Baruwa ya P’aulo kwa
AEFESO
Uthongodhyeri
Baruwa ii ya Aefeso yandhikwa ni P’aulo wakathi arihokala a jela kuko Rumi mwaka wa 60 bada ya kuzhalwa kwa Jesu (3:1). Kahi za charoche cha hahu cha kwendahubiri, P’aulo wakala Efeso zaidhi ya miaka miri na akiandzisha kanisa kuko (Mahendo 19:1-20). Na wakathi uwo vizho ndiwo ariwoora baruwa ya Akolosai na ya Filemoni. Baruwa ii ya Aefeso yahirikwa na mukono ni Tukiko (6:21-22).
Efeso were ni mudzi mubomu kahi za uthawali wa Kirumi na kidza were ni mudzi mubomu kibiashara. Mudzi uwo were una Ayahudi anji.
Lengo ra baruwa ii
Baruwa ii inahusu mupango wa Mulungu wa kuaokola anadamu. P’aulo anaakumbukiza Amasihia a Efeso kukala Masihi wafwa musalabani ili ahukombole (1:7-8) na Mulungu wamufufula na akeresi mukono wa kurya wa Mulungu. Kwa vizho mut’u akimukuluhira Jesu anaokolwa.
Jesu Masihi waagwizanya Amasihia Ayahudi na Amasihia mario si Ayahudi kwa kukibanda-banda chambaza cha uhadhui wao (2:14).
Kuna Bwana mumwenga, Roho mumwenga, na Mulungu mumwenga, ariye nde Baba wa at’u osi (4:4, 5). Amasihia ni lazima makale kit’u kimwenga, ut’u uu ni muhimu sana kahi za baruwa ii (4:3).
P’aulo anaambira Aefeso kukala ao were manaishi kizani ela vivi manaishi mulangazani, kwa vizho maisha gao nigakale masha (4:17–5:20) na mulangaza wao uang’alire at’u (5:8, 9).
Kidza P’aulo ananena na Aefeso dzulu za mitoere ya madzumbani (5:21–6:9).
Maut’u garigo mumu
Uvoro 1:1-2
Kuhaswa kwa kiroho 1:3–3:21
Maisha masha kahi za Masihi 4:1–6:20
Maut’u ga mwisho-mwisho 6:21-24
1Uvoro
11:1 Muhumwi: Agal 1:1; Efeso: Mahe 18:19-21; 19:1Mimi P’aulo niriyetsagulwa ni Mulungu nikale muhumwi wa Masihi Jesu, ninamwandhikira baruwa ii ninwi at’u a Mulungu murio kuko Efeso, at’u murio mu aaminifu kahi za kumuthuwa Masihi.
2Bai nema na dheri kula kwa Mulungu Babiyehu na Bwana Jesu Masihi navikale kwenu.
P’aulo anamulika Mulungu kwa mupango wa wokolwi
31:3 2:6; 2 Akor 1:3Naalikwe Mulungu babaye Bwana wehu Jesu Masihi, ariye kukirira kwa Masihi, wahup’a baraka za kiroho kuko mulunguni. 41:4 5:27; Joh 15:16; 17:24; 2 Ath’es 2:13Kwa mahendzo, Mulungu wahutsagula kabila urumwengu k’audzaumbwa, kwamba fukale aeri bila kaila kokosi mbereze. 51:5 Joh 1:12Mulungu wapanga kimbere kukala andafuhendya anae kukirira kwa Jesu Masihi. Waonat’o kukala ahende vivi kwa mahendzoge mwenye. 61:6 Math’ 3:17; Arum 5:2; Akol 1:13Bai nahumulike kwa ut’u wa yo nema ya kwakwe ya nguma. Nema ii wahup’a bule kukirira kwa iye Mwanawe amuhendzaye zhomu. 71:7 Kukombolwa: Akol 1:13-14; Milatso: Aefe 2:13 Arum 3:25-26; Akol 1:20; 1 Joh 5:7; Mbazi nyinji: Aefe 2:7Kwani kukirira na iyo milatsoye, siswi fwakombolwa, yani fwasamehewa dambi zehu. Vivi zhakala kulengana na zizo mbazi za kwakwe nyinji. 8Iye wafuonera mbazi zizo zisizo kipimo na akifup’a ulachu na marifa. 91:9-10 1:22; Akol 1:16, 20Mana Mulungu wafumanyisa mupangowe uriwokala k’aumanywa ni mut’u, naye waamua kuukamilisha kukirira kwa Masihi. 10Bai mupango uwo were undathimizwa haho wakathi ukifika. Andazhika vit’u zhosi, zha mulunguni na ts’i, ts’ini za Masihi.
111:11 1:4; Arum 8:28-29Mulungu akihenda ut’u, anauhenda karakara na mahendzo ga kwakwe. Bai siswi fwatsagulwa hukale at’u a Mulungu kukirira na Masihi karakara na arizhopanga Mulungu mwenye. 12Mulungu wahenda vivi, ili siswi furio a kwandza kuhenda th’amaa na Masihi, humup’e nguma kwa ut’u wa ubomuwe. 131:13 4:30; 2 Akor 1:22; Akol 1:5Ninwi nanwi mwasikira neno ra ujeri, wo Uv̱oro Udzo wa kumuokola, mukimukuluhira Masihi. Vikara kwa kukala mwakuluhira, mwangizwa muv̱ano wa Roho Mweri, ariye iye ndiye ariyekala walagwa andakudza. 141:14 2 Akor 1:22Bai iye Roho Mweri ndiye rubuni ya yo ahadi yehu fundiyoipata wakathi uryahu Mulungu andihoakombola at’ue. Bai nafuyanule nguma ya Mulungu!
P’aulo anaavoyera Aefeso maumanye ubomu wa Masihi
15Kwa kukala, nasikira dzulu za kuluhiro renu kahi za Bwana Jesu, na viryahu murizho munaahendza at’u a Mulungu, 161:16 Akol 1:3nami siricha kumulazhira muv̱era Mulungu kwa ut’u wenu, na kumukumbukira kahi za mavoyo. 171:17 5:17; Ndhum 2:6; Akol 1:9-10Ninamuvoyera kwamba ye Baba wa nguma, Mulungu wa Bwana wehu Jesu Masihi, amup’e ulachu wa kiroho. Kidza amup’e ugunulo, ili muenderere kumumanya iye zaidhi na zaidhi. 181:18 4:4; Akol 1:12Ninamuvoyera Mulungu amung’aze matso ga ndani ili mudime kukimanyat’o kiryahu kit’u mukitharizacho, kidza arichomuihira. Kit’u kiki ni uryahu uthajiri wa nguma ariwolaga kuap’a at’ue. 191:19-20 2 Akor 13:4; Akol 2:12Pia ninamuvoyera kwamba mudime kumanya viryahu wadimi wa kwakwe urizho mubomu zhomu. Wadimi uu unahenda kazi ndani yehu siswi furiomukuluhira, na u karakara na uryahu wadimi mubomu 201:20 Mahe 2:33; Akol 3:1ario Mulungu wamufufulira Masihi na kumwika luhande lwa mukono kurya wa kwakwe iye Mulungu, kuko mulunguni. 211:21 6:12; Arum 8:38; Agal 4:8-9; Akol 1:13, 16, 20; 2:9-10, 15, 20Haho ariho Masihi bai, a dzulu za uthawali wosi, na mamulaka gosi, na nguvu zosi, na athawali osi. Bai ana wadimi dzulu za kila kit’u kahi za urumwengu uu na hatha kahi za urumwengu udzawo. 221:22 1:10; 4:15; 5:23; Zabu 8:6; Akol 1:18; 2:19Mulungu wahala vit’u zhosini akizhika ts’ini za uthawali wa Masihi na akimwika akale kitswa cha kanisa. 231:23 Ushirika here mwiri wa Masihi: 2:16; 4:1-16, 25; 5:30; 1 Akor 12:4-11, 27; Akol 2:19; Ushirika here at’u amwenga a Mulungu: 2:14, 18; 4:1-6; Akol 3:15; Kudzazwa ukamilifu wa Mulungu: 3:19; 4:10Kanisa ndo mwiri wa Masihi, naro rinamukamilisha iye akamilishaye vit’u zhosi kahi za kila ngira.
2Masihi wafwamboza kifwani akifwangiza uzimani
12:1 2:5Kuna wakathi murihokala ninwi mwafwa kiroho kwa ut’u wa kuhenda makosa na kuhenda dambi. 22:2 6:12; Joh 12:31; 14:30; Mahe 26:18; 1 Joh 2:16Wakathi uwo mwakala mukiishi kwa kugathuwa maut’u ga urumwengu uu. Mwakala munathuwa gago ga muthawali wa hewani, ariye iye ndiye iryahu roho iathawalao at’u mario kinyume na Mulungu. 32:3 5:6, 8; Arum 1:28; Akol 3:6Na hatha siswi naswi, fwakala fukiishi dza ao. Fwathuwa kuhenda maut’u gahendzwago ni mwiri. Fwakala fukithawalwa ni th’amaa zirizofwangiza dambini na fukiishi here akili zehu zirizhofulongoza. Were funav̱irya kumwagirwa k’oro za Mulungu, karakara na anadamu angine osi.
42:4 Arum 8:39; 9:16; Jako 5:11Ela kwa kukala Mulungu anafuhendza zhomu, wafuonera mbazi sana, 52:5 2:8; Arum 3:24; 6:13; Akol 2:13mana idzaho were fwafwa kiroho kwa zo dambi zehu, iye wafuhendya fukale moyo kaheri hamwenga na Masihi. Bai mwaokolwa kwa nema ya Mulungu. 62:6 1:3; Akol 2:12; 3:1Mulungu wahufufula hamwenga na Masihi na akifuhendya fukelesi hamwenga naye kahi za makalo ga mulunguni kwa kukala hu at’u a Masihi Jesu. 72:7 1:7; Arum 5:20Bai vizho arizhofuhendera Masihi Jesu vindakala mufano kwa at’u a wakathi uu na hatha a miaka idzayo, kuanyesa viryahu Mulungu arizho na mbazi nyinji zisizo na mwandziwe, hamwenga na udzo. 82:8 Math’ 20:15; Joh 4:10; Mahe 15:11; Agal 2:16Kwani ninwi mwaokolwa kukirira na iyo nema ya kwakwe wakathi murihokuluhira, si kwa kukala were munahenda madzo, hatha. Wokolwi uu mwaupata here zawadi kula kwa Mulungu. 92:9 Arum 3:28; 1 Akor 1:31; 2 T’imo 1:9; Tit 3:5Kwa vizho mut’u k’adima kudzionya kukala waokolwa kwa ut’u wa mahendoge madzo. 102:10 Tit 2:14Siswi fu kazi ya Mulungu, faumbwa kukirira kwa Masihi Jesu, ili fuhende garyahu mahendo madzo arigo Mulungu wafupangira hangu chaho fugahende.
Kahi za Masihi, Ayahudi na at’u mario si Ayahudi, ni amwenga
112:11-13 Arum 11:172:11 5:8; Kwangizwa lwembeni: Agal 5:6; Afil 3:3Ninwi munamanya kukala Ayahudi, at’u a kwangizwa lwembeni kwa mikono ya mwanadamu kunyesa kukala ao be ni at’u a Mulungu jeri, manamuzarau ninwi murio k’amu Ayahudi na kumwamba mu at’u musiongizwa lwembeni. 122:12 Arum 9:4; 1 Akor 15:19; Akol 1:21-22; 1 Ath’es 4:13; K’amuna muthalo kahi za vilaganezhe: 2:19Bai kuna wakathi murihokala k’amuna Masihi bule, mwere k’amu kahi za jao ra Aiziraeli, atsagulwa a Mulungu. Ninwi mwere mu ajeni na k’amuna muthalo bule kahi za ahadi arizoika Mulungu kahi za vilaganezhe. Mwere k’amuna tumaini rorosi, kidza mwere k’amumumanya Mulungu kahi za urumwengu uu. 132:13 Kure...hehi: 2:17; 3:6; Milatso: 1:7; Agal 1:4Ela vikara kahi za Masihi Jesu, ninwi murio mwere mu kure na Mulungu, mwarefwa hehi kukirira kwa milatso ya Masihi.
142:14 Dheri: 2:16; 4:3; Akol 1:20; Kit’u kimwenga: 1:23; Arum 10:12; 1 Akor 12:13; Agal 3:28Kwani iye ndiye ariyehala cho chambaza cha uhadhui kirichokala kidzaagazha Ayahudi na at’u mario si Ayahudi, akikibanda-banda. Kwa ngira ii Masihi akihurehera dheri, na akihugwizanya hukikala kit’u kimwenga. 152:15 2 Akor 5:17; Akol 2:14Kwa kuhumira mwiriwe, akiihala iryahu Sheria ya Kiyahudi hamwenga na malagizoge manji na misorothoye, akivipiga marufuku. Naye wahenda vivi ili aagwizanye aa at’u airi makale here mut’u musha ndani za kwakwe, na kwa ngira iyo adime kureha dheri kahi zao. 162:16 1:23; Arum 5:10; Akol 1:20-22Masihi wamboza uzimawe haryahu musalabani. Bai kwa ngira iyo akiapatanisha aa at’u airi na Mulungu, kahi za mwiri mumwenga, na uryahu uhadhui mariwokala nawo akiugonya. 172:17 Isa 57:18-19; Mahe 2:39Wakudzahubiri dheri kwenu ninwi muriokala mu kure na Mulungu, na kwao ao mariokala ma hehi naye. 182:18 3:12; Arum 5:2Kwa gago arigofuhendera Masihi, siswi hosi funadima kumufikira Baba kukirira kwa Roho mumwenga.
192:19 2:12; 3:6; Aebu 12:22-23Kwa vizho vikara, ninwi k’amu ajeni hedu akizi a ngira kaheri, ela mudzauya mu jao mwenga na at’u a Mulungu, mu at’u a nyumba ya Mulungu. 202:20 Math’ 16:18; 1 Akor 3:10-11; Ugun 21:14Mu jamii idziyojengwa dzulu za musinji uriwoikwa ni ahumwi na manabii, kuno Masihi Jesu mwenye nde iwe bomu ra p’embeni ridzirozulia yo nyumba. 212:21 1 Akor 3:16Kahi za iye Masihi ninwi nyosi munafungwa hamwenga mukale Hekalu eri kahi za Bwana. 222:22 1 P’et 2:5Bai kwa ngira ii, ninwi nanwi munaakwa hamwenga ili mukale makalo ga Mulungu kahi za Roho.
3P’aulo ni muhubiri wa at’u mario si Ayahudi
13:1-3 Akol 1:253:1 Jela: 4:1; Afil 1:7; Akol 4:18; File 1, 9Mimi P’aulo vivi ni jela, kwa kukala ni muhumiki wa Masihi Jesu kwa ut’u wenu ninwi at’u murio k’amu Ayahudi. 2Na ninamanya mwasikira zho Mulungu arizhonip’a nema ya kwakwe, ili nimwambirize ninwi Uv̱oro Udzo. 33:3 3:6Mulungu wanigunulira uwo mupangowe uriwokala k’akuna mut’u aumanyaye. Nidzandhika kare kwa ufuti dzulu za mupango uu. 43:4 Arum 16:24; 2 Akor 11:6Na mundihoshoma gaga nindhikago, mundamanya kukala, uwo mupango wa siri dzulu za Masihi be ninaumanya jeri. 53:5 Akol 1:26Haho kapindi, siri ii ya mupango wa Mulungu yere k’ahana aimanyaye, ela vivi bai, waigunulira ahumwie aeri na manabiie kukirira kwa Rohowe. 63:6 Siri ya mupango: 1:9-10; 2:13-14, 18-19; 3:9-11; Arum 16:25; Akol 1:26-27Bai uwo mupango wa Mulungu ni uu: Kukirira na wo Uv̱oro Udzo, at’u mario si Ayahudi nao manadima kuhokera muthalo wa ahadi za Mulungu hamwenga na o Ayahudi. Mana makimukuluhira Masihi Jesu, manakala vilungo zha mwiri mumwenga, na mandapata ziryahu zawadi arizolaga Mulungu.
7Mulungu wanip’a kazi ii ya kuambiriza at’u Uv̱oro Udzo kwa mbazize mwenye, na kwa nguvuze mwenye. 83:8 Wa ts’ini: 1 Akor 15:8-10; Agal 1:13-16; Afil 3:6-8; 1 T’imo 1:12-16Kahi za at’u osi a Mulungu, mimi ndimi wa ts’ini kamare. Ela idzaho ndimi wa ts’ini, Mulungu wanip’a kipawa cha kuambiriza at’u mario si Ayahudi, ushaha wa Masihi usiwogoma. 93:9 1:4Na niang’azize at’u osi dzulu za uwo mupango wa Mulungu ariye ndiye muumbi wa vit’u zhosi. Mupango uwo were wafitswa hangu ho chaho kahi za Mulungu. 103:10 1:21, 23Bai kukirira na riro kanisare, ananyesa namuna nyinji za ulachuwe kwa athawali na kwa enye wadimi kuko dzulu. 11Mulungu were wapanga vivi kahi za mupangowe wa kare na kare, naye akivithimiza kukirira kwa Bwana wehu Masihi Jesu. 123:12 Arum 5:2; Aebu 4:16; 10:19Bai siswi furiomukuluhira iye, funadima kwenda kwa Mulungu bila wasiwasi hedu woga. 133:13 Akol 1:24Kwa vizho ninamuvoya musifwe moyo, kwa kukala vivi ninateseka kwa ut’u wenu, mana vizho kwenu ni ishima.
P’aulo anaavoyera Aefeso
143:14 6:18-19Bai nikiaza dzulu za wo mupango wa Mulungu, mimi nikupiga mavindi mbere za Baba, 15ariye iye nde ariyeumba zhumbe zhosi, kuko mulunguni na haha ts’i. 163:16 Akol 1:11Ninamuvoyera Mulungu kwamba, kula kwa uwo uthajiriwe wa nguma, amwangize nguvu ndani mwenu kukirira na Rohowe. 173:17 Joh 14:23; Aefe 5:2; Akol 1:23; 2:7Kidza ninamuvoyera kwamba Masihi ahende makalo kahi za mioyo yenu kukirira na kuko kukuluhira kwenu. Musinji wenu na miziji yenu ikale kahi za mahendzo. 18-193:18 Akol 2:23:19 1:23; 5:2, 25; 2 Akor 5:14; Akol 2:9-10Vizho navikale ili ninwi hamwenga na at’u osi a Mulungu mukale na wadimi wa kumanya ure na walamu, na kimo na wina wa gago mahendzo ga Masihi. Mahendzo gago ga Masihi ganakira akili za mwanadamu, ela bai namuvoyera mugamanye, na Mulungu amudzaze na ukamilifu wa kwakwe wosi.
20-213:20 Akol 1:29Mulungu anadima kufuhendera mabomu kukirira na uwo wadimiwe uhendao kazi ndani mwehu, hatha kukira zhosi fudimazho kuvivoya kwakwe, hedu hatha kuviaza. Bai Mulungu naagerwe nguma kahi za kanisare na kahi za Masihi Jesu, hatha kare na kare! H’aami.
4P’aulo anaambira Amasihia mahendzane na makale na umwenga
14:1 3:1Kwa vizho bai, mimi mufungwa kwa ut’u wa Bwana, ninamuvoya muishi maisha galenganago na uwo mwiho wenu muriwoihirwa ni Mulungu. 24:2 5:2; Akol 3:12-134:2 Arum 8:13; Agal 6:8; Akol 3:9Kalani at’u arumwengu, na ap’ore, na avumiriri. Vumiriranani kwa mahendzo. 34:3 2:14-16; Akol 3:14-15Hendani mwadimazho muone kukala munaenderera kukala na umwenga urefwao ni Roho Mweri, na dheri rimugwizanye ngwa. 44:4 1:23; 2:18Ninwi mu mwiri mumwenga na muna Roho mumwenga, dza viryahu murizhoihirwa tumaini mwenga kahi za mwiho wenu. 54:5 Joh 10:16; 1 Akor 8:6; Ubat’izo: Math’ 28:19; Arum 6:3-4Muna Bwana mumwenga, na kuluhiro mwenga, na ubat’izo mumwenga. 64:6 1 Akor 12:6Kidza muna Mulungu mumwenga, ariye iye nde Babaye osi, ndiye ariye dzulu za osi, na anahenda kazi kukirira kwa osi, na a ndani za osi.
Masihi walazha vipawa vinji kwa ut’u wa kurijenga kanisa
74:7 Arum 12:3, 6; 1 Akor 12:11Ela, kila mumwenga wehu wagerwa nema kulengana na kipimo arichojaliwa ni Masihi. 84:8 Zabu 68:18Kwani Maoro ganaamba,
“Arihokwenda dzulu
walongoza mateka anji,
na akiap’a anadamu vipawa.”
94:9 Joh 3:13Vikara gaga maneno gaambago, “Wakwenda dzulu” manaye ni kukala, iye ariyekwenda dzulu waandza kutharamuka ts’ini ya ts’i kwandza.4:9 Vinadimikika kukala kifungu kiki kinasumurira garyahu garigo kahi za 1 P’et’ero 3:19.104:10 1:23Iye ariyetharamuka, nde iye ariyekwenda dzulu mulunguni kwenye, ili avikamilishe vit’u zhosi. 114:11 1 Akor 12:28Bai iye ndiye ariyeap’a angine, vipawa zha uhumwi, angine zha unabii, angine zha kuhubiri Uv̱oro Udzo, angine zha uchungaji na angine zha walimu. 124:12 1 Akor 14:26Wahenda vivi, ili ahakikishe kukala, o at’u a Mulungu manathayarishwa kwa ut’u wa kazi ya Mulungu, na riro kanisa, ambaro ndo uwo mwiri wa Masihi, rijengeke. 134:13 Akol 1:28Na kwa vizho, vivi vienderere muhaka siswi hosini fukale na kuluhiro mwenga, na kuko kumumanya Mwana wa Mulungu nako kukale kumwenga, muhaka fukale at’u azima kiroho na fufikire kiwango cha ukamilifu wa Masihi. 144:14 1 Akor 14:20; Aebu 5:13-14; Jako 1:6Fukikala vizho, k’afundakala here ahoho, kutsufwa kuno na kuno, na kuhalwa ni p’eho za mafundisho ga ulongo gadzago na at’u ajanja, ili maangamize ngira angine na uwo ujanja wao. 154:15-16 5:24:15 1:22Ela siswi, nafuthuwe ujeri kwa mahendzo, na ndo fundakumala kwa kila ngira hukale here Masihi, ariye iye ndiye kitswa cha kanisa. 164:16 1:23; 2:21-22; 4:13, 25; Akol 2:19Ts’ini za iye Masihi, vilungo zhosi zha mwiri vinagwirana hamwenga na kukala mwiri mumwenga. Kila kilungo mumo mwirini kinahenda kazi kuugwizanya hamwenga uwo mwiri. Kwa vizho kila kilungo kikihenda here vimalikanazho, nikuuhenda uwo mwiri ukakula na ukadima kudzijenga wenye kahi za mahendzo.
P’aulo anaambira Aefeso maishi maisha masha
174:17-18 5:8; Arum 1:21; 1 P’et 1:14Vikara namala ninene neno riri, nami ninarinena kahi za dzina ra Bwana; kuandzira vivi, be musiishi here at’u masiomumanya Mulungu. Ao maazo gao k’agana thendhe, 18na machere kizani. At’u aa vizho, ma kure na uzima wa Mulungu kwa ujinga wao na kwa singo zao nyomu. 194:19 Akol 3:5Myoyo yao k’aiahukumu kaheri, mana manahenda kila aina ya ukolo kwa ut’u wa zo th’amaa ch’afu marizo nazo.
20Ela gago so murigofundishwa bule dzulu za Masihi! 21Bai chamba mwasikira na mukifundishwa dzulu za Masihi, kuthuwana na uwo ujeri uriwo kwakwe, 22iryahu hali yenu ya kapindi isiyo na mana ivuleni. Kwani iyo nikunongeka kwa zizo th’amaa ch’afu zikengazo. 234:23 Arum 12:2Ela bai mioyo yenu na akili zenu suthi vigaluke vikale visha. 244:24 Mwan 1:26-27; 2 Akor 5:17; Akol 3:10Valani hali mbisha, iryahu iriyoumbwa ni Mulungu ndani yenu, karakara na iryahu ya Mulungu yenye, kahi za hachi na ueri wa jeri.
254:25 4:16; Zaka 8:16-17; Akol 3:8-9Bai musikale alongo, kila mut’u naanene ujeri kwa mwandziwe, mana hosini fu vilungo zha mwiri mumwenga wa Masihi. 264:26 Zabu 4:4; Jako 1:19-20Mukitsukirwa, musihende dambi kwa ut’u wa kuko kutsukirwa kwenu. Na pia mutsukirwaho, musikale a mulomo futu hatha kukatswa, 27na musimup’e Shethani nafasi. 284:28 1 Ath’es 4:11Mut’u ariyekala mwivi, vivi asiiye kaheri, hat’uhe naandze kuhenda kazi na mikonoye, ili apate mahitajige na pia adime kuaviza akiya. 294:29 5:4; Akol 3:8; 4:6; Jako 3:10Kusambole neno rorosi rii kanwani mwenu, ela namwambole maneno madzo gadimago kuaviza at’u, ili kila andiyegasikira, ahaswe. 304:30 1:13-14; Isa 63:10; Agal 5:25Musimuhuzunishe Roho Mweri wa Mulungu, ariye iye nde muv̱ano wa kunyesa kukala mu akwe na kwamba kuna siku, Mulungu andamukombola. 31Musikale at’u enye kisasi, musikale na k’oro, hedu hasira. Musinene kwa madumulo, na musichukane bule. Dziahuseni na mai gosini. 324:32 Math’ 6:14; 18:22-35; Akol 3:12-13Kalani at’u a mioyo midzo, muhurumiane, na musameheane dza viryahu Mulungu arizhomusamehe ninwi kukirira kwa Masihi.
515:1 Math’ 5:48; 1 Joh 3:1Bai mwigeni Mulungu, here anae amuhendzao. 25:2 3:17-18; 4:2, 15-16; 1 Akor 8:1; 2 Akor 5:14; Agal 6:10; Afil 2:2; Akol 2:2; 3:14-15; Sadaka: Agal 1:4; Aebu 10:5-10Ishini kwa kuhendzana, dza viryahu Masihi arizhohuhendza siswi, hatha akidzilazha akifwa, here sadaka ya muruk’e mudzo kwa Mulungu kwa ut’u wehu siswi.
35:3-5 Agal 5:19-215:3 Akol 3:5Bai kwa kukala mudzauya mu at’u a Mulungu, k’amuv̱irya kuhadzwa na maut’u ga uzindzi bule, hedu maitsi-maitsi, na k’amuv̱irya kumbozera dzitso cha mut’u. 45:4 4:29; Akol 3:8K’amuhendzwa kunena maneno ga aibu, hedu ga kizuzu, k’amuv̱irya kuhenda madhe mai, mana gago k’agafwaha, ela hat’u ha vizho mushukuruni Mulungu. 55:5 Arum 5:17Bai ninwi manyani kamare kukala, muzindzi, hedu mut’u ahendaye maitsi-maitsi, hedu mut’u mwenye dzitso (mut’u dza iye ni muvoyi wa vizuka), k’andangira kamare kahi za uthawali wa Masihi na Mulungu. 65:6 Arum 1:18; Aefe 2:3; Akol 2:4, 8; 3:6Mut’u asimukenge kwa kumuahidhi maut’u ga ulongo, mana k’oro za Mulungu zindaadzirira ao at’u mario manahenda maut’u gaga, kwa kukala k’amamwagoha Mulungu. 7Kwa vizho musishirikiane na at’u dza vizho aa.
85:8 Haho kapindi: 2:3, 11-12; 4:17-18, 22; Akol 3:7; Tit 3:3; Kahi za mulangaza: Joh 8:12; Akol 1:13; 1 P’et 2:9Haho kapindi ninwi mwere mu kizani, ela vivi bai mu kahi za mulangaza wa Bwana, kwa vizho ishini here at’u mario mulangazani mav̱iryazho kuishi. 95:9 Agal 5:22-23Kwani at’u mario mulangazani ni kuhenda maut’u madzo-madzo, ga hachi na ga ujeri. 105:10 Arum 12:2; 1 Ath’es 5:22Dzifundisheni mumanye ni ut’u wani umufwahizao Bwana. 11Na kidza musihusike na maut’u ga kizani, garigo k’agana faidha yoyosi, ela hat’u ha vizho gang’azeni. 12Mana gago mahendago kisiri-siri, hatha k’aganeneka. 135:13 Joh 3:20-21Ela maut’u gaking’azwa, nikupigwa ni mulangaza na gakaonewa lwazu. 145:14 Isa 26:19; 60:1; Arum 13:11; Jako 5:8Kwani mulangaza ndiwo uhendao kit’u kikaoneka lwazu. Ndosa at’u ni kuamba,
“Lamuka we urereye,
fufuka kula kuzimu,
na Masihi andakung’alira.”
15Kwa vizho bai, dzimanyirireni sana zho muishizho. Musiishi here at’u azuzu, ishini here at’u alachu. 165:16 Akol 4:5Humirani wakathi wenu t’ot’ot’o, mana siku zizi ni mbii. 175:17 1:17; Arum 12:2Kwa vizho bai musikale azuzu, ela manyani mahendzo ga Bwana ni noni. 185:18 Ndhum 23:31-35; Arum 13:13Musiree bule, mana divai indamwangamiza, ela hat’uhe, dzazwani Roho Mweri, 195:19-20 Zabu 33:2-3; Akol 3:16-17; Aebu 13:15na muimbirane zaburi, p’ambiyo na maira ga kiroho, na mioyoni mwenu mukale munamuimbira Bwana na kumushangilia. 20Lazhani muv̱era kwa Mulungu Baba kila wakathi, na kwa kila kit’u, kwa dzina ra Bwana wehu Jesu Masihi. 215:21–6:9 Akol 3:18–4:1; 1 P’et 2:18–3:7; 1 T’imo 2:1-13; Tit 2:1-10; 1 Joh 2:12-175:21 1 P’et 5:5Na kidza kwa ut’u wa kumwogoha Masihi, kila mumwenga wenu ni adzitsereze kwa mwandziwe.
Mitoere ya midzini
225:22-24 Akol 3:18; Tit 2:5; 1 P’et 3:15:22 1 Akor 14:34-35Ninwi ache, asikireni alume enu, dza zho mumusikirazho Bwana. 235:23 1:22; 1 Akor 11:3Kwani mulume nde kitswa cha muchewe, dza viryahu Masihi arizho ndiye kitswa cha kanisa. Kanisa ndo mwiri wa Masihi na iye nde mwokoliwe. 24Bai dza viryahu kanisa rimusikirazho Masihi, ache nao ni maasikire alume ao kahi za maut’u gosi.
255:25-28 1:23; Akol 3:19; 1 P’et 3:75:25 3:19Ninwi alume nanwi, ahendzeni ache enu, dza viryahu Masihi arizhorihendza kanisa, hatha akidzilazha kwa ut’uwe. 265:26 Arum 6:3-4; Tit 3:5; Aebu 10:22Naye wahenda vivi ili arithenge k’anda na arisafishe na madzi kukirira kwa neno ra Mulungu. 275:27 1:4; 2 Akor 11:2; Afil 1:10; Akol 1:22Bai Jesu wahenda vizho, ili haho andihokudzariimisha ro kanisa mbereze, rikale rinang’ala-ng’ala bila maramara, hedu minyau, hedu ut’u udziwohalana na gago. Ela rikale ni eri bila kaila kokosi. 28Kwa ngira iyo bai, alume nao suthi maahendze ache ao, dza vizho maihendzazho miri yao enye. Mut’u ahendzaye muchewe, nikukala anadzihendza mwenye. 29Kwani k’akuna mut’u adimaye kuumena mwiriwe, hat’u ha vizho iye ni kuurisa na kuutsundzat’o, dza viryahu Masihi arihenderazho Kanisa. 305:30 1:23; 1 Akor 12:27Mana riro ni mwiriwe, na siswi fu vilungo zha uwo mwiriwe. 315:31 Mwan 2:24“Kwa ut’u uu mut’u andamuricha babaye na mameye agwirane na muchewe, na ao airi mandakala mwiri mumwenga.” 325:32 Ugun 19:7Siri ii be ni bomu, ela ninanena dzulu za Masihi na Kanisa. 33Kwa vizho, ninwi nanwi, kila mumwenga wenu naamuhendze muchewe dza vizho adzihendzazho ye mwenye. Muche naye niamuishimu mulumewe.
616:1 Akol 3:20Ninwi ahoho, asikireni azhazi enu kahi za Bwana, kwani iyo ni hachi. 26:2-3 Kumbu 5:16Mana, “Muishimu babayo na mameyo,” ndo amuri ya kwandza yenye ahadi 3kukala, “maut’u gandakulokera, na undaishi maisha mare haha dhuniani.” 46:4 Akol 3:21Nanwi ano baba nanwi, musiatsukize ana enu bule, ela arereni kahi za ishima na mafundisho ga Bwana.
56:5-8 Akol 3:22-25; 1 T’imo 6:1-2; Tit 2:9-10; 1 P’et 2:18-21Nwi atumwa nanwi, asikireni mabwana enu a haha urumwenguni, kwa kuagoha na kuthethema kamare. Ahumikireni na moyo mumwenga, here kwamba munamuhumikira Masihi. 66:6 1 Akor 7:22Na musitharize hatha mu hamwenga nao, ndo mukadzihendya munaasikira, ili mamulike, ela hendani here ahendzazho Mulungu. Aishimuni na mioyo yenu yosi, mana ninwi mu atumwa a Masihi. 7Ahumikireni kwa nia mbidzo, here kwamba munamuhumikira Bwana, na si mwanadamu bule. 86:8 2 Akor 5:10; Akol 3:24-25Manyani kukala mut’u akihenda ridzo, Bwana naye andamuriha madzo, kala mutumwa, hedu mut’u ariye huru.
96:9 Akol 3:25; 4:1; Jako 2:1H’aya ninwi mabwana nanwi, ahendereni madzo ao atumwa enu, na musiagoshe-goshe. Manyani kukala ninwi na ao atumwa enu, muna Bwana mumwenga kuko mulunguni, naye k’apendhelea mut’u yoyosi.
Silaha za kiroho za kudzichingira
106:10 Joh 15:5; 1 Akor 16:13Mwisho kamare, kalani na nguvu kahi za Bwana, na kahi za wadimi wa kwakwe munji. 116:11-17 2 Akor 10:4; 1 Ath’es 5:8; Isa 59:176:11 Jako 4:7Valani silaha zosi za Mulungu, ili mudime kuupinga ujanja wa Shethani. 126:12 1:21; 2:2; 1 P’et 5:8-9Kwani k’ahuheha na vit’u zhenye mwiri na mulatso, hatha. At’u siswi funaheha na athawali, na wadimi, na nguvu za urumwengu uu wa kiza. Kidza funaheha na majeshi ga p’ep’o, garigo kuko dzulu. 136:13 Arum 13:12Kwa vizho halani silaha zosi za Mulungu, ili siku mbii ikidza mudime kushinda. Na mundihokala mudzagamarigiza gosini, muenderere kuimat’o. 146:14 Isa 11:5Bai imani imara kwa kuuthuwa ujeri wa Mulungu, nawo uwo undakala here ukanda wa kudzifunga mumo zhununi mwenu. Hendani garyahu garigo ni hachi mbere za Mulungu, na iyo hachi indakala here kiziyo cha kathi renu. 156:15 Isa 52:7; Arum 10:15Kalani thayari-thayari na Uv̱oro Udzo wa dheri, na vizho vindakala ndizho virahu zha maguluni mwenu zha kumwaviza kuimat’o. 16Dzulu ya vivi zhosi, kalani na kuluhiro, na riro kuluhiro rindakala here ngao ya kuizinyira mivi yosi ya moho kula kwa yuyahu Mui. 176:17 Isa 40:2; Aebu 4:12Uhalireni wokolwi here kofia ra chuma ra kudziziyira kitswa, na neno ra Mulungu rikale upanga wenu wa kiroho. 186:18-19 3:14; Luk 18:1; Mahe 4:29; Arum 15:30; Akol 4:2-4Kalani mukivoya kahi za Roho wakathi wosi, mavoyo ga kila samupuli na ga mahitaji genu. Kalani matso, na muenderere kuavoyera at’u osi a Mulungu. 19Kidza nivoyerani nami, ili wakathi nivugulaho kanwa kangu, nigerwe maneno ga kunena, na nihubiri iryahu siri ya Uv̱oro Udzo wa Mulungu hasiho woga. 206:20 3:2; 2 Akor 5:20; Akol 4:4Vivi ni balozi ariye jela kwa ut’u wa uwo Uv̱oro Udzo, bai nivoyerani ili nidime kuuhubiri hasiho woga, here nimalikanazho kuunena.
Maut’u ga mwisho-mwisho
216:21-22 Tukiko: Mahe 20:4; Akol 4:7-8; 2 T’imo 4:12; Tit 3:12Bai kwa kukala ninahendza mumanye uzima wangu na here niendererazho kuku, ninamuhuma Tukiko, ndugu yehu muhendzwi, ariye ni mwaminifu kahi za kazi ya Bwana, adze amumanyise gosi ga kuku. 22Nami namuhuma kwa lengo riro, adze amwambire viryahu huendererazho, na pia amwangize nguvu.
236:23 Dheri: 2 Akor 13:11Bai Mulungu Baba na Bwana Jesu Masihi, namamuhendye ninwi ndugu, mukale na dheri hamwenga na mahendzo na muenderere kumukuluhira. 246:24 Agal 6:18; 1 P’et 1:8Mulungu naaahase osi aryahu mamuhendzao Bwana wehu Jesu Masihi na mahendzo gasigogoma.