha divai akimboza muv̱era kwa Mulungu, gonya akiap’a makinwa osini. 2414:24 Math’ 26:28Akiambira, “Ii ndo milatso yangu imwagikayo kwa ut’u wa at’u anji na inanyesa kilagane kisha kahi za Mulungu na mudamu. 25Nami namwambira ujeri, sindanwa divai ii kaheri muhaka siku iyo nindihonwa divai mbisha kahi za uthawali wa Mulungu.” 2614:26 Luk 22:39; Joh 18:1Gonya makiimba na makiuka kwenda Murima wa Mizeituni.

Jesu ananena kimbere dzulu za P’et’ero andizhomukana

Math’ayo 26:31-35; Luka 22:31-34; Johana 13:36-38

2714:27 Zaka 13:7; Mar 14:50-52; Joh 16:32Jesu akiambira anafundzie akiamba, “Usiku wa rero ninwi nyosi mundaniricha h’akiyangu. Kwani Maoro ganaamba, ‘Nindamupiga ye murisa na zo ng’ondzi zosi zindatsamukana.’ 2814:28 16:7Ela haho nikikala nidzafufulwa, nindamuthangulia kwenda Galilaya.”

29P’et’ero akimwamba, “Hatha kala osi mandakuricha, mimi sindakuricha ng’o!” 3014:30 14:72Jesu akimwambira P’et’ero, “Simoni nakwambira ujeri, usiku wa rero kabila jogolo k’aridzaika k’ana mbiri, undanikana k’ana t’ahu.” 31P’et’ero arihosikira vizho akinena kwa nguvu akiamba, “Hatha kala ni kufwa nanifwe, ela sindakukana ng’o!” Na o anafundzi angine nao makinena dza vizho.

Jesu anavoya ko Geth’isemane

Math’ayo 26:36-46; Luka 22:39-46

3214:32-42 Luk 5:16; Aebu 5:7-8Gonya Jesu na anafundzie machenda hat’u haifwaho Geth’isemane. Marihofika haho, akiambira o anafundzie akiamba, “Kelesini haha nami ninavoya haryahu.” 33Akimuhala P’et’ero, Jakobu na Johana achenda nao. Wakathi uwo washononeka zhomu na kubudzyika moyo. 34Akiambira o ahahu akiamba, “Ninashononeka zhomu moyoni mwangu hatha ni here nindiyefwa. Bai kalani haha muchese.” 3514:35 Joh 12:27Gonya Jesu akiaricha o ano P’et’ero haho, ye akisongera mbere vichache. Achendagwa na moyo akivoya kwamba vichadimikika mateso gago gakire na k’anda. 3614:36 10:38; Math’ 6:10; Joh 18:11; Aebu 10:9Akiamba, “Aba! Baba! K’akuna ut’u usiwodimikika kwako. Bai navoya uniusire mateso gaga, ela navikale here uhendzazho uwe, visikale here nihendzazho mimi bule.”

37Gonya akiauyira o anafundzie na achendaathekeza marere. Kuona vizho akimwamba P’et’ero, “Simoni hatha urere kamare! Yani k’udima kukala matso ngaa saa mwenga? 3814:38 Aefe 6:18; Aebu 2:18Chesani na muvoye sidze mukangira majezoni, kwani roho inahendza kamare, ela wo mwiri ni munyonge.” 39Gonya akiuka kaheri kwendavoya, naye wavoya mavoyo dza gago ga chaho. 40Naye arihoauyira achendaathekeza marere kaheri. K’amadimire kukala matso kwa wo uts’indzizi mariwokala nawo. Nao k’amapatire ra kumudzigidzya.

41Arihouka na kudza kaheri lwa hahu akidzaambira, “Muchere kulala na kudzioyeza? Vinathosha. Lolani wakathi wa Mwana wa Mudamu kusalitiwa kwa enye dambi udzafika. 42H’aya ukani fwende. Siyu kare iye anisalitiye!”

Jesu anagwirwa

Math’ayo 26:47-56; Luka 22:47-53; Johana 18:3-12

43Bai arihokala achere kunena, poo, Juda mumwenga wa o anafundzi kumi na airi na kundi bomu ra at’u. Angine were madzatsukula mishu na angine were madzatsukula njogoma. At’u aa were mala kwa alombi abomu, na alimu a Sheria na athumia a Kiyahudi.

44Bai ye musaliti were adzaap’a muv̱ano kukala, “Ye nindiyemudonera nde mumumalaye, mugwireni na mwende naye ts’ini za urindzi mukali.” 45Bai arihokudza achenda mara mwenga na akiamba, “Mwalimu,” gonya akimudonera. 46Kudzaona vizho o at’u makimwangiza magandzani Jesu. 47Na mumwenga wa aryahu mariokala maimire haho, akitsolola mushuwe na akimuthema muhumiki wa ye Mulombi mubomu mwenye akimutosa sikiro.

48Jesu akiauza o at’u akiamba, “Mbona mudzambola na mishu na njogoma kudzanigwira dza here mudzaogwira jambazi? 4914:49 Luk 19:47; 24:46Kila siku nidzakala nikiima mbere yenu kahi za ro Hekalu kufundisha na k’amunigwirire? Ela gaga ganakala kwamba Maoro gathimire.” 5014:50-52 14:27Bai o anafundzie osi makimuricha makichimbira.

51Vikara hakikala hana muvulana mumwenga ariyekala adzadzikut’a shuka ya kitani naye wakala anamala kumuthuwa Jesu, o at’u makijeza kumugwira naye, 52ela akidziv̱itha, akiitsulusiza yo shuka ya kitani akichimbira huhu.

Jesu a mbere za Baraza ra athumia

Math’ayo 26:57-68; Luka 22:54-55, 63-71; Johana 18:13-14, 19-24

53Bai makimuthongozha Jesu hatha ko kwa Mulombi mubomu mwenye, kuriko were ndo kudzikokundzumanyika o alombi abomu, alimu a Sheria, na athumia angine a Kiyahudi. 54Naye P’et’ero akimuthuwa nyuma kwa kure hatha haryahu muhalani ha ye Mulombi mubomu mwenye, bai akikelesi hamwenga na o arindzi a ye Mulombi mubomu mwenye na akikwatya kuoha moho.

55O alombi abomu na ro Baraza rosi ra athumia, mamala kosa ra kumwalagira Jesu, ela k’amapatire bule. 5614:56 Zabu 35:11Anji mamboza ushahidhi wa ulongo, ela hatha vizho wo ushahidhi wao k’augwiranire kamare. 57Angine maungarara makimboza ushahidhi wa ulongo dzulu za Jesu makiamba, 5814:58 15:29; Math’ 26:61“Famusikira anaamba vivi, ‘Nindaribanda-banda riri Hekalu ririroakwa ni at’u, nami nindaaka ringine risiroakwa ni at’u kwa siku t’ahu thu.’ ” 59Hatha wo ushahidhi uwo nawo k’augwiranire bule.

60Ndo ye Mulombi mubomu mwenye akirungarara mbere za ro Baraza ra athumia na akimuza Jesu akiamba, “Mbona k’udzigidzya kit’u. Zho manenazho ano at’u ni jeri?” 6114:61 Akinyamala zii: Isa 53:7; Mar 15:3-5; Mwana wa Mulungu: 15:39Ela Jesu akinyamala zii, k’adzigidzyire kit’u. Ye Mulombi mubomu mwenye akimuza kaheri, akiamba, “We ndiwe ye Masihi Mwana wa Mulungu?”

6214:62 Zabu 110:1; Dani 7:13; Math’ 22:44; 24:30; Mar 13:26; Luk 21:27Jesu akidzigidzya akiamba, “Ee ndimi. Nanwi mundamona Mwana wa Mudamu akelesi mukono wa kurya wa Mulungu mwenye nguvu, na anadza kuno a dzulu za maingu ga ko dzulu.”

6314:63-64 Math’ 26:65Kusikira vizho ye Mulombi mubomu mwenye akitharura nguwoze kwa kutsukirwa, akiamba, “Vino funa haja ya mashahidhi angine? 64Nyosi mudzasikira zho amukufuruzho Mulungu. Vidze munaona baha humuhendedze be vino?” Na osi makikira luhande lumwenga lwa kuamba anav̱irya alagwe. 6514:65 Isa 50:6; 53:5; Luk 7:16Angine o hatha makikwatya kumutsuhira mahe na makimufunga kizuzu, makimupiga makonde kuno manamwamba, “H’aya nena ni h’ani ye adziyekupiga?” Na o shikari makimuhala na makimupiga mahi.

P’et’ero anamukana Jesu

Math’ayo 26:69-75; Luka 22:56-62; Johana 18:15-18, 25-27

66P’et’ero were achere ko muhalani kwa ye Mulombi mubomu mwenye, hakidza muhendzi wa kazi wa kiche wa ye Mulombi mubomu. 67Bai arihomona P’et’ero anaoha moho, wamulolat’o gonya akimwamba, “Uwe nawe udzakala u hamwenga na Jesu wa Nazareth’i?” 68P’et’ero akikanaiza akiamba, “Simumanya, kwandza hatha go unenago k’aganing’alira.” Naye tw’ee achambola ko ndze ko muv̱iryani, na jogolo rikihenda hee.

69Ye musichana akimona haho naho na akikwatya kuambira ao mariokala maimire haho, akiamba, “Yuyu naye ni mumwenga waho.” 70P’et’ero akiakanaiza kaheri, ela k’avitoere ao mariokala haho makimwamba P’et’ero, “Uwe be u mumwenga waho kamare, kwandza hatha kwenu ni Galilaya t’i.”

71Ndo P’et’ero akiandza kulani na kuapa, akiamba, “Hachi ya Mulungu kamare yuyu mut’u mumuhadzaye be simumanya.”

7214:72 14:30Haho henye jogolo rikiika lwa hiri na P’et’ero akikumbukira zho Jesu arizhokala adzamwambira kukala, “Kabila jogolo k’aridzaika k’ana mbiri, undanikana k’ana t’ahu.” P’et’ero arihoririkana vizho akiandza kurira kare kwa utsungu.

15

Jesu anahirikwa kwa P’ilato

Math’ayo 27:1-2, 11-14; Luka 23:1-5; Johana 18:28-38

1Vikara kurihocha na madzach’a maitsi genye, o alombi abomu, alimu a Sheria, athumia a Kiyahudi hamwenga na baraza rosi, mahenda mipango yao. Bai makimuhala, makimufunga na makimuhirika kwa P’ilato ariye were nde luwali wa jimbo riro.

215:2 Math’ 27:11Marihofika kuko P’ilato akimuza Jesu akiamba, “Vidze we ndiwe muthawali wa Ayahudi?” Jesu akimudzigidzya akimwamba, “Uwe udzanena.”

315:3-5 Joh 19:9; Mar 14:61O alombi abomu makimusingizira maut’u manji gasigofwaha. Ela iye Jesu mwenye tha k’ajibire kit’u, wanyamala zii. 4Ye P’ilato akimuza kaheri akiamba, “Udzagasikira go maut’u manji madzigokushithakira?” 5Na here ho chaho Jesu akithuwa kumunyamalira. Vivi vikimumasha P’ilato.

Jesu anahukumiwa kwalagwa

Math’ayo 27:15-26; Luka 23:13-25; Johana 18:39–19:16

6Bai here adha ra P’ilato were kila makathi ga sikuk’uu ya P’asaka ni kuavugulira mufungwa mumwenga mandiyemutsagula enye. 7Vikara kwereko mut’u mumwenga kifungoni ariyeifwa Baraba. Iye na andziye mere mapatikana na makosa ga kugwaga rabusha na kwalaga kwa ut’u wa kukahala uthawali wa Kirumi. 8Ndo at’u marihokala madzadzala ndii ho ha P’ilato, makikwatya kumwambira ye P’ilato aahendere here aahenderazho siku zosi.

915:9-12 Math’ 27:11Bai P’ilato akiauza akiamba, “Vidze munahendza nimuvugulire yuno muthawali wa Ayahudi?” 10Kwani P’ilato wamanya kukala o alombi abomu madzamushithaki Jesu kwa sababu ya wivu thu. 1115:11-14 Mahe 3:13-14Ela o alombi abomu makiavuga akili o at’u kwamba hat’u ha kuamba arichizwe Jesu, maambe mavugulirwe Baraba.

12P’ilato akiauza kaheri o at’u akiamba, “Vikara yuno mumwihaye muthawali wa Ayahudi nimuhendedze?”

13O at’u makipiga k’ululu kaheri na kuamba, “Musulubishe!” 14P’ilato akiauza akiamba, “Kwani adzakosani kibomu?” Ela o hatha makikaza kupiga k’ululu kuamba, “Musulubishe!”

1515:15-20 10:34Vikara kwa kukala P’ilato were anamala kufwahiza ro kundi ra at’u waambozera Baraba, gonya akiamuru Jesu apigwe vikotho, ndo akimulazha ende akasulubiwe.

Shikari manamuv̱udhya Jesu

Math’ayo 27:27-31; Johana 19:2-3

16Bai Jesu akihalwa ni shikari na machenda naye muryahu muhalani mwa nyumba ya luwali ambamo mumo ndo k’ambi ya jeshi, gonya makiaiha o andziyao osi. 1715:17 Luk 23:11Makihala riguwo ra rangi ya zambarau makimuvika, makitengeza kiremba cha miya makimuvika kitswani. 1815:18 Math’ 27:11Gonya makikwatya kumuv̱udhya na kumulamusa makiamba, “K’una ut’u muheshimiwa muthawali wa Ayahudi!” 1915:19 14:65Kidza makimupiga kitswani na mudhath’a, makimutsuhira mahe, makidzihendesha kupiga mavindi na makizama mbereze hatha vidhangu zhao vikigut’a ts’i. 20Marihokala madzamuv̱udhya zha kuthosha, mamuvula ro riguwo ra zambarau, makimuvika zo nguwoze kaheri, makimuthongozha kwendamusulubisha.

Jesu anasulubiwa

Math’ayo 27:32-44; Luka 23:26-43; Johana 19:17-27

2115:21 Arum 16:13Marihokala makwendani, makimuthungana mut’u aifwaye Simoni Muk’irene ala mashambani, naye makimulazimisha autsukule wo musalaba wa Jesu. Yuyu Simoni nde babaye Alekizanda na Rufo. 22H’aya ndoo vivi hatha makimufisha Jesu hat’u haifwaho Gologoth’a, ambaho manaye ni Ribeshe ra Kitswa. 23Na haho bai makimup’a divai ya kutsanganywa na manemane anwe, ela Jesu akiikahala. 2415:24 Zabu 22:18Marihogonya kumusulubisha, mahala zo nguwoze makizigazha kwa kuhenda kuzipigira k’ura maone ni h’ani andahala hiyo.

25Wakathi manamusulubisha were ni saa t’ahu za madzach’a. 2615:26 Math’ 27:11Ho dzulu za wo musalaba makihala kibao makindhika ro kosa mariromushithakira: Muthawali Wa Ayahudi.2715:27 Isa 53:12Na kidza makiasulubisha aivi airi hamwenga na Jesu, mumwenga mukono wa kurya, na mungine mukono wa kumots’o. [ 28Kahi za ngira ii go Maoro gakithimira garigoamba,

“Wathalwa jao mwenga na enye dambi.”]

2915:29-32 Zabu 22:7; 109:2515:29 14:58Bai o at’u mariokira na haho arihosulubiwa Jesu, mamusholera, makithukusa vitswa zhao kikav̱udhye, makiamba, “H’aya, kw’aamba undaribanda ro Hekalu na uriake kwa siku t’ahu vino? 30H’aya dziokole mwenye be vivi. Thima kula ho musalabani.”

31Na o alombi abomu na alimu a Sheria nao makimusholera dza vizho zha akizi a ngira. Makiamba, “Waokola at’u angine, ela vino k’adima kudzakola mwenye. 3215:32 Math’ 27:11Vikara nahulole chamba ye Masihi muthawali wa Iziraeli, andathima kula ho musalabani. Akithima fundaona na fundamuamini.” Na o at’u airi mariosulubiwa hamwenga naye kidza nao mamusholera dza vizho zha o angine.

Jesu anamarigizika

Math’ayo 27:45-56; Luka 23:44-49; Johana 19:28-30

3315:33 Amo 8:9Bai bada ya Jesu kusulubiwa, ts’i yosi yagit’ana kiza kuandzira saa sitha muhadhi saa chenda. 3415:34 Zabu 22:1Inafika saa chenda, Jesu akirira na sauthi bomu akiamba, “Eloi Eloi, lama sabakithani?” Ambazho manaye ni kuamba, “Mulungu wangu, Mulungu wangu, mbona udzaniricha?”

35Kusikira vizho angine kahi za ao at’u mariokala maimire haho makiamba, “Sirikizani, anamwiha Elija benwi!” 3615:36 Zabu 69:21Ndo mumwenga wao akikot’a malo achendavwika buwa kahi za siki, akiridunga mudhath’ani akimup’a Jesu anyunye. Akiamba, “Richani hulole chamba Elija andakudzamuthinya.” 37Jesu akipiga k’ululu na akimarigizika. 3815:38 Kumbo 26:31; Aebu 10:19-20Na yo p’azia iriyokala kahi za ro Hekalu yapashuka ikigazhika p’ande mbiri, kula dzulu hatha ts’ini. 3915:39 1:1; 3:11; 14:61; Math’ 27:54Ye mubomu wa shikari ariyekala aimire haho hehi naye, arihoona viryahu adzizhorira na kumarigizika akiamba, “Mut’u yuyu were ni Mwana wa Mulungu jeri.”

4015:40-41 Luk 8:1-3Na haho were hana anaache manavilolera kwa kure. Kahi za ao mariokala haho were ni Maryamu Magidalena, na Maryamu mameye Jakobu muthithe na Jose, na mwanamuche mungine aifwaye Salome. 41Aa na anaache angine anji makala makimuthuwa na kumuhumikira Jesu arihokala ko Galilaya, nao mambuka na Jesu muhaka ko Jerusalemu.

Kuzikwa kwa Jesu

Math’ayo 27:57-61; Luka 23:50-56; Johana 19:38-42

42Siku iyo were ni siku ya kuthayarishira Sabato. Vikara kabila dzuwa k’aridzatswa, 43mut’u mumwenga ariyeifwa Josefu wa Arimath’ea wakwenda kwa P’ilato bila woga kwendaumala mwiri wa Jesu, akauzike. Josefu yuyu were anagofwewa ni ro Baraza rosi na kidza were anauthariza uthawali wa Mulungu. 44P’ilato wamashwa ni zho zha kukala adzafwa kare. Kwa vizho akimwiha ye mubomu wa shikari akimuza chamba adzamarigizika kare. 45Arihoambirwa ni ye shikari kukala ni jeri adzafwa, akimuruhusu Josefu ahale wo mwiri. 46Josefu akigula ts’andza ya kitani, akiuthinya na akiulinga-linga iryahu ts’andza ya kitani na achendaulaza kahi za mbira iriyohenda kutsongwa iweni. Gonya akihala iwe bomu akiripingilisa rikifinikira wo mulomo wa yo mbira. 47Maryamu Magidalena na Maryamu mameye Jose mahaona ho arihozikwa.

16

Kufufuka kwa Jesu

Math’ayo 28:1-8; Luka 24:1-12; Johana 20:1-10

1Vikara siku ya Sabato irihokala idzakira, Maryamu Magidalena, Salome na Maryamu mameye Jakobu machendagula mavumba kwamba makamumwagire. 2Bai madzach’a maitsi siku ya kwandza ya wiki, dzuwa ririhokala ridzapashula ingu, machenda ko mbirani.

3-4Mo ngirani makiuzana-uzana makiamba, “Ni h’ani andehupingilisira ro iwe kula ho mulomoni ha yo mbira?” Naro be were ni iwe bomu. Marihofika na kutsuha matso makiona kumbe rere ro iwe ridzagonya kare kupingiliswa k’anda. 5Bai machangira mo ndani ya mbira makiona muvulana akelesi luhande lwa mukono wa kurya na adzavala valo raruhe tse! Vikiangalaza kare.

616:6 8:31Ela ye muvulana akiambira, “Visimwangalaze, amba munamumala Jesu wa Nazareth’i ariyesulubiwa, k’aho haha adzafufuka. Lolani, samba maulaza haha mino! 716:7 14:28; Luk 24:34Vikara vivi uyani mukaambire o anafundzie haswa P’et’ero maneno gaga, ‘Andamuthangulia kwenda Galilaya, kuko ndiko mundikomona here arizhomwambira.’ ”

8Kwa vizho machambola haraka zhomu mo mbirani kuno miri inaavina ut’u wa kwangalaza kwa wo woga. Makimbola malo genye. Ngira yosi k’amanenere na mut’u kwani woga were udzaadzala zhomu.

Jesu anamwambolera Maryamu Magidalena

Math’ayo 28:9-10; Johana 20:11-18

[ 9Arihokala adzafufuka yo siku ya kwandza ya wiki na madzach’a, bai kwandza kamare wamwambolera Maryamu Magidalena ariyekala wamwamboza p’ep’o afungahe ho nyuma-nyuma. 10Naye Maryamu achendaambira aryahu mariokala osi, nao were madzadzalwa ni kigondzi na were manarira. 11Marihomusikira Maryamu Magidalena anaamba Jesu a moyo hatha adzamona na dzitsore, k’amakuluhirire bule.

Jesu anaambolera anafundzi airi

Luka 24:13-35

12Kidza badaye waambolera lwazu anafundzi airi, naye umbore were ridzakala ringine. Ao mariombolerwa ni Jesu mere ma ngirani manenda mashambani. 13Kuona vizho makiuya machendaambira o andziyao ela hatha vizho ao nao k’amakuluhirire.

Jesu anaambolera o anafundzie kumi na mumwenga

Math’ayo 28:16-20; Luka 24:36-49; Johana 20:19-23; Mahendo 1:6-8

14Mwisho kamare akiambolera lwazu o anafundzi kumi na mumwenga, nao were makeresi makungizani riziki. Naye Jesu akiadumulira kwa kutsakuluhira kwao, na mioyo yao mikomu mana k’amaakuluhirire aryahu mariokala madzamona arihokala adzafufuka. 1516:15-16 Math’ 28:19Akiambira, “H’aya bai endani kahi za urumwengu wosi mukauhubiri Uv̱oro Udzo wa Mulungu kwa at’u a kila samupuli. 1616:16 Mahe 2:38Iye andiyekuluhira na kubat’izwa yundaokoka, na iye ariye k’andakuluhira yundahukumiwa. 1716:17 Mahe 8:7; 16:18; Luga: Mahe 2:4; 10:46; 19:6; 1 Akor 14Na ao makuluhirao mandagerwa miv̱ano ii ya wadimi. Kwa dzina rangu mandamboza p’ep’o na mandanena na luga nyingine. 1816:18 Nyoka: Luk 10:19; Mahe 28:3-6; Kuhola: Mahe 4:30; 5:16; 8:7; Jako 5:14-15Mandagwira nyoka na k’amandaaluma, na hatha makinwa ut’u wa kwalaga, k’amandafwa kamare, mandaaikira mikono akongo nao mandahola.”

Jesu anenda dzulu mulunguni

Luka 24:50-53; Mahendo 1:9-11

1916:19 Math’ 22:44Bai Bwana Jesu arihogonya kunena nao, akinulwa achenda dzulu mulunguni, akikelesi mukono wa kurya wa Mulungu. 2016:20 Aebu 2:4Ndo o anafundzi machenda kila hat’u, kuhubiri Uv̱oro Udzo wa Mulungu, kuno Mulungu anahenda kazi hamwenga nao. Na lola ye Mulungu wahenda wo uv̱oro uonewe kukala ni wa jeri kwa kuagera wadimi wa kuhenda miujiza.]