Agalatia

Baruwa ya P’aulo kwa

AGALATIA

Uthongodhyeri

Baruwa ii yandhikwa ni P’aulo. Kabila k’adzamukuluhira Jesu wakala akiatesa sana aryahu at’u mariokala manamuthuwa Jesu. Ela siku mwenga Jesu akimwambolera na akimutsagula akale muhumwi.

Bai wakathi mumwenga P’aulo na Barinaba makwendahubiri Uv̱oro Udzo wa Mulungu kahi za jimbo ra Galatia.

Makiandzisha makanisa kuko. Kahi za ao at’u mariomukuluhira Jesu, angine were ni Ayahudi, ela angine were si Ayahudi bule. Angine kahi za aryahu Ayahudi, mamupatisha thabu P’aulo sana. At’u aa makala manafundisha at’u kukala mut’u akimukuluhira Masihi, ni Muyahudi, si Muyahudi, suthi athuwe Sheria zosi za Kiyahudi, haswa kwangizwa lwembeni. H’aya zho mbai bai, makala manaambira at’u kukala iye P’aulo si muhumwi bule, mana anakahala mafundisho gao.

Lengo ra baruwa ii

Bai kirichomuhendya P’aulo andhike baruwa ii, were ni kupinga gaga mafundisho ga ulongo. Naye anaandza kwa kuambira kukala iye ni muhumwi ariyetsagulwa ni Bwana Jesu na akimup’a kazi ya kuambiriza Uv̱oro Udzo at’u mario si Ayahudi. Kidza gago mafundishoge gakubaliwa hatha ni o ahumwi kuko mudzi wa Jerusalemu (1:11–2:21; Mahendo 15:1-21).

Kit’u kingine kirichomuhendya andhike baruwa ii, ni kuambiriza ao Agalatia kukala, mut’u k’ahendywa muhachi kwa kuthuwa Sheria, ela anahendywa muhachi kwa kumukuluhira Jesu. P’aulo anahumira mufano wa Burahemu kueleza dzulu za viryahu mut’u adimazho kuhendywa muhachi. Burahemu wahendywa muhachi ni Mulungu kwa kumukuluhira iye Mulungu thu, si kwa kuthuwa Sheria (3:1–4:31).

Maut’u garigo mumu

Mwandzo wa baruwa 1:1-5

Uv̱oro Udzo ni mumwenga thu 1:6-10

Mulungu arizhomutsagula P’aulo akale muhumwi 1:11-24

P’aulo anakubaliwa ni ahumwi 2:1-10

P’aulo anamuchemera P’et’ero 2:11-21

Mut’u k’ahendywa muhachi ni kuthuwa Sheria 3:1-14

Sheria k’aidima kufuta kilagane cha Mulungu 3:15-18

Sababu iriyohenda Sheria ya Musa kudza 3:19-25

Ana a Mulungu 3:26–4:7

P’aulo anaambira Agalatia mauuyire ujeri 4:8-20

Mufano wa ana airi a Burahemu 4:21–5:1

Kahi za Masihi, kwangizwa lwembeni k’akuna mana yoyosi 5:2-12

Kuishi maisha galongozwago ni Roho wa Mulungu 5:13-26

Tsukuliranani mizigo 6:1-5

Ulayacho ndo undichovuna 6:6-10

Maadho ga mwisho-mwisho 6:11-18

Mwandzo wa baruwa

^1-21:1 1:11-12; Arum 1:5; 1 Akor 9:1-21:2 1 Akor 16:1Baruwa ii ninayandhika mimi P’aulo, hamwenga na ndugu osi nirio nao haha. Mimi ni muhumwi, na sitsagulirwe ni mut’u nikale muhumwi hedu kuhumwa ni anadamu. Mimi natsagulwa ni Jesu Masihi na Mulungu Baba, ariye iye nde ariyemufufula Jesu. Ninandhika baruwa ii kwa makanisa ga Galatia.

³Bai nema na dheri kula kwa Mulungu Baba na Bwana wehu Jesu Masihi, navikale kwenu. ⁴1:4 2:20; Math’ 20:28; Joh 1:29; 2 Akor 5:21; Aefe 5:2; 1 T’imo 2:6; Tit 2:14; Aebu 9:12-14, 26; 1 Joh 5:19Jesu Masihi wahenda kudzilazha mwenye afwe kwa ut’u wa dambi zehu. Naye wahenda vivi ili afwamboze kula kahi za uthiriri wa urumwengu uu. Vivi wavihenda kwa kukala vizho ndizho Mulungu, Babiyehu arizhokala wapanga. ⁵Bai iye Mulungu naagerwe nguma hatha kare na kare! H’aami.

Uv̱oro Udzo ni mumwenga thu

⁶1:6 Aebu 12:15Ninwi be munanishangaza sana! Dzuzi haha be munamuricha kare iye ariyemwiha muishi kahi za nema ya Masihi, na munathuwa uv̱oro mungine wenye. ⁷1:7 5:8, 10; 2:4; Mahe 15:1, 24Si kwamba kuna Uv̱oro Udzo mungine, ela kuna at’u mario manamubudzya akili kwa kumala kuugaluza uwo Uv̱oro Udzo wa Masihi. ⁸1:8-9 1 Akor 16:22Ela hatha siswi, hedu malaika kula mulunguni, akadzamwambiriza uv̱oro mungine mbali na uwo Uv̱oro Udzo furiomwambiriza, naalaniwe kare na kare. ⁹Gaga fwamwambiriza kare haho nyuma-nyuma, ela bai ninagauyira kaheri. Mut’u yoyosi akimwambiriza uv̱oro mungine mbali na uwo Uv̱oro Udzo muriwouhokera, naalaniwe kare na kare. ¹⁰1:10 1 Ath’es 2:4-6Nikinena vivi, be namala kumufwahiza Mulungu h’akeye, simala kumufwahiza mwanadamu bule. Mana kalaho nichere kumala kumufwahiza mwanadamu, be ngere si muhumiki wa Masihi bule.

Mulungu arizhomutsagula P’aulo akale muhumwi

¹¹1:11-12 1:1Mana namala mumanye ndugu zangu kukala, uwo Uv̱oro Udzo niriokudzamwambiriza mimi kuko kwenu, be k’autungirwe ni mudamu bule. ¹²Siugererwe, hedu kuufundishwa ni mut’u yoyosi, ela naupata kukirira kwa ugunulo wa Jesu Masihi.1:12 Haha hanadima kumanisha vivi, ‘ela Mulungu ndiye ariyenigunulira Jesu Masihi’ hedu, ‘ela naugunulirwa ni Jesu Masihi.’

¹³1:13-14 Mahe 8:3; 9:1; Afil 3:5-6; 1 Akor 15:9Ninwi mwasikira vizho nirizhokala nikiishi wakathi nirihokala ni kahi za dini ya Kiyahudi. Mut’u mimi nakala nikiritesa sana ro kanisa ra Mulungu. Najeza here nirizhodima nihakikishe kukala nidzaralaga. ¹⁴Ayahudi anji, murika wangu were k’amanifika bule kahi za kuthuwa dini ya Kiyahudi. Mut’u mimi were nina chadi sana na maadha ga akare ehu.

¹⁵1:15-16 Jere 1:5; Mahe 9:3-5; 22:21; Arum 1:5; 1 Akor 9:1; 15:10Ela bai Mulungu were wanithenga k’anda hangu mumo ndanini mwa m’ama, na kwa nemaye akiniha nimuhumikire. ¹⁶Bai akiona ni vidzo ananyese iye Mwanawe. Naye wananyesa iye Mwanawe ili niambirize at’u mario si Ayahudi Uv̱oro Udzo dzulu za kwakwe. Vikara iye Mulungu arihohenda vizho, senderemala mashauri kwa mut’u, ¹⁷na sendere kuko Jerusalemu kwendaonana na aryahu at’u mariokala ahumwi mbere zangu. Kit’u nirichohenda, ni kwamba nauka mara mwenga nichenda Warabuni na badaye nikiuya Damesiki. ¹⁸1:18 Mahe 9:26-28Nakwenda Jerusalemu bada ya miaka mihahu kukira. Lengo ra kwenda kuko were ni nikamanyane na K’efa1:18 K’efa na P’et’ero ni iye mut’u mumwenga. K’efa ni dzina ra Kiyahudi na P’et’ero ni dzina ra Kiyunani ela mana yao ni yo mwenga, iwe. t’ot’ot’o. Bai nirihofika kuko, nakala na K’efa kwa muda wa siku kumi na ts’ano. ¹⁹1:19 Math’ 13:55Na kuko sionere muhumwi mungine yoyosi isihokala iye K’efa na Jakobu, nduguye Bwana Jesu. ²⁰Gaga nigandhikago si ga ulongo bule, ni ga ujeri, hatha iye Mulungu ni shudhia. ²¹1:21 Mahe 9:30Badaye nirihombola kuko Jerusalemu nakwenda kahi za jimbo ra Siria na ra Kilikia. ²²Wakathi uwo, go makanisa ga Masihi kahi za riro jimbo ra Judea, were k’agadzanona bule. ²³Hatha were manahenda kusikira na at’u kukala, “Yuyahu mwanamulume ariyekala akifutesa, be vivi adzauya anaambiriza at’u dzulu za riro kuluhiro, ut’u ariwo were anamala kuwalaga kamare.” ²⁴Kwa vizho makimulika Mulungu kwa ut’u wangu.

P’aulo anakubaliwa ni ahumwi

¹2:1-10 Mahe 15:1-192:1-2 1 Akor 15:2; Afil 2:16; Barinaba: Mahe 4:36; Tito: 2 Akor 2:13Bai bada ya miaka kumi na mine, nakwenda Jerusalemu kaheri. Charo kiki nakwenda na Barinaba. Furihokala funenda, fwamuhala Tito fuchenda hosi. ²2:2 2:6, 9Kuko Jerusalemu nakwenda kwa kukala Mulungu were wanigunulira nende kuko. Vikara nirihofika kuko, naavuha k’anda aryahu marioambwa ndo vilongozi a kanisa na fukisumurira. Nikiaeleza lwazu uryahu Uv̱oro Udzo niuhubirio at’u mario si Ayahudi. Nahenda vivi, ili iryahu kazi niriyohenda na niriyo nichere kuihenda hatha vivi, isikale ya kihuhu bule. ³Na were funa Tito, mut’u ariye si Muyahudi, ni Muyunani, ela o vilongozi k’amaambire, “Chaa suthi angizwe lwembeni.” ⁴2:4 1:7; 5:1, 13; Mahe 15:1, 24; 1 Akor 9:21Uv̱oro uwo wa kwangizwa lwembeni, wakudza na at’u mariodzihendya kukala ni ndugu na makidzangiza kahikahi zehu kisiri. Lengo rao were ni kuchunguza na kuhunongera uhuru wehu furio nao kahi za Masihi Jesu, na mafuhendye atumwa a Sheria ya Kiyahudi. ⁵Bai gago gao k’afugakubalire hatha vichache, mana were funahendza uwo ujeri wa Uv̱oro Udzo uenderere kukala nanwi. ⁶2:6 Arum 2:11Hatha ao at’u mario manaambwa ni vilongozi, kidza k’amangezere chochosi zaidhi ya gago nifundishago. Na chamba ni vilongozi a namuna yani, mino gago k’aganithethenya. Mana Mulungu k’aamba mut’u ni mudzo hedu si mudzo, kwa kumulola kwa uso. ⁷2:7 1:15-16; Arum 1:5Bai ao mamanya kukala Mulungu wanip’a kazi ya kuhubiri Uv̱oro Udzo kwa o at’u mario si Ayahudi, dza viryahu arizhomup’a P’et’ero kazi ya kuhubiri Uv̱oro Udzo kwa Ayahudi. ⁸Mana iye Mulungu ariyehenda kazi na P’et’ero kahi za kaziye ya uhumwi kwa Ayahudi, nde iye ariyehenda kazi nami kahi za uhumwi wangu kwa at’u mario si Ayahudi. ⁹Ndo o ano Jakobu, K’efa, na Johana, mario were manaambwa ndo vilongozi abomu, makifuunga mukono mimi na Barinaba, mana maona viryahu Mulungu arizhonip’a kazi ii ya mana. Kwa vizho fukikubaliana kukala, ao maahubiri Ayahudi, sino swi fuahubiri at’u mario si Ayahudi. ¹⁰2:10 Arum 15:26Kit’u marichofuvoya, ni kwamba fusiasahau o ndugu masikini kuko Jerusalemu. Nami kicho be were ni kit’u ambacho ni thayari sana kukihenda.

P’aulo anamuchemera P’et’ero

¹¹Vikara K’efa arihokala adzire kuko Anitiokia, namuchemera mbere za at’u, mana wakala anahenda maut’u garigo si karakara. ¹²2:12 Mahe 11:3Wakathi arihokala adzire kuko, wakala akirya chakurya na ndugu mario si Ayahudi. Ela siku mwenga kurihokala kudzire at’u mariokala madzahumwa ni Jakobu, K’efa wadzithenga akikala k’arya nao kaheri. Na wahenda vivi kwa kukala were anaagoha o Ayahudi mariokala manaamba kukala ndugu mario si Ayahudi, suthi mangizwe lwembeni. ¹³Bai aryahu ndugu a Kiyahudi marihoona viryahu, ao nao makidzangiza kahi za kuko kudzihendya kwa K’efa, vivi zhamuhendya Barinaba naye achangira kahi za ko kudzihendya kwao.

¹⁴Vikara nirihoona vizho mahendazho k’avithuwana na uwo ujeri wa Uv̱oro Udzo, nikimuchemera ye K’efa mbere zao osi. Nikiamba, “Uwe u Muyahudi, ela ko k’uishi here Muyahudi, unaishi here mut’u ariye si Muyahudi. H’aya vikara una hachi yani, kualazimisha at’u mario si Ayahudi maishi here Ayahudi? ¹⁵Siswi fwazhalwa Ayahudi, na k’ahudziona kukala hu adambi dza here huaonazho at’u mario si Ayahudi. ¹⁶2:16 3:10-12; Arum 3:20-30Ela hatha vizho, funamanya kukala mut’u akimukuluhira Jesu Masihi, ndizho anahendywa muhachi, si kwa kuthuwa Sheria ya Kiyahudi. Ndosa hatha siswi fwamukuluhira Masihi Jesu, ili kukirira na iye Masihi, fuhendywe ahachi. Kwa kukala k’akuna mudamu adimaye kuhendywa muhachi kwa kuthuwa Sheria. ¹⁷2:17 Arum 2:17–3:20Vikara chamba kuko kumukuluhira Masihi afuhendye ahachi, be vinafuhendya fuonewe ni at’u kukala fu ‘adambi,’ vidze, yuno Masihi ni muhumiki wa dambi? Hatha bule! ¹⁸Bai vit’u virizho nagonya kuvibanda-banda, gonya nikwache kuvijenga lusha, nindakala ninanyesa lwazu kukala, ninahenda dambi jeri. ¹⁹2:19 6:14; Arum 7:6; 6:2-4Kwani mimi nakala nikiithuwa sana yo Sheria, ela nikidzaifwerera, ili maisha gangu nimuishire Mulungu. ²⁰2:20 1:4; Joh 17:23; Arum 8:10-11; 2 Akor 5:14Mimi nami nasulubiwa na Masihi, kwa vizho vivi mimi simi niishiye kaheri, ni iye Masihi nde aishiye ndani mwangu. Na gago maisha nigaishigo vivi, be ninagaishi kwa kumukuluhira iye Mwana wa Mulungu. Iye wanihendza zhomu, hatha akidzilazha alagwe kwa ut’u wa mimi. ²¹Na yo nema ya Mulungu sidima kuikahala bule. Kwani kalaho mut’u anahendywa muhachi kwa kuthuwa Sheria ya Kiyahudi, be ngere iye Masihi wafwa bule.”

Mut’u k’ahendywa muhachi ni kuthuwa Sheria

¹3:1 5:7H’enwi Agalatia azuzu! Ni h’ani ariyemuloga? Ye Jesu Masihi, be waelezwa lwazu-lwazu kwenu kidza mbere za kila mut’u, kukala iye wasulubiwa kwa ut’u wenu. ²3:2-5 4:6; Arum 8:9-16; 2 Akor 3:6, 17Namala nimuze kit’u kimwenga: Ye Roho, mwamuhokera kwa kukala were munathuwa Sheria ya Kiyahudi, hedu mwamuhokera kukirira na Uv̱oro Udzo muriwombirizwa na mukiukuluhira? ³Yani mu azuzu namuna iyo nwi? Mwaandza t’ot’ot’o kumusikira Roho Mweri, vino munamala kumarigiza kwa nguvu zenu enye? ⁴3:4 4:11Vikara zo thabu zosi murizopata, were ni za kihuhu? Naona were si za kihuhu bule. ⁵Kwa vizho Mulungu wamup’a Roho Mweri na akihenda miujiza kahi zenu, kwa kukala mwaukuluhira uwo Uv̱oro Udzo muriwombirizwa, si kwa kukala were munathuwa Sheria.

⁶3:6 Mwan 15:6; Arum 4:3Muloleni mut’u here Burahemu, “Burahemu wamukuluhira Mulungu, na kwa ut’u uwo Mulungu akimuhendya muhachi.” ⁷3:7 Arum 4:11-12Kwa vizho manyani kukala aryahu mario manamukuluhira Mulungu, be ndo ana a Burahemu jeri. ⁸3:8 Mwan 12:3Maoro ganena kimbere kukala aryahu at’u mario si Ayahudi, makikuluhira, Mulungu andaahendya ahachi. Gago Maoro ganena Uv̱oro Udzo kwa Burahemu gakiamba, “Kukirira kwako, makabila gosi gandahaswa.” ⁹3:9 Arum 4:16Kwa vizho aryahu at’u mario manamukuluhira Mulungu, ni kuhaswa hamwenga na Burahemu, mut’u ariyekala anamukuluhira Mulungu.

¹⁰3:10 Kumbu 27:26; Jako 2:10Bai at’u osini mario manaitegemea yo Sheria, be malaniwa. Kwani Maoro ganaamba kukala, “Mut’u ariye k’andaenderera kugathuwa gosi gago garigondhikwa kahi za yo Sheria ya Musa, walaniwa.” ¹¹3:11 Haba 2:4; Arum 1:17; 3:20Vikara vi lwazu kukala iyo Sheria be k’aidima kumuhendya mut’u yoyosi akakala muhachi mbere za Mulungu, kwa kukala Maoro ganaamba, “Mut’u muhachi andaishi kwa kuluhiro.”3:11 Mana nyingine ya maneno gaga ni, ‘Mut’u muhachi kukirira kwa kuluhiro, andaishi.’¹²3:12 Alaw 18:5; Arum 10:5Iyo Sheria be k’aina uhusiano wowosi na kuluhiro. Ela hat’uhe Maoro ganaamba, “Ahendaye gago ga Sheria, andaishi kahi za gago ga Sheria.” ¹³3:13 Kumbu 21:23; Arum 8:3; 2 Akor 5:21Ela iye Masihi wafukombola kula kwa iyo lana ya Sheria, naye wafukombola kwa kuihala iye yo lana. Mana Maoro ganaamba, “Mut’u yoyosi agozhwaye muhini, walaniwa.” ¹⁴3:14 3:2-5; Joe 2:28-29Kwa vizho Masihi Jesu arihofukombola, wahenda garyahu madzo-madzo arigo Mulungu wamulaga Burahemu, gadime kugerwa aryahu at’u mario si Ayahudi nao. Na pia kwa kukuluhira, siswi fudime kumuhokera ye Roho Mweri furiyemulagwa ni Mulungu.

Sheria k’aidima kufuta kilagane cha Mulungu

¹⁵Ndugu zangu, tharizani nihumire mufano muumanyao: At’u makiika kilagane na makindhikishirana, be k’akuna adimaye kukibanda cho kilagane, hedu kuchangeza na ut’u ungine. Bai vizho ndizho virizho hatha na kilagane cha Mulungu. ¹⁶3:16 Mwan 12:7; 17:7-8Mulungu waika ahadi na Burahemu, na mut’u wa lukololwe. Maoro k’agaamba kukala Mulungu waika ahadi na Burahemu na at’u a lukololwe, yani at’u anji. Hatha. Ganaamba, “Mut’u wa lukololwe,” ambaye mut’u yuyu ni mumwenga, na ni iye Masihi. ¹⁷3:17 Kumbo 12:40Bai nimalazho kunena ni vivi: Mulungu waika kilagane na Burahemu. Sheria ya Musa yo yakudza bada ya miaka magana mane na mirongo mihahu, kula haho kirihoikirwa cho kilagane. Kwa vizho Sheria k’aidima kukifuta cho kilagane, hatha ikaihendya yo ahadi ya Mulungu ikakala k’aina mana. ¹⁸3:18 Arum 4:14; 11:6Mana kalaho zawadi ya Mulungu inapatikana kwa kuthuwa Sheria, be ngere k’aipatikana kwa ahadi. Ela Mulungu kwa nema ya kwakwe wamup’a Burahemu kwa ngira ya ahadi.

Sababu iriyohenda Sheria ya Musa kudza

¹⁹3:19 Arum 4:15; Malaika: Mahe 7:38, 53; Aebu 2:2Vikara, yo Sheria ya Musa were ina mana yani? Sheria iyo were yaikwa kwa ut’u wa makosa. Sheria were yaikwa ihende kazi muhaka haryahu andihokudzirira ye mut’u wa lukolo lwa Burahemu ariyelagwa kukala andakudza. Mulungu walazha iyo Sheria kwa Musa kukirira na malaika, na Musa akikala nde mugwizanyi wa anadamu na Mulungu. ²⁰3:20 Kumbu 6:4Vikara mugwizanyi anahendzekana hat’u hariho hana at’u airi maikao kilagane. Ela Mulungu ye, ni mumwenga.

²¹3:21 Arum 7:13; 8:2Vidze, yo Sheria ikale inapinga ahadi za Mulungu be zho? Hatha bule! Kalaho Sheria ina wadimi wa kuap’a anadamu uzima wa kare na kare, be ngere at’u manahendywa ahachi kwa kuithuwa iyo. ²²3:22 Arum 3:9-30; 11:32Ela Maoro ganaamba kukala urumwengu wosi udzafungwa ni dambi. Kwa vizho iryahu ahadi ariyolaga Mulungu, inalazhwa kwa kumukuluhira Jesu Masihi. Na ao makuluhirao manaihokera. ²³3:23 4:3Siswi fwakala fudzafungwa here mahabusu ni Sheria, muhaka wakathi uryahu Mulungu arihofugunulira kukala mut’u ahendywa muhachi kwa kumukuluhira Masihi. ²⁴3:24-25 Arum 10:4Bai Sheria ndo iriyokala murezi wehu muhaka wakathi arihokudza Masihi. Na bai fukimukuluhira ye Masihi funahendywa ahachi. ²⁵Vikara kwa kukala funamukuluhira Masihi, k’ahuts’ini za urezi wa Sheria kaheri.

Ana a Mulungu

²⁶3:26 4:5, 7; Joh 1:12; Arum 8:14-17Kahi za Masihi Jesu ninwi nyosi mu ana a Mulungu kukirira na kuluhiro. ²⁷3:27-28 Arum 10:12; 1 Akor 12:13; Akol 3:9-113:27 Arum 6:3; Aefe 4:24Wakathi murihobat’izwa kahi za Masihi, mwamuvala Masihi. ²⁸Kwa vizho k’akuna tofauti kahi za Muyahudi na Muyunani, hedu mutumwa na mut’u ariye huru. Kidza k’akuna tofauti yoyosi kahi za mulume na muche, kwani kahi za Masihi Jesu, nyosi mu kit’u kimwenga. ²⁹3:29 3:7, 14, 18; 4:7Bai kwa kukala mu a Masihi, mu ana a Burahemu, na Mulungu andamup’a ziryahu zawadi arizomulaga Burahemu.

¹Yani ninaamba: Mwana arith’iye mali za babaye achere muhoho, be k’ana tofauti yoyosi na mutumwa, hatha vingahokala iyo mali yosi ni yakwe. ²Kabila k’adzakala mut’u na shuhulize, lazima akale ts’ini za arezie na aimirizi a malize muhaka undihofika uryahu wakathi uriwoikwa ni babaye. ³4:3 4:9-10Bai hatha siswi, wakathi furihokala fuchere ahoho, fwakala fu atumwa a maadha ga kidhunia. ⁴4:4-5 3:13; Joh 1:14Ela uwo wakathi uriwokala wapangwa urihofika, Mulungu wamuhuma Mwanawe, akidzazhalwa here mudamu na akiishi ts’ini za Sheria ya Musa. ⁵Naye wahenda vizho ili aakombole aryahu mariokala manaishi ts’ini za Sheria na siswi fudime kuhendywa ana a Mulungu. ⁶4:6 Arum 8:15-16Bai kwa kukala mu anae, Mulungu wafuhumira ye Roho wa Mwanawe kahi za mioyo yehu. Naye Roho iye nikurira akaamba, “Aba!” yani Baba. ⁷4:7 Arum 4:13; 8:17Kwa vizho ninwi k’amu atumwa kaheri, ela mudzauya mu anae. Na kwa kukala mu anae, kila kit’u aricho nacho ni chenu.

P’aulo anaambira Agalatia mauuyire ujeri

⁸4:8 1 Akor 8:4-6Wakathi murihokala k’amudzamumanya Mulungu, mwakala mu atumwa a vit’u ambazho si Mulungu bule. ⁹4:9-10 Aefe 1:21; Akol 2:8-234:9 1 Akor 8:3; Akol 2:15Ela vivi munamumanya Mulungu, hedu hatha nadima kuamba: Mulungu anamumanya. Bai mbona munauyira maadha ga kidhunia, ambago k’agana nguvu na mana yoyosi? Yani munamala kuhendywa atumwa ni maut’u gago kaheri? ¹⁰4:10 Kumbu 4:19; Mahe 7:42; Arum 14:5Muchere munausa sherehe za siku maalumu, za miezi, za vilimo na za miaka ili mumufwahize Mulungu. ¹¹Ninahofia kukala ko kwenu be nahenda kazi ya bule. ¹²4:12 1 Akor 9:19-21Ndugu zangu, namuvoya mukale dza zho nirizho mimi, kwani mimi nami nakala dza ninwi. Kalani at’u masio na lazima ya kuthuwa Sheria ya Kiyahudi.

Ninwi k’amuna murichonikosa bule. ¹³4:13 Mahe 16:6; 2 Akor 12:7Here mumanyazho, unyonge wangu ndiwo uriwonihendya hatha nikidzamwambiriza uwo Uv̱oro Udzo iryahu mara ya kwandza. ¹⁴At’u ninwi mwere munadima kunikahala hedu kunidharau kwa ut’u wa wo unyonge wangu, ela k’amuhendere vizho bule. Mwanihokera dza here mungazhohokera malaika wa Mulungu, hedu ye Masihi Jesu mwenye. ¹⁵Vidze irya raha muriyokala nayo yakwendahi? Nina hakika kamare wakathi uwo kala were vinadimikika, mungashukula matso genu mukanip’a mimi. ¹⁶Vidze vino nidzakala hadhui wenu, kwa kukala ninamwambira ujeri?

¹⁷4:17 1:7Bai ao at’u mario manamubudzya na Sheria ya Kiyahudi, madzasita kumuthuwa ela lengo rao si ridzo. Lengo rao ni kuhutosa siswi na ninwi, ili musite kuthuwa go gao. ¹⁸Si vii kusita kuthuwa kit’u, bora thu kikale ni kit’u kidzo. Na ni vidzo kukithuwa kit’u kicho siku zosi, si kukithuwa wakathi ni haho thu h’akeye. ¹⁹4:19 1 Akor 4:15Anangu ahendzwi, mimi be nina utsungu kaheri kwa ut’u wenu. Nina utsungu dza uryahu wa mwanamuche amalaye kudzivugula. Nami nindakala nawo vizho wo utsungu muhaka maisha genu gakale here ga Masihi. ²⁰Ninathamani nikale ni hamwenga nanwi, be nigaluze minenere, kwani vizho muhendazho be vinanikonya sana!

Mufano wa ana airi a Burahemu

²¹Hedu nambirani nwi muhendzao kukala ts’ini za Sheria. Kwani k’amusikira yo Sheria zho iambazho? ²²4:22 Mwan 16:15; 21:3Iyo inaamba kukala Burahemu were ana ana airi a kilume. Mumwenga wamuzhala na mwanamuche mutumwa, na mungine akimuzhala na muchewe mwenye.4:22 Haha go maneno genye ga Kiyunani ganaamba, ‘akimuzhala na muche huru’ yani ariye were si mutumwa.²³4:23 Mwan 17:18-19; Arum 4:17-20; 9:7-9Yuyahu mwana ariyemuzhala na mwanamuche mutumwa, wazhalwa kwa ngira ya kawaida. Ela yuyahu mwana ariyemuzhala na muchewe mwenye, wazhalwa kulingana na ahadi iriyokala yaikwa ni Mulungu.

²⁴4:24 Kumbo 19-20; Agal 3:23; 4:1; 5:1; Hagari: Mwan 16:1Maut’u gaga ni here mafumbo. Mana ao anaache airi ni mufano wa vilagane viri. Kilagane kimwenga ni kiryahu kirichoikwa kahi za Murima wa Sinai, ambacho ni here Hagari. Hagari anazhala ana mario ni atumwa. ²⁵Hagari ni mufano wa Murima wa Sinai kuko Warabuni. Naye adzahalana na mudzi wa Jerusalemu wa siku zizi. Mana mudzi uwo hamwenga na at’ue u ts’ini za utumwa wa Sheria ya Musa. ²⁶4:26 Aebu 12:22; Ugun 21:2Ela Jerusalemu ya kuko dzulu mulunguni, i huru, na ndiye mamiyehu Sera. ²⁷4:27 Isa 54:1Mana Maoro ganaamba,

“Tseka uwe m’ama uriye t’asa, uriyekuzhala!

Piga londzo na njerejere,

uwe uriye k’umanya utsungu wa mwana.

Kwa kukala iye m’ama ariye h’akeye,

andapata ana anji kushinda iye mwenye mulume.”

²⁸Vikara ninwi ndugu zangu, mu here Isaka, kwa kukala mwazhalwa kuthuwana na ahadi iriyoikwa ni Mulungu. ²⁹4:29 Mwan 21:9Ela wakathi uwo, yuyahu mwana ariyezhalwa kwa ngira ya kawaida, wamutesa yuyahu mwana ariyezhalwa kwa nguvu za Roho wa Mulungu. Na hatha siku zizi kidza ndo virizho. ³⁰4:30 Mwan 21:10Ela Maoro ganaamba kukala, “Iye mwanamuche mutumwa, muinge hamwenga na mwanawe, mana iye mwana wa mwanamuche mutumwa k’andahala ufwa mali za babaye hamwenga na iye mwana wa iye muche mwenye.” ³¹Kwa vizho ndugu zangu, siswi k’afuana a iye mwanamuche mutumwa, ela fu ana a iye muche mwenye.

¹5:1 2:4; 4:5, 9; 5:3Bai, iye Masihi wafup’a uhuru ili fusikale atumwa kaheri. Kwa vizho fungani nguwo ziume, kwamba musiishi here atumwa kaheri.

Kahi za Masihi, kwangizwa lwembeni k’akuna mana yoyosi

²Nisirikizani hedu! Mimi P’aulo, ninaamba vivi: mukikala mundaruhusu mwangizwe lwembeni, bai vizho arizhohenda Masihi haho musalabani, vindakala k’avina mana yoyosi kwenu. ³5:3 3:10, 12; Arum 2:25H’aya, vivi be ninamwambira kamare kaheri kukala, mut’u yoyosi andiyekubali kwangizwa lwembeni, be suthi aithuwe yosi yo Sheria ya Musa. ⁴Mut’u yoyosi kahi zenu ariye anajeza kupata hachi kwa Mulungu kwa kuthuwa Sheria, naamanye kukala wadzitosa na Masihi, na nema ya Mulungu k’ai hamwenga naye kaheri. ⁵5:5 2:16; Arum 8:23-25Ela siswi bai, Roho wa Mulungu anafuhakikishira kamare kukala, Mulungu andafuhendya ahachi kwa kuko kumukuluhira Masihi. ⁶5:6 3:28; 5:22; 6:15; Arum 4:11; 1 Akor 7:19; Aefe 6:23Mana kahi za Masihi Jesu, kwangizwa lwembeni hedu kutsangizwa lwembeni, k’akuna mana yoyosi. Kit’u muhimu ni kumukuluhira Masihi. Na kumukuluhira Masihi kuku kunaonekana kahi za mahendzo.

⁷At’u ninwi ho chaho mwere munaendererat’o sana. Vikara ni h’ani kaheri ariyekudzamukingama hatha wo ujeri k’amuuthuwa? ⁸5:8 1:6-7Bai iye ariyemukenga-kenga namuna iyo, si iye Mulungu ariyemwiha bule. ⁹5:9 1 Akor 5:6Ts’ats’u ch’ach’e yenye nikuhendya unga munji ukakala ts’ats’u. ¹⁰5:10 1:7Ela hatha hamwenga na vizho, nina hakika nanwi kahi za Bwana kukala k’amundagwira maneno ga mut’u mungine, mundagwira gaga gangu. Na iye mut’u amubudzyaye akili, andaadhibiwa, hatha akakala ni h’ani. ¹¹5:11 6:12, 14; 1 Akor 1:23Ndugu zangu, kalaho mimi mwenye ninahubiri kukala at’u suthi mangizwe lwembeni, be hatha singateserwe bule. Ela kwa kukala ninahubiri kukala si lazima at’u kwangizwa lwembeni, uwo uv̱oro wa musalaba unakwaza at’u. ¹²Ninathamani kala ao at’u mario manamubudzya akili na uv̱oro wa kwangizwa lwembeni, k’amangasisire haho, makahenda kudzithula kamare!

Kuishi maisha galongozwago ni Roho wa Mulungu

¹³5:13 1 Akor 6:12; 10:23-24; 1 P’et 2:16Ela ninwi ndugu zangu, Mulungu wamwiha ili mukale huru. Ela bai, musiuhumire uhuru uwo kwa kuthuwa maut’u mai gahendzwago ni mwiri, hat’u ha vizho humikiranani kwa mahendzo. ¹⁴5:14 Alaw 19:18; Arum 13:9Mana iyo Sheria ikitsanganywa inazhala sheria mwenga iambayo, “Muhendze mwandziyo here udzihendzazho mwenye.” ¹⁵5:15 Jako 4:1-2Ela mukilumana na kuvarurana here nyama a tsakani, be dzimanyirireni p’ore mukagonyana.

¹⁶5:16 5:25; Arum 8:2-13Ninamwambira kukala, ishini maisha ga kulongozwa ni Roho wa Mulungu, nanwi k’amundathimiza th’amaa mbii zihendzwazo ni mwiri. ¹⁷5:17 Arum 7:13-23Mana maut’u mai gahendzwago ni mwiri, ga kinyume na garyahu gahendzwago ni Roho wa Mulungu, na garyahu gahendzwago ni Roho wa Mulungu, ga kinyume na gago gahendzwago ni mwiri. Bai gaga maut’u mairi ganapingana na nikumuhendya musihende garyahu muhendzago kuhenda. ¹⁸5:18 Arum 6:14; 7:4Ela mukilongozwa ni iye Roho wa Mulungu, be k’amu ts’ini za Sheria ya Musa. ¹⁹5:19-21 Arum 1:28-32; 1 Akor 6:9-10; Aefe 5:3-5; Akol 3:5-8; 1 T’imo 1:9-10; 2 T’imo 3:2-5; 1 P’et 4:3; Ugun 22:15Maut’u gahendwago ni mwiri ga lwazu, nago ni gaga: Uzindzi, ukolo, lukware, ²⁰kuvoya vizuka, utsai, kumenana, k’ondo, wivu, k’oro, kudzanula, kudzithenga na at’u, kugazha at’u vithundhu-vithundhu zha kupingana, ²¹kuonerana kidzitso, urevi, sherehe za kuhenda maitsi-maitsi, na maut’u mangine gadzigohalana na gaga. Bai ninamukanya kaheri, dza here nirizhomukanya kare, at’u mahendao maut’u gago, k’amandaupata uthawali wa Mulungu ng’o.

²²5:22 Aefe 5:9Ela Roho wa Mulungu akimulongoza mut’u, bai mut’u iye andakala na maut’u gaga: Mahendzo, furaha, dheri, kuvumirira, mbazi, moyo mudzo, uaminifu, ²³5:23 1 T’imo 1:9; 2 P’et 1:6up’ore, na kudzizulia na mai. Bai k’akuna sheria yoyosi idimayo kuvipinga vivi. ²⁴5:24 2:19; 6:14; Arum 6:6; Akol 3:5; 1 Joh 3:6At’u a Masihi Jesu, k’amathawalwa ni maut’u mai gahendzwago ni mwiri. Kwani uwo mwiri mausulubisha hamwenga na th’amaaze, na maazoge mai. ²⁵5:25 5:16; 1 Akor 6:19; Aefe 4:30Bai kwa kukala funaishi kwa kulongozwa ni Roho wa Mulungu, nafuthuwe gago afwambirago iye Roho. ²⁶5:26 Arum 12:10; Afil 2:3Fusikale at’u a kudzionya, hedu a kuhendza k’ondo, hedu a kuonerana kidzitso.

Tsukuliranani mizigo

¹6:1 Math’ 18:15; Jako 5:19; 1 Akor 10:12Ndugu zangu, mut’u akihereza, akihenda dambi, ninwi murio munalongozwa ni Roho wa Mulungu jezani kumudzyat’o kwa up’ore. Ela kahi za kuhenda vizho, dzimanyirireni p’ore nanwi mukajezwa. ²6:2 1 Akor 9:21; 2 Akor 11:29Tsukuliranani mizigo. Mukihenda vizho mundakala munathimiza sheria ya Masihi. ³6:3 1 Akor 4:7Mut’u yoyosi akidziona kukala iye ni kit’u sana, ela ko k’achochosi, bai anadzikenga mwenye. ⁴Kila mut’u ni lazima apime mahendoge, na chamba ni madzo, h’aya anadima kudzionyera. Asidzilinganishe na mut’u mungine bule. ⁵6:5 Arum 2:6; 14:12Mana kila mut’u ni lazima atsukule muzigowe mwenye.

Ulayacho ndo undichovuna

⁶6:6 1 Akor 9:11, 14Kila afundishwaye neno ra Mulungu ni lazima agazhe zo rizikize na iye mwalimuwe. ⁷Musikengwe! Mulungu k’akengeka. Alayacho mut’u ndicho avunacho. ⁸6:8 Joh 3:6; 6:63; Arum 8:6, 13Mut’u alayaye maut’u ga mwiriwe, andavuna kwangamizwa kula kwa uwo mwiriwe. Na iye alayaye maut’u ga Roho, bai andavuna uzima wa kare na kare kula kwa iye Roho. ⁹6:9 2 Ath’es 3:13Kidza fusitsoke bule kuhenda madzo, mana uwo wakathi uriwoikwa ukifika, fundavuna, bora thu fusifwe moyo. ¹⁰6:10 Joh 13:34; Arum 12:10; 13:8; 14:15; 1 Akor 8:1; 13; 2 Akor 8:7-8; Agal 5:6, 13-14; Aefe 5:2; Afil 2:2; 1 Ath’es 3:12; 4:9; 1 T’imo 1:5; Aebu 13:1; 2 P’et 1:7Kwa vizho kila fupataho kadzanya, nafuahendere at’u osi madzo, na haswa aryahu mario manamukuluhira Masihi dza siswi.

Maadho ga mwisho-mwisho

¹¹6:11 1 Akor 16:21Lolani zho nirizho ninamwandhikira ndzora bomu-bomu na mukono wangu wenye! ¹²6:12 5:2, 11Aryahu at’u mario manaamba chaa suthi mwangizwe lwembeni, manahenda vizho ili maafwahize Ayahudi. Na vivi manavihenda kwa kukala k’amendzi kuteseka kwa ut’u wa uwo musalaba wa Masihi, vizho thu basi. ¹³Kwani hatha ao mangizwao lwembeni, kidza yo Sheria k’amaithuwa yosi, kuno ko madzasita kuamba ninwi suthi mwangizwe lwembeni. Mamalacho ao ni kudzikut’ula na iyo miri yenu. ¹⁴6:14 1 Akor 1:23, 29, 31; 2:2; Agal 2:19Ela mimi sidima kudzionyera kit’u kingine, hasihokala uwo musalaba wa Bwana wehu Jesu Masihi. Kukirira na uwo musalaba, go maut’u ga urumwengu k’agana mana yoyosi kwangu, na mimi nami sina mana yoyosi kwa gago maut’u ga urumwengu. ¹⁵6:15 5:6; Arum 6:3-4; 2 Akor 5:17; Aefe 4:24Kwangizwa lwembeni, hedu kutsangizwa lwembeni, vizho si kit’u. Kiricho muhimu ni mut’u kupata maisha masha kula kwa Mulungu. ¹⁶6:16 Zabu 125:4-5Bai ao mandiogwira maneno gaga ndo at’u a Mulungu jeri,6:16 Haha go maneno genye ga Kiyunani ganaamba, ‘Iziraeli wa Mulungu.’ na Mulungu naaonere mbazi na aahendye makale na dheri.

¹⁷6:17 2 Akor 4:10Kula vivi, ts’endzi mut’u anibudzye kaheri, mana mumu mwirini mwangu be nina makushu ganyesago kukala ni wa Jesu.

¹⁸6:18 Afil 4:23; 2 Ath’es 3:18; 2 T’imo 4:22; File 25; Ugun 22:21Bai ndugu zangu, nema ya Bwana wehu Jesu Masihi naikale kahi za roho zenu. H’aami.