Nombia kpaakpaa ŋan Maake be ŋmarase nɛ
Maake
1Gyɔn Wurubuarɛ loŋsɔɔre ŋon ke desina gbɛɛ fa Yesu kekɔŋ
Mateo 3:1-12; Luka 3:1-8; Gyɔn 1:19-28
1Wurubuarɛ bu Yesu Kristo nombia kpaakpaa ŋan kewalaŋ yaa. 2Wurubuarɛ kpila tobaale ŋon bɛɛ baake nyi Gyɔn nɛ nyi waa kyaŋ Yesu gbɛɛ kɔŋ, ŋgba mena keŋ Wurubuarɛ dekpeŋkpeŋgyɔɔre ŋon bɛɛ baake e nyi Yesaya be yako Wurubuarɛ nombia aŋmaraseŋ see ŋan man nɛ. Ɔ yakowɔ nyiaa,
“Kɛɛ! Mee kpila me kpilale na waa ta n siaman.
Ŋon ne gyae la waa desina n gbɛɛneŋ see neŋ.”
3Wurubuarɛ dekpeŋkpeŋgyɔɔre Yesaya besewɔ yako Gyɔn wose man nombia Wurubuarɛ nombia aŋmaraseŋ see ŋan man bela nyiaa,
“Ŋolo ne fae yeesa depampaa dinaa keŋ man nyiaa,
‘Ɛ desina de Gbeŋgyoo gbɛɛnaa,
na ɛ ke yela ɔ gbɛɛneŋ pou ka tenee.’ ”
4Mena dɔɔ kɔŋawɔ ampaŋ nyiaa, Gyɔn ŋon ɔ ne sɔ balaŋ Wurubuarɛ loŋ nɛ kyaawɔ depampaa dinaa keŋ man. Na ɔ ne kolosi fa balaŋ nyi baa kyɛɛkee lee be gbɛɛneŋ kumɛɛ man na baa kɔŋ Wurubuarɛ gyaŋ, na baa sɔ wɔ Wurubuarɛ loŋ na Wurubuarɛ ka mo be nombiakumɛɛ kyɛɛ wɔ. 5Mena dɔɔ balaŋ burum leewɔ Gyudia tɛɛlese pou man, na Gyerusalɛm donɔɔ man gyu ketɔlɛɛ be nombiakumɛɛ ŋan bɛɛ yɛɛ nɛ fa Gyɔn, te ɔ sɔɔ wɔ Wurubuarɛ loŋ Gyɔɔdan boo man. 6Na kurumɔɔ tɔne te ba moowɔ ŋara Gyɔn kegba, te wonembu tɔne te ɔ moowɔ yɛɛ abɔsɔɔ kpaŋ ɔ teŋa man. Akpataana na teebɔɔ yɛna ɔ weenɛɛ ŋan ɔ ne dii. 7Keŋte Gyɔn yako balaŋ baŋ nyiaa, “Walaŋ ŋolo dɔŋ me wɔle ɔ ne kɔŋ keŋ ɔ kela maŋ. Maŋ tekaboena nyi maa buŋ booli ɔtenate nkyokota ŋmeeseŋ gba ya. 8Maŋ dɔɔ loŋ te maŋ dana mɛɛ sɔ ŋon Wurubuarɛ loŋ, mɔna akpaa ŋon de kɔŋ na Wurubuarɛ feliŋ te waa mo sɔ ŋon Wurubuarɛ loŋ.”
Yesu Wurubuarɛ loŋkesɔ
Mateo 3:13–4:11; Luka 3:21-22; 4:1-4
9Gyɔn kɛɛ sɔ balaŋ Wurubuarɛ loŋ nɛ, te Yesu leewɔ Nasarɛte donɔɔ keŋ ke kyaa Galelia tɛɛle man nɛ kɔŋ, te Gyɔn sɔɔ e Wurubuarɛ loŋ Gyɔɔdan boo man. 10Yesu ka mo waa lee loŋ keŋ man nɛ, karatetee dokoloŋ te ɔ naawɔ na adido ta toro, te Wurubuarɛ feliŋ ŋon moo duwuluŋ dinɔɔ tisi lee adido kaa gyakaa ɔ dɔɔ. 11Botɔɔ te be nyii woya ŋaale kolosiwɔ lee adido yako nyiaa, “Nyaŋ yɛna me bu ŋon mɛɛ gyae lee me konɔɔ man, te n na gyoo me sia nideli.”
12Debokenaŋ man te Wurubuarɛ feliŋ ŋon yela Yesu gyuuwɔ depampaa dinaa daale man. 13Yesu kyaawɔ depampaa kenaŋ man weeya sɔŋola (40). Ɔ kekyaa botɔɔ nɛ, te ɔbɔnsam kɔŋawɔ kaa kɛɛse e kɛɛse e kina. Na Yesu kyae ŋale man wonembia man, te Wurubuarɛ kpilala leewɔ adido kɔŋ kaa kɛɛ ɔ dɔɔ.
Yesu kebaake ɔ kaseela gyaŋgba nyibaŋ
Mateo 4:12-22; Luka 4:14-15; 5:1-11
14Te di weeya ala ya te be kyaŋa Gyɔn tɔ deni. Ba ke kyaŋ e tɔ deni wɔle nɛ, Yesu kɔŋawɔ Galelia tɛɛle dɔɔ ɔ ne kolosi Wurubuarɛ nombia kpaakpaa ŋan fa balaŋ nyiaa, 15“Debaŋ keŋ te lii, te Wurubuarɛ gyoori keŋ mɔ ta benaa. Ɛ kyɛɛkee lee ɛ gbɛɛneŋ kumɛɛ man kɔŋ Wurubuarɛ gyaŋ, na ɛ ke lɛɛ nombia kpaakpaa ŋan di!”
16Keŋte Yesu gyuuwɔ ka mo Galelia boo nɔɔman. Botɔɔ te ɔ naa Simɔn na ɔ naabu Anderiase na bɛɛ lɔ asawuse boo keŋ man, nawolo nyi be yɛɛ kpɛɛ kyaŋarawɔ. 17Keŋte Yesu yako wɔ nyiaa, “Ɛ kaa sila maŋ, na maa yela ɛ ke yilaa balaŋ fa maŋ ŋgba mena keŋ ɛ ne kyaŋ kpɛɛ nɛ.” 18Debokenaŋ man te be tinaa ba asawuse ŋan yela, te be kaa sila Yesu. 19Ɔ ke gyu ɔ siaman kyomii nɛ, ɔ naa Sebedeo bia Gyemisi na ɔ naabu Gyɔn na be doo ba degbele man bee desina ba asawuse. 20Debokenaŋ man te Yesu baake wɔ, te be tinaa be kya Sebedeo na be paasetena baŋ pou yela degbele keŋ man te be kaa sila Yesu.
Yesu kegegi feliŋkum lee balee ŋolo man
21Keŋte be gyuuwɔ Kapanum donɔɔ man. Te Gyudatena kefɛɛfowee kelii nɛ, Yesu gyuuwɔ bɔ ɔsom deni man ɔ kaa wola wɔ Wurubuarɛ nombia. 22Yesu kawola keŋ doo balaŋ baŋ pou nɔɔ. Nawolo nyi ɔ ne gyɔ ɔ konɔɔ wola ŋgba walaŋ ŋon ɔ dana doŋ nombia ŋan ɔ na wolo nɛ dɔɔ nɛ. Ɔ kawola keŋ te yɛɛ ŋgba Gyudatena mmaraa wolala baŋ nɛ ya. 23Debaŋ kenaŋ na balee ŋolo kyaa bɔ ɔsom deni man botɔɔ keŋ feliŋkum doo ɔ man. Karatetee dokoloŋ te ɔ fae yeesa keŋkeŋ nyiaa, 24“Nyaŋ Yesu Nasarɛte baale, woŋ yaa n ne gyae de gyaŋ? N kɔŋae n kaa wɔlɛɛ daa? Ma gyeŋ neŋ nyi nyaŋ yɛna Wurubuarɛ walaŋ ŋon ayimɛɛ be doo n man ya nɛ.”
25Botɔɔ te Yesu faree feliŋkum keŋ nyiaa, “Wu n nɔɔ, na n ka lee ɔ man.” 26Keŋte feliŋkum keŋ wosi balee ŋon nideli, te ke fae yeesa keŋkeŋ te ka leewɔ ɔ man laŋ. 27Nombii kei doo balaŋ baŋ pou nɔɔ te be bɔɔse dɔŋa nyiaa, “Woŋ nombii yaa? Kawola wɔle? Ɔ dana doŋ feliŋkumɛɛ dɔɔ, keŋ nyi ɔ ne kolosi fa ŋa na ŋee nyii ɔ dei.” 28Mena dɔɔ Yesu wose man nombia yaaseewɔ gyu Galelia tɛɛle man na ka yenaase pou.
Yesu kekyɔ balaŋ burum kaweese
29Be ka lee bɔ ɔsom deni keŋ man pɛ, te baŋ na Gyemisi na Gyɔn gyuuwɔ Simɔn na Anderiase dɛɛ. 30Be ke gyu na Simɔn wa awu doo ɔ na wee kpaŋalaŋ, keŋte be yako Yesu. 31Botɔɔ te Yesu gyuuwɔ alo ŋon gyaŋ, te ɔ kyaŋa e ɔ nyiŋmaa man gate e kyaase. Debokenaŋ man te alo ŋon kawee keŋ taŋawɔ, te ɔ kɛɛ be dɔɔ.
32Mena wee kenaŋ balinɔɔ weese kagyoo nɛ, balaŋ moo be kaweesetena na baŋ pou feliŋkumɛɛ doo be man nɛ kɔŋ Yesu gyaŋ. 33Keŋte donɔɔ keŋ man balaŋ pou kɔŋawɔ kaa wuu dekpaŋalaŋ keŋ denanɔɔ man. 34Te Yesu kyɔɔ balaŋ burum be kaweese kpookpoo pou. Ɔ gegi feliŋkumɛɛ burum mɔ lee balaŋ man keŋ ɔ te fa ŋa gbɛɛ nyi ŋe dee kolosi ya, nawolo nyi ŋa gyeŋ walaŋ ŋon dinɔɔ Yesu yɛɛ.
Yesu kekolosi Wurubuarɛ nombia Galelia tɛɛle man
35Ke tɛɛ kena nebo nebo fuu nɛ, Yesu karatɛɛwɔ lee dekpaŋalaŋ man gyu yenaŋ daale keŋ botɔɔ yɛɛ yididi nɛ, te ɔ ke fanewɔ fa Wurubuarɛ. 36Keŋte Simɔn na ɔ tebia baŋ gyuuwɔ bɛɛ kɛo e. 37Ba kena e nɛ te be yako e nyiaa, “Balaŋ baŋ pou ne kɛo neŋ.” 38Botɔɔ te Yesu yako wɔ nyiaa, “Ɛ yela dee gyu donɔɔse ŋan ŋe kyaa siaman nɛ man, na me kaa kolosi Wurubuarɛ nombia ŋan botɔɔ mɔ. Nawolo nyi keŋ dɔɔ te me kɔŋawɔ tɛɛle kei dɔɔ.” 39Mena dɔɔ ɔ tɛɛwɔ kila Galelia tɛɛle pou dɔɔ, te ɔ kolosi Wurubuarɛ nombia ŋan fa wɔ bɔ ɔsom denɛɛ man pou, te ɔ gegi feliŋkumɛɛ lee balaŋ man.
Yesu kekyɔ akuŋtuŋte ŋolo kawee
40Te akuŋtuŋte ŋolo kaa buŋawɔ ɔ doona dɔɔ Yesu nawɔɔtɛɛ waase e nyiaa, “Me Gbeŋgyoo, akpaa n ne gyae na n ke tale kyɔ maŋ me kawee kei.” 41Botɔɔ nɛ, ɔ nombia yɛɛ Yesu waraŋase te ɔ moo ɔ nyiŋmaa gyakaa ɔ dɔɔ yako e nyiaa, “Mɛɛ gyae, n kawee dɛɛ taŋ.” 42Debokenaŋ man te ɔ kawee keŋ taŋawɔ, te ɔ nyiŋa ɔ wose. 43Pɛ Yesu ke lɔ balee ŋon gbɛɛ nɛ, ɔ faree e nideli nyiaa, 44“Kɛɛ nyi walaŋ na walaŋ na nyii kpene keŋ be kɔŋ nɛ ya. Mɔna mo n wose gyu kawola Wurubuarɛ sae ŋon, na n ketɔ kedeesa abɔɔ ŋan de naana Mosesi ba wolo nyi yaa tɔ nɛ. Kei gyae ke yela walaŋ kamasɛ kena nyi n kawee keŋ te taŋ.” 45Mɔna balee ŋon ka lee debɔɔ man pɛ te ɔ gyoo nombia ŋan dekpeŋkpeŋ kegyɔ, te walaŋ kamasɛ nyiiwɔ. Lee mena dɔɔ Yesu te tale gyoo donɔɔ kamasɛ man na balaŋ kena e ya. Ɔ ne gyu bo ke kyaa donɔɔ keŋ nɔɔman, botɔɔ keŋ balaŋ be gyae baa naa e ya nɛ. Mɔ keŋ koraŋ na, balaŋ na lee yenaŋ kamasɛ kɔŋ ɔ gyaŋ.
2Yesu kekyɔ ɔtakase ŋolo kawee
1Weeya akalansɛɛ ŋaale wɔle nɛ, Yesu besewɔ gyu Kapanum donɔɔ man te balaŋ nyiiwɔ nyi ɔ te kɔŋ dɛɛ. 2Keŋte balaŋ burum kaa wuuwɔ botɔɔ, keŋ nyi nae daseŋae be doo ya. Mena dɔɔ gbɛɛ be doo keŋ ŋolo waa mo gyoo dekpaŋalaŋ keŋ man gba ya. Te Yesu kolosi Wurubuarɛ nombia fa wɔ. 3Keŋte balaŋ banaara baale seele ɔtakase ŋolo bɛɛ kɔŋ Yesu gyaŋ. 4Keŋ balaŋ boe dɔɔ be te nyiŋ gbɛɛ mo e ta denanɔɔ man ya. Mena dɔɔ ba gyeŋa deni keŋ man Yesu kyaa nɛ nyee dɔɔ te be wolee yenaŋ daale, te be tisinaa kaweete ŋon na ɔ dofoŋoŋ keŋ pou dɛɛdɛɛ see Yesu siaman. 5Yesu kena mena keŋ balaŋ baŋ be lɛɛ e di nɛ, ɔ yako kaweete ŋon nyiaa, “Me bu, me ta mo n nombiakumɛɛ kyɛɛ neŋ.” 6Botɔɔ te Gyudatena mmaraa wolala baŋ be kyaa botɔɔ nɛ yakowɔ ba nyeeya man nyiaa, 7“Weera dɔɔ te balee kei ne kolosi mena? Ɔ te kolosi mmusuo nombia. Lee Wurubuarɛ wɔle na, amɔte kyaa la keŋ waa tale mo dukum kyɛɛ?” 8Debokenaŋ man te Yesu gyeŋa kpene keŋ bɛɛ gyueŋ nɛ te ɔ yako wɔ nyiaa, “Woŋ dɔɔ te ɛ na gyueŋ kɛŋa ɛ nyeeya man? 9Nombia kɛŋa man woŋti woɛla na keyako fa ɔtakase ŋon? ‘Me ta mo n dukum kyɛɛ neŋ,’ yaa ‘Koro seŋ na n ka mo n dofoŋoŋ na n ke ta?’ 10Mɔna mɛɛ gyae ɛ ka gyeŋ nyi, Maŋ Deniwalaŋ Bu dana doŋ tɛɛle kei dɔɔ nyi maa mo dukum kyɛɛ.” Mena dɔɔ ɔ yako kaweete ŋon nyiaa, 11“Koro seŋ. Gate n dofoŋoŋ, na n ke ta gyu n dɛɛ.” 12Debokenaŋ man te kaweete ŋon korowɔ seŋ ɔ nawɔɔ dɔɔ, te ɔ gate ɔ dofoŋoŋ keŋ dɔɔ ɔ doo nɛ, te ɔ leewɔ laŋ ɔ dɛɛ balaŋ baŋ pou siaman. Nombia kɛŋa doo balaŋ baŋ pou nɔɔ te ba lese Wurubuarɛ yele yako nyiaa, “Da te naa ta mena nombia kɛŋa dinɔɔ see ya.”
Yesu ke baake Lewi
13Kenaŋ wɔle te Yesu besewɔ gyu Galelia boo nɔɔman, te balaŋ burum kɔŋawɔ ɔ gyaŋ te ɔ wola wɔ Wurubuarɛ nombia. 14Ɔ ke ta ɔ ne lam nɛ, ɔ naa Alfeose bu Lewi ŋon ɔ yɛɛ lempoolɛɛre e nɛ, na ɔ kyaa ɔ lempoo delɛe man. Te Yesu yako e nyiaa, “Sila maŋ.” Keŋte Lewi korowɔ sila e.
15Kenaŋ wɔle nɛ, Lewi baake Yesu na ɔ kaseela baŋ gyu ɔ dɛɛ be kaa di. Lempoolɛɛra na nombiakumɛɛyɛɛra burum sila Yesu na ɔ kaseela baŋ gyu botɔɔ, te baŋ na wɔ pou ke diiwɔ bom. 16Gyudatena mmaraa wolala baŋ bɔɔ lee Farasiitena dikpii keŋ man kena ŋgba Yesu ne dii bom na lempoolɛɛra na nombiakumɛɛyɛɛra nɛ be bɔɔse ɔ kaseela baŋ nyiaa, “Weera dɔɔ te Yesu ne dii bom na lempoolɛɛra na nombiakumɛɛyɛɛra?” 17Yesu kenyii mena nɛ te ɔ yako wɔ nyiaa, “Kaweesetena te kaboena nyi baa kyɔ wɔ kawee. Balaŋ baŋ bɔɔ na wee ya nɛ, dɔɔ bɔɔ ne hia kawee kekyɔ ya. Ma te kɔŋ nyi me kaa baake balaŋ baŋ be gbɛɛneŋ wulaa tenɛɛ Wurubuarɛ siaman nɛ ya. Mɔna me kɔŋae na me kaa baake balaŋ baŋ be yɛɛ nombiakumɛɛyɛɛrawɔ nɛ.”
Ba ke bɔɔse Yesu nɔɔkebake nombia
18Wee daale balaŋ baale naawɔ na Gyɔn Wurubuarɛ loŋsɔɔre silala na Farasiitena ne bake be nɔɔ. Keŋte be bɔɔse Yesu nyiaa, “Weera dɔɔ te Gyɔn Wurubuarɛ loŋsɔɔre silala na Farasiitena ne bake be nɔɔ, te nyaŋ wui kɛwɔ dɔɔ bɔɔ ne bake be nɔɔ ya?” 19Botɔɔ te Yesu tiranɔɔ fa wɔ nyiaa, “Sena te balaŋ baŋ be kyaa alowɔletɛɛ nɛ baa tale bake be nɔɔ keŋ alowɔle baale kyaa be gyaŋ? Alowɔle baale nyiŋa ɔ kyaa be gyaŋ nɛ, bɔɔ gyae baa tale bake be nɔɔ ya. 20Mɔna debaŋ daale gyae kekɔŋ keŋ baa mo alowɔle baale ŋon lee be gyaŋ. Mena wee kenaŋ man te baa bake be nɔɔ. 21Ŋolo bɛɛ kara kanyaŋ wɔle mo taa kakyeŋgbelaa keŋ ba yem nɛ bɔɔ ya. Akpaa ɔ yɛɛ mena nɛ, kanyaŋ wɔle keŋ gyae ke tao kakyeŋgbelaa keŋ wolose ke bɔɔ keŋ yɛɛ ke dinaa. 22Mena mɔ te ŋolo bɛɛ mo soloŋ wɔle do wonembu tɔne ogele bene man ya. Akpaa ɔ yɛɛ mena na soloŋ keŋ gyae ke tao tɔne keŋ lii, na soloŋ keŋ na wonembu tɔne ogele keŋ pou ke wɔlɛɛ. Bɛɛ mo soloŋ wɔle bo do wonembu tɔne ogele wɔle man.”
Yesu kawola lee kefɛɛfowee wose man
23Kelii Gyudatena kefɛɛfowee nɛ, Yesu na ɔ kaseela baŋ gyuuwɔ ka mo wɔɔ daale man. Na weenɛɛ ŋan seŋɛɛ wɔɔ kenaŋ man nɛ yɛɛ ŋgba kefaa nɛ. Keŋte ba kpera ŋaale posaa bɛɛ tao. 24Keŋte Farasiitena bɔɔse Yesu nyiaa, “Weera te n kaseela baŋ ne yɛɛ kpene keŋ dɛɛ kɔle nɛ da kefɛɛfowee?” 25Botɔɔ te Yesu tiranɔɔ fa wɔ nyiaa, “Ɛ te kala ta lee Wurubuarɛ tɔne keŋ man kpene keŋ de naana Defidi be yɛɛ debaŋ keŋ tanam be kyaŋ ŋon na ɔ tebia, te ba wose be kyaŋ wɔ nɛ yee? 26Debaŋ keŋ Abiata yɛɛ Wurubuarɛ sae kegyia e nɛ, de naana Defidi gyoowɔ Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa keŋ man, te ɔ dii bodobodo keŋ bɔɔ mo deesi fa Wurubuarɛ keŋ ŋolo be dana gbɛɛ waa di ke kpu na Wurubuarɛ saese ya nɛ. Keŋte ɔ moo ŋaale mɔ fa ɔ tebia baŋ be kpuɛ na e nɛ, te baŋ mɔ diiwɔ.” 27Te Yesu torowɔ yako wɔ nyiaa, “Wurubuarɛ yɛɛ kefɛɛfowee bo fa walaŋ. Ɔ te yɛɛ walaŋ fa kefɛɛfowee ya. 28Mena dɔɔ maŋ Deniwalaŋ Bu ŋon yɛna kefɛɛfowee keŋ gba Gbeŋgyoo.”
3Yesu kekyɔ baam dayeŋasate ŋolo kawee
1Wee daale Yesu besewɔ gyu Gyudatena ɔsom deni man. Ɔ ke gyu nɛ, na baam dayeŋasate ŋolo kyaa botɔɔ. 2Na balaŋ baŋ baale na deke Yesu nyi waa kyɔ balee ŋon kawee ba kefɛɛfowee keŋ, na baa nyiŋ mo nombia gyakaa ɔ dɔɔ. 3Keŋte Yesu yako baam dayeŋasate ŋon nyiaa, “Lee kaa seŋ siaman kɛbo.” 4Botɔɔ te Yesu bɔɔse wɔ nyiaa, “Woŋ te da mmaraa ne fa gbɛɛ nyi dɛɛ yɛɛ kefɛɛfowee? Da mmaraa ne fa daa gbɛɛ nyi dɛɛ yɛɛ kolo kpaakpaa yaa dɛɛ yɛɛ kolo kum? Dɛɛ lɛɛ walaŋ nyee yaa, dee yela waa yeŋ?” Botɔɔ na, ŋolo te tale gyuusu ɔ nɔɔ ya. 5Te Yesu kɛɛ wɔ pou gyaŋee baŋ man, te takaa e nideli lee ba deŋele doŋ keŋ dɔɔ. Keŋte ɔ yako kaweete ŋon nyiaa, “Tenee n baam.” Botɔɔ te balee ŋon tenee ɔ baam keŋ, te kawee keŋ taŋawɔ te ɔ baam keŋ yɛɛ doŋ. 6Mena dɔɔ Farasiitena na Herode silala leewɔ be kaa bake mena keŋ baa mo ko Yesu.
Balaŋ burum kesila Yesu
7Kenaŋ wɔle te Yesu na ɔ kaseela baŋ wɔŋa ba wose lee botɔɔ gyu Galelia boo nɔɔman, te balaŋ burum baŋ bɔɔ lee Galelia nɛ sila e gyu botɔɔ. 8Be ke nyii kpene keŋ ɔ ne yɛɛ nɛ, balaŋ burum leewɔ Gyerusalɛm na Idumia donɔɔse na tɛɛle keŋ ke kyaa Gyɔɔdan boo diŋgyiŋ nɛ, na donɔɔse ŋan be kilisi Tae na Sidɔn nɛ man kɔŋ ɔ gyaŋ. 9Balaŋ baŋ booroŋ dɔɔ ɔ yako ɔ kaseela baŋ nyi baa gyae degbele fa e, na balaŋ baŋ be nyiŋ tɔ e do ya. 10Nawolo nyi ɔ te kyɔ balaŋ burum kaweese, mena dɔɔ baŋ be sɛɛ be dana kaweese nɛ te kaa wuu ɔ dɔɔ keŋ bɛɛ gyae baa mo be nyiŋmaase tina e. 11Te akpaa balaŋ baŋ feliŋkum doo be man nɛ de naa e na, bɛɛ buŋii ɔ nawɔɔtɛɛ na bɛɛ fae yeesa nyiaa, “Nyaŋ yɛna Wurubuarɛ bu ŋon.” 12Keŋte Yesu faree wɔ nyi, be na yela balaŋ ka gyeŋ walaŋ ŋon dinɔɔ ɔ yɛɛ ya.
Yesu ka lese ɔ kpilala kufu bala baŋ
13Keŋte Yesu gyeŋa bula daale, te ɔ baake balaŋ baŋ ɔ ne gyae nɛ te be kaa yilaawɔ ɔ gyaŋ. 14Te ɔ lese balaŋ baŋ man baala kufu bala, te ɔ baake wɔ ɔ kpilala nyi baa kpu na e na waa kpilii wɔ na baa ta yako Wurubuarɛ nombia ŋan. 15Na waa fa wɔ doŋ na baa gberaa feliŋkumɛɛ lee balaŋ man. 16Baala kufu bala baŋ Yesu ba lese nɛ yela yaa, Simɔn te ɔ doo e yele nyi Pita, na 17Sebedeo bu Gyemisi na ɔ naabu Gyɔn, te ɔ besewɔ do wɔ yela nyi Boanegesi. Yele kei nawolo nyi bɛɛ yɛɛ nombia bo yakaa yakaa na doŋ ŋgba ɔga kefae nɛ, 18na Anderiase na Filipo na Batolomeo na Mateo na Tomase na Alfeose bu Gyemisi na Tadeose na Kaanan baale Simɔn ŋon ɔ ne gyae ɔ balaŋ nideli nɛ, 19na Gyudase Isekarɔte ŋon ɔ ba lese Yesu fa nɛ.
Yesu na Bɛlisɛbu
20Yesu ka lese ɔ kpilala baŋ taŋ nɛ te ɔ gyuuwɔ ɔ dɛɛ. Keŋte balaŋ burum kɔŋawɔ kaa wuu ɔ dɔɔ, keŋ ŋon na ɔ kaseela bee nyiŋ gbɛɛ baa di weenɛɛ paŋpaŋ gba ya. 21Ɔ loŋtona kenyii mena nɛ be gyuuwɔ be kaa kyaŋ e gyu dɛɛ, nawolo nyi na balaŋ baŋ kpa ɔ nyee ne wɔlɛɛ. 22Botɔɔ te Gyudatena mmaraa wolala baŋ bɔɔ lee Gyerusalɛm donɔɔ man kɔŋ botɔɔ nɛ yakowɔ nyiaa, “Feliŋkumɛɛ pou gyoo ŋon bɛɛ baake e nyi Bɛlisɛbu nɛ doola Yesu man. Ŋon faa na e doŋ te ɔ na mo gberaa feliŋkumɛɛ lee balaŋ man nɛ.” 23Keŋte Yesu baake balaŋ baŋ kɔŋ ɔ gyaŋ yako wɔ aduya man nyiaa, “Sena te ɔbɔnsam waa tale gegi ɔ wose? 24Akpaa tɛɛle daale man balaŋ de kpase ba wose bee yoo na dɔŋa nɛ, tɛɛle kenaŋ be gyae ke seŋ ya. 25Mena mɔ te akpaa dekpaŋalaŋ daale man balaŋ de kpase ba wose bee yoo na dɔŋa nɛ, dekpaŋalaŋ kenaŋ mɔ be gyae ke tale seŋ ya. 26Te akpaa ɔbɔnsam na ɔ tewulɛɛ de kpase ba wose kpookpoo te ba koro seŋ tia dɔŋa na, ɔ be gyae waa tale seŋ ya. Na ɔ gyoori keŋ ɔto kenaŋ.” 27Keŋte Yesu besewɔ yako wɔ nyiaa, ŋolo be tale gyu doŋte ŋolo dɛɛ na ɔ kaa mo ɔ kolo, keŋ nyi ɔ te di doŋte ŋon dɔɔ ya. Nyi akpaa ɔ di doŋte ŋon dɔɔ te ɔ bake e see nɛ, kenaŋ na waa tale kuu wa abɔɔ pou. 28Mɛɛ yako ŋon anokoare baa ɛ ke nyii nyiaa, Wurubuarɛ waa tale mo balaŋ pou nombiakumɛɛ na mmusuo nombia ŋan bɛɛ yɛɛ nɛ kyɛɛ wɔ. 29Mɔna walaŋ ŋon waa kolosi mmusuo nombia tia Wurubuarɛ feliŋ ŋon nɛ, ɔ be gyae waa mo kyɛɛ ɔtenate korakora ya. Nawolo nyi walaŋ ŋonaŋ te yɛɛ nombiakumɛɛ ŋan ŋe doo kekpaakekpaa. 30Keŋ dɔɔ te Yesu be yako nombia kɛŋa yɛna nyiaa, na balaŋ ne yako nyi feliŋkum doo la ɔ man.
Yesu ɔ naa na ɔ naabia
31Keŋte Yesu ɔ naa na ɔ naabia kɔŋawɔ kaa seŋ debɔɔman kpila nyi baa baake e fa wɔ. 32Na balaŋ burum kyaa kilisi e te be yako e nyiaa, “Kɛɛ, n naa na n naabia seŋɛɛ debɔɔman bɛɛ gyae neŋ.” 33Botɔɔ te Yesu bɔɔse wɔ nyiaa, “Bomɔ yɛna me naa na me naabia?” 34Keŋte ɔ kɛɛ baŋ be kyaa kilisi e nɛ gyaŋee te ɔ yakowɔ nyiaa, “Kɛɛ, me naa na me naabia yɛna kɛwɔ. 35Walaŋ kamasɛ ŋon ɔ ne yɛɛ Wurubuarɛ kegyaebii nɛ, ŋon yɛna me naabu na me deesi na me naa.”
4Yesu kegyɔ dudu lee wɔɔfarale ŋolo wose man
1Wee daale Yesu besewɔ ɔ na wola Wurubuarɛ nombia Galelia boo nɔɔman. Te mena keŋ balaŋ burum be kaa wuu ɔ dɔɔ dɔɔ nɛ, ɔ gyoowɔ ke kyaa degbele man gyu loŋ keŋ dɔɔ na balaŋ akaŋ baŋ pou seŋɛɛ dekeŋkeŋ dɔɔ. 2Botɔɔ te ɔ wola wɔ nombia aduya man. 3Te ɔ yako wɔ nyiaa, “Ɛ tei kɛbo, wɔɔfarale ŋolo gyuuwɔ ke ŋmatee abɔɔbia ŋgba amɔla nɛ ɔ wɔɔman. 4Ɔ kɛɛ ŋmatee ŋa nɛ, ŋaale yalawɔ gbɛɛneŋbia ŋan doo wɔɔ keŋ man nɛ man, te gyebuse kaa tɔɔsee ŋa di. 5Ŋaale mɔ yalawɔ kpanaŋse dɔɔ te ŋe tuuwɔ, mɔna tɛɛle ta boo botɔɔ ya. 6Mena dɔɔ ɔga kaa seŋawɔ na te ŋa botowɔ. Te keŋ ŋe te nyiŋ lila burum dɔɔ ya nɛ, ŋe popou yekeewɔ. 7Bia ŋan ŋaale mɔ yalawɔ kpalamse man te ŋe tuuwɔ, te kpalamse ŋan mɔ tuuwɔ milii ŋa. Mena dɔɔ ŋe te nyiŋ ŋa wose se bia ya. 8Abɔɔbia ŋan ŋaale mɔ yalawɔ tɛɛle kpaakpaa dɔɔ te ŋe tuuwɔ bee, te ŋa see bia burum. Ŋaale see bia sao na kufu (30), te ŋaale mɔ see bia sɔŋotooro (60), te ŋaale mɔ see bia sɔŋonoŋ (100).” 9Keŋte Yesu yako wɔ nyiaa, “Ŋon ɔ dana deŋela waa nyii na, waa tei nideli.” 10Keka Yesu waageŋ nɛ, ɔ kaseela kufu bala baŋ na balaŋ baŋ be kyaa botɔɔ kpu na wɔ nɛ yako e nyi waa wola wɔ dudu keŋ asɛɛ. 11Keŋte Yesu yako wɔ nyiaa, “Ɛmɛɛ dɔɔ Wurubuarɛ ta toro ya agyueŋse na ɛ ka gyeŋ nombia ŋan weesɛɛ lee ɔ gyoori keŋ wose man. Mɔna balaŋ baŋ bɔɔ kpuɛ na ŋon ya nɛ dɔɔ, aduya man te baa kolosi fa wɔ, 12na ke yela,
‘Baa kɛo kɛo mɔna bɔɔ gyae baa naa kolo ya,
te baa tei tei mɔna
bɔɔ gyae baa nyii nombia ŋenaŋ man ya.
Na mena ya nɛ,
baa kyɛɛkee lee be gbɛɛneŋ kumɛɛ man,
na Wurubuarɛ ka mo be nombiakumɛɛ kyɛɛ wɔ.’ ”
Yesu kalese dudu keŋ asɛɛ
13Keŋte Yesu yako wɔ nyiaa, “Akpaa ɛ bee nyii dudu kei asɛɛ ya na, sena te ɛ ke yɛɛ na ɛ ke nyii aduya akaŋ man? 14Abɔɔbia ŋan wɔɔfarale ŋon be ŋmatee nɛ seŋɛɛ fa Wurubuarɛ nombia ŋan. 15Balaŋ baale yɛɛ ŋgba bia ŋan be yale wɔɔ keŋ gbɛɛneŋbia man nɛ. Be nyii Wurubuarɛ nombia ŋan pɛ, na ɔbɔnsam te kɔŋ kaa lese ŋa lee be konɔɔse man. 16Balaŋ baale mɔ yɛɛ ŋgba bia ŋan be yale kpanaŋse dɔɔ nɛ. Be nyii Wurubuarɛ nombia ŋan na, bɛɛ lɛɛ ŋa na gyoŋ debokenaŋ man. 17Mɔna keŋ Wurubuarɛ nombia ŋan te nyiŋ lila be man dɔɔ ya nɛ, bɔɔ ne tale seŋ keŋkeŋ kelii ɔto ya. Mena dɔɔ akpaa de kɔŋ nyi Wurubuarɛ nombia ŋan dɔɔ te bɛɛ naase wɔ diyem na, be ta bese be wɔle bileŋ. 18Balaŋ baale mɔ yɛɛ ŋgba bia ŋan be yale kpalamse man nɛ. Bee nyii Wurubuarɛ nombia ŋan, 19mɔna akpaa tɛɛle kei dɔɔ nombia na kɔba kegyae beiŋ, na tɛɛle kei dɔɔ abɔɔ akaŋ ŋan kegyae da gyoo be man nɛ, na bee yele baa bee Kristo man ya. 20Balaŋ baale mɔ yɛɛ ŋgba bia ŋan be yale tɛɛle kpaakpaa dɔɔ nɛ. Bee nyii Wurubuarɛ nombia ŋan te bɛɛ lɛɛ ŋa do konɔɔ kpaakpaa man, te bɛɛ tela ŋa nideli te bɛɛ yɛɛ kakyeŋ di ŋe dɔɔ. Mena dɔɔ nombia ŋan ne yele bɛɛ yɛɛ abɔɔ kpaakpaa ŋgba ŋan ŋɔɔ se bia sao na kufu (30) na sɔŋotooro (60), na sɔŋonoŋ (100), nɛ.”
Yesu kegyɔ dudu lee kanea wose man
21Keŋte Yesu yako wɔ nyiaa, “Ŋolo bɛɛ kyaŋee kanea na waa mo kolo wuu ke dɔɔ yaa waa mo ke do mpa ateta ya. Mɔna ɔ na mo ke bo gyakaa kolo dɔɔ adido. 22Nawolo nyi kolo ba weesɛɛ keŋ be gyae ka lee debɔɔ ya, te kolo mɔ be wuɛ keŋ nyi be gyae ka lee debɔɔ ya. 23Walaŋ ŋon ɔ dana deŋele anenyiiŋ dei nɛ, waa see deŋele na waa tei.” 24Keŋte Yesu yako wɔ bela nyiaa, “Ɛ kɛɛ ɛ wose nideli lee nombia ŋan ɛ ne nyii nɛ man. Nawolo nyi kpene keŋ n mo yɛɛ n dɔɔ nɛ, keŋ ke te Wurubuarɛ mɔ waa mo yɛɛ neŋ, te waa yɛɛ neŋ gba kela mena keŋ n ba mo yɛɛ n dɔɔ nɛ. 25Nyaŋ ŋon n dana kolo na Wurubuarɛ waa kpu neŋ na n ke nyiŋ kpu. Te nyaŋ ŋon n be dana kolo ya na, kyomii keŋ n na gyueŋ nyi n dana koraŋ nɛ, Wurubuarɛ waa lɛo ke lee n nyiŋmaa man.”
Wɔɔman kolo kabee dudu
26Yesu besewɔ gyɔ dudu fa wɔ nyiaa, “Wurubuarɛ gyoori keŋ yɛɛ ŋgba mena keŋ walaŋ ne ŋmatee abɔɔbia ŋaale ŋgba amɔla ɔ wɔɔman nɛ. 27Nelim na ka weese ɔ doo te ɔ fom na abɔɔbia ŋan ne tuu na ŋɛɛ bee, mɔna ŋon gbagba ba gyeŋ mena keŋ ne yɛɛ pɛte ŋɛɛ bee ya. 28Tɛɛle keŋ gbagba ne yele la te bia ŋan ne tuu. Ne taŋgbɛɛ yɛɛ faareŋse na te fulu, pɛte kaa yɛɛ bia. 29Amɔla bia ŋan de yɛɛ pɛ, na wɔɔte ŋon ta mo ɔ sakawa gyu ke kara ŋa, nawolo nyi amɔla ŋan kekara debaŋ te lii.”
Daŋbii keŋ bɛɛ baake ke nyi Mastade nɛ dudu
Mateo 13:31-32, 34; Luka 13:18-19
30Yesu besewɔ bɔɔse wɔ nyiaa, “Woŋ te dɛɛ mo Wurubuarɛ gyoori keŋ maa na? Yaa dudu woŋti te dɛɛ gyɔ na dɛɛ mo lese ke man? 31Wurubuarɛ gyoori keŋ yɛɛ ŋgba daŋbii peperee daale keŋ bɛɛ baake nyi Mastade nɛ. Wɔɔ man abɔɔ ŋan bee duu pou nɛ, daŋbii kei yɛna ŋe man kemaasa. 32Mɔna nyi akpaa be duu ke nɛ, kɛɛ bee bese kolo dinaa kela daasebia akaŋ ŋan pou, keŋ nyi gyebuse ne kɔŋ kaa loo ba asaase do ke tombia man.”
33Aduya burum ŋgba kei dinɔɔ nɛ te Yesu moowɔ kolosi Wurubuarɛ nombia fa balaŋ baŋ, ŋgba mena keŋ baa tale nyii ŋe man nideli nɛ. 34Ɔ te kolosi nombii yakaa fa wɔ keŋ ɔ te gyɔ dudu ya. Mɔ nyi akpaa de ka ŋon na ɔ kaseela baŋ baageŋ nɛ, ɔ na lese aduya ŋan pou man wola wɔ.
Yesu keyɔkɔse feliŋ ɛpo dɔɔ
35Mena wee kenaŋ balinɔɔ nɛ, Yesu yako ɔ kaseela baŋ nyiaa, “Ɛ yela dɛɛ toŋ gyu boo keŋ diŋgyiŋ.” 36Keŋte be tinaa balaŋ dikpii keŋ yela, te ŋon na ɔ kaseela baŋ gyoowɔ degbele man te be laŋawɔ. Na agbelese ŋaale mɔ silana wɔ. 37Be kee gyu na te feliŋ dinaa daale korowɔ ne gyɔɔ, te gyɔɔ loŋ do degbele keŋ man te ke yela ke munu. 38Debaŋ kenaŋ na Yesu te doo dosoroŋ degbele keŋ wɔle mo ɔ nyee gyakaa keputu dɔɔ. Keŋte ɔ kaseela baŋ ke gyuusu e bɔɔse e nyiaa, “De Gbeŋgyoo, n be famenɛ ŋgba dɛɛ gyae dee munu yee?” 39Botɔɔ te Yesu korowɔ te ɔ fae feliŋ keŋ te ɔ yako loŋ keŋ nyiaa, “Yɛɛ yididi!” Keŋte feliŋ keŋ tinaa kegyɔ yela, te loŋ keŋ mɔ yɛɛwɔ yididi. 40Keŋte Yesu bɔɔse ɔ kaseela baŋ nyiaa, “Woŋ dɔɔ te ɛ dana gyakoloŋ mena? Ɛ sɛɛ ɛ te lɛɛ ta maŋ di yee?” 41Gyakoloŋ kyaŋa ɔ kaseela baŋ te be bɔɔse dɔŋa nyiaa, “Walaŋ woŋti yaa kei, te feliŋ na loŋ gba ne nyii ɔ dei nɛ?”
5Yesu kekyɔ walaŋ ŋon feliŋkumɛɛ doo ɔ man nɛ
1Kenaŋ wɔle te Yesu na ɔ kaseela baŋ toŋa boo keŋ gyu Gerasenetena tɛɛle man. 2Yesu ka lee degbele keŋ man pɛ te balee ŋolo ŋon feliŋkum doo ɔ man nɛ, leewɔ amusee man kɔŋ kaa gyaŋee na e. 3Na mena balee ŋonaŋ kyae amusee man botɔɔ, te ŋolo na ŋolo bɛɛ tekaa tale kyaŋ e do agbaraagbaraa bela ya. 4Nawolo nyi nafɔ bɛɛ mo agbaraagbaraa do e ɔ nyiŋmaase na ɔ nawɔɔ man, mɔna ɔ ne tirii ŋa pou leki. Te ŋolo be dana doŋ keŋ waa tale yɔkɔse e ya. 5Nelim na ka weese na ɔ dɔŋ amusee man na bulase dɔɔ botɔɔ ɔ ne fae yeesa, na ɔ na mo boya kɛrɛɛ ɔ wose. 6Balee ŋonaŋ kena Yesu ne kɔŋ lemlem nɛ, te ɔ yeuwɔ ke buŋ ɔ siaman. 7-8Botɔɔ te Yesu fae feliŋkum keŋ nyi waa lee balee ŋon man. Keŋte balee ŋon fae yeesa keŋkeŋ nyiaa, “Yesu, Wurubuarɛ Adidote Bu, woŋ te n ne gyae me gyaŋ? Mɛɛ mo Wurubuarɛ mɛɛ doo neŋ teree nyi, na naase maŋ diyem ya.” 9Te Yesu bɔɔse balee ŋon nyi, “N yele yɛna sena?” Te ɔ yako e nyi, “Ma yele yɛna dikpii, nawolo nyi da boe.” 10Keŋte balee ŋon waase Yesu agbaatee agbaatee nyi, ɔ na gegi feliŋkumɛɛ ŋan lee depuŋ kenaŋ man ya. 11Kekɔŋ mena na kekuiriise dikpii daale seŋɛɛ bula keŋ teŋa man bee dii. 12Keŋte feliŋkumɛɛ ŋan doo Yesu teree nyi, “Waaseda, fa daa gbɛɛ na de kaa gyoo kekuiriise kɛwɔ man.” 13Botɔɔ te Yesu sɛɛwɔ te ba leewɔ ka gyoo kekuiriise baŋ man. Kekuiriise baŋ baa yɛɛ ŋgba kakpoŋse ala nɛ, te be yeuwɔ tisi dekeŋkeŋ kyoloŋkyoloŋ keŋ gyu ka gyoo loŋ man, te be popou munuwɔ.
14Mena dɔɔ balaŋ baŋ bɛɛ kɛɛ kekuiriise baŋ dɔɔ nɛ yeuwɔ, te be gyuuwɔ ke yako kpene keŋ be kɔŋ nɛ fa balaŋ baŋ be kyaa donɔɔ keŋ man nɛ na akuraase ŋan man pou. Keŋte balaŋ kɔŋawɔ kaa kɛɛ kpene keŋ be kɔŋ nɛ. 15Mena dɔɔ te kyare ya te balaŋ kɔŋawɔ Yesu gyaŋ te be naa walaŋ ŋon nafɔ feliŋkumɛɛ doo ɔ man nɛ baŋɛɛ, na ɔ doona wa abɔɔ na ɔ diteŋ keŋ te taŋ. Ba kena nyi balee ŋon diteŋ te taŋ nɛ, gyakoloŋ gyoo wɔ nideli. 16Botɔɔ te balaŋ baŋ bɔɔ naa kpene keŋ be kɔŋ balee ŋon feliŋkumɛɛ doo ɔ man na kekuiriise baŋ dɔɔ nɛ, yako nombia ŋan pou be kɔŋ nɛ fa balaŋ akaŋ baŋ. 17Keŋte balaŋ baŋ waase Yesu nyi waa lee be tɛɛle dɔɔ. 18Yesu ka mo waa gyoo degbele man nɛ, balee ŋon ɔ be kyɔ e nɛ waase e nyi waa sila e. 19Mɔna Yesu te sɛɛ ya te ɔ yako e nyiaa, “Ta gyu n dɛɛ, na n kaa yako n loŋtona kpene keŋ n Gbeŋgyoo be yɛɛ fa neŋ, na mena keŋ ɔ be wii n waraŋase nɛ.” 20Mena dɔɔ balee ŋon laŋawɔ, te ɔ gyuuwɔ donɔɔse kufu ŋan ŋe kyaa dupuŋ kenaŋ man nɛ ɔ ne yako kpene keŋ Yesu be yɛɛ fa e nɛ. Te gyakoloŋ gyoo balaŋ baŋ pou.
Yesu kegyuusu Gyariose bu alebubii ŋolo, na ɔ kekyɔ alo ŋon fatabo ne gyɔ e nɛ kawee
21Kenaŋ wɔle te Yesu besewɔ gyoo degbele man toŋ boo keŋ gyu diŋgyiŋ. Keŋte balaŋ burum kɔŋawɔ kaa wuu ɔ dɔɔ boo nɔɔman botɔɔ. 22Keŋte Gyudatena ɔsom deni man kegyia ŋon bɛɛ baake e nyi Gyariose nɛ kɔŋawɔ botɔɔ. Ɔ kena Yesu nɛ, ɔ ke buŋawɔ ɔ nawɔɔ tɛɛ, 23te ɔ waase e nideli nyiaa, “Me bu alebubii ne gyae waa yeŋ. Kɔŋ na n kaa mo n nyiŋmaa gyakaa ɔ dɔɔ na waa nyiŋ nyeedoŋ.” 24Mena dɔɔ Yesu sila e laŋ. Be kee gyu na balaŋ burum silana wɔ, na bɛɛ soko e.
25Na alo ŋolo kyaa keŋ fatabo ne gyɔ e kulutooneŋ kufu ala yaa. 26Ɔ te naa diyem nideli teeneŋtena nyiŋmaa man, te ɔ wɔlɛɛ ɔ kɔba keŋ pou ɔ dana nɛ nyi waa nyiŋ kawee kekyɔ. Mɔna ɔ kawee keŋ na bese bo yɛɛ doŋ kpu. 27-28Alo ŋon ke nyii Yesu wose man nombia nɛ, ɔ gyoowɔ balaŋ baŋ man kaa sila Yesu te ɔ yakowɔ ɔ nyeeman nyiaa, “Akpaa me nyiŋ mo me nyiŋmaa tina ɔ kegba koraŋ na, me kawee gyae ke taŋ.” Keŋte ɔ ŋereketee ɔ wose do balaŋ baŋ man ka seŋ Yesu wɔle, te ɔ moo ɔ nyiŋmaa tina ɔ kegba. 29Karatetee dokoloŋ te fatabo keŋ ne gyɔ e nɛ karawɔ, te ɔ naawɔ ɔ wose man nyi ɔ kawee te taŋ. 30Debokenaŋ man te Yesu naawɔ nyi doŋ daale ta lee ɔ man. Keŋte ɔ besenawɔ kɛɛ balaŋ baŋ gyaŋee te ɔ bɔɔse wɔ nyiaa, “Amɔte tinaa na ma kegba?” 31Botɔɔ te ɔ kaseela baŋ yako e nyiaa, “Nyaŋ gbagba n naa mena keŋ balaŋ be wuu n dɔɔ, na n na bese bɔɔse nyi ‘Amɔte tinaa na maŋ?’ ” 32Mɔna Yesu gyakaa ɔ ne kɛo nyi waa naa walaŋ ŋon ɔ be tina ɔ kegba nɛ. 33Alo ŋon kena mena keŋ ɔ wose be yɛɛ e nɛ, ɔ moo gyakoloŋ na wose keseree kaa buŋ Yesu nawɔɔtɛɛ te ɔ yako e kpene keŋ be kɔŋ nɛ pou. 34Botɔɔ te Yesu yako e nyiaa, “Me bu, n kelɛɛ maŋ di dɔɔ te n nyiŋa kawee kekyɔ. Ta wosefɛɛreŋ man, nawolo nyi n kaale keŋ pou te taŋ.”
35Yesu ka seŋ botɔɔ ɔ ne kolosi nɛ, baale leewɔ Gyudatena ɔsom deni man kegyia Gyariose ŋon dɛɛ kaa yako e nyiaa, “N bu alebu ŋon ta yem. Weera te n ne naase de Gbeŋgyoo ŋon diyem bela” 36Mɔ Yesu ta mo balaŋ baŋ nombia ŋan bɔɔ kaa yako ŋon nɛ yɛɛ kolo ya. Mena dɔɔ ɔ yako ɔsom deni man kegyia ŋon nyiaa, “Na yee ya, nyaŋ lɛɛ maŋ di.” 37Mena dɔɔ Yesu te yela ŋolo ke sila e kpu na Pita na Gyemisi, na Gyemisi ɔ naabu Gyɔn baageŋ ya. 38Be ka benaa Gyudatena ɔsom deni man kegyia Gyariose ŋon dɛɛ nɛ, Yesu nyiiwɔ na balaŋ ne wii na bɛɛ fae yeesa keŋkeŋ. 39Yesu ka gyoo dekpaŋalaŋ keŋ man nɛ te ɔ bɔɔse balaŋ baŋ nyiaa, “Weera te ɛ ne wii te ɛ ne fae yeesa? Bu ŋon ta yeŋa ta ya, ɔ doo dosoroŋ bo.” 40Botɔɔ te balaŋ baŋ boŋo Yesu. Keŋte ɔ gegi balaŋ baŋ pou lee te ɔ moo bu ŋon ɔ kya na ɔ naa, na ɔ kaseela batooro baŋ be silana e nɛ, te be gyuuwɔ deni keŋ man woo ŋon doo nɛ. 41Keŋte ɔ kyaŋa bu ŋon nyiŋmaa man te ɔ yako e nyiaa, “Talita kumi!” Kei nawolo nyi, “Alebubii, me kpa koro.” 42Karatetee dokoloŋ te alebu ŋon korowɔ seŋ ɔ ne tɛɛ. Keŋte gyakoloŋ gyoo wɔ nideli. Na bu ŋon te di kulutooneŋ kufu ala. 43Botɔɔ te Yesu faree wɔ nideli nyi be na yeli walaŋ na walaŋ ke nyii nombii kei ya. Te ɔ yako wɔ nyi baa gyae kolo fa bu ŋon ke di.
6Ba ke bɛɛ Yesu Nasarɛte donɔɔ man
1Kenaŋ wɔle te Yesu na ɔ kaseela baŋ lee botɔɔ gyu ŋon gbagba ɔ dɛɛ. 2Gyudatena kefɛɛfowee kelii nɛ, ɔ korowɔ gyu bɔ ɔsom deni man ɔ na wola wɔ Wurubuarɛ nombia. Ɔ nombia ŋan ɔ na wolo nɛ doo balaŋ baŋ pou nɔɔ te be bɔɔsewɔ nyiaa, “Aleŋ yaa balee kei nyiŋa abɔɔ kɛŋa pou lee? Aleŋ yaa ɔ nyiŋa mena nyansa kei lee? Kɛɛ gyakoloŋ nombia ŋan ɔ ne yɛɛ? 3Na kapenta ŋon yaa yee? Na ɔ naa yɛna Mɛɛre yee? Na ɔ naabia yɛna Gyemisi na Gyosɛfo na Simɔn na Gyuda yee? Na daa na ɔ desina kyaa la kɛbo yee?” Mena dɔɔ ba te lɛɛ e do ya. 4Botɔɔ te Yesu yako wɔ nyiaa, “Balaŋ ne bu Wurubuarɛ dekpeŋkpeŋgyɔɔre yenaŋ kamasɛ, mɔna ŋon gbagba ɔ donɔɔ man balaŋ, na ɔ loŋtona na ɔ dekpaŋalaŋmantena bee buu na e ya.” 5Mena dɔɔ Yesu te tale yɛɛ gyakoloŋ nombia burum ɔ dɛɛ botɔɔ ya. Ɔ moo ɔ nyiŋmaa bo gyakaa balaŋ kyomii baale bo dɔɔ, te ɔ kyɔɔ wɔ be kaweese. 6Yesu wose yeŋa e ŋgba mena keŋ ɔ balaŋ gbagba te lɛɛ e di ya nɛ dɔɔ. Keŋte ɔ leewɔ donɔɔ keŋ man, ta kila akuraase ŋan man ɔ na wola wɔ Wurubuarɛ nombia.
Yesu kekpila ɔ kaseela kufu bala baŋ
7Te Yesu baake ɔ kaseela kufu bala baŋ te ɔ kpilii wɔ bala bala. Te ɔ fa wɔ doŋ keŋ baa mo di feliŋkumɛɛ dɔɔ. 8Keŋte ɔ yako wɔ nyiaa, “Ɛ na mo kolo tela kpu na ɛ gbutuse ya. Ɛ na mo weenɛɛ, yaa akpo yaa kɔba tela ya. 9Ɛ do nkyokotase, mɔna ɛ na mo kegbase tela kpu ya. 10Ɛ gyu donɔɔ daale man te dekpaŋalaŋ keŋ man be lɛɛ ŋon nɛ, ɛ kyaa botɔɔ kaboena ɛ ka mo lee donɔɔ kenaŋ man. 11Te akpaa ɛ gyu yenaŋ daale te ba te lɛɛ ŋon yaa be te nyii ŋon ya nɛ, ɛ lee botɔɔ na ɛ kpiisi ya nkyokotase aŋasa lɔ wɔ na ke di adansɛɛ tia wɔ nyi Wurubuarɛ be gyae waa tina wɔ yela ya.” 12Mena dɔɔ be gyuuwɔ kekolosi Wurubuarɛ nombia ŋan fa balaŋ, nyi baa kyɛɛkee lee be gbɛɛneŋ kumɛɛ man kɔŋ Wurubuarɛ gyaŋ. 13Be gegi feliŋkumɛɛ burum lee balaŋ man, te ba moo nuŋ fee kaweesetena burum te ba wose yɛɛ wɔ doŋ.
Gyɔn Wurubuarɛ loŋsɔɔre yeŋ
Mateo 14:1-12; Luka 9:9-13, 19-20
14Abɔɔ ŋan pou Yesu be yɛɛ nɛ, yela ɔ yele yaaseewɔ gyu yenaŋ kamasɛ te gyoo Herode mɔ nyiiwɔ. Be ke nyii Yesu yele nɛ, na baale kpa “Gyɔn Wurubuarɛ loŋsɔɔre ŋon ɔ ba yem nɛ yaa Wurubuarɛ gyuusuwɔ lee yeŋ man, mena dɔɔ te ɔ nyiŋa doŋ ɔ ne yɛɛ gyakoloŋ nombia na nombia dinaana kɛŋa nɛ.” 15Baale mɔ kpa, “Ŋon yɛna Wurubuarɛ dekpeŋkpeŋgyɔɔre Elia,” te baale mɔ kpa “Ɔ yɛɛ gyaŋgba Wurubuarɛ akpeŋkpeŋgyɔɔra baŋ bɔɔ kyaa kaalaŋ nɛ man ŋolo e.” 16Gyoo Herode kenyii mena nɛ ɔ yakowɔ nyiaa, “Gyɔn ŋon mɔɔ kara ɔ nyee nɛ bese la foŋ nɛ!” 17-18Nawolo nyi na Gyɔn gyakaa ɔ ne yako gyoo Herode nyi, “Gbɛɛ be doo nyi waa mo ɔ kegyia Filipo wɛɛle yala ŋgba mena keŋ ɔ be yɛɛ nɛ ya.” Mena dɔɔ gyoo Herode gbagba yela be kyaŋa Gyɔn te ba doo e agbaraagbaraase mo e ketɔ deni. 19Nombii kei dɔɔ Herodia moo Gyɔn do ɔ tɔɔ man, te ɔ gyae gbɛɛ keŋ waa mo ko e mɔna ɔ bɛɛ tale ya. 20Nawolo nyi gyoo Herode gyeŋ nyi Gyɔn yɛɛ walaŋ ŋon ɔ gbɛɛneŋ tenɛɛ Wurubuarɛ siaman, te ɔ ta mo ɔ wose mɔ fa Wurubuarɛ. Mena dɔɔ gyoo Herode na weese Gyɔn keŋ nyi nombiikum daale be yɛɛ e ya. Debaŋ kamasɛ keŋ gyoo Herode de nyii Gyɔn nɔɔwoya na bɛɛ seŋ e nideli ya, mɔna ɔ ne gyae nyi waa tei e.
21Kɛŋa pou wɔle nɛ, gbɛɛ kaa torowɔ fa Herodia. Nawolo nyi Gyoo Herode kee di ɔ kalolawee nɛ, ɔ baake ɔ kegyiise na ɔ yoonɔɔtena kegyiise na Galeliatena baŋ ba wose dana obuo nɛ, nyi be kaa di wee keŋ kyɔ e. 22Ba ke gyaŋee keŋ nɛ, Herodia bu alebu kɔŋawɔ kaa sɔe te yɛɛ gyoo Herode na balaŋ baŋ pou kyeo. Botɔɔ te gyoo Herode yako alebu ŋon nyiaa, “Yako maŋ kpene kamasɛ keŋ n ne gyae, na maa fa neŋ.” 23Keŋte gyoo Herode kaŋa ntam kpu fa bu ŋon nyiaa, “Kpene kamasɛ keŋ n bɔɔse maŋ na maa fa neŋ. Akpaa me gyoori koraŋ te n ne gyae na, maa kpase ke man fa neŋ.” 24Botɔɔ te alebu ŋon leewɔ yenaŋ gyu ke bɔɔse ɔ naa nyiaa, “Nna, woŋ te maa bɔɔse?” Botɔɔ te ɔ naa yako e nyiaa, “Yako nyi n ne gyae Gyɔn Wurubuarɛ loŋsɔɔre ŋon nyee.” 25Debokenaŋ man te alebu ŋon barasewɔ gyu gyoo Herode gyaŋ ke yako e nyiaa, “Mɛɛ gyae n ke kara Gyɔn Wurubuarɛ loŋsɔɔre nyee do tasa taŋtaŋalaŋ man fa maŋ.” 26Nombii kei takaa gyoo Herode nideli, mɔna ntam keŋ ɔ be kam ŋɔɔla baŋ siaman dɔɔ nɛ, ɔ te tale bɛɛ ya. 27Mena dɔɔ debokenaŋ man te ɔ kpila ɔ balaŋ baŋ bɛɛ kɛrɛɛ balaŋ nyeeya nɛ man ŋolo nyi, waa gyu ke kara Gyɔn nyee kɔna e. Keŋte balee ŋon gyuu deni keŋ man Gyɔn doo nɛ ka lese e kara ɔ nyee. 28Keŋte ɔ moo ke do tasa taŋtaŋalaŋ man kɔna gyoo Herode te ɔ moowɔ fa alebu ŋon, te ŋon mɔ moo ke fa ɔ naa. 29Gyɔn kaseela baŋ kenyii ɔ yeŋ nɛ, be gyuuwɔ ka mo e ke wuu.
Yesu kefa balaŋ kakpoŋse banoŋ weenɛɛ
Mateo 14:13-21; Luka 9:10-17; Gyɔn 6:1-14
30Yesu kpilala kufu bala baŋ ɔ be kpilii nɛ besewɔ kɔŋ kaa yako e nombia ŋan pou bɔɔ yɛɛ, na ŋan pou bɔɔ wola balaŋ nɛ. 31Na mena keŋ balaŋ na gyem tisi be dɔɔ beiŋ dɔɔ nɛ, be te nyiŋ gbɛɛ baa di weenɛɛ gba ya. Mena dɔɔ Yesu yako wɔ nyiaa, “Ɛ yela dɛɛ wɔŋ da wose lee yenaŋ gyu botɔɔ keŋ balaŋ be kyaa ya nɛ, na ɛ kaa fɛɛfo.” 32Keŋte ba gyoowɔ degbele man te be laŋa botɔɔ keŋ balaŋ be kyaa ya nɛ. 33Mɔ be kee gyu nɛ, balaŋ burum naa wɔ te ba gyeŋawɔ nyi baŋ benaŋ. Mena dɔɔ balaŋ leewɔ donɔɔse ŋan man pou yeu gyu ka gyoo botɔɔ keŋ bee gyu nɛ, pɛte Yesu na ɔ kaseela baŋ kaa gyoowɔ botɔɔ. 34Yesu ke tisi lee degbele keŋ man na ɔ kena balaŋ burum baŋ nɛ, be nombia yɛɛ e waraŋase. Nawolo nyi na be yɛɛ ŋgba namense baŋ bɔɔ dana gbeŋgyoo ya nɛ. Mena dɔɔ ɔ fiasɛɛ ɔ na wola wɔ abɔɔ burum. 35Mena debaŋ kenaŋ na te lii balinɔɔ, mena dɔɔ ɔ kaseela baŋ kɔŋawɔ ɔ gyaŋ kaa yako e nyiaa, “Kɛbo yɛɛ ŋale nsana ke, te tɛɛ mɔ te yuu. 36Lɔ balaŋ baŋ gbɛɛ na baa gyu donɔɔse na akuraase ŋan ŋa benaa nɛ man, na be kaa gyae kolo lɛɛ di.” 37Mɔ Yesu yako wɔ nyiaa, “Ɛmɛɛ gbagba ɛ gyae kolo fa wɔ na baa di.” Keŋte be bɔɔse e nyiaa, “Da mo tomyɛɛre kulutoo dokoloŋ kɔba lɛɛ weenɛɛ koraŋ na, gyae ka yee balaŋ burum kɛwɔ pou?” 38Botɔɔ te Yesu mɔ bɔɔse wɔ nyiaa, “Bodobodose aŋmoŋ te ɛ dana? Ɛ gyu ke kɛɛ.” Be ke gyu ke kɛɛ nɛ te be kaa yako e nyiaa, “Bodobodose abiliŋ anoŋ na kpebia bala pɛ te de dana.” 39Keŋte Yesu yako ɔ kaseela baŋ nyi baa yela balaŋ baŋ ke kyakee akpii akpii ŋalese nalaŋ ŋan dɔɔ. 40Mena dɔɔ balaŋ baŋ kyakeewɔ akpii akpii. Akpii ŋaale yɛɛ balaŋ sɔŋonoŋ (100) te ŋaale mɔ yɛɛ balaŋ sɔŋola na kufu (50). 41Botɔɔ te Yesu moo bodobodose anoŋ na kpebia bala baŋ, te ɔ gyinaa ɔ nyee kɛɛ adido te ɔ fanewɔ do Wurubuarɛ nɔɔ. Te ɔ kɛrɛɛ ŋa fa ɔ kaseela baŋ nyi baa kpɛlɛɛ fa balaŋ baŋ. 42Balaŋ baŋ pou diiwɔ baa ba kegyaebii. 43Be ke di taŋ nɛ, ɔ kaseela baŋ tɔɔsee bodobodose na kpebia buruburu ŋan bɔɔ dii kaase na, be nyiŋa doŋase kufu ala (12). 44Balaŋ baŋ bɔɔ di weenɛɛ ŋan nɛ, be man baala baageŋ yɛɛ balaŋ kakpoŋse banoŋ (5000).
Yesu keta loŋ dɔɔ
45Debokenaŋ man te Yesu yela ɔ kaseela baŋ gyoowɔ degbele man kyaŋ gbɛɛ bee gyu Bɛtesaida donɔɔ keŋ ke kyaa boo keŋ diŋgyiŋ nɛ, na ŋon ke lɔ balaŋ baŋ gbɛɛ. 46Ɔ ke lɔ balaŋ baŋ gbɛɛ taŋ nɛ, ɔ gyuuwɔ bula dɔɔ ɔ kaa fane. 47Kelii balinɔɔ nɛ, na degbele keŋ te lii boo keŋ nsana nsana, te kaa Yesu waageŋ boo keŋ diŋgyiŋ. 48Botɔɔ te Yesu kɛɛwɔ na feliŋ ne gyɔɔ gyaŋee na ɔ kaseela baŋ, mena dɔɔ bɛɛ kaa na degbele keŋ kesaa. Keŋte ɔ karatɛɛwɔ ta loŋ keŋ dɔɔ gyu be gyaŋ, te ɔ yɛɛwɔ ŋgba ɔ ne gbaa wɔ nɛ. 49Ɔ kaseela baŋ kena e ɔ dɔŋ loŋ keŋ dɔɔ ɔ ne kɔŋ nɛ, na ba gyeŋ nyi ɔ yɛɛ woo e te be fae yeesa. 50Nawolo nyi be popou naa e te gyakoloŋ kyaŋa wɔ. Debokenaŋ man te Yesu kolosiwɔ na wɔ nyi, “Ɛ nyiŋ konɔɔ! Ɛ na yee ya! Maŋ e.” 51Botɔɔ te ɔ gyoowɔ kyaa degbele keŋ man kpu na wɔ, te feliŋ ŋon nɔɔ yɔkɔsewɔ. Nombia kɛŋa doo ɔ kaseela baŋ nɔɔ nideli. 52Yesu ka mo bodobodose anoŋ kpala balaŋ kakpoŋse banoŋ baŋ nɛ, ɔ kaseela baŋ te nyii ka asɛɛ ya, nawolo nyi na be sɛɛ be ta gyeŋa walaŋ ŋon dinɔɔ Yesu yɛɛ ya.
Yesu kekyɔ kaweese Genesareti tɛɛle man
53Keŋte ba toŋa boo keŋ gyu Genesareti tɛɛle man, te be kpaŋa ba degbele keŋ botɔɔ. 54Be ka betaa lee degbele keŋ man pɛ, te balaŋ naa Yesu te ba gyeŋawɔ nyi ŋon ŋonaŋ. 55Mena dɔɔ balaŋ yekiiwɔ lee tɛɛle kenaŋ yenaŋ kamasɛ man kɔŋ ɔ gyaŋ. Yenaŋ kamasɛ keŋ be nyii nyi Yesu kyaa na, bɛɛ kɔŋ na ba seele be kaweesetena ba afoŋoŋse dɔɔ bɛɛ kɔŋ botɔɔ. 56Te akuraase yaa donɔɔse kamasɛ ŋan man Yesu de gyu nɛ, balaŋ na mo be kaweesetena kaa see abɔntere man, na ba te waase e nyi waa yela kaweesetena baŋ ka mo be nyiŋmaase tina ɔ kegba nɔɔbii paŋpaŋ bo gba. Te baŋ pou bɔɔ tina ɔ kegba keŋ nɛ, wose yɛɛ wɔ doŋ.
7Farasiitena na Gyudatena mmaraa wolala kolosi be naanaɔ kesila wose man nombia
1Wee daale nɛ, Farasiitena na Gyudatena mmaraa wolala baale baŋ bɔɔ lee Gyerusalɛm donɔɔ man nɛ, kaa yilaawɔ Yesu gyaŋ. 2Botɔɔ te be naawɔ nyi, ɔ kaseela baŋ baale te faafo be nyiŋmaase ŋgba mena keŋ ba beneŋ amanberɛse na wola wɔ nɛ ya pɛte bee dii. 3Nawolo nyi Farasiitena na Gyudatena baŋ pou bee tina ba beneŋ amanberɛse ŋan yela ya. Mena dɔɔ nyi akpaa ba te faafo be nyiŋmaase ŋgba mena keŋ be naanaɔ be yako see ya na bɔɔ ne dii ya. 4Mena ke mɔ te akpaa ba lee kebu man kɔŋ na, bɛɛ saase ba wose pɛte baa di weenɛɛ. Ba beneŋ amanberɛse boe nideli. Be dana gbɛɛneŋ ŋan bɛɛ mo saase ba leenɔɔse na tasase na osuŋse mɔ. 5Mena dɔɔ Farasiitena na Gyudatena mmaraa wolala baŋ bɔɔse Yesu nyiaa, “Weera dɔɔ te n kaseela baŋ bee di da beneŋ amanberɛse dɔɔ ya? Nawolo nyi bɔɔ ne faafo be nyiŋmaase ŋgba mena keŋ da beneŋ amanberɛ nawolo nɛ pɛ baa di ya!” 6Keŋte Yesu tiranɔɔ fa wɔ nyiaa, “Ɛ ne yɛɛ ɛ wose ŋgba ɛ yɛɛ balaŋ kpaakpaawɔ nɛ, mɔna ɛ na beo ɛ wose bo. Ɛ nombia ŋan Wurubuarɛ be tɛɛ ɔ dekpeŋkpeŋgyɔɔre Yesaya dɔɔ yako ɔ nombia aŋmaraseŋ see ŋan man nɛ yɛɛ ampaŋ. Ɔ yakowɔ nyiaa,
‘Wurubuarɛ kpa, balaŋ kɛwɔ dana be nɔɔ bo bɛɛ yako nyi bee bu maŋ,
mɔna be konɔɔse man na bɔɔ na mo maŋ yɛɛ kolo ya.
7Bɛɛ som maŋ bo yakaa,
nawolo nyi mmaraase ŋan denibalaŋ be yɛɛ nɛ
te be dana bɛɛ wola balaŋ nombia.’
8Ɛ te tina Wurubuarɛ mmaraase ŋan yela, te ɛ dana ɛ beneŋ amanberɛse ŋan balaŋ na wolo nɛ man.” 9Keŋte Yesu besewɔ yako wɔ nyiaa, “Ɛ gyeŋ adao gbɛɛneŋ ŋan ɛ na mo bɛɛ Wurubuarɛ nombia ŋan, na ɛ ke nyiŋ di ɛ beneŋ amanberɛse ŋan dɔɔ. 10Nawolo nyi gyaŋgba keŋ de naana Mosesi yakowɔ Wurubuarɛ mmaraase ŋan man nyiaa, ‘Bu n kya na naa, te walaŋ kamasɛ ŋon ɔ kolosi nombiakumɛɛ tia ɔ kya yaa ɔ naa na, kaboena nyi baa ko e.’ 11Mɔna ɛmɛɛ ne yako nyiaa, ‘Akpaa ŋolo de yako ɔ kya yaa ɔ naa nyi, “Kpene keŋ nafɔ me dana maa mo kyɔ neŋ nɛ yɛɛ Koriban ke.” ’ (Koriban kei nawolo nyi, kpene keŋ yɛɛ Wurubuarɛ wui). 12Dekɔŋ mena na, ɛ bɛɛ tekaa fa ɔtenate gbɛɛ waa yɛɛ kolo fa ɔ kya yaa ɔ naa ya. 13Mena yaa ɛ na mo ɛ beneŋ amanberɛse ŋan wɔlɛɛ Wurubuarɛ nombia ŋan, te ɛ yɛɛ ŋa see ɛ bia mɔ. Te ɛ ne yɛɛ nombia burum ŋan ŋe yɛɛ ŋgba kɛŋa dinɔɔ nɛ kpu.”
Kpene keŋ ne yɛɛ walaŋ ayimɛɛ
14Kenaŋ wɔle nɛ, Yesu besewɔ baake balaŋ baŋ pou kaa yilaa ɔ gyaŋ te ɔ yako wɔ nyiaa, “Ɛ popou ɛ tei maŋ, na ɛ ke nyii nombia kɛŋa man nideli. 15Kolo be kyaa keŋ ke da lee yenaŋ gyoo walaŋ wose man na, ke gyae ke tale yɛɛ e ayimɛɛ ya. Mɔna kpene keŋ na lee walaŋ man kɔŋ nɛ, keŋ ne yɛɛ na e ayimɛɛ. 16Walaŋ kamasɛ ŋon ɔ dana deŋele anenyiiŋ dei nɛ, waa see deŋele na waa nyii.” 17Yesu ka lee balaŋ baŋ man gyu dekpaŋalaŋ man nɛ, ɔ kaseela baŋ bɔɔse e dudu keŋ asɛɛ. 18Botɔɔ te ɔ bɔɔse wɔ nyiaa, “Mena dɔɔ ɛmɛɛ mɔ bee nyii nombia asɛɛ yee? Ɛ ba gyeŋ nyi kpene kamasɛ keŋ na lee yenaŋ gyoo walaŋ wose man na, ke bɛɛ yɛɛ e ayimɛɛ yee? 19Ɛ ba gyeŋ nyi na ɔ konɔɔ man te ŋee gyu ka gyoo yee? Ŋee gyu bo ka gyoo ɔ dubulu man, na ta lee ɔ wose man.” Yesu ke yako kei nɛ, na ɔ nawolo baa nyi weenɛɛ kamasɛ dei na kedi. 20Keŋte Yesu yako wɔ nyiaa, “Kpene kamasɛ keŋ na lee walaŋ konɔɔ man nɛ, keŋ ne yɛɛ na e ayimɛɛ. 21Nawolo nyi walaŋ konɔɔ man te nombiakumɛɛ pou na lee. Mena abɔɔ kɛŋa ŋaale yɛna, kafoŋ na ŋmɛɛleŋ na balaŋ kako na yale kewɔlɛɛ, 22na sibii na nombiakumɛɛ keyɛɛ, na kabeo na kewɔlɛɛ nombia na balaŋ kekɔla, na nombiakumɛɛ ka mo gyakaa balaŋ dɔɔ, na wose kegate adido na diyiŋ nombia. 23Nombiakumɛɛ kɛŋa pou na lee bo walaŋ konɔɔ man, te ŋan ne yɛɛ na e ayimɛɛ.”
Siria alo ŋolo ke lɛɛ Yesu di
24Lee botɔɔ te Yesu korowɔ gyu Tae na Sidɔn donɔɔse ŋan ŋe yɛɛ Iseraetena donɔɔse ŋa nɛ yenaŋ. Te ɔ ka gyoowɔ dekpaŋalaŋ daale man keŋ ɔ te gyae nyi ŋolo ka gyeŋ nyi ɔ kyaa botɔɔ ya, mɔna balaŋ naa e. 25Te alo ŋolo ŋon feliŋkum doo ɔ bu alebubii man ka betaa nyii nyi Yesu kyaa botɔɔ nɛ, te ɔ kaa buŋawɔ ɔ nawɔɔ tɛɛ. 26Na alo ŋonaŋ yɛɛ Giriki alo e, te ba lola e bo Fonisia keŋ ke kyaa Siria tɛɛle man nɛ. Keŋte ɔ sola Yesu nyi waa gegi feliŋkum keŋ lee ɔ bu ŋon man. 27Botɔɔ te Yesu bɔɔse e nyiaa, “Nyi n dana bia na, n ke sɛɛ mo be weenɛɛ fa babaase? Koa, n ke taŋgbɛɛ mo weenɛɛ ŋan fa bia kedi pɛ. Te akpaa be dii kaase na, pɛna na n ka mo fa babaase.” 28Keŋte alo ŋon mɔ yako e nyiaa, “Ayi, me Gbeŋgyoo, doo mena. Mɔ babaase baa tale fiu weenɛɛ ŋan bia ne dii te ŋɛɛ yale tɛɛle man nɛ di.” 29Botɔɔ te Yesu yako alo ŋon nyiaa, “Nɔɔ keŋ n be tiri fa maŋ nɛ dɔɔ ta, feliŋkum keŋ ta lee n bu alebubii ŋon man.” 30Alo ŋon ka lee botɔɔ gyu ɔ dɛɛ nɛ, te ɔ kenaawɔ nyi ɔ bu ŋon doo mpa dɔɔ na feliŋkum keŋ ta lee ɔ man.
Yesu kekyɔ omumuu ŋolo kawee
31Yesu ka lee Tae donɔɔ man nɛ, ɔ tɛɛwɔ Sidɔn donɔɔ man ka lee Galelia boo nɔɔ nɔɔ kɔŋ donɔɔse kufu ŋaale tɛɛle man. 32Keŋte balaŋ baale moo balee ŋolo ŋon ɔ deŋela be tɔɔ te ɔ bɛɛ tale kolosi nideli ya nɛ kɔŋ Yesu gyaŋ. Te ba sola e nyi waa mo ɔ nyiŋmaa gyakaa ɔ dɔɔ, na waa kyɔ e ɔ kawee. 33Botɔɔ te Yesu moo kaweete ŋon lee balaŋ baŋ man gyu yenaŋ. Te ɔ moo ɔ nyiŋmaasebia do kaweete ŋon deŋela man, te ɔ tɔɔ nɔɔloŋ mo tina ɔ laakem. 34Te Yesu kɛɛ adido te ɔ lee weesɛɛ te ɔ yako e nyiaa, “Efata!” Keŋ nawolo nyi toro! 35Debokenaŋ man te ɔ deŋela torowɔ te ɔ laakem booliwɔ, te ɔ talewɔ kolosi nideli. 36Keŋte Yesu faree balaŋ baŋ nideli nyi be na yako walaŋ kamasɛ ya. Mɔna keŋ na ɔ ke faree wɔ koraŋ nɛ, keŋ gba te be yela balaŋ nyiiwɔ beiŋ. 37Balaŋ baŋ wose yeŋawɔ nideli te be yakowɔ nyiaa, “Yesu te yɛɛ kpene kamasɛ nideli. Ɔ te yela deŋela atɔɔsatena ne nyii dei, te omumuuse mɔ ne kolosi.”
8Yesu kefa balaŋ kakpoŋse banaara (4000) weenɛɛ
1Debaŋ daale bela nɛ, balaŋ burum baale besewɔ kɔŋ kaa yilaa Yesu gyaŋ. Na bɔɔ dana kolo baa di ya, te Yesu baake ɔ kaseela baŋ kɔŋ ɔ gyaŋ yako wɔ nyiaa, 2“Balaŋ kɛwɔ nombia dana maŋ waraŋase. Nawolo nyi gyɛŋ weeya kpaakpaa atooro yaa ŋgba be kyaa me gyaŋ, te kolo be doo baa di ya nɛ. 3Nyi akpaa me lɔ wɔ gbɛɛ na tanam na, be sia gyae kaa biri wɔ gbɛɛnaa man. Nawolo nyi be man baale lee lemlem” 4Botɔɔ te ɔ kaseela baŋ bɔɔse e nyiaa, “Aleŋ te walaŋ waa nyiŋ weenɛɛ depampaa kei dɔɔ na ka yee mena balaŋ burum kɛwɔ?” 5Keŋte Yesu bɔɔse wɔ nyiaa, “Bodobodose aŋmoŋ te ɛ dana?” Te be yako e nyi be dana bodobodose nyetooro. 6Te Yesu yela balaŋ baŋ kyakeewɔ tɛɛle man, te ɔ moo bodobodose nyetooro ŋan te ɔ fanewɔ fa Wurubuarɛ karaŋ, te ɔ kɛrɛɛ ŋa mo fa ɔ kaseela baŋ nyi baa mo kpɛlɛɛ balaŋ baŋ. Keŋte baŋ mɔ moo ŋa kpɛlɛɛ balaŋ baŋ. 7Na ɔ kaseela baŋ dana kpebia kyomii baale mɔ. Te Yesu moo kpebia baŋ mɔ te ɔ fanewɔ fa Wurubuarɛ karaŋ te ɔ moo ŋa fa wɔ nyi baa mo kpɛlɛɛ fa balaŋ baŋ. 8Balaŋ baŋ pou diiwɔ baa nideli. Kenaŋ wɔle te ɔ kaseela baŋ tɔɔsee buruburu akaŋ ŋan na, be nyiŋa doŋatɔɔse nyetooro. 9Balaŋ baŋ bɔɔ di weenɛɛ ŋan nɛ, be man baala yɛɛ balaŋ kakpoŋse banaara (4000). Yesu ke lɔ balaŋ baŋ gbɛɛ nɛ, 10te ŋon na ɔ kaseela baŋ gyoowɔ degbele man gyu Dalimanuta tɛɛle man.
Farasiitena ne gyae nyi Yesu waa yɛɛ gyakoloŋ nombia wola wɔ
11Keŋte Farasiitena baale kɔŋawɔ Yesu gyaŋ bɛɛ bɔɔse e nombia na baa mo teese ɔ nɔɔ man. Be yako e nyi waa yɛɛ gyakoloŋ nombia na kawola nyi ɔ lee Wurubuarɛ gyaŋ ampaŋ. 12Botɔɔ te Yesu lee weesɛɛ ɔ man te ɔ yako wɔ nyiaa, “Woŋ dɔɔ te ɛmɛɛ gyɛŋ wee kei balaŋ ne gyae nyi maa yɛɛ gyakoloŋ nombia wola ŋon? Ampaŋ yaa mɛɛ yako ŋon nyiaa, mɔɔ gyae maa yɛɛ gyakoloŋ nombia wola ŋon ya.” 13Keŋte Yesu leewɔ balaŋ baŋ gyaŋ, te ɔ moo degbele toŋ gyu boo keŋ diŋgyiŋ.
Yesu kefaree ɔ kaseela lee Farasiitena na Herodetena wose man
14Yesu na ɔ kaseela baŋ kee gyu nɛ, na ɔ kaseela baŋ te wolee be ta mo bodobodo ŋaale tela kpu na dokoloŋ keŋ doo ba degbele keŋ man nɛ ya. 15Te Yesu faree ɔ kaseela baŋ nyiaa, “Ɛ kɛɛ ɛ wose man nideli lee Farasiitena na Herodetena wose man. Nawolo nyi be dinɔɔ yɛɛ ŋgba tee keŋ bɛɛ mo do bodobodo man te kɛɛ koro nɛ.” 16Botɔɔ te ɔ kaseela baŋ yako dɔŋa nyiaa, “Keŋ de ta mo bodobodo tela ya dɔɔ te ɔ ne yako mena nɛ.” 17Yesu ka gyeŋ kpene keŋ bɛɛ yako nɛ te ɔ bɔɔse wɔ nyiaa, “Weera dɔɔ te ɛ ne kolosi nyi ɛ ta mo bodobodo tela ya? Mena dɔɔ ɛ ta gyeŋa ta nombia man yee? Ya agyueŋse man ta toro ta yee? 18Ɛ dana sia nɛ, ɛ bɛɛ naa yee? Te ɛ dana deŋela mɔ nɛ, ɛ bee nyii nombia yee? Ɛ bɛɛ tɔɔse nombia yee? 19Debaŋ keŋ mɔɔ kɛrɛɛ bodobodose anoŋ ŋan kpɛlɛɛ balaŋ kakpoŋse banoŋ baŋ te bɔɔ dii baa nɛ, doŋatɔɔse aŋmoŋ te ɛ tɔɔsee buruburu akaŋ ŋan wulu?” Keŋte be tiranɔɔ nyi, “Doŋatɔɔse kufu ala.” 20Te Yesu besewɔ bɔɔse wɔ nyiaa, “Debaŋ keŋ mɔ kɛrɛɛ bodobodose nyetooro ŋan kpɛlɛɛ balaŋ kakpoŋse banaara (4000) baŋ te bɔɔ dii baa nɛ, doŋatɔɔse aŋmoŋ te ɛ tɔɔsee buruburu akaŋ ŋan wulu?” Keŋte be tiranɔɔ nyi, “Doŋatɔɔse nyetooro.” 21Botɔɔ te Yesu bɔɔse wɔ nyi, “Ɛ sɛɛ ɛ te nyii ta nombia ŋan man yee?”
Yesu kekyɔ siayɛlɛɛsate ŋolo
22Yesu na ɔ kaseela baŋ ke kɔŋ Bɛtesaida donɔɔ man nɛ, te balaŋ baale moo siayɛlɛɛsate ŋolo kɔŋ ɔ gyaŋ te ba waase e nyi waa mo ɔ nyiŋmaa tina e na ɔ sia ke gyuusu. 23Botɔɔ te Yesu kyaŋa siayɛlɛɛsate ŋon nyiŋmaa man te ɔ moo e lee donɔɔ keŋ man, te ɔ tɔɔ nɔɔloŋ woli ɔ sia te ɔ moo ɔ nyiŋmaa gyakaa ɔ dɔɔ te ɔ bɔɔse e nyiaa, “N ne naa kolo?” 24Keŋte balee ŋon gyinaa ɔ sia kɛɛ adido te ɔ yakowɔ nyiaa, “Mɛɛ naa balaŋ, mɔna be yɛɛ ŋgba daase ne tɛɛ la nɛ.” 25Te Yesu besewɔ mo ɔ nyiŋmaa tina balee ŋon sia bela. Keŋte ɔ sia gyuusuwɔ, te ɔ naa kpene kamasɛ nideli. 26Botɔɔ te Yesu lɔɔ balee ŋon gbɛɛ te ɔ faree e nyiaa, “Na bese gyu donɔɔ keŋ man bela ya. Ta gyu n dɛɛ.”
Pita kpa Yesu yɛna nyeelɛɛre ŋon
27Kenaŋ wɔle te Yesu na ɔ kaseela baŋ gyuu donɔɔse ŋan ŋe kyaa benaa na Kaesaria Filipi donɔɔ keŋ nɛ. Be kee gyu keŋ nɛ te ɔ bɔɔse ɔ kaseela baŋ nyiaa, “Balaŋ ne kolosi ma wose man nombia na, be kpa maŋ yɛna amɔ?” 28Botɔɔ te ɔ kaseela baŋ tiranɔɔ nyi, “Baale kpa nyaŋ yɛna Gyɔn Wurubuarɛ loŋsɔɔre ŋon, baale mɔ kpa nyaŋ yɛna Wurubuarɛ dekpeŋkpeŋgyɔɔre Elia, te baale mɔ kpa n yɛɛ Wurubuarɛ akpeŋkpeŋgyɔɔra baŋ man ŋolo e.” 29Keŋte Yesu bɔɔse wɔ nyiaa, “Ɛmɛɛ mɔ de? Ɛ kpa maŋ yɛna amɔ?” Botɔɔ te Pita tiranɔɔ nyiaa, “Nyaŋ yɛna Kristo, nyeelɛɛre ŋon Wurubuarɛ be yako see nyi waa kɔŋ nɛ” 30Botɔɔ te Yesu faree wɔ nyi be na yako ɔ wose man nombia fa ŋolo na ŋolo ya.
Yesu kekolosi lee ɔ yeŋ na ɔ kefoŋ wose man
31Kenaŋ wɔle te Yesu fiasɛɛ ɔ na wola ɔ kaseela baŋ nombia nyiaa, “Kaboena nyi maŋ Deniwalaŋ Bu ŋon maa naa diyem nideli, na Gyudatena kegyiise na Wurubuarɛ saese kegyiise na Gyudatena mmaraa wolala baŋ ke bɛɛ maŋ nyi na maŋ yɛna nyeelɛɛre ŋon ya. Baa ko maŋ, mɔ weeya atoorote keŋ na maa foŋ lee yeŋ man.” 32Yesu ka toro nombia kɛŋa yako fa ɔ kaseela baŋ nɛ, te Pita moo e lee yenaŋ te ɔ faree e nyi ɔ na kolosi mena ya. 33Botɔɔ te Yesu gɛɛsewɔ kɛɛ ɔ kaseela baŋ te ɔ fae Pita nyiaa, “Ta lee me gyaŋ, ɔbɔnsam! Na Wurubuarɛ kegyaebii te n na gyueŋ ya, mɔna denibalaŋ kegyaebii te n na gyueŋ.”
34Keŋte Yesu baake balaŋ dikpii keŋ na ɔ kaseela baŋ kɔŋ ɔ gyaŋ te ɔ yako wɔ nyiaa, “Akpaa ŋolo ne gyae waa sila maŋ na ɔ na yɛɛ kpene keŋ ŋon gbagba ne gyae ya. Mɔna waa mo ɔ ɔpaŋdaŋ keŋ seele, na waa sila maŋ. 35Nawolo nyi walaŋ kamasɛ ŋon ɔ ne gyae waa lɛɛ ŋon gbagba nyeedoŋ na, ke gyae ka lee ɔ nyiŋmaa man. Te walaŋ kamasɛ ŋon ɔ nyeedoŋ da lee ɔ nyiŋmaa man lee maŋ Yesu na me nombia dɔɔ nɛ, waa bese nyiŋ ke. 36Akpaa ŋolo de nyiŋ tɛɛle kei dɔɔ abɔɔ pou te ɔ nyeedoŋ da lee ɔ nyiŋmaa man na, woŋ tɔnɔɔ te waa nyiŋ? 37Yaa woŋ te walaŋ waa tale mo kyɛɛkee na ɔ nyeedoŋ? 38Akpaa maŋ Yesu na me nombia de yɛɛ ŋolo desɛŋ gyɛŋ wee kei balaŋ baŋ bɔɔ besena be wɔle tee Wurubuarɛ te be yɛɛ nombiakumɛɛyɛɛrawɔ nɛ siaman na, kenaŋ na wee keŋ maŋ Deniwalaŋ Bu ŋon maa bese kɔŋ daa na me kya Wurubuarɛ na Wurubuarɛ kpilala baŋ gyoorobiiri man nɛ, walaŋ ŋonaŋ mɔ nombia gyae ke yɛɛ maŋ desɛŋ.”
91Keŋte Yesu besewɔ yako wɔ nyiaa, “Ampaŋ yaa mɛɛ yako ŋon nyi ɛ man baale kyaa kɛbo kei keŋ bɔɔ gyae baa yeŋ ya, kelii debaŋ keŋ baa naa Wurubuarɛ gyoori keŋ nyi ka seŋɛɛ na ke doŋ.”
Yesu wose kekyɛɛkee
2Weeya looro wɔle nɛ, Yesu moo Pita na Gyemisi na Gyɔn kpu na ɔ wose te be gyuuwɔ bula dinaa daale dɔɔ baŋ baageŋ. Botɔɔ te Yesu wose kyɛɛkeewɔ be siaman. 3Wa abɔɔ ŋan ɔ doona nɛ bese abɔɔ wolomɛɛ pareparepare, na ŋɛɛ ŋalakee polɛpolɛpolɛ. Ŋa wolosewɔ keŋ nyi, ŋolo be kyaa tɛɛle kei dɔɔ keŋ waa tale faafo kolo na ke ka lee mena ya. 4Keŋte Mosesi na Elia kaa bɛɛwɔ lee be dɔɔ, te be kolosiwɔ na Yesu. 5Botɔɔ te Pita yako Yesu nyiaa, “De Gbeŋgyoo, dei ŋgba daa mɔ be kɔŋ kɛbo nɛ. Yela dɛɛ baŋ kefɛɛse atooro kɛbo. N wui daale, Mosesi wui daale te Elia mɔ wui daale.” 6Na Pita ta gyeŋ kpene waa yako ya, nawolo nyi gyakoloŋ te kyaŋ wɔ gbaa. 7Botɔɔ te ŋɔma kaa wuu be dɔɔ, te be nyii nɔɔwoya ŋaale ŋɔma keŋ man nyiaa, “Kei yɛna me bu ŋon mɛɛ gyae e. Ɛ nyii e.” 8Debokenaŋ man ɔ kaseela batooro baŋ besewɔ kɛɛ na, ba te naa walaŋ kamasɛ kpu na Yesu ya.
9Be ke tisi bula keŋ bɛɛ kɔŋ nɛ Yesu faree wɔ nyi, “Mɔɔ ne gyae nyi ɛ ke yako ŋolo na ŋolo kpene keŋ ɛ be naa nɛ ya, kelii debaŋ keŋ maŋ Deniwalaŋ Bu ŋon maa foŋ lee yeŋ man.” 10Mena dɔɔ nombia ŋan dɔɔwɔ ba nyeeya man na bɛɛ bɔɔse dɔŋa nyiaa, kefoŋ lee yeŋ man kei na wolo baa nyi sena? 11Keŋte be bɔɔse Yesu nyiaa, “Weera dɔɔ te Gyudatena mmaraa wolala baŋ ne yako nyi, kaboena nyi Elia waa kyaŋ gbɛɛ kɔŋ pɛna Kristo ŋon Wurubuarɛ be yako see nyi waa kɔŋ nɛ ke kɔŋ?” 12Te Yesu tiranɔɔ fa wɔ nyiaa, “Ke yɛɛ ampaŋ nyi Elia waa taŋgbɛɛ nyeelɛɛre ŋon kɔŋ, na ɔ kaa desina kpene kamasɛ see nideli. Wurubuarɛ nombia aŋmaraseŋ see ŋan besewɔ yako yenaŋ daale lee Deniwalaŋ Bu ŋon wose man nyiaa, kaboena nyi waa naa diyem nideli na baa bɛɛ e nyi na ŋon yɛna nyeelɛɛre ŋon ya. Weera dɔɔ te be ŋmarase mena nombia kɛŋa? 13Mɔ mɛɛ yako ŋon baa nyiaa, Elia taŋ kekɔŋ te balaŋ yɛɛ e kpene kamasɛ keŋ be gyae ŋgba mena keŋ Wurubuarɛ nombia aŋmaraseŋ see be yako lee ɔ wose man nɛ.”
Yesu kekyɔ tobaale ŋon ɔ na wee keleuleuse nɛ
14Ba ke kɔŋ ɔ kaseela akaŋ baŋ gyaŋ nɛ, be naa balaŋ burum te yilaa kilisi wɔ. Na Gyudatena mmaraa wolala baŋ, na ɔ kaseela baŋ ne wɔŋee nombia ŋaale. 15Balaŋ baŋ pou ke gyɔ sibii naa Yesu nɛ, doo be nɔɔ te be yeuwɔ ke gyaŋee na e te ba doo e nɔɔ. 16Botɔɔ te Yesu bɔɔse ɔ kaseela baŋ nyiaa, “Woŋ nombia yaa ɛmɛɛ na wɔ ne wɔŋee?” 17Keŋte balaŋ baŋ man ŋolo tiranɔɔ nyiaa, “De Gbeŋgyoo, ma moo me bu tobaale ŋon feliŋkum doo ɔ man, te keŋ dɔɔ ɔ bɛɛ tale kolosi ya nɛ baa kɔna neŋ nyi nya kyɔ. 18Debaŋ kamasɛ keŋ ka de kɔŋ ɔ dɔɔ nɛ, ne fuŋ e lɔ tɛɛle man. Afofose na lee ɔ nɔɔman, na ɔ ne tao ɔ kela na ɔ te kem. Me yako n kaseela baŋ nyi baa gegi feliŋkum keŋ lee ɔ man, mɔna ba te tale ya.” 19Botɔɔ te Yesu yako wɔ nyiaa, “Ao! Ɛmɛɛ gyɛŋ balaŋ baŋ ɛ bɛɛ lɛɛ Wurubuarɛ di ya. Weeya aŋmoŋ yaa ɛ ne gyae nyi maa nyiŋ konɔɔ kyaa ɛ gyaŋ, pɛna ɛ ke lɛɛ maŋ di? Ɛ mo bu ŋon kɔna maŋ.” 20Mena dɔɔ ba moo tobaale ŋon kɔna Yesu. Feliŋkum keŋ kena Yesu nɛ, debokenaŋ man te ke yela bu ŋon keŋawɔ ŋgba keleuleuse kyaŋa na e nɛ. Bu ŋon leewɔ yala tɛɛle man, na ɔ ne biliŋi gyu kɔŋ, na afofose na lee ɔ nɔɔman. 21Botɔɔ te Yesu bɔɔse bu ŋon ɔ kya nyiaa, “Weeya aŋmoŋ yaa ŋgba kawee kei ba gyoo e nɛ?” Keŋte balee ŋon tiranɔɔ nyiaa, “Lee naŋ ɔ biatɛɛ. 22Kawee keŋ ne tale fuŋ e do boalaŋ yaa loŋ man yeŋ yeŋ wui. Nyi akpaa n ke tale yɛɛ kolo na, wii de waraŋase na n ke kyɔ daa.” 23Keŋte Yesu bɔɔse e nyi, “N ne bɔɔse maŋ nyi maa tale nɛ, nafɔ nyaŋ gbagba nyaŋ ke tale, nyi akpaa n lɛɛ maŋ di na. Nawolo nyi walaŋ kamasɛ ŋon ɔ ne lɛɛ Wurubuarɛ di nɛ, kpene kamasɛ ne dee fa e.” 24Debokenaŋ man te bu ŋon ɔ kya fae yeesa yako nyiaa, “Mɛɛ lɛɛ di. Kyɔ maŋ na maa lɛɛ neŋ di kpu nideli.” 25Yesu kena nyi balaŋ te yeu bɛɛ kɔŋ botɔɔ nɛ, ɔ faree feliŋkum keŋ nyiaa, “Nyaŋ deŋela atɔɔsa na omumuu feliŋkum, mɛɛ yako ŋon nyi ɛ lee ɔ man. Lee gyɛŋ ne gyu, ɛ na tekaa kaa gyoo ɔ man bela ya.” 26Botɔɔ te feliŋkum keŋ fae yeesa te ke wosi bu ŋon nideli ŋgba keleuleu weere nɛ, te ka leewɔ ɔ man laŋ. Na bu ŋon doo tɛɛle man ŋgba ɔ yeŋae nɛ, mena dɔɔ balaŋ burum kpa ɔ ta yem. 27Keŋte Yesu kyaŋa bu nyiŋmaa man gate e seŋ ɔ nawɔɔ dɔɔ, te ɔ seŋawɔ.
28Kenaŋ wɔle Yesu ka gyoo deni man nɛ, ɔ kaseela baŋ bɔɔse e deni man nyiaa, “Woŋ dɔɔ te daa te tale gegi feliŋkum keŋ lee bu ŋon man ya?” 29Botɔɔ te Yesu yako wɔ nyiaa, “Nyi akpaa ɛ te fane fa Wurubuarɛ nideli ya nɛ, ɛ be gyae ɛ ke tale gegi mena feliŋkum kei dinɔɔ ya.”
Yesu kekolosi ɔ yeŋ wose man bela
30Be ka lee botɔɔ nɛ, be tɛɛwɔ na Galelia tɛɛle man. Na Yesu te gyae nyi walaŋ kamasɛ ka gyeŋ botɔɔ keŋ be kyaa ya. 31Nawolo nyi na ɔ na wola ɔ kaseela baŋ nombia. Keŋte ɔ yako wɔ nyiaa, “Baa lese maŋ Deniwalaŋ Bu ŋon fa balaŋ na baa ko, mɔ weeya atoorote keŋ nɛ maa foŋ lee yeŋ man.” 32Mɔna ɔ kaseela baŋ te nyii keŋ ɔ be yako nɛ man ya, te be yee mena keŋ baa bɔɔse e nombia ŋenaŋ man.
Amɔte kela na ɔ dɔɔ Wurubuarɛ gyoori keŋ man?
33Kenaŋ wɔle te be kɔŋawɔ Kapanum donɔɔ man. Be ke gyu dɛɛ nɛ te ɔ bɔɔse ɔ kaseela baŋ nyiaa, “Woŋ aŋmaareŋ yaa ɛ ne lɛɛ gbɛɛnaa man nɛ?” 34Mɔna be man ŋolo te tale kolosi ya. Nawolo nyi gbɛɛnaa man nɛ na bɛɛ lɛɛ aŋmaareŋ nyi be man woŋti kela na ɔ dɔɔ. 35Botɔɔ te Yesu tisiwɔ kyaa te ɔ baake ɔ kaseela kufu bala baŋ yako wɔ nyiaa, “Akpaa ŋolo ne gyae nyi waa yɛɛ siamante nɛ, kaboena nyi waa yɔkɔse ɔ wose ŋgba biikyaa nɛ, na waa som ɛ popou.” 36Botɔɔ te ɔ moo biikyaabii ŋolo kaa seŋ ba nsana, te ɔ pukaa e te ɔ yako wɔ nyiaa, 37“Walaŋ kamasɛ ŋon ɔ lɛɛ biikyaabii kei dinɔɔ ma yele man na ɔ te lɛɛ maŋ, te ŋon ɔ lɛɛ maŋ na ɔ te lɛɛ ŋon ɔ be kpila maŋ nɛ.”
Balee ŋolo moo Yesu yele ɔ ne gegi feliŋkumɛɛ
38Botɔɔ te Gyɔn yako Yesu nyiaa, “De Gbeŋgyoo, de naa balee ŋolo na ɔ ne gegi feliŋkumɛɛ lee n yele man te de tɔɔ e, nawolo nyi ɔ be kpuɛ de man ya.” 39Keŋte Yesu yako wɔ nyiaa, “Ɛ na tɔ e gbɛɛ ya. Nawolo nyi ŋolo be kyaa keŋ waa mo ma yele yɛɛ gyakoloŋ nombia, na waa bese kolosi ma wose man nombiikum debokenaŋ man ya. 40Nawolo nyi walaŋ kamasɛ ŋon ɔ bee yoo na daa ya nɛ, na ɔ kpuɛ na daa. 41Ampaŋ yaa mɛɛ yako ŋon nyiaa, walaŋ kamasɛ ŋon ɔ fa ŋon loŋ leenɔɔ tɔɔ nyi keŋ ɛ yɛɛ maŋ Kristo balaŋwɔ dɔɔ nɛ, Wurubuarɛ waa tɔ ɔtenate kom.”
Kpene keŋ ne yele walaŋ ne yɛɛ dukum
42“Walaŋ kamasɛ ŋon ɔ yeli bia buruburu kɛwɔ baŋ bɔɔ lɛɛ maŋ di nɛ man ŋolo de yɛɛ dukum nɛ, kenaŋ na nyi akpaa ba mo boe dinaa dinaa kpaŋ ɔ wɔŋe man, te be fuŋ e do ɛpo man na dei kela. 43Nyi akpaa n nyiŋmaa ne yele la te n ne yɛɛ dukum na, kara ke leki. Nawolo nyi dei nyi nya lee kadeŋ na n gyoo Wurubuarɛ gyoori keŋ man, kela keŋ n ka mo nyiŋmaase ala ka gyoo boalaŋ keŋ ke bɛɛ yem ya nɛ man. 44Nawolo nyi feelɛɛ baŋ bɛɛ gyoo balaŋ botɔɔ nɛ bɔɔ na yem ya, te boalaŋ keŋ mɔ bɛɛ yem korakora ya. 45Te akpaa n nae ne yele la te n ne yɛɛ dukum na kara ke leki. Nawolo nyi dei nyi nya mo nae dokoloŋ gyoo Wurubuarɛ gyoori keŋ man, kela nyi baa mo neŋ na n nawɔɔ ala ka do boalaŋ keŋ ke bɛɛ yem ya nɛ man. 46Nawolo nyi feelɛɛ baŋ bɛɛ gyoo balaŋ botɔɔ nɛ bɔɔ na yem ya, te boalaŋ keŋ mɔ bɛɛ yem korakora ya. 47Te akpaa n sibii ne yele la te n ne yɛɛ dukum na kulu ke leki. Nawolo nyi dei nyi nya mo sibii dokoloŋ gyoo Wurubuarɛ gyoori keŋ man, kela nyi baa mo neŋ na n sia ala ka do boalaŋ keŋ ke bɛɛ yem ya nɛ man. 48Nawolo nyi feelɛɛ baŋ bɛɛ gyoo balaŋ botɔɔ nɛ bɔɔ na yem ya, te boalaŋ keŋ mɔ bɛɛ yem korakora ya. 49Wurubuarɛ waa mo boalaŋ desina walaŋ kamasɛ, ŋgba mena keŋ bɛɛ mo yabia do kolo man te ke bɛɛ wɔlɛɛ ya nɛ. 50Yabia dei, mɔna akpaa ka gyoŋ da lee ke man na, sena te ɛ ke yɛɛ na ka gyoŋ keŋ ka bese kaa gyoo ke man bela? Ɛ yela ɛ nombia ayɛɛsa ke yɛɛ gyoŋ ŋgba yabia nɛ, na ɛ ke kyaa na dɔŋa wosefɛɛreŋ man.”
10Yesu kawola lee yale kebɛɛ wose man
1Yesu ka lee botɔɔ nɛ, ɔ gyuuwɔ Gyudia tɛɛle keŋ ke kyaa Gyɔɔdan boo keŋ diŋgyiŋ nɛ. Balaŋ burum besewɔ kaa wuu ɔ dɔɔ botɔɔ, te ɔ wola wɔ nombia ŋgba mena keŋ ɔ ne kyaa wola wɔ nɛ. 2Keŋte Farasiitena baale kɔŋawɔ be kaa teese ɔ nɔɔman te be bɔɔse e nyiaa, “Da mmaraa ne fa daa gbɛɛ nyi ŋolo waa tale bɛɛ ɔ wɛɛle?” 3Botɔɔ te Yesu bɔɔse wɔ nyiaa, “Sena te de naana Mosesi yako ŋon nyi yaa yɛɛ?” 4Keŋte be yako e nyi, “De naana Mosesi faa gbɛɛ nyi baale waa tale ŋmarase yale kebɛɛ tɔne keŋ nawolo nyi ɔ te bɛɛ ɔ wɛɛle nɛ, pɛna waa bɛɛ e” 5Te Yesu yako wɔ nyiaa, “Ɛ konɔɔyuŋ dɔɔ te Mosesi yɛɛ mena mmaraa kenaŋ fa ŋon. 6Nawolo nyi lee kewalaŋ keŋ nɛ, ‘Alo na baale te Wurubuarɛ yɛɛwɔ.’ 7‘Lee kei dɔɔ baale waa tina ɔ kya na ɔ naa yela na ŋon na ɔ wɛɛle kaa bom, 8na ŋon na ɔ wɛɛle ka bese walaŋ dokoloŋ.’ Mena dɔɔ be ta tekaa yɛɛ kpookpoo ya, mɔna be ta bese walaŋ dokoloŋ. 9Lee mena dɔɔ kpene keŋ Wurubuarɛ ba mo bom yɛɛ ke dokoloŋ nɛ, ŋolo na ŋolo na kpase ke man ya.”
10Be ke gyu kagyoo deni man bela nɛ, Yesu kaseela baŋ bɔɔse e nombia kɛŋa man. 11Keŋte ɔ tiranɔɔ fa wɔ nyiaa, “Nyi akpaa baale de bɛɛ ɔ wɛɛle te ɔ ke yala alo wɔle nɛ, na yɛɛ yaa ŋgba ɔ lee ɔ wɛɛle ŋon wɔle baa nɛ. 12Te akpaa alo mɔ de bɛɛ ɔ baale te ɔ ke yala baale wɔle nɛ, na yɛɛ yaa ŋgba ŋon mɔ lee ɔ baale wɔle baa nɛ.”
Yesu kehiraa bia
13Botɔɔ te balaŋ moo bia kɔŋ Yesu gyaŋ nyi waa mo ɔ nyiŋmaa gyakaa be dɔɔ. Mɔna ɔ kaseela baŋ ŋmanyaŋ balaŋ baŋ bɔɔ mo bia baŋ kɔŋ nɛ bo. 14Yesu kena mena nɛ, te yɛɛ e gyoŋ ya te ɔ yako wɔ nyiaa, “Ɛ yela bia baŋ kekɔŋ me gyaŋ, ɛ na tɔ wɔ gbɛɛ ya. Nawolo nyi Wurubuarɛ gyoori keŋ yɛɛ balaŋ baŋ bɛɛ yɔkɔse ba wose ŋgba bia kɛwɔ dinɔɔ nɛ wui. 15Ampaŋ yaa mɛɛ yako ŋon nyiaa, walaŋ kamasɛ ŋon ɔ te yɔkɔse ɔ wose do Wurubuarɛ tɛɛ ŋgba biikyaa e ya nɛ, ɔ be gyae waa gyoo Wurubuarɛ gyoori keŋ man korakora ya.” 16Keŋte Yesu kyaŋa bia baŋ nyiŋmaa man te ɔ moo ɔ nyiŋmaa gyakaa be dɔɔ, te ɔ hiraa wɔ.
Kɔbate ŋolo wose man nombia
17Yesu ka mo gbɛɛ ɔ ne gyu nɛ, tobaale ŋolo yeuwɔ kaa buŋ ɔ nawɔɔtɛɛ te ɔ bɔɔse e nyiaa, “Me Gbeŋgyoo kpaakpaa, woŋ te kaboena nyi maa yɛɛ na maa nyiŋ nyeedoŋ kekpaa?” 18Botɔɔ te Yesu bɔɔse e nyiaa, “Woŋ dɔɔ te n ne baake maŋ walaŋ kpaakpaa? Lee Wurubuarɛ wɔle nɛ, walaŋ kamasɛ be kyaa keŋ ɔ yɛɛ walaŋ kpaakpaate e ya.” 19Ŋgba n gyeŋ Wurubuarɛ mmaraase ŋan ne yako nyi, “Na ko walaŋ ya, na lee n baale yaa n wɛɛle wɔle ya, na ŋmɛɛle ya, na kara n dɔɔ nɔɔ ya, na ŋere ŋolo do ya, bu n kya na n naa nɛ?” 20Keŋte balee ŋon mɔ yakowɔ nyiaa “Me Gbeŋgyoo, me wulaa mee di mmaraase kɛŋa pou dɔɔ leenaŋ me biatɛɛ” 21Botɔɔ te Yesu kɛɛ ɔ siaman yididi, na ɔ ne gyae ɔ nombia, mena dɔɔ ɔ yako e nyiaa, “Ta bese ka neŋ kolo dokoloŋ n ke yɛɛ. Gyu ke yɔɔ nya abɔɔ ŋan pou n dana nɛ, na n ka mo kɔba keŋ kpɛlɛɛ ayematena, na n ke kɔŋ kaa sila maŋ. N yɛɛ mena na, n ke nyiŋ abɔɔ kpaakpaa see n wose Wurubuarɛ gyaŋ adido.” 22Tobaale ŋon ke nyii nombia kɛŋa nɛ, ɔ moo waraŋase lee botɔɔ nawolo nyi na ɔ dana ɔ wose nideli.
23Keŋte Yesu kɛɛ balaŋ baŋ gyaŋee te ɔ yako ɔ kaseela baŋ nyiaa, “Dana doŋ fa balaŋ baŋ be dana ba wose nideli nɛ, nyi baa gyoo Wurubuarɛ gyoori keŋ man.” 24Ɔ kaseela baŋ ke nyii nombia kɛŋa nɛ, doo be nɔɔ. Te Yesu besewɔ yako wɔ nyiaa, “Me bia, ŋgba ɛ naa mena keŋ gyae ke yɛɛ doŋ fa balaŋ baŋ be dana ba wose nideli nɛ, nyi baa gyoo Wurubuarɛ gyoori keŋ man. 25Gyae ke yɛɛ doŋ fa balaŋ baŋ be dana ba wose nideli nɛ nyi baa gyoo Wurubuarɛ gyoori keŋ man, kela nyi kurumɔɔ ka gyoo ŋarale bɔɔ man lee.” 26Ɔ kaseela baŋ ke nyii nombia kɛŋa nɛ, besewɔ doo be nɔɔ nideli te be bɔɔse dɔŋa nyiaa, “Nyi nnɛ te doo na, amɔte ne gyae la waa nyiŋ nyeekelɛɛ baa?” 27Te Yesu kɛɛ wɔ yididi yako wɔ nyiaa, “Balaŋ gyaŋ na dana doŋ, mɔna Wurubuarɛ gyaŋ na be dana doŋ ya. Nawolo nyi Wurubuarɛ gyaŋ na, kpene kamasɛ gyae ke tale kɔŋ mena.” 28Botɔɔ te Pita yako Yesu nyiaa, “De Gbeŋgyoo, daa mɔ te tina kpene kamasɛ keŋ de dana nɛ yela, te de silana neŋ.” 29Keŋte Yesu tiranɔɔ fa e nyiaa, “Ampaŋ yaa mɛɛ yako ŋon nyiaa, ɛ man ŋolo be kyaa keŋ ɔ be tina ɔ dekpaŋalaŋ yaa ɔ naabia yaa ɔ desina, yaa ɔ kya yaa ɔ naa yaa ɔ bia yaa ɔ tɛɛlese yela lee maŋ na nyeekelɛɛ nombia ŋan dɔɔ, 30te ɔ be gyae waa bese nyiŋ akpaŋalaŋse na naabia na desina na naa na kya na bia na tɛɛlese akpeŋ sɔŋonoŋ (100) kpu gyɛŋ weeya kɛŋa man ya. Mɔ kayeyɛɛ gyae ke kɔŋ ɔ dɔɔ, na balaŋ kekɔla e kpu. Te kenaŋ wɔle na, waa nyiŋ nyeedoŋ kekpaakekpaa. 31Mɔ balaŋ burum baŋ be yɛɛ siamantenawɔ nɛ baa kaa bese wɔle nyibaŋ, na wɔle nyibaŋ kaa bese siamantena.”
Yesu ka bese kolosi lee ɔ yeŋ wose man
32Lee botɔɔ te Yesu na ɔ kaseela baŋ moo gbɛɛ bee gyu Gyerusalɛm donɔɔ man, na Yesu dɔŋɛɛ la be siaman. Be kee gyu nɛ, ɔ kaseela baŋ wose yeŋa wɔ, te gyakoloŋ mɔ kyaŋa balaŋ baŋ be silana wɔ nɛ. Keŋte ɔ baake ɔ kaseela kufu bala baŋ lee yenaŋ te ɔ yako wɔ kpene keŋ gyae ke kɔŋ ɔ dɔɔ nɛ nyiaa, 33“Ɛ kɛɛ! Dee gyu Gyerusalɛm donɔɔ man baa. Baa lese maŋ Deniwalaŋ Bu ŋon fa Wurubuarɛ saese kegyiise na Gyudatena mmaraa wolala baŋ. Baa di me nombia na baa bu maŋ fɔɔ nyi baa ko maŋ, na baa mo maŋ do balaŋ baŋ ba te yɛɛ Gyudatenawɔ ya nɛ nyiŋmaa man. 34Baa kulu maŋ na baa tɔ nɔɔloŋ woli maŋ, na baa ŋmeree maŋ dambiise na baa ko maŋ. Mɔna weeya atooro wɔle na, maa foŋ lee yeŋ man.”
Sebedeo bia
35Kenaŋ wɔle nɛ, Sebedeo bia Gyemisi na Gyɔn kɔŋawɔ Yesu gyaŋ kaa yako e nyiaa, “De Gbeŋgyoo, dɛɛ gyae nyi kpene kamasɛ keŋ de bɔɔse neŋ na, n ke yɛɛ ke fa daa.” 36Botɔɔ te Yesu bɔɔse wɔ nyi, “Woŋ te ɛ ne gyae nyi maa yɛɛ fa ŋon?” 37Keŋte be yako e nyiaa, “Dɛɛ gyae nyi de man ŋolo ke kyaa n dunoluŋ dɔɔ, na ŋolo mɔ ke kyaa n demena dɔɔ n gyoori keŋ man.” 38Botɔɔ te Yesu yako wɔ nyiaa, “Ɛ ba gyeŋ kpene keŋ ɛ ne bɔɔse nɛ ya. Ɛ ke tale nyiŋ konɔɔ naa diyem keŋ maa naa nɛ, yaa ɛ ke tale gyoo kayeyɛɛ keŋ man maa gyoo nɛ?” 39Keŋte be tiranɔɔ fa e nyi, “Ayi, dɛɛ tale.” Te Yesu yako wɔ nyiaa, “Ɛ ke tale naa diyem keŋ maa naa, na ɛ ka gyoo kayeyɛɛ keŋ maa gyoo nɛ man. 40Mɔna mɔɔ taŋ doŋ keŋ maa lese walaŋ ŋon waa kyaa ma dunoluŋ yaa ma demena dɔɔ ya. Mena akyaese kɛŋa doe fa balaŋ baŋ me kya Wurubuarɛ gbagba be desina see wɔ nɛ.” 41Yesu kaseela kufu akaŋ baŋ kenyii nombia kɛŋa nɛ, ba gyeŋa baŋ Gyemisi na Gyɔn dɔɔ. 42Botɔɔ te Yesu baake ɔ kaseela baŋ pou yilaa te ɔ yako wɔ nyiaa, “Ɛ gyeŋ nyi tɛɛle kei dɔɔ gyooneŋ ne di gyoori bo be balaŋ dɔɔ, te be kegyiise baŋ mɔ dana doŋ be dɔɔ. 43Mɔ ɛmɛɛ dɔɔ, na mena te kaboena nyi dɛɛ doo ɛ man ya. Ɛ man walaŋ kamasɛ ŋon ɔ ne gyae nyi waa bese ɛ kegyia nɛ, kaboena nyi waa bese ɛ kegbetibii. 44Te ɛ man walaŋ kamasɛ ŋon ɔ ne gyae nyi waa bese ɛ siamante nɛ, kaboena nyi waa bese ɛ popou ɛ kegbetibii. 45Nawolo nyi maŋ Deniwalaŋ Bu ŋon te kɔŋ nyi balaŋ baa som maŋ ya, mɔna me kɔŋae me kaa som balaŋ, na maa yeŋ mo ma nyeedoŋ lɛɛ balaŋ burum nyee.”
Yesu kegyuusu Batimeo sia
46Kenaŋ wɔle te Yesu na ɔ kaseela baŋ gyuuwɔ Gyeriko donɔɔ man. Ŋon na ɔ kaseela na balaŋ burum baŋ ka lee botɔɔ bee gyu nɛ, be naa Timeo bu Batimeo ŋon ɔ sia be yɛlɛɛ nɛ na ɔ kyaa gbɛɛnaa nɔɔman ɔ na solee abɔɔ. 47Balee ŋon kenyii nyi Yesu Nasarɛte baale ŋon ne kɔŋ nɛ, ɔ fae yeesa yako nyiaa, “Yesu, gyoo Defidi ɔ naanabii, wii me waraŋase.” 48Keŋte balaŋ baŋ man burum too be nɔɔ gyakaa ɔ dɔɔ nyi waa wu ɔ nɔɔ. Mɔna nɛnɛɛ gba te ɔ ne fae yeesa keŋkeŋ nyiaa, “Gyoo Defidi ɔ naanabii, wii me waraŋase.” 49Botɔɔ te Yesu seŋawɔ yako wɔ nyi, “Ɛ baake e fa maŋ.” Te be baake siayɛlɛɛsate ŋon yako e nyiaa, “Yela ke yɛɛ neŋ gyoŋ na n ka koro seŋ. Ɔ ne baake neŋ.” 50Botɔɔ te ɔ fuŋa ɔ kegba wurikyim lɔ yenaŋ, te ɔ toŋawɔ seŋ ta kɔŋ Yesu gyaŋ. 51Keŋte Yesu bɔɔse e nyiaa, “Woŋ te n ne gyae nyi maa yɛɛ fa neŋ?” Botɔɔ te siayɛlɛɛsate ŋon yako e nyiaa, “Me Gbeŋgyoo, mɛɛ gyae me sia ke gyuusu” 52Botɔɔ te Yesu yako e nyiaa, “Ta, n ke lɛɛ maŋ di dɔɔ n kawee te taŋ.” Debokenaŋ man te ɔ sia gyuusuwɔ, te ɔ sila Yesu laŋ.
11Yesu kegyu Gyerusalɛm gyoorobiiri man
Mateo 21:1-11; Luka 19:28-40; Gyɔn 12:12-19
1Keŋte Yesu na ɔ kaseela baŋ korowɔ mo gbɛɛ bee gyu Gyerusalɛm donɔɔ man. Be kelii Bɛtifagi na Bɛtani donɔɔse ŋan ŋe kyaa oliifi bula keŋ teŋa man nɛ, ɔ kpila ɔ kaseela baŋ man bala nyiaa, 2“Ɛ gyu donɔɔ keŋ ke kyaa ɛ siaman nɛ man. Ɛ betaa ɛ na gyoo ke man pɛ nɛ, ɛ kena afurum bu ŋolo kpaŋɛɛ keŋ ŋolo te kyaa ta ɔ dɔɔ see ya. Ɛ booli e na ɛ ka mo e kɔna maŋ. 3Akpaa ŋolo de bɔɔse ŋon nyi, Weera dɔɔ te ɛ ne booli e na? Ɛ yako e nyiaa, De Gbeŋgyoo ne gyae na e, mɔna be gyae ke kyare ya waa besena e kɔŋ.” 4Keŋte be gyuuwɔ kena afurum bu ŋon kpaŋɛɛ denanɔɔ man benaa na gbɛɛ te be booli e. 5Be kɛɛ booli e nɛ, balaŋ baŋ ba seŋɛɛ botɔɔ nɛ bɔɔse wɔ nyiaa, “Woŋ yaa ɛ ne booli e ɛ ke yɛɛ?” 6Botɔɔ te be tiranɔɔ ŋgba mena keŋ Yesu be yako wɔ nɛ, te balaŋ baŋ yela ba moo e laŋ. 7Keŋte ba moo e kɔna Yesu te ba moo be kanyaŋse gyakaa ɔ dɔɔ, te Yesu gyeŋawɔ kyaa ɔ dɔɔ. 8Botɔɔ te balaŋ burum moo be kanyaŋse na ba kegbase ŋaale lɔ gbɛɛnaa man, te baale mɔ moo faareŋse ŋan bɔɔ kɛrɛɛ lee ŋale man nɛ lɔ gbɛɛnaa man. 9Na balaŋ baŋ be dɔŋɛɛ Yesu siaman na baŋ be dɔŋ ɔ wɔle nɛ ne fae yeesa kɛlɛɛ e akelegyi yako nyiaa,
“Wurubuarɛ waa hiraa walaŋ ŋon ɔ ne kɔŋ De Gbeŋgyoo yele man nɛ.
10De naana Defidi gyoori keŋ bese la kɛɛ kɔŋ.
Wurubuarɛ dee yela ka kekɔŋ.
Mena dɔɔ ɛ yela dɛɛ lese Wurubuarɛ ŋon ɔ kyaa adido nɛ yele.”
11Yesu kelii Gyerusalɛm donɔɔ man nɛ, ɔ gyoo Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa keŋ man te ɔ kɛɛ abɔɔ ŋan pou gyaŋee. Na tɛɛ te lam dɔɔ, ŋon na ɔ kaseela kufu bala baŋ gyuu Bɛtani donɔɔ man.
Yesu kefalaa fiigi daŋ daale
12Tɛɛ kena keŋ Yesu na ɔ kaseela baŋ ba lee Bɛtani bɛɛ kɔŋ Gyerusalɛm donɔɔ man nɛ tanam kyaŋa e. 13Keŋte ɔ naa fiigi daŋ daale lemlem keŋ faareŋse doo ke man, te ɔ tuuwɔ benaa ke nyi waa nyiŋ ke bia di. Ɔ ke gyu ke gyaŋ na ke yɛɛ faareŋse bo keŋ bia be doo ke man ya. Nawolo nyi na te lii ta debaŋ keŋ fiigi daase na see ya. 14Botɔɔ te ɔ falaa daŋ keŋ nyiaa, “Lee gyɛŋ ne gyu n be gyae n ka tekaa se bia na ŋolo ke di ya.” Te ɔ kaseela baŋ nyii kpene keŋ ɔ be yako nɛ.
Yesu kegegi abɔɔyɔɔra Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa keŋ man
Mateo 21:12-17; Luka 19:45-48; Gyɔn 2:13-22
15Be kelii Gyerusalɛm donɔɔ man nɛ, ɔ gyuuwɔ Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa keŋ dekpaŋalaŋ man. Ɔ ke gyu botɔɔ nɛ, na balaŋ baŋ ta mo botɔɔ besena kebu dedii. Keŋte ɔ gegi balaŋ baŋ bɛɛ yɔɔ abɔɔ na baŋ bɛɛ lɛɛ abɔɔ botɔɔ nɛ. Ɔ besena baŋ bɛɛ yɛlɛɛ kɔbase nɛ tebuluse buŋii, te ɔ tɛɛse baŋ bɛɛ yɔɔ awuluŋna nɛ gbelɛɛ mɔ lɔ. 16Te ɔ te fa ŋolo gbɛɛ waa seele kolo aneyɔɔŋ kaalaŋ Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa keŋ dekpaŋalaŋ man ya. 17Botɔɔ te ɔ bɔɔse balaŋ baŋ nyiaa, “Ɛ te kala ta Wurubuarɛ nombia aŋmaraseŋ see ŋan ne yako nyi, Wurubuarɛ kpa,
‘Me deni gyae ke yɛɛ botɔɔ keŋ tɛɛle kei dɔɔ balaŋ pou baa kɔŋ kaa fane,
mɔna ɛmɛɛ ta besena ke yɛɛ ŋmɛɛlatena dɛɛgyaŋee.’ ”
18Saese kegyiise na Gyudatena mmaraa wolala baŋ ke nyii kpene keŋ ɔ be yako nɛ, be gyae gbɛɛ keŋ baa mo koe e. Mɔna gyakoloŋ gyoo wɔ, nawolo nyi ɔ kawola keŋ te yeli balaŋ baŋ pou wose ta yeŋ wɔ. 19Kelii balinɔɔ nɛ, te ba leewɔ Gyerusalɛm donɔɔ man laŋ.
Yesu kawola fiigi daŋ keŋ yeŋ asɛɛ
20Tɛɛ kena nebo keŋ be dɔŋ bee gyu nɛ, be naawɔ nyi fiigi daŋ keŋ Yesu be falaa ke nɛ ta yem leenaŋ ke lila man. 21Botɔɔ te Pita tɔɔse kpene keŋ Yesu be yako nɛ te ɔ yako e nyiaa, “Me Gbeŋgyoo, kɛɛ! Fiigi daŋ keŋ n be falaa ke nɛ ta yem.” 22Keŋte Yesu yako wɔ nyiaa, “Ɛ lɛɛ Wurubuarɛ di. 23Ampaŋ yaa mɛɛ yako ŋon nyiaa, walaŋ kamasɛ ŋon waa yako bula kei nyi, ‘Kulu lee kɛbo ka gyoo ɛpo man’ te ɔ te lɛɛ ɔ wose aŋmaareŋ ya, te ɔ lɛɛ di nyi kpene keŋ ɔ be yako nɛ gyae ke kɔŋ mena fa e nɛ, ke gyae ke kɔŋ mena fa ɔtenate. 24Mena dɔɔ mɛɛ yako ŋon nyiaa, kpene kamasɛ keŋ ɛ fane nyi Wurubuarɛ waa yɛɛ fa ŋon nɛ, ɛ lɛɛ di nyi ɛ te wulaa nyiŋ ke, te ɛ ke nyiŋ ke mɔ. 25Te akpaa n seŋɛɛ n ne fane fa Wurubuarɛ, te n tɔɔse nyi ŋolo nombia doo n konɔɔ man nɛ, kaboena nyi nya mo ɔtenate nombiakumɛɛ kyɛɛ e, na n kya Wurubuarɛ ŋon ɔ kyaa adido mɔ ke nyiŋ mo n wui nombiakumɛɛ kyɛɛ neŋ. 26Mɔna akpaa ɛ ta mo ɛ tebia nombiakumɛɛ kyɛɛ wɔ ya nɛ, ɛ kya ŋon ɔ kyaa adido mɔ be gyae waa mo ɛ wui nombiakumɛɛ kyɛɛ ŋon ya.”
Ba ke bɔɔse Yesu ɔ doŋ wose man nombia
27Keŋte Yesu na ɔ kaseela baŋ besewɔ kɔŋ Gyerusalɛm donɔɔ man. Te Yesu ke ta Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa keŋ dekpaŋalaŋ man ɔ ne lam nɛ, Wurubuarɛ saese kegyiise na Gyudatena mmaraa wolala na Gyudatena kegyiise kɔŋawɔ ɔ gyaŋ. 28Te be bɔɔse e nyiaa, “Doŋ woŋti yaa n dana n ne yɛɛ mena abɔɔ kɛŋa pou? Amɔte faa na neŋ mena doŋ kenaŋ?” 29Botɔɔ te Yesu tiranɔɔ fa wɔ nyiaa, “Maŋ mɔ ne gyae maa bɔɔse ŋon nombii dokoloŋ. Nyi akpaa ɛ tiranɔɔ fa maŋ nɛ, kenaŋ na maa wola ŋon doŋ keŋ me dana mɛɛ yɛɛ mena abɔɔ kɛŋa pou. 30Gyɔn Wurubuarɛ loŋkesɔ keŋ ɔ be sɔ balaŋ nɛ, ka lee Wurubuarɛ gyaŋ yaa ka lee balaŋ gyaŋ? Ɛ tiranɔɔ fa maŋ.” 31Botɔɔ te ba gyoo nombia ŋan man te be bɔɔse dɔŋa nyiaa, “Akpaa de yako nyi ka lee Wurubuarɛ gyaŋ na waa bɔɔse daa nyi, ‘Kenaŋ na woŋ dɔɔ te da te lɛɛ Gyɔn nombia ŋan di ya?’ 32Te akpaa de yako nyi ‘Ka lee balaŋ gyaŋ’ na, dee yee balaŋ burum kɛwɔ mɔ. Nawolo nyi be popou ne lɛɛ di nideli nyi Gyɔn yɛɛ Wurubuarɛ dekpeŋkpeŋgyɔɔre e.” 33Mena dɔɔ be tiranɔɔ fa Yesu nyiaa, “Dɔɔ gyeŋ ya.” Keŋte Yesu mɔ yako wɔ nyiaa, “Akpaa mena na maŋ mɔ ba wola ŋon me doŋ keŋ me dana mɛɛ yɛɛ tom nɛ dalee ya.”
12Paasetena baale dudu
1Keŋte Yesu besewɔ kolosi nombia burum fa wɔ aduya man, te ɔ gyɔɔ dudu fa wɔ nyiaa, “Wɔɔfarale ŋolo fara wɔɔ te ɔ duu daasebia ŋaale ŋan ŋe yɛɛ ŋgba akutuse te bɛɛ baake ŋa nyi gerepo nɛ ke man. Ɔ dii abaŋ kilisi wɔɔ keŋ, te ɔ wula bɔɔ keŋ baa sara daasebia ŋan ke man na baa lese ŋa loŋ lee ŋe man nɛ. Te ɔ baŋa deni dɔɔloŋ dɔɔloŋ daale keŋ walaŋ ke kyaa ke man na waa gyee wɔɔ kenaŋ. Te ɔ moo wɔɔ keŋ do paasetena baale nyiŋmaa man nyi baa kɛɛ ke dɔɔ, te ɔ korowɔ laŋ gbɛɛ. 2Debaŋ kelii nyi baa kɔ daasebia ŋan nɛ, balee ŋon kpila ɔ tobaale ŋolo gyu paasetena baŋ gyaŋ nyi baa fa e ɔ wui nɔɔ. 3Mɔna paasetena baŋ kyaŋa ɔ tobaale ŋon, te be tuku e te be yela ɔ laŋawɔ nyiŋmaase kufu nawɔɔ kufu. 4Keŋte wɔɔte ŋon besewɔ kpila ɔ tobaale ŋolo bela gyu paasetena baŋ gyaŋ. Mɔna be tuku ŋon mɔ do e gyamɛɛ ɔ nyee man, te ba doo e desɛŋ. 5Kenaŋ wɔle wɔɔte ŋon besewɔ kpila ɔ tobaale ŋolo bela, mɔna paasetena baŋ koo e bo. Ɔ kpila tewulɛɛ burum, mɔna be tuku baale te ba koe baale. 6Walaŋ ŋon ɔ be kaa keŋ wɔɔte ŋon waa kpila yɛna, ŋon gbagba bu dokoloŋ kooŋ ŋon ɔ bɛɛ sɛɛ ɔ dɔɔ ya nɛ. Wɔle wɔle nɛ, ɔ kaa kpila ŋon mɔ gyu paasetena baŋ gyaŋ te ɔ yakowɔ nyiaa, ‘Mberem me bu na, baa bu e.’ 7Mɔ paasetena baŋ kena ɔ bu ŋon nɛ be yako dɔŋa nyiaa, ‘Kei yɛna bu ŋon waa kaa di ɔ kya abɔɔ ŋan. Ɛ yela dɛɛ ko e, na abɔɔ ŋan nafɔ waa di nɛ ka bese de wui!’ 8Mena dɔɔ be kyaŋa bu ŋon ko, te be wɔŋee e lee wɔɔ keŋ man ke leki.” 9Botɔɔ te Yesu bɔɔse wɔ nyiaa, “Woŋ te wɔɔte ŋon waa yɛɛ? Waa kɔŋ kaa koe mena paasetena benaŋ, na waa mo wɔɔ keŋ do paasetena wɔlɛɛ nyiŋmaa man.” 10Te ɔ besewɔ bɔɔse wɔ nyiaa, “Ɛ te kala ta Wurubuarɛ nombia aŋmaraseŋ see ŋan na ɛ kena kpene keŋ ne yako nɛ yee? Be ŋmarasewɔ nyiaa,
‘Boe keŋ deni maara baŋ be bɛɛ nɛ,
keŋ kaa bese na mokɔɔ kasee boe keŋ ne yeli deni keŋ ne yɛɛ doŋ.
11De Gbeŋgyoo Wurubuarɛ yɛɛ la te kɔŋawɔ mena,
te ke yɛɛ kpene keŋ ke dana gyakoloŋ de siaman’ ”
Saese kegyiise na Farasiitena baŋ ke nyii Yesu aduya kɛŋa nɛ, ba gyeŋawɔ nyi ba wose man nombia yaa ɔ ne yako nɛ.
12Botɔɔ te Gyudatena kegyiise baŋ gyae gbɛɛ baa kyaŋ Yesu, nawolo nyi be naawɔ nyi baŋ dɔɔ te ɔ gyɔɔ dudu kei. Mɔna bee yee balaŋ baŋ, mena dɔɔ be tinaa e yela te be laŋawɔ.
Ba ke bɔɔse Yesu lee lempoo ketɔ wose man
13Kenaŋ wɔle te Gyudatena kegyiise baŋ gyuuwɔ ke kpila gyoo Herode balaŋ baale, na Farasiitena baŋ baale nyi baa kɔŋ kaa teese Yesu nɔɔman na baa nyiŋ gbɛɛ kyaŋ e. 14Baŋ mɔ kɔŋawɔ ɔ gyaŋ kaa bɔɔse e nyiaa, “De Gbeŋgyoo, da gyeŋ nyi n bee di dekara ya, te n be famenɛ na kpene keŋ balaŋ ne yako nɛ ya. N bɛɛ kɛɛ walaŋ siaman ya, te n na wola Wurubuarɛ gbɛɛneŋ kpaakpaa ŋan ŋe gbɛɛ dɔɔ. Dei nyi dɛɛ tɔ lempoo fa Romantena gyoo dinaa Kaesa, yaa de na tɔɔ ya?” 15Mɔ Yesu kena ba agyueŋ kumɛɛ ŋan nɛ ɔ yako wɔ nyiaa, “Ɛmɛɛ baŋ ɛ na beo ɛ wose, woŋ dɔɔ te ɛ ne gyae ɛ ka teese me nɔɔman. Ɛ mo kɔbabii keŋ kɔŋ maa kɛɛ” 16Keŋte ba moo kɔbabii dokoloŋ kɔna e. Botɔɔ te ɔ bɔɔse wɔ nyiaa, “Amɔte nyee na ɔ yele gyakaa la ke dɔɔ?” Te be yako e nyi gyoo dinaa Kaesa wui. 17Keŋte Yesu yako wɔ nyiaa, “Kpene keŋ yɛɛ gyoo Kaesa wui na ɛ mo fa e, te kpene keŋ mɔ yɛɛ Wurubuarɛ wui nɛ, ɛ mo ke fa e.” Botɔɔ te gyakoloŋ gyoo balaŋ baŋ lee nɔɔ keŋ Yesu be tiri fa wɔ nɛ dɔɔ.
Yesu kawola lee yeŋ wɔle kefoŋ wose man
18Kenaŋ wɔle te Sadukiitena baŋ bɔɔ ne lɛɛ di nyi walaŋ da yem na waa bese foŋ ya nɛ, man baale kɔŋawɔ Yesu gyaŋ kaa bɔɔse e nyiaa, 19“De Gbeŋgyoo, de naana Mosesi ŋmarase mmaraa fa daa nyi, akpaa walaŋ da yem tina ɔ wɛɛle yela te be ta lola bia ya na, ɔ naabu waa yala lialo ŋon na baa lola bia ɔ kegyia ŋon yele man. 20Kɔŋawɔ nyi balee ŋolo bia baala nyetooro baale kyaawɔ, te be kegyia ŋon yala alo keŋ be ta lola bia ya te ɔ yeŋawɔ. 21Balate ŋon mɔ yala alo ŋonaŋ te ŋon mɔ yeŋawɔ keŋ be ta lola bia ya. Batoorote ŋon mɔ mena. 22Mena mɔ te akaŋ baŋ mɔ pou yala alo ŋonaŋ, mɔna be ta lolo ya. Te kyare ya, te alo ŋon mɔ yeŋawɔ. 23Mena dɔɔ wee keŋ Wurubuarɛ waa gyuusu balaŋ baŋ pou bɔɔ yem nɛ lee yeŋ man na, baala nyetooro kɛwɔ baŋ bɔɔ yala alo kei gyaŋee nɛ, be man woŋti te alo ŋon waa yɛɛ ɔ wɛɛle?”
24Keŋte Yesu tiranɔɔ fa wɔ nyiaa, “Ɛ ta yoo, nawolo nyi ɛ ba gyeŋ Wurubuarɛ nombia aŋmaraseŋ see ŋan ya, te ɛ ba gyeŋ Wurubuarɛ doŋ keŋ mɔ ya. 25Wee keŋ Wurubuarɛ waa gyuusu balaŋ lee yeŋ man nɛ, baala be gyae baa yala ya, te bɔɔ gyae baa mo ala mɔ fa yale ya. Be popou baa yɛɛ bo ŋgba Wurubuarɛ kpilala baŋ be kyaa adido nɛ. 26Lee kefoŋ lee yeŋ man wose man nombia na, ɛ te kala ta de naana Mosesi tɔne man mena keŋ Wurubuarɛ be kolosi na ŋon Mosesi depoŋfa keŋ ne kpaa nɛ man yee? Ɔ yakowɔ nyiaa,
‘Maŋ yɛna Aberaham na Asiki na Gyekɔpo Wurubuarɛ.’
Wurubuarɛ keyako kei nɛ, na nawolo baa nyi ɔ siaman na balaŋ kɛwɔ sɛɛ be kyaa 27Wurubuarɛ te yɛɛ woya Wurubuarɛ e ya, ɔ yɛɛ balaŋ baŋ be kyaa na be sia nɛ Wurubuarɛ e. Mena dɔɔ ɛ ta yoo nideli ŋgba ɛ ne yako nyi yeŋ wɔle kefoŋ be kyaa ya nɛ.”
Mmaraa dinaate
28Botɔɔ te Gyudatena mmaraa wolala baŋ man ŋolo kɔŋawɔ botɔɔ. Ɔ ke kɔŋ kaa nyii mena keŋ bɛɛ wɔŋee nombia ŋan, na ɔ kena nyi Yesu ke tiranɔɔ fa wɔ nideli nɛ ɔ bɔɔse e nyiaa, “Wurubuarɛ mmaraase ŋan pou na, woŋti yɛna keŋ ne hia kela?” 29Botɔɔ te Yesu tiranɔɔ fa e nyiaa, “Iseraetena pou ɛ nyii, ‘De Gbeŋgyoo Wurubuarɛ ŋon yɛɛ dokoloŋ. 30Mena dɔɔ kaboena nyi nya mo n konɔɔ pou na nya agyueŋ pou na n doŋ pou gyae n Gbeŋgyoo Wurubuarɛ.’ 31Alate keŋ mɔ yɛna nyi, ‘Gyae n dɔɔ ŋgba nyaŋ gbagba n wose nɛ.’ Mmaraa daale be kyaa keŋ kela kɛŋa ya.” 32Keŋte Gyudatena mmaraa wolale ŋon yako Yesu nyiaa, “De Gbeŋgyoo, ampaŋ yaa n yakowɔ nyi Wurubuarɛ yɛɛ dokoloŋ, te ŋolo be kyaa kpu na e ya. 33Te n besewɔ yako nyi kaboena nyi walaŋ waa mo ɔ konɔɔ pou na ɔ doŋ pou na wa agyueŋ pou gyae Wurubuarɛ, na waa bese gyae ɔ dɔɔ ŋgba ŋon gbagba nɛ. Mmaraase kɛŋa dɔɔ kedi dei kela keŋ walaŋ ka mo abɔɔ ke deesi fa Wurubuarɛ.” 34Yesu kena nyi Gyudatena mmaraa wolale ŋon te tiranɔɔ nideli nɛ ɔ yako e nyiaa, “Ɛmɛɛ na Wurubuarɛ gyoori keŋ nsana be dana lem ya.” Lee kei wɔle nɛ, ŋolo te tale gyɔ ɔ konɔɔ bɔɔse e nombii daale bela ya.
Amɔte yɛna Kristo nyeelɛɛre ŋon?
35Yesu ke gyakaa ɔ na wolo Gyudatena ɔsom deni dinaa keŋ dekpaŋalaŋ man nɛ ɔ bɔɔse wɔ nyiaa, “Sena dɔɔ te Gyudatena mmaraa wolala baŋ ne tale yako nyi, Kristo ŋon Wurubuarɛ ba lese nɛ yɛɛ gyoo Defidi ɔ naanabii e? 36Nawolo nyi Wurubuarɛ feliŋ ŋon yela gyoo Defidi gbagba yakowɔ nyiaa,
‘Me Gbeŋgyoo Wurubuarɛ yako me Gbeŋgyoo nyi,
Tisi kyaa me dunoluŋ dɔɔ,
kelii debaŋ keŋ maa mo n kɔlala pou do n tɛɛ.’
37Te akpaa nyi gyoo Defidi baake nyeelɛɛre ŋon nyi ɔ ‘Gbeŋgyoo’ na, kenaŋ na sena te nyeelɛɛre ŋon waa bese gyoo Defidi ɔ naanabii?” Keŋte yɛɛ balaŋ baŋ pou bɔɔ gyaŋee bee tei nɛ gyoŋ.
Yesu kefaree ɔ silala lee Gyudatena mmaraa wolala baŋ wose man
38Yesu kɛɛ wolo nɛ ɔ faree wɔ nyiaa, “Ɛ kɛɛ ɛ wose nideli na Gyudatena mmaraa wolala baŋ. Bɛɛ gyae kegbase dɔɔloŋ nyiŋan kado na be dɔŋ na kebu agantaŋ man, na balaŋ kenyiŋ do wɔ nɔɔ. 39Akpaa be gyaŋee Gyudatena ɔsom denɛɛ man, na botɔɔse ŋan bɛɛ gyaŋee di be nɔɔ nɛ, na bɛɛ gyae akyaese kpaakpaa baa kyaa. 40Bɛɛ beo liala lɛo ba abɔɔ kamasɛ ŋan be dana nɛ. Te bɛɛ fane balaŋ man kyare mo wola ba wose. Wurubuarɛ waa wɔŋ mena balaŋ benaŋ dinɔɔ deŋela nideli.”
Lialo diyemte ŋolo kɔba kado
41Yesu ke gyu ka gyoo Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa keŋ man nɛ, ɔ ke kyaawɔ yenaŋ mo ɔ sia tee adakaa keŋ bɛɛ do kɔba ke man nɛ. Te ɔ gyinaa ɔ sia ɔ ne kɛɛ mena keŋ balaŋ na mo kɔba kaa do adakaa keŋ man. Balaŋ baŋ be dana kɔba nɛ, moo kɔba burum kaa do adakaa keŋ man. 42Keŋte lialo diyemte ŋolo moo kɔbabia ala, ŋan ŋe gyae ke yɛɛ ŋgba kotoku dokoloŋ nɛ kaa do adakaa keŋ man. 43Botɔɔ te Yesu baake ɔ kaseela baŋ gyaŋee te ɔ yako wɔ nyiaa, “Ampaŋ yaa mɛɛ yako ŋon nyi lialo diyemte kei ta do kɔba kela balaŋ akaŋ baŋ pou. 44Nawolo nyi balaŋ baŋ pou lese kɔba kyomii bo lee burum ŋan be dana nɛ man kaa do. Mɔ lialo diyemte kei dɔɔ, keŋ na ɔ diyem koraŋ nɛ kpene kamasɛ keŋ ɔ dana nɛ yaa ɔ moowɔ kaa do nɛ.”
13Yesu kekolosi lee Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa keŋ kewɔlɛɛ wose man
1Yesu kɛɛ lee Gyudatena ɔsom deni dinaa keŋ man nɛ, ɔ kaseela baŋ man ŋolo yako e nyiaa, “De Gbeŋgyoo, kɛɛ boya ŋan bɔɔ mo ma deni kei, na deni keŋ mɔ kyeo!” 2Botɔɔ te Yesu mɔ yako wɔ nyiaa, “Ŋgba ɛ ne naa denɛɛ dinaana kɛŋa? Baa tekerii ŋe popou lɔ keŋ nyi ɛ be gyae ɛ kena boe na boe gyakaa ke dɔɔ dɔɔ ya.”
Yesu kawola lee diyem keŋ gyae kekɔŋ nɛ wose man
3Keŋte Yesu gyuuwɔ ke kyaa oliifi bula keŋ dɔɔ, te ɔ moo ɔ sia tee Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa keŋ. Ɔ kekyaa botɔɔ te Pita na Gyemisi na Gyɔn na Anderiase baageŋ kɔŋawɔ ɔ gyaŋ kaa yako e nyiaa, 4“Wola daa debaŋ keŋ nombia kɛŋa pou gyae ke kɔŋ. Woŋ te dɛɛ mo naa nyi kɛŋa pou gyae ke kɔŋ?” 5Botɔɔ te Yesu yako wɔ nyiaa, “Ɛ kɛɛ ɛ wose man nideli, na ŋolo ba beo ŋon ya. 6Balaŋ burum baa kɔŋ ma yele man na be kaa yako nyi, ‘Baŋ yɛna maŋ Nyeelɛɛre ŋon,’ na baa beo balaŋ burum na baa yo gbɛɛ. 7Akpaa ɛ nyii yoo na yoose nombia nɛ, ɛ na yeli ɛ wɔe ke lɔ ŋon ya. Kaboena nyi mena abɔɔ kɛŋa pou dɛɛkɔŋ mena, mɔna kei bɛɛ wolo nyi debaŋ ɔtomante keŋ te lii ya. 8Tɛɛlese baa koro seŋ tia dɔŋa, na gyooneŋ mɔ ka koro seŋ tia dɔŋa. Tɛɛle gyae ke wosi yenaase burum, te tanam mɔ gyae ke yala tɛɛle dɔɔ. Mɔna kɛŋa pou yɛɛ yaa ŋgba fulute kadoŋee kewalaŋ nɛ.
9Mena dɔɔ ɛ kɛɛ ɛ wose dɔɔ nideli, nawolo nyi baa mo ŋon gyina donɔɔ kegyiise na baa tuku ŋon Gyudatena ɔsom denɛɛ man. Lee maŋ dɔɔ, baa mo ŋon gyu tɛɛle kegyiise na gyooneŋ siaman. Kei gyae ke yela ɛ ke nyiŋ gbɛɛ kolosi Wurubuarɛ nombia ŋan fa wɔ. 10Mɔna kaboena nyi me silala baa taŋgbɛɛ kolosi Wurubuarɛ nombia kpaakpaa ŋan fa tɛɛle kei dɔɔ balaŋ pou pɛ. 11Nyi akpaa be kyaŋ ŋon gyu nombia dedii man nɛ, ɛ na wɔlɛɛ na kpene keŋ ɛ keyako ya. Kpene keŋ Wurubuarɛ waa mo do ɛ nɔɔse man debaŋ kenaŋ nɛ, keŋ te kaboena nyi yaa yako. Nawolo nyi na ɛmɛɛ ne gyae la ɛ kekolosi ya, mɔna Wurubuarɛ feliŋ ŋon ne gyae la waa kolosi fa ŋon. 12Naa lolo bia baa lese dɔŋa fa yeŋ, na kya mɔ ka lese ɔ bu fa yeŋ. Bia baa koro seŋ tia ba lolala, na baa lese wɔ fa yeŋ. 13Maŋ dɔɔ balaŋ pou baa kɔla ŋon. Mɔ walaŋ ŋon ɔ kyaŋ ɔ wose seŋ keŋkeŋ kelii ɔto nɛ, Wurubuarɛ waa lɛɛ ɔ nyee.
14Nyi akpaa ɛ naa kpene keŋ bɛɛ kɔle te ke dana duwaare nɛ de kaa seŋ botɔɔ keŋ tekaboena nyi ke dɛɛ seŋ ya nɛ, (kaboena nyi walaŋ kamasɛ ŋon ɔ ne kala tɔne kei nɛ, waa yɛɛ kakyeŋ na waa nyii ke man). Dekɔŋ mena na, balaŋ baŋ be kyaa Gyudia tɛɛle dɔɔ nɛ, baa yeu gyu bulase dɔɔ. 15Nyi akpaa ŋolo kyaa ɔ deni nyee dɔɔ na, ɔ na tisi kɔŋ tɛɛle man nyi ɔ kaa mo ɔ kolo ya. 16Te akpaa ŋolo mɔ kyaa wɔɔman na, ɔ na bese gyu dɛɛ nyi ɔ ka mo ɔ kegba ya. 17Mena weeya ŋenaŋ man nɛ, fulɛɛtena na talabose baa laako. 18Mena dɔɔ ɛ fane fa Wurubuarɛ nyi, mena nombia kɛŋa naa kɔŋ waaretɛɛ ya. 19Nawolo nyi weeya ŋenaŋ man nɛ, balaŋ baa naa diyem keŋ leenaŋ debaŋ keŋ Wurubuarɛ be yɛɛ tɛɛle kei kaa lii na gyɛŋ nɛ, mena diyem kenaŋ te kɔŋa ta see ya, te ke dinɔɔ mɔ be gyae kekɔŋ mɔ see ya. 20Na Wurubuarɛ ke kɔkee kayeyɛɛ weeya kɛŋa ya nɛ, nafɔ ŋolo na ŋolo be gyae waa ka ya. Mɔna lee ɔ balaŋ baŋ ɔ ba lese see nɛ dɔɔ, te ɔ kɔkee weeya ŋenaŋ. 21Debaŋ kenaŋ de lii te ŋolo de yako ŋon nyi ‘Ɛ kɛɛ Kristo ŋon kyaa kɛbo, yaa ɔ kyaa yenaŋ daale na’ ɛ na lɛɛ ke di ya. 22Nawolo nyi balaŋ baa dii akɛrɛɛ nyi baŋ yɛna maŋ Kristo ŋon, te baale mɔ baa dii akɛrɛɛ nyi be yɛɛ Wurubuarɛ akpeŋkpeŋgyɔɔrawɔ. Baa yɛɛ gyakoloŋ nombia na nombia dinaana, te akpaa be tale nyiŋ gbɛɛ koraŋ na, baa mo beo Wurubuarɛ balaŋ baŋ ɔ ba lese see nɛ. 23Mɔna ɛmɛɛ dɔɔ ɛ doo ɛ wose dɔɔ, nawolo nyi me taŋ wulaa yako ŋon nombia kɛŋa.”
Deniwalaŋ Bu ŋon kekɔŋ
24Weeya ŋenaŋ man kayeyɛɛ kɛŋa pou wɔle na weese waa gyoo ditiŋtɛɛ, te gyaalaŋ mɔ be gyae waa wolose ya. 25Kyolobiise baa lee adido kaa yala. Te abɔɔ ŋan pou ŋe kyaa adido nɛ, gyae ke wosi. 26Debaŋ kenaŋ nɛ, balaŋ baa naa maŋ Deniwalaŋ Bu ŋon ta mo doŋ na gyoorobiiri lee ŋɔma man adido mɛɛ kɔŋ. 27Te maa kpila me kpilala lee adido na be kaa yilaa me balaŋ baŋ Wurubuarɛ ba lese wɔ see tɛɛle kei dɔɔ yenaŋ kamasɛ nɛ.
28Keŋte Yesu besewɔ yako wɔ nyiaa, “Ɛ kɛɛ fiigi daŋ na ɛ ke kasee kolo lee ka wose man. Akpaa ɛ naa ŋgba ke tombia da potee faareŋse wɔlɛɛ nɛ, na ɛ gyeŋ nyi awuluŋtɛɛ ta benaa baa. 29Mena mɔ te akpaa ɛ naa mena nombia kɛŋa ne kɔŋ na, ɛ gyeŋ nyi maŋ Deniwalaŋ Bu ŋon kekɔŋ ta benaa taŋ. 30Ampaŋ yaa mɛɛ yako ŋon nyi balaŋ baŋ be kyaa gyɛŋ kei nɛ, be duuluŋ be gyae ke munu taŋ ya, pɛte nombia kɛŋa kekɔŋ. 31Adido na tɛɛle kei pou gyae ke gyu ɔto, mɔna me nɔɔwoya dɔɔ ŋan gyae ke kyaa kekpaakekpaa.”
Ŋolo ba gyeŋ mena debaŋ keŋ nombia kɛŋa gyae kekɔŋ ya
32Keŋte Yesu besewɔ yako wɔ nyiaa, “Ŋolo ba gyeŋ wee na debaŋ keŋ kɛŋa pou gyae ke kɔŋ ya. Wurubuarɛ kpilala baŋ be kyaa adido, na maŋ Deniwalaŋ Bu ŋon koraŋ ba gyeŋ ya. Gyisɛ me kya ŋon ɔ kyaa adido nɛ waageŋ gyeŋa la. 33Mena dɔɔ ɛ kɛɛ nideli na ɛ ke desina ɛ wose see, nawolo nyi ɛ ba gyeŋ wee keŋ debaŋ kenaŋ gyae ke kɔŋ ya. 34Ke yɛɛ ŋgba walaŋ ŋon ɔ ba koro ɔ ne gyu gbɛɛ, te ɔ ba mo ɔ dekpaŋalaŋ do ɔ tewulɛɛ nyiŋmaa man nɛ. Ɔ faa be man walaŋ kamasɛ tom keŋ waa yɛɛ, te ɔ yako ŋon ɔ na deke denanɔɔ keŋ nɛ nyi waa deke ke nideli. 35Mena dɔɔ ɛmɛɛ mɔ ɛ doo ɛ wose dɔɔ, nawolo nyi ɛ ba gyeŋ wee keŋ dekpaŋalaŋte ŋon waa kɔŋ ya. Waa tale kɔŋ balinɔɔ yaa tɛɛnsana, yaa kegyim kɛɛ lɔ woya, yaa nebo nebo. 36Ɛ doo ɛ wose dɔɔ na ɔ be kɔŋ kaa futaa ŋon nyi ɛ doo dosoroŋ man ya. 37Nombii kei mɛɛ yako ŋon nɛ, mɛɛ yako baa fa balaŋ pou. Ɛ doo ɛ wose dɔɔ.”
14Kegyiise ne bake Yesu nyee man
Mateo 26:1-5; Luka 22:1-2; Gyɔn 11:45-53
1Keka weeya ala na Gyudatena nyeekelɛɛwee dinaa keŋ kedi kelii nɛ, Wurubuarɛ saese kegyiise baŋ na Gyudatena mmaraa wolala gyae gbɛɛ keŋ baa mo adao gbɛɛneŋ kyaŋ Yesu na baa ko e. 2Keŋte be yakowɔ nyi, “Ɛ na fa dɛɛ kyaŋ e nyeekelɛɛwee dinaa kei kedi man ya, na mena ya na balaŋ baŋ baa yela donɔɔ keŋ ke siŋii.”
Alo ŋolo ka mo nuŋ woli Yesu Bɛtani donɔɔ man
3Yesu ke kyaa Bɛtani donɔɔ man nɛ, ɔ gyuuwɔ Simɔn ŋon nafɔ ɔ na wee kawee yayam nɛ dɛɛ ɔ kaa di. Te alo ŋolo kɔŋawɔ botɔɔ na ɔ dana nuŋ ofoŋofoŋte keŋ ke dana koyadoŋ nɛ porontia tɔɔ. Botɔɔ te ɔ toro ke te ɔ toosi nuŋ keŋ woli Yesu nyeeman. 4Te balaŋ baŋ be kyaa botɔɔ nɛ baale gyeŋa baŋ bɔɔse dɔŋa nyiaa, “Weera dɔɔ te ɔ wɔlɛɛ nuŋ kei mena. 5Nafɔ baa tale yɔɔ nuŋ kei kela tomyɛɛre kulutoo dokoloŋ kɔba, na waa mo ke fa ayematena.” Botɔɔ te ba too be nɔɔ gyakaa alo dɔɔ. 6Keŋte Yesu yako wɔ nyiaa, “Ɛ yela e, weera dɔɔ te ɛ ne kale na alo ŋon mena e? Ɔ te yɛɛ kolo kpaakpaa fa maŋ. 7Ayematena dɔɔ, baa kyaa ɛ gyaŋ debaŋ kamasɛ. Te debaŋ kamasɛ keŋ ɛ gyae na, ɛ ke tale yɛɛ deeli fa wɔ. Mɔna maŋ dɔɔ, mɔɔ gyae maa kyaa ɛ gyaŋ kelii ɔto ya. 8Ɔ te yɛɛ kpene keŋ waa tale. Ɔ te taŋgbɛɛ kyɛɛkee nuŋ woli maŋ, na kawola nyi ɔ te desina maŋ fa me ke wuu pɛna maa yeŋ. 9Ampaŋ yaa mɛɛ yako ŋon ɛ ke nyii nyiaa, tɛɛle kei dɔɔ yenaŋ kamasɛ keŋ baa kolosi Wurubuarɛ nombia kpaakpaa ŋan nɛ, baa yako kpene keŋ alo kei be yɛɛ nɛ na baa mo tɔɔse e.”
Gyudase te sɛɛ nyi waa lese Yesu fa
10Keŋte Gyudase Isekarɔte ŋon ɔ yɛɛ Yesu kaseela kufu bala baŋ man ŋolo e nɛ, gyuuwɔ Wurubuarɛ saese kegyiise baŋ gyaŋ nyi waa lese Yesu fa wɔ. 11Be ke nyii mena nɛ, yɛɛ wɔ gyoŋ te be yakowɔ see nyi baa fa e kɔba. Lee botɔɔ te Gyudase Isekarɔte kɛo gbɛɛ keŋ waa mo lese e fa wɔ.
Yesu na ɔ kaseela kedi nyeekelɛɛwee dinaa weenɛɛ ŋan
Mateo 26:17-25; Luka 22:7-14, 21-23; Gyɔn 13:21-30
12Nyeekelɛɛwee kedi wee gyaŋgbate keŋ bee di bodobodo keŋ tee be doo ke man ya, te bɛɛ ko Nyeekelɛɛwee kedi nambu ŋon kelii nɛ, Yesu kaseela baŋ kɔŋawɔ ɔ gyaŋ kaa bɔɔse e nyiaa, “Aleŋ te n ne gyae nyi de kaa desina see fa nyeekelɛɛwee dinaa weenɛɛ ŋan?” 13Botɔɔ te ɔ kpila ɔ kaseela baŋ bala te ɔ yako wɔ nyiaa, “Ɛ gyu Gyerusalɛm donɔɔ man. Ɛ ne gyu na ɛ ke gyaŋee na balee ŋolo seele na loŋ na ogele. Ɛ sila e. 14Dekpaŋalaŋ keŋ man waa gyoo nɛ, ɛ yako dekpaŋalaŋte ŋon nyi, De Gbeŋgyoo ŋon kpa dɛɛ bɔɔse neŋ nyiaa, ‘Aleŋ te ŋɔɔla deni keŋ daa na me kaseela baŋ dɛɛ kaa di nyeekelɛɛwee dinaa weenɛɛ ŋan nɛ kyaa?’ 15Balee ŋonaŋ waa wola ŋon abansoro deni dinaa daale keŋ ke kyaa adido te bɔɔ desina ke man nideli nɛ. Ɛ desina botɔɔ na de kaa di weenɛɛ ŋan.” 16Ɔ kaseela baŋ ke gyu kelii donɔɔ keŋ man nɛ, be naa kpene kamasɛ keŋ Yesu be yako wɔ nɛ pɛpɛɛpɛ, te be desina nyeekelɛɛ weenɛɛ ŋan see botɔɔ.
17Kelii balinɔɔ nɛ, Yesu na ɔ kaseela kufu bala baŋ kɔŋawɔ botɔɔ. 18Ba ke kyaa bee dii nɛ, te Yesu yako wɔ nyiaa, “Ampaŋ yaa mɛɛ yako ŋon nyi ɛmɛɛ baŋ daa na ŋon kyaa dee dii nɛ, ɛ man ŋolo waa lese maŋ fa.” 19Botɔɔ te dekɔkɔrɔkɔɔ kyaŋa ɔ kaseela baŋ, te be bɔɔse Yesu dokoloŋ dokoloŋ nyiaa, “De Gbeŋgyoo, maŋ yaa amɔte?” 20Te Yesu yako wɔ nyiaa, “Ɛmɛɛ kufubala kɛwɔ man ŋolo ŋon daa na e na do de nyiŋmaa nyefale dokoloŋ kei man nɛ. 21Maŋ Deniwalaŋ Bu ŋon maa yeŋ ŋgba mena keŋ Wurubuarɛ nombia aŋmaraseŋ see ne yako lee ma wose man nɛ, mɔna walaŋ ŋon waa lese maŋ fa nɛ waa laako. Nyi beŋ ta lola walaŋ ŋonaŋ ya na, nafɔ dei.”
Yesu na ɔ kaseela kedi nyeekelɛɛwee dinaa weenɛɛ ŋan
Mateo 26:26-30; Luka 22:14-20; 1 Korintotena 11:22-25
22Yesu na ɔ kaseela baŋ kee dii nɛ, ɔ moo bodobodo te ɔ fanewɔ fa Wurubuarɛ karaŋ, te ɔ kara ke mo fa ɔ kaseela baŋ. Keŋte ɔ yako wɔ nyiaa, “Ɛ lɛɛ di, kei yɛna ma wosenaane keŋ.” 23Kenaŋ wɔle te ɔ moo leenɔɔ keŋ soloŋ doo ke man nɛ te ɔ fanewɔ fa Wurubuarɛ karaŋ, te ɔ moo ke fa ɔ kaseela baŋ. Keŋte be popou nyɔɔwɔ lee ke man. 24Botɔɔ te ɔ yako wɔ nyiaa “Kei yɛna me fatabo keŋ Wurubuarɛ be kyɛɛkee leki na waa mo tɔ nɔɔkebakesee wɔle keŋ nɔɔ. Kei ne gyae la ke yela na Wurubuarɛ ka mo balaŋ burum nombiakumɛɛ kyɛɛ wɔ. 25Ampaŋ yaa mɛɛ yako ŋon nyiaa, mɔɔ gyae maa tekaa nyɔɔ soloŋ kei bela ya, kelii wee keŋ maa bese nyɔɔ ke wɔle Wurubuarɛ gyoori keŋ man.” 26Ba ke kpee nɔɔneŋ lese Wurubuarɛ yele nɛ, te ba leewɔ donɔɔ keŋ man gyu oliifi bula keŋ dɔɔ.
Yesu keyako nyi Pita waa kaa bɛɛ e
Mateo 26:31-35; Luka 22:31-34; Gyɔn 13:36-38
27Botɔɔ te Yesu yako wɔ nyiaa, “Ɛ popou ɛ ke yeu tina maŋ yela. Nawolo nyi Wurubuarɛ yakowɔ ɔ nombia aŋmaraseŋ see ŋan man lee ma wose man nyiaa,
‘Maa gyɔ namensekɛɛlere ŋon lɔ,
na ɔ namense baŋ pou ke yaasee.’
28Mɔna me fom lee yeŋ man na, maa kyaŋ ŋon gbɛɛ gyu Galelia tɛɛle man.” 29Keŋte Pita yako e nyiaa, “Akpaa be popou de yeu tina neŋ yela koraŋ na, maŋ dɔɔ mɔɔ gyae maa tina neŋ yela korakora ya.” 30Botɔɔ te Yesu yako Pita nyiaa, “Ampaŋ yaa mɛɛ yako neŋ nyi gyɛŋ nelim kei pɛte kegyim kelɔ woya betabola nɛ, nyaŋ ke bɛɛ betabotooro nyi n ba gyeŋ maŋ korakora ya.” 31Keŋte Pita yakowɔ seŋ ke dɔɔ keŋkeŋ nyiaa, “Akpaa nyi ke yɛɛ yeŋ ke koraŋ na, mɔɔ gyae maa bɛɛ nyi mɔɔ gyeŋ neŋ korakora ya.” Te ɔ kaseela akaŋ baŋ pou mɔ yakowɔ mena.
Yesu kefane Gɛkyɛmane
32Yesu na ɔ kaseela baŋ kelii botɔɔ keŋ bɛɛ baake nyi Gɛkyɛmane nɛ ɔ yako wɔ nyiaa, “Ɛ kyaa kɛbo na me kaa fane.” 33Te ɔ moo Pita na Gyemisi na Gyɔn sila ɔ wose. Botɔɔ te nombia takaa e nideli, keŋ nyi ɔ bɛɛ gyeŋ mena keŋ waa yɛɛ ɔ wose ya. 34Te ɔ yako ɔ kaseela baŋ nyiaa, “Nombia ne takaa maŋ nideli keŋ mɛɛ gyae maa yeŋ. Ɛ kyaa kɛbo, ɛ na doo ya.” 35Keŋte ɔ gyuuwɔ ɔ siaman kyomii te ɔ tisiwɔ buŋ te ɔ fanewɔ fa Wurubuarɛ nyi, akpaa ɔ ne gyae na waa yela kaale kei ke laŋ ɔ nyee dɔɔ. 36Te ɔ yakowɔ nyi, “Me kya, kpene kamasɛ be taŋ neŋ doŋ ya. Lese kaale kei me dɔɔ. Mɔ na yɛɛ kpene keŋ maŋ ne gyae ya. Yɛɛ kpene keŋ nyaŋ gbagba ne gyae.” 37Ɔ ka bese kɔŋ nɛ, ɔ kaa naawɔ na ba te doo te ɔ gyuusu wɔ bɔɔse Simɔn Pita nyiaa, “Simɔn, ɛ te doo? Ɛ te tale kyaa na ɛ ka deke debaŋ dokoloŋ kooŋ keŋ nyi ɛ be doo yee? 38Ɛ na doo ya, ɛ fane na ɛ be nyiŋ gyoo kekɛɛsekɛɛ man ya. Ma gyeŋ nyi ɛ konɔɔse man na ɛ ne gyae ɛ ke yɛɛ ma kegyaebii, mɔna ɛ wosenaane man na ɛ be taŋ mena doŋ kenaŋ ya.” 39Keŋte Yesu besewɔ gyu ke fane yako nombii dokoloŋ kenaŋ bela. 40Ɔ ka bese kɔŋ be gyaŋ na be sɛɛ be doo, nawolo nyi dosoroŋ doo be siaman te be ta gyeŋ kpene keŋ baa yako ya. 41Keŋte Yesu besewɔ kɔŋ be gyaŋ betabotoorote te ɔ bɔɔse wɔ nyi, “Ɛ sɛɛ ɛ gyakaa dosoroŋ kei dɔɔ ɛ ne fɛɛfo? Tekaboe mena, debaŋ keŋ te lii. Be ta lese maŋ Deniwalaŋ Bu ŋon fa nombiakumɛɛyɛɛra. 42Ɛ koro dee gyu de kaa gyaŋee na wɔ. Ŋon ɔ na lese maŋ waa fa nɛ te tuŋ daa taŋ.”
Ba kekyaŋ Yesu
Mateo 26:47-56; Luka 22:47-53; Gyɔn 18:3-12
43Yesu ke gyakaa ɔ ne kolosi nɛ, Gyudase ŋon ɔ yɛɛ kaseela kufu bala baŋ man ŋolo e nɛ, kaa bɛɛwɔ lee be dɔɔ. Na balaŋ dikpii keŋ be dana yoosilase na akpokpose, na Wurubuarɛ saese kegyiise na Gyudatena mmaraa wolala baŋ Gyudatena kegyiise ba lese do na e nɛ silana e. 44Na Gyudase ŋon ɔ ba lese e fa nɛ taŋ taŋgbɛɛ yako balaŋ baŋ nyiaa, “Walaŋ ŋon maa pukaa e nɛ ŋon ŋonaŋ, ɛ kyaŋ e keŋkeŋ na ɛ ka mo e ta.” 45Gyudase ka betaa lii Yesu gyaŋ nɛ, ɔ baake e nyi, “Me Gbeŋgyoo,” te ɔ pukaa e. 46Botɔɔ te balaŋ baŋ kyaŋa e. 47Keŋte Yesu kaseela baŋ man ŋolo ŋon ɔ seŋɛɛ botɔɔ nɛ lese ɔ yoosila kara Wurubuarɛ saese kegyia ŋon tobaale deŋele lese ke lɔ. 48Botɔɔ te Yesu bɔɔse wɔ nyiaa, “Me yɛɛ walaŋkum e te ɛ moo yoosilase na akpokpose ɛ ne kɔŋ ɛ kaa kyaŋ maŋ? 49Wee kamasɛ keŋ me kyaa ɛ gyaŋ Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa keŋ man mɛɛ wola ŋon nɛ, ɛ te kyaŋ maŋ ya. Mɔna nombia kɛŋa pou kɔŋae, na ke yela Wurubuarɛ nombia aŋmaraseŋ see ŋan ke kɔŋ mena.” 50Keŋte Yesu kaseela baŋ pou yeuwɔ tina e yela.
51Na tobaale ŋolo ŋon ɔ wuuna kanyaŋbii nɛ silana Yesu. Be ka mo baa kyaŋ e nɛ, 52te ɔ leewɔ be nyiŋmaa man yeu diteŋteli tina ɔ kanyaŋbii keŋ yela.
Be kamo Yesu gyu kegyiise siaman
Mateo 26:57-68; Luka 22:54-55, 63-71; Gyɔn 18:13-14, 19-24
53Keŋte ba moo Yesu gyu Wurubuarɛ saese kegyia ŋon gyaŋ, te Wurubuarɛ saese kegyiise baŋ pou na Gyudatena mmaraa wolala, na Gyudatena kegyiise kaa gyaŋeewɔ botɔɔ. 54Na Pita silana Yesu wɔle wɔle lemlem gyu Wurubuarɛ saese kegyia ŋon dekpaŋalaŋ man. Botɔɔ te Pita gyuuwɔ ke kyaa kotɔtɔɔtena baŋ bee gyee dekpaŋalaŋ keŋ nɛ gyaŋ bee woli boalaŋ. 55Na Wurubuarɛ saese kegyiise, na Gyudatena kegyiise akaŋ baŋ ne kɛo nombii keŋ baa mo gyakaa ɔ dɔɔ na baa nyiŋ gbɛɛ ko e, mɔ be te nyim ya. 56Balaŋ burum kɔŋawɔ kaa kɛrɛɛ ɔ nɔɔse, mɔna be nɔɔwoya ŋan te kyaa na dɔŋa ya. 57Te baale korowɔ kɛrɛɛ ɔ nɔɔse nyiaa, 58“De te nyii nyi ɔ kpa waa tekerii Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa keŋ balaŋ be maa nɛ, te weeya atooro wɔle na waa ma wɔle keŋ te yɛɛ walaŋ maa na ke ya.” 59Baŋ mɔ nombia ŋan bɔɔ kaa yako nɛ, te kyaa na dɔŋa ya.
60Botɔɔ te Wurubuarɛ saese kegyia ŋon korowɔ seŋ kebu keŋ nsana nsana te ɔ bɔɔse Yesu nyiaa, “N be tiranɔɔ yee? Woŋ dɔɔ te balaŋ kɛwɔ ne kɛrɛɛ n nɔɔse, te n be tiranɔɔ ya?” 61Mɔ Yesu te gyuusu ɔ nɔɔ ya. Botɔɔ te Wurubuarɛ saese kegyia ŋon bɔɔse e nyi, “Nyaŋ yɛna nyeelɛɛre ŋon Wurubuarɛ be yako see nyi nyaŋ ke kɔŋ nɛ? Nyaŋ yɛna Wurubuarɛ ŋon kaboena nyi baa lese ɔ yele nɛ bu dokoloŋ ŋon?” 62Keŋte Yesu tiranɔɔ nyi, “Ayi, maŋ ŋonaŋ. Ɛ kena maŋ Deniwalaŋ Bu ŋon kyaa Wurubuarɛ doŋte ŋon dunoluŋ dɔɔ. Na ɛ ka bese naa maŋ na me dɔŋ ŋɔma man adido mɛɛ kɔŋ.” 63Botɔɔ te Wurubuarɛ saese kegyia ŋon tirii ŋon gbagba kegba te ɔ bɔɔse wɔ nyiaa, “Woŋ adansɛɛ yaa dɛɛ gyae dee nyii bela?” 64Ɛ te nyii mmusuo nombia ŋan ɔ be yako yee? Sena yaa ɛ na gyueŋ lee ke man? Te kegyiise baŋ pou too be nɔɔ gyakaa ɔ dɔɔ bu e fɔɔ nyi, “Kaboena nyi baa ko e.” 65Keŋte balaŋ baŋ baale fiasɛɛ bɛɛ tɔ nɔɔloŋ woli e, te be wuu ɔ sia na bɛɛ takee e akɔtase. Te be bɔɔse e nyi, “Wurubuarɛ dekpeŋkpeŋgyɔɔre, wola daa ŋon ɔ be gyɔ neŋ.” Keŋte ba moo e fa kotɔtɔɔtena baŋ te baŋ mɔ ke tuku e.
Pita kebɛɛ Yesu
Mateo 26:69-75; Luka 22:56-62; Gyɔn 18:15-18, 25-27
66Pita ke kyaa dekpaŋalaŋ keŋ man nɛ, Wurubuarɛ saese kegyia ŋon alebu ŋolo kɔŋawɔ botɔɔ. 67Ɔ kena Pita kyaa ɔ ne woli boalaŋ nɛ, ɔ kɛɛ e yididi te ɔ yako e nyiaa, “Nyaŋ mɔ n kpuɛ na Yesu Nasarɛte baale ŋon.” 68Mɔ Pita lɛɛ aŋmaareŋ te ɔ yako e nyi, “Mɔɔ gyeŋ kpene keŋ n ne yako nɛ man korakora ya.” Botɔɔ te Pita leewɔ gyu denanɔɔ keŋ man. 69Alebu ŋon ka bese naa Pita botɔɔ nɛ ɔ yako balaŋ baŋ ba seŋɛɛ botɔɔ nɛ nyiaa, “Balee kei mɔ kpuɛ na wɔ.” 70Mɔ Pita besewɔ bɛɛ ke bela. Kenaŋ wɔle nɛ, balaŋ baŋ ba seŋɛɛ botɔɔ nɛ besewɔ yako Pita nyiaa, “Ke yɛɛ ampaŋ nyi n kpuɛ na wɔ, nawolo nyi n yɛɛ Galelia baale e.” 71Botɔɔ te Pita moo nɔɔdoŋ kolosi te ɔ kaŋa ntam kpu nyiaa, “Mɔɔ gyeŋ balee kei ŋon ɛ ne kolosi ɔ wose man nombia nɛ korakora ya” 72Debokenaŋ man te kegyim lɔɔ woya betabolate. Keŋte Pita tɔɔse nombia ŋan Yesu be yako e nɛ nyiaa, “Pɛ kegyim kelɔ woya betabola na, nyaŋ ke bɛɛ betabotooro nyi n ba gyeŋ maŋ ya.” Keŋte ɔ yɛlɛɛwɔ do ɔ ne wii.
15Be kamo Yesu gyu gyoo Pilato gyaŋ
Mateo 27:1-2, 11-14; Luka 23:1-5; Gyɔn 18:28-38
1Tɛɛ kena nebo nebo fuu nɛ, saese kegyiise na donɔɔ kegyiise na Gyudatena mmaraa wolala gyaŋeewɔ te be bake Yesu nyeeman. Mena dɔɔ be bake e te ba moo e gyu ka do Pilato ŋon ɔ seŋɛɛ Romantena gyoo dinaa nawɔɔ man nɛ, nyiŋmaa man. 2Keŋte Pilato bɔɔse e nyiaa, “Nyaŋ yɛna Gyudatena gyoo ŋon?” Te Yesu tiranɔɔ nyi, “Mena yaa n yakowɔ nɛ.” 3Te Gyudatena saese kegyiise baŋ kɛrɛɛ ɔ nɔɔse mo nombia burum gyakaa ɔ dɔɔ. 4Keŋte Pilato bɔɔse e nyi, “Be ta mo nombia kɛŋa bɛɛ gyakaa n dɔɔ na, n ba lese n nɔɔse yee?” 5Botɔɔ te nombia ŋan doo gyoo Pilato nɔɔ, nawolo nyi Yesu te yako daale ya.
Be kalese Yesu fa yeŋ
Mateo 27:15-27; Luka 23:13-25; Gyɔn 18:39–19:16
6Gyudatena nyeekelɛɛwee kedi kamasɛ nɛ, kaboena nyi Pilato waa tina balaŋ baŋ bɔɔ kyam tɔ deni nɛ man dokoloŋ, ŋon balaŋ benaŋ gbagba ne gyae nɛ yela fa wɔ. 7Mena debaŋ kenaŋ na ba te kyaŋ Barabase tɔ deni. Barabase kei kpuɛ balaŋ baŋ bɔɔ koro seŋ tia gyoo dinaa, te bɔɔ ko balaŋ nɛ man. 8Botɔɔ te balaŋ dikpii keŋ kɔŋa Pilato gyaŋ nyi waa yɛɛ kpene keŋ ɔ ne taŋ yɛɛ debaŋ kamasɛ nɛ fa wɔ. 9Te Pilato bɔɔse wɔ nyiaa, “Ɛ ne gyae nyi maa lese Gyudatena gyoo ŋon fa ŋon?” 10Keŋ dɔɔ Pilato be bɔɔse mena yɛna nyi, ɔ gyeŋ nyi saese kegyiise baŋ ne kɔla Yesu dɔɔ te ba lese e fa yeŋ. 11Mɔ Wurubuarɛ saese kegyiise baŋ feefuwɔ do balaŋ dikpii keŋ nyi, baa yako Pilato nyi waa lese Barabase fa wɔ. 12Botɔɔ te Pilato bɔɔse wɔ nyi, “Sena te ɛ ne gyae maa yɛɛ walaŋ ŋon ɛ ne baake e nyi Gyudatena gyoo nɛ?” 13Te balaŋ dikpii keŋ fae yeesa nyi, “Yela baa gyɔ e nyeelabia sakaa ɔpaŋdaŋ dɔɔ na waa yeŋ” 14Keŋte Pilato bɔɔse wɔ nyiaa, “Woŋ dukum te ɔ yɛɛwɔ?” Mɔna be gyakaa bo bɛɛ fae yeesa keŋkeŋ nyi, “Gyɔ e nyeelabia sakaa ɔpaŋdaŋ dɔɔ” 15Keŋ Pilato ne gyae mena keŋ be wɔe ke fɛɛ wɔ dɔɔ ɔ lese Barabase fa wɔ, te ɔ yela ɔ yoonɔɔtena tuku Yesu te ɔ moo e fa nyi baa gyu ke gyɔ e nyeelabia sakaa ɔpaŋdaŋ dɔɔ.
Be kekulu Yesu
16Keŋte yoonɔɔtena baŋ moo Yesu gyu Pilato dekpaŋalaŋ man botɔɔ keŋ bee di nombia nɛ, te be baake be tebia yoonɔɔtena akaŋ baŋ pou gyaŋee. 17Te ba moo kegba yayam do e, te ba moo sɔɔse loo gyooro kotɔtɔɔ wuu e. 18Na bee kulu e nyiaa, “Gyudatena gyoo, n nyee dɛɛ wolose” 19Botɔɔ na be gyakaa bɛɛ mo daŋ ŋmeree e ɔ nyeeman, na bɛɛ tɔ nɔɔloŋ woli e na bɛɛ buŋ ɔ nawɔɔtɛɛ kulu e. 20Be ke kulu e taŋ nɛ, ba kpee kegba yayam keŋ te ba moo ŋon gbagba wui keŋ do e. Te ba moo e lee be kaa gyɔ e sakaa ɔpaŋdaŋ dɔɔ.
Ba kegyɔ Yesu ɔpaŋdaŋ dɔɔ
Mateo 27:32-44; Luka 23:26-43; Gyɔn 19:17-27
21Be ka lee donɔɔ keŋ man bee gyu nɛ, te be gyaŋee na Simɔn ŋon ɔ ba lee Kirene donɔɔ man nɛ na ɔ ne kɔŋ. Simɔn kei bia yɛna Alɛkesanda na Rufuse. Keŋte ba ŋere e nyi waa lɛɛ Yesu ɔpaŋdaŋ keŋ seele. 22Te ba moo Yesu gyu botɔɔ keŋ bɛɛ baake nyi “Golgata” keŋ nawolo nyi “Nyeepookoo” dɛɛ nɛ. 23Keŋte ba moo tee keŋ bɛɛ baake nyi mɛɛrɛ nɛ kyakale soloŋ man fa Yesu nyi waa nyɔɔ, mɔna ɔ te nyɔɔ ke ya. 24Ba ke gyɔ e sakaa ɔpaŋdaŋ dɔɔ nɛ, te be kpɛlɛɛ ɔ kegbase buŋii te be lɔɔ boe ŋe dɔɔ, na baa naa keŋ walaŋ kamasɛ waa nyiŋ. 25Gyae ke yɛɛ ŋgba nebo weese debaŋ atoorote man nɛ, te be gyɔɔ Yesu sakaa ɔpaŋdaŋ dɔɔ. 26Keŋte be ŋmarase dukum keŋ be kpa ɔ be yɛɛ nɛ mataa ɔ nyee gbɛɛ nyiaa,
“GYUDATENA GYOO ŊON YAA.”
27Botɔɔ te be gyɔɔ ŋmɛɛlatena bala baale mɔ sakaa ɔpaŋdaase dɔɔ kpu na Yesu. Ŋolo sakaa ɔ dunoluŋ dɔɔ, te ŋolo mɔ sakaa ɔ demena dɔɔ. 28Kei yela Wurubuarɛ nombia aŋmaraseŋ see ŋan kɔŋawɔ mena. Nombia ŋenaŋ yɛna nyi, “Be ta mo e kpu na nombiakumɛɛyɛɛra.” 29Na balaŋ baŋ bɛɛ lam botɔɔ nɛ, na tee e na bee kpiisi ba nyeeya yako nyiaa, “Nyaŋ ŋon n kpa n ke tekerii Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa keŋ na n ka mo weeya atooro maa ke nɛ, 30lɛɛ n wose na n ke tisi lee ɔpaŋdaŋ keŋ dɔɔ na dɛɛ kɛɛ.” 31Mena mɔ te Wurubuarɛ saese kegyiise na Gyudatena mmaraa wolala baŋ mɔ kulu e. Te be yako dɔŋa nyiaa, “Ɔ ne tale lɛɛ baale nyee, mɔna ɔ be tale lɛɛ ŋon gbagba nyee ya.” 32Nyi akpaa ŋon yɛna nyeedoŋ Gbeŋgyoo na Iseraetena gyoo ŋon Wurubuarɛ be yako see nyi waa kɔŋ nɛ, kenaŋ na waa lɛɛ ɔ wose lee ɔpaŋdaŋ keŋ dɔɔ na dɛɛ naa na dɛɛ lɛɛ e di. Te balaŋ bala baŋ bɔɔ gyɔ wɔ sakaa ɔpaŋdaase dɔɔ kpu na e nɛ mɔ tee e mena.
Yesu yeŋ
Mateo 27:45-56; Luka 23:44-49; Gyɔn 19:28-30
33Weese ka seŋ dɛɛ nɛ, ditiŋtɛɛ kaa lɛɛ tɛɛle keŋ dɔɔ pou kelii ɔ ke gɛɛse. 34Te weese ke gɛɛse kenaŋ nɛ Yesu fae yeesa keŋkeŋ nyiaa, “Eli, Eli, lama sabatani?” Keŋ nawolo nyi, “Me Wurubuarɛ, Me Wurubuarɛ, weera te n lese n sia yela maŋ?” 35Balaŋ baŋ ba seŋɛɛ botɔɔ ke nyii mena nɛ be yakowɔ nyiaa, “Ɛ nyii, ɔ ne baake Elaegya.” 36Debokenaŋ man te be man ŋolo yeuwɔ ka mo kolo ŋgba kokyaa keŋ gyae ke tale lɛɛ loŋ nɛ do soloŋ denyaŋesa daale man, te ɔ moo ke tooso na daŋ te ɔ gyinaa ke adido fa Yesu nyi waa nyɔɔ. Keŋte ɔ yakowɔ nyiaa, “Ɛ seŋ dɛɛ kɛɛ nyi Elaegya waa kɔŋ kaa lese e lee ɔpaŋdaŋ keŋ dɔɔ.” 37Botɔɔ te Yesu besewɔ fae yeesa keŋkeŋ, te ɔ kara weesi. 38Kekɔŋ mena nɛ, kanyaŋ keŋ bɔɔ mo kpase Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa keŋ man nɛ bɛɛsewɔ kyɛɛkyɛɛ ala lee adido kaa lii ka mokɔɔ man.
39Yoonɔɔtena kegyia ŋon ɔ seŋɛɛ botɔɔ kena Yesu ke fae yeesa kara weesi nɛ, ɔ yakowɔ nyiaa, “Balee kei yɛna Wurubuarɛ bu ŋon ampaŋ.”
40Na ala baale seŋɛɛ lemlem bɛɛ kɛɛ. Ala benaŋ man baale yɛna Mɛɛre ŋon ɔ ba lee Magedala nɛ, na Gyemisi kemaasa na Gyose be naa Mɛɛre na Salome. 41Ala kɛwɔ silana Yesu kɛɛ ɔ dɔɔ debaŋ keŋ ɔ kya Galelia nɛ. Na ala burum baŋ bɔɔ sila e kɔŋ Gyerusalɛm donɔɔ man nɛ mɔ seŋɛɛ botɔɔ.
Yesu kewuu
Mateo 27:57-61; Luka 23:50-56; Gyɔn 19:38-42
42Na wee kenaŋ yɛɛ wee keŋ Gyudatena na mo desina ba wose fa ba kefɛɛfowee keŋ kedi. Ke lii balinɔɔ nɛ, 43balee ŋon bɛɛ baake e nyi Gyosɛfo ŋon ɔ ba lee Arimatia donɔɔ man nɛ gyɔɔ ɔ konɔɔ gyu Pilato gyaŋ ka sola e nyi waa mo Yesu woo ŋon fa e ɔ kaa wuu. Gyosɛfo kei yɛɛ donɔɔ kegyia ŋolo e, te ŋon mɔ ne gyeki Wurubuarɛ gyoori keŋ. 44Pilato ke nyii nyi Yesu ta yem nɛ, yɛɛ e gyakoloŋ. Mena dɔɔ ɔ baake ɔ yoonɔɔtena kegyia ŋon bɔɔse e nyiaa, “Yesu ŋon wulaa yeŋawɔ?” 45Ɔ ke nyii lee yoonɔɔtena kegyia ŋon nɔɔman nyi ke yɛɛ ampaŋ nɛ, ɔ faa Gyosɛfo ŋon gbɛɛ nyi waa gyu ka mo woo ŋon. 46Mena dɔɔ Gyosɛfo gyuuwɔ ke lɛɛ akaralɛɛ te ɔ lese woo ŋon lee ɔpaŋdaŋ keŋ dɔɔ te ɔ moo akaralɛɛ keŋ milii e. Keŋte ɔ moo e ke wuu yebɔɔ keŋ bɔɔ kare boe daale man nɛ man. Te ɔ biliŋi boe dinaa daale tɔ yebɔɔ keŋ nɔɔ. 47Na Mɛɛre ŋon ɔ ba lee Magedala nɛ, na Gyose ɔ naa Mɛɛre seŋɛɛ botɔɔ. Mena dɔɔ be naa botɔɔ keŋ bɔɔ wuu e nɛ.
16Yesu kefoŋ lee yeŋ man
Mateo 28:1-8; Luka 24:1-12; Gyɔn 20:1-10
1Gyudatena kefɛɛfowee keŋ ke taŋ nɛ, Mɛɛre ŋon ɔ ba lee Magedala na Gyemisi ɔ naa Mɛɛre na Salome, lɛɛ abɔɔ ofoŋ nyiŋan be kaa buraa Yesu woo ŋon. 2Kosida nebo nebo weese ke bɛɛ nɛ, ala baŋ korowɔ bee gyu yebɔɔ keŋ tɛɛ. 3Be kee gyu na bɛɛ bɔɔse dɔŋa nyiaa, “Amɔte ne gyae la waa biliŋi boe keŋ lee yebɔɔ keŋ nɔɔman fa daa?” 4Mɔ be ke gyina be sia kɛɛ na, be naawɔ nyi be te biliŋi boe dinaa dinaa keŋ lee yebɔɔ keŋ nɔɔman. 5Be ka mo baa gyoo yebɔɔ keŋ man nɛ, te be naa tobaale ŋolo na ɔ doona kegba wolom wurikyim na ɔ baŋɛɛ dunoluŋ dɔɔ te be ŋeŋawɔ. 6Botɔɔ te ɔ yako ala baŋ nyiaa, “Ɛ na ŋeŋii ya. Ma gyeŋ nyi Yesu ŋon ɔ ba lee Nasarɛte, ŋon bɔɔ gyɔ e sakaa ɔpaŋdaŋ dɔɔ nɛ yaa ɛ ne kɛo. Ɔ te fom. Ɔ be kyaa kɛbo ya. Ɛ kɛɛ botɔɔ keŋ ɔ be doo nɛ. 7Mena dɔɔ ɛ gyu ke yako ɔ kaseela baŋ na Pita nyiaa, ‘Ɔ te kyaŋ ŋon gbɛɛ ɔ ne gyu Galelia donɔɔ man. Botɔɔ te ɛ kena e ŋgba mena keŋ ɔ be yako ŋon nɛ.’ ” 8Keŋte ala baŋ leewɔ yebɔɔ keŋ man bileŋ, nawolo nyi gyakoloŋ ta gyoo wɔ te ba wose mɔ ta yeŋ wɔ. Te ba te yako ŋolo mɔ kolo ya, nawolo nyi bee yee.
9Yesu kefoŋ lee yeŋ man Kosida nebo nebo fuu keŋ nɛ, ɔ taŋgbɛɛwɔ lese ɔ wose wola Mɛɛre ŋon ɔ ba lee Magedala nɛ. Mɛɛre kei te Yesu gegi feliŋkumɛɛ nyetooro lee ɔ man nɛ. 10Mena dɔɔ ŋon mɔ gyuuwɔ ke yako balaŋ baŋ be silana Yesu nɛ. Ɔ ke gyu na be kyaa bee wii na bee di walaŋsa. 11Keŋ na be ke nyii nyi Yesu te fom te Mɛɛre naa e koraŋ nɛ, ba te lɛɛ di ya.
12Kenaŋ wɔle nɛ, Yesu lese ɔ wose dinɔɔ wɔle daale man wola ɔ kaseela bala baale debaŋ keŋ bee gyu donɔɔ daale man nɛ. 13Keŋte baŋ mɔ besewɔ kɔŋ kaa yako be tebia akaŋ baŋ. Mɔ baŋ mɔ te lɛɛ wɔ di ya.
Yesu kalese ɔ wose wola ɔ kaseela kufu daale baŋ
Mateo 28:16-20; Luka 24:36-49; Gyɔn 20:19-23; Kpilala 1:6-8
14Kɛŋa pou wɔle nɛ, ɔ kaseela kufu daale baŋ yilaawɔ bee dii te Yesu besewɔ kaa lese ɔ wose wola wɔ. Keŋte ɔ gyeŋa baŋ do wɔ lee mena keŋ balaŋ be kɔŋ kaa yako wɔ nyi ɔ te fom, te ba lɛɛ wɔ di ya nɛ dɔɔ. 15Botɔɔ te Yesu yako wɔ nyiaa, “Ɛ gyu tɛɛle kei pou dɔɔ na ɛ kaa kolosi Wurubuarɛ nombia ŋan fa balaŋ pou. 16Walaŋ kamasɛ ŋon ɔ lɛɛ nombia ŋan di te be sɔ e Wurubuarɛ loŋ na, waa nyiŋ nyeedoŋ. Mɔ walaŋ kamasɛ ŋon ɔ te lɛɛ nombia ŋan di ya nɛ, Wurubuarɛ waa bu e fɔɔ. 17Balaŋ baŋ baa lɛɛ maŋ di nɛ, baa yɛɛ gyakoloŋ nombia kɛŋa. Baa gberaa feliŋkumɛɛ lee balaŋ man lee ma yele man, na baa kolosi deise wɔlɛɛ kpookpoo ŋan bɔɔ gyeŋ ya. 18Nyi akpaa be gate doma na be nyiŋmaase yaa be nyɔɔ teekum daale koraŋ na, be gyae ke yɛɛ wɔ kolo ya. Baa mo be nyiŋmaase gyakaa kaweesetena dɔɔ, na ba wose ke yɛɛ wɔ doŋ.”
19De Gbeŋgyoo Yesu kekolosi fa wɔ taŋ nɛ, Wurubuarɛ moo e gyu adido te ɔ ke kyaawɔ Wurubuarɛ dunoluŋ dɔɔ. 20Yesu kaseela baŋ ka lee botɔɔ nɛ, be gyuuwɔ tɛɛle kei pou dɔɔ kekolosi Wurubuarɛ nombia ŋan. Te de Gbeŋgyoo seŋawɔ be wɔle te be yɛɛ gyakoloŋ nombia, na kawola nyi Wurubuarɛ nombia ŋan yɛɛ ampaŋ.