Mahendo ga

AHUMWI

Uthongodhyeri

Chuwo kiki chandhikwa ni mwanafundzi mumwenga wa Jesu ariyeifwa Luka. Luka yuyu nde yuyahu ariyendhika chuwo cha Uv̱oro Udzo kiifwacho LUKA. Kulengana na here zho chuwo kirizho, vinanyesa lwazu kukala chuwo kiki cha Mahendo ga Ahumwi ni chongezo cha kiryahu chuwo cha LUKA. Luka were ni dhakitari. Ukishoma chuwo cha Akolosai 4:14, undaona kukala P’aulo anamuhadza kwa dzina ra dhakitari.

Umuhimu wa chuwo kiki

Chuwo kiki ni muhimu kwa kukala kinaendereza uwo Uv̱oro wa Luka uriwo kahi za kicho chuwo cha kwakwe cha kwandza. Kahi za Chuwo cha kwandza cha Luka, iye Luka wandhika garyahu arigohenda Jesu hangu arihoandza kaziye muhaka uryahu wakathi ariohalwa achenda dzulu mulunguni. Kahi za kino chuwo cha Mahendo ga Ahumwi cho kinasumurira gago garigothuwiriza, haswa sana-sana arigohenda P’aulo.

Pia chuwo kiki kinafwanyesa viryahu kanisa ra kwandza ririzhokala kahi za iryahu miaka 30 ya kwandza. Kiki chuwo kinaika musinji dzulu za viryahu kanisa rorosi riv̱iryazho kulongozwa. Kidza kinaika lwazu kamare kukala Umasihia were si wa Ayahudi h’akeye, ela ni wa kila mut’u, na pia k’akuna kit’u kidimacho kupinga Umasihia na kikafanikiwa.

Maut’u garigo mumu

Kuhubiriwa kwa Uv̱oro Udzo kuko Jerusalemu 1:1–8:3

Kufika kwa Uv̱oro Udzo kuko Judea na Samaria 8:4–12:25

Charo cha kwandza cha P’aulo kwendahubiri 15:36–18:22

Mukut’ano wa Jerusalemu 15:1-35

Charo cha hiri cha P’aulo kwendahubiri 18:23–21:16

Kugwirwa kwa P’aulo kuko Jerusalemu 21:17–23:22

P’aulo anahirikwa Kaisaria 23:23–26:32

P’aulo anahirikwa Rumi 27:1–28:31

1

Jesu anenda mulunguni

11:1 Luk 1:1-4Kwa muheshimiwa Th’eofilo. Kahi za kiryahu chuwo changu cha kwandza naora dzulu za go maut’u gosi arigogahenda Jesu na arigogafundisha hangu mwandzo, 21:2-3 10:41; 13:31; 28:23; Luk 24:36-42, 46-51; 1 T’imo 3:16muhaka arihohalwa achenda mulunguni. Naye kabila k’adzangwe kuhalwa kwenda mulunguni, waap’a malagizo kwa nguvu za Roho Mweri o ahumwie ariokala waatsagula. 3Bai bada ya kufwakwe, wadzionyesa lwazu kwa at’u aa k’ana nyinji zenye, kwa muda wa siku mirongo mine kunyesa kukala wafufuka jeri. Naye lola waonewa ni o at’u ao na akinena nao dzulu za wo uthawali wa Mulungu. 41:4-5 Luk 3:16; 24:49; Joh 14:16Bai siku mwenga Jesu arihokala a hamwenga nao, waalagiza akiambira vivi, “At’u ninwi samboleni bule mumu Jerusalemu, ela kalani mumu mutharize yo zawadi ya Roho Mweri iriyolagwa ni ye Baba, ambayo mwaisikira nikiihadza-hadza. 5Kwani Johana wabat’iza at’u kwa madzi, ela k’avindatoa bule ninwi mundabat’izwa kwa Roho Mweri.”

61:6 Luk 24:21Vikara o ahumwi marihothunganana hamwenga na Jesu, mamuza makiamba, “Vidze Bwana, vino ndo undawudzya uthawali kwa Aiziraeli hedu?” 71:7 Mar 13:32Jesu akiadzigidzya akiamba, “At’u ninwi si kazi yenu kumanya makathi, hedu hatha siku arizozika Baba kwa wadimiwe here arizhoona mwenye. 81:8 Luk 24:47-48; Mashahidhi angu: 1:21-22; 2:32; 3:15; 5:32; 10:39; Joh 15:27Ela bai haho Roho Mweri andihomudzirira dzulu zenu, be mundahokera nguvu, nanwi mundakala mashahidhi angu haha Jerusalemu, na Judea yosi na Samaria na hatha kahi za urumwengu muzima.”

91:9 Luk 24:51; Joh 6:62; 1 P’et 3:22Naye arihotosa kunena gaga, akinulwa kwenda dzulu kuno manalola na gonya akifinikirwa ni ingu nao k’amadimire kumona kaheri. 101:10 Luk 24:4Bai marihokala machere kukodola matso kulola ko dzulu mulunguni arikokala Jesu anenda, lola hambola anaalume airi mariokala madzavala nguwo nyaruhe tse, nao makiima hehi na o anafundzi a Jesu. 111:11 Luk 21:27; Ugun 1:7Bai aa at’u airi makiamba, “H’enwi at’u a Galilaya, mbona muthii haha kulola ko dzulu mulunguni? H’aya bai Jesu yuyu mwenye adziyeuswa mbere zenu na kwenda mulunguni, be andauya dza vizho zhenye mudzizhomona anenda.”

Matiasi anatsagulwa ahale hat’u ha Juda

121:12 Luk 24:52Ndo makiuya ko Jerusalemu kula ko murima uifwao Murima wa Mizeituni. Na kula kuko muhaka Jerusalemu were ni here kilomita mwenga1:12 Haha go maneno genye ga Kiyunani ganaamba, ‘were ni mwendo wa siku ya Sabato na magulu.’ vivi. 131:13 Luk 6:14-16K’uzhona zho, marihofika makikwera kahi za cho chumba cha gorofani ambamo ndo marimokala makikala. Bai ao mariokwendangira kahi za chumba kicho were ni, P’et’ero, na Johana, na Jakobu, na Anderea, na Filipu na T’omasi, Bath’olomayo na Math’ayo, Jakobu mwana wa Alifayo na Simoni Muhehezi, na Juda mwana wa Jakobu. 141:14 Luk 23:49At’u aa makala na umwenga, kahi za kuvoya kwa chadi kwenda-kwenda, nao were ma hamwenga na o anaache ambao mumwenga wao ni Maryamu mameye Jesu, na nduguze Jesu a kilume.

15Bai bada ya siku mbiri t’ahu, P’et’ero waungarara mbere za o at’u mariomukuluhira Jesu. Na ao mariokala haho were manafika gana na mirongo miri. 161:16 Zabu 41:9Bai P’et’ero akiamba, “Ndugu zangu, go Maoro were k’agana budhi kuthimira. Kahi za go Maoro, ye Roho Mweri wanena kukirira na kanwa ka Daudi dzulu za Juda ariye nde ariyeahirika o at’u kwendamugwira Jesu. 17Juda watsagulwa kahi za uhumiki uu, kwa vizho were ni mumwenga wehu.”

181:18-19 Math’ 27:3-8(Naye Juda akigula munda na zo p’esa arizorifwa kwa wo uwiwe. Bai akigwa haho na kwa kitswa, akipashuka na go mahumboge gosi gakithuruka. 19Kila mut’u mo Jerusalemu wausikira wo uv̱oro uu, kwa vizho makiup’a dzina ra kikwao uryahu munda makiwiha “Akelidama” ambazho manaye ni “Munda wa milatso.”)

201:20 Zabu 69:25; 109:8P’et’ero akienderera kunena akiamba, “Kwani zhaorwa kahi za chuwo cha Zaburi,

‘Makaloge nigakale gandzo;

na hasikaleho mut’u yoyosi kuishi mumo bule.’ ”

“Na kidza zhaorwa kukala,

‘Nahambole mut’u mungine ahale uimiriziwe.’

21-221:21-22 Luk 1:2; 3:21; 24:51“Kwa vizho ni lazima hupate mut’u andiyedziunga naswi na akale shahidhi wa kufufuka kwa Bwana Jesu. Mut’u yuyu niakale ni mumwenga wa aryahu anaalume ambao madzakala hamwenga naswi kahi za muda wosini ambawo Bwana Jesu wakala hamwenga naswi. Kula wakathi arihobat’izwa ni Johana muhaka wakathi uryahu ambawo Jesu wauswa kwehu na achenda dzulu mulunguni.”

23Bai o ahumwi makiika anaalume airi, Josefu ariyeifwa Barisaba (ambaye dzinare ringine were ni Jusito) na Matiasi. 241:24 Joh 2:24-25Gonya makivoya makiamba, “H’ewe Bwana, uwe unamanya moyo wa kila mut’u. H’aya fwanyese kahi za aa at’u airi, ni h’ani udziyemutsagula 25ahale ino nafasi ya kazi ya uhumwi iriyorichwa ni Juda, na achenda ko arikokala anav̱irya kwenda.” 261:26 Ndhum 16:33K’uzhona zho makipiga k’ura, na yo k’ura ikimugwerera Matiasi. Kwa vizho Matiasi akihala hat’u ha Juda na akikala mumwenga wa o ahumwi kumi na airi.

2

Kudza kwa Roho Mweri

12:1 Alaw 23:15-21; Kumbu 16:9-11Bai irihofika siku ya sherehe ya Pentekote, o anafundzi osi mere makundzumanyika hamwenga. 2Na lola haho henye kuchambola londzo kula mulunguni dza here luv̱utho lwa kikukuzi na lukidzadzala yo nyumba yosi marimokala makeresi. 32:3-4 Luk 3:16Nao makihenda kuona vit’u vidzizhohalana na ndhimi za moho, nazho zhagazhikana na kila mut’u akithulamwa ni lumwenga. 42:4 Kudzazwa Roho Mweri: 4:31; 6:3, 5; 7:55; 8:17; 10:44; 11:15, 24; 13:9; 15:8; 19:2, 6; Makinena here Roho arizhoadimira kunena: 4:31; 10:45-46; 19:6; 1 Akor 12:10; 14:2-12Nao osi makidzazwa Roho Mweri na makikwatya kunena luga nyingine zenye here ye Roho arizhoadimira kunena.

5Vikara mumo Jerusalemu mwere munaishi Ayahudi mario were manamwogoha Mulungu, na Ayahudi aa mere madzambola kahi za kila ts’i haha dhuniani. 6K’uzhona bai marihosikira lo londzo lulu, hakundzumanyika kundi bomu ra at’u. Nao were madzamaka jeri-jeri, kwani kila mut’u wasikira yo lugaye yenye inanenwa ni ao mariokala madzadzazwa Roho Mweri. 72:7 1:11Bai kahi za ko kungalala na kumaka kwao, makiamba, “Ano osini manenao samba ni Agalilaya, 8viandzadze kaheri kila mumwenga wehu anaasikira mananena zo luga zehu zenye? 9Mana angine ehu haha ni, Aparithi, Amedi, na Aelamiti. Angine o ni at’u makalao Mesopotamia, Judea, na Kapadokia, P’onito na Asia. 10H’aya, angine mala Furugia na P’amufulia, Misiri na k’anda za Libia hehi na K’irene na ajeni akumbola Rumi. 11Na angine kaheri ni Ak’irete na Arabu. Na kahi zehu hosi, angine ni Ayahudi na angine si Ayahudi bule, ela mangira dini ya Kiyahudi. Ela ut’u wa kwangalaza nikukala, hosini funaasikira mananena na kufwambira dzulu za maut’u mabomu garigohendwa ni Mulungu!” 122:12 1 Akor 14:23K’uzhona zho mamaka na machangalala kidza makiuzana-uzana makiamba, “Ut’u uno be manaye ni noni?”

13Angine o makiatsea makiamba, “H’aa, at’u aa madzarea thu.”

P’et’ero ananena na o at’u

14Ndo P’et’ero akiungarara hamwenga na aryahu ahumwi kumi na mumwenga na akinena na o at’u kwa sauthi bomu akiamba, “H’enwi Ayahudi andzangu na ninwi nyosini murio munatoa Jerusalemu, nisirikizani hedu nimung’azize ut’u uu. 15Kwani at’u aa si kwamba madzarea dza here muonazho, kwandza vivi hatha ni saa t’ahu zenye za madzach’a! 16Ela vivi muonazho be ni viryahu virizhonenwa ni nabii Joeli ho kapindi, kukala

172:17-21 Joe 2:28-32‘Mulungu yunaamba kukala kahi za siku za mwisho

nindaadzaza at’u osi Roho wangu.

Ana enu a kilume na a kiche mandamboza unabii.

Athana enu mandanyeswa maono,

na athumia enu a kilume mandaloha ndoso za kimulungu.

18Siku zizo nindaadzaza Roho wangu ahumiki angu a kilume na a kiche,

nao mandamboza unabii.

19Nindahenda maut’u ga kwangalaza kuku dzulu mulunguni na ko ts’i,

kundakala na milatso, na moho, na maingu ga mosi.

20Dzuwa rindagwirwa rikale kiza

na mwezi nawo undagwirwa ukale muthune here milatso.

Vivi vindakala kabila yo siku bomu ya nguma kufika,

na yo siku iyo ni ya Bwana.

212:21 22:16; Arum 10:13Kila mut’u andiyemuririra Bwana Mulungu andaokoka.’ ”

222:22 Luk 24:19; Joh 3:2; Mahe 2:43; 4:30; 5:12-16; 6:8; 14:3; 15:12; 19:11-12; Arum 15:19; Aebu 2:4Bai P’et’ero akienderera kunena akiamba, “H’enwi Aiziraeli, sirikizani hedu! Ye Jesu wa Nazareth’i be were ni mut’u ariyenyeswa lwazu kwenu kukala watsagulwa ni ye Mulungu mwenye, kukirira na miujiza, na maut’u ga kwangalaza-ngalaza, na miv̱ano ambayo Mulungu waihenda kahi zenu kukirira kwakwe here ninwi enye mumanyazho. 232:23 3:15; 4:28; 7:52; Luk 23:33; 1 Ath’es 2:15Bai mut’u yuyu walazhwa mikononi mwenu nanwi kwa kuvizwa ni at’u mario ni ai mukimuhala mukimwalaga kwa kumusulubisha kahi za musalaba. Mulungu were anavimanya kare vizho na kidza were wapanga vikale namuna iyo. 242:24 3:15; Luk 24:5Bai Mulungu akimufufula, akimuvugula kula kwa utsungu wa kifwa, mana were k’azhadimikika bule cho kifwa kienderere kumuhendya mufungwa. 252:25-28 Zabu 16:8-11Kwani Daudi waamba vivi dzuluze,

‘Ninamanya Bwana Mulungu a hehi nami

na ananirinda wakathi wosi,

wakathi wa thabu

iye nguvuze nikunihendya nikakala salama.

26Kwa vizho bai moyo wangu unaererwa

na nindapiga njerejere,

kidza idzaho ndafwa,

ela nina th’amaa,

272:27 13:35mana uwe Bwana k’undaniricha nikale kuzimu,

hedu hatha kumuricha muhumikio mueri aole.

28Uwe wanimanyisa ngira za uzima,

nami ninatsamirwa ni uwe kukala hehi nami.’ ”

292:29 1 Athaw 2:10; Mahe 13:36P’et’ero akienderera kunena akiamba, “Ndugu zangu, ngojani nimwambire hasiho woga dzulu za mukare wehu Daudi, kwamba iye wafwa na akizikwa, na mbiraye i haha hehu hatha haha ninenaho. 302:30 2 Samw 7:12-13, 16; Zabu 132:11Ela hamwenga na vizho iye, were ni nabii naye wamanya kamare kukala Mulungu walaha kukala andaika mumwenga kahi za at’u a lukololwe kahi za kihi cha uthawali dza here iye Daudi arizhokala. 312:31 Zabu 16:10Naye Daudi kwa kukala were anamanya zho vingazhokala mbereni, akinena kare dzulu za kufufuka kwa ye Masihi, kukala iye k’arichirwe akale ko kuzimu, hedu hatha mwiriwe wenye kuola! 322:32 1:8Bai Mulungu wamufufula yuyu Jesu na hosini bai fu mashahidhi a ut’u uu. 332:33 Akiikwa luhande lwa mukono wa kurya: 2:34; 3:13; 5:30-34; 7:55-56; Mar 16:19; Luk 20:42; 22:69; Arum 8:34; Aefe 1:20; Akol 3:1; Aebu 8:1; 1 P’et 3:22; Kipawa cha Roho Mweri: 1:4; Joh 14:16-17; 15:26Naye wanulwa dzulu na akiikwa luhande lwa nguvu, mukono wa kurya wa Mulungu, na akihokera kula kwa ye Baba iye Roho Mweri ariyelagwa kukala andakudza, naye Jesu adzahup’a ut’u uu muwonao na kuusikira. 342:34-35 Zabu 110:1; Luk 20:42-43; Aebu 1:13Kwani ye Daudi mwenye k’endere dzulu mulunguni dza here viryahu arizhokwenda Jesu, ela ko waamba,

‘Bwana Mulungu wamwamba Bwana wangu,

“Keresi mukono wangu wa kurya,

35muhaka mahadhuio niathambaraze kamare

ts’ini za magulugo.” ’

362:36 3:15“Kwa vizho bai, Aiziraeli osi ni mamanye kamare kukala yuyu Jesu muriyemusulubisha, be Mulungu wamuhendya akale Bwana kidza akale Masihi!” 372:37 16:30; Luk 3:10, 12, 14Na lola o at’u marihosikira maneno gaga masikira kusha zhomu mo mioyoni mwao hatha makimwambira P’et’ero na ahumwi andziye “Vikara ndugu zehu, fuhendedze be vinoo?” 382:38 3:19; Luk 3:3P’et’ero akiadzigidzya akiamba, “Kila mumwenga wenu ni athubu na abat’izwe kahi za dzina ra Jesu Masihi, ili Mulungu amusamehe dambi zenu. Nanwi mundahokera kigerwa cha Roho Mweri. 392:39 Isa 57:18-19; Aefe 2:17Mana yo ahadi ii, ni yenu na ahoho enu na at’u osi mario kure na at’u osini mario ye Bwana Mulungu wehu andaaiha.”

40P’et’ero waenderera kuhubiri kwa maneno mangine manji na akiaonya zhomu zhenye akiamba, “Dzimanyirireni na kizhazi kiki cha mahendo mai.” 412:41 2:47; 4:4; 5:14; 6:1, 7; 8:4; 11:21, 24; 12:24; 13:49; 16:5; 19:20; 21:20; 2 Ath’es 3:1Bai siku iyo o at’u mariogwira maneno ga P’et’ero na kubat’izwa were manafika alifu t’ahu, nao makikala madzangeza murongo wa aryahu at’u mariomukuluhira Jesu. 42Nao at’u ao makala na chadi kahi za kuthuwa go mafundisho ga o ahumwi, na makishirikiana kahi za maut’u manji na makirya mikahe2:42 Kurya mikahe: Were ni muv̱ano wa kuakumbukiza kifwa cha Jesu na viryahu marizhohumira chakurya cha dzulo na Jesu kabila kufwakwe. hamwenga, na kumuvoya Mulungu hamwenga.

Mitoere ya o at’u a Mulungu wakathi uwo

43Na lola miujiza na maut’u ga kwangalaza were ganahendwa ni o ahumwi, ut’u uriwoahenda at’u osi magoshezhwe. 442:44-45 4:32-35Bai osi mariokuluhira mere makikala hamwenga na kidza were manashirikiana na vit’u zhao zhosi. 45At’u ao makala makiguza minda yao na vit’u zhao na kugazhizhana zo p’esa marizopata here kila mut’u arizhokala anatsoweka. 462:46 Luk 24:53Nao kila siku at’u aa maenderera kuthunganana hamwenga kahi za wo muhala wa ro Hekalu. Zhakurya zhao were manavirya hamwenga ko madzumbani, nao were manarya na raha na mioyo myaruhe. 472:47 2:41At’u ao makala makimulika Mulungu na kuafwahiza at’u osi. K’uzhona zho Bwana akienderera kurongeza ro kundi kila siku kukirira kwa ao mariokala manaokoka.

3

P’et’ero na Johana manahoza kidende

13:1 10:3, 9, 30Siku mwenga P’et’ero na Johana makala makwendani ko Hekaluni kwa mavoyo ga saa chenda za mutsana. 23:2 14:8Wakathi uwo mwanamulume mumwenga ariyekala wazhalwa kidende were anatsukulwa. Kila siku, at’u were makamuhala na makadzamwika kahi za muv̱irya mumwenga wa ro Hekalu uifwao “Muv̱irya Mudzo,” ili avoye-voye p’esa kula kwa o at’u mangirao mo Hekaluni. 3Mut’u yuyu arihoaona o ani P’et’ero manangira mumo Hekaluni, waavoya p’esa. 4Vikara P’et’ero na Johana marihoona vizho makimuthema dzitso ye mut’u, gonya P’et’ero akimwamba, “Hulolet’o hedu!” 5Iye mwanamulume akialola kuno th’amaaye ni kupata chochosi kula kwao.

6Ela P’et’ero akiamba, “Mimi sina fedha hedu dhahabu, ela nindakup’a cho niricho nacho vivi kare. H’aya, kahi za dzina ra Jesu Masihi wa Nazareth’i, ungarara wanende!” 7P’et’ero akimugwira wo mukonowe wa kurya na akimwaviza kuungarara, na lola haho henye zo nyayoze na nguyuze zikipata nguvu. 83:8 14:10; Joh 5:14Mut’u iye wahenda ngh’o, na akiungarara na akikwatya kwanenda, bai achangira mumo Hekaluni hamwenga nao, kuno ananenda na kuthuluka-thuluka kumulika Mulungu. 9Bai o at’u osini marihomona ananenda na kumulika Mulungu, 10mamumanya kukala yuyu nde yuyahu ariyekala akikelesi na kuvoya-voya kahi za wo muv̱irya uifwao “Mudzo.” Bai marihoona vizho mamaka zhomu na machangalazwa ni gago garigokala gadzamukalira.

P’et’ero anahubiri kahi za Hekalu

113:11 5:12; Joh 10:23Vikara yuyahu mut’u arihokala anaagwira kisena o ani P’et’ero na Johana, o at’u osini mangalala na machenda malo genye muhaka haho marihokala o ani P’et’ero, naho were ni hat’u henye baraza riifwaro “Baraza ra Selemani.” 12Bai P’et’ero kuona vizho, akiambira o at’u akiamba, “H’enwi Aiziraeli andzangu, mbona ut’u uno unamumasha? Kwanoni munahulolat’o here kwamba fudzamuhendya yuyu mut’u anende kwa nguvu zehu hedu ueri wehu enye? 133:13 2:33; 7:32; Kumbo 3:6, 15; Luk 23:13-23K’amuona h’e, iye Mulungu wa ani Burahemu, Isaka na Jakobu, na akare ehu angine, bai adzamup’a nguma muhumikiwe Jesu ariye mwamuhala na mukimulazha kwa at’u alagwe na mukimukahala mbere za luwali P’ilato, idzaho iye P’ilato were adzaona baha amuriche huru ende. 14Mwamukahala ye mueri na muhachi na mukimwamba P’ilato amuvugulire ye mwalagi. 153:15 2:23-24; 4:10; 5:30-31; 10:39-40; 13:30; 17:31; Aebu 2:10Kwa vizho mukimwalaga iye ariye nde mwandzo wa uzima, ela ko Mulungu akimufufula. Naswi bai fu mashahidhi a ut’u uu. 163:16 Math’ 9:22Bai kukirira kwa kuluhiro kahi za dzina ra Jesu, be yuyu mut’u mumonaye na muriyemunamumanya, adzahendwa apate nguvu. Ut’u uu wa kuhozwa kamare kwa mut’u yuyu here muwonazho nyosi na matso, be udzakala kwa dzina ra Jesu na ro kuluhiro ridzaro kukirira kwakwe.

173:17 Luk 23:34; 1 T’imo 1:13“Vikara ndugu zangu, namanya kukala ninwi na o vilongozi enu mwamuhendera Jesu ut’u uwo kwa kutsamanya. 183:18 5:42; Luk 24:27, 44-46Ela bai garyahu maut’u arigogahubiri ye Mulungu ho kapindi kukirira na makanwa ga manabii a kwakwe osi, kwamba ye Masihi suthi were apate thabu, bai ye Mulungu wagathimiza kahi za ngira ii. 193:19 2:38Kwa vizho bai, thubuni mumuuyire Mulungu, ili afute makosa genu. 20Kusudhi gadze makathi ga nguvu za kiroho kula kwa Bwana na ili amuhume Jesu ambaye nde ye Masihi ariye wamutsagulira ninwi ho kapindi. 21Bai iye suthi akale ko mulunguni muhaka ufike uryahu wakathi wa maut’u gosi kuhendywa masha, here Mulungu arizholaga ho kapindi kukirira na manabii a kwakwe aeri. 223:22-23 Alaw 23:29; Kumbu 18:15, 19; Mahe 7:37Mana Musa waamba, ‘Ye Bwana Mulungu wenu andamwanulira nabii dza mimi kula kahi za o at’u enu enye, nanwi bai suthi musikire kila kit’u andichomwambira. 23Mut’u yoyosi ariye k’andamusikira nabii yuyu bai andathengwa na o at’u a Mulungu na anongwe-nongwe kamare.’

243:24 3:18“Na jeri wenye, Samueli na manabii angine osi mariomuthangulia na mariomuthuwiriza, manena dzulu za siku zizi hurizo. 253:25 Mwan 12:3; 26:4; Agal 3:8, 16Bai zizo ahadi za Mulungu arizozika kukirira na o manabiie be ni zenu ninwi, na kidza muna muthalo kahi za cho kilagane arichochika ye Mulungu na o akare enu. Iye Mulungu wamwamba Burahemu vivi, ‘Kukirira na lukolo lwa kwako at’u a makabila gosi haha urumwenguni mandahaswa.’ 263:26 13:46; 18:6; Arum 1:16Ndosa Mulungu arihomutsagula muhumikiwe, wamuhuma kwenu kwandza ili adze amuhase kwa kumugaluza kila mumwenga wenu kula kahi za uwiwe.”

4

P’et’ero na Johana ma mbere za Baraza ra athumia

14:1-2 Masadukayo: 5:17; 23:8; Luk 20:274:1 Luk 22:4, 52Vikara P’et’ero na Johana marihokala mananena na o at’u, o alombi na ye murindzi mubomu kahi za ro Hekalu hamwenga na Masadukayo makwenda haho marihokala o airi. 24:2 Kufufuka: 2:24; 4:33; 17:18; 26:23Nao were matsukirwe jeri-jeri. Ut’u uriwoatsukiza ni viryahu zha kukala ao ahumwi were manaafundisha at’u kukala Jesu wafufuka kula kifwani na kwa ut’u uwo bai ao mariofwa mandafufuka. 34:3 5:18Kwa vizho makiagwira makiasindikira jela, na kwa kukala were kudzatswa kare, makiaricha mumo hatha kukicha. 44:4 2:41Ela anji kahi za aryahu mariosikira go mahubiri ga kwao, makuluhira na yo isabu ya anaalume ichangezeka na ikifika here at’u alifu ts’ano.

5Bai kurihocha, aryahu vilongozi a Kiyahudi, na athumia na alimu a Sheria makala na muthunganano mo Jerusalemu. 6Kahi za ao mariokala haho muthungananoni, were ni Anasi ariye were nde Mulombi mubomu mwenye na Kayafa. Angine mariokala haho ni Johana, Alekizanda na at’u angine mario were ao nao mana lukolo na ye Mulombi mubomu mwenye. 74:7 Luk 20:2Bai makiahala P’et’ero na Johana makiaika ho kahikahi, gonya makiauza makiamba, “Nwi, ut’u uno mwauhenda kwa nguvu zani na kwa dzina ra h’ani?”

84:8 2:4Ndo P’et’ero achambola kudzigidzya kuno adzadzala Roho Mweri, akiamba, “H’enwi vilongozi na athumia! 9Vikikala vivi fudzaifwa haha fudze funenet’o dzulu za kihendo kidzo arichohenderwa ye kidende na hunauzwa chamba waholadze, 104:10 3:6, 15be ninwi na at’u osini a Iziraeli, manyani vivi: Mwanamulume yuyu aimire mbere zenu akikala k’ana ut’u kamare kukirira na nguvu za dzina ra Jesu Masihi wa Nazareth’i. Jesu yuyu ni yuyahu muriyemusulubisha, ela Mulungu akimufufula. 114:11 Zabu 118:22; Luk 20:17; 1 P’et 2:4-7Iye nde iye ariyehadzwa kahi za chuwo cha Zaburi, kukala,

‘Riro iwe murirorikahala ninwi aaki,

ndo iwe bomu ra p’embeni.’

124:12 Math’ 1:21; 1 Akor 3:11Wo wokolwi be k’aupatikana kukirira kwa mut’u yoyosi mungine, kwani kahi za urumwengu muzima k’akuna dzina ringine ambaro anadamu magerwa ili siswi fudime kuokoka kukirira kwa riro, hasihokala dzina ra Jesu.”

13Bai ro Baraza rosi ririhoasikira P’et’ero na Johana mananena, ramanya kukala at’u ao be k’amana elimu ya thendhe, hatha ni at’u thu. Ut’u uriwoangalaza ni kwamba at’u ao were mananena hasiho woga, ndo makikumbukira kukala makala makikala hamwenga na Jesu. 14K’uzhona zho makikosa ra kunena, mana ye mut’u ariyehozwa were aimire haho na P’et’ero na Johana. 154:15 5:34-35Kwa vizho makiambira mahauke vichache, ili kuku nyuma mahende h’ee-h’ee. 164:16 Joh 11:47Bai marihokala madzauka kuku nyuma makiuzana-uzana na kuamba, “H’aya, at’u alume ano be fundaahendadze? Kwani kila mut’u atoaye mumu Jerusalemu, be anamanya kamare kukala at’u aa mahenda muujiza uriwo u kih’akeye, ut’u uu h’e, k’afudima kuamba k’aukalire. 174:17-19 5:28-29, 40Ela kuuhenda ut’u uu usikaze kutsamuka-tsamuka, be suthi fuakanye, masinene na mut’u yoyosi dzulu za dzina riri ra Jesu.”

18Marihogonya yo njama yao makiaiha kaheri na makiapiga marufuku masinene hedu hatha kufundisha at’u kwa kuhumira dzina ra Jesu. 19Kusikira vizho P’et’ero na Johana makiadzigidzya makiamba, “H’aya viloleni ninwi chamba virizho karakara ni hizho mbere za Mulungu, ni humusikire ninwi hedu humusikire Mulungu? 20Kwani at’u siswi k’ahudima kuricha kunena dzulu za gago furigogaona na kugasikira.”

21Bai ro Baraza ra athumia rikiagosha-gosha kaheri, gonya rikiambira mahauke mende, kwani majeza kumala chausa cha kuaadhibira, ela k’amapatire, mana o at’u osi were manamulika Mulungu kwa gago garigohendeka. 22Iye mwanamulume ariyehozwa kimiujiza were ana miaka zaidhi ya mirongo mine.

Amasihia manavoya mangizwe nguvu masikale aoga

23Bai P’et’ero na Johana marihorichizwa, maauyira o andziyao na machendaakup’ulira gosi marigokala madzaambwa ni o alombi abomu na o athumia a Kiyahudi. 244:24 Kumbo 20:11; Zabu 146:6K’uzhona zho marihosikira vizho makiluta mimiro yao kwa umwenga kumuvoya Mulungu, makiamba, “H’ewe Bwana, uwe waumba dzulu na ts’i na ukiumba bahari, na ukiumba zhosi virizho mumo. 254:25-26 Zabu 2:1-2Uwe vizho wanena kwa kuhumira kanwa ka muhumikio Daudi, ariye ni mukare wehu. Nawe wahenda vizho kukirira kwa Roho Mweri, ukiamba,

‘Kwanoni o at’u mario si Ayahudi magwaga rabusha?

Kwanoni o at’u mapanga maut’u garigo k’agana mana?

26Athawali a dhunia madzipanga,

na o abomu makithunganana hamwenga,

kumuheha Bwana na ye Masihiwe.’

274:27 Muthawali Herode: Luk 23:7-11; P’ilato: Luk 23:1“Nazho ndizho virizhokala, mana Herode na P’onitio P’ilato mahenda muthunganano na o at’u mario si Ayahudi na o at’u a Iziraeli. Nao mahenda vizho kahi za mudzi uu wa Jerusalemu, kupanga maut’u mai dzulu za Jesu, ariye ni muhumiki wa kwako mueri, uriyemutsagula akale Masihi. 284:28 2:23Nao mahenda gago garigo uwe kwa wadimi wa kwako na mahendzogo wagapanga kare kukala nigakale. 294:29 Aefe 6:19Vikara vivi Bwana, vilole vizho madzizhofwagosha-gosha na uahende o ahumikio madime kunena nenoro hasiho woga wowosi. 304:30 2:22Goloza mukonowo uhoze at’u na uhende maut’u ga kwangalaza na miujiza kukirira kwa dzina ra Jesu, muhumikio mueri.”

314:31 2:4Bai marihogonya kuvoya, ho hat’u marihokala madzathunganana hakithukuka na osi makidzazwa Roho Mweri, na makihubiri ro neno ra Mulungu hasiho woga.

Amasihia makala makiishi here ndugu mwenga

324:32-35 2:44-45; 6:1; Luk 14:33; 18:22O at’u osi mariomukuluhira Jesu were mioyo yao na maazo gao ni mamwenga. K’ahana mut’u yoyosi ariyeamba kukala zho vit’u arizho nazho be ni zhakwe h’akeye. Hatha, at’u ao makala makigazhirana zhosi marizhokala nazho. 33Nao o ahumwi maenderera kuambira at’u dzulu za kufufuka kwa ye Bwana Jesu. Nao mahenda vivi na nguvu nyinji jeri-jeri na Mulungu akiahasa zhomu osi. 34Kahi zao, be were k’ahana mut’u hatha mumwenga ariyekala anatsowa kit’u, kwani ao mariokala mana minda hedu nyumba zenye, mavihala makiviguza na zo p’esa marizopata machenda nazo, 35machendaap’a o ahumwi, na o ahumwi makigazhizha kila mut’u karakara na utsowiwe.

36Mufano wa mut’u ariyehenda kit’u dza kicho, ni mut’u mumwenga aifwaye Josefu. Josefu were ni Mulawi kula Kuporo. O ahumwi were manamwiha Barinaba (mana ya Barinaba ni mut’u ap’aye moyo at’u). 37Bai mut’u yuyu naye wahala hat’uhe akihaguza na akihala zo p’esa achendaap’a o ahumwi.

5

Ulongo unamwalaga Anania na muchewe

1Ela kwereko mwanamulume mumwenga ariyeifwa Anania. Mut’u iye naye hamwenga na muchewe ariyeifwa Safira waguza kisiku cha mundawe. 25:2 4:35Gonya akikubaliana na muchewe kukala ziryahu p’esa marizopata mavule nusu maike, kurya makalazhe nusu, gonya maambe zizo ndo marizopata. Bai makihenda vizho. Makihala zo p’esa makizivula makiika, zo zirizosala, makizihirika ko kwa ahumwi.

35:3 Joh 13:2Bai Anania arihokwenda na zizo p’esa kwa P’et’ero, P’et’ero akimwamba, “Anania, kwanoni udzamuricha Shethani akawadzala moyowo hatha ukamukenga Roho Mweri na kuhala zo p’esa urizopata kwa kuguza wo munda ukazivula? 4Samba kabila k’udzauguza, wo munda were ni wako? Na hatha urihokala udzauguza, samba zo p’esa were zi mikononi mwako? Kwanoni bai ukaaza kuhenda ut’u dza uno? H’aya bai, uwe k’umukengere mwanadamu, ela udzamukenga Mulungu.” 5K’uzhona zho, Anania arihosikira vizho thu, akigwa kare haho akifwa. Na osi mariosikira gago garigohendeka mangirwa ni woga jeri-jeri. 6Badaye hakimbola avulana, makimuhala, makimulinga-linga sandza na machenda naye ko ndze, machendamuzika.

7Bada ya here masaa mahahu vivi, poo ye muche, naye hatha were k’amanya kudzakalani. 8Bai P’et’ero akimuza ye muche akimwamba, “H’aya, nambira, zino ndo p’esa murizopata bada ya kuguza wo munda?” Ye mukaza Anania akidzigidzya akiamba, “Ee, ni zizo.” 95:9 1 Akor 10:9P’et’ero akimwamba, “Mudzaandzadze nwi kumupima Roho wa Bwana? Sikiza, thio o at’u madziokwendamuzika mulumeo na tha uwe nawe mandakutsukula.” 10Na haho henye, akigwa ho mbereze na akifwa. Badaye o avulana makidza mumo na marihomona adzafwa, makimuhala machenda naye ko ndze machendamuzika hehi na ye mulumewe. 11Bai kanisa rosi richadzala woga jeri-jeri, na yoyosi mungine ariyesikira ut’u uwo, wamaka sana.

Ahumwi manahoza at’u anji

125:12 2:22; 3:11O ahumwi mahenda miujiza minji na maut’u manji ga kwangalaza kahi za o at’u. Na o at’u osi mariomukuluhira Jesu makala makithunganana hamwenga kahi za Baraza ra Selemani. 13K’ahana mut’u yoyosi mungine ariyethatha kudziunga nao, idzaho were manalikwa sana ni o at’u. 145:14 2:41Ela hamwenga na vizho ao mariomukuluhira ye Bwana maenderera kwangezeka, ache kwa alume. 155:15-16 19:11-12; Luk 4:40Bai kwa ut’u wa iyo miujiza iriyokala ikihendwa ni o ahumwi, at’u anji makwenda na akongo ao vitandani na vitsekani na machendaalaza ho ngirani, ili ngee magutw’e ni cho kivurivuri cha P’et’ero andihokala akukirani. 16Na makundi ga at’u kula midzi iriyo hehi na Jerusalemu makudza na akongo ao na makihozwa. Ao mario were manateswa ni p’ep’o nao marefwa, na o p’ep’o osini marioapagaa machambozwa.

Ahumwi manateswa

175:17 4:1-2Ndo ye Mulombi mubomu mwenye hamwenga na o andziye osi mario were ni anachama a chama cha Masadukayo machangirwa ni wivu jeri-jeri. 18K’uzhona zho makiagwira o ahumwi na machendaangiza jela. 195:19 12:7-10Ela usiku uwo kukidza malaika wa Bwana na akidzaivugula yo miryango ya jela na akiamboza ndze. 20Ye malaika akiambira o ahumwi vivi, “Endani mukaime kahi za wo muhala wa ro Hekalu na muambire o at’u kila kit’u dzulu za maisha gaga masha!”

21Nao madzach’a maitsi genye machenda kahi za wo muhala wa ro Hekalu na makihenda here zho marizhombirwa ni ye malaika zhenye, makikwatya kuafundisha o at’u.

Wakathi uwo-uwo vizho ye Mulombi mubomu mwenye na o andziye makiiha muthunganano wa ro Baraza rosi, yani vilongozi osi a Kiyahudi. Bai makihuma at’u mende ko jela makaahale o ahumwi. 225:22-24 12:18-19Ela o shikari marihofika kuko jela, machendaathekeza k’amamo. K’uzhona zho makiuya machendasema. 23Makiamba, “At’u siswi fudzakwendayona yo jela idzafungwa vizho, na o arindzi maimire ho miryangoni, ela bai fudzihovugula k’afuonere mut’u yoyosi mo ndani.” 245:24 4:1Bai ye mubomu wa o arindzi a ro Hekalu na o alombi abomu marihosikira uv̱oro uu, mangalala kuno k’amamanya kala ut’u uwo undarehani.

25K’avitoere hakidza mut’u mumwenga akiamba, “Lolani! O at’u murioangiza jela dzana, be ma kahi za wo muhala wa ro Hekalu, manafundisha at’u.” 265:26 Luk 20:19; 22:2Kusikira vizho ye mubomu wa arindzi a ro Hekalu achenda na o shikarie na machendaahala o ahumwi makidza nao. Ut’u uu mauhenda hasiho kuhumira nguvu, mana were ni aoga na o at’u, p’ore makakotw’a mawe nazho.

27Vikara marihofika nao, makiaika mbere za ro Baraza ili mauzwe-uzwet’o ni ye Mulombi mubomu mwenye. 285:28-29 4:17-19; Math’ 27:25K’uzhona zho ye Mulombi mubomu akiauza akiamba, “Nwi, samba fwamupiga marufuku musifundishe at’u kahi za dzina ra mut’u yuyu? H’aya lolani yo Jerusalemu yosi be mudzaidzaza go mafundisho genu. Kidza munamala kuhuhendya yo milatso ya mut’u yuyahu ikale dzulu yehu!”

29Kusikira vizho P’et’ero na o ahumwi angine makiadzigidzya makiamba, “Vidze ni karakara fumusikize Mulungu, hedu fumusikize ninwi anadamu? 305:30-31 3:15Iye Mulungu wa akare ehu wamufufula Jesu bada ya ninwi kumwalaga kwa kumwanganya kahi za musalaba. 31Bai Mulungu akimwanula na akimwika kahi za mukonowe wa kurya akale muthawali na mwokoli, ili aap’e o Aiziraeli nafasi ya kuthubu na masamehewe dambi zao. 325:32 1:8; Joh 15:26-27Bai at’u siswi fu mashahidhi a maut’u gaga, na fu mashahidhi hamwenga na ye Roho Mweri naye, ariye Mulungu wamulazha kwa aryahu mamusikirao.”

33Wee! Ko kusikira vizho o athumia a Baraza makitsukirwa jeri-jeri, hatha makikala manamala kualaga o ahumwi. 345:34 Gamalieli: 22:3Ela kahi za ro Baraza ra athumia were hana mwanamulume mumwenga aifwaye Gamalieli. Gamalieli were ni Farisayo kidza ni mwalimu wa Sheria ariyekala akiishimiwa ni at’u sana. Bai akiungarara kahikahi za ro Baraza na akilagiza kwamba o ahumwi mambozwe ko ndze vichache. 35Gonya akinena na ro Baraza ra athumia akiamba, “H’enwi at’u a Iziraeli, zho mumalazho kuahenda anaalume aa, be baha muviaze kaheri. 365:36 21:38Mana ho nyuma-nyuma kwambola Th’euda naye akidziamba kukala ni mut’u mubomu, na here at’u magana mane makimuthuwa. Bai iye akilagwa, na osi mariokala makimuthuwa makitsamuka-tsamuka na vikikala ndo vidzaricha be vizho. 375:37 Luk 2:2; 13:1-2Bada ya iye, kuchambola Juda wa Galilaya. Juda wambola uryahu wakathi marihokala at’u manathalwa, iye naye akithuwiwa ni rikundi ribomu ra at’u, ela naye akilagwa, na osi mariokala makimuthuwa makitsamuka-tsamuka. 38Kwa vizho bai, nimalazho kumwambira ni vivi, at’u aa h’e, aricheni na maut’u gao! Ee, arichizeni mende! Mana, kala gaga malengo gao na kazi yao ni zha kibinadamu be k’avindafururiza. 39Ela kala ut’u uu ula kwa Mulungu, be k’amundaadima bule aa anaalume. Munadima mukahenda kudzona munaheha hatha na Mulungu.”

Bai o athumia a ro Baraza makigwira gago arigokala Gamalieli adzaambira. 405:40 4:18; 5:28Ndo makiaiha o ahumwi mo ndani na makilagiza mapigwe vikotho, gonya makiapiga marufuku kunena kahi za dzina ra Jesu na makiarichiza mende.

415:41 Luk 6:22-23; 1 P’et 4:13K’uzhona zho o ahumwi mauka haho kuno mana raha kwa kuonewa kukala madzafika at’u a kuaibishwa kwa ut’u wa ro Dzina ra Jesu. 425:42 Masihi: 9:22; 17:3; 18:5, 28; Luk 24:25-27Bai kila siku maenderera kuafundisha o at’u na kuhubiri Uv̱oro Udzo dzulu za Jesu kukala nde iye Masihi.

6

At’u afungahe manatsagulwa maavize o ahumwi

16:1 2:45; 4:35Vikara kahi za siku zizo, wo murongo wa aryahu anafundzi were unangezeka. Bai o Ayahudi manenao Kiyunani manung’unika dzulu za viryahu marizhokala go magungu gao ganabaguliwa ni o Ayahudi andziyao kahi za maut’u ga kila siku ga kugazha chakurya. 2K’uzhona zho aryahu ahumwi kumi na airi makiakundzumanya hamwenga o anafundzi, makiamba, “Si vidzo bule siswi huriche neno ra Mulungu na fukwatye kulola maut’u ga chakurya. 36:3 1 T’imo 3:7-13Kwa vizho bai ndugu, tsagulani anaalume afungahe kahi zenu mario manamanyikana kukala mathele Roho Mweri na mana akili. At’u aa bai yo kazi iyo fundaap’a ao, 4sino swi, futhuwe wo wa kuvoya na kuhubiri ro neno ra Mulungu.”

5Bai ro kundi rosi rikifwahizwa ni gago marigokala o ahumwi madzaamba, kwa vizho makiatsagula aa at’u aa: Sitivini, ariye were ni mut’u ariye na kuluhiro bomu na adziyedzala Roho Mweri. Angine were ni Filipu, Purokoro, Nikanori, T’imoni, P’arimena, na Nikolao ambaye were kwao ni Anitiokia. Mut’u yuyu Nikolao were wangira dini ya Kiyahudi, ela gonya akimukuluhira Jesu. 66:6 13:2-3; 14:23; 1 T’imo 4:14; 2 T’imo 1:6Bai ro kundi ra o at’u mariomukuluhira Jesu rikiahala o at’u aa na rikiaika mbere za o ahumwi. Ndo o ahumwi makivoya na makiaikira mikono yao.

76:7 2:41Bai ro neno ra Mulungu raenderera kutsamuka kila hat’u. Wo murongo wa ao anafundzi mo Jerusalemu ukingezeka malo-malo na alombi anji enye nao makikuluhira.

Sitivini anagwirwa

86:8 2:22Mulungu wamuhasa zhomu Sitivini na akimugera nguvu, bai akihenda miujiza na maut’u ga kwangalaza kahi za o at’u. 9Ela richa hambole at’u makwatye kumupinga. At’u aa were ni ashirika a Sinagogi ra Mahuru (here ririzhokala rinaifwa). Sinagogi riri were rina Ayahudi a kula K’irene na Alekizandiria, na hatha ashirika angine were manambola kahi za majimbo ga Kilikia na Asia. Bai at’u aa makwatya kunenezana na Sitivini, 106:10 6:3; Luk 21:15ela k’amamwadimire kwa kukala were ananena kwa akili, naye wahenda vivi kwa nguvu za ye Roho Mweri. 116:11 Math’ 26:59-61K’uzhona zho makiats’ots’era at’u fulani ili maambe vivi, “At’u siswi fwamusikira Sitivini ananena maneno mai dzulu za Musa na kidza ananena kufuru kwa Mulungu.” 12Kwa vizho makiavuga akili o at’u, o athumia a Kiyahudi na o alimu a Sheria. Bai machendamugwira ye Sitivini na makidza naye mbere za ro baraza ra athumia. 136:13 18:13; 21:28; Jere 26:11Ndo haho makihamboza mashahidhi a ulongo mariomboza ushahidhi na kuamba, “Mut’u yuyu ananena maneno mai dzulu za Hekalu rehu rieri na dzulu za Sheria ya Musa. 14Kwani fwamusikira anaamba ati yuyu Jesu wa Nazareth’i andaribanda-banda ro Hekalu na go maadha hurigop’ewa ni Musa andagagaluza.”

15Na o at’u osi mariokala makeresi haho mamuthema dzitso ye Sitivini, na makiwona wo usowe u here uso wa malaika.

7

Sitivini anadzihehera mbere za Baraza ra athumia

1Bai ye Mulombi mubomu mwenye akimuza Sitivini akiamba, “Vidze gano udzigoambwa nago ni jeri?” 27:2 22:1Sitivini akidzigidzya akiamba, “Ndugu zangu na ano baba, nisirikizani hedu! Iye Mulungu wa nguma wamwambolera mukare wehu Burahemu arihokala achere ko Mesopotamia, wakathi uryahu ambawo were k’adzangwe kwendatoa ko Harani. 37:3 Mwan 12:1; Aebu 11:8-10Akimwamba, ‘Iriche yo ts’iyo na pia ariche o amanyio na wende kahi za yo ts’i nindiyokwanyesa.’ 47:4 Mwan 11:31; 12:4Kwa vizho akiyombola yo ts’i ya Akalidayo7:4 Ts’i ya Akalidayo ni iyo Mesopotamia vizho. na achendatoa ko Harani. Bai bada ya kifwa cha babaye, iye Mulungu wamusa Burahemu kula ts’i iyo muhaka ts’i ambayo ndo mutoayo ninwi vikara. 57:5 Mwan 12:7; 48:4Naye Mulungu k’amup’ire Burahemu hatha ndhalago mwenga ya yo ts’i ikale yakwe. Ela bai Mulungu akilagana naye kukala andamup’a yo ts’i ikale maliye na ikale mali ya kizhaziche kindichokudza bada ya iye. Bai wakathi uwo Burahemu were k’ana mwana bule. 67:6-7 Mwan 15:13-14Ye Mulungu wamwamba Burahemu vivi, ‘Kizhazicho uwe kindakwendatoa kahi za ts’i iriyo si yao nao mandahendywa atumwa na kuhenderwa maut’u mai kwa miaka magana mane. 7Ela yo ts’i indiyoahendya atumwa be nindayangiza akili na gonya kicho kizhaziche kindambola kula kahi za ts’i iyo na madze manivoye haha.’ 87:8 Mwan 17:9-14; 21:2-4; 25:26; 29:31–30:24; 35:16-18Gonya Mulungu akiika kutahira kukale muv̱ano wa cho kilagane arichochika na Burahemu. Bai Burahemu wamuzhala Isaka na akimwangiza lwembeni arihokala adzafisha siku nane. Badaye Isaka wamuzhala Jakobu na akimutahira, na Jakobu akiazhala aryahu ano ts’awe kumi na airi na ao nao akiatahira.

97:9 Mwan 37:11, 28; 39:2, 21“Bai aryahu ano ts’awe angine mamuonera wivu ndugu yao Josefu hatha makimuguza akakale mutumwa ko Misiri. Ela bai Mulungu wakala hamwenga naye 107:10 Mwan 41:37-44na akimwokola kahi za mashakage gosi. Mulungu akimup’a ulachu ye Josefu na akimuhendya afwahize kwa Farao, Muthawali wa Misiri. Farao akimuhendya Josefu akale luwali kahi za ts’i ya Misiri na kahi za nyumbaye yosi.

117:11-12 Mwan 41:54; 42:1-2, 5“Badaye kukigwa ndzala kahi za Misiri yosi na ts’i ya K’anani. Ndzala ii yareha mashaka mabomu na o akare ehu k’amadimire kupata chakurya. 12Bai Jakobu arihosikira kawee kukala kuna chakurya ko Misiri, waahuma o babizehu charo chao cha kwandza. 137:13 Mwan 45:1, 3, 16Bai marihouya charo cha hiri, ye Josefu wadzimanyisa kwa o nduguze na Farao akimanya dzulu za yo nyumba ya ani Josefu. 147:14-15 Mwan 45:9-10, 18; 46:6-7, 27Bada ya maut’u gaga Josefu wahumiza kukala babaye na wo mudzi wosi makambirwe madze. Nao osini were ni at’u mirongo mifungahe na atsano. 15Kwa vizho Jakobu achenda Misiri, na kuko ndo iye na o akare ehu marikofwa. 167:16 Mwan 23:3-16; 49:29-30; 50:13; Josh 24:32; Aebu 11:9, 13Bai iyo miri yao ikihirikwa ko Shekemu na ichendazikwa kahi za mbira iriyo were yagulwa ni Burahemu kula kwa ana a Hamori kuko.

177:17-18 Kumbo 1:7-8“Kufikira wakathi wa Mulungu kuthimiza kilaganeche na Burahemu, wo murongo wa at’u ehu ko Misiri were udzangezeka jeri-jeri. 18Bai bada ya muda mure, kukinuka muthawali mungine ko Misiri ariye were k’amanya rorosi dzulu za Josefu. 197:19 Kumbo 1:10-22Bai muthawali yuyu akihumira ujanja kwa at’u ehu na akiaonera o akare ehu kwa kualazimisha maatsuhe ana ao atsanga mafwe.

207:20-21 Kumbo 2:2-10; Aebu 11:23“Bai kahi za wakathi uu Musa akizhalwa, nako were ni kahoho kadzo jeri-jeri. Bai warerwa kahi za nyumba ya babaye kwa miezi mihahu. 21Badaye arihokwendaikwa ko ndze, wakwendatsolwa ni musichana wa Farao na akimuhendya mwanawe mwenye. 22Bai Musa akifundishwa ulachu wosi wa Amisiri na akikala mut’u mubomu wa kumanya kunena na kuhenda.

237:23-29 Kumbo 2:11-15; Aebu 11:24-27“Arihofisha umuri wa miaka mirongo mine akiona baha ende akaatsemberere o Aiziraeli andziye. 24Vikara akiona mumwenga wao anahenderwa ut’u uwi ni Mumisiri, k’uzhona zho achendamuhehera, akimurihiza ye Mumisiri kwa kuhenda kumwalaga. 25(Musa waona ao mandaelewa kukala Mulungu anamuhumira kwa ut’u wa kuathizha ao, ela ko k’amaelewerwe bule.) 26H’aya, siku ya hiriye Musa waambolera Aiziraeli airi mariokala manapigana. Bai akijeza kuathanya. Akiamba, ‘Asena, samba mu ndugu nwi? Mbona munamala kulumizana kaheri?’ 27Ela ye ariyekala anamulumiza ye mwandziwe wamusukuma Musa k’anda na akiamba, ‘Ni h’ani ariyekuhendya ukale muthawali wehu na mulamuli wehu? 28Vidze unamala kunalaga dza viryahu urizhomwalaga yuyahu Mumisiri dzana?’ 297:29 Kumbo 2:15, 21-22; 18:3-4Musa arihosikira maneno gaga, wachimbira achenda ts’i ya Midiani. Kuko wakwendatoa here mujeni na akizhala ana airi a kilume.

307:30-34 Kumbo 3:1-10“Bai bada ya miaka mirongo mine, Musa wambolerwa ni malaika wa Bwana kuko nyika hehi na Murima wa Sinai. Malaika yuyu wamwambolera kwa mufano wa kitsakuzi kirichokala kinaaka moho. 31Kuona vizho Musa wangalala. Bai arihosongera hehi kuvilolat’o, akisikira mumiro wa Bwana 32ukiamba, ‘Mimi ni Mulungu wa akareo, ni Mulungu wa Burahemu, na Isaka, na Jakobu.’ K’uzhona Musa akikwatya kuvinwa ni mwiri kwa woga na k’athathire hatha vichache kukilola cho kitsakuzi.

33“Bai ye Bwana akimwamba Musa, ‘Hedu vula zho virahuzho, mana ho hat’u uimireho be ni hat’u haeri. 34Go mateso ga at’u angu ko Misiri nidzagaona. Nidzaasikira kiriro chao nami nidzathima, niathizhe. Vikara ndzo, nindakuhuma ko Misiri.’ ”

357:35 Kumbo 2:14; 3:2Sitivini akienderera kunena akiamba, “Musa yuyu ni yuyahu mariyemukahala, na makiamba, ‘Ni h’ani ariyekuhendya muthawali wehu na mulamuli wehu?’ Musa wahumwa ni Mulungu mwenye kukirira na ye malaika ariyemwambolera kwa mufano wa kiryahu kitsakuzi, ili akale kilongozi wao na akale mwokoli wao. 367:36 Kumbo 7:3; 14:21-29; 16; 17; Hesab 14:33; 20:1-11Mut’u yuyu waalongoza akiamboza ndze ya Misiri, akihenda miujiza na maut’u ga kwangalaza kuko Misiri, na ko Bahari ya Shamu na ko nyika akihenda miujiza kwa miaka mirongo mine. 377:37 Kumbu 18:15; 3:22-23Yuyu nde iye Musa ariyeambira o Aiziraeli akiamba, ‘Mulungu andamwanulira nabii dza mimi kula kahi za o at’u enu enye.’ ” 387:38 Kumbo 19:1–20:17; Mahe 7:53; Agal 3:19Sitivini akienderera kunena akiamba, “Iye Musa nde ariyekala hamwenga na ro kundi ra Aiziraeli ko nyika, hamwenga na o akare ehu na ye malaika ariyenena naye kahi za Murima wa Sinai. Musa wahokera maneno ga uzima kula kwa Mulungu ili ahuhokeze siswi.

397:39 Hesab 14:3“Ela o akare ehu makikahala kumusikira, hat’u ha vizho makimukahala na makikala manamala kuuya ko Misiri. 407:40-41 Kumbo 32:1-8, 23Kwa vizho makimwamba Haruni, ‘Hutengezere milungu ambayo indahulongoza mo ngirani, mana k’ahumanya go garigomupata yuyu Musa ariyehulongoza akifwamboza ndze ya ts’i ya Misiri!’

41“Bai ni kahi za wakathi uwo ndo marihodzitengezera kizuka chenye muhalano wa kidzao cha ng’ombe. Makichambozera sadaka na makiika sherehe kwa ishima ya zho marizhokala madzavitengeza na yo mikono yao enye. 427:42-43 Amo 5:25-27; Moloki: Alaw 18:11Bai Mulungu akialozera mongo, akiaricha mavoye zo nyenyezi za mulunguni. Vivi vinagwirana na vizho ambazho zhaorwa kahi za chuwo cha manabii viambazho,

‘Vidze mwanitsindzira nyama na kunambozera sadaka

kwa miaka mirongo mine ko nyika, h’enwi Aiziraeli?

43Hatha bule, ninwi mwatsukula ro hema ra Moloki

na muchanula sanamu ya nyenyezi ya Refani,7:43 Moloki na Refani were ni milungu ya ulongo.

ambazho were ni vizuka murizhotengeza ili muvivoye.

Kwa vizho bai nindamutsanya mwende ts’i iriyo si yenu

kukira ts’i ya Babiloni.’ ”

447:44 Hema: Kumbo 25:9, 40Sitivini akienderera kunena akiamba, “Kuko nyika ao akare ehu makala na ro hema rironyesa kukala Mulungu anao. Hema riro were ratengezwa here Mulungu arizhokala wamulagiza Musa, kukala aritengeze kulengana na wo muundo ariwokala wawona. 457:45 Josh 3:14-17; 18:1; 2 Samw 6Bai ao akare ehu marihoripata ro hema, ao hamwenga na Joshua makudza naro wakathi uryahu marihokala madzaihala yo ts’i kula kwa o at’u mario si Ayahudi ambao ye Mulungu waainga mbere zao. Naro hema riro rakala kahi za yo ts’i muhaka wakathi uryahu wa kuthawala Daudi. 467:46 Zabu 132:1-5Daudi wamufwahiza Mulungu zhomu hatha akimwamba Mulungu amuruhusu amuakire iye Mulungu wa Jakobu hat’u ha kukala. 477:47 2 Samw 7:5-7; 1 Athaw 6:1-38Ela k’avikalire bule, kwani mwanawe Selemani nde ariyemuakira nyumba Mulungu.

487:48 17:24-25“Hamwenga na vizho iye Mulungu ariye dzulu ya zhosi be k’atoa kahi za nyumba ziakwazo ni at’u. Nazho ni here zho Mulungu arizhonena kukirira kwa nabii akiamba,

497:49-50 Isa 66:1-2‘Ko mulunguni ndo kihi changu cha endzi,

na hano ts’i ni kihi changu cha kuikira magulu.

H’aya mundaniakira nyumba ya samupuli yani benwi?

Ho hat’u nindihooya mino ni hiho?

50Samba zhosi vizho navitengeza na mukono wangu?’ ”

517:51 Kumbo 32:9; 33:5; Jere 4:4; Arum 2:28-29; Kumupinga Roho: Isa 63:10; Izik 2:3-5Sitivini akienderera kunena akiamba, “Aa! At’u musiosikira nwi, mioyo yenu ni miomu na masikiro genu k’agasikira maneno ga Mulungu! Ninwi be mu here o akare enu, siku zosini munamupinga Roho Mweri! 527:52 Luk 11:47-48Vidze hana nabii yoyosi ambaye k’ateserwe ni o akare enu? At’u ao maalaga hatha o at’u ambao were manena kimbere kukala kundakudza ye Muhachi. Na vikara mwamusaliti na mukimukot’a. 537:53 7:38; Aebu 2:2At’u ninwi mwaihokera yo Sheria ambayo yathinywa kwehu ni malaika, ela ko k’amuigwirire.”

Sitivini analagwa kwa kukotw’a mawe

547:54 Zabu 37:12; 112:10O athumia a Baraza kusikira vizho thu, makitsukirwa zhomu hatha makikwatya kwafuna meno.7:54 Ayahudi were makafuna meno kunyesa kukala matsukirwe jeri-jeri.557:55-56 Math’ 26:64; Mahe 2:33Ela Sitivini walola ko dzulu mulunguni kuno athele Roho Mweri, na akiona mulangaza wa Mulungu na akimona Jesu aimire mukono wa kurya wa Mulungu, luhande lwa nguvu. 567:56 10:11; Luk 3:21; Joh 1:51Akiamba, “Lola ko mulunguni ninakona kudzagunuka na ye Mwana wa Mudamu aimire kahi za mukono wa kurya wa Mulungu!”

57Kusikira vizho makigandiza masikiro gao na makimugulukira kuno manapiga k’ululu kwa umwenga. 587:58 22:20Bai makimuburutha muhaka ko ndze ya wo mudzi wa Jerusalemu na makikwatya kumukot’a mawe. Wakathi uwo o mariomushithaki mahala maamba gao na makimup’a muvulana mumwenga aifwaye Sauli agatsundze.

597:59 Zabu 31:5; Luk 23:46Marihokala makumukot’ani mawe, Sitivini wavoya akiamba, “Bwana Jesu hokera roho rangu.” 607:60 Luk 23:34Gonya akipiga mavindi na akinena na mumiro mubomu akiamba, “Bwana, dambi ii usiithale kwao.” Arihogonya kunena vizho akifwa.

8

18:1 8:4; 11:19Bai Sitivini arihokala analagwa, Sauli zhamufahiza.

Sauli anaritesa kanisa

Ndo siku iyo ro kanisa ho Jerusalemu rikikwatya kuteswa jeri-jeri. Ao ahumwi h’akiyao ndo mariosala mo Jerusalemu, ela o angine osi matsamuka kila hat’u kahi za jimbo ra Judea na jimbo ra Samaria. 2Bai kuchambola at’u mario were manamwogoha Mulungu, makimuhala Sitivini makimuzika. Nao bai mamuririra zhomu sana. 38:3 9:1, 13, 21; 22:4-5; 26:9-11; 1 Akor 15:9; Agal 1:13Ela Sauli ye akikala anaralaga ro kanisa. Kwani wangira mo nyumba-nyumba za at’u na kuaburutha at’u, ache kwa alume na kwendaasindikira jela.

Filipu anahubiri Uv̱oro Udzo ko Samaria

48:4 2:41Vikara ao mariokala matsamuka kila hat’u mahubiri ro neno kosini marikokwenda. 5Filipu watharamuka achenda kahi za mudzi mumwenga ko Samaria na achendaahubiri at’u kuko dzulu za ye Masihi. 6Bai go makundi ga at’u garihomusikira Filipu na garihoona go mahendo ga miujiza arigogahenda, be makwatya kugahegera masikiro t’ot’ot’o gago arigokala ananena. 78:7 Mar 16:17; Luk 9:1Lola p’ep’o maambola at’u anji kuno manapiga k’ululu, na at’u anji a kuholoza na vidende mahozwa. 8Kwa vizho kahi za mudzi uwo wa Samaria be at’u makala mana raha sana.

Muganga aifwaye Simoni anachemerwa ni P’et’ero

9Vikara kwereko muganga mumwenga kahi za mudzi uryahu aifwaye Simoni. Simoni wakala kaziye ni kutengeza uganga kahi za mudzi uwo, naye waamasha at’u osini a Samaria. Simoni were anadzionya na kudziamba kukala ni mut’u mubomu. 10At’u osini, abomu kwa athithe makala makimusikiza sana na kuamba, “Mut’u yuyu nde iryahu nguvu ya Mulungu iifwayo ‘Nguvu Bomu.’ ” 11Nao mathuwa go gakwe kwa kukala iye were adzaamasha muda mure. 128:12 28:23Ela bai at’u a Samaria marihomusikira Filipu anahubiri wo Uv̱oro Udzo dzulu za uthawali wa Mulungu na dzulu za Jesu Masihi, makuluhira na makibat’izwa. Nao mabat’izwa osi, ache kwa alume. 13Ye Simoni naye akikuluhira na akibat’izwa. Naye wakala akimuthuwa-thuwa Filipu kila hat’u arihokwenda. Simoni wamashwa ni yo miujiza na maut’u ga kwangalaza arigogaona ganahendwa ni Filipu.

14Bai aryahu ahumwi mariokala ko Jerusalemu marihosikira kukala o Asamaria mahokera neno ra Mulungu, mamuhuma P’et’ero na Johana mende kuko. 15Bai marihofika kuko, maavoyera ao at’u ili mamuhokere ye Roho Mweri. 168:16-17 19:1-6Mana iye Roho Mweri were k’adzangwe bule kumudzirira mut’u yoyosi kahi zao. Ao makala mabat’izwa kwa dzina ra Bwana Jesu thu h’akeye. 17Ndo P’et’ero na Johana makiaikira mikono yao na makimuhokera ye Roho Mweri.

188:18 6:6K’uzhona zho Simoni arihoona ye Roho Mweri adzalazhwa kwa kuhenda kuikirwa mikono ni o ahumwi, waambozera p’esa na akiamba, 19“K’amuniguziza be wo wadimi, ili nami nikale mut’u yoyosi nindiyemuikira mikono yangu, anahokera Roho Mweri.” 20P’et’ero akimudzigidzya akiamba, “Uwe na yo p’esayo fwa! Mana unaona unadima ukagula kigerwa cha Mulungu na p’esa t’i. 218:21 Aefe 5:5Uwe be k’una fungu rorosi hedu muthalo wowosi kahi za ii kazi yehu, kwa kukala wo moyowo be k’aukarakara mbere za Mulungu. 22Bai thubu kwa ut’u wa uwio, umuvoye ye Bwana, ili akusamehe kwa kuaza ut’u dza vizho uwo mo moyoni mwako. 23Kwani zho nikonazho, be nakona udzadzalwa ni dzitso na udzafungwa ni dambi.”

248:24 Kumbo 9:27-28Simoni akidzigidzya akiamba, “Nivoyerani Mulungu bai ili nikatsapatwa ni rorosi kahi za garyahu udzigonena.”

25Bai P’et’ero na Johana marihogonya kuaonya o at’u na kuhubiri neno ra Bwana, mauya ko Jerusalemu. Nao mo ngirani mahubiri wo Uv̱oro Udzo kahi za vidzidzi vinji zha Samaria.

Filipu anabat’iza mut’u wa kula Ithopia

26Bai malaika wa Bwana akimwamba Filipu, “Uka, na wende luhande lwa kwa mwaka muhaka iryahu ngira ambayo kala ula Jerusalemu, be unatharamuka muhaka Gaza.” (Ngira ii k’aikirirwa kaheri.) 278:27-28 Isa 18:7; 56:3Kwa vizho Filipu akikwatya kwenda. Bai lola mumo ngirani akimona mut’u mumwenga kula Ithopia. Mut’u yuyu were k’akola, na kidza were ni mut’u mubomu ariyekala nde mutsundzi wa mali zosi za K’andake ambaye were nde muthawali muche wa Ithopia. Mut’u yuyu wakala adzakwenda Jerusalemu kwendavoya Mulungu. 28Wakathi uu yuyu mut’u were anadziuja kwakwe mudzini, kuno adzakelesi dzulu za gari ra kuvufwa ni farasi na anashoma chuwo cha nabii Isaya. 29K’uzhona zho ye Roho Mweri akimwamba Filipu, “Enda hatha urigwire riryahu gari hedu.”

30Ndo Filipu akikot’a malo hatha akirigwira ro gari, arihofika akimusikira ye mut’u anashoma chuwo cha nabii Isaya. Bai akimuza akiamba, “Vidze zho ushomazho vinakueleya kisha?” 31Ye mut’u akidzigidzya akiamba, “Vindanieleadze nisihopata mut’u wa kunieleza?” Kwa vizho akimwamba Filipu apande na akelesi naye. 328:32-33 Isa 53:7-8Haryahu hat’u arihokala anashoma ni haha haambaho vivi,

“Iye wakala ni dza here ng’ondzi

idziyothongozhwa kwendatsindzwa,

naye dza here mwana wa ng’ondzi

anyamalazho mbere za iye amunyolaye nyoga,

iye naye dzazho, wanyamala.

33Kahi za kuaibishwakwe, iye were ni mujeri,

ela akipigwa ulongo.

K’ahana mut’u andiyedima kunena dzulu za kizhaziche.

Mana wo uzimawe k’auho kaheri kahi za ts’i.”

34Bai ye mut’u akimuza Filipu akiamba, “Nambira bai yuno nabii ananena dzulu za h’ani, vidze ananena gaga dzuluze mwenye hedu dzulu za mut’u mungine?” 358:35 Luk 24:27Ndo Filipu akiandza na cho kifungu kicho na akimwambira ye mut’u wo Uv̱oro Udzo dzulu za Jesu.

368:36 Math’ 28:19Vikara marihokala manaenderera na charo chao mo ngirani, mafika hat’u ambaho were hana madzi, bai ye mut’u akiamba, “Lola! Siga madzi. H’aya, kwanoni usinibat’ize?” [ 37Filipu akimudzigidzya akiamba, “Ukikuluhira na moyowo wosi, unadima ukabat’izwa.” Ye mwanamulume akidzigidzya akiamba, “Mut’u mimi, ninakuluhira kukala Jesu Masihi ni Mwana wa Mulungu.”] 38Bai akilagiza ro gari riimishwe. Gonya osi airi, makitharamuka mo madzini na Filipu akimubat’iza. 398:39 1 Athaw 18:12Badaye marihombuka kula mo madzini haho henye, ye Roho wa Bwana wamuhala Filipu muhaka Azoto. Bai yuyahu Muithopia k’amonere Filipu kaheri, ela waenderera na charoche na raha. 408:40 21:8Vikara Filipu akihenda kudzona a Azoto, naye kuko wakwenda kuno na kuno kuhubiri wo Uv̱oro Udzo kahi za midzi yosi muhaka akifika Kaisaria.

9

Sauli anagaluzwa ni Jesu

19:1 8:3Bai kahi za wakathi uwo, Sauli were achere anaenderera na uthiririwe wa kuagosha na kuamba andaalaga o anafundzi a Bwana. Mut’u iye wakwenda kwa ye Mulombi mubomu mwenye, 29:2 19:9, 23; 22:4; 24:14, 22; 28:22na achendamwamba amup’e baruwa za kwenderera kahi za go masinagogi ga Damesiki. Naye lengore were ni akiona mut’u yoyosi kuko ariye anathuwa iryahu Ngira9:2 Ngira: Riri were ndo dzina ra aryahu osini ambao were manamukuluhira Jesu. Were makinena na kuamba, ‘Mut’u yuyu ni wa iryahu Ngira.’ ya Bwana, ni muche ni mulume, amugwire naadze naye Jerusalemu.

39:3 Haba 3:3-4; 1 T’imo 6:16; 2 Akor 4:4, 6Vikara kahi za cho charoche akifika hehi na mudzi wa Damesiki. Bai haho henye akihenda kuona m’e, mulangaza kula mulunguni, na ukimupiga kosi-kosi. 4Naye akigwa ho ts’i, kidza akisikira sauthi ikimwamba, “Sauli! Sauli! Mbona unanitesa?” 59:5 1 Akor 15:8Sauli akiuza akiamba, “Ndiwe h’ani kwani we Bwana?” Yo sauthi ikidzigidzya ikiamba, “Ndimi Jesu, yuyahu umutesaye. 6Vikara vivi ungarara na wangire kahi za wo mudzi, nawe kuko undaambirwa viryahu ambazho suthi uvihende.”

7Aryahu at’u mariokala ma charoni na Sauli maungarara haho kuno makanwa ga ngh’aa. Mahenda kusikira yo Sauthi thu, ela k’amaonere mut’u yoyosi. 89:8 13:11Bai Sauli akiungarara, ela arihojeza kuvugula matso na kulola, k’adimire kuona kit’u. Kwa vizho o at’u makihenda kumugwira mukono na makimulongoza kwangira Damesiki. 9Naye wabaki vizho k’aona kwa siku t’ahu, k’arya na k’anwa.

10Vikara ko Damesiki kwere kuna mwanafundzi mumwenga aifwaye Anania. Bai Bwana akinena naye kahi za maono akimwamba, “Anania!” Anania akihika akiamba, “H’ee, thimi Bwana.” 119:11 21:39; 22:3Ye Bwana akimwamba, “Uka wende kahi za ngira iryahu iifwayo ‘Kugoloka’ na ukamale nyumba ya Juda. Ukifika kahi za nyumba iyo, muuzize mut’u aifwaye Sauli wa kula T’ariso, kwani lola be akuvoyani vivi. 129:12 Mar 8:23-25Iye Sauli kahi za maono adzamona mut’u aifwaye Anania adzire na akamwikira mukono ili aone kaheri.”

13K’uzhona zho Anania akidzigidzya akiamba, “Bwana, mut’u mimi nidzasikira manji sana dzulu za mut’u yuyu, viryahu arizhoahendera nav̱isi o at’u a kwako ko Jerusalemu. 14Naye haha be adzire kukirira na wadimi ariougerwa ni o alombi abomu ili aagwire osi aryahu makuvoyao uwe.” 159:15 13:2; 22:21; 23:11; 26:1; 27:24; Arum 1:5Ela ye Bwana akimwamba Anania, “Enda, kwa kukala iye nidzamutsagula akale muhumiki wangu, ili ahirike dzina rangu mbere za at’u mario si Ayahudi na mbere za o athawali ao na mbere za o at’u a Iziraeli. 169:16 20:23; Luk 21:12; 2 Akor 11:23-28Mana mimi mwenye nindamwanyesa viryahu ambazho vindamubidhi ateseke kwa ut’u wa dzina rangu.”

179:17 19:6Kwa vizho Anania achenda. Bai wakwenda achendangira iryahu nyumba arimokala Sauli na akimuikira mikono, akiamba, “Sauli, ndugu yangu. Ye Bwana, yuyahu Jesu ariyekwambolera mo ngirani urihokala unadza kuku, adzanihuma ili upate kuona kaheri na udzalwe ni Roho Mweri.” 18Bai haho henye hakigwa vit’u here magaugau kula mo matsoni mwa Sauli naye akipata kuona kaheri, akiungarara na akibat’izwa. 19Badaye akirya chakurya na akipata nguvu.

Sauli anahubiri Damesiki

Bai Sauli watoa na o anafundzi ko Damesiki kwa siku za kuthala, 209:20 17:2; Luk 22:70na mara mwenga akikwatya kuhubiri kahi za masinagogi dzulu za Jesu, kukala iye ni Mwana wa Mulungu. 219:21 8:1; 9:13-14Na lola osi mariomusikira mangalala makiuza makiamba, “Yuno se yuyahu ariyekala akiathabisha o at’u mariokala manamukuluhira Jesu ko Jerusalemu? Na samba wakudza haha ili aagwire na aahirike ko kwa alombi abomu?”

229:22 5:42Ela kuhubiri kwa Sauli, kukikaza kukala na nguvu na akianyesa o Ayahudi matoao mo Damesiki kukala anamanya t’ot’ot’o kukala ye Jesu be nde iye Masihi. Vivi zhaahenda o Ayahudi makose ra kunena.

239:23 23:129:23-25 2 Akor 11:32-33Bai bada ya siku nyinji, o Ayahudi angine mapanga njama ya kumukot’a ye Sauli. 24Ela iye mwenye akidza akiimanya yo njama yao. O Ayahudi makala manamufungurira Sauli kahi za yo miv̱irya ya wo mudzi usiku na mutsana ili mamwalage. 25Ela o anafundzie bai, makimuhala na usiku makimwangiza rikahuni na makimutharamusha ko ndze kukirira na mwanya wa wo ukuta uriwozunguka wo mudzi.

Sauli anauya Jerusalemu

269:26-27 9:3-6, 20; Agal 1:18Bai Sauli arihofika ko Jerusalemu, wajeza kudziunga na o anafundzi kuko, ela o anafundzi k’amakuluhirire kukala iye wamukuluhira Jesu jeri. Hat’u ha vizho, ao makala ni aoga naye. 279:27 Barinaba: 4:36-37; 11:22-30; 12:25; 13:1-4, 7, 43-50; 14:12, 20; 15:2-12, 22, 35-39; 1 Akor 9:6; Agal 2:1, 9, 13Ndo Barinaba akimuhala na achenda naye ko kwa ahumwi. Achendaambira viryahu ambazho ye Sauli wamona Bwana kahi za charoche na viryahu ambazho ye Bwana wanena naye. Kidza akiambira viryahu ambazho ye Sauli wahubiri kahi za dzina ra Jesu ko Damesiki hasiho woga. 28Ndo Sauli akitoa hamwenga nao na akikala anadima kwenda hohosi mo Jerusalemu bila wasiwasi, na kunena kahi za dzina ra Bwana hasiho woga. 29Bai akinena na aryahu Ayahudi manenao Kiyunani na kunenezana nao, ela ao makijeza kumwalaga. 309:30 11:25; Agal 1:21K’uzhona zho aryahu ndugu marihomanya kit’u kiki mamuhala ye Sauli na makimwomboza vivii muhaka Kaisaria na makimwamba ende T’ariso.

31Bai ro kanisa ko Judea, Galilaya na Samaria k’aripatire mateso kaheri, rajengwa na rikienderera kwangezeka. Ratoa kahi za kumwagoha Mulungu na kwangizwa nguvu ni Roho Mweri.

P’et’ero anahoza mut’u wa kuholoza ko Lida

32Vikara P’et’ero wakala achenda kuno na kuno kahi za yo ts’i. Bai siku mwenga watharamuka ko Lida kwendaatsemberera o at’u mariomukuluhira Jesu kuko. 33K’uzhona zho kuko Lida akimona mut’u mumwenga aifwaye Ainea. Mut’u yuyu were waholoza naye were a kitandani kwenda kwa miaka minane. 34Bai P’et’ero akimwamba, “Ainea, Jesu Masihi anakuhoza be vivi. Ungarara uhandike cho kitandacho hedu.” Na haho henye Ainea akiungarara na akihenda vizho. 35Na lola o at’u osi mariotoa ko Lida na Sharoni mamona iye ariyekala adzahozwa nao makimugalukira Mulungu.

P’et’ero anamufufula Dorok’asi

36Vikara kahi za mudzi wa Jopa kwere kuna mwanafundzi mumwenga aifwaye T’abith’a. (Dzina riri kwa luga ya Kiyunani ni Dorok’asi.) Mwanamuche yuyu were anahenda madzo siku zosi na kuaviza akiya. 37Bai kahi za wakathi uwo akigwirwa ni unyonge na achanongeka, wo mwiriwe uchageswa na ukilazwa kahi za chumba cha gorofani. 38Na kwa viryahu midzi ya Lida na Jopa were k’aikure na kure, aryahu anafundzi marihosikira kukala P’et’ero a kuko Lida, mahuma at’u airi mende makamusitire adze mara mwenga.

39P’et’ero arihombirwa vizho akiuka achenda hamwenga nao. Bai arihofika wahirikwa kahi za cho chumba cha dzulu. K’uzhona zho o anaache magungu mariokala haho mamukundzumanyikira ye P’et’ero kuno manarira na kumwanyesa zo k’andzu na zo nguwo nyingine zirizoshonwa ni Dorok’asi arihokala achere moyo.

409:40 Mar 5:40-41Bai P’et’ero akiamboza o at’u osi ko ndze gonya akipiga mavindi na akivoya, badaye akiuhundukira uryahu mwiri na akiamba, “T’abith’a, hedu ungarara!” Naye T’abith’a akigunula matsoge na arihomona P’et’ero akiuka akikeresi. 41Bai P’et’ero akimugwira mukono na akimwaviza kurungarara. Gonya akiaiha aryahu anaache magungu na ao mariomukuluhira Jesu na akimuhala Dorok’asi akimwika mbere zao wa moyo. 42Na lola uv̱oro uu be wavuma kila hat’u kahi za Jopa ndzima na at’u anji makimukuluhira Bwana. 439:43 10:6, 32P’et’ero wahala siku nyinji zenye ko Jopa, kwa fundhi mumwenga wa k’ingo aifwaye Simoni, gonya ndo akiuka.

10

Korinelio anamulagiziza P’et’ero adze

110:1-8 10:30-3310:1-2 27:1, 3; Luk 7:2, 5Bai kwere kuna mut’u mumwenga ko Kaisaria ariyeifwa Korinelio. Korinelio were ni mubomu kahi za kikosi cha shikari kiifwacho “Kikosi cha Kiitaliani.” 2Mut’u yuyu hamwenga na adamue were madzambozera kwa Mulungu na kidza were manathuwa dini t’ot’ot’o. Mara nyinji, Korinelio wakala akiap’a vit’u akiya a Kiyahudi na kidza were siku zosini anamuvoya Mulungu. 3K’uzhona zho siku mwenga murongo wa here saa chenda za mutsana akiona maono. Bai kahi za go maono akiona lwazu-lwazu malaika wa Mulungu. Malaika yuyu wamudzirira na akimwamba, “Korinelio!” 4Korinelio akimuthema dzitso ye malaika kuno athele woga. Akiuza akiamba, “Vidze ni noni Bwana?” Ye malaika akimudzigidzya akiamba, “Mulungu wasikira mavoyogo na akihokera sadakazo uap’azo akiya. 5Vikara vivi kare huma at’u mende ko Jopa na madze na mwanamulume mumwenga aifwaye Simoni ambaye dzinare ringine ni P’et’ero. 6Mut’u yuyu ni mujeni wa Simoni, yuyahu fundhi wa k’ingo ariye nyumbaye i k’anda-k’anda za bahari.”

7Bai yuyahu malaika ariyenena naye arihouka, Korinelio waaiha airi kahi za o ahumikie na akiiha mumwenga kahi za aryahu shikari mamurindao. Shikari yuyu were anamwagoha Mulungu. 8Korinelio akiadondolera zhosi virizhokala vidzahendeka gonya akiahuma ko Jopa.

9Bai siku ya hiriye marihokala madzafika hehi na wo mudzi murongo wa dzuwa ra vitswani vivi, P’et’ero naye kuryahu, wakwera dzulu za nyumba kwendavoya. 10K’uzhona zho akigwirwa ni ndzala na akikala anahendza ut’u wowosi wa kurya. Bai kirihokala kiryahu chakurya kinahikirwahikirwa ye P’et’ero wagwirwa ni fingifingi na akiona maono. 1110:11 7:56Waona ko mulunguni kudzagunuka na kunathima kit’u here nguwo bomu. Nacho kit’u kicho were kidzagwirwa yo mitsa mine na kinathinywa ho ts’i. 1210:12-14 Alaw 11:1-47; Izik 4:14Ndani za cho kit’u mwere muna kila samupuli ya nyama a magulu mane, nyama mahambalao ts’i na unyama wa kubururuka. 13Gonya kukimbola sauthi ikimwamba, “Ungarara P’et’ero. H’aya, tsindza urye!”

14Kusikira vizho P’et’ero akidzigidzya akiamba, “Hatha, k’avindakala bule Bwana, mut’u mimi sidzangwe kurya kit’u chochosi kiricho kulengana na sheria ya Kiyahudi ni kikolo.” 1510:15 Mar 7:15, 19Bai yo sauthi ikinena naye k’ana ya hiri ikiamba, “Kit’u chochosi kidzichotsuswa ni Mulungu, usichambe ni kikolo.” 16Bai ut’u uu wakala hatha k’ana t’ahu, gonya riryahu riguwo rikiujwa ko mulunguni.

17K’uzhona zho P’et’ero arihokala achere kudangana-dangana dzulu za mana ya go maono, lola aryahu anaalume mariokala madzahumwa ni Korinelio poo! Kwani were madzauza-uza hatha makafika ho nyumba ya Simoni iriho, na were maimire ho muryangoni. 18Bai makibisha na makiuza chamba ye Simoni ariye anaifwa P’et’ero akala haho.

1910:19 11:12; 13:2, 4; 15:28; 16:6; 20:22-23; 21:4, 11P’et’ero kuno ye, arihokala achere kuririkana dzulu za go maono, ye Roho akimwamba, “Simoni, lola sio at’u ahahu manakumala. 20H’aya, uka bai utharamuke ko ts’ini, na usihende kisoi kwenda nao, mana nidzaahuma mimi ao.”

21Kwa vizho P’et’ero akitharamuka na achendaambira o anaalume vivi, “Mimi ni iye mut’u mumumalaye. H’aya, ni ut’u wani udziwomureha?” 22O anaalume makidzigidzya makiamba, “At’u siswi fudzambola kwa Korinelio, ariye ni mubomu wa shikari. Mut’u iye ni muhachi na anamwagoha Mulungu na kidza anaishimiwa zha nguma ni o Ayahudi osi. Bai iye waambwa ni malaika mueri kukala ahume at’u madze makwihe wende ko nyumbani kwakwe asikire go undigomwambira.” 2310:23 10:45; 11:12Bai P’et’ero akiakaribisha mangire mo nyumbani na akiap’a ndazi.

P’et’ero anenda kwa Korinelio

Siku ya hiriye P’et’ero wadziondzola-ondzola na achenda na aryahu at’u. Ndugu angine kula Jopa nao makwenda pia. 24K’uzhona zho siku ya hiriye makifika Kaisaria. Naye Korinelio were anaathariza. Korinelio wakala adzaaiha hamwenga o amanyie, na o asenae a kurya na kuusa. 2510:25-26 14:13-15; Ugun 19:10Vikara P’et’ero arihokala anangira mo nyumbani, ye Korinelio wamudhana na akimupigira mavindi kumuvoya. 26Ela P’et’ero akimwamba, “Hedu ungarara! Mimi ni mwanadamu thu.”

27Bai P’et’ero achangira mo ndani kuno ananena na ye Korinelio. Mumo ndani akithekeza mu thele at’u. 2810:28 10:15; Agal 2:12P’et’ero akiamba, “Ninwi enye munamanya kukala Sheria yehu siswi Ayahudi k’aihuruhusu kugwirana na mut’u ariye si Muyahudi, hedu hatha kumutsemberera. Ela bai Mulungu adzananyesa kukala nisiambe mut’u yoyosi ni mukolo here sheria yehu iambazho. 29Ndosa nirihoifwa sikahalire, nidzire. Vikara namala niuze, were munanihirani?”

3010:30-33 10:1-810:30 1:10; Luk 24:4Korinelio akidzigidzya akiamba, “Mut’u mimi, dzuzi kusinda dzuzi saa dza zizi nakala ni nyumbani mwangu navoya, naro dzuwa rere ridzahunduka. Na lola poo, mut’u ariyekala adzavala nguwo za kumetha-metha akidzaima mbere zangu 31akiamba, ‘Korinelio! Go mavoyogo gadzasikirwa ni Mulungu na zho vit’u up’azho akiya adzavikumbukira. 3210:32 9:43Bai huma at’u mende ko Jopa makamwihe ye Simoni, aifwaye P’et’ero. Mut’u iye ni mujeni wa Simoni yuyahu fundhi wa k’ingo ambaye anatoa k’anda-k’anda za bahari.’ 33K’uzhona zho haho henye, nikihuma at’u madze kwako mara mwenga, nawe bai udzahendat’o kudza. H’aya bai, vivi hosi fu haha mbere za Mulungu husikire gosini ambago walagizwa ni Bwana ufwambire.”

3410:34 Arum 2:11; Jako 2:1Ndo P’et’ero akikwatya kunena akiamba, “Vivi be dzamanya jeri kukala Mulungu k’ana upendheleo. 3510:35 Joh 9:31Ela iye anahokera at’u osi kula kahi za kila lukolo ambao manamwagoha iye na manahenda go gav̱iryago. 3610:36 Isa 52:7; Arum 3:25-26; 5:1; 2 Akor 5:18; Akol 1:20; Ugun 19:16Bai uu ndo uv̱oro ambawo ye Mulungu wauhuma kwa at’u a Iziraeli, naye wauhuma ili aambire Uv̱oro Udzo wa dheri kukirira kwa Jesu Masihi ariye ni Bwana wa at’u osi. 37Ninwi munamanya go garigokala kahi za Judea ndzima, na maut’u gago gaandza Galilaya bada ya uryahu ubat’izo uriwohubiriwa ni Johana. 3810:38 Luk 4:18; 13:16; Joh 3:2Nanwi munamanya viryahu ambazho ye Mulungu wamudzaza Roho Mweri na akimudzaza nguvu ye Jesu wa Nazareth’i. Naye Jesu bai wakwenda kuno na kuno kuhenda madzo, na kuahoza o at’u osi mariokala ma ts’ini za nguvu za Shethani. Jesu wahenda vivi kwa kukala ye Mulungu were a hamwenga naye.

3910:39-40 3:15“Na siswi bai fu mashahidhi a garyahu maut’u gosi arigogahenda kahi za ts’i ya Ayahudi na kahi za Jerusalemu. At’u ao mamwalaga kwa kumukot’a misumari musalabani. 40Ela Mulungu akimufufula siku ya hahu na akimuhendya aonekane. 4110:41 1:4; Luk 24:30-31, 41-43; Joh 21:12-13Naye k’aonewerwe ni at’u osi bule, ela waonewa ni aryahu mashahidhi mario were matsagulwa kare kimbere ni Mulungu, nao ndo siswi furiorya na kunwa naye bada ya kufufuka kula kifwani. 4210:42 17:31; Arum 14:9; 2 T’imo 4:1; 1 P’et 4:5Iye wahulagiza fuahubiri o at’u na fwamboze ushahidhi kukala iye Jesu nde ariyetsagulwa ni Mulungu akale jaji wa ao mario moyo na ao mariofwa. 4310:43 13:38; Jere 31:34Na ao manabii osi bai manamboza ushahidhi dzuluze, kukala kila mut’u amukuluhiraye iye, bai mut’u iye andasamehewa dambize kukirira na ro dzinare iye Jesu.”

4410:44-46 2:4Naye P’et’ero were k’adzatosa kunena maneno gaga, ye Roho Mweri akiadzaza, naye waadzaza osini mariokala madzausikira wo uv̱oro uwo. 45Vikara aryahu Amasihia a Kiyahudi mariokala madzire na P’et’ero kula Jopa mangalala kuona cho kipawa cha Roho Mweri kidzahokerwa hatha ni at’u mario si Ayahudi. 46Kwani maasikira mananena na luga10:46 Zizi were ni luga ambazo mut’u anadimirwa kunena ni ye Roho Mweri. Zinadima zikakala ni luga za haha dhuniani hedu zikakala si za haha dhuniani. nyingine na manamulika Mulungu.

Ndo P’et’ero akiamba, 4710:47 8:36“Vidze hana mut’u adimaye kuaziza at’u ano masibat’izwe na madzi? Kwani madzamuhokera ye Roho Mweri dza here siswi hurizhomuhokera.” 4810:48 19:5Kwa vizho bai, P’et’ero akilagiza mabat’izwe kahi za dzina ra Jesu Masihi. Badaye o at’u makimuvoya P’et’ero akale kuko kwa siku za kuthala, naye akihenda vizho.

11

P’et’ero anaeleza andziye dzulu za vihendozhe

1Bai aryahu ahumwi na o ndugu mariokala kahi za Judea ndzima, masikira kukala aryahu at’u mario si Ayahudi mahokera neno ra Mulungu nao. 2Kwa vizho P’et’ero arihombuka ko Jerusalemu, aryahu Amasihia mariokala manamala kuangiza lwembeni o Amasihia mario si Ayahudi, makwatya kumwangirira. 311:3 10:28; Agal 2:12Makimwamba, “Uwe wakwendangira nyumba za at’u mario si Ayahudi na mario k’amadzangizwa lwembeni, ukirya nao.”

4Ndo P’et’ero akikwatya kunena, akiadondolera kila kit’u lwazu-lwazu here maut’u garizhohendeka kula chaho. 511:5-12 10:11-20Akiamba, “Mut’u mimi were ni kahi za mudzi wa Jopa navoya, bai nikiona maono. Kahi za go maono nikiona kit’u here riguwo rinatharamushwa kula mulunguni. Riguwo riri were ridzagwirwa yo mitsaye mine, bai rikithima ho nirihokala. 6Nirihotsungurira mo ndani nikiona nyama a magulu mane, a tsakani, mahambalao ts’i na unyama wa kubururuka. 7Gonya nikisikira sauthi ikiamba, ‘Ungarara P’et’ero, utsindze urye.’ 8Nikidzigidzya nikiamba, ‘Hatha bule Bwana! Mo kanwani mwangu be k’amudzangira kit’u chochosi kiricho kulengana na sheria ya Kiyahudi ni kikolo.’ 9Bai iyo sauthi ikinena kaheri kula mulunguni ikiamba, ‘Usihale kit’u kidzichotsuswa ni Mulungu ukachamba ni kikolo.’ 10Ut’u uu be wahendeka hatha k’ana t’ahu gonya vivi ro riguwo rikivufwa kuuya mulunguni kaheri.

11“Na wakathi uwo wenye, poo, anaalume ahahu mariokala madzahumwa kwangu kula Kaisaria makidza kahi za yo nyumba niriyokala ninakala. 12Bai Roho Mweri akinambira nende hamwenga nao hasiho kisoi. Bai nikiahala ndugu ahandahu na fuchenda hamwenga na huchangira kahi za nyumba ya mut’u aifwaye Korinelio. 13Hurihongira, ye mut’u akifuthalira viryahu arizhombolerwa ni malaika mo nyumbani mwakwe na akimwamba, ‘Huma mut’u ende Jopa akamwihe Simoni ariye pia anaifwa P’et’ero. 1411:14 16:31Iye P’et’ero nde andiyekwambira maneno gandigokwokola uwe hamwenga na nyumbayo yosi.’

1511:15 2:4“K’uzhona zho nirihokala nidzakwatya kuadungira moro, ye Roho Mweri akiathimira dza viryahu arizhohuthimira ho chaho. 1611:16 1:5Ndo nikikumbukira garyahu arigoamba Bwana kukala, ‘Johana wabat’iza at’u kwa madzi, ela ninwi mundabat’izwa kwa Roho Mweri.’ 17Vikara vikikala Mulungu waap’a kigerwa kicho ambacho ndo kicho hurichogerwa siswi hurihomukuluhira Bwana Jesu Masihi. Bai mino were ni h’ani, hatha nijeze kumuziza Mulungu?”

1811:18 13:48; 14:15, 27; 15:4, 12, 22-29; 17:12; 18:5-11; 19:8-10; 20:21Marihosikira vivi, o Ayahudi mariokala manamala kuangiza lwembeni o Amasihia mario si Ayahudi makinyamala na hat’uhe makimulika Mulungu na kuamba, “Kudzi Mulungu adzaap’a o at’u mario si Ayahudi nafasi ya kuthubu na mapate uzima.”

Maut’u garizhokala ko Anitiokia

1911:19 8:1-4Vikara aryahu at’u mariokala matsamuka-tsamuka kwa ut’u wa go mateso garigokalako wakathi Sitivini anakotw’a, angine makwenda Fonike, angine machenda kisiwa cha Kuporo, na angine machenda Anitiokia. Kahi za kwenda kwao, were manaambiriza Ayahudi h’akeye dzulu za wo Uv̱oro Udzo. 2011:20 Joh 7:35Ela bai angine kahi zao, mariokala manambola kisiwa cha Kuporo na K’irene, marihofika Anitiokia makwendakwacha kuahubiri o Ayunani kuko nako. Mahubiri Uv̱oro Udzo wa Bwana Jesu. 2111:21 2:41Bai nguvu za Mulungu zere zi hamwenga nao, na at’u anji makikuluhira na makimugalukira Mulungu.

22K’uzhona zho uv̱oro uu ukirifikira ro kanisa ko Jerusalemu, bai makimuhuma Barinaba ende ko Anitiokia. 2311:23 13:43; 14:22; 15:32; 16:40; 18:23; 20:1, 28-31K’uzhona, Barinaba arihofika kuko na kuona viryahu ambazho Mulungu wakala adzaahasa, wafwahirwa na akiangiza moyo osini ili maenderere kumukuluhira Bwana na mioyo yao yosi. 24Barinaba were ni mut’u mudzo ariyedzalwa ni Roho Mweri na ariyekala na kuluhiro bomu. Bai at’u anji marefwa kwa Bwana.

2511:25 9:30Badaye akiuka achenda T’ariso kumumala Sauli. 26Bai Barinaba arihomona Sauli makudza osi muhaka Anitiokia. Nao kwa mwaka muzima, makala makithunganana na ro kanisa kuko na kidza mafundisha at’u anji sana kuko. Kuko Anitiokia ndiko ambako o anafundzi a Jesu maandza kuifwa Amasihia kwa mara ya kwandza kamare.

2711:27 13:1; 15:32Bai kahi za wakathi uwo kuchambola manabii kula Jerusalemu makitharamuka Anitiokia. 2811:28 21:10Mumwenga wao were anaifwa Agabo. Agabo waungarara na kwa nguvu za Roho akinena kimbere kukala kundakudza ndzala ya kitai kahi za urumwengu muzima. (Ndzala ii yakudza jeri wakathi wa kuthawala kwa Kilaudio.) 2911:29-30 12:12, 25; Arum 15:26; 1 Akor 16:1; 2 Akor 8:4; 9:2, 12; Agal 2:10Bai o ndugu makipanga kukala kila mumwenga wao kulengana na wadimiwe amboze musadha kwa o anafundzi andziyao ko Judea. 30Nazho ndo marizhohenda. Mahirika yo mitsango yao kwa o azee a kanisa ko Judea kukirira kwa Barinaba na Sauli.

12

Mateso ganangezeka

1Vikara kahi za wakathi uu, muthawali Herode wakwatya kuatesa angine kahi za ro kanisa. 2Wamwalaga Jakobu nduguye Johana kwa mushu. 3Bai arihoona kukala ut’u uu unaafwahiza o Ayahudi, wamugwira P’et’ero naye. Maut’u gaga gahendeka wakathi uryahu wa sikuk’uu ya Mikahe Iso Ts’ats’u. 412:4 4:3Vikara arihomugwira P’et’ero, wamuhala na akimusindikira jela na akilagiza arindwe ni makundi mane ga shikari ane-ane. Herode were adzapanga amwamboze ndze ajibu k’esi mbere za at’u bada ya sherehe ya P’asaka. 512:5 Jako 5:16Kwa vizho akithuwa kuikwa mo jela, ela ro kanisa bai rikimuvoya Mulungu kwa chadi dzuluze.

P’et’ero anambozwa jela kiajabu

6Bai usiku uryahu wa kulalira siku ambayo Herode were andamwamboza ajibu k’esi, P’et’ero were arere kahikahi, kuno ni shikari na kuno ni shikari. Naye were adzafungwa minyororo miri, na kuko ndze ya muryango were kuna shikari. 712:7-10 5:19Bai lola malaika wa Bwana achambola, na wo mulangazawe uking’ala mo chumbani. Ye malaika akimupiga-piga mo lwavuni ye P’et’ero akimulamusa. Akimwamba, “Uka mara mwenga!” Na lola yo minyororo potho, ikigwa kula mo mikononi mwakwe. 8Gonya ye malaika akimwamba, “Dzifunge wo ukandao na uvale zho virahuzho.” H’aya P’et’ero akihenda vizho. Ye malaika akimwamba, “H’aya dzikut’e ro ambaro na unithuwe.” 9K’uzhona zho P’et’ero akimuthuwa ye malaika kwombola ndze ya yo jela, ela ko k’amanyire kala zho arizhokala anahenda ye malaika ni zha jeri, kwani hatha waona here kwamba anaona maono beye. 10Bai ndoo vivii, hatha makikira cho kikundi cha kwandza na cha hiri cha o shikari na machambolera wo muryango wa chuma ambawo ndo wa kwangirira mo mudzini. Marihofika haho, wo muryango ukihenda kuvuguka wenye na makimbola. Vikara marihonenda kahi za barabara mwenga, lola ye malaika akimwangamika.

11Ndo P’et’ero akitsundzulukwa na akinena kimoyo-moyo akiamba, “Vivi namanya ni jeri kukala Bwana adzahuma malaikawe akadzanamboza magandzani mwa Herode na gosi marigo o Ayahudi were madzapanga kunihendera.”

1212:12 Johana Mariko 12:25; 13:13; 15:37; Akol 4:10Bai maut’u gaga garihomung’alira, wafururiza muhaka nyumbani kwa Maryamu mameye Johana, ariye pia anaifwa Mariko. Kuko kwere kuna at’u anji madzakundzumanyika manavoya. 13P’et’ero akibisha na wo muryango wa ko ndze, na hachambola musichana mumwenga aifwaye Roda ariye were ni muhendzi wa kazi wa mo nyumbani, bai achenda ili akamuvugulire. 14K’uzhona zho arihomanya kukala wo mumiro ni wa P’et’ero, wadzalwa ni raha ut’u wa kwangalaza hatha akiuya malo hasiho kuusundula wo muryango, achendaamba, “Ni P’et’ero benwi!” O at’u marihosikira vizho makimudzigidzya makiamba, 15“Una vilalu uwe.” Ela arihosita kuamba ni P’et’ero, o at’u makiamba, “Iye ni malaikawe.”

16Wakathi uwo P’et’ero were anabisha thu, bai marihosundula wo muryango na kumona, mangalala kamare. 17P’et’ero akiavungira mukono manyamale, gonya akiathalira viryahu Bwana arizhomwamboza ko jela. Badaye akiamba, “Ambireni Jakobu na o ndugu angine dzulu za maut’u gaga.” Gonya akiuka achenda kut’u kungine. 1812:18-19 5:22-24K’uzhona zho kurihocha, o shikari mabudzyika sana. Makiuzana-uzana na kuamba, “Vino be akale ye P’et’ero adzakwendahi?” 19Bai Herode akilagiza P’et’ero amalwe hatha apatikane, ela bai k’amamonere bule. K’uzhona zho Herode akiauza-uza maswali o arindzi gonya akilagiza manyongwe. Bada ya gaga Herode wauka Judea na akitharamuka kwenda Kaisaria na akikala kuko siku za kuthala.

Kifwa cha Herode

20Herode were ana k’ondo na at’u a Tiro na Sidoni. K’uzhona zho o at’u makiungana na machendamona. Nao were mamwangola-ngola Bulasito ariye were ni muhumiki adziyekuluhirwa ni ye muthawali, hatha akikira upande wao. Bai makwendamala dheri na Herode, kwani chakurya chao ao at’u a Tiro na Sidoni were kimbola ko Herode arikokala anathawala.

21Bai yo mbadha mariyoikana irihofika, Herode wakelesi kahi za kihiche cha endzi kuno adzakot’ea go mavwaloge ga kithawali, bai akikwatya kuahutubia o at’u. 2212:22 Izik 28:2Marihosikira yo hotubaye, makipiga njerejere makiamba, “Ii be ni sauthi ya mulungu kamare, si ya mwanadamu hatha.” 23Haho henye malaika wa Bwana, akimwakasha, naye akiriwa ni minyolo akifwa, mana k’amup’ire nguma Mulungu.

2412:24 2:41Neno ra Mulungu ro, rikikaza kuhenda nguvu na rikitsalalira.

2512:25 11:29-30Bai Barinaba na Sauli marihomarigiza yo shuhuli mariyohumwa, mauka Jerusalemu na makimuhala Johana ariye dzina ringine nde Mariko makiuya Anitiokia.

13

Barinaba na Sauli manahumwa

113:1 11:27Bai kahi za ro kanisa ko Anitiokia were kuna manabii na alimu. At’u aa were ni, Barinaba na Simioni ariye were pia anaifwa Nigeri (yani mut’u mwiru) na Lukio kula K’irene, na Sauli, na Manaeni (Manaeni were wafugwa na Herode). 213:2 9:15; 10:19; 22:19; Agal 1:15-16Vikara marihokala makumuvoyani Bwana na kufunga, ye Roho Mweri waamba, “Nithengerani k’anda Barinaba na Sauli kwa ut’u wa yo kazi niriyoaihira.” 313:3 6:6Kwa vizho marihokala madzafunga na kuvoya maaikira mikono gonya makiamboza machenda.

Barinaba na Sauli ko Kuporo

413:4 10:19; 15:39Bai o airi marihokala madzaambwa mende ni ye Roho Mweri, matharamuka kut’u kuifwako Seleukia na kuko machangira chomboni na machenda vivii muhaka kisiwa cha Kuporo. 513:5 17:2Marihofika Kuporo mangira mudzi wa Salami, makihubiri neno ra Mulungu kahi za go masinagogi ga Ayahudi kuko. Johana Mariko were a hamwenga nao dza here mut’u wa kuaviza-viza.

6Bai Barinaba na Sauli makwenda kuno na kuno kahi za cho kisiwa hatha makifika P’afo, kuko P’afo makimona muganga mumwenga wa Kiyahudi aifwaye Bari-Jesu. Mut’u yuyu were ni nabii wa ulongo, 7kidza were anaelewana na luwali Serigio P’aulo. Serigio P’aulo were ni mut’u wa akili sana. Bai ye luwali akilagiza Barinaba na Sauli mende ko kwakwe mana were mana haja na kusikira neno ra Mulungu. 813:8 2 T’imo 3:8Ela bai yuyahu muganga, ariye dzinare kwa Kiyunani ni Eluma, akiaikira vikwazo na akijeza kumugaluza ye luwali ili asikuluhire. 9Ndo Sauli, ambaye pia were anaifwa P’aulo, akimuthema dzitso ye Eluma kuno athele Roho Mweri, akimwamba, 10“Uwe u mwana wa Shethani na u hadhui wa kila kit’u kiricho karakara! U thele kila samupuli ya ukengi na ujanja na unajeza kuuhala ujeri wa Bwana na kuuhendya ulongo. 1113:11 9:8; 22:11H’aya bai, lola mukono wa Bwana u dzuluzo, nawe vivi undakala kipofu kwa muda na k’undaona mulangaza wowosi.” Naye haho henye matsoge gachangira kunje na kiza, naye akikala ni wa zuzuru-zuzuru kumala mut’u amugwire mukono amutsetseze. 12K’uzhona zho ye luwali arihoona gago garigokala gadzahendeka, wakuluhira na achangalazwa ni go mafundisho dzulu za Bwana Jesu.

P’aulo na andziye kahi za jimbo ra P’isidia

1313:13 13:5; 15:38Bai kula P’afo, P’aulo na andziye makwera chomboni machenda mudzi wa P’eriga kahi za ts’i ya P’amufulia. Marihofika kuko, Johana Mariko waaricha na akiuya Jerusalemu. 1413:14 17:2H’aya makiuka kula P’eriga na machenda kut’u kuriko kunaifwa Anitiokia kahi za ts’i ya P’isidia. Bai siku ya Sabato irihofika machangira kahi za sinagogi makikeresi. 1513:15 15:21Bai hachambola mut’u akishoma Maoro kula kahi za Sheria ya Musa na kula kahi za Maoro ga manabii. Gonya aryahu abomu a ro sinagogi makihuma mut’u achendaambira o ani P’aulo vivi, “Ndugu, chamba muna neno rorosi rindiroangiza nguvu aa at’u be hunamuvoya murinene.” 16Ndo P’aulo akirungarara akiavungira mukono ili mamusirikize, akiamba, “H’enwi at’u a Iziraeli na ninwi nyosi murio k’amu Ayahudi, ela munamwogoha Mulungu, nisirikizani hedu! 1713:17 Kumbo 1:7; Kumbu 5:15Iye Mulungu wa at’u a Iziraeli waatsagula o akare ehu na akiahendya makikala taifa bomu kahi za kuishi kwao ko Misiri, kidza akiamboza kula kahi za ts’i iyo kwa nguvuze nyinji, 1813:18 Kumbo 16:35; Hesab 14:33-34; Kumbu 29:5na akiavumirira kwa miaka mirongo mine ko nyika. 1913:19 Kumbu 7:1; Josh 14:1Iye Mulungu vizho, akiganonga makabila mafungahe ga at’u mariokala manatoa kahi za ts’i ya K’anani na akihala yo ts’i yao akianosa at’ue ikale yao. 2013:20 Alam 2:16; 1 Samw 3:20Maut’u gaga gosi gahala miaka magana mane na mirongo mitsano, badaye Mulungu akitsagula at’u na akiahendya makale vilongozi na alamuli ao, bai zhakala vivi muhaka wakathi wa nabii Samueli. 2113:21 1 Samw 8:5, 19; 10:21; 11:15Bai badaye, o at’u mamala muthawali na Mulungu akiap’a Sauli mwana wa Kishi wa kula kahi za mbari ya Benjamini, naye Sauli wathawala miaka mirongo mine. 2213:22 1 Samw 16:12; 13:14H’aya, badaye Mulungu arihomufuta Sauli, wamutsagula Daudi na akimuhendya akale muthawali wao. Mulungu wanena dzulu za Daudi akiamba, ‘Nidzafwahirwa zhomu ni Daudi mwana wa Jese. Kwani nidzamona kukala andahenda kila kit’u nindichomwambira ahende.’ 2313:23 Isa 11:1; Arum 1:3; Ugun 5:5Bai kula kahi za lukolo lwa mut’u yuyu, Mulungu waarehera mwokoli Jesu o Aiziraeli here arizhokala walaga. 2413:24 Luk 3:3Ela kabila Jesu k’adzaandza kaziye, Johana wahubiri kwa o Aiziraeli osi dzulu za kuthubu na kubat’izwa. 2513:25 Luk 3:15-16Naye Johana arihokala akumarigizani kaziye, waamba, ‘Vidze munaelelya kukala mino ni h’ani? Bai mimi si iye mumutharizaye, ela lolani, kuna mut’u andiyekudza nyuma zangu ambaye sifika hatha mut’u wa kumuvula virahu.’ ”

26P’aulo akienderera kunena akiamba, “Ndugu zangu, ana a Burahemu, na ninwi ambao k’amu Ayahudi ela munamwogoha Mulungu, uv̱oro uu wa wokolwi, k’aungadzire, ela wakudza kwa ut’u wa siswi. 2713:27 3:17Ao at’u a Jerusalemu na athawali ao k’amamanyire kukala Jesu were nde mwokoli, ela marihokala madzamuhukumu kwalagwa makigathimiza garyahu maneno ga manabii gashomwago kila siku ya Sabato. 2813:28 Luk 23:4, 14-15, 21-23Idzaho k’amadimire kupata ushahidhi wa kuthosha wa kumuhukumu kwalagwa, ao mamwamba P’ilato alagize alagwe vizho. 2913:29 Luk 23:50-56Bai marihogonya kumuhendera garyahu garigoorwa kahi za Maoro dzuluze, mamuthinya kula ho musalabani machendamwangiza mbirani. 3013:30 3:15Ela Mulungu akimufufula kula kifwani, 3113:31 1:3, 8naye akionewa siku nyinji zenye ni aryahu ariokala akisafiri nao kula Galilaya kwenda Jerusalemu, Bai at’u aa ndo mashahidhie kwa o at’u ehu.”

3213:32-33 Zabu 2:7; Arum 1:3-4P’aulo akienderera kunena akiamba, “At’u siswi hunamwambiriza Uv̱oro Udzo wa cho kilagane marichop’ewa akare ehu, 33ambacho Mulungu adzakithimiza kwehu siswi ana, kwa kumufufula Jesu kula kifwani. Here zaburi ya hiri kahi za chuwo cha Zaburi iambazho kukala,

‘Uwe u Mwanangu,

mimi vivi rero nidzakala Babayo.’

3413:34 Isa 55:3Na dzulu za kufufulwa kwa Jesu kula kifwani ili asiole, iye Mulungu wanena akiamba,

‘Jeri wenye nindakuhasa

here nirizhomulaga Daudi kukala ningamuhasa.’

3513:35 Zabu 16:10Kidza kahi za go Maoro, hat’u hangine hanaamba,

‘K’undamuricha ye muhumikio mueri aole.’ ”

3613:36 2:29P’aulo akienderera kunena akiamba, “Mana Daudi arihogonya kuhenda maut’u ga Mulungu kahi za kizhaziche, waathuwa o ts’aweze, akizikwa na akiola. 37Ela iye ariyefufulwa ni Mulungu kula kifwani k’aolere bule. 38-3913:38 10:43; 15:1013:39 Arum 4:25; 6:7; 10:4Kwa vizho ndugu zangu, namala mumanye kukala ninwi munaambirizwa dzulu za musamaha wa dambi kukirira kwa Jesu. Kukirira kwa iye bai, kila mut’u akuluhiraye anahendywa muhachi kula kwa garyahu ambago were Sheria ya Musa k’aidima kumuhendya muhachi. 40H’aya dzimanyirireni bai, ili garyahu garigoorwa kahi za chuwo cha manabii gasimupate bule. 4113:41 Haba 1:5Nago ganaamba vivi:

‘Lolani nwi at’u a zarau,

makani na mwangamike.

Mana mimi nindahenda kit’u kahi za wakathi wenu,

ut’u uriwo k’amundaukuluhira kamare,

hatha mukaelezwa kidza ni bule.’ ”

42Vikara P’aulo na Barinaba marihokala makumbolani mo sinagogini, o at’u maambira o ani P’aulo madze kaheri kahi za yo siku ya Sabato idzayo ili madze manene zaidhi dzulu za gago maut’u marigokala madzaganena kare. 4313:43 11:23Bai uryahu muthunganano urihokala unafumukana, P’aulo na Barinaba mathuwiwa ni Ayahudi anji na at’u angine anji mario were manathuwa dini ya Kiyahudi, bai o ani P’aulo masumurira na at’u na makiakokot’era ili makaze kuremera wo udzo wa Mulungu.

4413:44 17:2K’uzhona zho yo Sabato nyingine irihofika, karibu kila mut’u kahi za mudzi uwo wakudza ili asikire neno ra Bwana. 45Ela o Ayahudi marihoona ro thele ra at’u, madzalwa ni wivu na makikwatya kunena mai dzulu za go arigokala P’aulo ananena, makimuhukana-hukana. 4613:46 3:26; 18:6Ndo P’aulo na Barinaba makiadzigidzya hasiho woga makiamba, “At’u siswi were k’avina budhi fuandze kumwambira neno ra Mulungu ninwi kwandza, ela kwa kukala munarikahala na k’amudziona kukala munav̱irya mupate uzima wa kare na kare, lolani funamuricha na hunenda kwa o at’u mario si Ayahudi. 4713:47 Isa 49:6Mana vizho ndizho Bwana arizhofulagiza, akiamba,

‘Nidzakuhenda ukale mulangaza kwa o at’u mario si Ayahudi,

ili uwe urehe wokolwi kahi za urumwengu muzima.’ ”

4813:48 11:18K’uzhona zho aryahu at’u mario si Ayahudi marihosikira vivi mafwahirwa na makimulazhira muv̱era Bwana kwa ro nenore, na osini mariotsagulwa kwa ut’u wa uzima wa kare na kare, makuluhira.

4913:49 2:41Bai ro neno ra Bwana ratsamuka kila hat’u kahi za ro jimbo riro. 50Ela o Ayahudi makiavuga akili aryahu ano m’ama mariokala manamwagoha Mulungu na manaishimiwa sana, na makiavuga akili aryahu anaalume mario ni abomu kahi za mudzi uwo, na makikwatya kuatesa o ani P’aulo na Barinaba na makiainga kula kahi za jimbo rao. 5113:51 18:6; Luk 9:5Aryahu ani P’aulo bai makikut’a-kut’a ro vumbi ra maguluni mwao here onyo kwao, gonya makiuka machenda Ikonio. 52Na o anafundzi makikala mana raha sana na makidzalwa ni Roho Mweri.

14

P’aulo na Barinaba manahubiri ko Ikonio

114:1 17:2Vikara kuko Ikonio, P’aulo na Barinaba makwenda kahi za sinagogi ra Kiyahudi here garizhokala mazowera gao. Bai marihofika mumo sinagogini, makihubirit’o hatha kundi bomu renye ra Ayahudi na at’u mario si Ayahudi makikuluhira. 214:2 13:45Ela aryahu Ayahudi mario k’amakuluhirire, maavuga akili aryahu at’u mario si Ayahudi ili makale kinyume cha o ndugu. 314:3 2:22Bai P’aulo na Barinaba makala kut’u kuko kwa muda mure wenye kuhubiri dzulu za Bwana hasiho woga. Ye Bwana akinyesa kukala wo uv̱oro wa nemaye ni wa jeri, kwa kuap’a nguvu za kuhenda miujiza na maut’u ga kwangalaza.

4Bai ro kundi ra at’u kahi za mudzi uwo rikigazhika, kabadhi kakikala upande wa aryahu Ayahudi, na kabadhi kangine kakikala upande wa aryahu ahumwi. 514:5 14:19; 2 T’imo 3:11Mwishowe aryahu at’u mario si Ayahudi na o Ayahudi hamwenga na vilongozi, makitsila njama ya kuahenda kit’u kii o ahumwi. Mana were madzapanga maakot’e mawe. 614:6 Math’ 10:23K’uzhona zho o ahumwi makivigundua na makichimbira kwenda kahi za midzi ya Lukaonia ambayo ni Lusitera na Deribe, kidza machenda hatha kahi za go malalo gadzigoizunguluka yo midzi iyo. 7Marihokala ma kuko, bai maenderera kuhubiri wo Uv̱oro Udzo wa Mulungu.

P’aulo anahoza kidende ko Lusitera

814:8 3:2Bai kuko Lusitera kwere kuna mwanamulume mumwenga ariyekala wazhalwa kidende, naye were k’adzanenda hatha siku mwenga. 9Vikara akikelesi akimusirikiza P’aulo ananena. Bai P’aulo akimuthema dzitso ye kidende na akimona kukala anakuluhira kukala andahozwa, 10Kwa vizho akinena naye kwa sauthi ya dzulu akimwamba, “H’aya ungarara na magulugo!” Haho henye ye mut’u akiguluka na akikwatya kwanenda. 1114:11 28:6K’uzhona zho, ro kundi ra at’u ririhoona vizho arizhokala P’aulo adzahenda, mapiga k’ululu kahi za luga yao ya Kilukaonia na kuamba, “Milungu idzathima kwehu kwa umbo ra anadamu benwi!” 12Bai Barinaba makimwamba nde Zeusi,14:12 Zeusi were nde mulungu mubomu wa Ayunani. P’aulo ye makimwamba nde Herime,14:12 Herime were ni mulungu mungine wa Ayunani ambaye were anadima kuhumwa anene ni Zeusi. mana nde ariyekala ananena. 1314:13-15 10:25-26; Dani 2:46Ye mulombi wa Zeusi, ambaye hekalure were ri ko ndze ya wo mudzi, akidza na ndzao za ng’ombe na viremba zha maluwa muhaka ho muryango wa kwangirira mo mudzini. Iye hamwenga na ro kundi ra at’u were manamala kuambozera sadaka o ahumwi.

14Ela Barinaba na P’aulo marihosikira maut’u gaga, mahala zo nguwo zao makizitharura kunyesa kukala zho at’u marizhokala mananena na kuhenda were k’aviafwaha kamare. Nao lola mauka malo muhaka mo kundini kuno manaamba, 1514:15 Kumbo 20:11; 1 Akor 8:4-6“Asena, kwanoni munahenda kit’u dza kino? Siswi naswi be fu at’u thu, fu binadamu dza here ninwi. Siswi fudzamurehera Uv̱oro Udzo, hudzire humwambire muriche kuhasa vit’u vivi visizho mana na mumugalukire Mulungu ariye moyo, na ariyeumba dzulu na ts’i na bahari na zhosini virizho mumo. 1614:16 17:30Haho kapindi, iye Mulungu, waaricha at’u osi mathuwe maut’u gao genye. 1714:17 Zabu 147:8; Jere 5:24Ela hamwenga na vizho k’arichire kudzambozera ushahidhi wa kukala a kuko. Iye Mulungu anamup’a v̱ula kula dzulu na anamup’a vilimo vidzo, iye vizho anamugera chakurya kinji na anayadzaza mioyo yenu raha.” 18Na lola hatha bada ya maneno gaga kidza zhakala vikomu kwa P’aulo na Barinaba kuzulia ro kundi risiambozere sadaka.

1914:19 14:5; 13:50; 17:13; 2 Akor 11:25Ndo kukidza Ayahudi angine kula Anitiokia na Ikonio, makidzanena na o at’u hatha o at’u makigwira go gao. Makimukot’a mawe P’aulo na makimuv̱urura muhadhi ko ndze ya wo mudzi, kuno manaona kukala adzafwa beo. 20Ela o anafundzi marihomukundzumanyikira, waungarara na akiuya kaheri mo mudzini. Bai siku ya hiriye, iye na Barinaba mauka na machenda Deribe.

P’aulo na Barinaba manauya Anitiokia

21Bai P’aulo na Barinaba mahubiri wo Uv̱oro Udzo kuko Deribe na at’u anji enye makimukuluhira Jesu. Badaye makiuya ko Lusitera, Ikonio na Anitiokia, 2214:22 11:23kuno manaangiza nguvu na kuap’a moyo o anafundzi ili maenderere kutoa kahi za ro kuluhiro. Makiamba, “Ko kwangira kahi za uthawali wa Mulungu, be suthi fukirire shidha nyinji zenye.” 2314:23 6:6; Tit 1:5Bai kahi za wakathi uwo vizho, P’aulo na Barinaba matsagula azee kahi za kila kanisa, na kwa kufunga na kuvoya, makiaika mbere za ye Bwana mariyemukuluhira.

24Kigonya o ahumwi makikira na jimbo ra P’isidia na makifika P’amufulia. 25Bai kuko P’amufulia mahubiri ro neno ra Mulungu kahi za mudzi wa P’eriga ndo makitharamuka machenda Atalia. 2614:26 13:1-2Kuko Atalia machangira chomboni na makidziuja Anitiokia ambako ndo marikovoyerwa ho chaho kwamba Mulungu aaonere mbazi na aavize kahi za yo kazi ambayo were ndo vivi madzaimarigiza. 2714:27 11:18; 15:12Bai marihofika kuko, marikusanya hamwenga ro kanisa na makithala kila kit’u ambacho ye Mulungu wakihenda kukirira kwa ao, na makithala viryahu ambazho Mulungu wavugula muryango na o at’u mario si Ayahudi makikuluhira. 28Nao bai o ani P’aulo makala kuko na o anafundzi kwa muda mure wenye.

15

Mukut’ano wa vilongozi ko Jerusalemu

115:1 Alaw 12:3; Agal 5:2Badaye kukidza at’u alume kula Judea ko Anitiokia. At’u alume aa were manaafundisha o ndugu na kuamba, “Kala k’amundangizwa lwembeni karakara na Sheria ya Musa iambazho, be manyani k’amudima kuokoka bule.” 215:2 Agal 2:1-10K’uzhona zho kit’u kiki kindaahenda P’aulo na Barinaba manenezane na aa at’u jeri-jeri. Mwishowe vikionewa kukala baha P’aulo na Barinaba magwirane na ndugu angine na mambuke kwenda Jerusalemu kwendaauza mashauri o ahumwi na o azee a kanisa dzulu za kit’u kiki cha kwangizwa lwembeni. 3H’aya makihumwa ni ro kanisa, nao machenda. Kahi za charo chao, makira na Fonike na Samaria, kuko makiambira o at’u viryahu ambazho o at’u mario si Ayahudi mamugalukira Mulungu. Bai uv̱oro uu waahenda o ndugu mafurahi sana. 415:4 15:12Vikara marihofika Jerusalemu, makaribishwat’o ni ro kanisa, na o ahumwi na o azee a kanisa. Ndo makiadondolera kila kit’u ambacho Mulungu wakihenda kukirira kwa ao. 5Ela angine kahi za aryahu mariokuluhira na mario were ma kahi za chama cha Mafarisayo makiungarara makiamba, “At’u ao ni mangizwe lwembeni ndo maamuriwe kuithuwa yo Sheria ya Musa.”

6Bai o ahumwi na o azee makiona baha maike mukut’ano na masumurire dzulu za kit’u kiki. 715:7 10:1-43Vikara kahi za mukut’ano uwo makudzasumurira kwa muda mure wenye hasiho kugwirana maneno, ndo P’et’ero akiungarara na akinena nao akiamba, “Ndugu zangu, ninwi munamanya kukala ho kapindi Mulungu wanitsagula kula kahi zenu ili niambirize Uv̱oro Udzo o at’u mario si Ayahudi, ili masikire na makuluhire. 815:8 2:4; 10:44Na Mulungu amanyaye mioyo ya at’u, wanyesa kukala adzaahokera kwa kuap’a Roho Mweri dza here zho arizhohup’a siswi. 915:9 10:35Haho marihokuluhira, Mulungu waatsusa mioyo yao dza zho arizhofutsusa mioyo yehu wakathi furihomukuluhira. K’aambire ano mavino ano mavino. 1015:10-11 15:19; Agal 2:16; 3:10-12; Aefe 2:5-8Vikara, mbona munamujeza Mulungu kwa kuahika o anafundzi muzigo uriwo waashinda o akare enu na siswi kuutsukula? 11Ela bai, hunakuluhira kukala siswi hunaokoka kwa mbazi za Bwana Jesu, karakara na ao.”

1215:12 2:22Badaye ani P’aulo na Barinaba marihokala manathala viryahu ambazho Mulungu wahenda miujiza na maut’u ga kwangalaza kwa o at’u mario si Ayahudi kukirira kwa ao, wo muthunganano wosi wanyamala zii kuasirikiza. 13Bai marihotosa wo moro wao, Jakobu waungarara na akiamba, “Ndugu, nisirikizani hedu. 14Simoni15:14 Simoni yuyu pia were anaifwa P’et’ero. adzahuthalira viryahu ambazho Mulungu ho kwandza waalola o at’u mario si Ayahudi, na kahi zao akidzivulira kafudza. 15Go maneno ga o manabii be ganagwirana na ut’u uu. Here Maoro gaambazho,

1615:16-18 Amo 9:11-12; Isa 45:21‘Bada ya maut’u gaga nindauya

na niiake lusha yo nyumba ya Daudi iriyogwa.

Nindayujat’o kaheri,

17ili o at’u masereo mamumale Bwana;

na o at’u osi mario si Ayahudi

ambao manaifwa na dzina rangu manimale.

Vivi ndo aambazho ye Bwana ahendaye maut’u gaga gosini,

18ambago wahenda gamanyikane kula kapindi na kapindi.’ ”

1915:19 Agal 5:3Jakobu akienderera kunena akiamba, “Kwa vizho bai, kizhangu mimi, naona kukala fusivihende vikomu kwa o at’u mario si Ayahudi kumuuyira Mulungu, 2015:20 15:29; 21:25; Nyama: 1 Akor 8:1-13; 10:23-33; Kuzinga: Alaw 18:6-18; Nyama a kushongolwa: Alaw 17:15; Milatso: Alaw 17:10-14ela hat’u ha vizho, siswi nafuaorere baruwa ya kuambira kukala masirye zhakurya ambazho vidzambozezwa vizuka na masizinge, na masirye nyama a kushongolwa, kidza masirye mulatso. 2115:21 13:15Kwani yo Sheria ya Musa be inahubiriwa kahi za kila mudzi kula hangu ho kare na kidza inashomwa kahi za masinagogi kila ifikaho siku ya Sabato.”

Baruwa ya kwenda kwa o at’u mario si Ayahudi inaorwa

2215:22-29 11:18; 16:4Ndo o ahumwi na o azee a kanisa, hamwenga na kanisa rosi makiona baha matsagule at’u kahi zao, maahume mende ko Anitiokia hamwenga na P’aulo na Barinaba. Bai akitsagulwa Juda, aifwaye Barisaba na Silasi. At’u aa airi were nao ni vilongozi a o ndugu. 23Makiahuma mende na baruwa ii iambayo vivi:

“Siswi ndugu zenu ahumwi hamwenga na azee a kanisa, hunamulamusa ninwi at’u murio k’amu Ayahudi, ela munamukuluhira Mulungu. Ninwi ambao mu kuko mudzi wa Anitiokia, na jimbo ra Siria, na Kilikia. 2415:24 Agal 1:7; 5:10Siswi fwapata uv̱oro kukala kuna at’u fulani mariombola kahi zehu hasiho ruhusa yehu na makidza kuko makidzamubudzya akili kwa gago marigonena. 25Kwa vizho hosini hudzaona ni vidzo, fuhume at’u mamudzirire. At’u aa fudzaagwizanya na asena ehu airi, Barinaba na P’aulo. 26Anaalume aa, Barinaba na P’aulo were ma thayari kufwa kwa ut’u wa ro dzina ra Bwana wehu Jesu Masihi. 27Kwa vizho hudzamuhuma Juda na Silasi ambao gaga hugaorago, be mandakudzagaelezat’o na milomo yao enye kuko. 2815:28-29 10:19; 15:20; Luk 11:46Ye Roho Mweri na siswi, be fwaona ni vidzo kutsamuhika mizigo na ut’u wowosi hasihokala gaga machache thu. 29At’u ninwi musirye chakurya kidzichombozerwa sadaka vizuka, musirye mulatso, musirye nyama adziyehenda kushongolwa na musizinge. Bai mukidzirinda na gaga mundakala munahenda kit’u cha mana. H’aya kalani azima.”

30Bai at’u ao machambozwa na makitharamuka ko Anitiokia. Marihofika kuko marikusanya ro kanisa na makilazha yo baruwa. 31Bai o at’u marihoishoma madzalwa ni fwahiro kwa kukala vizho virizhokala vidzaorwa mo ndani be were vinaap’a moyo. 3215:32 11:23, 27Ndo Juda na Silasi, mario were ni manabii, makinena manji kuap’a moyo na kuangiza nguvu o ndugu. 33Bai at’u ao makala kuko wiki za kuthala na badaye makimbozwa ni o ndugu mauye na dheri kwa ao mariokala maahuma. [ 34Ela Silasi akiona baha aimeime kuko kwandza.] 35P’aulo na Barinaba makibaki ko Anitiokia, ambako ao hamwenga na andziyao anji mafundisha na kuhubiri neno ra Bwana kuko.

P’aulo na Barinaba manatoka

36Badaye P’aulo wamwamba Barinaba, “Hedu nahuuye kahi za yo midzi huriyohubiri neno ra Bwana, fukaalole o ndugu chamba manaendereradze.” 3715:37 12:12Vikara Barinaba akikala ahendzazho ni mamuhale Johana Mariko, mende osi, 3815:38 13:13ela P’aulo akizhona mbai, mana marihokala P’amufulia ye Johana waaricha o ani P’aulo na k’aenderere nao kahi za yo kazi. 3915:39 13:4K’uzhona zho mandanenezana hatha matoke. Bai Barinaba akimuhala ye Mariko na machangira chomboni kwenda kisiwa cha Kuporo. 4015:40 14:26P’aulo ye akimuhala Silasi akivoyerwa Mulungu ni o ndugu, thio, makiuka. 41Bai P’aulo na Silasi makira na Siria na Kilikia kugangiza nguvu go makanisa kuko.

16

T’imoth’i anagwirana na P’aulo na Silasi

116:1 14:6; T’imoth’i: Arum 16:21; 1 Akor 4:17; Afil 2:19; 2 T’imo 1:5Bai P’aulo akienderera na charoche muhaka Deribe, gonya achenda Lusitera. Kuko Lusitera ndo kurikotoa mwanafundzi mumwenga aifwaye T’imoth’i. Mameye were ni Muyahudi ariyemukuluhira Jesu, ela babaye vivi akikala ni Muyunani. 216:2 6:3; Afil 2:20, 22Iye T’imoth’i were ananenwat’o ni o ndugu mariotoa ko Lusitera na Ikonio. 316:3 Agal 2:3-5; 1 Akor 9:20K’uzhona zho P’aulo akihendza amuhale mende osi, kwa vizho akimuhala na akimwangiza lwembeni, kwa ut’u wa o Ayahudi mariotoa kahi za lalo riro, mana were osi manamanya kamare kukala ye babaye T’imoth’i si Muyahudi, ela ni Muyunani. 416:4 15:22-29Vikara kahi za charo chao, makira kahi za mudzi uno na mudzi urya, kuap’a o at’u garyahu malagizo garigokizishwa ni o ahumwi na o azee a kanisa ko Jerusalemu, ili magagwire. 516:5 2:41Kwa vizho go makanisa gachangizwa nguvu kahi za kuluhiro na wo murongo wao uchangezeka kila siku.

P’aulo anambolerwa ni mut’u wa Mak’edonia kahi za maono

616:6 10:19H’aya, P’aulo na o andziye makira na jimbo ra Furugia na jimbo ra Galatia, mana Roho Mweri waakahaza masihubiri ro neno kahi za jimbo ra Asia. 7Ndoo vivii, hatha manafika hehi na Misia, makijeza kwenda Bith’inia ela iye Roho wa Jesu k’aaruhusire mende bule. 8Kwa vizho makikira na Misia na makitharamuka bandari ya T’eroa. 9Usiku uwo P’aulo akiona maono, akiona mwanamulume wa Mak’edonia aimire na anamubembeleza na kumwamba, “Vuka udze Mak’edonia ufwavize.” 10Bai arihokala P’aulo adzaona maono gago, fwadziondzola-ondzola na mara mwenga hukiuka kwenda ko Mak’edonia, kwa kukala fwamanya kamare kukala Mulungu anafwiha hukaambire wo Uv̱oro Udzo kuko.

Lidia anamugalukira Mulungu ko Filipi

11Kwa vizho fuchangira chomboni kula ho T’eroa na fukifururiza mwenga kwa mwenga muhaka kisiwa cha Samoth’irake, na siku ya hiriye fuchangira bandari ya Neapoli. 12Furihouka Neapoli fwakwenda na magulu muhaka Filipi. Mudzi uu were ndo wa kwandza kahi za jimbo riro ra Mak’edonia. Mudzi uu were waakwa ni Arumi nao were ndo anji mumo. Bai fukikala kuko siku za kuthala. 1316:13 17:2Na siku ya Sabato irihofika fwawombola wo mudzi na fuchenda hat’u muhoni, kumala haryahu hat’u ambaho Ayahudi ni kuthunganana makavoya. Bai hurihohapata fwakeresi na hukikwatya kunena wo Uv̱oro Udzo wa Mulungu na o anaache mariokala madzire haho mavoyoni. 1416:14 17:4Kahi za ao mariokala haho kusirikiza, were ni mwanamuche mumwenga aifwaye Lidia wa kula mudzi uifwao Thiyatira. Lidia were ana biashara ya kuguza vithambaa zha zambarau, naye were ni mut’u amuvoyaye Mulungu. K’uzhona zho Bwana akimuvugula moyowe ili akubali garyahu garigokala gananenwa ni P’aulo. 1516:15 8:36Badaye iye na nyumbaye marihokala madzabat’izwa, wahusitira akiamba, “Chamba munaona kukala mimi ninamwamini Bwana jeri, be zho zha mu kuku, hindeni mukakale kwangu.” Na lola be akihusitira zhomu sana hatha fukiona baha fwende fukakale ko kwakwe.

P’aulo na Silasi manangizwa jela

1616:16 19:24Bai siku mwenga hurihokala hunenda haryahu hat’u ha kuvoya, fwathungana musichana mumwenga wa kitumwa ariyekala ana p’ep’o ariyemuhendya atabiri maut’u gandigoakalira at’u mbereni. Naye were anaangizira p’esa nyinji ao abomue. 1716:17 19:15; Luk 4:34, 41Musichana yuyu wakala akimuthuwa-thuwa P’aulo na siswi angine na kupiga k’ululu na kuamba, “At’u alume aa be ni ahumiki a Mulungu ariye dzulu ya zhosi, nao manamwambiriza ninwi ngira ya kumwakola.” 1816:18 3:6Na ut’u uu be ye musichana wauthuwa-thuwa siku nyinji zenye hatha P’aulo vikimusinya. Ndo siku mwenga P’aulo akimugalukira na akimwamba ye p’ep’o, “H’aya, kwa dzina ra Jesu Masihi mwambole kare be vivi!” Na haho henye ye p’ep’o akimwambola ye musichana.

19Bai aryahu abomue yuyahu musichana marihoona kukala cho maricho were madzakikuluhira kiangizire p’esa k’akiho kaheri, mamugwira P’aulo na Silasi na makiav̱urura muhaka kwa vilongozi a wo mudzi. 2016:20 17:6Makiaika mbere za o abomu na makiamba, “At’u alume aa ni Ayahudi, na manareha fujo kahi za mudzi wehu, 21kwa kufundisha maadha garigo k’avidimikika siswi Arumi kugagwira na kugathuwa.” 2216:22-23 2 Akor 11:25; 1 Ath’es 2:2Bai ro kundi ra at’u rikidzangiza mo h’uwoh’uwoni, na makiaheha o ani P’aulo na Silasi na maneno. Aryahu abomu makitharura-tharura zo nguwo za ani P’aulo na makilagiza matandikwe. 23Vikara marihogonya kutandikwa mahalwa na makitsufwa jela, na iye shikari wa mo jela akilagizwa kwamba ahakikishe k’amachimbirire. 24K’uzhona zho ye shikari jela arihombirwa gaga, waahala o ani P’aulo na akiangiza kahi za chumba cha ndani mumo jela, na akihala go magulu gao akigafunga gogoni. 25Bai urihofika usiku ukulu, P’aulo na Silasi makala manavoya na kumuimbira maira Mulungu, na aryahu afungwa angine makikala madzahega masikiro kuasirikiza. 26K’uzhona zho haho henye yo ts’i ikithethema ut’u wa kwangalaza, hatha wo musinji wa iyo jela ukithukuka. Haho henye kimoho moho, yo miryango yosi ikisunduka ngh’aa na kila mut’u yo minyororo ikimuvuguka. 2716:27 12:18-19Bai ye shikari jela akivumbuluka, k’uzhona zho kuyona yo miryango i wazi, akihala wo mushuwe na akikala anamala kudzalaga, mana waona nikwenda o afungwa madzachimbira. 28Ela P’aulo arihoona vizho wapiga k’ululu akiamba, “Hatha bule, sidzalage! Hosini huchere mumu!”

29Ndo ye shikari jela akilagiza kurefwe mataa. Garihokudza, akingira malo mo ndani ya jela na akidzigwaga mbere za P’aulo na Silasi kuno be anavinwa ni mwiri jeri-jeri. 3016:30-31 2:37; 11:14; Joh 6:28-29Bai akiahala akiamboza ko ndze, na akiauza akiamba, “Nihendedze athumia mino, hatha niokoke?” 31Makimudzigidzya makimwamba, “Mukuluhire Bwana Jesu, nawe undaokolwa uwe hamwenga na nyumbayo.” 32Gonya makimwambiriza Uv̱oro Udzo wa Mulungu, iye na osini mariokala mo nyumbani. 3316:33 16:15Bai ye shikari jela akiamboza na uwo usiku na akiagesa go maranga gao na k’avitoere akibat’izwa iye hamwenga na o adamue osi. 34Gonya ye shikari achenda nao nyumbani kwakwe na achendaambozera chakurya, nao mudzi muzima makikala mana raha, kwa kukala vikara were manamukuluhira Mulungu.

35Bai kurihocha aryahu abomu a Kirumi mahuma maofisaa ga kwao gende ko jela makamwambe ye shikari wa jela vivi, “Avugule ao at’u mende.” 36Ndo ye shikari wa jela akimwamba P’aulo, “O abomu madzaamba kukala uwe na Silasi muvugulwe mwende. H’aya bai mbolani mwende na dheri.” 3716:37 22:25-29; 23:27Ela P’aulo akiambira o maofisaa akiamba, “Mahupiga mbere za at’u hasiho hatha kunenwa yo k’esi idzaho siswi hu at’u a Kirumi. Mahuhala na makihusindikira jela, vino ati manamala kufwamboza kisiri-siri. Hatha bule, ni madze enye madze mafwamboze ndze.”

38K’uzhona zho o maofisaa machenda na machendaambira o abomu gago garigokala gadzanenwa ni P’aulo. Marihosikira kukala ao ani P’aulo ni at’u a Kirumi, makihondoka. 39Bai makidza na makidzaavoya musamaha ndo makiamboza mo jela na makiambira mawombole wo mudzi. 4016:40 11:23K’uzhona zho P’aulo na Silasi marihombola mo jela, makwenda muhaka nyumbani kwa Lidia, na kuko makithunganana na o ndugu na makiap’a moyo gonya thio makiuka.

17

P’aulo na Silasi ko Th’esalonike

117:1-9 1 Ath’es 2:1-2Bai kahi za charo chao, P’aulo na Silasi makira na Amufipoli na Apolonia muhaka mudzi wa Th’esalonike ambako were kuna sinagogi ra Kiyahudi. 217:2 9:20; 13:5, 14, 44; 14:1; 16:13; 17:10, 17; 18:5, 26; 19:8-9; 28:17Vikara P’aulo achenda mo sinagogini here garizhokala mazowerage. Bai akisumurira na o at’u dzulu za go Maoro kila siku ya Sabato muhaka Sabato t’ahu pu. 317:3 3:18Kahi za siku zizi za Sabato wakala akiaeleza o at’u na kuanyesa kukala ye Masihi were k’ana budhi apate thabu na afufuke kula kifwani. P’aulo waamba vivi, “Yuyu Jesu nimwambiraye, be nde iye Masihi.” 417:4 13:50; 16:14; 17:17Kusikira vizho, angine kahi zao mashawishika na makigwirana na ao ani P’aulo na Silasi, na Ayunani anji enye mamwagohao Mulungu na anaache anji mario mana nguma mbidzo kahi za wo mudzi nao dzazho, makikuluhira.

517:5 Jasoni: Arum 16:21Ela aryahu Ayahudi machangirwa ni wivu, na machenda mo masokoni-masokoni na machendaaunga-unga aryahu at’u akora-akora na makiunda kakundi, na makikwatya kuhenda fujo mo mudzini. Machenda malo muhaka nyumbani kwa mut’u mumwenga aifwaye Jasoni kumumala P’aulo na Silasi maarehe mbere za ro kundi ra at’u. 617:6 16:20Ela marihofika ko kwa Jasoni k’amaaonere bule, k’uzhona zho mandamuv̱urura Jasoni hamwenga na ndugu angine muhaka mbere za o abomu a wo mudzi, kuno be manapiga k’ululu na kuamba, “O at’u alume madziotholathola yo dhunia be madzire haha, 717:7 Luk 23:2; Joh 19:12na Jasoni akaakaribisha ko kwakwe nyumbani. At’u alume aa osi, be manazibanda zosi zo sheria za Kaisari kwa kuamba ati kuna muthawali mungine aifwaye Jesu.” 8Ro kundi ra at’u na o maofisaa a wo mudzi kusikira vizho, makibudzyika jeri-jeri. 9Bai o maofisaa makimwamba Jasoni na o andziye mamboze bondi, marihomboza, makiarichiza machenda.

P’aulo na Silasi manenda Beroya

1017:10 17:2Bai usiku uwo, o ndugu mamuhala P’aulo na Silasi, makiamboza machenda Beroya. Vikara marihofika ko Beroya makwenda kahi za sinagogi ra Kiyahudi. 1117:11 Joh 5:39Aryahu Ayahudi a Beroya were ni asikizi hatha kushinda aryahu a Th’esalonike. At’u a Beroya marihosikira wo Uv̱oro Udzo, be mauhokera kwa hamu sana na kidza kila siku makikala manashoma go Maoro mahakikishe chamba go arigonena P’aulo ni ga jeri. 1217:12 11:18Bai anji kahi za o Ayahudi makuluhira na angine mariokuluhira ni anaache a Kiyunani mario na nguma na at’u anji angine alume.

1317:13 14:5, 19; 1 Ath’es 2:14-16Ela aryahu Ayahudi a ko Th’esalonike marihopata kawee kukala P’aulo anahubiri neno ra Mulungu ko Beroya, kuko nako makikuzhoga na machendalunga kundi ra at’u na makikala ma thayari kugwaga rabusha kuko. 14Aryahu ndugu marihoona kit’u kicho, mamuhala P’aulo mara mwenga na makimwamboza achenda p’wani, Silasi na T’imoth’i o makisala ko Beroya. 15Vikara aryahu at’u mariokwenda na P’aulo, makwenda naye vivii muhaka mudzi wa Athene. Marihokala manauya, P’aulo waahuma madze maambire Silasi na T’imoth’i, masitoe magwirane kuko Athene.

P’aulo anahubiri ko Athene

16Bai P’aulo arihokala a kuko kuathariza ani Silasi na T’imoth’i, waona wo mudzi wosi be u thele milungu ya vizuka, ut’u uu be wamushononesa sana. 1717:17 17:2, 4Kwa vizho kila siku wakala akisumurira na o Ayahudi na aryahu Ayunani mamwagohao Mulungu kahi za sinagogi na kidza akisumurira na o at’u arioaona mo masokoni. 1817:18 4:2; 1 Akor 1:22Ndo kuchambola alachu angine a chama cha Epikurio17:18 Chama cha Epikurio were kinafundisha at’u elimu ya Epikurio ariyekala akifundisha at’u na kuamba, ‘Raha ndo kit’u cha mana kukira zhosi.’ na chama cha Sitoiko,17:18 Chama cha Stoiko: Aa were ni at’u mariokala makithuwa mafundisho ga mut’u ariyeifwa Zeno. Zeno were anafundisha at’u kukala raha jeri ipatikana hat’u hariho k’ahana kulumwa hedu sitharehe. makikwatya kunenezana na P’aulo. Angine kahi zao mauza makiamba, “Ananenani yuno muhayihayi?” Angine o makiamba, “Vinanyesa yuyu mut’u anafundisha dzulu za milungu mijeni.” Nao manena vivi kwa kukala P’aulo were anahubiri dzulu za Jesu na dzulu za kufufukakwe. 19Bai makimuhala hatha kirima cha Areopago. Marihofika kuko makimwamba, “H’aya fwambire vikara, hunamala fumanye dzulu za gaga mafundisho masha ufundishago. 20Mana fudzakusikira unafundisha maut’u masha uwe, naswi be hunamala humanye yo mana ya gago mafundisho gago.” 21(O at’u osi a Athene na o ajeni mariokala manakala kuko were k’amana rorosi mahendaro hasihokala kukeresi na kusumurira na kunena dzulu za maut’u masha-masha.)

22Bai P’aulo akiungarara kahikahi za wo muthunganano ho Areopago na akiamba, “Nwi at’u a Athene! At’u ninwi ninamona kukala munathuwa dini t’ot’ot’o sana kwa kila upande. 23Ela nirihotsembera na kuvilolat’o zho muvivoyazho be naona kijaja kimwenga chenye maoro gaga: ‘KWA MULUNGU ASIYEMANYIKANA.’ Vikara iye muriyemunamuvoya na kuno k’amumumanya be nde ariye ninamala nimwambirize. 2417:24 7:48; Zabu 146:6; 1 Athaw 8:27Iye Mulungu ariyeumba urumwengu na zhosi virizho mumo urumwenguni, be nde Bwana wa mulunguni na ts’i, naye be k’aishi kahi za mahekalu garigoakwa ni binadamu. 2517:25 Zabu 50:10-13Na k’ahumikirwa ni binadamu dza here kwamba anatsowa kit’u, kwa kukala iye nde amugeraye kila mudamu p’umuzi na kumuhendya adime kusoha na nde mulazhi wa vit’u vingine zhosi. 2617:26 Kumbu 32:8; Ayub 12:23Mulungu waumba makabila gosi ga at’u kula kwa mudamu mumwenga, naye waumba makabila gaga gosi ili gadime kutoa kahi za urumwengu wosi. Na iye mwenye wapanga kare zo siku mandizoishi na ho hat’u mandihokala. 2717:27 Isa 55:6Mulungu waaumba o anadamu ili madime kumumala na hangine mamufikire na mamone, kwandza hatha k’akure na kila mumwenga wehu. Dza here aimbi enu angine marizhonena na kuamba, 2817:28 Mwan 1:27‘Iye, nde ahuhendaye hukaishi na hukanenda na hukakala.’ Na pia aimbi angine maamba, ‘Siswi hu anae.’

2917:29 19:26; Isa 44:9-20“H’aya bai, kwa kukala hu ana a Mulungu, k’aviv̱irya huone kukala ye Mulungu be a dza here sanamu ya dhahabu hedu ya fedha, hedu ya iwe, ambazho ni vit’u vitengezwazho kwa kuhumira akili ya mudamu. 3017:30 14:16; Arum 2:4Bai haho kapindi makathi ga kutsamanya hatha vivi, ye Mulungu wathuwa kumuricha mudamu ahende zho ahendzazho, ela vivi bai anaamuru kukala at’u osi kila hat’u mathubu. 3117:31 3:15; 10:42Kwani iye ana siku adziyoyika ambaho andakudzahukumu wo urumwengu muzima kwa ngira ya hachi, na andahenda vizho kukirira na iye mut’u ariyemutsagula. Iye Mulungu adzawanyesa ut’u uu lwazu kwa kumufufula iye mut’u kula kifwani.”

32Bai o at’u marihosikira uv̱oro dzulu za kufufuka, angine kahi zao mahagwaga kitseko, ela angine o makiamba, “Hundakwiha kaheri udze ufwambire dzulu za kit’u kiki.” 33Ndo P’aulo akiuka ho muthungananoni. 34Bai angine makikuluhira na makiungana naye. Kahi za at’u ao mariokuluhira were ni Dionisio, mufuasi wa o at’u mariokala makithunganana ho Areopago, na mwanamuche mumwenga aifwaye Damarisi, na angine-angine.

18

P’aulo ko Korintho

1Bada ya kunena na o at’u ho Areopago, P’aulo wauka ko Athene na achenda Korintho. 218:2 Akw’ila: Arum 16:3; 1 Akor 16:19; 2 T’imo 4:19Kuko Korintho akithunganana na Muyahudi mumwenga aifwaye Akw’ila. Mut’u yuyu Akw’ila wazhalwa P’onito, na mo Athene were wakudza dzuzi-dzuzi iye na muchewe aifwaye P’urisila, nao were mambola Italiya, mana were Kilaudio, muthawali mubomu wa Kirumi wamboza amulo kukala o Ayahudi osi makwambole ko Rumi. Bai P’aulo achenda ili makaonane. 318:3 20:33-34; 1 Akor 4:12; 9:12-18; 1 Ath’es 2:9; 2 Ath’es 3:7-9Marihoonana, P’aulo watoa hamwenga nao na makihenda kazi ya kutengeza mahema osini, mana P’aulo were ni fundhi wa mahema dza here o ani P’urisila na Akw’ila. 4Kidza P’aulo wakala akisumurira na Ayahudi na Ayunani kahi za sinagogi kila siku ya Sabato kujeza kuavuha.

518:5-11 11:1818:5-6 3:26; 5:42Vikara Silasi na T’imoth’i marihokudza kula Mak’edonia, P’aulo wakala akihumira wakathiwe wosi kuhubiri, na kumboza ushahidhi kwa o Ayahudi kukala ye Jesu be nde iye Masihi. 618:6 13:51; 20:26Ela aryahu Ayahudi marihomukanaiza P’aulo na kumuhukana-hukana, iye P’aulo wahala zo nguwoze akizikut’a-kut’a kunyesa kukala mandamanya enye, akiamba, “Mundamanya enye muchangamika, mut’u mimi be simo. H’aya kula vivi be ninenda kwa aryahu at’u mario si Ayahudi.”

7P’aulo achambola mo sinagogini na achenda nyumbani kwa mut’u mumwenga aifwaye Titio Jusito, ambaye ni mut’u ariyekala akimuvoya Mulungu. Nyumbaye mut’u yuyu yere i hehi na ro sinagogi. 818:8 8:36Bai mubomu mumwenga wa ro sinagogi aifwaye K’irisipo wamukuluhira Bwana Jesu, iye hamwenga na nyumbaye, na kidza Akorintho anji marihomusikira P’aulo, makuluhira na makibat’izwa.

918:9-10 Isa 41:10; Jere 1:8; 1 Akor 2:3-4K’uzhona zho usiku mumwenga Bwana akinena na P’aulo kahi za maono, akiamba, “Sogohe bule, enderera kufundisha at’u thuwe, usinyamale bule 10Mimi ni hamwenga nawe, na k’ahana mut’u yoyosi andiyekuvamia kukuhenda ut’u wowosi uwi, kwa kukala kahi za mudzi uu be nina at’u a kwangu anji enye.” 11Kwa vizho P’aulo akikala ko Korintho kwa muda wa mwaka mumwenga na nusu kuafundisha o at’u neno ra Mulungu. 12Vikara wakathi Galio arihokala luwali wa jimbo ra Akaia, Ayahudi angine maungana na machendamugwira P’aulo makidza naye kotini. 1318:13 6:13Makiamba, “Mut’u yuyu anajeza kuavuha at’u ili mamuvoye Mulungu kahi za ngira ambazo be zi kinyume na sheria yehu.”

1418:14-15 23:29; 25:18-20; Joh 18:31Bai P’aulo arihokala anamala kuvugula mulomo anene, Galio wamukirira mbere na akiambira o Ayahudi, akiamba, “Kalaho ut’u uu muambawo be ni dzulu za kihendo kii hedu uthiriri fulani, be ningere sina budhi kumusirikiza. 15Ela kwa kukala maut’u gaga ganahusu madzina na maneno genu na sheria yenu enye, be sindatosa maut’u gago, hatha be gabambanyeni enye.” 16Kwa vizho akiainga mo kotini. 17Ndo osi makimugwavukira Sosithene, mubomu wa sinagogi makimutandika mbere za yo koti, ela Galio k’avirungire.

P’aulo anauya Anitiokia

18Bai P’aulo wakala ko Korintho siku za kuthala, gonya akilagana na o ndugu na achangira chomboni akikwatya kwenda Siria, iye hamwenga na P’urisila na Akw’ila. Ela bai kabila k’adzauka wahala zo nyereze akizinyola18:18 Ayahudi makala makihenda vizho kunyesa kukala wo wakathi wa hathi mariropiga kwa Mulungu udzagoma. ko K’enikirea, mana were wapiga hathi kwa Mulungu. 1918:19-20 17:2H’aya nao ndoo vivii muhaka Efeso, kuko akiaricha o ani P’urisila na Akw’ila. Bai iye P’aulo achenda kahi za sinagogi na akisumurira na o Ayahudi. 20Badaye o Ayahudi makimuvoya P’aulo akale hamwenga nao kwa muda, ela akikahala. 2118:21 Jako 4:15Ela hatha vizho arihokala akuukani waalaga akiamba, “Nindauya kaheri Mulungu ahendzaho.” Ndo achangira chomboni akiuka ko Efeso.

22Bai ndeye vivii, hatha akifika Kaisaria, arihofika kuko wambuka Jerusalemu kwendalamusa ro kanisa gonya akitharamuka Anitiokia. 2318:23 11:42Kuko Anitiokia wakala kwa muda gonya akikulaa na achenda kuno na kuno kahi za jimbo ra Galatia na Furugia kuap’a moyo o anafundzi.

Apolo anahubiri Efeso na Korintho

2418:24-25 19:3-4; Apolo: 1 Akor 1:12; 3:4-6Vikara kahi za wakathi uwo Muyahudi mumwenga aifwaye Apolo, ambaye wazhalwa Alekizandiria wazhoga mo Efeso. Mut’u yuyu were anamanya kunena na kidza were anamanya Maoro t’ot’ot’o sana. 25Visithoshe, were wafundishwa kahi za ngira ya Bwana Jesu, naye were akinena be ananena na nguvuze zosi na were akifundisha anafundisha karakara dzulu za Jesu, ela were anamanya ubat’izo wa Johana thu h’akeye. 2618:26 17:2Bai Apolo akikwatya kunena kahi za ro sinagogi hasiho woga. K’uzhona zho P’urisila na Akw’ila marihomusikira mamuhala machenda naye nyumbani kwao na machendamugunulira yo ngira ya Mulungu t’ot’ot’o zaidhi. 27Wakathi arihokala anamala kuvuka ende Akaia o ndugu ko Efeso mamup’a moyo na makimugwiza baruwa akaap’e o anafundzi kuko ili mamukaribishe, kuko Akaia. Bai arihofika kuko waaviza sana o at’u mariokala makuluhira kwa kukirira kwa zo mbazi za Mulungu, 2818:28 5:42kwani mut’u iye waadhima o Ayahudi na manenoge mbere za at’u, waanyesa kwa kuhumira Maoro, kukala ye Jesu be nde iye Masihi.

19

P’aulo ko Efeso

1Vikara wakathi arihokala ye Apolo a ko Korintho, P’aulo wagwira ngira ya ndani-ndani muhaka ko mudzi wa Efeso. Bai kuko Efeso wathekeza anafundzi kuko, 219:2 2:38; 8:16na akiauza akiamba, “Vidze mwamuhokera Roho Mweri wakathi murihomukuluhira Jesu?” Makidzigidzya makiamba, “Hatha. Mwandzo tha zho zha kuna kit’u kiifwacho Roho mweri, k’afudzavisikira.” 319:3-4 18:25; Luk 3:3-4, 16-17Ndo P’aulo akiauza akiamba, “Vikara ndo fuambe, mwahokera ubat’izo hiwo?” Makidzigidzya makiamba, “At’u siswi fwahokera ubat’izo wa Johana siswi.” 4P’aulo akiamba, “Uryahu ubat’izo wa Johana h’e, were ni ubat’izo wa kuthubu. Iye Johana waambira at’u mamukuluhire iye ariyekala andakudza nyumaze, ambaye ni Jesu.”

5Bai o at’u marihosikira vizho, mabat’izwa kwa dzina ra Bwana Jesu. 619:6 2:4P’aulo arihoaikira mikono, makihokera Roho mweri na makinena na luga na makinena ga Mulungu. 7At’u aa were manafika alume kumi na airi.

819:8 17:2; 28:23Bai P’aulo wakala achangira kahi za sinagogi na kunena lwazu-lwazu hasiho woga, naye wahenda vivi kwa muda wa miezi mihahu. Wanena na o at’u na kuashawishi dzulu za uthawali wa Mulungu. 919:9 9:2Ela hatha vizho angine kahi za o at’u mahenda singo nyomu, makahala kukuluhira na makinena mai dzulu za yo ngira ya Jesu lwazu-lwazu. Kwa vizho P’aulo akiaricha na akiahala o anafundzi na achenda kahi za sikuli ya T’irano na kuko akikala kaziye ni kusumurira na at’u kila siku. 1019:10 20:18Naye P’aulo be ut’u uu wauthuwa-thuwa hatha miaka miri pu, bai o Ayahudi osi na Ayunani mariotoa kahi za jimbo ra Asia marisikira ro neno ra Bwana Jesu.

Ana a Sikeva manajeza kumboza p’ep’o

1119:11-12 2:22Mulungu wahenda maut’u manji ga kwangalaza kukirira kwa P’aulo. 12Hatha vithambaa zhenye na mikumbuu ya mwirini mwakwe, yahalwa ikihirikirwa akongo, nao makihozwa go makongo gao na o p’ep’o makiambola.

1319:13 3:6; Luk 9:49-50Vikara kwereko Ayahudi angine mariokala makidengereka na kupunga p’ep’o. Bai makijeza kuhumira dzina ra Jesu dzulu za ao mariokala mapagawa ni p’ep’o, makiamba, “H’aya nakuamuru umbole kahi za dzina ra yuyahu Jesu ahubiriwaye ni P’aulo.” 14Bai kwere kuna athana afungahe mariokala manahenda kit’u kiki, nao were ni ana a mulombi mubomu wa Kiyahudi aifwaye Sikeva. 1519:15 16:17Bai marihohenda kit’u kicho ye p’ep’o wadzigidzya akiamba, “Ye Jesu namumanya, na P’aulo naye namumanya, h’aya nwi nanwi mu ano h’ani?” 16Gonya ye mut’u mwenye p’ep’o akiathulukira na akiadhima nguvu osi, akiahenda kazi, hatha manapata mwanya wa kuchimbira, milatso ni voo, kuno mahuhu renye. 1719:17 5:11Bai o Ayahudi na Ayunani matoao Efeso, marihovipata p’eho vivi madzalwa ni woga osi na ro dzina ra Bwana Jesu rikilikwa jeri-jeri. 18Bai at’u anji kahi za o mariokuluhira makudzasema go mahendo gao mai lwazu-lwazu. 19Anji kahi za aryahu mariokala manathuwa maut’u ga utsai mareha go mabuk’u gao ga utsai makigakundzumanya hamwenga makigaocha at’u manalola. Bai marihopiga isabu ya cho kima cha mabuk’u gago, mapata kukala gana kima cha vipande alifu mirongo mitsano zha fedha. 2019:20 2:41Kwa ut’u uwo, ro neno ra Bwana Jesu ratsamuka kila hat’u na rikikaza kuhenda nguvu.

Efeso kunagwa fujo

2119:21 23:11; Arum 1:10, 13Bada ya maut’u gaga kukala, P’aulo wakat’a shauri kwenda Jerusalemu, kukirira Mak’edonia na Akaia. Akiamba, “Nindihofika kuko, vindanibidhi kwa zho zhosi nizhoge Rumi nako.” 22Bai akiahala at’u airi kahi za avizi a kwakwe na akiahuma ko Mak’edonia. At’u aa were ni T’imoth’i na Erasito. Ye P’aulo mwenye akisala kahi za ro jimbo ra Asia vichache.

2319:23 9:2; 2 Akor 1:8Bai kahi za wakathi uwo-uwo kwahenda h’uwoh’uwo ko Efeso dzulu za yo Ngira ya Jesu.19:23 Ngira: Riri were ndo dzina ra aryahu osini ambao were manamukuluhira Jesu. Were makinena na kuamba, ‘Mut’u yuyu ni wa iryahu Ngira.’2419:24 16:16Were kuna musanyi mumwenga wa fedha aifwaye Demetirio. Mut’u yuyu Demetirio wakala akisanya sanamu za fedha zirizohalana na Hekalu ra mulungu muche aifwaye Aritemi, naye wakala akiangizira faidha sana o mafundhi. 25Kwa vizho akiakundzumanya hamwenga o mafundhi hamwenga na at’u angine mariokala mana kazi dza zizo akiamba, “Asena, ninwi munamanya kukala kazi ii inahup’a mapato madzo genye. 2619:26 17:29Na vikara amba munaona na munasikira vino, yuno bwana aifwaye P’aulo arizho anaavuha at’u anji a Efeso na kuagaluza, kwa kuambira kukala milungu ya kuhenda kutengezwa ni at’u si milungu bule. Na ut’u uu k’auhenda haha Efeso h’akeye, anauhenda kahi za jimbo rosi ra Asia. 27Vikara hathari iriyo haho ni kwamba yo kazi yehu indav̱udhywa. Hiri, hekalu ra mulungu mubomu wehu wa kiche be k’arindaonewa kit’u bule na hatha ye mwenye naye dzazho. Aritemi anavoywa kila hat’u kahi za jimbo ra Asia na kahi za urumwengu muzima, bai kit’u kiki kindahenda ahokwe yo ishimaye.”

28Bai ro kundi ra mafundhi ririhosikira vizho ratsukirwa vii-vii na rikikwatya kupiga k’ululu na kuamba, “Aritemi wa Aefeso nde mubomu!” 2919:29 Arisitariko: 20:4; 27:2; Akol 4:10Na lola k’avitoere kila mut’u kahi za wo mudzi akikala ni h’uwoh’uwo thu. Bai o at’u marihokala makwendani, maagwira anaalume airi, Gayo na Arisitariko na machenda nao malo muhaka kahi za wo uwanja mubomu wa mikut’ano. At’u aa Gayo na Arisitariko were ni at’u a Mak’edonia mariokala manasafiri na P’aulo. 30H’aya, P’aulo naye akikala anamala kwangira mo kundini ajeze kusumurira na o at’u, ela aryahu anafundzi makimukahaza. 31Angine kahi za aryahu abomu a ro jimbo, ambao were manaeleana na P’aulo, mahuma uv̱oro kwa P’aulo kwendamubembeleza kwamba asithathe kwangira mo uwanjani. 32Bai wakathi uwo ro kundi rosi ra at’u rakala ni fujo t’uhu. Angine were manaamba vino, na arya manaamba vino. Anji kahi za o at’u mariokala haho were k’amamanya kala ma haho muthungananoni kwanoni. 33Bai o Ayahudi makimugwira mwanamulume mumwenga aifwaye Alekizanda na makimusukuma ho mbere, mana angine kahi za ro kundi maona kukala iye nde ariye anahusika. Bai ye Alekizanda akiavungira mikono manyamale, ili adzihehere. 34Ela marihogundua kukala ye Alekizanda ni Muyahudi, osi mapiga k’ululu kwa umwenga kwa muda wa here masaa mairi vivi, kuno manaamba, “Aritemi wa Aefeso nde mubomu!”

35Mwishowe ye karani wa wo mudzi akiambira o at’u manyamale. Akiamba, “Nwi at’u a Efeso! Ni h’ani kahi za urumwengu wosi asiyemanya kukala mudzi wa Efeso ndo murindzi wa ro Hekalu ra Aritemi, mulungu wehu mubomu? Hedu ni h’ani asiyemanya kukala mudzi wa Efeso ndo murindzi wa yo sanamuye iriyohenda kugwa kula mulunguni? 36Bai k’akuna mut’u adimaye kukanaiza maut’u gaga. Kwa vizho at’u ninwi h’e, hurirani na maut’u gaga sigahalireni maruru. 37At’u ninwi mudzaareha haha aa anaalume, idzaho k’amaiyire vit’u zha hekaluni hedu hatha kumukufuru mulungu wehu muche. 38Bai chamba Demetirio na o mafundhi andziye mana neno na mut’u yoyosi atungwaye, h’aya makoti ga wazi na atosi a maneno nao ma haho, na mende makashithaki. 39Ela chamba kuna maut’u mangine zaidhi mumalago, h’aya be gago gandabambanywa kahi za mukut’ano wa hilali. 40Kwani vivi virizho, be fu hatharini, hunadima kushithakiwa kwa fujo ii idziyokala rero. Fujo ii ya rero be k’aina sababu ya mana, na hukishithakiwa be k’ahundadima kuvinenat’o bule.” 41Bai arihogonya kunena vivi, akiubanda wo mukut’ano.

20

P’aulo anauya Mak’edonia

120:1 11:23Vikara bada ya ro h’uwoh’uwo ko Efeso kuhurira, P’aulo wahuma at’u makaaihe o anafundzi. Bai marihokudza, waaadha gonya akilagana nao, akiuka kwenda Mak’edonia. 2Naye wakirira kahi za jimbo riro na akinena manji ga kuap’a moyo o at’u mariomukuluhira Jesu muhaka akifika ts’i ya Ayunani. 3Akikala kuko kwa muda wa miezi mihahu. Vikara arihokala a hehi na kwenda Siria, wagundua kukala o Ayahudi were manatsila kumuhendera kit’u kii, kwa vizho akiona baha auye na Mak’edonia. 420:4 19:29 T’imoth’i: 16:1; Tukiko: Aefe 6:21; T’erofimo: 21:29Bai kahi za cho charoche, wakwenda na Sopatiro mwana wa P’uro kula Beroya na Arisitariko na Sekundo ambao ni at’u a Th’esalonike, na Gayo wa kula Deribe na T’imoth’i. Tukiko na T’erofimo, kula kahi za jimbo ra Asia makwenda na P’aulo pia. 5Bai at’u aa mathangulia na machendahuthariza ko T’eroa. 6Sino swi fuchangira chomboni kula Filipi bada ya sikuk’uu ya Mikahe Iso Ts’ats’u kugoma na fukikwatya kwenda. Bai fukigwirana na o andziyehu ko T’eroa bada ya siku ts’ano, naswi bai fukikala kuko T’eroa kwa muda wa siku fungahe.

P’aulo anafufula mut’u ko T’eroa

720:7 2:42, 46; Luk 22:14-23Vikara irihofika siku ya kwandza ya wiki, fwakwendakundzumanyika fukirya mikahe hamwenga. 8Vikara kahi za kicho chumba cha dzulu hurimokala hudzathunganana mwere muna mataa manji. 9Bai hakikala hana muvulana mumwenga aifwaye Yutiko akeresi dhirishani. Wakathi P’aulo anaenderera kunena, yuyu muvulana wagwirwa ni uts’indzizi akilala. Vikara arihokala arere, watsuluka kula yo gorofa ya hahu furimokala akigwa, tha manendamutsola akikala adzafwa kare. 1020:10 1 Athaw 17:21K’uzhona zho P’aulo akithima na achendadzigwaga dzuluze ye Yutiko na akimulinga mikonoye akiamba, “Musihondoke bule, a moyo yuyu!” 11Gonya P’aulo akiuya kahi za cho chumba cha dzulu na achendamogola mukahe akirya. Bai akienderera kusumurira na o at’u hatha ngh’aa, ndo h’aya, akiuka. 12Aryahu at’u makimuhala yuyahu muthana machenda naye mudzini kuno a moyo, nao be makidzalwa ni raha jeri-jeri.

P’aulo anambola T’eroa kwenda Mileto

13H’aya vikara siswi fukithangulia kwenda ko Aso kahi za chombo, ambako kuko were ndo hundikomupakia P’aulo. Iye P’aulo walagiza kukala akahalwe kuko mana were anenda kuko na magulu. 14Bai arihofona ko Aso, fwamuhala na fukimupakia mo chomboni na fuchenda Mitulene. 15Siku ya hiriye, fwauka Mitulene na cho chombo kicho, fuchenda muhaka kisiwa cha Kio. Bai kurihocha fwavuka fuchenda kisiwa cha Samo, na yo siku iriyothuwiriza fwakala fudzafika Mileto. 16Vikara P’aulo kahi za charo kiki akikala lengore ni ahavunge ho Efeso, mana were k’endzi kungamiza wakathi kahi za ro jimbo ra Asia, kwani were anawania, ngaa afike ko Jerusalemu siku ya Pentekote.

P’aulo analagana na azee a kanisa a Efeso ko Mileto

1720:17 18:21Bai P’aulo arihokala a ko Mileto, wahuma at’u mende Efeso makaaihe o azee a kanisa kuko. 1820:18 19:10Vikara marihokala o azee a kanisa madzire, P’aulo wanena nao akiamba, “At’u ninwi munamanya viryahu ambazho nakala nanwi kula iryahu siku ya kwandza nirihozhoga Asia. 19Mut’u mimi be namuhumikira Bwana hasiho kudzionya kamare. Namuhumikira Mulungu kwa matsozi na kwa majezo garigonipata kukirira kwa zo njama za Ayahudi. 20Ninwi munamanya kukala mimi sikalire mwomu wa kuhubiri ut’u wowosi ambawo ungamwaviza, mana namufundisha mbere za at’u na mo nyumba-nyumba. 2120:21 11:18Mut’u mimi naambiriza o Ayahudi na Ayunani wo ut’u umwenga, kwamba suthi mamugalukire Mulungu kwa kuthubu na mamukuluhire Bwana wehu Jesu Masihi. 2220:22 Roho Mweri: 10:19Bai vivi lolani ninasikira nasukumwa ni Roho nende Jerusalemu, nami simanya ndapatwa ni ut’u wani kuko. 2320:23 21:4, 11; 9:16Nimanyacho ni kukala ninatharizwa ni kifungo na mashaka manji kuko, here Roho Mweri adzizhonambira. Kwani kahi za kila mudzi iye nikunambira zho vindizhokala. 2420:24 21:13; 2 T’imo 4:7Ela hamwenga na vizho sigaona go maisha gangu kukala ni kit’u. Nivoyacho ni kwamba ngaa nimarigize wo mwendo na nimarigize iryahu kazi niriyogerwa ni Bwana Jesu, ambayo ni kunena wo Uv̱oro Udzo dzulu za mbazi za Mulungu.

2520:25 28:23“Vikara lolani, mut’u mimi namanya kamare ninwi nyosini niriomudengerekera na kumwambiriza wo uthawali, be k’amundanona kaheri. 2620:26 18:6Kwa vizho ninamwambira vivi rero kukala sina lawama ya mut’u yoyosi ariye k’andaokolwa. 27Mana namwambiriza dzulu za malengo gosi ga Mulungu hasiho kumufitsa kit’u. 2820:28-31 11:2320:28 1 P’et 5:2Bai dzimanyirireni ninwi enye, na kidza murimanyirire ro badhi rosi ambaro Roho Mweri wamuhendya mukale aimirizi a riro, ili mukale arisa a ro kanisa ra Mulungu ambaro warigula kwa milatso ya mwanawe Jesu Masihi. 2920:29 Math’ 7:15; Joh 10:12Namanya nindihokala dzauka, ko nyuma kundakudza at’u mario ni here mbawa av̱ara kahi zenu, nao k’amandarionera mbazi bule ro badhi. 3020:30 Agal 4:17; 1 Joh 2:19H’aya zho mbai, kundatsumbuka angine kahi za ninwi enye, ambao mandahala wo ujeri na kuugaluza ulongo, ili madzipatire anafundzi mandiothuwa go gao. 3120:31 19:10; 1 Ath’es 2:11-12; 2 Akor 11:28Kwa vizho be dzimanyirireni! Musisahau bule kukala namukanya kila mumwenga wenu na matsozi kwa muda wa miaka mihahu usiku na mutsana.

3220:32 26:18; 1 Ath’es 5:23-24; 2 Ath’es 1:11-12“Vikara, ninamuvoyera Mulungu akale hamwenga nanwi, murimanye nenore ra mbazi na rimujenge. Kwani riro nenore ndo ridimaro kumup’a ninwi muthalo hamwenga na at’u angine osi mariotsagulwa ni Mulungu. 3320:33-34 18:3Mut’u mimi sihendere dzitso na p’esa za mut’u, hedu hatha nguwoye. 34Ninwi enye munamanya kukala nahenda kazi na mikono yangu yenye kwa ut’u wa nipate mahitaji gangu mimi na ga andzangu mariokala hamwenga nami. 3520:35 Math’ 10:8Nami kahi za maut’u gosi nirigogahenda, namwanyesa kukala kazi k’omu ya samupuli ii be funav̱irya fuihende kuaviza aryahu ambao ni anyonge kuno fukikumbukira garyahu maneno ga Bwana Jesu kukala, ‘Ni baha kulazha kuriko kuhokera.’ ”

36Bai arihogonya kunena vivi ye P’aulo wapiga mavindi hamwenga nao na akivoya. 37Nao makirira osini kuno manamudzagamira na kumudonera. 3820:38 20:25Kirichoangiza kigondzi zaidhi ni viryahu arizhoamba kukala k’amandamona kaheri. Bai badaye makimwamboza muhaka ko chomboni.

21

P’aulo anenda Jerusalemu

1Bai fukihenda kudzinyothola kwa o azee a kanisa ko Efeso na fuchangira chomboni fukifururiza mwenga kwa mwenga muhaka kisiwa cha Kosi. Siku ya hiriye fuchenda Rodo na hurihombola ko Rodo fwakwenda bandari ya Patara. 2Kuko Patara hukiona chombo kingine ambacho were kindavuka kwenda Fonike, kwa vizho fuchendapanda na fuchenda. 3Bai fwakwenda vivii muhaka fukiona kisiwa cha Kuporo kwa kure, h’aya fukikikira na kwa mwaka cho kisiwa, fuchenda. Bai fuchenda vivii muhaka Siria na fukithima ko bandari ya Tiro, mana kuko cho chombo were kindathinya mizigo. 421:4 10:19; 21:11Bai hukiamala o anafundzi kuko, furihoaona fukikala hamwenga nao kwa muda wa siku fungahe, nao kukirira na ye Roho makimwamba P’aulo asende bule ko Jerusalemu. 521:5 20:36Ela wakathi wehu urihogoma, fwauka na fukienderera na charo chehu. Furihokala fukwendani, o at’u mariomukuluhira Jesu hamwenga na ache ao na ahoho ao mafwamboza vivii muhaka ndze ya wo mudzi, na hosi hukipiga mavindi hukivoya. 6Gonya ndo hukilagana, sino fuchangira mo chomboni, nao makigaluka kuuya kwao. 7Bai hukiuka ko Tiro, naswi ndiswi vivii muhaka Putolemai, kuko bai hukialamusa o ndugu na hukisinda nao siku iyo. 821:8 6:5; 8:5, 40Siku ya hiriye fukiuka na fuchenda Kaisaria, na kuko Kaisaria fwakwendatoa kahi za nyumba ya Filipu ariye were ni muhubiri wa Uv̱oro Udzo kidza were ni mumwenga kahi za aryahu at’u afungahe mariotsagulwa ko Jerusalemu. 921:9 2:17Mut’u yuyu were ana asichanae ane mario were k’amadzahalwa nao were mana vigerwa zha unabii. 1021:10 11:28Vikara hurihokala hudzagonya siku za kuthala haho, hakudza nabii mumwenga aifwaye Agabo kula Judea. 1121:11 20:23; 21:33; Arum 15:31Bai nabii yuyu wakudza hatha ho hurihokala, akihala ukanda wa P’aulo na akidzifunga yo mikono na go magulu na akiamba, “Vivi ndo aambazho ye Roho Mweri, kukala, ‘Kahi za ngira ii nidzizhodzifunga be o Ayahudi ko Jerusalemu ndizho mandizhomufunga yuyu mwenye ukanda uu, nao mandamuhala na mamulazhe kwa at’u mario si Ayahudi.’ ”

12Hurihosikira gago, siswi hamwenga na o at’u a kuko fwamusitira P’aulo asimbuke kwenda Jerusalemu bule. 1321:13 20:24Ela ye P’aulo akihudzigidzya akiamba, “Mbona munarira na kunibanda moyo namuna ino kaheri? Mut’u mimi h’e, si thayari kufungwa thu h’akeye, ela ni thayari kufwa ko Jerusalemu kwa ut’u wa dzina ra Bwana Jesu.” 1421:14 Luk 22:42Bai arihokala P’aulo k’abembelezeka, fwaviricha na fukiamba, “Navikale here Mulungu ahendzazho bai.”

15Bai bada ya gaga fwadziondzola-ondzola na fuchambuka kwenda Jerusalemu. 16Angine kahi za o anafundzi ko Kaisaria makwenda hamwenga naswi muhaka makifwangiza nyumbani kwa mut’u mumwenga aifwaye Munasoni, ambako were ndo hundikokala. Munasoni were ni mut’u wa kula Kuporo na kidza were ni mumwenga kahi za o at’u mariokala mamukuluhira Jesu kapindi.

P’aulo anangira Jerusalemu

17Vikara furihofika Jerusalemu, o ndugu mahukaribishat’o na raha. 1821:18 15:13; Agal 1:19Bai siku ya hiriye, P’aulo wagwirana naswi na fuchendamona Jakobu. Hunafika kuko, o azee osi a ro kanisa makikala ma haho. 1921:19 11:18H’aya, P’aulo akialamusa tha go, gonya akiadondolera kila kit’u arichokala ye Mulungu wakihenda kwa o at’u mario si Ayahudi kukirira kwa uhumikiwe. 20Na lola marihosikira vivi mamulika Mulungu, gonya makimwamba P’aulo, “Unaona mwanehu zho marizho Ayahudi maalifu na maalifu makuluhira, na osini bai mana chadi na yo Sheria jeri-jeri. 2121:21 Kwangizwa lwembeni: 16:3; Agal 3:25, 28; 5:2Bai ao mapata kawee dzuluzo, kukala unaafundisha o Ayahudi matoao kahi za ts’i za at’u mario si Ayahudi kukala mailozere mongo yo Sheria ya Musa. Manaamba uwe unaambira masingize lwembeni ana ao hedu hatha kuishi karakara na maadha gehu. 22H’aya, vikara vino be fundahendadze? Mana kwa zhozhosi ao mandasikira kukala udzire. 2321:23-24 Hesab 6:13-21Uwe, henda vivi fundizhokwambira. Hana anaalume ane haha mario mapiga hathi kwa Mulungu. 24Bai ahale at’u aa na ugwirane nao kahi za adha ra kudzitsusa kwao, arihire zo garama zao ili manyole zo nyere21:24 Kudzitsusa were ni adha ra Kiyahudi. Kahi za adha riri at’u were makanyola kw’achu kunyesa kukala ro hathi mariropiga kwa Mulungu ridzauka. zao. Ukihenda vizho kila mut’u andamanya kukala gago marigombirwa dzuluzo ni ga ulongo, ela ni kwamba hatha uwe mwenye nawe kidza unaishi karakara na yo Sheria iambazho na unayogoha. 2521:25 15:29Ela, dzulu za aryahu mariomukuluhira Jesu na si Ayahudi, siswi fwaaorera dzulu za gago furigogakizisha, kukala at’u ao ni masirye chakurya kidzichombozerwa sadaka vizuka na masirye mulatso, na masirye nyama madziohenda kushongolwa na masizinge.”

2621:26 1 Akor 9:19-23Bai siku ya hiriye P’aulo waahala aryahu anaalume na akidzitsusa hamwenga nao, gonya ndeye vivii muhaka kahi za ro Hekalu kwendalazha mbadha ya ho zindihogomera zo siku za adha ra kudzitsusa na kila mumwenga wao amboze sadaka.

P’aulo anagwirwa

27Vikara ziryahu siku fungahe zirihokala zi hehi na kugoma, Ayahudi angine kula jimbo ra Asia mamupesa mo Hekaluni ye P’aulo. K’uzhona zho makirilunga rosi ro kundi ra at’u na makimugwira, 2821:28 6:13; 24:6kuno manapiga k’ululu na kuamba, “H’aya, alume a Iziraeli fwavwizeni! Yuyu be nde yuyahu mut’u afundishaye at’u osi kila hat’u kinyume cha o at’u ehu na kinyume cha yo Sheria yehu na kinyume cha hat’u haha. H’aya zho mbai, adzire na Ayunani mumu ndani za muhala wa ro Hekalu na hakangizwa nyenye haha hat’u haeri.” 2921:29 T’erofimo: 20:4(O at’u manena vizho kwa kukala were madzamona T’erofimo ariye ni mut’u wa Efeso, ko kahi za wo mudzi na were yu hamwenga na P’aulo, kwa vizho makiona kukala P’aulo adzakwenda naye kahi za wo muhala wa ro Hekalu.)

30Bai wo mudzi wosi ukidzala fujo t’uhu, na o at’u makidza malo arya madzambola na kuno na arya madzambola na kurya, h’aya thio makidzamugwira P’aulo na makimuv̱urura muhaka ko ndze ya wo muhala wa ro Hekalu, na haho henye yo miryango ya ro Hekalu ikifungwa kare. 31Vikara marihokala manajeza kumukot’a ye P’aulo, ye mubomu wa majeshi ga Kirumi wapata p’eho kukala wo mudzi wosi wa Jerusalemu u thele fujo. 32Bai arihosikira vizho, akiuka kare, akihala maofisaa sehemu na shikari nao sehemu, naye h’aya akitharamuka ko kwenye ro kundi ra at’u. Vikara o at’u marihomona ye mubomu wa majeshi, makiricha kuryahu kumupiga ye P’aulo. 33Ndo yuyahu mubomu wa majeshi akidzamugwira ye P’aulo na akilagiza afungwe na minyororo miri. Ndo akiuza chamba ye mut’u ni h’ani na adzahendadze. 34Angine kahi za ro kundi makipiga k’ululu, ano manaamba vino na arya manaamba virya. Bai ye mubomu wa majeshi k’adimire kumanya wo ujeri uhiho kwa ut’u wa ro h’uwoh’uwo, kwa vizho akilagiza kwamba ye P’aulo ahirikwe ko k’ambini. 35Vikara P’aulo arihofika ho ngazini, zo fujo za ro kundi zangezeka zhomu hatha vikibidhi o shikari mahende kumwanula dzulu-dzulu kamare. 3621:36 22:22; Luk 23:18; Joh 19:15Ro kundi ririrokala nyuma rakala rinapiga k’ululu thu na kuamba, “Mwalageni iye!”

P’aulo anadzihehera

37K’uzhona zho aryahu shikari marihokala ma hehi na kumwangiza P’aulo mo k’ambini, ye P’aulo wanena na ye mubomu wa jeshi akiamba, “Namala ninene ut’u, vidze nadima?” Ye mubomu wa jeshi akimuza akiamba, “Ala, kudzi unamanya Kiyunani we? 3821:38 5:36We k’uyuyahu Mumisiri ariye ho nyuma-nyuma wajeza kupindua sirikali na akilongoza magaidhi alifu ne, akigamboza achenda nago ko nyika?” 39P’aulo akidzigidzya akiamba, “Hatha bule, mut’u mimi ni Muyahudi kula T’ariso kahi za ts’i ya Kilikia. Ni mut’u nambolaye kahi za mudzi ambawo si muthithe bule. Vikara navoya vichadimikika nisumurire na aa at’u.”

40Bai ye mubomu wa majeshi arihomup’a ruhusa, P’aulo waungarara ho ngazini na akiavungira mukono o at’u, marihokala madzahurira, akinena nao kwa Kieburania akiamba,

22

1“Ndugu zangu na ano baba, namala musikize viryahu nindizhodzihehera.” 2Bai marihosikira ananena nao kwa Kieburania, makaza kuhurira hu. Ndo P’aulo akiamba, 322:3 5:34-39; 9:11“Mut’u mimi ni Muyahudi mimi, nazhalwa T’ariso mudzi uriwo ko Kilikia, ela narerwa kahi za mudzi uu wa Jerusalemu. Nafundishwa sheria yosi ya akare ehu t’ot’ot’o ni Gamalieli na nakala na chadi na Mulungu dza vizho murizho ninwi nyosini vivi rero. 422:4-5 8:3; 26:9-1122:4 9:2Naatesa o at’u mathuwao Ngira ii ya Jesu na hatha nikialaga. Naagwira ache kwa alume na nichendaatsuha jela. 5Ye Mulombi mubomu mwenye na ro Baraza rosi manadima kumboza ushahidhi wa gaga ninenago. Mimi nahokera baruwa kula kwa o alombi abomu na ro Baraza ra athumia, baruwa iyo were yaorerwa o Ayahudi a Damesiki. Bai nichenda ili nikaagwire, nidze nao Jerusalemu here mahabusu ili madze mangizwe akili. 622:6-16 9:1-22; 26:12-1822:6-7 9:3Vikara nirihokala kahi za cho charo changu mo ngirani, hehi na Damesiki, murongo wa dzuwa ra vitswani, lola, kwambola mulangaza wa kung’ala sana kula mulunguni na ukinipiga. 7K’uzhona zho nakwenda chavu ho ts’i na nikisikira sauthi ya mut’u ikinamba, ‘Sauli! Sauli! Mbona unanitesa kaheri?’ 8Nikiuza nikiamba, ‘U h’ani, Bwana?’ Akidzigidzya akiamba, ‘Mimi unitesaye ni Jesu wa Nazareth’i.’ 9Bai aryahu andzangu huriokala hosi, mawona wo mulangaza, ela yo sauthi ya iye ariyekala ananena nami k’amaisikirire bule. 10Ndo nikiuza nikiamba, ‘Vikara nihendedze Bwana?’ Ye Bwana akiamba, ‘Uka wangire Damesiki, ukifika kuko undambirwa kila kit’u udzichothayarishirwa kuhenda.’ 11Bai aryahu andzangu manigwira mukono na makinitsetseza muhaka mo Damesiki, mana were yo ch’enje ya wo mulangaza idzanalaga matso kamare.

12“Vikara kuko Damesiki kwere kuna mut’u mumwenga aifwaye Anania. Anania were wadzambozeza kuithuwa yo sheria naye were anaishimiwa sana ni o Ayahudi osi mariotoa kuko. Bai akidzanona. 13Arihofika, waima hehi nami na akiamba, ‘Sauli mwenehu h’aya ona kaheri!’ Na haho henye nikidima kumona hatha iye. 14Gonya ye Anania akiamba, ‘Iye Mulungu wa akare wakutsagula ili umanye mahendzoge na umone iye Muhachi na usikire go maneno gandigombola kanwani mwakwe. 15Uwe undakala shahidhiwe kwa at’u osi, undaambira garyahu urigogaona na kugasikira. 1622:16 8:35-36; 9:14Nawe vikara unatharizani be vino? Uka ubat’izwe kwa dzina ra Jesu na ukihenda vizho undasamehewa kamare.’ ”

1722:17 Agal 1:18P’aulo akienderera kunena akiamba, “Vikara nikiuya haha Jerusalemu na nirihokala ni kahi za ro Hekalu navoya, naona maono. 18Namona Bwana akiniamba, ‘Henda haraka umbole kare mumu Jerusalemu, mana o at’u haha k’amandaukubali bule wo ushahidhiwo dzulu za mimi.’ 19Nikidzigidzya nikiamba, ‘Bwana, at’u aa be manamanya kukala mimi nangira Sinagogi rino na rirya na kuagwira at’u na kuafunga na kuapiga ao makukuluhirao uwe. 2022:20 7:58; 8:1Na wakathi yuyahu shahidhiwo Sitivini arihokala anakotw’a, mut’u mimi nakala wa thi, haho kuaunga mukono na kuzikat’o zo nguwo za aryahu mariokala manamwalaga.’ 2122:21 9:15Bai ye Bwana akinamba, ‘Uka, nindakuhuma wende kut’u kure kwenye, ko kwa at’u mario si Ayahudi.’ ”

2222:22 21:36Bai ro kundi ra at’u ramusirikiza P’aulo hatha arihohadza dzulu za kwenda kwa at’u mario si Ayahudi, richa mapige k’ululu na kuamba, “Museni yuyu haha dhuniani, k’av̱irya kukala moyo bule!” 23Vikara marihokala ni h’uwoh’uwo na kutsuha go maamba gao na kufitisa vumbi ko dzulu, 24ye mubomu wa jeshi walagiza ye P’aulo ahirikwe ko k’ambini. Pia akilagiza auzwe-uzwe kwa kupigwa vikotho ili amanye ni kwanoni o at’u manapiga k’ululu kwa ut’u wa iye, namuna iyo. 2522:25 16:37Bai marihokala manamufunga ili mamupige, P’aulo wamwamba ye ofisaa ariyekala aimire haho akiamba, “Vidze kisheria ni hachi, kumupiga raiya wa Kirumi na ko k’adzangwe kupigwa ulongo?” 26K’uzhona zho kusikira vizho, ye ofisaa wakwenda kwa ye mubomu wa jeshi na achendavisema, akiamba, “H’aya, undahendadze, kwani mut’u yuyu be ni raiya wa Kirumi.” 27Bai ye mubomu wa jeshi achendamuza P’aulo akiamba, “Nambira hedu, we ati u raiya wa Kirumi?” P’aulo akidzigidzya akiamba, “Ee.” 28Ye mubomu wa jeshi akiamba, “Mimi be wo uraiya naurihira p’esa nyinji sana.” P’aulo akidzigidzya akiamba, “Mino be nazhalwa kare raiya.”

29Ndo aryahu mario were mandamuza-muza maswali makihenda nyeree kare, na ye mubomu wa jeshi mwenye achangirwa ni woga arihogundua kukala, adzamuhala P’aulo na akamufunga minyororo na ko ni raiya wa Kirumi.

P’aulo a mbere za Baraza ra athumia

30Vikara siku ya hiriye, ye mubomu wa jeshi were anamala amanye ni ut’u wani haswa uriwo unaahenda o Ayahudi mamushithaki ye P’aulo, kwa vizho akimwamboza na akilagiza o alombi abomu na ro Baraza rosi makundzumanyike. Bai virihohendeka vizho, wamuhala P’aulo na achendamwika mbere zao.

23

123:1 24:16Bai P’aulo akialolat’o o athumia a ro Baraza, akiamba, “Ndugu zangu! Mut’u mimi nina hakika mbere za Mulungu kukala nidzaishi maisha madzo hatha vivi.” 223:2-3 Alaw 19:15; Math’ 23:27-28; Joh 18:22-23Kusikira vivi Anania ariye were nde Mulombi mubomu mwenye, waalagiza ao mario were maimire hehi na ye P’aulo, mamwangize mbalahi ya kanwa. 3K’ona P’aulo akimwamba ye Mulombi mubomu mwenye, “Wee, unadzihendya u mut’u mudzo na k’umudzo kit’u!23:3 Haha go maneno genye ga Kiyunani ganaamba, ‘Chambaza kidzichohakwa ch’ok’aa’ kumanisha mbira iriyo inang’ala-ng’ala ko ndze, ela ko ndani ni misoza mihuhu. Mulungu andakwangiza mbalahi. Udimadze kukeresi haho na kunihukumu kisheria, kuno ko we mwenye unaibanda yo sheria kwa kulagiza at’u manangize mbalahi!”

4Bai aryahu mariokala maimire hehi na ye P’aulo, mamwamba, “Mbona unamudhyoma Mulombi mubomu mwenye wa Mulungu we?” 523:5 Kumbo 22:28P’aulo akidzigidzya akiamba, “Aa, p’oreni ndugu zangu, simanyire kala yuyu nde Mulombi mubomu mwenye, mana Maoro ganaamba kukala, ‘Usinene mai dzulu za muthawali wa at’uo.’ ”

623:6 26:5; 24:21; Afil 3:5-6Vikara P’aulo were anamanya kukala angine kahi za o at’u ni Masadukayo na angine ni Mafarisayo, bai akinena na mumiro mubomu kahi za ro Baraza ra athumia, akiamba, “Mut’u mimi, ni Farisayo ndugu zangu, nazhalwa ni Mafarisayo. Nami nidzarefwa haha manenoni, kwa kukala ninakuluhira kukala at’u mariofwa mandafufulwa.” 7Naye kutosa kunena vivi thu, o Mafarisayo na Masadukayo makikosana kare, na wo muthunganano ukigazhika. 823:8 4:1-2(Mana Masadukayo manaamba k’akuna cha at’u kufufuka na manaamba kukala k’akuna cha malaika hedu roho, ela o Mafarisayo manaamini kukala vivi vit’u zhosi vi kuko.)

923:9 25:25; Luk 23:4K’uzhona zho kundahenda h’uwoh’uwo na londzo lunji na angine kahi za alimu a Sheria mario were ni Mafarisayo makiungarara na makilalamika jeri-jeri makiamba, “Mut’u yuyu be k’afumona na kosa rorosi na hangine nikwenda akakala roho hedu malaika manena naye jeri!” 10Na lola ro h’uwoh’uwo kahi za o Mafarisayo na Masadukayo rikikaza zhomu hatha ye mubomu wa jeshi akikala ana wasiwasi k’anji P’aulo andatharurwa visiku-visiku ni ao at’u. Bai akialagiza o shikari matharamuke ko ts’ini na makamuhale kwa nguvu kula kwa o at’u na mende naye ko k’ambini.

1123:11 18:9; 19:21; 27:24; 28:16, 23K’uzhona zho, usiku uwo, Bwana wakudzaima hehi na ye P’aulo na akiamba, “Dzip’e moyo, mana vizho udzizhomboza ushahidhi uu dzulu zangu kahi za Jerusalemu, be ndo ambazho ni suthi unambozeze ushahidhi kuko Rumi nako.”

P’aulo anapangirwa njama ya kwalagwa

1223:12 9:23Bai kurihocha na madzach’a o Ayahudi mapanga njama ya kumwalaga P’aulo, makilaha kwa Mulungu kukala k’amandarya kit’u hedu kunwa chochosi muhaka maone kukala madzamwalaga ye P’aulo. 13Bai o at’u mariopanga njama iyo were ni zaidhi ya mirongo mine. 1423:14-15 25:3At’u aa makwenda muhaka ko kwa alombi abomu na o athumia a Kiyahudi na machendaamba, “At’u siswi fudzalaha kwa Mulungu kamare, kukala k’afundadona kit’u muhaka humwalage P’aulo. 15Vikara ninwi na o athumia a Baraza hirikani uv̱oro kwa ye mubomu wa jeshi kwamba amurehe P’aulo mbere zenu na mudzihendye munamala kumanya zaidhi dzulu za yo k’esiye, naswi fu thayari fumwalage kabila k’adzafika haha.”

16K’uzhona zho muthana wa nduguye P’aulo wa kiche akiipata p’eho yo njama, bai achenda ko k’ambini na achendamutinyira P’aulo. 17Ndo P’aulo akiiha mumwenga kahi za o maofisaa na akimwamba, “Muhale yuyu muvulana wende naye hatha kwa ye mubomu wa jeshi, ana ut’u amalao kwendamwambiriza.” 18Bai akimuhala achenda naye kwa ye mubomu wa jeshi. Marihofika kuko ye ofisaa akimwamba ye mubomu wa jeshi, “P’aulo, yuyahu mufungwa adzanihuma nimurehe yuyu muvulana kwako, mana ana ut’u amalao kukwambira.”

19K’uzhona zho ye mubomu wa jeshi akimugwira mukono ye muvulana na akimuvuha k’anda, akimuza akiamba, “H’aya were una ut’u wani wa kunambira?” 20Ye muvulana akiamba, “O Ayahudi madzapanga kukala machero, uwe umurehe P’aulo mbere za o athumia a Baraza nao madzihendye manamala kusikira manji zaidhi dzuluze. 21Vikara uwe, usithuwe zho zhao bule, mana hana at’u zaidhi ya mirongo mine ambao madzamuzamira ko ngirani na madzalaha kwa Mulungu kukala k’amandadona kit’u hedu hatha kunwa chochosi muhaka mamwalage ye P’aulo. Na vivi be ma thayari kare, hatha manathariza zho undizhoamba thu.”

22Bai ye mubomu wa jeshi akimukokot’era ye muvulana akiamba, “Usiseme kwa mut’u yoyosi kukala udzire nambira maut’u gaga.” Gonya akimwamba ye muvulana ende.

P’aulo anahirikwa Kaisaria

23Arihokala ye muvulana adzauka, ye mubomu wa jeshi waaiha airi kahi za o maofisaae a shikari na akialagiza akiamba, “Thayarishani shikari magana mane na mirongo mifungahe. Magana mairi makale ni shikari a kawaida, magana mairi makale ni a mafumo na mirongo mifungahe makale ni a kupanda farasi. H’aya, aa osi mende Kaisaria vivi rero usiku wa saa t’ahu. 24Kidza muthayarishireni farasi a kuthala ye P’aulo na mwende naye salama kwa luwali Feliki.” 25Gonya ye mubomu wa jeshi akiora baruwa iambayo:

26“Ni mimi Kilaudio Lusia, nakuorera uwe muheshimiwa luwali Feliki. Vidze k’una ut’u? 2723:27 21:30-33; 22:25Mut’u yuyu wagwirwa ni Ayahudi na hachache henye mamwalage, ela bai nichenda na shikari angu na nichendamuthizha, mana nakala dzapata uv̱oro kukala iye ni raiya wa Kirumi. 28Vikara nikikala namala nimanye manamushithakirani, kwa vizho nikimuhirika mbere za ro Baraza ra athumia. 2923:29 18:14-15; 26:31; 28:18Bai nikigundua kukala mamushithaki kwa maut’u ga Sheria yao, ela hatha were k’ahana kosa rorosi ridimaro kumuhendya alagwe hedu angizwe jela. 3023:30 24:5-8Vikara nirihombirwa dzulu za njama iriyokala idzatsilwa dzulu za yuyu mut’u, ndo nikiona baha nimuhume kuko kwako mara mwenga, kidza nidzaambira ao at’u madziomushithaki kukala yo k’esi mariyo nayo dzulu za mut’u yuyu be ni mainene mberezo.”

31Kwa vizho o shikari, makihenda here marizhokala madzalagizwa, makimuhala P’aulo na wo usiku na machenda naye vivii muhaka Anitipatiri. 32Bai siku ya hiriye aryahu shikari mario were k’amahumira farasi mauya ko k’ambini, ela aryahu shikari a kuhumira farasi makienderera na cho charo cha kumuhirika P’aulo. 33Vikara marihofika ko Kaisaria mahala yo baruwa na makimup’a ye luwali na makimulazha ye P’aulo kwa iye luwali. 34H’aya, ye luwali akiishoma yo baruwa gonya akimuza ye P’aulo chamba anambola kahi za jimbo hiro. Bai arihokala adzamanya kukala ye P’aulo ni wa Kilikia, 35akiamba, “Nindaisirikizat’o yo k’esiyo haho mandihokudza ao mariokushithaki.” Gonya akilagiza kukala ye P’aulo aikwe kahi za nyumba iriyoakwa ni muthawali Herode, na arindwe jeri-jeri.

24

P’aulo anashithakiwa ni Ayahudi

124:1 25:2Vikara bada ya siku ts’ano, Anania, Mulombi mubomu mwenye watharamuka ko Kaisaria, iye hamwenga na athumia fulani, na wakili mumwenga ariyeifwa T’eritulo. Bai makwenda kuko makanene yo k’esi yao na P’aulo mbere za ye luwali Feliki. 2K’uzhona zho P’aulo andaihiwa. Arihokudza, T’eritulo wakwatya kumushithaki na kuamba, “Muheshimiwa, at’u siswi fudzatoat’o muda mure wenye na dheri ts’ini za ulongozio na udzagaluza maut’u manji mai kahi za ts’i ii kwa kukala unaona kure. 3Bai maut’u gaga hunagahokera kila hat’u na kahi za ngira zosini, naswi funaamba funa muv̱era zhomu. 4Ela bai ts’endzi ni kutsoshe bule, nimalazho ni kwamba, nahendza ufusirikize vichache zhenye chamba vinadimikika.

524:5 17:6“At’u siswi fwagundua kukala mut’u yuyu be ni muthiriri. Anadusha fujo kahi za Ayahudi, naye anahenda ut’u uu kahi za urumwengu muzima. Kidza yuyu nde kitswa cha kundi ra Anazareth’i, 624:6 21:28, 30na hatha wajeza kurangiza nyenye ro Hekalu, kwa vizho hukimwangiza magandzani. [Naswi were hunamala kumuhukumu kulengana na sheria yehu, 7ela ye Lusia mubomu wa jeshi akidza na akidzamuhala kula mikononi mwehu kwa kibavu. 8Gonya akilagiza madze ko kwako ao madziomushithaki.] Vikara uwe mwenye ukimuza-muza maswali undamanya ho uriho wo ujeri dzulu za gaga gosi humushithakirago.” 9Bai o Ayahudi mariokala haho, mauunga mukono moro uu, makiamba, “Gago gadzigonenwa be ni ga jeri.”

P’aulo anadzihehera mbere za Feliki

10Bai ye luwali akimonyesa P’aulo muv̱ano kukala ni zamuye ya kunena. Ndo P’aulo akidzigidzya akiamba, “Ninamanya kukala uwe udzakala jaji kahi za ts’i ii miaka minji yenye, kwa vizho ninadzihehera na raha. 11H’aya, uwe unadima ukamanya kukala mimi nakwenda Jerusalemu kwendavoya. Bai vivi k’azizidhi siku kumi na mbiri bule hangu nende. 12Aa Ayahudi madzionishithaki be k’amanonere nanenezana na mut’u yoyosi kahi za ro Hekalu, hedu hatha kualunga at’u kahi za masinagogi na kahi za wo mudzi wa Jerusalemu magwage fujo. 13Zho mbai, aa be k’amadima kumboza ushahidhi wa kunyesa kukala zho maniambazho nazho ni jeri. 1424:14 9:2Kit’u ambacho ninakikubali ni kiki, mimi ninamuvoya ye Mulungu wa akare ehu kwa kuithuwa iryahu Ngira ya Jesu ambayo Ayahudi manayamba ni chama cha fujo. Kidza mimi nagakuluhira gosini garyahu garigoorwa kahi za Sheria ya Musa na garigoorwa ni manabii, 1524:15 23:6; 26:8; Dani 12:2; Joh 5:28-29nami th’amaa yangu kwa Mulungu be ni dza ii ya at’u aa yenye, kwamba at’u ahachi na masio ahachi mandafufulwa. 1624:16 23:1; 1 Akor 4:4; 2 Akor 1:12; 2 T’imo 1:3Kwa ut’u uu bai, siku zosi ninajeza here zhadimikikazho kuhenda madzo mbere za Mulungu na mbere za anadamu.

1724:17-19 11:29-30; 21:17-28“Bai bada ya kukala ko dzulu-dzulu miaka minji yenye, nauya ko Jerusalemu kwendaahirikira masikini a kwehu musadha wa p’esa, na kidza kwendamboza sadaka kamare. 18Vikara nirihokala ni kahi za kuhenda gaga, at’u aa manipesa mo Hekaluni, nami were nidzahenda adha ra kudzitsusa. Were sina kundi ra at’u ho nirihokala, na were k’ahana fujo yoyosi. 19Ela bai were hana Ayahudi angine kula jimbo ra Asia, kwandza ao manav̱irya makale ma haha na manene chamba mana ut’u wowosi wa kunishithakira. 20H’aya zho mbai, aa mario haha, be vivi ni manene kala manona nina kosa haho nirihoima mbere za ro Baraza ra athumia. 2124:21 23:6; 24:15Nina kit’u kimwenga nirichokihenda, na kala mananishithaki na kicho, ninakikubali. Napiga k’ululu mbere zao nikiamba, ‘Ninahukumiwa kwa kukala ninakuluhira kukala kuna kufufuka.’ ”

2224:22 9:2Ndo Feliki, ambaye go maut’u ga yo Ngira ya Jesu were anagamanyat’o, akiona baha yo k’esi aifunge kwandza, akiamba, “Ii k’esiyo ndaitosa haho Lusia mubomu wa jeshi andihokala adzire.” 2324:23 27:3; 28:16, 30Bai akilagiza mubomu wa shikari amwangize rumande ye P’aulo, ela pia amup’e uhuru wa kutsembererwa ni asenae na mamwavize na mahitaji ga kwakwe.

P’aulo a mbere za Feliki na Dirusila

24Bai bada ya siku mbiri t’ahu, Feliki wakudza na muchewe Dirusila. Mukaza Feliki were ni Muyahudi. K’uzhona bai, Feliki akimulagiza P’aulo adze, arihokudza P’aulo wanena dzulu za kumukuluhira Masihi Jesu na Feliki akikala anasirikiza thu. 25Vikara P’aulo arihokala adzakwatya kunena dzulu za hachi na dzulu za kudziunya, na dzulu za yo hukumu indiyokudza, Feliki wangirwa ni woga akiamba, “Vinathosha vizho kwa rero! Haho nikikala nidzafisha nindakwiha kaheri.” 26Mo ndani-ndani were Feliki ana th’amaa kukala hangine nikwenda P’aulo akamup’a kaitsi, kwa vizho akikala ni wa kumwiha kila mara na kunena naye.

2724:27 25:9Bai bada ya miaka miri kukira, ho hat’u ha Feliki hahalwa ni P’orikio Fesito, ela kwa kukala Feliki were anamala ahendzwe ni o Ayahudi, wathuwa kumuricha P’aulo mo rumande.

25

P’aulo a mbere za Fesito

1Vikara luwali Fesito akifika kahi za ro jimbo riro. Bai bada ya siku t’ahu akiuka Kaisaria akimbuka kwenda Jerusalemu. 225:2 24:1Bai arihokala a kuko Jerusalemu o alombi abomu na vilongozi a Kiyahudi mamushithaki P’aulo kwa Fesito. 325:3 23:14-15Makimuvoya Fesito chamba vinadimikika ye P’aulo arefwe Jerusalemu. Ela lengo rao were ni chamba akudzani, mamuvamie mahende kumukot’a kamare. 4Ela Fesito akidzigidzya akiamba, “P’aulo a rumande ko Kaisaria, na mimi mwenye sindatoa, ndakwenda kuko. 5Kwa vizho o vilongozi enu na madze fugwirane na hutharamuke kuko Kaisaria, bai chamba ye mut’u wahenda ut’u wowosi uwi, mundavinena kuko.”

6Bai Fesito akikala hamwenga nao kwa muda wa siku nane hedu kumi vivi gonya akitharamuka kwenda Kaisaria, na siku ya hiriye achendakelesi kahi za kihiche cha hukumu na akilagiza ye P’aulo aifiwe. 725:7 24:5-6, 13Vikara P’aulo arihokudza, aryahu Ayahudi mariokala madzire kula Jerusalemu maima kumudengereka na makimushithaki na maut’u manji maziho-maziho ambago were k’amana ushahidhi nago. 8Ndo P’aulo achambola kudzihehera akiamba, “Mut’u mimi sihendere kosa rorosi kinyume cha Sheria ya Kiyahudi hedu kinyume cha ro Hekalu, na sihendere kosa rorosi kinyume cha Kaisari.” 925:9 24:27Bai kwa kukala Fesito were anamala ahendzwe ni o Ayahudi, wamuza P’aulo akiamba, “Simanya chamba ungahendza kwenda Jerusalemu na yo k’esi nikaitosere kuko?” 10P’aulo akidzigidzya akiamba, “Vivi kare niimire mbere za koti ra Kirumi na yo karakara yo k’esi niitoserwe haha. Na here we mwenye umanyazho t’ot’ot’o be mimi siahenderere rii rorosi o Ayahudi. 1125:11-12 25:21, 25; 28:19Ela chamba ni mukosa na nav̱irya nalagwe, be mut’u mimi ni thayari kufwa, ela chamba gaga marigo mananiamba nago aa be ni ga ulongo, h’aya be k’ahana mut’u ariye na hachi ya kunilazha kwa at’u aa. Navoya nihirikwe kwa Kaisari.” 12Bai Fesito akiojana na o ashauri a kwakwe gonya akimudzigidzya P’aulo akiamba, “Udzavoya uhirikwe kwa Kaisari, h’aya undakwenda.”

13Vikara bada ya siku za kuthala, muthawali Agiripa na Berinike mazhoga mo Kaisaria kudzamubisha na kumukaribisha kamare ye Fesito. 1425:14 24:27Bai makitoa kuko kwa siku za kuthala. Wakathi uwo ndo Fesito arihosumurira na ye Agiripa dzulu za yo k’esi ya P’aulo. Akiamba, “Hana mwanamulume mumwenga haha ariyerichwa rumande ni Feliki, 15nami nirihokala ko Jerusalemu, o alombi abomu, na athumia a Kiyahudi makudzamushithaki kwangu na makikala manaamba apigwe ulongo. 16Bai nikidzigidzya nikiamba kukala kulengana na adha ra Kirumi, ni makosa kumulazha mut’u hasiho kumwika mbere za ao madziomushithaki na kumup’a mwanya wa kudzihehera. 17Vikara marihofika haha siitoejere bule yo k’esi, mana siku ya hiriye nakeresi kotini na nikilagiza arefwe mo ndani. 1825:18-20 18:14-15K’uzhona zho o ak’ondoe marihorungarara kunena, nasirikiza, aa, manamushithaki na mangine genye, hatha si gago nirigokala naelelya. 19Ao be were mananenezana naye dzulu za dini yao enye na dzulu za mut’u aifwaye Jesu ambaye wafwa, ela P’aulo adzasita kuamba a moyo. 20Vikara kwa kukala maut’u gaga be mimi mwenye were simanya ngira ya kugachunguzira, namuza ye mwenye chamba angahendza kwenda Jerusalemu na yo k’esi ya maut’u gaga ikanenwe kuko. 21Ela P’aulo arihombola kunena, akivoya aikwe rumande muhaka yo k’esi indihololwat’o ni ye Kaisari mwenye. Ndo nikilagiza aikwe mo rumande muhaka nindihodima kumuhirika ko kwa Kaisari.”

2225:22-23 Luk 21:12; 23:8Bai ye Agiripa akimwamba Fesito, “Mimi pia nahendza nimusirikize yuyu mwanamulume.” Fesito akidzigidzya akiamba, “Undamusikira machero.”

P’aulo a mbere za Agiripa

23Bai siku ya hiriye Agiripa na Berinike makudza kuno be njerejere zinapigwa, ndoo vivii hatha machangira ho hat’u hasirikizwaho maneno. Nao were ma hamwenga na at’u maishimiwao kahi za wo mudzi. Bai, Fesito akilagiza kukala P’aulo arefwe. 24Arihorefwa, Fesito akiamba, “Muthawali Agiripa na at’u osini murio haha naswi, munamona yuno mut’u yuno? O Ayahudi osi, a Jerusalemu na a haha Kaisaria makudzanipasha habari dzulu za mut’u yuyu. Mapiga k’ululu kuamba mut’u yuyu be k’av̱irya kukala moyo. 25Ela mimi be naona kukala k’ahendere kosa ra kumup’a adhabu ya kifwa, ela kwa kukala wavoya ii k’esi ikasirikizwe ni ye Kaisari mwenye, naona mut’u mimi baha nimuhirike ko kwa ye Kaisari. 26Mimi be sina ra kumuorera ye Kaisari dzulu za mut’u yuyu, kwa vizho nidzamureha haha mbere zenu nyosi, haswa nidzamureha mberezo uwe Muthawali Agiripa, kwamba undihokala udzagachunguza gaga maneno nipate ut’u wa kwandhika. 27Kwani naona si vidzo kumuhirika mufungwa hasiho kunyesa wazi adzashithakiwa na makosa gani.”

26

P’aulo anadzihehera mbere za Agiripa

126:1 9:15Bai muthawali Agiripa akimwamba P’aulo, “H’aya hudzakup’a ruhusa, dzihehere.” Ndo P’aulo akiavungira mukono na akikwatya kudzihehera akiamba, 2“Muthawali Agiripa, mut’u mimi be nadziona kukala nina bahathi sana kuima mberezo vivi rero na kudzihehera na gago gosi nirigo naambwa nago ni o Ayahudi. 3Haswa na bahathi kwa viryahu ambazho uwe mwenye unagamanya t’ot’ot’o go maadha gosi ga Ayahudi na zo tofauti zao, kwa vizho nakuvoya vichadimikika uvumirire na unisirikize.

426:4 Agal 1:14“K’ahana Muyahudi hatha mumwenga ariye k’amanya mitoere yangu hangu uthana wangu hatha vivi. Kila mut’u anamanya kula hangu chaho viryahu mitoere yangu irizhokala, hangu ko kwehu T’ariso na ko Jerusalemu. 526:5 23:6O at’u madzanimanya miaka minji kukala mimi naishi here mwanachama wa chama cha Mafarisayo, ambacho ndo chenye sheria k’omu zaidhi. Na makihendza manadima kukwambira dzulu za gaga. 626:6-8 23:6; 24:15; 28:20Vino bai ni haha nanena k’esi kwa ut’u wa th’amaa yangu niriyo nayo dzulu za gago ambago Mulungu waalaga o akare ehu. 7Ahadi ii ya at’u kufufulwa ndo iahendyayo at’u a zo mbari zehu kumi na mbiri, makale na th’amaa nayo. Ndosa manamuhumikira Mulungu kwa chadi usiku na mutsana. Nami bai ninashithakiwa ni o Ayahudi kwa kukala nina th’amaa iyo h’ewe muheshimiwa Muthawali! 8Kwanoni munaona vikomu kukuluhira kukala Mulungu anadima kufufula at’u?

926:9-11 8:3“Kunena wo ujeri mimi mwenye, be nakala naona nihende zhosi nadimazho kuripinga ro dzina ra Jesu wa Nazareth’i. 10Nazho vizho ndo nirizhohenda zhenye kuko Jerusalemu. Nap’ewa wadimi ni o alombi abomu nami nikiagwira o at’u a Mulungu na nikiangiza kifungoni, na marihokala manahukumiwa kwalagwa napiga k’ura yangu kukala malagwe. 11Nangira kahi za masinagogi k’ana nyinji kuhakikisha manangizwa akili, na nahenda zhosi nadimazho kualazimisha mamukufuru Mulungu. Ut’u uu were udzanihayusa tha nichenda kahi za midzi ya kure kwendaadengereka na kuatesa. 1226:12-18 9:1-22; 22:5-16Bai nirihokala nichere na gago, nagerwa ruhusa na malagizo ni o alombi abomu nami nikiuka kwenda Damesiki. 13Vikara mo ngirani, murongo wa dzuwa ra vitswani, naona mulangaza h’ewe muthawali kula ko dzulu mulunguni. Mulangaza uwo were unang’ala hatha ro dzuwa kuuya nyuma. Bai wanipiga mimi na o andzangu huriokala hu charoni hosini. 14Naswi hosi hukigwa ho ts’i na nikisikira sauthi ya mut’u ikinena nami kwa Kieburania ikiamba, ‘Sauli! Sauli mbona unanitesa? Unapiga hala k’onjo uwe.’ 15Bai nikiuza nikiamba, ‘Ndiwe h’ani kwani we Bwana?’ Ye Bwana akidzigidzya akiamba, ‘Ndimi Jesu, ye umutesaye. 16Vikara vivi ungarara uime na magulugo. Kwani mimi nidzakwambolera ili nikutsagule ukale muhumiki wangu na uambire at’u zho udzizhozhona, na kidza uambire na garyahu nindigokwanyesa. 17Nindakuthizha kula kwa ao at’uo enye na kula kwa o at’u mario si Ayahudi. Mimi ninakuhuma kuko kwa at’u ao, 1826:18 Aefe 2:2; 5:8-14; Akol 1:13ili ukaang’aze matso, na uagaluze mambole kizani mangire mulangazani, na kidza uamboze kula kwa nguvu za Shethani na mamugalukire Mulungu, ili kwa kunikuluhira mimi madime kusamehewa dambi zao na makale mana hat’u kahi za ao at’u mariotsagulwa ni Mulungu.’

19“Kwa vizho bai h’ewe Muthawali Agiripa gago maono ga mulunguni be nagatii kamare. 2026:20 9:20, 28-29; Luk 3:8Bai kwandza kamare nikiahubiri o at’u ko Damesiki, na ko Jerusalemu na kila hat’u kahi za yo ts’i ya Judea, na kidza nikiahubiri o at’u mario si Ayahudi nao. Naahubiri nikiambira kukala manav̱irya mathubu na mamugalukire Mulungu, na mahende mahendo gandigonyesa kukala madzathubu jeri. 21Vizho bai ndo virizhoahenda o Ayahudi manigwire kahi za wo muhala wa ro Hekalu na majeze kunalaga. 22Ela Mulungu adzaenderera kunaviza hatha vivi rero, na ndosa niimire haha kumboza ushahidhi kwa at’u osi, abomu kwa athithe. Mut’u mimi sinena mangine, hasihokala gago garigoambwa ni o manabii na Musa kukala gandahendeka, 2326:23 3:15; Isa 49:6; Luk 24:46-47; 1 Akor 15:20nago ni gago ga kukala ye Masihi andateseka na andakala wa kwandza kufufuka kula kifwani, na andaambiriza o Ayahudi na o at’u mario si Ayahudi dzulu za wo mulangaza wa wokolwi.”

24Bai P’aulo arihokala anaenderera kudzihehera, ye Fesito wapiga k’ululu akimutsindza ludhimi akiamba, “Una vilalu we P’aulo! Yo elimuyo nyinji idzakuhayusa!”

25P’aulo akidzigidzya akiamba, “Sina vilalu bule, muheshimiwa Fesito zho ninenazho be ni ujeri uhuhu. 2626:26 Joh 18:20Ye Muthawali Agiripa anagamanya t’ot’ot’o gaga nami nadima kunena naye wazi-wazi hasiho woga, na namanya kamare kukala k’ahana hatha mwenga ridziromukira, mana maut’u gaga k’agahenderwe njamani bule. 27Naamba, we muthawali Agiripa unaakuluhira o manabii? Nimanyazho ni kwamba unaakuluhira.” 2826:28 11:26Kusikira vizho ye Agiripa akimwamba P’aulo, “Vino be unaona kukala unadima kunihendya Mumasihia kwa muda mufuti namuna ii?” 29P’aulo akidzigidzya akiamba, “Vindahala muda mure hedu mufuti mino simanya. Nivoyacho kwa Mulungu ni uwe, na si uwe h’akeyo thu, ela hatha aa angine osi mario mananisirikiza vivi rero mukale dza mimi, isihokala ii minyororo thu.”

30Bai ye muthawali, na ye luwali, na ye Berinike na osini mariokala makeresi hamwenga nao marungarara, 3126:31 23:29na machambola mo chumbani, bai wakathi manasumurira ao h’akiyao, maamba, “Mut’u yuyu k’ahenda ut’u wowosi uwi ambawo unadima kumuhendya alagwe hedu hatha kufungwa jela.”

3226:32 25:11-12Gonya Agiripa akimwamba Fesito, “Kala si zho zha kukala yuyu mwanamulume wavoya ahirikwe ko kwa Kaisari, be hatha akarichwa huru.”

27

P’aulo anenda Rumi

127:1 25:12Vikara Fesito arihoamba kukala fundakwenda Italiya, ye P’aulo hamwenga na afungwa angine, maikwa mikononi mwa mubomu mumwenga wa shikari aifwaye Juliasi ambaye were ni mubomu wa kikosi kiifwacho “Kikosi cha Kaisari.” 227:2 19:29Bai fuchangira chombo kiricho were kila bandari ya Aduramutino na kindakira na bandari za jimbo ra Asia. Kwa vizho fuchangira, naswi thiswi, fukiandza charo chehu. Kahi za charo kiki were fu hamwenga na Mumak’edonia wa kula Th’esalonike aifwaye Arisitariko. 327:3 24:23; 28:2Bai siku ya hiriye fuchangira bandari ya Sidoni, na Juliasi akimuhendera vidzo ye P’aulo, mana wamuruhusu ende kwa asenae ili akadime kupata mahitajige. 4Vikara kula ho Sidoni, fwangira chomboni kaheri na huchendakira na luhande lwa Kuporo ambalo k’aluerekeza p’eho mana lo luhande lungine were zo p’eho zinadza na nguvu zaidhi. 5Bai ndiswi vivii muhaka hukivuka bahari ya k’anda za Kilikia na P’amufulia fuchangira bandari ya Mura, ambawo ni mudzi uriwo ko Lukia. 6Kuko Mura, ye mubomu wa shikari wapata chombo cha kula Alekizandiria kiricho were kinenda Italiya, kwa vizho akifuhala akifwangiza kahi za cho chombo kicho. 7K’uzhona zho ndiswi p’ore-p’ore vivi kuno funapata thabu jeri-jeri, hatha fukifika hehi na bandari ya Kinido. Vivi zhahala siku nyinji zenye. Vikara p’eho zirihokala k’azihurusu fuenderere kwenda luhande lulo, fwakwenda na luhande lwa kisiwa cha K’irete, hehi na Salimone. Luhande lulu were k’aluerekeza p’eho bule. 8Bai hukiambala-mbala haho hatha hukifika hat’u haifwaho “Bandari Mbidzo” na hehi na haho here hana mudzi uifwao Lasea.

927:9-10 2 Akor 11:26Kufikira wakathi uu, were muda munji udzatsuhika sana na vikikala ni hathari kuenderera na cho charo, kwa kukala wo wakathi wa sherehe ya Mufungo27:9 Sikuk’uu ya Mufungo: Sikuk’uu ii were inasherehekewa mwisho wa mwezi wa chenda hedu mwandzo wa mwezi wa kumi. Wakathi uu ni kukala bahari idzachafuka, kwa vizho asafiriye ni kukala a hatharini. were wagonya kukira kare. Kwa vizho P’aulo akiambira kimbere akiamba, 10“Alume, mut’u mimi naona kukala kiki charo chehu kindafwangiza hasara, yo mizigo nikwenda ikatsuhika na hatha go maisha gehu nago dzazho.” 11Ela ye mubomu wa shikari k’agagwirire bule gago ga P’aulo hat’uhe akithuwa gago ga ye dhereva wa cho chombo na go ga ye mwenye cho chombo. 12Vikara kwa kukala yo bandari were si mbidzo wakathi uwo wa mwaka, anji ehu maamba futhuwe kuenderera na cho charo chehu, ngaa hufike bandari ya Fonike na fukaukize kuko wo wakathi wa p’eho ya mwaka. Fonike were ni bandari iriyo kuko K’irete, nayo were inalolana na mutserero wa dzuwa.

Bahari inahenda luv̱utho

13Vikara hurihokala huchere hu haho kwakwatya kupiga kapeho kadzo kula kwa mwaka, k’uzhona zho makiona zho madzizhokala manavimala madzavipata bai makiyusa yo nanga na machenda na mo k’anda-k’anda za K’irete. 14Bai k’avitoere kukidza luv̱utho lubomu lwa p’eho luifwalo Yurakulo, nalo lwapiga kula ko luhande lwa K’irete. 15K’uzhona zho cho chombo kikipigwa ni lo luv̱utho na kikikala k’akidima kwenda ko ludzirirako lo lupeho, kwa vizho fukikiricha vizho kithuwe kukokotwa ni lo luv̱utho. 16Bai ndiswi vivii, hatha hukifika hehi na kisiwa kithithe kiifwacho Kauda, nacho chahuziza na lulo luv̱utho vichache na hukigwira ko kadau karikokala gadzafungwa ko nyuma ya cho chombo, ela be zhakala zha gada. 17Vikara o anaalume makikangiza mo chomboni ko kadau, makikafunga, gonya cho chombo makikilinga-linga nyugwe makikifunga ndzi-ndzi-ndzi, ili kikale kinasita. Kidza makivitharamusha zho zhandharua, mana were mana wasiwasi nikwenda cho chombo kikafuswa na kikendakwama kahi za wo mutsanga wa yo p’wani ya Siriti. Bai makivitharamusha, makithuwa kukiricha chende na yo p’eho cho chombo. 1827:18 Jon 1:5Lola lo luv̱utho lwaenderera kupiga thu. K’uzhona zho siku ya hiriye o mabaharia makikwatya kuihala yo mizigo na kuitsuha mo madzini. 19H’aya, yo siku iriyothuwiriza makihala zho viya zha cho chombo na makivitsuha mo madzini nazho. 20Bai zakira siku nyinji k’afuona dzuwa hedu nyenyezi na lo luv̱utho lwere lunaenderera thu, k’uzhona zho hukikala k’afuna th’amaa kaheri ya kuthia.

21Vikara o at’u magonya siku nyinji zenye bila kudona kit’u. K’uzhona zho P’aulo akiima kahikahi zao akiamba, “Alume, kalaho mwagagwira go gangu kuryahu K’irete, kukala fusiuke bule kuko, ngere k’amukapatire mashaka gaga gosi hedu hasara ii muipatayo. 22Ela vivi bai, namuvoya mudzip’e moyo, mana k’ahana hatha mumwenga wenu haha andiyefwa, yo meli h’akeye ndo indiyongamika. 23Mana usiku wa kulamukira rero, yuyahu Mulungu ambaye mimi ni mut’uwe, adzahuma malaikawe kwangu mimi muhumikiwe. Bai adzihokudza akaima hehi nami 2427:24 9:15akaamba, ‘Usogohe bule P’aulo, uwe suthi uime mbere za Kaisari na kidza lola iye Mulungu kwa zo mbazize, andaahenda aa osini urio charoni nao mathie.’ 25Kwa vizho bai, dzip’eni moyo alume, kwa kukala nakuluhira kukala vizho adzizhoamba Mulungu be ndizho vindizhokala zhenye. 2627:26 28:1Ela hatha hamwenga na vizho k’ahana vingine, hasihokala hundatsufwa kahi za kisiwa fulani thu.”

27Bai urihofika usiku wa kumi na ne, at’u siswi were fuchere hunakokotwa ni lo luv̱utho thu. Bai fwakokotwa kuku na kuku kahi za yo bahari ya Adiria. K’uzhona zho inafika here usiku wa manane, aryahu mabaharia maelelya kukala fudzafika hehi na ts’i furufu, 28Kwa vizho makihala lugwe ambalo lwere ludzafungwa kit’u kiziho, makilutharamusha mapime chamba hana wina wa kiasi chani. Bai marihopima maona kukala ho hat’u were hana wina wa futi gana na mirongo miri. Makiima-ima, gonya makipima kaheri, makipata kukala ho furihokala were hana wina wa futi mirongo chenda thu. 29Bai kwa ut’u wa kuogoha p’ore makagwizanywa na ho mbararani, mahala zo nanga ne na makizitharamusha mo madzini na makivoya ngee kuche. 30Vikara aryahu mabaharia makijeza kuchimbira, makidzihendesha manendagwaga nanga wo upande wa mbere wa cho chombo. Makihala karyahu kadau kathithe ka kudzithizhira na makikala manakatharamusha mo madzini machimbire. 31Kuona vizho P’aulo akimwamba ye mubomu wa shikari, hamwenga na o shikari enye akiamba, “Aa mabaharia kala k’amandathuwa kukala mumu chomboni, be k’amundathia bule.” 32Bai o shikari makihala zo nyugwe ambazo were zidzafungirwa ko kadau makizitosa na makikaricha kagwe mo madzini kende.

33Vikara kurihokala kunenda kuchani, P’aulo waasitira o at’u mumo chomboni marye chakurya. Bai wanena akiamba, “Hangu muandze kulolera chamba kundakalani, hatha vivi rero, ni siku kumi na ne nanwi k’amudzangwe kudona chochosi. 3427:34 Luk 12:7Bai ninamuvoya murye chakurya, mana kicho ndo kindichomuthizha. Mana haha be k’ahana mut’u hatha mumwenga andiyengamiza hatha ludzere lumwenga lwenye mo kitswani mwakwe.” 3527:35 Luk 22:19Arihogonya kunena vivi, akihala mukahe akimboza muv̱era kwa Mulungu, kuno osi mana lola, gonya akiumogola na akikwatya kurya. 36Ndo nao bai, machangira moyo na makikwatya kurya. 37Hosini mo chomboni were fu at’u magana mairi na mirongo mifungahe na ahandahu. 38Vikara kila mut’u arihokala adzarya kwakuha, o at’u mahala yo ngano na makiitsuha mo baharini ili cho chombo kikale kishushu.

Chombo kinabandika-bandika

39Bai kurihocha aryahu mabaharia k’amamanyire chamba mere ma ts’i yani, ela maona mukono wa yo bahari uriwo were una nyangamo yenye mutsanga munji. Kwa vizho makiamua kwendachanganya kuko cho chombo. 40Ndo makizihala ziryahu nyugwe zirizokala zidzazulia zo nanga na makizitosa makiziricha zo nanga zihohe mo baharini. Makiziregeza zo nyugwe zirizokala zidzazulia yo sukani, makihala cho chandharuwa kirichokala ko mbere makikifunga ili p’eho idime kukisukuma, bai makikwatya kwenda ko nyangamoni. 4127:41 27:22Ela kahi za kwenda ko nyangamoni cho chombo chafika hat’u hariho were hathunganana mikono miri ya bahari na kidza k’ahana wina, bai kichendazikika haho na ko kwa mbere, uno upande wa nyuma wo ukikala unabandwa-bandwa ni maimbi.

42Kuona vizho o shikari makipanga kualaga osi o afungwa, ili hasikaleho na yoyosi kupiga go madzi na kuchimbira. 43Ela yuyahu mubomu wa shikari were anahendza amuthizhe P’aulo, kwa vizho akiamba masihende vizho bule, hat’uhe akiambira aryahu osini ambao manadima kupiga madzi, makale a kwandza kudzitsuha mo madzini na mapige madzi mende ko ts’i furufu. 44O angine mandathuwiriza, ela kwa kuhenda kugwira mbao hedu zho visiku zha cho chombo kidzichobandika. Bai kwa ngira ii hosini fwathiya na hukifika ts’i furufu azima.

28

Garigomupata P’aulo ko kisiwa cha Malita

1Bai furihokala fudzathiya na fu kuko nyangamoni, haho ndo furihomanyira kukala cho kisiwa kinaifwa Malita. 228:2 2 Akor 11:27O at’u matoao kahi za cho kisiwa kicho mahukaribisha t’ot’ot’o sana. Vikara wakathi uwo were kunanya v̱ula, na kuna p’eho ya kuzizima, bai o at’u a cho kisiwa makikot’a kome ra moho na makihukaribisha hosini. 3Badaye P’aulo achendamala ndodo, vikara arihokala anazigwaga-gwaga ho mohoni, kwambola nyoka ariyekala adzakolwa ni ro theri na akimuluma kidza akidzilinga-linga mo mukononi mwakwe. 4K’uzhona zho o at’u a cho kisiwa marihomona ye mududu analewa-lewa mo mukononi mwa P’aulo manena o enye na enye makiamba, “Mut’u yuyu suthi akale ni mwalagi thu, mana yudzathia jeri na yo bahari, ela ko yo ‘Hachi’28:4 Hachi: Yuyu were ni mulungu wa o at’u a kisiwa kicho. k’aindamuricha akale moyo bule.” 528:5 Mar 16:18; Luk 10:19Ela P’aulo bai wamuthiv̱a ho mohoni ye mududu na k’asikirire chochosi. 628:6 14:11Enye were manaona kukala andakwatya kukanang’ana hedu andagwa kare afwe, ela marihololera muda mure wenye na k’akuna rorosi rii rikalaro kwa P’aulo, magaluza na makikwatya kuamba ye P’aulo ni mulungu.

7Vikara hehi na haho were hana minda ya iye mubomu wa cho kisiwa ambaye were anaifwa P’abulio. Mut’u yuyu P’abulio be wahukaribishat’o sana, na huchendakala ajenie kwa muda wa siku t’ahu. 8Wakathi uwo babaye P’abulio were a kitandani k’adima, mana were ana homa na ndani ya kumwaga milatso. Bai P’aulo wangira mo mwakwe chumbani akimuvoyera, gonya akimuikira mikono naye akihola. 9K’uzhona zho kudzahendeka kit’u kiki, o akongo angine osi a cho kisiwa makudza na makihozwa. 10Bai o at’u kuko, mafup’a zawadi nyinji sana. Zho mbai, wakathi hurihokala hunadzithayarisha kuuka, mafup’a vit’u zhosi furizhokala fundavihendza mo charoni.

Charo cha kula Malita hatha Rumi

11Bai bada ya miezi mihahu, fwangira chombo cha kula Alekizandiria kiifwacho “Milungu ya P’ats’a” ambacho were kinakiza wo wakathi wa p’eho haho kisiwani. 12H’aya, ndiswi vivii, hatha hukifika mudzi wa Sirakusi, na hukikala kuko kwa muda wa siku t’ahu. 13Furihouka haho Sirakusi, fwakwenda vivii muhaka Regiamu. Siku ya hiriye ko Regiamu, yo p’eho ya kwa mwaka ikikwatya kupiga jeri-jeri, kwa vizho fukiuka, ndiswi vivii, hatha inapiga siku ya hiri fukikala fudzafika bandari ya Puteoli. 14Bai kuko Puteoli fukiona ndugu nao makifukaribisha hutoe hamwenga nao kwa muda wa wiki mwenga, ndo badaye hukifika Rumi. 15K’uzhona zho aryahu ndugu, marihosikira uv̱oro wehu ko Rumi, mambola makihudhana. Makudza vivii muhaka hat’u haifwaho Soko ra Apio, angine o makidzahutharizira hat’u haifwaho Hot’eli T’ahu. Bai P’aulo arihoaona o at’u, wamwambozera muv̱era Mulungu na akidzisikira adzapata moyo.

P’aulo anahubiri ko Rumi

1628:16 24:23Vikara furihofika ko Rumi, ye P’aulo wap’ewa ruhusa aishi hat’u h’akeye na akiikirwa shikari wa kumurinda ili asichimbire. 17Bai bada ya siku t’ahu, P’aulo waaiha hamwenga o vilongozi a Kiyahudi na marihokala madzakundzumanyika hamwenga, akiambira, “Ndugu zangu, mut’u mimi nagwirwa ko Jerusalemu na nikilazhwa kwa Arumi dza here mufungwa, idzaho were sihendere ut’u uwi kinyume na o at’u ehu hedu kinyume cha go maadha hurigogahokera kula kwa o akare ehu. 1828:18 23:29Bai o vilongozi a Kirumi makinuza-nuza maswali na makiona kukala sina kosa ra kunihenda nalagwe, kwa vizho makikala manamala kuniricha huru. 1928:19 25:11Ela bai o Ayahudi makikala ma kinyume na gaga, kwa vizho nikikala sina vingine hasihokala kuvoya nihirikwe kwa Kaisari mwenye, idzaho were sina ut’u wowosi wa kudzaashithakira o at’u a kwangu enye. 20Bai kiki ndo chausa cha mimi kumwiha hudze huonane na husumurire, mana nidzafungwa minyororo ii kwa ut’u wa iye ariye siswi Aiziraeli hudzamukuluhira.” 21Marihosikira vizho makimudzigidzya makiamba, “At’u siswi k’ahudzapata baruwa yoyosi kula ko Judea iriyo inakuhadza uwe na pia k’ahana yoyosi kahi za o ndugu mariokudza kula kuko, ariyereha uv̱oro wowosi hedu kudzakuhadza uwe kivii. 2228:22 9:2Ela siswi hunamala husikire gago urigo nago mo kitswani mwako, mana humanyazho ni kwamba kundi riri ambaro uwe u mumo be rinakanaizwa ni at’u kila hat’u.” 2328:23 1:3; 8:12; 19:8; 28:31; Luk 17:21K’uzhona bai, makimup’a mbadha. Bai mbadha iyo irihofika at’u anji makwenda haho arihokala anakala P’aulo, naye P’aulo waaeleza na kuagunulira lwazu dzulu za uthawali wa Mulungu kulaiza madzach’a muhaka dziloni. Akijeza kuashawishi maukubali wo uv̱oro wa Jesu, kwa kuhumira Sheria ya Musa na Maoro ga o manabii. 24Angine kahi zao makikubali go manenoge, ela angine k’amakuluhirire bule. 25Kwa vizho makiuka kuno mananenezana o enye kwa enye. Vikara kabila k’amadzafumukana, P’aulo were adzanena nao akaamba, “Gago arigonena ye Roho Mweri kukirira kwa nabii Isaya kuambiriza o akare ehu be were ni jeri. 2628:26-27 Isa 6:9-10Kwani waamba,

‘Enda ukaambirize at’u aa, uambe:

Mundasirikiza na kusirikiza,

ela k’amundang’alirwa bule.

Mundalola na kulola,

ela k’amundaona bule.

27Mana mioyo ya at’u aa idzakala mikomu,

masikiro gao madzagagandiza,

matso gao madzagafinya,

masidze makaona na go matso gao,

makasikira na go masikiro gao,

makang’alirwa na yo mioyo yao,

makanigalukira mimi, nami nikaahoza.’ ”

2828:28 13:46; Luk 3:6Bai P’aulo akimarigiza kwa kuamba, “H’aya manyani vivi bai, kukala uv̱oro dzulu za wokolwi wa Mulungu unahirikwa kwa o at’u mario si Ayahudi, nao bai mandausikira!” [ 29K’uzhona zho, P’aulo arihogonya kunena gago, o Ayahudi mafumukana kuno mananenezana jeri-jeri.]

30Bai P’aulo wakeresi haho miaka miri mizima kahi za nyumba ariyoikodisha ye mwenye na akiakaribisha osini mariokwendamutsemberera. 31Mut’u iye wakala anahubiri dzulu za wo uthawali wa Mulungu na kuafundisha at’u dzulu za Bwana Jesu Masihi hasiho woga hedu kuzizwa ni mut’u yoyosi.