Nombia kpaakpaa ŋan Luka be ŋmarase nɛ
Luka
11Kegyia kpaakpaa Teyofilose, balaŋ burum te yɛɛ kakyeŋ ŋmarase nombia ŋan be kɔŋ de gyaŋ kɛbo lee Yesu Kristo wose man nɛ see. 2Nombia ŋan bɔɔ ŋmarase nɛ, mena nombia ŋenaŋ ke te baŋ bɔɔ mo be sia naa ŋa leenaŋ kewalaŋ, te bɔɔ kolosi de Gbeŋgyoo Yesu Kristo wose man nombia fa daa nɛ yakowɔ. 3Kegyia Teyofilose, lee mena dɔɔ maŋ gbagba gyoo nombia kɛŋa man nideli leenaŋ ŋa kewalaŋ keŋ na, me naawɔ nyi kaboena nyi maa tɔlɛɛ ŋa kekɔŋ bii dokoloŋ dokoloŋ fa neŋ, 4na n ke nyiŋ gyeŋ nyi nombia ŋan pou bɔɔ wola neŋ nɛ yɛɛ ampaŋ.
Gyɔn Wurubuarɛ loŋsɔɔre ŋon kalola wose man nombia
5Debaŋ keŋ gyoo Herode ne di gyoori Gyudia tɛɛle man nɛ, na Wurubuarɛ sae ŋolo kyaa keŋ bɛɛ baake e nyi Sakaria. Na ɔ kpuɛ Abigya saere dikpii man, te ɔ wɛɛle Elisabɛte mɔ lee Wurubuarɛ sae Aarɔn duuluŋ man. 6Sakaria na ɔ wɛɛle gbɛɛneŋ tenɛɛ Wurubuarɛ siaman. Te bee di de Gbeŋgyoo Wurubuarɛ mmaraase na ɔ nombia ŋan pou dɔɔ nideli keŋ ba wose man be dana nombiikum daale ya. 7Mɔna bɔɔ taŋ bu ya nawolo nyi Elisabɛte yɛɛ ɔlamanbo e, te ŋon na ɔ baale Sakaria mɔ pou te ŋmɛɛ.
8Wee daale nɛ, kaa liiwɔ Sakaria saese dikpii keŋ dɔɔ nyi baa gyu Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa keŋ man ke fa Wurubuarɛ kedi. 9Be lɔɔ boe ŋgba mena keŋ ba amanberɛ na wolo nɛ, te yalawɔ Sakaria dɔɔ nyi waa gyu Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa keŋ man ɔ kaa too oliifi. 10Debaŋ keŋ ɔ ba gyoo Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa keŋ man ɔ kaa too oliifi nɛ, na balaŋ dikpii keŋ pou kyaa debɔɔ man bɛɛ fane. 11Sakaria kɛɛ too oliifi keŋ nɛ, botɔɔ te Wurubuarɛ kpilale kɔŋawɔ ɔ gyaŋ kaa seŋ kedeesa boe keŋ ɔ na too oliifi ke dɔɔ nɛ dunoluŋ dɔɔ. 12Sakaria kena e nɛ, ɔ wɔe lɔɔ e te gyakoloŋ gyoo e. 13Keŋte Wurubuarɛ kpilale ŋon yako e nyiaa, “Sakaria na yee ya, Wurubuarɛ te nyii n kefane mena dɔɔ n wɛɛle Elisabɛte waa lola bu baale fa neŋ, na n ka do e yele nyi Gyɔn. 14Ba lola bu ŋon na, gyae ke yɛɛ neŋ gyoŋ nideli te balaŋ burum mɔ sia gyae ka gye ɔ dɔɔ, 15nawolo nyi bu ŋon waa yɛɛ walaŋ dinaa Wurubuarɛ siaman, mena dɔɔ ɔ na mo soloŋ na soloŋ daa ɔ nɔɔ ya. Wurubuarɛ waa mo ɔ feliŋ do ɔ man leenaŋ ɔ naa tɔɔman pɛna baa lola e. 16Te waa kyɛɛkee Iseraetena balaŋ burum agyueŋ kɔŋ be Gbeŋgyoo Wurubuarɛ gyaŋ. 17Wurubuarɛ waa mo ɔ feliŋ do ɔ man, na waa fa e doŋ ŋgba mena keŋ ɔ be fa ɔ dekpeŋkpeŋgyɔɔre Elia nɛ. Waa ta de Gbeŋgyoo ŋon siaman na waa desina kyaɔ na be bia nsana, te balaŋ baŋ bɔɔ ne bu Wurubuarɛ ya nɛ, waa besena wɔ kɔŋ gbɛɛ kpaakpaate keŋ dɔɔ na waa desina de Gbeŋgyoo balaŋ see e.”
18Botɔɔ te Sakaria bɔɔse Wurubuarɛ kpilale ŋon nyiaa, “Sena te maa yɛɛ na maa naa nyi nombia kɛŋa yɛɛ ampaŋ? Nawolo nyi daa na me wɛɛle pou te ŋmɛɛ.” 19Keŋte Wurubuarɛ kpilale ŋon tiranɔɔ fa e nyiaa, “Maŋ yɛna Gaberɛle, Wurubuarɛ kpilale ŋon ma seŋɛɛ ɔ siaman debaŋ kamasɛ. Ŋon kpila na maŋ nyi me kaa yako neŋ mena nombia kpaakpaa kɛŋa. 20Nombia ŋan mɔɔ yako neŋ nɛ, gyae kekɔŋ ŋgba mena keŋ mɔɔ yako see nɛ. Mɔna keŋ n te lɛɛ me nombia kɛŋa di ya dɔɔ nɛ, n be gyae n ke tale kolosi ya kaboena nombia ŋan mɛɛ yako neŋ nɛ kekɔŋ ampaŋ debaŋ keŋ mɔɔ see neŋ nɛ.”
21Debaŋ kenaŋ pou man na, balaŋ baŋ kyaa debɔɔ man bɛɛ daa Sakaria, na bɛɛ gyueŋ kpene keŋ dɔɔ ɔ be dɔɔ Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa keŋ man mena. 22Debaŋ keŋ ɔ ba lee kɔŋ balaŋ baŋ gyaŋ nɛ, ɔ te tale kolosi na wɔ ya, mena dɔɔ ba gyeŋawɔ nyi ɔ te naa kalesewola daale Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa keŋ man. Ɔ nyiŋmaase te ɔ moowɔ kolosi na wɔ, nawolo nyi ɔ ta bese omumuu. 23Debaŋ keŋ ɔ be yɛɛ ɔ saere tom keŋ taŋ nɛ, te ɔ besewɔ gyu ɔ dɛɛ. 24Nombia kɛŋa kekɔŋ wɔle nɛ, te kyare ya te ɔ wɛɛle Elisabɛte kyaŋa fulu, te ɔ weese ɔ wose gyaalaŋna banoŋ keŋ ɔ bɛɛ lee debɔɔ ya. 25Keŋte ɔ yakowɔ nyiaa, “De Gbeŋgyoo Wurubuarɛ te wii me waraŋase ŋgba ɔ ba lese desɛŋ dinaa kei lee me dɔɔ balaŋ siaman nɛ.”
Yesu kalola dekpeŋkpeŋ kegyɔ
26Elisabɛte fulu keŋ ke di gyaalaŋna looro nɛ, Wurubuarɛ kpila ɔ kpilale Gaberɛle gyu Nasarɛte keŋ kyaa Galelia tɛɛle dɔɔ nɛ. 27Ɔ kpila e gyu alebu ŋolo ŋon ɔ te doo ta na baale ya nɛ gyaŋ. Ɔ yele yɛna Mɛɛre. Mɛɛre kei na Gyosɛfo ŋon ɔ ba lee gyoo Defidi duuluŋ man nɛ bake la see nyi baa yala dɔŋa nɛ. 28Keŋte Wurubuarɛ kpilale ŋon gyuuwɔ ke yako e nyiaa, “Mɛɛre nyaŋ na nyeebam, nawolo nyi Wurubuarɛ kpuɛ na neŋ, te ɔ nyiŋmaa gyakaa n dɔɔ nideli.” 29Mɛɛre kenyii nɔɔwoya kɛŋa nɛ, ɔ wose gbirisi e nawolo nyi ɔ te nyii nombia ŋan man nideli ya.
30Keŋte Wurubuarɛ kpilale ŋon yako e nyiaa, “Mɛɛre na yee ya, Wurubuarɛ ta mo ɔ bɛrɛɛ boele neŋ. 31Nyaŋ ke kyaŋ fulu na n ka lola bu baale na n ka do e yele nyi Yesu. 32Waa yɛɛ walaŋ dinaa Wurubuarɛ siaman, na baa baake e nyi Wurubuarɛ Kpatakpere ŋon bu. De Gbeŋgyoo Wurubuarɛ waa yela waa di gyoori ŋgba ɔ naana Defidi nɛ. 33Waa di gyoori Gyekɔpo duuluŋ man balaŋ dɔɔ kekpaakekpaa, te ɔ gyoori kenaŋ betaŋ ɔto ya.” 34Botɔɔ te Mɛɛre bɔɔse Wurubuarɛ kpilale ŋon nyiaa, “Sena te nombia kɛŋa gyae ke tale kɔŋ mena, debaŋ keŋ mɔɔ gyeŋ baale na baale ya?” 35Keŋte Wurubuarɛ kpilale ŋon tiranɔɔ fa e nyiaa, “Wurubuarɛ feliŋ ŋon gyae kekɔŋ kaa gyoo n man, na Wurubuarɛ Kpatakpere ŋon ka mo ɔ doŋ keŋ do n man na n ke kyaŋ fulu. Mena dɔɔ bu ŋon nyaŋ ka lola nɛ, waa yɛɛ bu ŋon ayimɛɛ be doo ɔ man ya, te baa baake e nyi Wurubuarɛ bu. 36Kɛɛ! N loŋto Elisabɛte ŋon be kpa ɔ yɛɛ ɔlamanbo e te ɔ be ŋmɛɛ koraŋ mɔ nɛ, te kyaŋ fulu gyaalaŋna looro yaa. 37Nawolo nyi kpene kamasɛ be kyaa keŋ nyi Wurubuarɛ be gyae waa tale yɛɛ ya.” 38Keŋte Mɛɛre yakowɔ nyiaa, “Ma nyee tesɛɛ bo na Wurubuarɛ. Ŋan pou n be yako maŋ nɛ dɛɛkɔŋ mena.” Keŋte Wurubuarɛ kpilale ŋon laŋawɔ yela e.
Mɛɛre kegyu Elisabɛte gyaŋ
39Weeya akalansɛɛ ŋaale wɔle nɛ, Mɛɛre desina ɔ wose te ɔ gyuu Sakaria na ɔ wɛɛle Elisabɛte gyaŋ Gyudia tɛɛle man. Na donɔɔ keŋ man be kyaa nɛ, gyakae bulase dɔɔ. 40Ɔ ka gyoo donɔɔ keŋ man nɛ, ɔ gyuuwɔ Sakaria dɛɛ te ɔ doo Elisabɛte nɔɔ. 41Debaŋ keŋ Elisabɛte be nyii Mɛɛre nɔɔ kado keŋ nɛ, ɔ bu ŋon wosi ɔ wose ɔ tɔɔman, te Wurubuarɛ feliŋ ŋon kaa gyoowɔ Elisabɛte man nideli. 42Keŋte Elisabɛte nyaŋeewɔ fae yeesa nyiaa, “Nyaŋ yɛna alo ŋon Wurubuarɛ ba mo ɔ nyiŋmaa gyakaa n dɔɔ nideli ala pou man, te ɔ ta mo ɔ nyiŋmaa gyakaa n bu ŋon nyaŋ ka lola nɛ dɔɔ.” 43Woŋ nombia dinaana yaa Wurubuarɛ yɛɛwɔ fa maŋ nɛ, nyi me Gbeŋgyoo ɔ naa waa kɔŋ kaa do maŋ nɔɔ? 44Nawolo nyi me ka betaa nyii n nɔɔ kado pɛ, te me bu ŋon ɔ doo me tɔɔman nɛ nyaŋeewɔ wosi ɔ wose. 45Wurubuarɛ te hiraa neŋ, ŋgba n be lɛɛdi nyi de Gbeŋgyoo nombia ŋan ɔ be yako nɛ, gyae kekɔŋ mena fa neŋ nɛ. 46Keŋte Mɛɛre yakowɔ nyiaa,
“Mɛɛ lese de Gbeŋgyoo yele lee me konɔɔ man.
47Wurubuarɛ yɛna ma nyeelɛɛre,
mena dɔɔ te mɛɛ nyaŋee,
48nawolo nyi ɔ te tɔɔse maŋ wa alebu kei dinɔɔ,
ŋon nafɔ bɔɔ ne kala maŋ do balaŋ man ya nɛ.
Lee nɛnɛɛ ne gyuu nɛ, walaŋ kamasɛ waa baake maŋ nyi,
alo ŋon Wurubuarɛ be hiraa e.
49Nawolo nyi Wurubuarɛ Kpatakpere ŋon te yɛɛ nombia dinaana fa maŋ.
Ɔ yɛɛ Wurubuarɛ ŋon ayimɛɛ be doo ɔ man ya.
50Deniwalaŋ duuluŋ kamasɛ man nɛ,
ɔ ne wii baŋ pou bee yee e nɛ waraŋase.
51Ɔ ta mo ɔ doŋ yɛɛ gyakoloŋ nombia,
te ɔ yaasee balaŋ baŋ bee gyina ba wose nɛ na be nombia ŋan pou bɛɛ gyueŋ ba nyeeya man nɛ lee ɔ siaman.
52Ɔ te yɔkɔse gyooneŋ dinaana tɛɛle man,
te ɔ gyinaa balaŋ baŋ bɛɛ yɔkɔse ba wose nɛ adido.
53Ɔ te yeli baŋ tanam na ko wɔ nɛ te nyiŋ abɔɔ kpaakpaa,
te ɔ yela baŋ be dana kɔba nɛ laŋawɔ nyiŋmaase kufu nawɔɔ kufu.
54Ɔ te di ntam keŋ ɔ be kaŋ fa de naanaɔ nɛ dɔɔ,
te ɔ kɔŋawɔ kaa kyɔ ɔ tewulɛɛ Iseraetena,
55ŋgba mena keŋ ɔ be yako see nyi,
waa wii Aberaham na ɔ duuluŋ man balaŋ pou waraŋase kekpaakekpaa nɛ.”
56Mɛɛre kyaawɔ Elisabɛte gyaŋ ŋgba gyaalaŋna batooro nɛ, te ɔ besewɔ gyu ɔ dɛɛ.
Gyɔn Wurubuarɛ loŋsɔɔre kalola
57Debaŋ keŋ Elisabɛte kalola be lii nɛ, ɔ lola bu baale. 58Balaŋ baŋ be kyaa benaa na e, na ɔ loŋtona nyii mena keŋ de Gbeŋgyoo be wii ɔ waraŋase nideli nɛ, be popou nyaŋeewɔ kpu na e. 59Bu ŋon kedi weeya gyanaara nɛ, be kɔŋawɔ be kaa kara ɔ baala wose na baa mo ɔ kya Sakaria yele do e, 60mɔna ɔ naa bɛɛwɔ te ɔ kpa “Baa baake e nyi Gyɔn.” 61Keŋte balaŋ baŋ yako e nyiaa, “Yele kei te yɛɛ n dekpaŋalaŋ man yele ya.” 62Botɔɔ te ba moo be nyiŋmaase kolosi na ɔ kya bɔɔse e yele keŋ ɔ ne gyae nyi baa mo do ɔ bu ŋon. 63Keŋte Sakaria yako wɔ nyiaa baa fa e kolo waa ŋmarase ke dɔɔ, te ɔ ŋmarasewɔ nyi, “Ɔ yele yɛna Gyɔn.” Nombii kei yɛɛ be popou gyakoloŋ. 64Debokenaŋ man te Sakaria nɔɔ gyuusuwɔ te ɔ fiasɛɛ kolosi lese Wurubuarɛ yele. 65Keŋte gyakoloŋ gyoo be tebia baŋ pou, te nombia ŋenaŋ yaaseewɔ gyu Gyudia tɛɛle man donɔɔse ŋan ŋe kyaa bulase dɔɔ nɛ pou man. 66Walaŋ kamasɛ ŋon ɔ be nyii nombii kei nɛ bɔɔse ɔ wose nyiaa, “Walaŋ woŋti dinɔɔ yaa bu kei waa kaa yɛɛ baa?” Nawolo nyi be naawɔ nyi, de Gbeŋgyoo Wurubuarɛ nyiŋmaa gyakaa ɔ dɔɔ nideli.
Sakaria ke kpee nɔɔneŋ lese Wurubuarɛ yele
67Wurubuarɛ moo ɔ feliŋ ŋon do Gyɔn ɔ kya Sakaria man, te ɔ kolosi Wurubuarɛ nombia see nyiaa,
68“De Gbeŋgyoo Wurubuarɛ,
dɛɛ lese n yele nawolo nyi n te kɔŋ kaa lɛɛ n balaŋ Iseraetena nyee.
69N te fa daa nyeelɛɛre dinaa ŋolo,
ŋon ɔ ba lee n tobaale Defidi duuluŋ man.
70Ŋgba mena keŋ n be tɛɛ nya akpeŋkpeŋgyɔɔra baŋ ayimɛɛ be doo be man ya nɛ dɔɔ kolosi see nɛ nyiaa,
71waa lɛɛ daa lee de kɔlala,
na baŋ bɔɔ ne naa de sia laŋ ya nɛ nyiŋmaa man.
72N yakowɔ nyi nyaŋ ke wii de naanaɔ waraŋase,
na n ke tɔɔse nɔɔkebakesee keŋ ɛmɛɛ na wɔ be bake see nɛ.
73N kaŋa ntam fa de naana Aberaham,
te ɛmɛɛ na e bakewɔ see nyi,
74n ka lese daa lee de kɔlala nyiŋmaase man,
na ke yela dɛɛ tale gyɔ de konɔɔ som neŋ keŋ dɔɔ yee gyakoloŋ ya,
75na dɛɛ yɛɛ balaŋ baŋ be gbɛɛneŋ tenɛɛ n siaman,
na baŋ ba wose betaŋ ayimɛɛ ya kelii debaŋ keŋ dɛɛ yeŋ nɛ.
76Sakaria ke yako kɛŋa pou taŋ nɛ
te ɔ kolosiwɔ fa bu ŋon nyiaa,
nɛnɛɛ nyaŋ me bu Gyɔn,
baa baake neŋ nyi
Wurubuarɛ Kpatakpere ŋon dekpeŋkpeŋgyɔɔre,
nawolo nyi nyaŋ keta de Gbeŋgyoo ŋon siaman
na n ke desina ɔ gbɛɛneŋ fa e.
77Na n ke yela ɔ balaŋ ka gyeŋ nyi ba sola Wurubuarɛ te ɔ mo be nombiakumɛɛ kyɛɛ wɔ na,
baa nyiŋ nyeekelɛɛ.
78Nawolo nyi Wurubuarɛ yɛɛ waraŋasete e,
te ɔ te kpila nyeelɛɛre ŋon nyi waa kɔŋ kaa lɛɛ da nyee.
Ɔ kekɔŋ gyae ke yɛɛ ŋgba keŋmaŋee nɛ,
79keŋmaŋee kei gyae ka lee adido kɔŋ baŋ pou be kyaa ditiŋtɛɛ man na yeŋ gbɛɛneŋ man nɛ dɔɔ,
na kawola daa gbɛɛ kpaakpaa keŋ dɛɛ ta wosefɛɛreŋ man.”
80Keŋte bu ŋon beewɔ te de Gbeŋgyoo Wurubuarɛ moo ɔ feliŋ ŋon do ɔ man te ɔ nyiŋa doŋ. Ɔ kyaawɔ depampaa dinaa man kaboena wee keŋ ɔ ba lese ɔ wose debɔɔ wola Iseraetena nɛ liiwɔ.
2Yesu kalola wose man nombia
1Debaŋ kenaŋ man te Roman gyoo dinaa ŋon bɛɛ baake e Agustuse nɛ, faa mmaraa nyi baa kala balaŋ baŋ pou be kyaa ɔ tɛɛle man nɛ. 2Kei yɛna balaŋ kekala gyaŋgbate, debaŋ keŋ Kireniuse kyaa Romantena gyoo dinaa nawɔɔ man Siria tɛɛle man nɛ. 3Lee mmaraa keŋ gyoo ŋon be faa dɔɔ, walaŋ kamasɛ gyuu ɔ dɛɛ ɔ kaa ŋmarase ɔ yele. 4Keŋte Gyosɛfo mɔ lee Nasarɛte keŋ kyaa Galelia tɛɛle man nɛ, gyu Bɛtelɛhɛm keŋ ke kyaa Gyudia tɛɛle man nɛ. Bɛtelɛhɛm donɔɔ kei man te ba lola gyoo Defidi. Gyosɛfo gyuu botɔɔ nawolo nyi ɔ lee gyoo Defidi duuluŋ man. 5Ŋon na Mɛɛre ŋon, ŋon na e be yako see nyi baa yala dɔŋa nɛ, gyuu la be kaa ŋmarase ba yela. Debaŋ kenaŋ man na Mɛɛre dana fulu. 6Ba kekyaa Bɛtelɛhɛm botɔɔ nɛ te kadoŋee kyaŋa Mɛɛre. 7Keŋ be te nyiŋ deni ŋɔɔla dasoe keŋ man ya dɔɔ, be gyue ka gyoo wonembia dedoi man. Botɔɔ te ɔ lola ɔ bu baale gyaŋgbate te ɔ mo kakyeŋgbelaase milii e mo e doosi adakaa keŋ wonembia ne dii ke man nɛ man.
Wurubuarɛ kpilala baŋ kekolosi na namensekɛɛlera baale
8Debaŋ kenaŋ man na, namensekɛɛlera baale kyaa ŋale man benaa na botɔɔ yenaŋ bee gyee be namense nelim kenaŋ. 9Botɔɔ te de Gbeŋgyoo Wurubuarɛ kpilale ŋolo kaa bɛɛwɔ lee be dɔɔ te de Gbeŋgyoo Wurubuarɛ gyoorobiiri keŋ ŋalakeewɔ kilisi wɔ, keŋte gyakoloŋ gyoo wɔ. 10Keŋte Wurubuarɛ kpilale ŋon yako wɔ nyiaa, “Ɛ naa yee ya! Ɛ kɛɛ! Me ta mo nombia kpaakpaa ŋaale mɛɛ kɔna ŋon. Nombia kɛŋa gyae ke yɛɛ balaŋ pou gyoŋ. 11Nawolo nyi gyɛŋ wee kei nɛ, be ta lola ɛ nyeelɛɛre fa ŋon gyoo Defidi donɔɔ Bɛtelɛhɛm man. Ŋon yɛna de Gbeŋgyoo Kristo, (walaŋ ŋon Wurubuarɛ be yako see nyi waa kaa lɛɛ ɔ balaŋ nyee nɛ). 12Kpene keŋ gyae kawola nyi nombia ŋan mɛɛ yako nɛ yɛɛ ampaŋ yɛna nyi, ɛ kena kyokyoo ŋon doo adakaa keŋ wonembia ne dii ke man nɛ man, na be ta mo kakyeŋgbelaase milii e.” 13Debokenaŋ man te Wurubuarɛ kpilala burum baale kɔŋawɔ kaa kpu na kpilale gyaŋgbate ŋon, te be kpee nɔɔneŋ lese Wurubuarɛ yele nyiaa,
14“Wurubuarɛ ŋon n kyaa adido,
n gyoorobiiri kaboena neŋ.
N wosefɛɛreŋ dɛɛkɔŋ balaŋ baŋ
bɛɛ gyoo n sia tɛɛle kei dɔɔ nɛ man.”
15Wurubuarɛ kpilala baŋ ka bese lee be gyaŋ gyu adido nɛ, namensekɛɛlera baŋ yako dɔŋa nyiaa, “Ɛ fa dee gyu Bɛtelɛhɛm, na de kaa kɛɛ kpene keŋ be kɔŋ te de Gbeŋgyoo Wurubuarɛ ba lese wola daa nɛ.” 16Mena dɔɔ be yɛɛwɔ bileŋ te be gyuuwɔ te ba ke naa Mɛɛre na Gyosɛfo na kyokyoo ŋon, na ɔ doo adakaa keŋ wonembia ne dii ke man nɛ man. 17Namensekɛɛlera baŋ kena kyokyoo ŋon nɛ, be yako wɔ mena keŋ Wurubuarɛ kpilale ŋon be kolosi kyokyoo ŋon wose man nombia fa wɔ nɛ. 18Nombia ŋan namensekɛɛlera baŋ be yako nɛ, yela balaŋ baŋ pou bɔɔ nyii ŋa nɛ wose gbirisi wɔ. 19Mɔna Mɛɛre kyaŋa nombia kɛŋa pou do ɔ konɔɔ man, na ɔ na gyueŋ ŋe man nideli. 20Namensekɛɛlera baŋ besewɔ laŋ, na bee kpee nɔɔneŋ lese Wurubuarɛ yele lee ŋan pou bɔɔ nyii te bɔɔ naa nɛ dɔɔ, nawolo nyi nombia ŋan pou bɔɔ nyii te bɔɔ naa nɛ, kyaawɔ na ŋan Wurubuarɛ kpilale ŋon be yako wɔ nɛ.
Be kado Yesu yele
21Weeya gyanaarate keŋ kelii nyi baa kara bu ŋon baala wose nɛ, ba doo e yele nyi Yesu. Mena yele kei te Wurubuarɛ kpilale ŋon yakowɔ nyi baa baake e pɛte Mɛɛre kyaŋa ɔ fulu.
Gyosɛfo na Mɛɛre kamo Yesu gyu Gyerusalɛm
22Debaŋ keŋ ba ayimɛɛ kegberaa weeya ŋan be gyaŋee ŋgba mena keŋ Wurubuarɛ mmaraase ŋan ɔ be yeli Mosesi be ŋmarase see nawolo nɛ, Gyosɛfo na Mɛɛre moo Yesu gyu Gyerusalɛm donɔɔ man be kaa do de Gbeŋgyoo Wurubuarɛ nyiŋmaa man, 23nawolo nyi de Gbeŋgyoo Wurubuarɛ mmaraase ŋan ɔ be yeli Mosesi be ŋmarase see nɛ ne yako nyiaa, “Bu baale kamasɛ ŋon ɔ naa waa taŋgbɛɛ lola na, baa mo e ka do de Gbeŋgyoo Wurubuarɛ nyiŋmaa man.” 24Keŋte Gyosɛfo na Mɛɛre gyuuwɔ ke deesi fa Wurubuarɛ ŋgba mena keŋ Wurubuarɛ mmaraase ŋan ɔ be yeli Mosesi be ŋmarase see ne yako nɛ nyiaa, “Baa mo donɔɔ man yaa ŋale man awuluŋna bala deesi nɛ.”
25Debaŋ kenaŋ na balee ŋolo kyaa Gyerusalɛm donɔɔ man keŋ ɔ yele yɛna Simeɔn. Ɔ yɛɛ walaŋ ŋon ɔ gbɛɛneŋ tenɛɛ Wurubuarɛ siaman te ɔ ne yee Wurubuarɛ. Wurubuarɛ feliŋ doo ɔ man te ɔ ne daa wee keŋ Wurubuarɛ waa kaa lɛɛ Iseraetena nyee nɛ. 26Wurubuarɛ feliŋ ŋon lese la wola e nyi, waa naa nyeelɛɛre ŋon de Gbeŋgyoo Wurubuarɛ be yako see nyi waa kɔŋ nɛ pɛna ŋon Simeɔn ka yeŋ. 27Wurubuarɛ feliŋ ŋon yela Simeɔn gyuu Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa keŋ man. Gyosɛfo na Mɛɛre ka mo be bu Yesu ŋon kɔŋ be kaa do de Gbeŋgyoo Wurubuarɛ nyiŋmaa man, ŋgba mena keŋ Wurubuarɛ mmaraase ŋan ne yako nɛ, 28te Simeɔn tee ɔ nyiŋmaase lɛɛ bu ŋon te ɔ lese Wurubuarɛ yele nyiaa,
29“De Gbeŋgyoo Wurubuarɛ,
nombii keŋ n be yako see nɛ n te di ke dɔɔ.
Mena dɔɔ nyaŋ ke tale lɔ n tobaale gbɛɛ wosefɛɛreŋ man.
30Nawolo nyi maŋ gbagba ta mo me sibii naa
nyeelɛɛre ŋon n be kpili nɛ,
31n kpila e nyi waa kɔŋ na balaŋ pou kena e.
32Ŋon yɛna keŋmaŋee keŋ
gyae ke yela baŋ bɔɔ yɛɛ Iseraetenawɔ ya nɛ,
kena n gbɛɛneŋ na baa lese n balaŋ Iseraetena yele.”
33Simeɔn nɔɔwoya ŋan ɔ be yako lee be bu ŋon wose man nɛ, doo bu ŋon ɔ kya na ɔ naa nɔɔ. 34Keŋte Simeɔn fanewɔ fa wɔ nyi Wurubuarɛ waa hiraa wɔ te ɔ yako bu ŋon ɔ naa Mɛɛre nyiaa, “Wurubuarɛ lese na bu kei. Iseraetena burum baŋ baa bɛɛ e na baa naa diyem, te baŋ mɔ baa lɛɛ e di na baa nyiŋ nyeedoŋ. Bu kei waa yɛɛ Wurubuarɛ gbagba tobaale, mɔna balaŋ baa koro seŋ tia e, 35na ka lese ŋan balaŋ burum na gyueŋ nɛ pou debɔɔ. Te nyaŋ Mɛɛre n kena diyem ŋgba sila te ba moowɔ sɔɔ neŋ n konɔɔ man nɛ.”
Ana kekolosi lee Yesu wose man
36Alo kegyia ŋolo kyaawɔ ŋon bɛɛ baake e nyi Ana. Ɔ yɛɛ Wurubuarɛ dekpeŋkpeŋgyɔɔre e te ɔ kya yele yɛna Fanuwɛli. Fanuwɛli kei lee Asa dekpaŋalaŋ man. Ana kei yalawɔ te ŋon na ɔ baale kyaawɔ kulutooneŋ nyetooro, te ɔ baale yeŋawɔ yela e. 37Te ɔ kyaawɔ lialo man kulutooneŋ sɔŋonaara na anaara (84). Nelim na ka weese pou na ɔ kyae Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa keŋ man ɔ ne bake ɔ nɔɔ fane. 38Simeɔn kɛɛ kolosi nɛ, te ŋon Ana mɔ kɔŋawɔ. Ɔ fanewɔ fa Wurubuarɛ karaŋ, te ɔ kolosiwɔ lee bu ŋon wose man fa balaŋ baŋ bɛɛ daa nyeelɛɛre ŋon waa kɔŋ kaa lese Gyerusalɛmtena lee ba diyem man nɛ.
39Gyosɛfo na Mɛɛre keyɛɛ kpene kamasɛ taŋ ŋgba mena keŋ de Gbeŋgyoo Wurubuarɛ mmaraase ŋan nawolo nɛ, ba besewɔ gyu be dɛɛ Nasarɛte keŋ kyaa Galelia tɛɛle man nɛ. 40Bu ŋon beewɔ yɛɛ doŋ te ɔ sia karawɔ nideli, te Wurubuarɛ moo ɔ bɛrɛɛ boele e.
Yesu kegyu Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa man
41Kulutoo kamasɛ nɛ, Yesu ɔ kya na ɔ naa ne gyu Gyerusalɛm ke di ba nyeekelɛɛwee dinaa keŋ. 42Yesu ke di kulutooneŋ kufu ala nɛ, be gyuu Gyerusalɛm be kaa di ba nyeekelɛɛwee dinaa kei ŋgba mena keŋ bɛɛ taŋ gyu nɛ. 43Be ke di wee keŋ taŋ bese bee gyu nɛ, Yesu dɔɔwɔ Gyerusalɛm botɔɔ mɔna ɔ kya na ɔ naa ta gyem ya. 44Na baŋ gyeŋ nyi ɔ kpuɛ na be balaŋ dikpii keŋ mena dɔɔ be tɛɛwɔ wee debiliŋ pou, pɛte ba gyoo e kekɛo be tebia na ba loŋtona man. 45Keŋ ba te naa e ya dɔɔ, ba besewɔ gyu Gyerusalɛm donɔɔ man be kaa kɛo e. 46Ka weeya atoorote te ba ke naa e Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa keŋ man na ŋon na Gyudatena mmaraa wolala baŋ kyaa la. Ɔ ne tei be nombia, na ŋon mɔ ne bɔɔse wɔ nombia. 47Mena keŋ ɔ ne nyii nombia ŋan asɛɛ na mena keŋ ɔ ne tira ŋe nɔɔ fa wɔ nɛ, doo baŋ pou be tei nɛ nɔɔ. 48Ɔ kya na ɔ naa ke gyu kena e botɔɔ nɛ, ba wose gbirisi wɔ. Keŋte ɔ naa bɔɔse e nyiaa, “Me bu, weera te n yɛɛ daa mena? Kɛɛ, daa na n kya sia te yɛɛ, de dɔŋɛɛ dɛɛ kɛo neŋ.” 49Botɔɔ te Yesu bɔɔse wɔ nyiaa, “Weera dɔɔ te ɛ ne kɛo maŋ? Ɛ ba gyeŋ nyi kaboena nyi maa kyaa me kya dɛɛ yee?” 50Mɔna ɔ kya na ɔ naa te nyii kpene keŋ ɔ be yako wɔ nɛ asɛɛ ya. 51Botɔɔ te Yesu korowɔ sila wɔ gyu Nasarɛte donɔɔ man, te ɔ nyii ɔ kya na ɔ naa dei. Ɔ naa moo nombia kɛŋa pou do ɔ konɔɔ man, na ɔ na gyueŋ ŋe man nideli. 52Yesu beewɔ nideli te ɔ sia karawɔ kpu, te ɔ gyoo Wurubuarɛ na balaŋ pou sia.
3Gyɔn Wurubuarɛ loŋsɔɔre ke desina gbɛɛ fa Yesu kekɔŋ
1-2Debaŋ keŋ Sakaria bu Gyɔn sɛɛ ɔ kyaa depampaa dinaa keŋ man nɛ, Wurubuarɛ kolosiwɔ fa e nyi waa gyu kekolosi Wurubuarɛ nombia fa balaŋ. Debaŋ kenaŋ na gyoo dinaa Kaesa Tiberiuse ke di gyoori Roman tɛɛle dɔɔ kulutooneŋ kufu anoŋte man kenaŋ, na Pɔntiɔse Pilato ne diina gyoori Gyudia tɛɛle dɔɔ. Herode mɔ ne diina gyoori Galelia tɛɛle dɔɔ, te ɔ naabu Filipo mɔ ne diina gyoori Iturea na Tirakonitise tɛɛlese dɔɔ, te Lisaniase mɔ ne di gyoori Abilene tɛɛle dɔɔ. Na Ana na Kaifase mɔ yɛna Wurubuarɛ saese kegyiise Gyerusalɛm donɔɔ man. 3Keŋte Gyɔn tɛɛwɔ donɔɔse ŋan ŋe kyaa Gyɔɔdan boo nɔɔman nɛ pou dɔɔ ɔ ne kolosi nyiaa, “Ɛ kyɛɛkee lee ɛ gbɛɛneŋ kumɛɛ man na ɛ ke kɔŋ Wurubuarɛ gyaŋ, na waa mo ɛ nombiakumɛɛ pou kyɛɛ ŋon.” 4Ŋgba mena keŋ Wurubuarɛ dekpeŋkpeŋgyɔɔre ŋon bɛɛ baake nyi Yesaya be ŋmarase ɔ tɔne man lee Gyɔn wose man nɛ nyiaa,
“Ŋolo ne fae yeesa depampaa dinaa man nyiaa,
ɛ desina de Gbeŋgyoo gbɛɛneŋ,
na ɛ ke yela ɔ gbɛɛneŋ pou ka tenee.
5Ɛ tɔ boŋobii kamasɛ
na ɛ ke yɛlɛɛ bulase na bulasebia pou,
na ŋa ke doo kyɛɛkyɛɛ.
Ɛ tenee gbɛɛneŋ ŋan be gokii nɛ,
na ɛ ke kyalase gbɛɛneŋ ŋan ŋa be kyalasɛɛ ya nɛ.
6Kɛŋa pou wɔle na,
balaŋ pou baa naa nyeelɛɛre ŋon
Wurubuarɛ ba lese nyi ɔ kaa lɛɛ daa nɛ.”
7Balaŋ burum kɔŋawɔ Gyɔn gyaŋ nyi waa sɔ wɔ Wurubuarɛ loŋ te ɔ bɔɔse wɔ nyiaa, “Ɛmɛɛ baŋ ɛ dana nombiakumɛɛ ŋgba doma nɛ, amɔte faree na ŋon nyi yaa yeu lee Wurubuarɛ baŋ dinaa keŋ gyae kekɔŋ balaŋ dɔɔ nɛ man? 8Ɛ yɛɛ nombia kpaakpaa ŋan nawolo nyi ɛ te kyɛɛkee lee ɛ gbɛɛneŋ kumɛɛ man nɛ. Ɛ na yɛɛ ya agyueŋ nyi keŋ ɛ yɛɛ Aberaham ɔ naanasewɔ dɔɔ te Wurubuarɛ lɛɛ ŋon ya. Mɛɛ yako ŋon nyi Wurubuarɛ waa tale yela boya adoŋ kɛŋa ka bese naanase fa Aberaham. 9Wurubuarɛ te desina ɔ debeŋa see waa tuŋii daase lɔ, mena dɔɔ daŋ kamasɛ keŋ bɛɛ se bia kpaakpaa ya na, waa tuŋ ke lɔ na baa keretii ke do boalaŋ man.”
10Botɔɔ te balaŋ dikpii keŋ bɔɔse Gyɔn nyiaa, “Akpaa mena na, woŋ te kaboena nyi dɛɛ yɛɛ?” 11Keŋte Gyɔn tiranɔɔ fa wɔ nyiaa, “Nyaŋ ŋon n dana kegbase ala na, mo dokoloŋ fa ŋon ɔ be taŋ ya nɛ, te nyaŋ ŋon mɔ n dana weenɛɛ na, fa ŋon ɔ be taŋ ya nɛ.” 12Lempoolɛɛra baale mɔ kɔŋawɔ nyi Gyɔn dɛɛ sɔ wɔ Wurubuarɛ loŋ te be bɔɔse e nyiaa, “De Gbeŋgyoo, woŋ te kaboena nyi daa mɔ dɛɛ yɛɛ?” 13Keŋte Gyɔn tiranɔɔ fa wɔ nyiaa, “Ɛ na lɛɛ kɔba kela keŋ kaboena nyi yaa lɛɛ nɛ ya.” 14Yoonɔɔtena baale mɔ bɔɔse e nyiaa, “Daa mɔ de? Woŋ te kaboena nyi dɛɛ yɛɛ?” Keŋte Gyɔn yako wɔ nyiaa, “Ɛ na mo siadoŋ lɛo ŋolo kɔba ya, yaa ɛ na mo nombiakumɛɛ gyakaa ŋolo dɔɔ ya. Ɛ yela kɔba keŋ bɛɛ tɔ ŋon nɛ ka gyoo ɛ sia.”
15Lee mena keŋ balaŋ baŋ ne daa nyeelɛɛre ŋon Wurubuarɛ be yako see nyi waa kɔŋ dɔɔ nɛ, walaŋ kamasɛ yɛɛ wa agyueŋ nyi Gyɔn yɛna nyeelɛɛre ŋon. 16Keŋte Gyɔn tiranɔɔ fa be popou nyiaa, “Maŋ dɔɔ loŋ te mɛɛ mo sɔ ŋon Wurubuarɛ loŋ, mɔna ŋon ɔ kela maŋ nɛ waa kɔŋ keŋ maŋ tekaboe gba nyi maa buŋ booli ɔ nkyokota ŋmeeseŋ koraŋ gba ya. Ŋon dɔɔ Wurubuarɛ feliŋ na boalaŋ, te waa mo sɔ ŋon Wurubuarɛ loŋ. 17Ɔ dana ɔ pampaa ɔ nyiŋmaa man waa mo feefu wa amɔla, na waa lese amɔla bia ŋan do ɔ kpee man, na waa kuu wura ŋan ka do boalaŋ keŋ bɛɛ yem ya nɛ man.”
18Keŋte Gyɔn tɛɛwɔ gbɛɛneŋ burum dɔɔ kolosi Wurubuarɛ nombia fa wɔ, te ɔ doo wɔ kakyeŋ nyi baa kyɛɛkee lee be gbɛɛneŋ kumɛɛ man. 19Gyɔn lese nombiakumɛɛ burum ŋan Herode ŋon ɔ seŋɛɛ Romantena gyoo dinaa nawɔɔ man be yɛɛ nɛ si e, na mena keŋ ɔ be lɛo ŋon gbagba ɔ kegyia wɛɛle Herodia yala nɛ. 20Te nombiikum keŋ Herode be yɛɛ tɔ nɔɔ koraŋ yɛna nyi, ɔ yela be kyaŋa Gyɔn ke tɔ deni.
Yesu Wurubuarɛ loŋkesɔ
Mateo 3:13-17; Gyɔn 1:31-34; Maake 1:9-11
21Gyɔn ke sɔ balaŋ dikpii keŋ Wurubuarɛ loŋ taŋ nɛ, ɔ sɔɔ Yesu mɔ Wurubuarɛ loŋ. Ɔ ke sɔ e taŋ na te Yesu moowɔ ɔ ne fane. Botɔɔ te adido torowɔ, 22keŋte Wurubuarɛ feliŋ ŋon moo duwuluŋ dinɔɔ te ɔ kaa gyakaawɔ Yesu dɔɔ. Botɔɔ te be nyii nɔɔwoya ŋaale lee adido nyiaa, “Nyaŋ yɛna me bu ŋon mɛɛ gyae neŋ lee me konɔɔ man, te n na gyoo me sia nideli.”
Yesu ɔ naanaɔ
23Debaŋ keŋ Yesu be fi ɔ tom keyɛɛ asɛɛ nɛ, na ɔ te di ŋgba kulutooneŋ sao na kufu nɛ, na balaŋ na gyueŋ nyi Yesu yɛɛ Gyosɛfo bu dalolasa e.
Gyosɛfo ɔ kya yɛna Heli,
24Heli mɔ ɔ kya yɛna Matati,
te Matati mɔ ɔ kya yɛna Lewi.
Lewi ɔ kya yɛna Melki
te Melki mɔ ɔ kya yɛna Yanai
te Yanai ɔ kya yɛna Gyosɛfo.
25Gyosɛfo ɔ kya yɛna Matatia,
te Matatia ɔ kya yɛna Amose
te Amose ɔ kya yɛna Nahum
te Nahum mɔ ɔ kya yɛna Esili,
te Esili ɔ kya yɛna Nagai.
26Nagai ɔ kya yɛna Maati
te Maati mɔ ɔ kya yɛna Matatia,
te Matatia ɔ kya yɛna Semeni
te Semeni ɔ kya yɛna Gyoseki
te Gyoseki ɔ kya yɛna Gyoda.
27Gyoda ɔ kya yɛna Gyoana
te Gyoana ɔ kya yɛna Resa
te Resa ɔ kya yɛna Sorobabeli,
te Sorobabeli ɔ kya yɛna Selateli
te Selateli ɔ kya yɛna Neri.
28Neri mɔ ɔ kya yɛna Mɛliki
te Mɛliki mɔ ɔ kya yɛna Adi.
Adi ɔ kya yɛna Kosam
te Kosam mɔ ɔ kya yɛna Elemadam
te Elemadam mɔ ɔ kya yɛna Eri.
29Eri ɔ kya yɛna Gyosua
te Gyosua mɔ ɔ kya yɛna Eliasa
te Eliasa ɔ kya yɛna Gyorim
te Gyorim ɔ kya yɛna Matati
te Matati mɔ ɔ kya yɛna Lewi.
30Lewi ɔ kya yɛna Simeɔn
te Simeɔn ɔ kya yɛna Gyuda,
te Gyuda ɔ kya yɛna Gyosɛfo
te Gyosɛfo ɔ kya yɛna Gyonam,
te Gyonam ɔ kya yɛna Eliakim.
31Eliakim ɔ kya yɛna Melea
te Melea ɔ kya yɛna Mena.
Mena ɔ kya yɛna Matata
te Matata mɔ ɔ kya yɛna Natan,
te Natan mɔ ɔ kya yɛna Defidi.
32Defidi ɔ kya yɛna Gyese
te Gyese mɔ ɔ kya yɛna Obedi.
Obedi ɔ kya yɛna Boase
te Boase ɔ kya yɛna Salimɔn,
te Salimɔn mɔ ɔ kya yɛna Nasɔn.
33Nasɔn ɔ kya yɛna Aminadabo
te Aminadabo ɔ kya yɛna Adimi,
te Adimi mɔ ɔ kya yɛna Arini
te Arini ɔ kya yɛna Heserɔn
te Heserɔn mɔ ɔ kya yɛna Peresi,
te Peresi ɔ kya yɛna Gyuda.
34Gyuda ɔ kya yɛna Gyekɔpo
te Gyekɔpo ɔ kya yɛna Asiki
te Asiki ɔ kya yɛna Aberaham,
te Aberaham mɔ ɔ kya yɛna Tera
te Tera ɔ kya yɛna Nahɔ.
35Nahɔ mɔ ɔ kya yɛna Serugi
te Serugi ɔ kya yɛna Rewu,
te Rewu ɔ kya yɛna Pelegi
te Pelegi mɔ ɔ kya yɛna Eberi,
te Eberi mɔ ɔ kya yɛna Sɛla.
36Sɛla ɔ kya yɛna Kainan
te Kainan mɔ kya yɛna Afahade
te Afahade mɔ ɔ kya yɛna Sem,
te Sem mɔ ɔ kya yɛna Nowa,
te Nowa mɔ ɔ kya yɛna Lamɛke.
37Lamɛke ɔ kya yɛna Metusala
te Metusala mɔ ɔ kya yɛna Enɔke,
te Enɔke mɔ ɔ kya yɛna Gyarɛdi
te Gyarɛdi mɔ ɔ kya yɛna Mahalali,
te Mahalali mɔ ɔ kya yɛna Kainan.
38Kainan mɔ ɔ kya yɛna Enose
te Enose mɔ ɔ kya yɛna Sɛɛte,
te Sɛɛte ɔ kya yɛna Adam,
te Wurubuarɛ mɔ yɛɛna Adam.
4Ɔbɔnsam kekɛɛse Yesu
1Yesu ka lee Gyɔɔdan boo keŋ man nɛ, na Wurubuarɛ feliŋ doo ɔ man nideli. Te Wurubuarɛ feliŋ ŋon yela Yesu gyuu depampaa dinaa daale man, 2botɔɔ te ɔbɔnsam kaa kɛɛse e weeya sɔŋola. Weeya ŋenaŋ man pou na ɔ ta mo kolo daa ɔ nɔɔ ya. Te weeya ŋenaŋ kesi nɛ, tanam kyaŋa e nideli. 3Botɔɔ te ɔbɔnsam yako e nyiaa, “Akpaa nyaŋ yɛna Wurubuarɛ bu ŋon na, yela boe kei ka bese weenɛɛ.”
4Keŋte Yesu tiranɔɔ fa e nyiaa, “Wurubuarɛ nombia aŋmaraseŋ see ne yako daa nyiaa, na weenɛɛ kaageŋ ne gyae la ke fa walaŋ nyeedoŋ ya.”
5Botɔɔ te ɔbɔnsam moo Yesu gyu bula dinaa daale nyee dɔɔ, te ɔ lese tɛɛle kei dɔɔ gyoorobiiri pou wola e karatetee dokoloŋ. 6Keŋte ɔ yako Yesu nyiaa, “Maa mo gyoorobiiri na abɔɔ nya anaŋ kɛŋa pou doŋ do n nyiŋmaa man na n ke di ŋe dɔɔ. Nawolo nyi be ta mo ŋe popou fa maŋ, mena dɔɔ maa tale mo ŋa fa walaŋ kamasɛ ŋon mɛɛ gyae. 7Mena dɔɔ nyi akpaa n buŋ me nawɔɔtɛɛ som maŋ na, abɔɔ kɛŋa pou gyae ka bese n wui.”
8Keŋte Yesu tiranɔɔ fa e nyiaa, “Wurubuarɛ nombia aŋmaraseŋ see ne yako daa nyiaa, De Gbeŋgyoo Wurubuarɛ waageŋ te kaboena nyi nya buŋ na n ka som e.”
9Botɔɔ te ɔbɔnsam moo Yesu gyu Gyerusalɛm donɔɔ man te ɔ mo e gyu Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa keŋ nyee man adido adido te ɔ yako e nyiaa, “Akpaa nyaŋ yɛna Wurubuarɛ bu ŋon na, fuŋ n wose lee kɛbo ke lɔ tɛɛle man, 10nawolo nyi Wurubuarɛ nombia aŋmaraseŋ see ŋan ne yako daa nyi,
‘Nyaŋ dɔɔ Wurubuarɛ waa kpila ɔ kpilala
na be kaa gyee neŋ nideli,
11na baa kɔlee neŋ keŋ nyi,
n be gyae n ka mo n nae gyɔ na boe koraŋ gba ya.’ ”
12Keŋte Yesu tiranɔɔ fa e nyiaa, “Wurubuarɛ nombia aŋmaraseŋ see na bese yako daa nyiaa, ‘Na kɛɛse n Gbeŋgyoo Wurubuarɛ ŋon kɛɛ ya.’ ” 13Debaŋ keŋ ɔbɔnsam be kɛɛse e kina taŋ nɛ, ɔ tinaa Yesu yela pɛ kelii debaŋ keŋ waa bese nyiŋ gbɛɛ wɔle bela.
Yesu kefi ɔ tom keyɛɛ asɛɛ Galelia tɛɛle man
14Wurubuarɛ feliŋ ŋon yela Yesu besewɔ gyu Galelia tɛɛle man, te ɔ wose man nombia yaaseewɔ tɛɛle kenaŋ pou dɔɔ. 15Yesu tɛɛwɔ wola Gyudatena ɔsom denɛɛ man, te walaŋ kamasɛ kɛlɛɛ e.
Ba kebɛɛ Yesu Nasarɛte donɔɔ man
16Yesu gyuuwɔ Nasarɛte botɔɔ keŋ bɔɔ kɛɛle e nɛ, te Gyudatena kefɛɛfowee kelii nɛ, ɔ gyuuwɔ Gyudatena ɔsom deni man ŋgba mena keŋ ɔ ne taŋ yɛɛ nɛ. Keŋte ɔ korowɔ seŋ nyi waa kala Wurubuarɛ nombia ŋan, 17botɔɔ te ba moo Wurubuarɛ dekpeŋkpeŋgyɔɔre Yesaya tɔne fa e. Ɔ gyuusu tɔne keŋ te ɔ kala botɔɔ keŋ bɔɔ ŋmarase nyiaa,
18“De Gbeŋgyoo Wurubuarɛ feliŋ doo me man,
nawolo nyi ɔ ta lese maŋ see nyi
maa kolosi ɔ nombia kpaakpaa ŋan fa ayematena.
Ɔ te kpila maŋ nyi maa yako yoo gbeŋa nyi
Wurubuarɛ waa lese wɔ lee be gbeŋiri man,
na maa yako siayɛlɛɛsatena nyi be sia gyae ke gyuusu,
na baŋ mɔ bee wuritii wɔ nɛ ke nyiŋ ba wose,
19na maa yela balaŋ pou ka gyeŋ nyi,
debaŋ keŋ de Gbeŋgyoo Wurubuarɛ
waa kaa lɛɛ ɔ balaŋ nyee nɛ ta benaa.”
20Keŋte Yesu bɔɔ tɔne keŋ te ɔ besena ke fa tobaale ŋon ɔ ba mo ke fa e nɛ, te ɔ tisiwɔ kyaa. Balaŋ baŋ pou be kyaa bɔ ɔsom deni keŋ man nɛ, fɛɛ be sia bɛɛ kɛɛ e nɛ fee. 21Botɔɔ te Yesu yako wɔ nyiaa, “Gyɛŋ wee kei nɛ, Wurubuarɛ nombia ma akalaŋ kɛŋa te kɔŋ mena ɛmɛɛ gbagba ɛ siaman ŋgba mena keŋ ɛ be nyii mɔɔ kale nɛ.”
22Nombia kpaakpaa ŋan Yesu be yako nɛ, doo balaŋ baŋ pou bɔɔ gyaŋee botɔɔ nɛ nɔɔ te be kɛlɛɛ e. Keŋte be bɔɔse dɔŋa nyiaa, “Na Gyosɛfo bu ŋon yaa yee?”
23Keŋte Yesu yako wɔ nyiaa, “Ma gyeŋ nyi ɛ ke gyɔ maŋ dudu kei nyi ‘Nyaŋ ŋon n ne kyɔ balaŋ nɛ, kyɔ n wose na dɛɛ kɛɛ.’ Te ɛ ka bese yako maŋ nyi, ‘Gyakoloŋ nombia ŋan dɔɔ nyii n be yɛɛ Kapanum donɔɔ man nɛ, yɛɛ ŋa nyaŋ gbagba n donɔɔ man kɛbo mɔ na dɛɛ kɛɛ.’ ”
24Yesu besewɔ yako wɔ kpu nyiaa, “Ampaŋ yaa mɛɛ yako ŋon nyi Wurubuarɛ dekpeŋkpeŋgyɔɔre ŋolo be kyaa keŋ bɛɛ lɛɛ e ŋon gbagba ɔ dɛɛ ya.” 25Ampaŋ yaa mɛɛ yako ŋon nyi, debaŋ keŋ Wurubuarɛ dekpeŋkpeŋgyɔɔre Elia be kyaa nɛ, na liala burum kyaa Iserae tɛɛle dɔɔ, mɔna debaŋ keŋ ɔga ba sem kulutooneŋ atooro na yaale, te tanam dinaa be yale tɛɛle keŋ pou dɔɔ nɛ, 26Wurubuarɛ te kpila Elia nyi waa gyu ke kyɔ be man ŋolo ya. Ɔ kpila e bo gyu lialo ŋon ɔ te yɛɛ Iserae alo e ya, te ɔ kyaa Sarefate donɔɔ keŋ kyaa Sidɔn tɛɛle man nɛ gyaŋ. 27Wurubuarɛ dekpeŋkpeŋgyɔɔre Elisa mɔ ke kyaa nɛ, na akuŋtuŋtena burum kyaa Iserae tɛɛle dɔɔ mɔna Wurubuarɛ te kyɔ be man ŋolo ya. Siria baale Naaman ŋon waageŋ te ɔ kyɔɔwɔ.
28Balaŋ baŋ pou be kyaa Gyudatena ɔsom deni keŋ man kenyii nombia kɛŋa nɛ, ba gyeŋa baŋ nideli. 29Botɔɔ te balaŋ baŋ korowɔ gyu ke kyaŋ Yesu wɔŋee e lee donɔɔ keŋ man, te ba moo e gyu bula keŋ dɔɔ donɔɔ keŋ gyakaa nɛ nyee man, nyi baa fuŋ e ke lɔ delɔkɔtɔɔ keŋ man. 30Mɔna Yesu moowɔ balaŋ baŋ pou nsana nsana te ɔ laŋawɔ.
Yesu kegegi feliŋkum lee balee ŋolo man
31Yesu gyuuwɔ Kapanum donɔɔ keŋ ke kyaa Galelia tɛɛle man nɛ man. Te Gyudatena kefɛɛfowee kelii na, ɔ gyuuwɔ ka wola wɔ Wurubuarɛ nombia. 32Yesu kawola keŋ doo balaŋ baŋ pou nɔɔ, nawolo nyi ɔ ne gyɔ ɔ konɔɔ wola ŋgba walaŋ ŋon ɔ dana doŋ nombia ŋan ɔ na wolo nɛ dɔɔ nɛ.
33Na balee ŋolo kyaa Gyudatena ɔsom deni keŋ man keŋ feliŋkum doo ɔ man. Ɔ fae yeesa keŋkeŋ nyiaa, 34“Nyaŋ Yesu Nasarɛte baale, woŋ yaa n ne gyae de gyaŋ? N kɔŋae n kaa wɔlɛɛ daa? Ma gyeŋ neŋ nyi nyaŋ yɛna Wurubuarɛ walaŋ ŋon ayimɛɛ be doo n man ya nɛ.”
35Botɔɔ te Yesu yase ɔ sia yako feliŋkum keŋ nyiaa, “Wu n nɔɔ, na n ka lee ɔ man.” Keŋte feliŋkum keŋ fuŋa balee ŋon lɔ balaŋ baŋ pou siaman te ka leewɔ ɔ man laŋ, mɔna balee ŋon te gooli ya. 36Nombii kei doo balaŋ baŋ pou nɔɔ te be bɔɔse dɔŋa nyiaa, “Woŋ kawola yɛna kei? Ɔ na mo doŋ kolosi fa feliŋkumɛɛ na ŋɛɛ lee balaŋ man.” 37Keŋte Yesu wose man nombia yaaseewɔ gyu debiise ŋan ŋa benaa na botɔɔ nɛ pou man.
Yesu kekyɔ balaŋ burum kaweese
38Yesu ka lee Gyudatena ɔsom deni keŋ man na, te ɔ gyuuwɔ Simɔn dɛɛ. Ɔ ke gyu botɔɔ na Simɔn wa awu doo ɔ na wee kpaŋalaŋ. Keŋte be waase Yesu nyi waa kyɔ e kawee fa wɔ. 39Botɔɔ te ɔ ka seŋawɔ alo ŋon yenaŋ te ɔ fae kpaŋalaŋ keŋ, te ɔ kawee keŋ taŋawɔ. Debokenaŋ man te alo ŋon korowɔ kyaa te ɔ kɛɛ be dɔɔ.
40Kelii balinɔɔ nɛ, balaŋ burum moo kaweesetena baŋ bɛɛ wee kaweese kpookpoo nɛ kɔŋ Yesu gyaŋ, te ɔ moo ɔ nyiŋmaa gyakaa kaweete kamasɛ dɔɔ te ɔ kyɔɔ wɔ. 41Feliŋkumɛɛ mɔ leewɔ balaŋ burum man na ŋɛɛ fae yeesa nyi, “Nyaŋ yɛna Wurubuarɛ bu ŋon.” Mɔna ɔ fae ŋa keŋ ɔ te fa ŋa gbɛɛ ŋa ke kolosi ya, nawolo nyi ŋa gyeŋ nyi ŋon yɛna Kristo, nyeelɛɛre ŋon Wurubuarɛ be yako see nyi waa kɔŋ nɛ.
Yesu kolosi nombia burum Galelia tɛɛle man
42Tɛɛ kena nɛ, Yesu wɔŋa ɔ wose lee yenaŋ. Botɔɔ na balaŋ baŋ te fiasɛɛ bɛɛ kɛo e. Ba kena e nɛ, ba te fa e gbɛɛ waa lee be gyaŋ ya. 43Mɔna ɔ yako wɔ nyiaa, “Kaboena nyi maa kolosi Wurubuarɛ gyoori keŋ wose man nombia kpaakpaa ŋan fa donɔɔse akaŋ ŋan mɔ, nawolo nyi keŋ dɔɔ te Wurubuarɛ kpila maŋ.” 44Mena dɔɔ Yesu tɛɛwɔ kolosi Wurubuarɛ nombia Gyudatena ɔsom denɛɛ man Galelia tɛɛle dɔɔ pou.
5Yesu kebaake ɔ kaseela gyaŋgba nyibaŋ baŋ
1Wee daale Yesu ka seŋ Genesareti boo nɔɔman nɛ, balaŋ burum kaa yilaawɔ kilisi e bee nyii Wurubuarɛ nombia. 2Keŋte ɔ naa agbelese ala boo keŋ nɔɔman, na kpɛɛ kyaŋara baŋ ta lee bɛɛ faafo ba asawuse. 3Yesu gyoowɔ degbele keŋ daale man, keŋ ke yɛɛ Simɔn wui nɛ. Te ɔ yako e nyi waa tɛɛse e gyu loŋ keŋ man kyomii. Yesu kyaawɔ degbele keŋ man botɔɔ te ɔ wola balaŋ dikpii keŋ Wurubuarɛ nombia.
4Ɔ kekolosi taŋ nɛ, ɔ yako Simɔn nyiaa, “Ɛ saa gyu loŋ keŋ nsana nsana botɔɔ keŋ dana siiliŋ nɛ, na ɛ ke lɔ ya asawuse ŋan na ɛ ke kyaŋ kpɛɛ.”
5Botɔɔ te Simɔn tiranɔɔ nyiaa, “De Gbeŋgyoo, da te yɛɛ tom nelim pou da te kyaŋ kolo ya! Mɔna keŋ nyaŋ be yako dɔɔ, dɛɛ lɔ da asawuse.” 6Ba ke lɔ ba asawuse ŋan nɛ, be kyaŋa kpɛɛ burum keŋ nyi ba asawuse ŋan ne lɛɛ gbɛɛ ŋe ke tirii. 7Mena dɔɔ be baake be tebia baŋ be doo degbele daale man nɛ nyi be kaa kyɔ wɔ. Ba kekɔŋ nɛ, be kaa lese kpɛɛ wulu agbelese ala ŋan pou keŋ nyi, ŋe lɛɛ gbɛɛ nafɔ ŋe ke munu.
8Simɔn Pita kena kpene keŋ be kɔŋ nɛ, ɔ buŋawɔ ɔ doona dɔɔ Yesu siaman yako e nyiaa, “Lee me gyaŋ, me Gbeŋgyoo! Me yɛɛ nombiakumɛɛyɛɛre e.”
9Nawolo nyi lee kpɛɛ burum baŋ bɔɔ kyam nɛ dɔɔ, doo ŋon na ɔ tebia baŋ pou nɔɔ. 10Mena mɔ te doo ɔ tebia Sebedeo bia Gyemisi na Gyɔn baŋ baŋ na wɔ ne yɛɛ tom nɛ nɔɔ. Botɔɔ te Yesu yako Simɔn nyiaa, “Na yee ya, lee gyɛŋ ne gyu nɛ, balaŋ te maa yela n ke kyaŋ.”
11Mena dɔɔ ba ke saa ba agbelese ŋan kɔŋ dekeŋkeŋ dɔɔ nɛ, be tinaa kpene kamasɛ yela botɔɔ te be sila Yesu laŋ.
Yesu kekyɔ akuŋtuŋte ŋolo kawee
12Yesu kekyaa donɔɔse ŋan daale man nɛ, balee ŋolo kɔŋawɔ keŋ kaweeyayam te di ɔ wose pou. Ɔ kena Yesu nɛ, ɔ kaa buŋawɔ ɔ nawɔɔtɛɛ waase e nyiaa, “Me Gbeŋgyoo, akpaa n ne gyae na nyaŋ ke tale kyɔ maŋ kawee.”
13Botɔɔ te Yesu tenee ɔ nyiŋmaa tina e te ɔ yako nyiaa, “Mɛɛ gyae, n kawee dɛɛ taŋ.” Debokenaŋ man te balee ŋon kawee taŋawɔ.
14Keŋte Yesu tɔɔ e kiiŋ nyi, “Na yeli walaŋ na walaŋ ke nyii ya, mɔna mo n wose gyu kawola Wurubuarɛ sae ŋon, na n ke deesi ŋgba mena keŋ Mosesi ba wola ŋon nɛ, na kedi adansɛɛ fa walaŋ kamasɛ nyi n kawee te taŋ.”
15Mɔna nɛnɛɛ gba te Yesu wose man nombia yaaseewɔ gyu yenaŋ kamasɛ, te balaŋ burum kɔŋawɔ be kaa nyii e na waa kyɔ wɔ be kaweese. 16Mɔna Yesu ne kyaa wɔŋ ɔ wose lee yenaŋ gyu kefane.
Yesu kekyɔ yenaŋ dayeŋasate ŋolo kawee
17Wee daale Yesu kɛɛ wolo nɛ, na Farasiitena na Gyudatena mmaraa wolala baŋ bɔɔ lee Galelia na Gyudia tɛɛlese man, na Gyerusalɛm donɔɔ man nɛ, baale kyaa botɔɔ. Debaŋ kenaŋ na, de Gbeŋgyoo Wurubuarɛ doŋ doo Yesu man keŋ waa tale mo kyɔ kaweese. 18Te balaŋ baale seele walaŋ ŋon ɔ yenaŋ ba yem nɛ dofoŋoŋ dɔɔ kɔŋ, na bɛɛ gyae gbɛɛ na baa mo e gyoo dekpaŋalaŋ keŋ man ka see Yesu siaman, 19mɔna be te nyiŋ gbɛɛ mo e ta denanɔɔ man ya, nawolo nyi balaŋ boe. Mena dɔɔ ba gyeŋawɔ gyu deni keŋ nyee dɔɔ te be wolee yenaŋ daale, te be tisinaa e na ɔ dofoŋoŋ keŋ pou dɛɛdɛɛ see Yesu siaman balaŋ baŋ nsana nsana.
20Yesu kena mena keŋ bɔɔ lɛɛ e di nɛ, ɔ yako kaweete ŋon nyiaa, “Me gyoo, me ta mo n nombiakumɛɛ pou kyɛɛ neŋ.”
21Botɔɔ te Gyudatena mmaraa wolala na Farasiitena baŋ fiasɛɛ bɛɛ bɔɔse dɔŋa nyiaa, “Walaŋ woŋti yaa kei te ɔ na mo ɔ wose kɛɛse na Wurubuarɛ mena? Lee Wurubuarɛ wɔle na amɔ kyaa la keŋ waa tale mo dukum kyɛɛ?”
22Na Yesu gyeŋ kpene keŋ bɛɛ gyueŋ nɛ te ɔ bɔɔse wɔ nyiaa, “Woŋ dɔɔ te ɛ na gyueŋ kɛŋa ɛ nyeeya man? 23Nombia kɛŋa man woŋti woɛla na keyako? ‘Me ta mo n dukum kyɛɛ neŋ,’ yaa ‘Koro seŋ na n ke ta?’ 24Mɔna mɛɛ gyae ɛ ka gyeŋ nyi maŋ Deniwalaŋ Bu dana doŋ tɛɛle kei dɔɔ nyi maa mo dukum kyɛɛ. Mena dɔɔ ɔ yako kaweete ŋon nyiaa, Koro seŋ, gate n dofoŋoŋ na n ke ta gyu n dɛɛ!”
25Debokenaŋ man te kaweete ŋon korowɔ seŋ ɔ nawɔɔ dɔɔ be siaman te ɔ gate ɔ dofoŋoŋ keŋ dɔɔ ɔ doo nɛ, te ɔ laŋa ɔ dɛɛ. Ɔ ne gyu na ɔ na lese Wurubuarɛ yele. 26Nombia kɛŋa doo balaŋ baŋ pou nɔɔ nideli te ba lese Wurubuarɛ yele. “Gyakoloŋ gyoo wɔ te be yakowɔ nyiaa, gyɛŋ dɔɔ da te naa nombia ŋan te kɔŋa ta see ya.”
Yesu ke baake Lewi
27Nombia kɛŋa wɔle nɛ Yesu leewɔ te ɔ ke naa lempoolɛɛre ŋolo ŋon bɛɛ baake e nyi Lewi nɛ, na ɔ kyaa ɔ lempoo delɛe man. Keŋte Yesu yako e nyiaa, “Koro sila maŋ.” 28Debokenaŋ man te Lewi tinaa kpene kamasɛ yela te ɔ korowɔ sila Yesu.
29Keŋte Lewi moo Yesu gyu ŋon Lewi dɛɛ te ɔ ke saa e weenɛɛ ampaŋ ampaŋ. Lempoolɛɛra burum na balaŋ yakaa nyibaŋ kɔŋawɔ kaa di bom na wɔ. 30Botɔɔ te Farasiitena na Gyudatena mmaraa wolala baŋ bɔɔ lee Farasiitena dikpii keŋ man nɛ ŋorokoteewɔ bɔɔse Yesu kaseela baŋ nyiaa, “Weera dɔɔ te ɛmɛɛ na lempoolɛɛra na nombiakumɛɛyɛɛra ne dii te ɛ ne nyɔɔ bom?”
31Keŋte Yesu tiranɔɔ fa wɔ nyiaa, “Kaweesetena te kaboena nyi baa kyɔ wɔ kawee. Baŋ bɔɔ na wee ya nɛ dɔɔ, bɔɔ ne hia kawee kekyɔ ya. 32Ma te kɔŋ nyi me kaa baake balaŋ baŋ be gbɛɛneŋ wulaa tenɛɛ Wurubuarɛ siaman nɛ ya, mɔna me kɔŋae me kaa baake nombiakumɛɛyɛɛra na baa kyɛɛkee lee be gbɛɛneŋ kumɛɛ man na baa kɔŋ Wurubuarɛ gyaŋ.”
Ba ke bɔɔse Yesu nɔɔkebake wose man nombia
33Keŋte be yako Yesu nyiaa, “Gyɔn Wurubuarɛ loŋsɔɔre ŋon silala ne kyaa bake be nɔɔ fane, te mena mɔ yaa Farasiitena silala mɔ ne yɛɛ. Mɔna nyaŋ wui kɛwɔ dɔɔ bee dii bɛɛ nyɔɔ debaŋ kamasɛ.”
34Botɔɔ te Yesu yako wɔ nyiaa, “Ɛ ke tale yela balaŋ baŋ be kyaa alowɔletɛɛ nɛ ke bake be nɔɔ keŋ alowɔle baale kyaa be gyaŋ? 35Mɔna debaŋ daale gyae kekɔŋ keŋ baa mo alowɔle baale ŋon lee be gyaŋ. Mena weeya ŋenaŋ man te baa bake be nɔɔ.”
36Keŋte Yesu gyɔɔ wɔ dudu kei nyiaa, “Ŋolo bɛɛ kara kanyaŋ wɔle mo taa kakyeŋgbelaa keŋ ba yem nɛ ya. Akpaa ɔ yɛɛ mena na ɔ te wɔlɛɛ kanyaŋ wɔle keŋ, nawolo nyi kanyaŋ wɔle keŋ be gyae ke kyaa na bene keŋ ya. 37Mena mɔ te ŋolo bɛɛ mo soloŋ wɔle do wonembu tɔne ogele bene man ya. Ɔ yɛɛ mena na soloŋ wɔle keŋ gyae ke tao wonembu tɔne ogele keŋ lii na soloŋ keŋ ke leki, na wonembu tɔne ogele keŋ mɔ ke wɔlɛɛ. 38Mena dɔɔ kaboena bo nyi baa mo soloŋ wɔle do wonembu tɔne ogele wɔle man. 39Te ŋolo be kyaa keŋ nyi ɔ nyɔɔ soloŋ apaesa na, waa yako nyi ɔ ne gyae ntoŋkum waa nyɔɔ bela ya. Nawolo nyi ɔ ne yako nyi apaesate keŋ yɛna kpaakpaate.”
6Yesu kawola lee kefɛɛfowee wose man
1Gyudatena kefɛɛfowee daale nɛ, Yesu na ɔ kaseela gyuuwɔ ka mo wɔɔ daale man. Na weenɛɛ ŋan seŋɛɛ wɔɔ keŋ man nɛ yɛɛ ŋgba kefaa nɛ. Keŋte ɔ kaseela baŋ kpera ŋaale posaa bɛɛ tao. 2Keŋte Farasiitena baale naa wɔ te be bɔɔse wɔ nyiaa, “Weera dɔɔ te ɛ ne yɛɛ kpene keŋ da mmaraa bɛɛ fa gbɛɛ nyi baa yɛɛ da kefɛɛfowee ya nɛ?”
3Botɔɔ te Yesu tiranɔɔ fa wɔ nyiaa, “Ɛ te kala ta lee Wurubuarɛ tɔne man kpene keŋ gyoo Defidi be yɛɛ debaŋ keŋ tanam be kyaŋ ŋon na ɔ balaŋ baŋ yee? 4Ɔ gyuuwɔ Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa keŋ man te ɔ ka moo weenɛɛ ŋan bɔɔ mo deesi fa Wurubuarɛ, keŋ nafɔ tekaboena nyi walaŋ ŋon ɔ te yɛɛ Wurubuarɛ sae e ya waa di ya nɛ, te ɔ diiwɔ te ɔ moo ŋaale mɔ fa ɔ balaŋ baŋ be silana e nɛ.” 5Keŋte Yesu yako wɔ nyiaa, “Maŋ Deniwalaŋ Bu ŋon yɛna kefɛɛfowee keŋ Gbeŋgyoo.”
Yesu kekyɔ baam dayeŋasate ŋolo kawee
6Gyudatena kefɛɛfowee daale bela nɛ, Yesu gyuu Gyudatena ɔsom deni man ɔ na wola wɔ. Na baale ŋolo kyaa botɔɔ keŋ ɔ dunoluŋ baam ba yem. 7Gyudatena mmaraa wolala na Farasiitena baale gyae gbɛɛ keŋ baa mo nombiikum daale seele Yesu na baa nyiŋ kyaŋ e, mena dɔɔ ba deke e na baa kɛɛ nyi waa kyɔ ŋolo kawee Gyudatena kefɛɛfowee keŋ.
8Mɔna na Yesu gyeŋ kpene keŋ bɛɛ gyueŋ te ɔ yako baam dayeŋasate ŋon nyiaa, “Koro seŋ na n ke kɔŋ kaa seŋ balaŋ kɛwɔ pou siaman.” Keŋte balee ŋon korowɔ kaa seŋ be siaman.
9Botɔɔ te Yesu bɔɔse wɔ nyiaa, “Woŋ te da mmaraa ne fa gbɛɛ nyi dɛɛ yɛɛ kefɛɛfowee keŋ? Da mmaraa ne fa daa gbɛɛ nyi dɛɛ yɛɛ kolo kpaakpaa yaa dɛɛ yɛɛ kolo kum? Dɛɛ lɛɛ walaŋ nyee yaa dee yela waa yeŋ?” 10Keŋte Yesu kɛɛ wɔ pou gyaŋee te ɔ yako balee ŋon nyiaa, “Tenee n baam.” Balee ŋon tenee ɔ baam keŋ te kawee keŋ taŋawɔ te ɔ baam keŋ yɛɛ doŋ. 11Botɔɔ te kegyiise baŋ gyeŋa baŋ nideli, te be fiasɛɛ bɛɛ gyueŋ kpene keŋ baa mo yɛɛ Yesu.
Yesu kalese ɔ kpilala kufu bala baŋ
12Debaŋ kenaŋ man wee daale nɛ Yesu gyuuwɔ bula dɔɔ ɔ kaa fane, te ɔ fanewɔ fa Wurubuarɛ nelim kenaŋ pou. 13Tɛɛ kena nɛ ɔ baake ɔ kaseela kɔŋ ɔ gyaŋ te ɔ lese baala kufu bala lee be man nyi baa yɛɛ ɔ kpilala. 14Baala kufu bala baŋ Yesu ba lese nɛ yela yɛna Simɔn, ŋon Yesu ba do e yele nyi Pita nɛ, na ɔ naabu Anderiase na Gyemisi na Gyɔn na Filipo na Batolomeo na 15Mateo na Tomase na Alfeose bu Gyemisi na Simɔn ŋon ɔ ne gyae ɔ balaŋ nideli nɛ 16na Gyemisi bu Gyudase na Gyudase Isekarɔte ŋon waa kaa lese Yesu fa nɛ.
Yesu kekyɔ kaweese
17Yesu na ɔ kpilala baŋ ka lee bulabii keŋ dɔɔ kɔŋ detaŋgya man nɛ, ɔ kaseela burum na balaŋ dikpii burum baŋ bɔɔ lee Gyudia tɛɛle dɔɔ na Gyerusalɛm donɔɔ man na Tae na Sidɔn donɔɔse ŋan kyaa ɛpo nɔɔman nɛ kɔŋawɔ ɔ gyaŋ. 18Be kɔŋawɔ be kaa nyii Wurubuarɛ nombia na waa kyɔ wɔ be kaweese. Baŋ feliŋkumɛɛ ne haa wɔ nɛ, ɔ kyɔɔ baŋ mɔ. 19Na balaŋ baŋ pou ne gyae nyi baa tina e, nawolo nyi doŋ na lee ɔ man na ne kyɔ wɔ be kaweese pou.
Yesu kawola lee siakagye na waraŋase wose man
20Yesu gyinaa ɔ sia kɛɛ ɔ kaseela baŋ te ɔ yako wɔ nyiaa,
“Ɛmɛɛ baŋ ɛ yɛɛ ayematenawɔ nɛ ɛmɛɛ na nyeebam,
nawolo nyi ɛmɛɛ te Wurubuarɛ gyoori keŋ yɛɛ ɛ wui.
21Ɛmɛɛ baŋ tanam dana ŋon debokeiman nɛ ɛmɛɛ na nyeebam,
nawolo nyi ɛmɛɛ ne gyaela ɛ kaa baa.
Ɛmɛɛ baŋ ɛ ne wii debokeiman nɛ ɛmɛɛ na nyeebam,
nawolo nyi ɛmɛɛ ne gyaela ɛ kaa boŋo.
22-23Ɛmɛɛ baŋ balaŋ ne kɔla ŋon te bɔɔ ne lɛɛ ŋon do ba wose man ya te bɛɛ tee ŋon, te bɛɛ baake ŋon nyi balaŋ kumɛɛ lee maŋ Deniwalaŋ Bu ŋon dɔɔ nɛ ɛmɛɛ na nyeebam. Mena ke te be naanaɔ mɔ naase Wurubuarɛ akpeŋkpeŋgyɔɔra baŋ diyem. Dekɔŋ mena na ɛ yela ɛ sia ka gye na ɛ ke nyaŋee nideli, nawolo nyi kom keŋ Wurubuarɛ waa tɔ ŋon adido nɛ te yɛɛ nsendee ya.
24Mɔna ɛmɛɛ baŋ ɛ dana kɔba nɛ ɛ laako,
nawolo nyi ɛ taŋ ke di ɛ gyoŋ pou taŋ tɛɛle kei dɔɔ.
25Ɛmɛɛ baŋ ɛ be dii baa debaŋ kei nɛ ɛ laako,
nawolo nyi tanam gyae kaa ko ŋon.
Ɛmɛɛ baŋ ɛ na boŋo debaŋ kei nɛ ɛ laako,
nawolo nyi yaa kaa wii na ɛ ke di walaŋsa.
26Ɛmɛɛ baŋ balaŋ pou ne kolosi ɛ wose man nombia kpaakpaa nɛ ɛ laako,
nawolo nyi mena mɔ te
be kyaɔ yɛɛ balaŋ baŋ bɔɔ dii akɛrɛɛ
nyi be yɛɛ Wurubuarɛ akpeŋkpeŋgyɔɔrawɔ nɛ.
Yesu kpa dɛɛ gyae baŋ bɛɛ kɔla daa nɛ nombia
27Ɛmɛɛ baŋ ɛ ne tei maŋ nɛ mɛɛ yako ŋon na ɛ ke nyii nyiaa, ɛ gyae balaŋ baŋ bɛɛ kɔla ŋon nɛ na ɛ ke yɛɛ deeli fa wɔ. 28Ɛ sola Wurubuarɛ na waa hiraa baŋ bɛɛ falaa ŋon nɛ, na ɛ kefane fa baŋ bɛɛ naase ŋon diyem nɛ. 29Akpaa ŋolo de gyɔ n lakaa man na besena alate keŋ mɔ fa e. Mena mɔ te akpaa ŋolo da mo n kegba wurikyim na mo atetate keŋ mɔ kpu e. 30Akpaa ŋolo da sola neŋ kolo na fa e te akpaa ŋolo da mo n kolo na, na gyu ke bɔɔse ke dɔɔ bela ya. 31Kpene keŋ n ne gyae nyi walaŋ waa yɛɛ fa neŋ nɛ nyaŋ mɔ yɛɛ ke fa e.
32Akpaa ɛ ne gyae balaŋ baŋ bɛɛ gyae ŋon nɛ baageŋ bo na, ɛ na gyueŋ nyi ɛ ke nyiŋ kolo kpaakpaa lee Wurubuarɛ gyaŋ ya, nawolo nyi nombiakumɛɛyɛɛra mɔ koraŋ ne gyae baŋ bɛɛ gyae wɔ nɛ. 33Akpaa ɛ yɛɛ deeli fa baŋ bɛɛ yɛɛ deeli fa ŋon nɛ baageŋ na, ɛ na gyueŋ nyi ɛ ke nyiŋ kolo kpaakpaa lee Wurubuarɛ gyaŋ ya. Nawolo nyi nombiakumɛɛyɛɛra mɔ koraŋ ne yɛɛ mena. 34Te akpaa ɛ pakee abɔɔ fa balaŋ baŋ ɛ gyeŋ nyi baa nyiŋ tɔ ŋon na, ɛ na gyueŋ nyi ɛ ke nyiŋ kolo kpaakpaa lee Wurubuarɛ gyaŋ ya. Nawolo nyi nombiakumɛɛyɛɛra koraŋ ne pakee abɔɔ fa be tebia baŋ ba gyeŋ nyi baa nyiŋ pou tɔ wɔ nɛ. 35Mɔna ɛ gyae baŋ bɛɛ kɔla ŋon nɛ na ɛ ke yɛɛ deeli fa wɔ. Ɛ paa wɔ kolo na ɛ lese ɛ loo lee ke dɔɔ. Ɛ yɛɛ mena na, Wurubuarɛ waa tɔ ŋon kom nideli te ɛ ka bese Wurubuarɛ ŋon kpene kamasɛ doo ɔ tɛɛ nɛ bia. Nawolo nyi ɔ dana wɔe fa baŋ kolo bɛɛ gyoo be sia ya, na baŋ be dana nyeemandoŋ nɛ pou. 36Ɛ wii balaŋ waraŋase ŋgba mena keŋ ɛ kya Wurubuarɛ ne wii balaŋ waraŋase nɛ.”
Ɛ na mo ɛ wose yɛɛ nombiadiira ya
37“Ɛ na mo ɛ wose yɛɛ balaŋ nombiadiira na ɛ ke bu wɔ fɔɔ, na Wurubuarɛ mɔ be nyiŋ di ɛ nombia na waa bu ŋon fɔɔ ya. Ɛ mo balaŋ nombiakumɛɛ kyɛɛ wɔ, na Wurubuarɛ mɔ ka mo ɛ nombiakumɛɛ kyɛɛ ŋon. 38Ɛ yɛɛ deeli fa balaŋ na Wurubuarɛ mɔ ke yɛɛ deeli fa ŋon. Ɛ yɛɛ mena na, kpene keŋ Wurubuarɛ waa fa ŋon nɛ te yɛɛ nsendee ya. Waa nyiŋ konɔɔ maa ke nideli na ke wulu gba leki, na waa mo do ɛ nyiŋmaa man. Nawolo nyi mena keŋ ɛ ke maa fa ɛ tebia nɛ, mena ke te Wurubuarɛ mɔ waa maa fa ŋon.”
39Botɔɔ te Yesu gyɔɔ wɔ dudu kei nyiaa, “Siayɛlɛɛsate waa tale wola ɔ dɔɔ siayɛlɛɛsate gbɛɛ? Akpaa ɔ yɛɛ mena na, be balaŋ bala pou be gyae be kaa gyoo bɔɔ man yee? 40Kaseele bɛɛ kela ɔ gbeŋgyoo ya, mɔna kaseele kamasɛ ŋon ɔ kasee tom nideli nɛ waa yɛɛ ŋgba ɔ gbeŋgyoo nɛ.
41Weera dɔɔ te n ne naa woŋsilibii keŋ doo n dɔɔ sibii man, te n be famenɛ na daakpee keŋ doo nyaŋ gbagba n sibii man ya? 42Sena te n ke tale yako n dɔɔ nyi, ‘Me dɔɔ, yela maa lese woŋsilibii lee n sibii man,’ keŋ nyaŋ gbagba be famenɛ na daakpee keŋ doo n sibii man ya? Nyaŋ walaŋ ŋon n na beo n wose, kaboena nyi nya taŋgbɛɛ lese daakpee keŋ doo n sibii man nɛ, pɛna n kena nideli lese woŋsilibii keŋ doo n dɔɔ sibii man nɛ.”
Daŋ kamasɛ na ke bii keŋ kɛɛ see
43Daŋ kpaakpaate kamasɛ bɛɛ se bia kumɛɛ ya, mena mɔ te daŋ kum bɛɛ se bia kpaakpaa ya. 44Daŋ kamasɛ nɛ, ke bia te bɛɛ mo gyeŋ ke. Bɔɔ ne kɔ akutu bia lee mango daŋ man ya, mena mɔ te bɔɔ ne kɔ apaŋ lee abotoo woŋse man ya. 45Mena ke te denibalaŋ mɔ doo. Walaŋ kpaakpaate kamasɛ na lese abɔɔ kpaakpaa ŋan doo ɔ konɔɔ man nɛ wola, te walaŋkum kamasɛ mɔ na lese nombiakumɛɛ ŋan doo ɔ konɔɔ man nɛ wola. Kpene kamasɛ keŋ be wulu walaŋ konɔɔ man nɛ, keŋ na lee la ɔ nɔɔman.
Yesu kekolosi lee deni maara bala wose man
46Keŋte Yesu bɔɔse wɔ nyiaa, “Woŋ dɔɔ te ɛ ne baake maŋ nyi, ‘Ɛ Gbeŋgyoo,’ te ɛ bɛɛ yɛɛ kpene keŋ mɔɔ yako ŋon nyi yaa yɛɛ nɛ ya? 47Walaŋ kamasɛ ŋon ɔ ne kɔŋ me gyaŋ te ɔ ne nyii me nɔɔwoya te ɔ ne di ŋe dɔɔ nɛ, maa wola ŋon mena keŋ ɔ dinɔɔ doo. 48Ɔ yɛɛ ŋgba walaŋ ŋon ɔ ne ma deni te ɔ be wula bɔɔ te ɔ ba see ka mokɔɔ nideli boe dɔɔ nɛ. Keŋte boo wuuwɔ kaa mo ke dɔɔ mɔna ka te yale ya, nawolo nyi ɔ see ka mokɔɔ nideli. 49Mɔna walaŋ ŋon ɔ ne nyii me nɔɔwoya te ɔ bee di ŋe dɔɔ ya nɛ, ɔ yɛɛ ŋgba walaŋ ŋon ɔ be ma deni te ɔ ta see ka mokɔɔ nideli ya nɛ. Boo wuuwɔ kaa mo ke dɔɔ, te ke yalawɔ tekerii pou keŋ n be naa ka mokɔɔ gba ya.”
7Yesu kekyɔ Romantena yoonɔɔte kegyia ŋolo tobaale kawee
1Yesu kekolosi nombia kɛŋa fa balaŋ baŋ taŋ nɛ, ɔ gyuu Kapanum donɔɔ man. 2Donɔɔ kenaŋ man na, Romantena yoonɔɔtena kegyia ŋolo kyaa na ɔ dana tobaale ŋolo ŋon ɔ bɛɛ sɛɛ ɔ dɔɔ ya. Te kawee kaa gyɔɔ mena tobaale kei yeŋ yeŋ. 3Yoonɔɔtena kegyia kei ke nyii Yesu nkaŋ nɛ, ɔ kpila Gyudatena kegyiise baale gyu ɔ gyaŋ nyi waa kɔŋ kaa kyɔ ɔ tobaale ŋon fa e. 4Keŋte Gyudatena kegyiise baŋ kɔŋawɔ Yesu gyaŋ kaa waase e nideli nyiaa, “Yɛɛ kakyeŋ na n ke kyɔ balee kei fa daa, 5nawolo nyi ɔ ne gyae de tɛɛle kei deeli, te ŋon gba maana dɔ ɔsom deni fa daa.”
6Mena dɔɔ Yesu sila wɔ gyu. Ɔ ka benaa yoonɔɔtena kegyia ŋon dɛɛ nɛ, ɔ kpila ɔ gyoona gyu keyako Yesu nyiaa, “Me Gbeŋgyoo, na haa n wose ya nawolo nyi ma tekaboena nyi nya kɔŋ me dɛɛ ya, 7mena ke te ma gyeŋ nyi maŋ gbagba mɔ tekaboena nyi maa kɔŋ n gyaŋ ya. Mena dɔɔ nyaŋ yako nombii dokoloŋ bo, me tobaale ŋon waa koro. 8Nawolo nyi maŋ gbagba mɔ yɛɛ walaŋ ŋon me doo baale tɛɛ, te yoonɔɔtena mɔ doo me tɛɛ. Me yako ŋolo nyi waa gyu yenaŋ daale na ɔ ne gyu, te me yako ŋolo nyi waa kɔŋ na ɔ ne kɔŋ. Kpene kamasɛ keŋ me yako be man ŋolo nyi waa yɛɛ na, keŋ te ɔ ne yɛɛ.”
9Yesu ke nyii nɔɔwoya kɛŋa nɛ, doo ɔ nɔɔ te ɔ gɛɛsewɔ kɛɛ balaŋ dikpii keŋ be silana e nɛ te ɔ yako wɔ nyiaa, “Ampaŋ yaa mɛɛ yako ŋon nyiaa, Iserae tɛɛle kei dɔɔ pou nɛ ma te naa ta walaŋ ŋon ɔ ne lɛɛ Wurubuarɛ di ŋgba balee kei nɛ ya.”
10Keŋte yoonɔɔtena kegyia ŋon kpilala baŋ besewɔ gyu be dɛɛ. Be gyuuwɔ na ɔ tobaale ŋon ta koro.
Yesu kegyuusu lialo ŋolo bu
11Kei wɔle nɛ Yesu gyuu donɔɔ keŋ bɛɛ baake ke nyi Nai nɛ man. Ɔ kaseela baŋ na balaŋ burum sila e gyu botɔɔ. 12Yesu ka betaa benaa donɔɔ keŋ nɔɔman nɛ, te ɔ naa ba seelena woo ŋolo bɛɛ kɔŋ be kaa wuu. Na woo ŋonaŋ waageŋ yɛna bu baale ŋon ɔ naa ba lolo te ɔ naa ŋon mɔ yɛɛ lialo e. Na donɔɔtena baŋ burum silana alo ŋon. 13De Gbeŋgyoo Yesu kena alo ŋon nɛ waraŋase kyaŋa e te ɔ yako e nyiaa, “Alo na wii ya.”
14Botɔɔ te Yesu gyuuwɔ ke tina woo ŋon, te baŋ ba seelena e nɛ seŋawɔ. Keŋte Yesu yakowɔ nyiaa, “Tobaale, koro.” 15Keŋte woo ŋon korowɔ kyaa te ɔ fiasɛɛ ɔ ne kolosi, te Yesu besena e fa ɔ naa.
16Nombia kɛŋa yɛɛ walaŋ kamasɛ gyakoloŋ te ba lese Wurubuarɛ yele yako nyiaa, “Wurubuarɛ dekpeŋkpeŋgyɔɔre dinaa ŋolo te kaa bɛɛ lee de gyaŋ,” te ba besewɔ yako nyiaa “Wurubuarɛ te kɔŋ kaa kyɔ ɔ balaŋ.” 17Yesu wose man nombia kɛŋa yaaseewɔ Gyudia tɛɛle dɔɔ pou na tɛɛlese ŋan pou benaa na botɔɔ nɛ.
Gyɔn Wurubuarɛ loŋsɔɔre kekpila ɔ kaseela gyu Yesu gyaŋ
18Gyɔn Wurubuarɛ loŋsɔɔre kaseela gyuuwɔ keyako e abɔɔ ŋan pou Yesu be yɛɛ nɛ. 19Keŋte Gyɔn kpila ɔ kaseela bala baale nyi baa gyu ke bɔɔse de Gbeŋgyoo Yesu nyiaa, “Nyaŋ yɛna walaŋ ŋon Wurubuarɛ be yako see nyi nyaŋ kekɔŋ nɛ yaa dɛɛ kɛɛ walaŋ wɔle gbɛɛ?”
20Gyɔn kaseela baŋ ke gyu Yesu gyaŋ nɛ be yako e nyiaa, “Gyɔn Wurubuarɛ loŋsɔɔre ŋon kpila na daa n gyaŋ nyi de kaa bɔɔse neŋ nyiaa, ‘Nyaŋ yɛna walaŋ ŋon Wurubuarɛ be yako see nyi nyaŋ kekɔŋ nɛ yaa dɛɛ kɛɛ walaŋ wɔle siaman?’ ”
21Debaŋ kenaŋ man na Yesu te kyɔ balaŋ burum kaweese lese wɔ lee be kayeyɛɛ man. Ɔ gegi feliŋkumɛɛ lee baale mɔ man, te ɔ kyɔɔ siayɛlɛɛsatena burum mɔ. 22Mena dɔɔ Yesu tiranɔɔ fa Gyɔn kpilala baŋ nyiaa, “Ɛ bese gyu keyako Gyɔn kpene keŋ ɛ be naa na ɛ sia, na ŋan ɛ be nyii na ɛ deŋela. Siayɛlɛɛsatena ne naa, ɔtakasese ne tɛɛ, baŋ bɛɛ wee kawee yayam nɛ kaweese te taŋ, te deŋele atɔɔsatena ne nyii. Woya ne foŋii, te bɛɛ yako Wurubuarɛ nombia ŋan mɔ fa ayematena. 23Walaŋ kamasɛ ŋon ɔ bɛɛ lɛɛ maŋ aŋmaareŋ nyi maŋ yɛna ŋon Wurubuarɛ be kpili ya nɛ, ŋon na nyeebam.”
24Gyɔn kpilala baŋ ka bese laŋ nɛ, Yesu kolosi Gyɔn wose man nombia fa balaŋ dikpii keŋ te ɔ bɔɔse wɔ nyiaa, “Ɛ ke gyu Gyɔn gyaŋ depampaa dinaa keŋ man nɛ, woŋ te ɛ gyaewɔ nyi ɛ kena? Ŋale keŋ feliŋ ne gyɔ ke wosi nɛ? 25Akpaa na keŋ ya na, woŋ te ɛ gyuuwɔ ɛ kaa kɛɛ? Walaŋ ŋon ɔ doona abɔɔ kpaakpaa nyiŋan yaa? Baŋ bee mia mena te bee di gyoŋ nɛ ne kyaa bo gyooneŋ akpaŋalaŋ man. 26Ɛ yako maŋ maa nyii, woŋ te nafɔ ɛ gyuuwɔ nyi ɛ kaa kɛɛ? Wurubuarɛ dekpeŋkpeŋgyɔɔre? Ampaŋ yaa mɛɛ yako ŋon nyi, ŋon ɛ be naa nɛ gba kela Wurubuarɛ dekpeŋkpeŋgyɔɔre.
27Nawolo nyi Gyɔn yɛna Wurubuarɛ kpilale ŋon Wurubuarɛ nombia aŋmaraseŋ see ŋan ne yako nyiaa, Wurubuarɛ kpa,
‘Mee kpila me kpilale keta n siaman,
ŋon ne gyae la waa desina n gbɛɛ fa neŋ.’ ”
28Keŋte Yesu besewɔ yako wɔ nyiaa,
“Mɛɛ yako ŋon ɛ ke nyii nyiaa,
balaŋ baŋ bɔɔ lolo tɛɛle kei dɔɔ nɛ,
ŋolo be kyaa keŋ nyi ɔ kela Gyɔn ya.
Mɔna Wurubuarɛ gyoori keŋ man nɛ,
walaŋ ŋon ɔ yɛɛ kamasɛ e koraŋ nɛ
ɔ kela Gyɔn ŋonaŋ.”
29Debaŋ keŋ balaŋ baŋ pou na lempoolɛɛra be nyii nombia kɛŋa nɛ, be lɛɛwɔ do nyi Wurubuarɛ gbɛɛneŋ tenɛɛ, nawolo nyi be sɛɛwɔ Gyɔn sɔɔ wɔ Wurubuarɛ loŋ. 30Mɔna Farasiitena na Gyudatena mmaraa wolala baŋ bɛɛ kpene keŋ Wurubuarɛ ne gyae nyi waa yɛɛ fa wɔ nɛ, nawolo nyi be bɛɛwɔ nyi Gyɔn na sɔ wɔ Wurubuarɛ loŋ ya.
31Keŋte Yesu bɔɔsewɔ nyiaa, “Woŋ te maa mo gyɛŋ wee kei balaŋ maa na? Sena te be doo? 32Be yɛɛ ŋgba bia kyaa la kebu man bee yoi nɛ, na bɛɛ fae yeesa yako dɔŋa nyiaa,
‘De kpee alowɔle nɔɔneŋse fa ŋon,
mɔna ɛ te sɔe ya!
De kpee lia nɔɔneŋse mɔ,
mɔna ɛ te wii ya!’
33Gyɔn Wurubuarɛ loŋsɔɔre ŋon kɔŋawɔ na ɔ ne kyaa bake ɔ nɔɔ keŋ ɔ te nyɔɔ soloŋ kamasɛ ya. Te ɛ kpa nyi, ‘Feliŋkumɛɛ doola ɔ man.’ 34Maŋ Deniwalaŋ Bu ŋon mɔ kɔŋawɔ mee dii mɛɛ nyɔɔ, te ɛ kpa nyi, ‘Ɛ kɛɛ balee kei! Ɔ yɛɛ kedikumte na soloŋnyɔɔre e. Ɔ gyoona yɛna lempoolɛɛra na nombiakumɛɛyɛɛra.’ 35Mɔna baŋ bɔɔ lɛɛ Wurubuarɛ di nɛ, ta lese wola nyi Wurubuarɛ dana nyansa nideli.”
Alo dukumyɛɛre ŋolo ke tiu Yesu nuŋ
36Wee daale nɛ Farasii baale ŋolo baake Yesu nyi waa kɔŋ ɔ dɛɛ na ŋon na e ke di bom. Yesu sɛɛwɔ te ɔ gyuuwɔ ke kyaa bee dii. 37Na alo ŋolo kyaa donɔɔ kenaŋ man keŋ ɔ yɛɛ futooli alo e. Ɔ kenyii nyi Yesu kyaa Farasii baale ŋon dɛɛ ɔ ne dii nɛ, ɔ moo nuŋ ofoŋofoŋte daale porontia tɔɔ kɔŋ botɔɔ, 38keŋte ɔ kaa seŋawɔ Yesu wɔle benaa na ɔ nawɔɔ. Keŋte ɔ wii siasaraŋ woli Yesu nawɔɔ. Te ɔ moo ɔ nyeenyɔɔse feefo Yesu nawɔɔ ŋenaŋ te ɔ kyaŋa ŋa obuo man, te ɔ toosi nuŋ ofoŋofoŋte keŋ woli ŋa.
39Farasii baale ŋon ɔ be baake Yesu gyu ɔ dɛɛ kena mena nɛ, ɔ yakowɔ ɔ nyeeman nyiaa, “Akpaa balee kei deŋ yɛɛ Wurubuarɛ dekpeŋkpeŋgyɔɔre gbagba e na, nafɔ waa gyeŋ alo ŋon ɔ ne tina e nɛ dinɔɔ. Nawolo nyi ɔ yɛɛ dukumyɛɛre e.” 40Keŋte Yesu tiranɔɔ fa e nyiaa, “Simɔn, me dana kolo maa yako neŋ.” Keŋte ɔ yako e nyiaa, “De Gbeŋgyoo, yako maŋ.”
41Botɔɔ te Yesu gyɔɔ e dudu kei nyiaa, “Balaŋ bala baale kyaawɔ te be gyuuwɔ ke paa kɔba lee kɔbate ŋolo gyaŋ. Ŋolo wui yɛɛ kɔbabia kakpoŋ yaale, te ŋolo mɔ wui yɛɛ sɔŋola na kufu. 42Be man kamasɛ bɛɛ tale waa tɔ ɔ kom ya, mena dɔɔ balee ŋon moo ba koma ŋan pou kyɛɛ wɔ. Yako maŋ! Balaŋ bala kɛwɔ na, be man woŋti ne gyae la waa gyae kɔbate ŋon nombia nideli?” 43Keŋte Simɔn tiranɔɔ nyiaa, “Mɛɛ lɛɛdi nyi ŋon ɔ kom boe nɛ.” Te Yesu yako e nyiaa, “N tiranɔɔ nideli.”
44Botɔɔ te Yesu besena ɔ sia tee alo ŋon te ɔ yako Simɔn nyiaa, “N naa alo kei? Me kɔŋa n dɛɛ na n te fa maŋ loŋ maa faafo me nawɔɔ ya. Mɔna alo kei dɔɔ ŋon ta mo ɔ siasaraŋ faafo me nawɔɔ te ɔ moo ɔ nyeenyɔɔse feefo ŋa. 45N te pukaa maŋ ya, mɔna lee debaŋ keŋ mɔɔ kɔŋ kɛbo nɛ, alo kei te tinaa ta me nawɔɔ ke pukaa yela ya. 46N ta mo nuŋ paŋpaŋ gba tiu ma nyee ya, mɔna alo kei dɔɔ ŋon kyɛɛkee nuŋ woli me nawɔɔ.
47Mena dɔɔ mɛɛ yako neŋ n ke nyii nyi ɔ nombiakumɛɛ ŋan pou ɔ be yɛɛ nɛ, Wurubuarɛ ta mo ŋa kyɛɛ e, mena dɔɔ te ɔ ne gyae me nombia nideli. Nyaŋ ŋon ŋolo da mo n dukum kyomii kyɛɛ neŋ na, n ne gyae ɔtenate nombia bo kyomii.” 48Botɔɔ te Yesu yako alo ŋon nyiaa, “Wurubuarɛ ta mo n nombiakumɛɛ kyɛɛ neŋ.” 49Keŋte balaŋ baŋ be kyaa botɔɔ bee dii nɛ bɔɔse dɔŋa nyiaa, “Amɔte yɛna kei, ŋon ɔ na mo nombiakumɛɛ kyɛɛ?” 50Botɔɔ te Yesu yako alo ŋon nyiaa, “N kelɛɛdi te yeli n te nyiŋ nyeedoŋ kekpaa, ta wosefɛɛreŋ man.”
8Ala baŋ bɔɔ tɛɛ sila Yesu
1Kedi weeya ala nɛ Yesu gyuuwɔ ke kila donɔɔse na akuraase pou man, na ɔ ne yako Wurubuarɛ gyoori keŋ wose man nombia kpaakpaa ŋan fa balaŋ, na ɔ kaseela kufu bala baŋ mɔ silana e. 2Na ala baale baŋ ɔ be kyɔ wɔ be kaweese te ɔ be gegi feliŋkumɛɛ lee be baale man nɛ mɔ kpuɛ na e. Be man baale yɛna Mɛɛre ŋon bɛɛ baake e nyi Magedala, ŋon Yesu be gegi feliŋkumɛɛ nyetooro lee ɔ man nɛ, 3na Gyoana ŋon ɔ baale yɛna Kusa nɛ. Kusa kei yɛɛ kegyia ŋolo e gyoo Herode dekpaŋalaŋ man, na Susana na ala burum baŋ bɔɔ mo ba abɔɔ kɛɛ Yesu na ɔ kaseela dɔɔ nɛ.
Yesu kegyɔ dudu lee wɔɔfarale ŋolo wose man
4Debaŋ keŋ balaŋ burum kpu na baŋ bɔɔ lee debiise man kɔŋ be kaa yilaa Yesu gyaŋ nɛ, ɔ gyɔɔ dudu fa wɔ nyiaa, 5“Wɔɔfarale ŋolo gyuuwɔ ke ŋmatee abɔɔ bia ŋgba amɔla nɛ ɔ wɔɔman. Ɔ kɛɛ ŋmatee ŋa nɛ ŋaale yalawɔ wɔɔ keŋ gbɛɛneŋ man te balaŋ tɛɛwɔ ŋe dɔɔ sakatee ŋa laŋ, te gyebuse kaa tɔɔsee ŋa di. 6Ŋaale mɔ yalawɔ kpanaŋse dɔɔ te ŋe tuuwɔ, mɔna te kyare ya te ŋa yekeewɔ. Nawolo nyi tɛɛle ta boo kpanaŋse ŋan dɔɔ na ke lɛɛ loŋ see ya. 7Bia ŋan ŋaale mɔ yalawɔ kpalamse man te ŋe tuuwɔ, te kpalamse ŋan mɔ tuuwɔ milii ŋa. 8Ŋaale mɔ yalawɔ tɛɛle kpaakpaa dɔɔ te ŋe tuuwɔ bee, te ŋa see bia burum.” Botɔɔ te Yesu yako wɔ nyiaa, “Ŋon ɔ dana deŋele waa nyii na, waa tei nideli.”
Yesu kalese dudu keŋ asɛɛ
9Keŋte Yesu kaseela baŋ yako e nyi waa wola wɔ dudu keŋ asɛɛ. 10Te Yesu yako wɔ nyiaa, “Ɛmɛɛ dɔɔ Wurubuarɛ ta toro ya agyueŋse na ɛ ka gyeŋ nombia ŋan weesɛɛ lee ɔ gyoori keŋ wose man. Mɔna balaŋ akaŋ baŋ dɔɔ aduya kaageŋ man te maa kolosi fa wɔ.
‘Baa kɛo na baa kɛo mɔna bɔɔ gyae baa naa ya,
te baa tei na baa tei mɔna bɔɔ gyae baa nyii asɛɛ ya.’ ”
11Keŋte Yesu yako wɔ nyiaa, dudu keŋ mɔɔ gyɔɔ nɛ ka asɛɛ yaa. “Abɔɔ bia ŋan seŋɛɛ fa Wurubuarɛ nombia ŋan. 12Bia ŋan be yale gbɛɛnaa man nɛ, seŋɛɛ fa balaŋ baŋ bee nyii Wurubuarɛ nombia ŋan te ɔbɔnsam ne kɔŋ kaa ŋmɛɛle ŋa lee be konɔɔse man, na bɔɔ nyiŋ lɛɛ ŋa di na Wurubuarɛ ke lɛɛ ba nyee ya nɛ. 13Bia ŋan be yale kpanaŋse dɔɔ nɛ seŋɛɛ fa balaŋ baŋ bee nyii Wurubuarɛ nombia ŋan te bɛɛ lɛɛ ŋa na gyoŋ, mɔna ŋe bee nyiŋ lila be man ya. Bɛɛ lɛɛ ŋa di debaŋ kyomii bo, te akpaa ɔbɔnsam de kɛɛse wɔ kɛɛ na ba te yale. 14Bia ŋan be yale kpalamse man nɛ seŋɛɛ fa balaŋ baŋ bee nyii Wurubuarɛ nombia ŋan, te tɛɛle kei dɔɔ nombia, na kɔba kegyae beiŋ, na tɛɛle kei dɔɔ abɔɔ akaŋ ŋan kegyae da gyoo be man nɛ, na bee yeli baa bee Kristo man ya. 15Abɔɔ bia ŋan be yale tɛɛle kpaakpaa dɔɔ nɛ seŋɛɛ fa balaŋ baŋ bee nyii Wurubuarɛ nombia ŋan, te bɛɛ lɛɛ ŋa do konɔɔ kpaakpaa man, te bɛɛ tela ŋa nideli te bɛɛ yɛɛ kakyeŋ di ŋe dɔɔ kelii debaŋ keŋ nombia ŋan ne yeli bɛɛ yɛɛ abɔɔ kpaakpaa nɛ.”
Yesu kegyɔ dudu lee kanea wose man
16Yesu besewɔ gyɔ dudu fa wɔ nyiaa, “Ŋolo bɛɛ kyaŋee kanea na waa mo kolo wu ke dɔɔ yaa waa mo ke do mpa ateta ya. Mɔna ɔ na mo ke bo gyakaa kolo dɔɔ adido na kena dekpaŋalaŋ pou, na baŋ bɛɛ kɔŋ na baa nyiŋ naa. 17Kolo ba weesɛɛ keŋ be gyae ka lee debɔɔ ya, te kolo mɔ be wuɛ keŋ nyi be gyae ka lee debɔɔ ya. 18Mena dɔɔ ɛ kɛɛ ɛ wose nideli lee mena keŋ ɛ na mo tei nombia ŋan. Nawolo nyi nyaŋ ŋon n dana kolo na Wurubuarɛ waa kpu neŋ burum, te nyaŋ ŋon n be dana kolo ya na kyomii keŋ n na gyueŋ nyi n dana koraŋ nɛ, Wurubuarɛ waa lɛo ke lee n nyiŋmaa man.”
Yesu ɔ naa na ɔ naabia
19Yesu ɔ naa na ɔ naabia kɔŋawɔ ɔ gyaŋ, mɔna balaŋ dikpii keŋ dɔɔ be te nyiŋ baa benaa e ya. 20Botɔɔ te ŋolo yako Yesu nyiaa, “N naa na n naabia seŋɛɛ debɔɔ man bɛɛ gyae baa naa neŋ.” 21Keŋte Yesu yako wɔ nyiaa, “Me naa na me naabia yɛna baŋ bee nyii Wurubuarɛ nombia ŋan te bee di ŋe dɔɔ nɛ.”
Yesu keyɔkɔse feliŋ ɛpo dɔɔ
22Wee daale nɛ Yesu yako ɔ kaseela baŋ nyiaa, “Ɛ yela dɛɛ toŋ gyu boo keŋ diŋgyiŋ.” Mena dɔɔ ba gyoowɔ degbele man te be laŋawɔ. 23Debaŋ keŋ be kyaa degbele keŋ man bee gyu nɛ te dosoroŋ moo Yesu. Keŋte feliŋ dinaa daale korowɔ ne gyɔɔ loŋ keŋ dɔɔ, mena dɔɔ ke gyɔɔ loŋ do degbele keŋ man te Yesu kaseela baŋ sia yɛɛ wɔ nideli. 24Mena dɔɔ Yesu kaseela baŋ gyuuwɔ ke gyuusu e yako e nyiaa, “De Gbeŋgyoo, de Gbeŋgyoo dɛɛ gyae dee munu.” Botɔɔ te Yesu korowɔ te ɔ fae feliŋ keŋ na loŋ keŋ pou te ŋe yɛɛwɔ yididi. 25Keŋte Yesu bɔɔse ɔ kaseela baŋ nyiaa, “Weera dɔɔ te ɛ bɛɛ lɛɛ maŋ di ya?” Gyakoloŋ kyaŋa wɔ te ba wose yeŋa wɔ te be bɔɔse dɔŋa nyiaa, “Walaŋ woŋti yɛna kei? Ɔ ne kolosi fa feliŋ na loŋ koraŋ na ŋee nyii e.”
Yesu kekyɔ walaŋ ŋon feliŋkumɛɛ doo ɔ man nɛ
26Keŋte Yesu na ɔ kaseela baŋ toŋawɔ gyu Gerasenetena tɛɛle man keŋ kyaa Galelia boo diŋgyiŋ nɛ. 27Yesu ka betaa lee degbele keŋ man pɛ, te baale ŋolo ŋon feliŋkumɛɛ doo ɔ man nɛ leewɔ donɔɔ keŋ man kɔŋ kaa gyaŋee na e. Ɔ te tɛɛ diteŋteli kyare te ɔ bɛɛ kyaa dɛɛ ya. Ɔ kyae amuseese man. 28Debaŋ keŋ ɔ be naa Yesu nɛ ɔ fae yeesa te ɔ leewɔ yala ɔ nawɔɔ tɛɛ, na ɔ ne fae yeesa keŋkeŋ nyiaa, “Yesu Wurubuarɛ Adidote Bu, woŋ te n ne gyae me gyaŋ? Mɛɛ waase neŋ bo, na naase maŋ diyem ya.” 29Nawolo nyi na Yesu taŋ ke fae feliŋkum keŋ nyi ke dɛɛ lee ɔ man. Debaŋ kamasɛ na feliŋkum keŋ ne naase e diyem, na ba te kyaŋ e bake e agbaraagbaraase ɔ nyiŋmaase na ɔ nawɔɔ man na balaŋ ne gyee e. Keŋ koraŋ na ɔ ne tirii ŋa, na feliŋkum keŋ ta mo e gyu kefula man. 30Keŋte Yesu bɔɔse e nyiaa, “N yele yɛna sena?” Te balee ŋon tiranɔɔ nyi ma yele yɛna “Dikpii” Ɔ tiranɔɔ mena nawolo nyi feliŋkumɛɛ burum doo ɔ man. 31Botɔɔ te feliŋkumɛɛ ŋan waase Yesu nyi, ɔ na gegi wɔ ka do bɔɔ keŋ betaŋ ɔto ya nɛ man ya.
32Debaŋ kenaŋ na kekuiriise dikpii daale seŋɛɛ bula daale dɔɔ bee dii. Keŋte feliŋkumɛɛ ŋan waase Yesu nyi waa yela be kaa gyoo kekuiriise baŋ man, te Yesu faa wɔ gbɛɛ. 33Mena dɔɔ feliŋkumɛɛ ŋan leewɔ balee ŋon man ka gyoo kekuiriise baŋ man, te ba dikpii keŋ pou yeuwɔ tisi bula kyoloŋkyoloŋ keŋ gyu ka gyoo loŋ keŋ man te be munuwɔ pou.
34Balaŋ baŋ bɛɛ kɛɛ kekuiriise baŋ dɔɔ kena kpene keŋ be kɔŋ nɛ, ba korowɔ yeu gyu ke yako kpene keŋ be kɔŋ nɛ fa balaŋ baŋ be kyaa donɔɔ keŋ man nɛ na akuraase ŋan man pou. 35Keŋte balaŋ yeuwɔ gyu be kaa kɛɛ kpene keŋ be kɔŋ nɛ. Ba ke kɔŋ Yesu gyaŋ nɛ, be naa walaŋ ŋon nafɔ feliŋkumɛɛ doo ɔ man nɛ baŋɛɛ Yesu nawɔɔ tɛɛ, na ɔ wose te fɛɛ e keŋ ɔ doona abɔɔ. Te gyakoloŋ gyoo balaŋ baŋ pou. 36Balaŋ baŋ bɔɔ naa kpene keŋ be kɔŋ nɛ yako baŋ bɔɔ kɔŋ nɛ mena keŋ Yesu be kyɔ balee ŋon kawee. 37Keŋte balaŋ baŋ pou be kyaa Gerasene tɛɛle dɔɔ nɛ waase Yesu nyi waa lee be gyaŋ nawolo nyi gyakoloŋ dinaa ta gyoo wɔ. Mena dɔɔ Yesu gyoowɔ degbele keŋ man te ɔ laŋawɔ. 38Walaŋ ŋon Yesu be gegi feliŋkumɛɛ lee ɔ man nɛ waase Yesu nyi waa sila e. Mɔna Yesu bɛɛwɔ te ɔ yako e nyiaa, 39“Bese gyu n dɛɛ, na n kaa yako kpene keŋ Wurubuarɛ be yɛɛ fa neŋ nɛ fa balaŋ.” Mena dɔɔ balee ŋon gyuuwɔ donɔɔ keŋ man ke yako balaŋ pou kpene keŋ Yesu be yɛɛ fa e nɛ.
Yesu kegyuusu Gyariose bu alebu lee yeŋ man
40Yesu ka bese lee boo keŋ diŋgyiŋ kɔŋ nɛ, balaŋ burum kɔŋawɔ kaa gyaŋee na e. Nawolo nyi na be popou ne kɛɛ ɔ gbɛɛ. 41Botɔɔ te balee ŋolo ŋon bɛɛ baake nyi Gyariose, ŋon ɔ yɛɛ Gyudatena ɔsom deni man kegyia e nɛ kɔŋawɔ kaa buŋ Yesu nawɔɔ tɛɛ sola e nyi waa kɔŋ ɔ dɛɛ. 42Nawolo nyi ɔ bu alebu dokoloŋ kooŋ ŋon ɔ be di kulutooneŋ kufu ala nɛ ne gyae waa yeŋ. Yesu kee gyuu keŋ nɛ na balaŋ baŋ be silana e te yɛɛ nsendee ya, mena dɔɔ na ɔ bee nyiŋ gbɛɛ gba waa besena ɔ wose ya.
43Na alo ŋolo kpuɛ balaŋ burum baŋ be silana Yesu nɛ man keŋ fatabo ne gyɔ e kulutooneŋ kufu ala yaa, mɔna ŋolo te tale kyɔ e ya. 44Alo ŋon moowɔ balaŋ baŋ man ka lee Yesu wɔle te ɔ tinaa ɔ kegba nɔɔbii. Debokenaŋ man te fatabo keŋ ne gyɔ e nɛ karawɔ. 45Botɔɔ te Yesu bɔɔsewɔ nyiaa, “Amɔte tinaa na maŋ?” Balaŋ baŋ pou kebɛɛ nyi be te tina e ya nɛ te Pita yako e nyiaa, “De Gbeŋgyoo, balaŋ burum ke kilisi neŋ gyaŋee te bɛɛ tɛɛse dɔŋa kei na, n ne bɔɔse nyi amɔte tinaa na neŋ?” 46Mɔna Yesu yakowɔ nyiaa, “Ŋolo te tina maŋ. Nawolo nyi ma te naa nyi doŋ daale ta lee me man.” 47Alo ŋon kena nyi ɔ be gyae waa tale weese ɔ wose ya nɛ, ɔ moo gyakoloŋ na wose keseree kaa buŋ Yesu nawɔɔ tɛɛ. Botɔɔ te ɔ yako kpene keŋ dɔɔ ɔ be tina Yesu kegba, na mena keŋ ɔ kawee keŋ be taŋ debokenaŋ man nɛ balaŋ baŋ pou siaman. 48Keŋte Yesu yako alo ŋon nyiaa, “Me bu, n kelɛɛ maŋ di dɔɔ te n nyiŋa kawee kekyɔ. Ta wosefɛɛreŋ man.”
49Yesu ke gyakaa ɔ ne kolosi nɛ, walaŋ ŋolo lee Gyudatena ɔsom deni man kegyia Gyariose ŋon dɛɛ kaa yako e nyiaa, “N bu alebu ŋon ta yem. Na tekaa naase de Gbeŋgyoo ŋon diyem bela ya.”
50Yesu ke nyii nombia kɛŋa nɛ ɔ yako Gyariose nyiaa, “Na yee ya, nyaŋ lɛɛ maŋ di. N bu ŋon waa nyiŋ nyeedoŋ.”
51Yesu ke gyu ka gyoo Gyariose dɛɛ nɛ, ɔ te yeli ŋolo ke sila e gyoo deni keŋ man ya. Pita na Gyɔn na Gyemisi na bu ŋon ɔ kya na ɔ naa baageŋ te ɔ moowɔ sila ɔ wose. 52Na balaŋ baŋ bɔɔ yilaa botɔɔ nɛ pou ne wii na bee di walaŋsa. Botɔɔ te Yesu yako wɔ nyiaa, “Ɛ na wii ya, alebu kei ta yeŋa ta ya, ɔ doo dosoroŋ bo.”
53Keŋte balaŋ baŋ pou boŋo Yesu, nawolo nyi ba gyeŋ nyi bu ŋon ta yem. 54Keŋte Yesu kyaŋa alebu ŋon nyiŋmaa man te ɔ yakowɔ nyiaa, “Me bu! Koro seŋ.” 55Botɔɔ te bu ŋon woo besewɔ kɔŋ kaa gyoo ɔ man te ɔ korowɔ seŋ debokenaŋ man. Keŋte Yesu yako wɔ nyi baa gyae kolo fa bu ŋon na waa di. 56Gyakoloŋ gyoo bu ŋon ɔ kya na ɔ naa, te Yesu tɔɔ wɔ nideli nyi be na yako walaŋ na walaŋ kpene keŋ be kɔŋ nɛ ya.
9Yesu kekpila ɔ kaseela kufu bala baŋ
Mateo 10:1, 7, 9-11, 14; Maake 6:7-13
1Wee daale Yesu baake ɔ kaseela kufu bala baŋ gyaŋee, te ɔ faa wɔ doŋ nyi baa mo di feliŋkumɛɛ dɔɔ na baa kyɔ kaweese. 2Keŋte ɔ kpila wɔ nyi baa gyu ke yako Wurubuarɛ gyoori keŋ wose man nombia na baa kyɔ kaweesetena. 3Botɔɔ te ɔ yako wɔ nyiaa, “Ɛ ne gyu na ɛ na mo kolo na kolo tela ya. Ɛ na mo gbutu yaa akpo yaa weenɛɛ, yaa kɔba, yaa kegba alate gba tela ya. 4Dekpaŋalaŋ kamasɛ keŋ man ɛ soo te be lɛɛ ŋon atuu na, ɛ kyaa botɔɔ kaboena ɛ ka mo lee donɔɔ kenaŋ man. 5Donɔɔ keŋ man ɛ gyu te ba te lɛɛ ŋon ya na, ɛ na lee ke man na ɛ kpiisi ɛ nawɔɔ aŋasa lɔ wɔ na ke di adansɛɛ tia wɔ nyi Wurubuarɛ be gyae waa tina wɔ yela ya.”
6Mena dɔɔ Yesu kaseela baŋ korowɔ gyu akuraa kamasɛ man, na be dɔŋ bɛɛ yako Wurubuarɛ nombia ŋan te be kyɔɔ balaŋ kaweese yenaŋ kamasɛ.
Gyoo dinaa Herode ne gyae waa naa Yesu
7Galeliatena Gyoo dinaa Herode ke nyii abɔɔ ŋan pou Yesu be yɛɛ nɛ ŋe haa e ɔ konɔɔ man, nawolo nyi balaŋ baale ne yako nyi, “Gyɔn Wurubuarɛ loŋsɔɔre ŋon ɔ ba yem nɛ foŋala lee yeŋ man. 8Baale mɔ kpa Wurubuarɛ dekpeŋkpeŋgyɔɔre Elia bɛɛ la lee, te baale mɔ kpa Wurubuarɛ akpeŋkpeŋgyɔɔra benɛɛ baŋ maŋ ŋolo foŋala lee yeŋ man.” 9Botɔɔ te gyoo Herode yakowɔ nyiaa, “Ma te yela ba te kara Gyɔn nyee, te walaŋ woŋti yɛna ŋon mee nyii ɔ wose man gyakoloŋ nombia kɛŋa nɛ?” Mena dɔɔ ɔ yase ɔ sia gyae gbɛɛ keŋ waa mo naa Yesu.
Yesu kefa balaŋ kakpoŋse banoŋ weenɛɛ
Mateo 14:13-21; Maake 6:30-44; Gyɔn 6:1-14
10Debaŋ keŋ kpilala kufu bala baŋ ba bese kɔŋ nɛ, be yako Yesu kpene kamasɛ keŋ bɔɔ yɛɛ nɛ. Keŋte Yesu baake wɔ te ŋon na wɔ gyuu donɔɔ keŋ bɛɛ baake ke nyi Bɛtesaida nɛ man. 11Balaŋ dikpii keŋ kenyii nyi ɔ te lam botɔɔ nɛ be sila ɔ gbɛɛ. Be ke gyu kena nɛ ɔ lɛɛ wɔ atuu te ɔ kolosi Wurubuarɛ gyoori keŋ wose man nombia fa wɔ, te ɔ kyɔɔ baŋ be hia kawee kekyɔ nɛ. 12Ke lii balinɔɔ weese nɛ, Yesu kpilala kufu bala baŋ kɔŋawɔ ɔ gyaŋ kaa yako e nyiaa, “Yela balaŋ baŋ keta na baa gyu akuraase na donɔɔse ŋan benaa nɛ man, na be kaa gyae weenɛɛ na adoise, nawolo nyi kɛbo kei yɛɛ ŋale nsana keŋ kolo be kyaa ya.” 13Mɔna Yesu yako wɔ nyiaa, “Ɛmɛɛ gbagba ɛ fa wɔ kolo baa di.” Botɔɔ te be tiranɔɔ nyi, “Ŋan pou de dana yɛna bodobodose abiliŋ anoŋ na kpebia bala. Yaa n ne gyae nyi dee gyu ke lɛɛ weenɛɛ kɔna balaŋ dikpii kei pou?” 14Na baala baŋ baageŋ baa yɛɛ ŋgba balaŋ kakpoŋse banoŋ (5000)nɛ. Keŋte Yesu yako ɔ kpilala baŋ nyiaa, “Ɛ yela balaŋ baŋ ke kyaa dikpii, dikpii. Dikpii kamasɛ dɛɛ yɛɛ balaŋ sɔŋola na kufu (50).” 15Keŋte kpilala baŋ yela balaŋ baŋ pou kyakeewɔ ŋgba mena keŋ Yesu be yako nɛ. 16Botɔɔ te Yesu moo bodobodose abiliŋ anoŋ ŋan na kpebia bala baŋ te ɔ gyinaa ɔ nyee adido, te ɔ fanewɔ do Wurubuarɛ nɔɔ te ɔ kɛrɛɛ ŋa te ɔ moo ŋa fa ɔ kpilala baŋ nyi baa mo kpɛlɛɛ balaŋ baŋ. 17Balaŋ baŋ pou diiwɔ baa, te be tɔɔsee weenɛɛ buruburu akaŋ ŋan na be nyiŋa doŋase kufu ala (12).
Pita keyako nyi Yesu yɛna nyeelɛɛre ŋon Wurubuarɛ be yako see nyi waa kɔŋ nɛ
Mateo 16:13-28; Maake 8:27–9:1
18Wee daale Yesu kɛɛ fane waageŋ nɛ ɔ kaseela baŋ gyuuwɔ ke kpu na e te ɔ bɔɔse wɔ nyiaa, “Balaŋ ne kolosi ma wose man nombia na be kpa maŋ yɛna amɔ?”
19Keŋte ɔ kaseela baŋ tiranɔɔ nyiaa, “Balaŋ baale kpa nyaŋ yɛna Gyɔn Wurubuarɛ loŋsɔɔre ŋon. Baale mɔ kpa nyaŋ yɛna Wurubuarɛ dekpeŋkpeŋgyɔɔre Elia, te baale mɔ kpa Wurubuarɛ akpeŋkpeŋgyɔɔra benɛɛ baŋ man ŋolo foŋala.” 20Botɔɔ te Yesu bɔɔse wɔ nyiaa, “Ɛmɛɛ mɔ de? Ɛ kpa maŋ yɛna amɔ?” Te Pita tiranɔɔ nyiaa, “Nyaŋ yɛna nyeelɛɛre ŋon Wurubuarɛ be yako see nyi waa kɔŋ nɛ.” 21Botɔɔ te Yesu tɔɔ wɔ nideli nyi be na yako nombii kei fa walaŋ na walaŋ ya.
Yesu kekolosi lee ɔ yeŋ na ɔ kefoŋ wose man
Mateo 16:20-28; Maake 8:30–9:1
22Keŋte ɔ besewɔ yako wɔ nyiaa, “Kaboena nyi maŋ Deniwalaŋ Bu maa naa diyem nideli. Gyudatena kegyiise na Wurubuarɛ saese kegyiise na Gyudatena mmaraa wolala baŋ baa bɛɛ maŋ. Baa ko maŋ, te weeya atoorote keŋ man na, Wurubuarɛ waa gyuusu maŋ lee yeŋ man.”
23Keŋte Yesu yako be popou nyiaa, “Akpaa ŋolo ne gyae waa sila maŋ na ɔ na yɛɛ kpene keŋ ŋon gbagba ne gyae ya, mɔna waa mo ɔ ɔpaŋdaŋ seele na waa sila maŋ wee kamasɛ. 24Nawolo nyi walaŋ kamasɛ ŋon ɔ ne gyae waa lɛɛ ŋon gbagba nyeedoŋ na, ke gyae ka lee ɔ nyiŋmaa man. Mɔna walaŋ kamasɛ ŋon ɔ nyeedoŋ da lee ɔ nyiŋmaa man lee maŋ Yesu dɔɔ nɛ waa bese nyiŋ ke. 25Akpaa ŋolo de nyiŋ tɛɛle kei dɔɔ abɔɔ pou te ɔ nyeedoŋ da lee ɔ nyiŋmaa man na, woŋ tɔnɔɔ te waa nyiŋ? 26Akpaa maŋ Yesu na me nombia de yɛɛ ŋolo desɛŋ tɛɛle kei dɔɔ nɛ, kenaŋ na wee keŋ maŋ Deniwalaŋ Bu ŋon maa bese kɔŋ daa na me kya Wurubuarɛ na Wurubuarɛ kpilala baŋ gyoorobiiri man nɛ, walaŋ ŋonaŋ mɔ nombia gyae ke yɛɛ maŋ desɛŋ. 27Ampaŋ yaa mɛɛ yako ŋon nyi ɛ man baale kyaa kɛbo kei keŋ bɔɔ gyae baa yeŋ ya, kelii debaŋ keŋ baa naa Wurubuarɛ gyoorobiiri keŋ.”
Yesu wose kekyɛɛkee
28Yesu keyako nombia kɛŋa weeya gyanaara wɔle nɛ, ɔ moo Pita na Gyemisi na Gyɔn sila ɔ wose gyu bula dɔɔ ɔ kaa fane. 29Ɔ kɛɛ fane nɛ, karatetee dokoloŋ te ɔ sia gbɛɛ kyɛɛkeewɔ te wa abɔɔ ŋan ɔ doona nɛ bese abɔɔ wolomɛɛ futututu na ŋɛɛ ŋalakee nɛ polɛpolɛpolɛ. 30Debokenaŋ man te baala bala baale kaa bɛɛwɔ lee Yesu dɔɔ te be kolosiwɔ na e. Balaŋ bala kɛwɔ yɛna Mosesi na Elia. 31Be kɔŋawɔ gyoorobiiri man kaa yako Yesu mena keŋ waa yeŋ Gyerusalɛm donɔɔ man, ŋgba mena keŋ Wurubuarɛ be bake see nɛ. 32Mena debaŋ kenaŋ na Pita na ɔ tebia baŋ bɔɔ sila Yesu gyu nɛ te doo dosoroŋ. Ba ke foŋii nɛ, be naa Yesu gyoorobiiri man na baala bala seŋɛɛ ɔ gyaŋ. 33Baala bala baŋ ka lee Yesu gyaŋ bee gyu nɛ te Pita yako Yesu nyiaa, “De Gbeŋgyoo, dei ŋgba daa mɔ be kɔŋ kɛbo nɛ. Yela dɛɛ baŋ kefɛɛse atooro kɛbo. N wui daale, Mosesi wui daale, te Elia mɔ wui daale.” Mɔna ɔ ba gyeŋ kpene keŋ ɔ ne yako nɛ ya.
34Pita kɛɛ kolosi keŋ nɛ te ŋɔma kaa wuuwɔ be dɔɔ, keŋte gyakoloŋ kyaŋa kaseela baŋ ŋgba ŋɔma ŋan be kaa wuu be dɔɔ nɛ. 35Botɔɔ te be nyii nɔɔwoya ŋaale lee ŋɔma ŋan man nyiaa, “Kei yɛna me bu ŋon mɔɔ lese e, ɛ nyii e.”
36Nɔɔwoya ŋan kekolosi taŋ nɛ, be kɛɛ na Yesu waageŋ seŋɛɛ la te kaseela baŋ wuu be nɔɔ. Ba te yako walaŋ kamasɛ kpene keŋ bɔɔ naa weeya ŋenaŋ man nɛ ya.
Yesu kekyɔ tobaale ŋon ɔ na wee keleuleuse nɛ
37Tɛɛ kena keŋ bɔɔ lee bula keŋ dɔɔ bɛɛ kɔŋ nɛ, balaŋ burum kɔŋawɔ kaa gyaŋee na Yesu, 38botɔɔ te balee ŋolo fae yeesa lee balaŋ burum baŋ man nyiaa, “De Gbeŋgyoo, mɛɛ waase neŋ kɛɛ me bu fa maŋ, nawolo nyi ŋon waageŋ yɛna me bu. 39Feliŋkum ne kyaa ɔ dɔɔ na ɔ te peti fae yeesa na te fuŋ e ŋmera na ɔ nɔɔ ne tɔ afofose. Ne yɛɛ doŋ pɛte kɛɛ koro ɔ dɔɔ, mɔna ke gyakaa kɛɛ wɔlɛɛ e. 40Me waase n kaseela baŋ nyi baa gegi feliŋkum keŋ, mɔna ba te tale ya.”
41Botɔɔ te Yesu tiranɔɔ nyiaa, “Ao! Ɛ mɛɛ gyɛŋ balaŋ baŋ ɛ bɛɛ lɛɛ maŋ di ya te ɛ gbɛɛneŋ ba tenɛɛ ya. Weeya aŋmoŋ te kaboena nyi maa kyaa ɛ gyaŋ na maa nyiŋ konɔɔ fa ŋon?” Keŋte ɔ yako balee ŋon nyi, “Mo n bu ŋon kɔna maŋ.”
42Bu ŋon kɛɛ kɔŋ nɛ, feliŋkum keŋ doo ɔ man nɛ kara e lɔ na ne wɔŋee e tokii. Mɔna Yesu fae feliŋkum keŋ te ɔ kyɔɔ bu ŋon kawee te ɔ besena e fa ɔ kya.
43Balaŋ baŋ wose yeŋa wɔ lee Wurubuarɛ doŋ dinaa keŋ bɔɔ naa nɛ dɔɔ. Nombia ŋan Yesu be yɛɛ nɛ doo balaŋ baŋ nɔɔ te be ka seŋ bɛɛ gyueŋ ŋe man nɛ ɔ yako ɔ kaseela baŋ nyiaa, 44“Ɛ nyii nombia ŋan mɛɛ gyae maa yako ŋon nɛ nideli. Baa lese maŋ Deniwalaŋ Bu ŋon do balaŋ nyiŋmaa man.” 45Mɔna ɔ kaseela baŋ te nyii kpene keŋ ɔ ne yako wɔ nɛ man ya. Nawolo nyi Wurubuarɛ ta lese wola wɔ na baa nyii asɛɛ ya, mɔna bee yee nyi baa bɔɔse e nombii kenaŋ man.
Amɔte kela na ɔ dɔɔ Wurubuarɛ gyoori keŋ man?
46Keŋte aŋmaareŋ gyoo Yesu kaseela baŋ man nyi be man woŋti kela na ɔ dɔɔ. 47Na Yesu gyeŋ kpene keŋ bɛɛ gyueŋ nɛ te ɔ kyaŋa biikyaabii ŋolo kaa seŋ ɔ yenaŋ, 48keŋte ɔ yako wɔ nyiaa, “Walaŋ ŋon ɔ lɛɛ biikyaabii kei ma yele man na ɔ te lɛɛ maŋ, te ŋon ɔ lɛɛ maŋ na ɔ te lɛɛ ŋon ɔ be kpila maŋ nɛ. Nawolo nyi walaŋ ŋon ɛ bɛɛ mo e yɛɛ kolo ɛ man ya nɛ, ŋon kela na ɛ popou.”
49Botɔɔ te Gyɔn yako Yesu nyiaa, “De Gbeŋgyoo, de naa balee ŋolo na ɔ ne gegi feliŋkumɛɛ lee n yele man te de tɔɔ e, nawolo nyi ɔ be kpuɛ de man ya.” 50Keŋte Yesu tiranɔɔ fa e nyiaa, “Ɛ na tɔ e gbɛɛ ya, nawolo nyi ŋon ɔ bee yoo na ŋon ya nɛ, na ɔ seŋɛɛ ɛ wɔle.”
Samariatena kebɛɛ Yesu
51Weeya ŋan Wurubuarɛ waa mo Yesu gyu adido kɛɛ benaa nɛ, ɔ yɛɛ wa gyueŋ nyi waa gyu Gyerusalɛm donɔɔ man. 52Keŋte ɔ kpila ɔ kaseela baale nyi baa kyaŋ gbɛɛ gyu Samaria donɔɔ daale man na be kaa desina botɔɔ see e. 53Mɔna balaŋ baŋ be kyaa botɔɔ nɛ bɛe nyi bɔɔ lɛɛ e ya, nawolo nyi na ɔ sia gyakae nyi ɔ ne gyu Gyerusalɛm donɔɔ man. 54Ɔ kaseela Gyemisi na Gyɔn kena mena nɛ be bɔɔse e nyiaa, “De Gbeŋgyoo, n ne gyae dɛɛ baake boalaŋ lee adido na kaa kpa wɔ wɔlɛɛ?” 55Botɔɔ te Yesu besenawɔ kɛɛ wɔ te ɔ faree wɔ nyi be naa yɛɛ mena ya. 56Keŋte be popou gbaawɔ gyu akuraa wɔle man.
Balaŋ baŋ be kaboena nyi baa sila Yesu
57Ba ke ta bee gyu keŋ nɛ, walaŋ ŋolo kɔŋawɔ kaa yako Yesu nyiaa, “Yenaŋ kamasɛ keŋ n ke gyu nɛ maa sila neŋ gyu.” 58Botɔɔ te Yesu yako e nyiaa, “Nyanyase dana bɔɔneŋ te gyebuse mɔ dana asaase, mɔna Deniwalaŋ Bu ŋon betaŋ botɔɔ keŋ waa mo ɔ nyee teeli ya.”
59Walaŋ wɔle ŋolo mɔ kɔŋawɔ Yesu gyaŋ te Yesu yako e nyi, “Sila maŋ.” Mɔna walaŋ ŋon yako e nyiaa, “Me Gbeŋgyoo, yela maa taŋgbɛɛ gyu kewuu me kya pɛna me kaa sila neŋ.” 60Keŋte Yesu tiranɔɔ fa e nyiaa, “Yela woya kewuu ba woya, mɔna nyaŋ dɔɔ gyu na n kaa kolosi Wurubuarɛ gyoori keŋ wose man nombia.”
61Ŋolo mɔ yako Yesu nyiaa, “Me Gbeŋgyoo maa sila neŋ, mɔna yela maa gyu kekalaa ma loŋtona pɛ.” 62Keŋte Yesu yako e nyiaa, “Nyaŋ walaŋ ŋon n buŋɛɛ fare dɔɔ te n ne gɛɛse kɛɛ n wɔle nɛ, n tekaboena Wurubuarɛ gyoori keŋ man ka gyoo ya.”
10Yesu kekpila ɔ silala sɔŋotooro na kufu bala baŋ (72)
1Kei wɔle nɛ de Gbeŋgyoo lese baala sɔŋotooro na kufu bala (72) te ɔ kpila wɔ bala bala nyi, baa kyaŋ gbɛɛ gyu donɔɔse na yenaase ŋan pou man ŋon gbagba ne gyae waa gyu nɛ. 2Keŋte Yesu yako wɔ nyiaa, “Wɔɔman weenɛɛ ŋan boe na ke tekerii, mɔna balaŋ baŋ baa tekerii nɛ ta boo ya. Mena dɔɔ ɛ waase wɔɔte ŋon na waa kpila balaŋ burum kɔŋ wɔɔ keŋ man na be kaa tekerii. 3Ɛ ta! Mee kpila ŋon baa ŋgba namensebia ne gyuula gbougbouse man nɛ. 4Ɛ ne gyu na ɛ na mo kɔba yaa akpo yaa nkyokota ya. Te ɛ na wɔlɛɛ debaŋ na balaŋ nɔɔ kado gbɛɛnaa man ya. 5Dekpaŋalaŋ kamasɛ keŋ man ɛ gyoo na, ɛ taŋgbɛɛ yako dekpaŋalaŋmantena baŋ nyi, ‘Wosefɛɛreŋ dɛɛkɔŋ dekpaŋalaŋ kei man.’ 6Akpaa walaŋ ŋon ɔ ne gyae wosefɛɛreŋ kyaa dekpaŋalaŋ kenaŋ man na, ɛ wosefɛɛreŋ gyae ke kyaa na e. Te akpaa walaŋ ŋon ɔ ne gyae wosefɛɛreŋ be kyaa botɔɔ ya na, ɛ wosefɛɛreŋ keŋ gyae ka bese kɔŋ ɛ gyaŋ. 7Nyi be lɛɛ ŋon na ɛ kyaa dekpaŋalaŋ kenaŋ man na ɛ ke di na ɛ ke nyɔɔ kpene kamasɛ keŋ baa fa ŋon nɛ, nawolo nyi kaboena nyi baa tɔ tomyɛɛre kamasɛ kom. Ɛ na tɛɛ na akpaŋalaŋ yakaa yakaa ya. 8Akpaa ɛ gyu donɔɔ daale man te be lɛɛ ŋon atuu na, ɛ di kpene kamasɛ keŋ balaŋ baŋ baa fa ŋon nɛ. 9Ɛ kyɔ kaweesetena kawee donɔɔ kenaŋ man, na ɛ keyako donɔɔsetena benaŋ nyi, ‘Wurubuarɛ gyoori keŋ ta benaa ŋon taŋ.’ 10Mɔna donɔɔ keŋ man ɛ gyu te ba te lɛɛ ŋon ya nɛ, ɛ gyu ka abɔnterese ŋan man na ɛ ke yako nyiaa, 11‘Ɛ donɔɔ aŋasa ŋan be mataa de nawɔɔ koraŋ nɛ, de te kpiisi ŋa woli ɛ nyeeya nsana. Mɔna ɛ tɔɔse nyi Wurubuarɛ gyoori keŋ ta benaa taŋ.’ 12Mɛɛ yako ŋon na ɛ ke nyii nyi wee keŋ Wurubuarɛ waa kɔŋ kaa di balaŋ nombia nɛ, waa wii Sodomtena waraŋase koraŋ kela mena donɔɔ kenaŋ man balaŋ.”
Donɔɔse ŋan ŋe balaŋ te lɛɛ Yesu di ya nɛ
13“Korasin na Bɛtesaida donɔɔsetena! Mɛɛ fa ŋon laako. Nawolo nyi gyakoloŋ nombia ŋan Wurubuarɛ be yɛɛ ɛ gyaŋ nɛ, nyi akpaa beŋ yɛɛ ŋa Tae na Sidɔn donɔɔse man nɛ nafɔ beŋ te wulaa do titere abɔɔ kyaa mo tɔŋ buraa ba wose, na kawola nyi ba te kyɛɛkee ba agyueŋ lee be gbɛɛneŋ kumɛɛ man kɔŋ Wurubuarɛ gyaŋ. 14Mɔna wee keŋ Wurubuarɛ waa kaa di balaŋ nombia nɛ, waa wii Taetena na Sidɔntena waraŋase kela ŋon. 15Te nɛnɛɛ ɛmɛɛ Kapanumtena! Ɛ gyeŋ nyi baa gyina ŋon adido gyu Wurubuarɛ gyaŋ? Koa, baa tisina ŋon ateta ateta kɔŋ botɔɔ keŋ ɛ kena diyem kekpaakekpaa.” 16Keŋte Yesu yako ɔ kaseela baŋ nyiaa, “Walaŋ ŋon ɔ nyii ŋon na maŋ yaa ɔ nyiiwɔ, te ŋon ɔ bɛɛ ŋon na maŋ yaa ɔ bɛɛwɔ. Te ŋon ɔ bɛɛ maŋ na ɔ te bɛɛ ŋon ɔ be kpila maŋ nɛ.”
17Te kyare ya te balaŋ sɔŋotooro na kufu bala baŋ Yesu be kpila wɔ nɛ besewɔ kɔŋ. Na te yɛɛ wɔ gyoŋ nideli te be yako e nyiaa, “De Gbeŋgyoo, lee n yele man dɔɔ feliŋkumɛɛ gba ne nyii daa.” 18Keŋte Yesu tiranɔɔ fa wɔ nyiaa, “Me naa ɔbɔnsam lee adido kaa yala ŋgba ɔga ŋmaalela nɛ. 19Ɛ nyii, ma te fa ŋon doŋ nyi yaa mo sakatee doma na kanase dɔɔ na ɛ ke di ɛ kɔlare ŋon doŋ dɔɔ, te kolo be gyae ke tale yɛɛ ŋon ya. 20Ɛ na yela keyɛɛ ŋon gyoŋ nyi feliŋkumɛɛ ne nyii ŋon ya, mɔna ɛ yela keyɛɛ ŋon gyoŋ nyi ba te ŋmarase ɛ yela adido.”
Yesu kefane fa Wurubuarɛ karaŋ
21Debaŋ kenaŋ man te Wurubuarɛ feliŋ ŋon yela gyoŋ kaa gyoowɔ Yesu man nideli te ɔ yakowɔ nyiaa, “Me kya adido na ateta pou Gbeŋgyoo! Mɛɛ fa neŋ karaŋ nawolo nyi n ta mo abɔɔ kɛŋa weese nyansatena na baŋ ba gyeŋ nombia nɛ, te n lese ŋa wola baŋ be dinɔɔ yɛɛ ŋgba bia nɛ. Taata, ma gyeŋ nyi kei yɛna nyaŋ gbagba n kegyaebii.” 22Botɔɔ te Yesu yako balaŋ baŋ nyiaa, “Me kya ta mo kpene kamasɛ do maŋ me nyiŋmaa man. Ŋolo ba gyeŋ maŋ ɔ Bu ŋon ya, me kya waageŋ kooŋ gyeŋa na maŋ. Ŋolo mɔ ba gyeŋ kya ŋon ya, maŋ ɔ Bu ŋon na baŋ maa lese me kya ŋon wola wɔ nɛ daageŋ ne gyae la dɛɛ gyeŋ e.”
23Keŋte Yesu besenawɔ kɛɛ ɔ kaseela baŋ te ɔ yako wɔ nyiaa, “Ɛ te yɛɛ nyeebam ŋgba ɛ ne naa mena abɔɔ ŋan ɛ ne naa nɛ! 24Mɛɛ yako ŋon ɛ ke nyii nyiaa, Wurubuarɛ akpeŋkpeŋgyɔɔra na gyooneŋ gyaewɔ baa naa kpene keŋ ɛ ne naa nɛ mɔna ba te naa ya, te be gyaewɔ baa nyii kpene keŋ ɛ ne nyii nɛ mɔna be te nyii ya.”
Yesu kegyɔ dudu lee Samaria baale ŋolo wose man
25Wee daale nɛ Gyudatena mmaraa wolale ŋolo kɔŋawɔ ɔ kaa teese Yesu nɔɔman te ɔ bɔɔse e nyiaa, “De Gbeŋgyoo, woŋ te maa yɛɛ na maa nyiŋ nyeedoŋ kekpaa keŋ?” 26Botɔɔ te Yesu bɔɔse e nyi, “Woŋ te be ŋmarasewɔ do Wurubuarɛ mmaraa tɔne keŋ man? Sena te ɛ ne nyii mmaraase ŋan man?” 27Keŋte balee ŋon tiranɔɔ nyiaa, “Be ŋmarasewɔ nyi mo n konɔɔ pou na n wose pou na n doŋ pou na nya agyueŋ pou gyae n Gbeŋgyoo Wurubuarɛ, na n ke gyae n dɔɔ ŋgba nyaŋ gbagba n wose nɛ.” 28Keŋte Yesu yako e nyiaa, “N tiranɔɔ nideli, yɛɛ ŋgba mena keŋ n be yako nɛ na n ke nyiŋ nyeedoŋ kekpaa keŋ.”
29Mɔna keŋ mmaraa wolale ŋon ne gyae waa wola nyi ɔ gbɛɛneŋ tenɛɛ Wurubuarɛ siaman dɔɔ nɛ, ɔ bɔɔse Yesu nyi, “Amɔte yɛna me dɔɔ?”
30Botɔɔ te Yesu gyɔɔ dudu daale tiranɔɔ fa e nyiaa, “Wee daale balee ŋolo lee Gyerusalɛm donɔɔ man tisi ɔ ne gyu Gyeriko donɔɔ man. Keŋte ɔ gyuuwɔ kegyaŋee na ŋmɛɛlatena, te be lɛo ɔ kpene kamasɛ te be tuku e yeŋ yeŋ, te be tinaa e yela diteŋteli. 31Te kɔŋawɔ nyi Wurubuarɛ Sae ŋolo tisiwɔ mo gbɛɛ kenaŋ ɔ ne gyu. Ɔ kena balee ŋon doo nɛ ɔ kpasewɔ mo yenaŋ laŋ. 32Mena mɔ te Lewi baale ŋolo mɔ kɔŋawɔ kaa mo botɔɔ te ɔ kena balee ŋon doo nɛ, ŋon mɔ kpasewɔ mo yenaŋ laŋ. 33Mɔna Samaria baale ŋolo ŋon ɔ ne gyu ɔ gbɛɛ nɛ, kaa leewɔ balee ŋon dɔɔ. Ɔ kena e keŋ nɛ ɔ tɔɔ nyakee e, te waraŋase kyaŋa e fa balee ŋon. 34Ɔ tuuwɔ benaa e te ɔ doo e tee ɔ gyamɛɛ ŋan man te ɔ bake ŋa. Botɔɔ te ɔ moo balee ŋon gyakaa ŋon gbagba ɔ wonembu ŋon ɔ kyaa nɛ dɔɔ, te ɔ moo e gyu ŋɔɔla dɛɛsoe keŋ man nyi baa kɛɛ ɔ dɔɔ fa e. 35Tɛɛ kena nɛ, ɔ lese kɔba fa kegyia ŋon ɔ ne kɛɛ ŋɔɔla dɛɛsoe keŋ dɔɔ nɛ te ɔ yako e nyiaa, ‘Kɛɛ balee kei dɔɔ fa maŋ. Ma bese kɔŋ na me kaa tɔ neŋ kom kamasɛ keŋ n be wɔlɛɛ ɔ dɔɔ nɛ kpu.’ ”
36Keŋte Yesu bɔɔse balee ŋon nyiaa, “Nya agyueŋ man na, balaŋ batooro kɛwɔ man woŋti yɛna balee ŋon ŋmɛɛlatena be tuku e nɛ ɔ dɔɔ?”
37Keŋte mmaraa wolale ŋon tiranɔɔ nyiaa, “Walaŋ ŋon ɔ be wii ɔ waraŋase nɛ.” Botɔɔ te Yesu yako e nyiaa, “Nyaŋ mɔ gyu na n kaa yɛɛ wɔe mena.”
Yesu kegyu Maata na Mɛɛre dɛɛ
38Yesu na ɔ kaseela kegyakaa be gbɛɛ dɔɔ bee gyu nɛ, ɔ keliiwɔ akuraa daale man te alo ŋon bɛɛ baake e nyi Maata nɛ moo e gyu ɔ dɛɛ. 39Na Maata dana naabu ŋolo ŋon bɛɛ baake e nyi Mɛɛre. Keŋte Mɛɛre kɔŋawɔ kaa kyaa de Gbeŋgyoo Yesu gyaŋ ɔ ne nyii Wurubuarɛ nombia. 40Maata kɛɛ ka ɔ wose na ŋɔɔla baŋ kedi man nɛ, ɔ kɔŋawɔ kaa bɔɔse Yesu nyiaa, “De Gbeŋgyoo, n be famenɛ ŋgba me naabu be tina maŋ yela maageŋ yee? Yako e nyi waa kɔŋ kaa kyɔ maŋ.”
41Keŋte de Gbeŋgyoo Yesu tiranɔɔ fa e nyiaa, “Maata, Maata, n ne naase n wose diyem abɔɔ burum dɔɔ, 42mɔna kolo dokoloŋ ne hia la keŋ kaboena nyi nya yɛɛ. Mena kolo kpaakpaa kenaŋ yaa Mɛɛre moowɔ, te bɔɔ gyae baa lɛo ke lee ɔ nyiŋmaa man ya.”
11Yesu wola ɔ kaseela mena keŋ baa fane
1Wee daale Yesu gyuu yenaŋ daale ɔ ne fane. Ɔ kefane taŋ nɛ, ɔ kaseela baŋ man ŋolo yako e nyiaa, “De Gbeŋgyoo, wola daa mena keŋ dɛɛ fane ŋgba mena keŋ Gyɔn ba wola ɔ kaseela nɛ.” 2Keŋte Yesu yako wɔ nyiaa,
“Ɛ ne gyae ɛ ke fane na ɛ yako nyiaa,
‘De kya,
dɛɛ fane nyi balaŋ pou baa lese n yele
Lese n gyoori debɔɔ.
3Fa daa wee kamasɛ weenɛɛ ŋan ne hia daa nɛ.
4Mo de nombiakumɛɛ kyɛɛ daa,
3 nawolo nyi daa mɔ na mo kyɛɛ balaŋ baŋ bɛɛ yɛɛ nombiakumɛɛ tia daa nɛ.
Na yeli dɛɛ yala kekɛɛsekɛɛ man ya.’ ”
5Yesu besewɔ yako ɔ kaseela baŋ nyiaa, “Ɛ yela dɛɛ mo ke nyi n dana gyoo, te n gyu ɔ dɛɛ tɛɛ nsana ke gyɔ ɔ disim yako e nyi ‘Me gyoo, waaseda paa maŋ weenɛɛ kyomii. 6Nawolo nyi me gyoo ŋolo ta lee gbɛɛ kɔŋ me gyaŋ, te mɔɔ dana kolo na kolo maa fa e ya.’ 7Na n gyoo ŋon te tiranɔɔ deni tɔɔman nyi, ‘Na haa maŋ ya, me taŋ ketɔ me disim te daa na me bia mɔ taŋ kedoo. Mɔɔ gyae maa tale koro kaa fa neŋ kolo ya.’ ” 8Keŋte Yesu yako wɔ nyiaa, “Akpaa nyi ŋon na e gyoori kaageŋ wui dɔɔ nɛ nafɔ ɔ be gyae waa koro ya. Mɔna mena keŋ ɔ ne gyɔ disim keŋ kakyekyemaare man dɔɔ nɛ, waa koro toro na waa fa e kpene keŋ ɔ ne gyae nɛ.
9Mena dɔɔ mɛɛ yako ŋon baa nyi ɛ sola Wurubuarɛ kolo na, ɛ nyiŋmaa gyae ke kaŋ ke. Ɛ kɛo kolo lee ɔ gyaŋ na ɛ ke nyiŋ ke, te ɛ gyɔ e disim mɔ na waa toro fa ŋon. 10Nawolo nyi walaŋ kamasɛ ŋon ɔ bɔɔse e kolo na ɔ nyiŋmaa ne kaŋ ke, te ŋon ɔ gyae kolo lee ɔ gyaŋ na ɔ ne nyiŋ ke, te ŋon mɔ ɔ gyɔ e disim na waa toro fa e. 11Lolala, ɛ man woŋti kyaa la keŋ nyi ɔ bu da sola e kpebii na, waa mo dom fa e? 12Yaa ɔ sola e wɔe na, waa mo kana fa e? 13Akpaa ɛmɛɛ baŋ ɛ yɛɛ nombiakumɛɛyɛɛrawɔ koraŋ gyeŋ abɔɔ kpaakpaa ka mo fa ɛ bia na, de yaa sena te ɛ kya ŋon ɔ kyaa adido nɛ, ba mo ɔ feliŋ do baŋ bɛɛ sola e nɛ man nideli ya?”
Yesu na Bɛlisɛbu
Mateo 12:22-30; 12:43-45; Maake 3:22-27
14Wee daale Yesu gberaa feliŋkum keŋ ne yeli walaŋ bɛɛ tale kolosi ya nɛ lee balee ŋolo man. Feliŋkum keŋ ka lee nɛ, balee ŋon kolosiwɔ te doo balaŋ dikpii keŋ be kyaa botɔɔ nɛ pou nɔɔ. 15Keŋte balaŋ baŋ baale yakowɔ nyiaa, “Feliŋkumɛɛ pou gyoo Bɛlisɛbu faa na balee kei doŋ te ɔ ne tale gegi feliŋkumɛɛ nɛ.” 16Keŋ baale mɔ ne gyae baa teese Yesu nɔɔman dɔɔ be yako e nyi waa yɛɛ gyakoloŋ nombia, na kawola nyi ɔ lee Wurubuarɛ gyaŋ.
17Mɔna Yesu gyeŋ kpene keŋ bɛɛ gyueŋ nɛ te ɔ yako wɔ nyiaa, “Tɛɛle kamasɛ keŋ ke man balaŋ de kpase ba wose kpookpoo bee yoo na dɔŋa na, tɛɛle kenaŋ be gyae ke de ya. Mena mɔ te dekpaŋalaŋ daale man balaŋ de kpase ba wose kpookpoo bee yoo na dɔŋa na, dekpaŋalaŋ kenaŋ ne yɛlɛɛ bo. 18Akpaa nyi ɔbɔnsam gyoori keŋ man balaŋ de kpase ba wose kpookpoo bee yoo na dɔŋa nɛ, sena te ɔ gyoori keŋ gyae ke tale seŋ? Keŋ dɔɔ mɛɛ yako kei yɛna nyi, ɛmɛɛ kpa feliŋkumɛɛ pou gyoo Bɛlisɛbu faa na maŋ doŋ te mɛɛ mo gegi feliŋkumɛɛ. 19Akpaa nyi Bɛlisɛbu doŋ te mɛɛ mo gegi feliŋkumɛɛ na, amɔte doŋ yaa ɛ silala baŋ na mo gegi feliŋkumɛɛ? Ɛmɛɛ gbagba ɛ silala ne gyae la baa bu ŋon fɔɔ. 20Te akpaa Wurubuarɛ doŋ te mɛɛ mo gegi feliŋkumɛɛ na, kenaŋ na ɛ wulaa gyeŋ nyi Wurubuarɛ gyoori keŋ taŋ kekɔŋ ɛ gyaŋ. 21Akpaa doŋte ŋolo de desina ɔ wose mo yoo abɔɔ ɔ na deke ɔ dɛɛ nɛ, ŋolo be tale kaa mo ɔ kolo ya. 22Mɔna akpaa walaŋ ŋon ɔ dana doŋ kela e de kɔŋ kaa yokii na e te ɔ di ɔ dɔɔ nɛ, ɔ ne lɛo ɔ yoo abɔɔ ŋan ɔ na mo ɔ wose lɔ ŋe dɔɔ nɛ pou, na ɔ te kuu wa abɔɔ pou ke kpɛlɛɛ balaŋ. 23Walaŋ kamasɛ ŋon ɔ be kpuɛ na maŋ ya nɛ na ɔ ne kɔla maŋ, te walaŋ kamasɛ ŋon mɔ ɔ bɛɛ kyɔ maŋ na dee yilaa balaŋ fa Wurubuarɛ ya nɛ, ɔ ne yaasee wɔ bo.”
24Keŋte Yesu yako wɔ nyiaa, “Feliŋkum da lee walaŋ man nɛ, ɔ ne tɛɛ kila kɛo tɛɛle awolɛɛ ɔ ne gyae dekyae. Akpaa ɔ te nyiŋ dekyae ya na ɔ ne yako ɔ wose nyiaa, ‘Maa bese gyu ma dekyae bene keŋ mɔɔ lee nɛ man.’ 25Akpaa ɔ kɔŋ kaa naa nyi ba te gbee botɔɔ desina ke nideli keŋ nyi ayimɛɛ kamasɛ be doo ya nɛ.
26Ɔ na bese gyu ka mo feliŋkumɛɛ nyetooro ŋan ŋe dana nombiakumɛɛ kela e nɛ kpu na ɔ wose na be kaa kyaa walaŋ ŋonaŋ man. Dekɔŋ mena na, walaŋ ŋonaŋ dinɔɔ na bese wɔlɛɛ kela ɔ kekyaa gyaŋgba keŋ.”
27Yesu kɛɛ kolosi nombia kɛŋa nɛ, alo ŋolo gyinaa ɔ nɔɔ balaŋ baŋ man yako nyiaa, “Alo ŋon ɔ ba lola neŋ te ɔ be kɛɛle neŋ nɛ, ŋon na nyeebam.”
28Keŋte Yesu tiranɔɔ nyiaa, “Balaŋ baŋ bee nyii Wurubuarɛ nombia ŋan te bee di ŋe dɔɔ nɛ, baŋ gba te kaboena nyi be sia dɛɛ gye.”
Bɛɛ gyae nyi Yesu waa yɛɛ gyakoloŋ nombia
29Balaŋ baŋ ke kɔŋ kaa wuku nɛ Yesu besewɔ yako nyiaa, “Gyɛŋ wee kei balaŋ yɛɛ nombiakumɛɛyɛɛrawɔ. Bɛɛ gyae bo nyi baa naa gyakoloŋ nombia, mɔna mɔɔ gyae maa yɛɛ gyakoloŋ nombia kpu na ŋan be kɔŋ Wurubuarɛ dekpeŋkpeŋgyɔɔre Gyona dɔɔ nɛ ya. 30Mena keŋ Gyona nombia ŋan ba bese kolo kekasee fa Niniwetena nɛ, mena mɔ te maŋ Deniwalaŋ Bu ŋon mɔ me nombia gyae ka bese kolo kekasee fa gyɛŋ wee kei balaŋ. 31Wee keŋ Wurubuarɛ waa kɔŋ ɔ kaa di balaŋ nombia nɛ, Seba gyoo ŋon ɔ yɛɛ alo e te ɔ ba lee ata yenaŋ nɛ, waa koro seŋ na waa bu gyɛŋ wee kei balaŋ fɔɔ. Nawolo nyi ɔ ke nyii Solomɔn nyansa nombia ŋan nɛ, ɔ tɛɛwɔ leenaŋ tɛɛle ɔto kɔŋ kaa nyii ŋa. Mɛɛ yako ŋon baa nyi walaŋ ŋon ɔ kela gyoo Solomɔn ŋonaŋ kyaa kɛbo mɔna ɛ bee nyii e ya. 32Mena mɔ te wee keŋ Wurubuarɛ waa kɔŋ ɔ kaa di balaŋ nombia nɛ, Niniwetena baa koro seŋ na baa bu gyɛŋ wee kei balaŋ fɔɔ. Nawolo nyi debaŋ keŋ Gyona be kolosi Wurubuarɛ nombia ŋan fa wɔ nɛ, be kyɛɛkeewɔ lee be gbɛɛneŋ kumɛɛ man te be kɔŋawɔ Wurubuarɛ gyaŋ. Mɛɛ yako ŋon baa nyi walaŋ ŋon ɔ kela Gyona ŋonaŋ nɛ kyaa kɛbo.”
Deniwalaŋ wose kanea
33Keŋte Yesu besewɔ yako wɔ nyiaa “Ŋolo bɛɛ kyaŋee kanea na waa mo ke weese yaa waa mo kolo wu ke ya. Mɔna ɔ na mo ke bo gyakaa kolo dɔɔ adido na balaŋ baŋ bɛɛ kɔŋ dekpaŋalaŋ keŋ man nɛ ke nyiŋ naa. 34Deniwalaŋ kanea yɛna ɔ sia. N sia ne naa na n wose pou yɛɛ keŋmaŋee ke, mɔna n sia de wɔlɛɛ na n wose pou doo ditiŋtɛɛ tuum man. 35Mena dɔɔ ɛ kɛɛ nideli nyi keŋmaŋee keŋ doo ɛ man nɛ ba bese ditiŋtɛɛ ya. 36Nyi akpaa n wose pou doo keŋmaŋee man te ka yenaŋ daale be doo ditiŋtɛɛ man ya na, kenaŋ na n wose pou gyae ke ŋalakee ŋgba mena keŋ kanea ne ŋalakee nɛ.”
Yesu kekolosi Farasiitena na Gyudatena mmaraa wolala nombia
37Yesu kekolosi taŋ nɛ Farasii baale ŋolo baake e gyu ɔ dɛɛ ɔ kaa di, mena dɔɔ ɔ gyuuwɔ kekyaa weenɛɛ ŋan tɛɛ. 38Farasii baale ŋon kena nyi Yesu te faafo ɔ nyiŋmaase ŋgba mena keŋ ba beneŋ mmaraa nawolo ya nɛ, doo ɔ nɔɔ.
39Keŋte de Gbeŋgyoo Yesu yako e nyiaa, “Ɛmɛɛ Farasiitena ne faafo ɛ leenɔɔse na ɛ nyefalɛɛ wɔle bo, mɔna ŋe man dana ayimɛɛ. Mena te ɛmɛɛ mɔ konɔɔse man doo, ɛ dana sibii te nombiakumɛɛ mɔ te wulu ɛ man. 40Ɛmɛɛ ayiŋtena; Ɛ ba gyeŋ nyi Wurubuarɛ ŋon ɔ be yɛɛ kolo wɔle nɛ, ŋon yɛna ke tɔɔman mɔ yee? 41Mena dɔɔ ɛ yɛɛ deeli fa ayematena, na kawola nyi ɛ wose betaŋ ayimɛɛ ya.
42Ɛmɛɛ Farasiitena ɛ laako! Nawolo nyi ɛ na mo ɛ wɔɔman abɔɔ buruburu gba kufu man dekpeŋ dokoloŋ fa Wurubuarɛ, mɔna ɛ bee di nombia na ŋe gbɛɛ ya te ɛ bɛɛ mo Wurubuarɛ mɔ yɛɛ kolo ya. Kaboena nyi nafɔ yaa yɛɛ mena abɔɔ kɛŋa pou, na ɛ ka bese fa ɛ wɔɔman abɔɔ buruburu ŋan kufu man dekpeŋ dokoloŋ bela kpu.
43Ɛmɛɛ Farasiitena ɛ laako! Nawolo nyi ɛ ne gyae akyaese kpaakpaa Gyudatena ɔsom denɛɛ man, te ɛ ne gyae mɔ nyi ɛ lii balaŋ man na balaŋ dee buŋ do ŋon nɔɔ.
44Ɛ laako! Nawolo nyi ɛ yɛɛ ŋgba yebɔɔse ŋan ba yoo te balaŋ ne tɛɛ ŋe dɔɔ keŋ bɔɔ gyeŋ nyi ŋe yɛɛ yebɔɔse ŋa ya nɛ.”
45Botɔɔ te mmaraa wolala baŋ man ŋolo bɔɔse e nyiaa, “De Gbeŋgyoo, nya ayakoŋ kɛŋa nɛ ŋgba n tee daa mɔ baa.”
46Keŋte Yesu tiranɔɔ fa e nyiaa, “Ɛmɛɛ mmaraa wolala mɔ ɛ laako! Nawolo nyi ɛ ne bake kasolɔse ŋan kela balaŋ nɛ yere wɔ, mɔna ɛmɛɛ gbagba bɛɛ yɛɛ kolo kyomii kyɔ wɔ na baa tale seele be kasolɔse ŋenaŋ ya.
47Ɛ laako! Nawolo nyi ɛ ne desina Wurubuarɛ akpeŋkpeŋgyɔɔra baŋ yebɔɔse, mɔna ɛmɛɛ gbagba ɛ naanaɔ koona wɔ. 48Mena dɔɔ kei nawolo baa nyiaa, ɛmɛɛ gbagba te lɛɛ nombia ŋan ɛ naanaɔ be yɛɛ nɛ do. Nawolo nyi ɛ naanaɔ koona Wurubuarɛ akpeŋkpeŋgyɔɔra baŋ, te ɛmɛɛ mɔ kɔŋawɔ ɛ ne desina ba yebɔɔse. 49Kei dɔɔ te Wurubuarɛ nyansate ŋon kolosiwɔ nyiaa, ‘Maa kpila ma akpeŋkpeŋgyɔɔra na me kpilala be gyaŋ. Baa ko be man baale, na baa naase be man baale mɔ diyem.’ 50Wurubuarɛ akpeŋkpeŋgyɔɔra baŋ bɔɔ koo lee debaŋ keŋ Wurubuarɛ be yɛɛ tɛɛle kei nɛ, ka deŋele kewɔŋ gyae ke kɔŋ ɛmɛɛ gyɛŋ balaŋ kɛwɔ dɔɔ, 51lee Abɛle kako man kelii Sakaria dɔɔ. Sakaria kei te ba koowɔ Wurubuarɛ kedeesa boe keŋ, na Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa keŋ nsana nsana nɛ. Mɛɛ yako ŋon ɛ ke nyii nyiaa, kɛŋa pou deŋele kewɔŋ gyae ke kɔŋ ɛmɛɛ gyɛŋ balaŋ kɛwɔ dɔɔ.
52Ɛmɛɛ mmaraa wolala ɛ laako! Ɛ ta mo Wurubuarɛ kagyeŋ gbɛɛ weese balaŋ te ɛmɛɛ gbagba mɔ bɛɛ tɛɛ gbɛɛ kenaŋ dɔɔ ya, te ɛ ne tɔ baŋ bɛɛ gyae baa ta gbɛɛ kenaŋ dɔɔ mɔ nɛ gbɛɛ.”
53Yesu ka lee botɔɔ nɛ, mmaraa wolala na Farasiitena baŋ moo nombia gyu ke tuŋ e baŋ man te be bɔɔse e nombia burum, 54mo teese ɔ nɔɔman na baa nyiŋ kyaŋ e.
12Ɛ kɛɛ ɛ wose dɔɔ nideli
Mateo 10:26-33; 12:32; 10:19-20
1Debaŋ kenaŋ man nɛ, balaŋ burum kɔŋawɔ kaa yilaa keŋ nae daseŋae be doo ya. Keŋte Yesu fiasɛɛ ɔ ne yako ɔ kaseela baŋ nyiaa, “Ɛ kɛɛ ɛ wose man nideli na Farasiitena dinɔɔ keŋ ke yɛɛ ŋgba tee keŋ bɛɛ mo do kolo man te ne wuku nɛ. Nawolo nyi bɛɛ yɛɛ ba wose ŋgba be yɛɛ balaŋ kpaakpaawɔ nɛ mɔna bɛɛ beo bo. 2Te kolo be kyaa keŋ bɔɔ wu ke dɔɔ keŋ nyi bɔɔ gyae baa gyuusu ke ya, te nombia aweeseŋ ŋaale mɔ be kyaa keŋ be gyae ka lee debɔɔ ya. 3Mena dɔɔ nombii kamasɛ keŋ ɛ be yako ke ditiŋtɛɛ man nɛ gyae ka lee debɔɔ, te nombii kamasɛ keŋ ɛ be kolosi adadawoya man do ŋolo deŋele man deni tɔɔman nɛ, baa mo ke gyɔ dekpeŋkpeŋ.
4Me tebia mɛɛ yako ŋon baa nyi ɛ na yee balaŋ baŋ bɛɛ ko wosenaane kaageŋ bo, mɔna bɔɔ tale yɛɛ kolo kpu bela nɛ ya. 5Mɛɛ gyae maa wola ŋon walaŋ ŋon kaboena nyi yaa yee. Ɛ yee Wurubuarɛ ŋon ɔ ko walaŋ na, ɔ dana doŋ nyi waa fuŋ ɔ woo ka do boalaŋ keŋ bɛɛ yem ya nɛ man. Ampaŋ yaa mɛɛ yako ŋon nyiaa, ŋon yɛna walaŋ ŋon kaboena nyi yaa yee. 6Akpelee koya yɛɛ aŋmoŋ? Na kaperɛ ala te bɛɛ yɔɔ akpeleese banoŋ yee? Mɔna Wurubuarɛ bee wolee be man dokoloŋ koraŋ gba ya. 7Ɛ nyeenyɔɔse koraŋ nɛ, Wurubuarɛ gyeŋ ŋe yaanɔɔle. Mena dɔɔ ɛ na yee ya, nawolo nyi ɛ dana tɔnɔɔ kela akpeleese burum.”
8Keŋte Yesu kpa, “Mɛɛ yako ŋon ɛ ke nyii nyiaa, walaŋ kamasɛ ŋon ɔ lɛɛ maŋ do denibalaŋ siaman nyi me yɛɛ ɔ Gbeŋgyoo e na, maŋ Deniwalaŋ Bu ŋon mɔ maa lɛɛ e do Wurubuarɛ kpilala baŋ siaman adido. 9Mɔna walaŋ ŋon ɔ te lɛɛ maŋ do denibalaŋ siaman nyi me yɛɛ ɔ Gbeŋgyoo e ya nɛ, maŋ Deniwalaŋ Bu ŋon mɔ maa bɛɛ e Wurubuarɛ kpilala baŋ siaman adido. 10Nyi akpaa ŋolo de kolosi nombiakumɛɛ tia maŋ Deniwalaŋ Bu ŋon nɛ Wurubuarɛ waa mo kyɛɛ e, mɔna nyi akpaa ŋolo de kolosi mmusuo nombia tia Wurubuarɛ feliŋ ŋon na, Wurubuarɛ be gyae waa mo kyɛɛ e korakora ya. 11Akpaa be wɔŋee ŋon gyu Gyudatena ɔsom denɛɛ man na gyooneŋ na donɔɔ kegyiise siaman nyi be kaa di ɛ nombia na, ɛ na wɔlɛɛ na mena keŋ ɛ ke tira ɛ nɔɔse yaa kpene keŋ ɛ ke yako ya. 12Nawolo nyi debaŋ kenaŋ nɛ, Wurubuarɛ feliŋ ŋon ne gyae la waa wola ŋon kpene keŋ ɛ ke yako.”
Yesu kegyɔ dudu lee kɔbate diyiŋte ŋolo wose man
13Yesu kee kolosi nɛ, walaŋ ŋolo korowɔ balaŋ dikpii keŋ man yako e nyiaa, “De Gbeŋgyoo, yako me kegyia na dɛɛ kpala de kya abɔɔ.” 14Keŋte Yesu tiranɔɔ fa e nyi “Baale, amɔte lese na maŋ nyi maa yɛɛ ɛ nombiadiiri yaa ya abɔɔ kpalare?” 15Keŋte ɔ yako wɔ nyiaa, “Ɛ kɛɛ nideli na ɛ ka deke ɛ wose lee kedikum kamasɛ man, nawolo nyi deniwalaŋ nyeedoŋ be doo abɔɔ burum kenyiŋ man ya.” 16Keŋte Yesu gyɔɔ dudu kei fa wɔ nyiaa, “Kɔbate ŋolo kyaawɔ keŋ ɔ wɔɔman weenɛɛ deewɔ fa e nideli. 17Keŋte balee ŋonaŋ yako ɔ wose nyiaa, ‘Woŋ te maa yɛɛ, nawolo nyi mɔɔ taŋ botɔɔ keŋ maa see me weenɛɛ bela ya.’ 18Keŋte balee ŋon yako ɔ wose nyi ‘Ma gyeŋ kpene keŋ maa yɛɛ, maa tekerii me kpeese benɛɛ ŋan pou na maa baŋ dinaana na maa see me weenɛɛ na ma abɔɔ pou ŋe man.’ 19Na maa yako ma wose nyiaa, ‘Me dana abɔɔ kpaakpaa burum ŋan gyae ke doo fa maŋ kulutooneŋ burum. Mena dɔɔ maa kyaa fɛɛfo na maa di na maa nyɔɔ na maa di gyoŋ!’ ” 20Mɔna Wurubuarɛ yako e nyiaa, “Nyaŋ diyiŋte! Gyɛŋ nelim kei maa lɛo n nyeedoŋ lee n nyiŋmaa man. Na nya abɔɔ ŋan pou n be gyae see nɛ, gyae ka bese amɔte wui?” 21Keŋte Yesu yakowɔ nyiaa, “Nnɛ kei te gyae ke kɔŋ walaŋ kamasɛ ŋon ɔ ne gyae abɔɔ burum fa ɔ wose tɛɛle kei dɔɔ, mɔna Wurubuarɛ siaman na ɔ be doo kolo man ya nɛ dɔɔ.”
Mo n loo gyakaa Wurubuarɛ dɔɔ
22Keŋte Yesu yako ɔ kaseela baŋ nyiaa, “Mena dɔɔ te mɛɛ yako ŋon nyi ‘Ɛ na naase ɛ wose diyem lee ɛ kekyaa man kedi na kenyɔɔ na abɔɔ ŋan ɛ ka do ya. 23Nyeedoŋ ne hia kela weenɛɛ, te deniwalaŋ wose mɔ ne hia kela abɔɔ ŋan waa do. 24Ɛ kɛɛ gyebuse, bɔɔ ne duu abɔɔ ya te bɔɔ ne kɔɔ ya, te bɔɔ dana kpeese yaa denɛɛ ŋan man baa see weenɛɛ ya, mɔna Wurubuarɛ ne fa wɔ weenɛɛ. Kaboena yaa gyeŋ nyi ɛ wose ne hia kela gyebuse. 25Ɛ man woŋti te lee ɔ kayeyɛɛ man nɛ, waa tale mo debaŋ dokoloŋ kooŋ pɛ kpu na ɔ weeya ŋan Wurubuarɛ be fa e nɛ? 26Akpaa nyi ɛ be gyae ɛ ke tale yɛɛ kolo peperee kei ya na, woŋ dɔɔ te ɛ ne naase ɛ wose diyem abɔɔ akaŋ ŋan dɔɔ? 27Ɛ kɛɛ mena keŋ kyeŋkyeŋkɔɔse na bee, ŋe bɛɛ yɛɛ tom ya te ŋe bɛɛ loo kanyaŋse mɔ ya. Mɔna mɛɛ yako ŋon ɛ ke nyii nyi Gyoo Solomɔn na ɔ wosekenyiŋ koraŋ nɛ, ɔ te nyiŋ kyeŋkyeŋkɔɔse kɛŋa man dokoloŋ kyeo ya. 28Weera dɔɔ te ɛ bɛɛ lɛɛ Wurubuarɛ di nideli ya? Nyi akpaa mena te Wurubuarɛ ne desina ŋalese ŋan ɛ kena ŋa gyɛŋ kyoo na be ta too ŋa na, kenaŋ na ɛ tɔɔse nyi Wurubuarɛ waa tale desina ŋon kela ŋalese ŋenaŋ. 29Mena dɔɔ ɛ na mo ɛ konɔɔ gyakaa kpene keŋ ɛ ke di yaa kpene keŋ ɛ ke nyɔɔ dɔɔ ya. Ɛ na yeyɛɛ na mena abɔɔ ŋenaŋ ya. 30Nawolo nyi mena abɔɔ kɛŋa te tɛɛle kei dɔɔ balaŋ baŋ bɔɔ gyeŋ Wurubuarɛ ya nɛ sia ne yɛɛ ŋe dɔɔ, mɔna ɛ kya Wurubuarɛ gyeŋ nyi mena abɔɔ kɛŋa ne hia ɛmɛɛ mɔ. 31Mena dɔɔ ɛ taŋgbɛɛ mo ɛ loo pou gyakaa Wurubuarɛ gyoori keŋ dɔɔ. Nyi akpaa ɛ yɛɛ mena na, Wurubuarɛ waa mo abɔɔ akaŋ ŋan pou kpu ŋon.’ ”
32“Ɛmɛɛ me balaŋ dikpiibii, ɛ ta boo ya mɔna ɛ na yee ya nawolo nyi dana ɛ kya Wurubuarɛ gyoŋ nyi waa yela ɛ ke di gyoori kpu na e. 33Ɛ yɔɔ ya abɔɔ na ɛ ka mo ŋe kɔba pou fa ayematena. Kei gyae ke yela ɛ ke nyiŋ abɔɔ kpaakpaa see ɛ wose Wurubuarɛ man. Ŋmɛɛlate be gyae waa tale gyu botɔɔ ke ŋmɛɛle ya, te kolo be gyae ke tale wɔlɛɛ ŋa mɔ ya. 34Ɛ tɔɔse nyi botɔɔ keŋ ya abɔɔ kpaakpaa doo nɛ, botɔɔ te ɛ loo mɔ gyakaa.”
Ɛ doo ɛ wose dɔɔ
Mateo 24:45-51; Maake 13:32-37
35Keŋte Yesu besewɔ yako wɔ nyiaa, “Ɛ doo ɛ wose dɔɔ nideli na ɛ ke kyaŋee ɛ kanease see, 36ŋgba tewulɛɛ baŋ bɛɛ daa be gbeŋgyoo ka lee alowɔle tɛɛ kɔŋ nɛ. Na nyi akpaa ɔ betaa kɔŋ kaa gyɔ disim na baa koro toro e bileŋ. 37Tewulɛɛ baŋ be gbeŋgyoo waa kaa naa nyi ba delena nɛ, baŋ na nyeebam. Ampaŋ yaa mɛɛ yako ŋon nyiaa, be gbeŋgyoo ŋon waa kpee wa abɔɔ desina ɔ wose na waa yela baa kyakee na waa fa wɔ weenɛɛ baa di. 38Akpaa nyi be gbeŋgyoo ŋon da bese kɔŋ tɛɛ nsana yaa nebo fuu koraŋ te ɔ naa nyi ɔ tewulɛɛ baŋ delena na, baŋ na nyeebam. 39Mɔna ɛ tɔɔse nyiaa, akpaa dekpaŋalaŋte deŋ gyeŋ debaŋ keŋ ŋmɛɛlatena baa kɔŋ kaa ŋmɛɛle e nɛ, nafɔ waa doo ɔ wose dɔɔ na bɔɔ nyiŋ kɔŋ kaa kuu wa abɔɔ ya. 40Mena dɔɔ kaboena nyi ɛmɛɛ mɔ yaa doo ɛ wose dɔɔ, nawolo nyi maŋ Deniwalaŋ Bu ŋon mɔ maa kɔŋ bo debaŋ keŋ ɛ loo be gyakaa ya nɛ.”
41Botɔɔ te Pita bɔɔse Yesu nyiaa, “Me Gbeŋgyoo, daa yaa n gyɔɔ dudu kei fa yaa walaŋ kamasɛ?” 42Keŋte Yesu tiranɔɔ fa e nyi, “Amɔte yɛna tobaale ŋon bɛɛ lɛɛ e di te ɔ sia be kare?” Ŋon yɛna walaŋ ŋon ɔ gbeŋgyoo ba mo e nyi waa kɛɛ ɔ tewulɛɛ akaŋ baŋ dɔɔ, na waa fa wɔ weenɛɛ debaŋ keŋ kaboena nɛ man. 43Nyi ɔ gbeŋgyoo ŋon de kɔŋ kaa naa e nyi ɔ ne yɛɛ ɔ tom ŋgba mena keŋ ɔ kpa waa yɛɛ nɛ, na ŋon na nyeebam. 44Ampaŋ yaa mɛɛ yako ŋon nyiaa, ɔ gbeŋgyoo ŋon waa mo wa abɔɔ pou do tobaale ŋonaŋ nyiŋmaa man nyi waa kɛɛ ŋe dɔɔ. 45Mɔna akpaa tobaale kei de yako ɔ wose nyiaa, “Me gbeŋgyoo te kyare ɔ bɛɛ kɔŋ ya, te ɔ gyoo tewulɛɛ na alebia akaŋ baŋ akpanyaŋnyaŋ keyɛɛ te ɔ ne dii te ɔ ne nyɔɔ dɛɛse nɛ, 46ɔ gbeŋgyoo ŋon da bese kɔŋ wee yaa debaŋ keŋ tobaale ŋon loo be gyakaa ya nɛ, waa wɔŋ tobaale ŋonaŋ deŋele na waa gegi e na waa yela waa naa diyem ŋgba baŋ bɔɔ ne lɛɛ Wurubuarɛ di ya nɛ. 47Tobaale ŋon ɔ gyeŋ kpene keŋ ɔ gbeŋgyoo ne gyae te ɔ te desina ɔ wose see na waa yɛɛ ɔ gbeŋgyoo kegyaebii ya nɛ, baa kebii e dambiise nideli. 48Mɔna tobaale ŋon ɔ ba gyeŋ kpene keŋ ɔ gbeŋgyoo ne gyae ya te ɔ yɛɛ kpene keŋ kaboena ketuku na, baa tuku e bo kyomii. Walaŋ kamasɛ ŋon ba mo abɔɔ burum do ɔ nyiŋmaa man na, baa bɔɔse abɔɔ burum lee ɔ gyaŋ. Te ŋon mɔ ba mo abɔɔ ŋan ŋa boe nideli do e ɔ nyiŋmaa man na, mena ke mɔ te baa bɔɔse lee ɔ gyaŋ.”
Yesu nombia ta mo kekpase kɔŋ
49Keŋte Yesu yako wɔ nyiaa, “Me kɔŋae me kaa do boalaŋ tɛɛle kei dɔɔ, te ma kegyaebii yɛna nyi nafɔ ke deŋ wulaa kɛɛ kpaa. 50Kaale daale doo daa na maŋ te mɛɛ yeyɛɛ kelii debaŋ keŋ kaale kenaŋ gyae ke taŋ. 51Ɛ gyeŋ nyi wosefɛɛreŋ yaa ma moowɔ kɔŋ tɛɛle kei dɔɔ? Koa! Na wosefɛɛreŋ ya, mɔna me kɔŋae na balaŋ kekpase kpookpoo. 52Lee gyɛŋ ne gyu nɛ dekpaŋalaŋ keŋ ke man balaŋ yɛɛ balaŋ banoŋ na baa kpase ba wose. Balaŋ batooro baa koro seŋ tia balaŋ bala, na balaŋ bala mɔ ka koro seŋ tia balaŋ batooro. 53Kyaɔ baa koro seŋ tia be bia baala te bia baala mɔ baa koro seŋ tia be kyaɔ. Naɔ baa koro seŋ tia be bia alebia te bia alebia mɔ baa koro seŋ tia be naɔ. Awuna baa koro seŋ tia be bia ala te bia ala mɔ baa koro seŋ tia ba awuna.”
Debaŋ ɔtomante keŋ wose man nombia
54Keŋte Yesu besewɔ yako balaŋ dikpii keŋ nyiaa, “Ɛ naa ŋɔma da lee weese dɛɛyalae man nɛ, debokenaŋ man na ɛ kpa ‘Ɔga ne kɔŋ’ na ampaŋ ɔga te ŋɛɛ. 55Te ɛ naa ŋgba feliŋ ne gyɔɔ lee ata yenaŋ na ɛ kpa ‘Weese waa seŋ’ na ampaŋ te kɔŋ mena. 56Ɛmɛɛ baŋ ɛ na beo ɛ wose! Ɛ ne tale kɛɛ adido na ateta na ɛ ta wola kpene keŋ gyae ke yɛɛ. Woŋ dɔɔ te ɛ be tale kɛɛ abɔɔ ŋan ne kɔŋ gyɛŋ nɛ, na ɛ ka wola ŋe man ya? 57Woŋ dɔɔ te ɛmɛɛ gbagba be tale gyueŋ naa kpene keŋ dei fa ŋon na ɛ ke yɛɛ ya? 58Nyi akpaa ŋolo de samenaa neŋ te ɛ ne gyu ɛ kaa di nombia ŋan na, yɛɛ kakyeŋ na ɛ ke desina ya nsana gbɛɛnaa man. Na mena ya na waa mo neŋ gyu nombiadiiri ŋon gyaŋ na ŋon mɔ ka mo neŋ kefa kotɔtɔɔtena na baŋ mɔ kewɔŋee neŋ ketɔ deni. 59Mɛɛ yako neŋ n ke nyi nyiaa, n be gyae n ka lee deni man botɔɔ ya kaboena n ketɔ kom keŋ baa kara fa neŋ nɛ pou taŋ.”
13Kyɛɛkee lee n gbɛɛneŋ kumɛɛ man na n ke kɔŋ Wurubuarɛ gyaŋ
1Yesu ke gyakaa ɔ ne kolosi fa balaŋ baŋ nɛ balaŋ baale kɔŋawɔ kaa yako e nyiaa, Galeliatena baale gyuuwɔ Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa keŋ man be kaa deesi fa Wurubuarɛ. Keŋte gyoo dinaa Pilato yela be ka koo wɔ, te be fatabo kyakalewɔ na ba kedeesa fatabo keŋ. 2Keŋte Yesu bɔɔse wɔ nyiaa, “Ɛ na gyueŋ nyi Galeliatena baŋ bɔɔ naa mena diyem kei gyu ka yeŋ nɛ, be nombiakumɛɛ kela Galeliatena akaŋ baŋ pou? 3Koa be doo mena ya, mɛɛ yako ŋon baa nyiaa akpaa ɛ te kyɛɛkee lee ɛ gbɛɛneŋ kumɛɛ man na ɛ ke kɔŋ Wurubuarɛ gyaŋ ya nɛ, ɛmɛɛ mɔ ɛ ka yeŋ. 4Yaa ɛ na gyueŋ nyi balaŋ kufu gyanaara baŋ deni dɔɔloŋte keŋ be yale ŋere wɔ Siloam nɛ, be nombiakumɛɛ kela balaŋ akaŋ baŋ be kyaa Gyerusalɛm donɔɔ man nɛ pou? 5Koa be doo mena ya, mɛɛ yako ŋon baa nyiaa akpaa ɛ te kyɛɛkee lee ɛ gbɛɛneŋ kumɛɛ man na ɛ ke kɔŋ Wurubuarɛ gyaŋ ya nɛ, ɛmɛɛ mɔ ɛ ka yeŋ.”
Daŋ keŋ ke bɛɛ see ya nɛ dudu
6Botɔɔ te Yesu gyɔɔ dudu kei fa wɔ nyiaa, “Balee ŋolo duu daŋ keŋ bɛɛ baake ke nyi fiigi nɛ ɔ wɔɔman, te ɔ gyuuwɔ ɔ kaa kɛɛ nyi waa nyiŋ ke bia di mɔna ke ta see ya. 7Keŋte ɔ yako ɔ paate ŋon nyiaa, ‘Kɛɛ kulutooneŋ atooro sɔɔŋ yaa ŋgba mɛɛ kɔŋ kɛbo kaa kɛɛ nyi maa nyiŋ daŋ kei bia, mɔna me bee nyim ya. Kara ke leki! Woŋ dɔɔ te ka seŋɛɛ kɛɛ wɔlɛɛ me tɛɛle?’ 8Keŋte ɔ paate ŋon tiranɔɔ nyiaa, ‘Me gbeŋgyoo, yela ke ka seŋ kulutoo dokoloŋ kpu na maa wula tɛɛle keŋ ke dei nɛ kaa do ka ateta na dɛɛ kɛɛ. 9Akpaa ke da see bia kulutoo anekɔŋaŋ na dei, te akpaa ke ta see ya na dɛɛ kara ke leki.’ ”
Yesu kekyɔ alo ŋolo kawee Gyudatena kefɛɛfowee
10Gyudatena kefɛɛfowee daale nɛ, na Yesu na wolo Gyudatena ɔsom deni daale man. 11Na alo ŋolo kyaa botɔɔ keŋ feliŋkum ba do e kawee kulutooneŋ kufu gyanaara, te ke yela ɔ goowɔ keŋ ɔ bɛɛ tale waa tenee ɔ wose koraŋ ya. 12Yesu kena alo ŋon nɛ, ɔ baake e kaa seŋ balaŋ siaman te ɔ yako e nyiaa, “Alo, n te nyiŋ kawee kekyɔ.” 13Keŋte Yesu moo ɔ nyiŋmaa gyakaa ɔ dɔɔ, debokenaŋ man te alo ŋon teneewɔ te ɔ lese Wurubuarɛ yele.
14Botɔɔ te bɔ ɔsom deni man kegyia ŋon gyeŋa baŋ nyi Yesu te kyɔ walaŋ kawee ba kefɛɛfowee, mena dɔɔ ɔ kolosiwɔ fa balaŋ baŋ bɔɔ gyaŋee botɔɔ nɛ nyiaa, “Ɛ dana weeya looro keŋ ɛ na mo yɛɛ tom. Ɛ kɔŋ weeya ŋenaŋ man na baa kyɔ ŋon ɛ kaweese, te yɛɛ nyi kefɛɛfowee te ɛ ke kɔŋ ya.”
15Keŋte de Gbeŋgyoo Yesu tiranɔɔ fa e nyiaa “Ɛmɛɛ baŋ ɛ na beo ɛ wose! Ɛ man woŋti bɛɛ booli na ɔ wonembu lee ɔ dekpaŋae man mo e gyu kefa e loŋ kefɛɛfowee ya? 16Te nɛnɛɛ alo kei ŋon ɔ ba lee Aberaham duuluŋ man te ɔbɔnsam ba do e kawee kulutooneŋ kufu gyanaara sɔɔŋ yaa nɛ, tekaboena nyi maa kyɔ e kawee kefɛɛfowee yee?” 17Yesu nɔɔ ketira keŋ yela ɔ kɔlala baŋ pou sia yeŋawɔ, te gyakoloŋ nombia ŋan ɔ be yɛɛ nɛ yɛɛ balaŋ baŋ pou gyoŋ.
Yesu kegyɔ dudu lee Wurubuarɛ gyoori keŋ wose man
18Keŋte Yesu bɔɔse wɔ nyiaa, “Sena te Wurubuarɛ gyoori keŋ doo? Yaa woŋ te dɛɛ mo ke maa na? 19Ke yɛɛ ŋgba daŋ daale bii peperee ŋgba kpeli bii keŋ balee ŋolo ba mo ke duu ɔ wɔɔman nɛ. Te ke tuuwɔ bese daŋ dinaa dinaa te gyebuse kɔŋawɔ kaa loo ba asaase do ke tombia man.”
20Keŋte Yesu besewɔ bɔɔse wɔ nyiaa, “Woŋ te maa mo Wurubuarɛ gyoori keŋ maa na? 21Wurubuarɛ gyoori keŋ yɛɛ ŋgba tee keŋ alo ŋolo ba mo kyakale bodobodo biliŋ tasa dinaa man, kaboena biliŋ keŋ pou korowɔ wuku nɛ.”
Denanɔɔ bɔbɔɔkyee keŋ
22Yesu ka mo ɔ nyee baŋ ɔ ne gyu Gyerusalɛm donɔɔ man nɛ, ɔ tɛɛwɔ donɔɔse na akuraase man ɔ na wola wɔ Wurubuarɛ nombia. 23Keŋte walaŋ ŋolo bɔɔse e nyiaa, “Me Gbeŋgyoo, balaŋ akalansɛɛ te Wurubuarɛ waa lɛɛ ba nyee yaa?” Te Yesu tiranɔɔ nyiaa, 24“Nyi akpaa ɛ ne gyae ɛ ka gyoo Wurubuarɛ gyoori keŋ man nɛ, ɛ yɛɛ kakyeŋ na ɛ ka mo denanɔɔ bɔbɔɔkyee keŋ man gyoo. Nawolo nyi balaŋ burum baa peree nyi baa mo botɔɔ gyoo, mɔna bɔɔ gyae baa tale ya. 25Debaŋ keŋ dekpaŋalaŋte ŋon waa koro na waa tɔ ɔ disim nɛ, debaŋ kenaŋ te ɛ ka seŋ debɔɔ man na ɛ ke gyɔ disim keŋ na ɛ ke waase e nyiaa, ‘De Gbeŋgyoo toro denanɔɔ keŋ fa daa.’ Keŋte waa tiranɔɔ fa ŋon nyi, ‘Mɔɔ gyeŋ ŋon ya te mɔɔ gyeŋ botɔɔ keŋ ɛ ba lee mɔ ya.’
26Botɔɔ te ɛ ke tiranɔɔ nyiaa, daa na neŋ doo nyiŋmaa di te de nyɔɔwɔ, te n wola nombia de debiise mɔ man.
27Mɔna dekpaŋalaŋte ŋon waa bese yako nyiaa, ‘Mɔɔ gyeŋ ŋon ya te mɔɔ gyeŋ botɔɔ keŋ ɛ ba lee mɔ ya. Ɛ ta lee me siaman, ɛmɛɛ nombiakumɛɛyɛɛra!’ 28Debaŋ keŋ ɛ kena de naanaɔ Aberaham na Asiki na Gyekɔpo na Wurubuarɛ akpeŋkpeŋgyɔɔra baŋ pou Wurubuarɛ gyoori keŋ man te ɛ be gyae ɛ ke tale ke kpu na wɔ ya nɛ, botɔɔ te ɛ ke kyaŋ ɛ nyeeya wii na ɛ ka doŋee ɛ nyimbia. 29Balaŋ baa lee weese dɛɛlee na weese dɛɛyalae man, na ado na ata yenaŋ kɔŋ kaa kyaa Wurubuarɛ gyoori keŋ man di gyoŋ. 30Mɛɛ yako ŋon ɛ ke nyii nyiaa, balaŋ baŋ bɔɔ dɔɔ wɔle nɛ baa kaa laŋ siaman, te baŋ be kyaa siaman nɛ baa dɔɔ wɔle.”
Mena keŋ Yesu ne gyae Gyerusalɛm
31Debaŋ kenaŋ man te Farasiitena baale kɔŋawɔ Yesu gyaŋ kaa yako e nyi “Lee kɛbo kei gyu yenaŋ daale, nawolo nyi gyoo Herode ne gyae neŋ waa ko.”
32Keŋte Yesu tiranɔɔ fa wɔ nyiaa, “Ɛ gyu ke yako mena adaote ŋonaŋ nyiaa, maa gberaa feliŋkumɛɛ na maa kyɔ balaŋ gyɛŋ na kyoo, te weeya atoorote man na maa taŋ ma tom.” 33Mɔna kaboena nyi maa mo me sia tee me dee gyue dɛɛdɛɛ gyɛŋ na kyoo na ke tɛɛ kena. Nawolo nyi yɛɛ senaa nɛ, Gyerusalɛm donɔɔ man te kaboena nyi Wurubuarɛ dekpeŋkpeŋgyɔɔre waa yeŋ.
34Keŋte Yesu yakowɔ nyiaa, “O Gyerusalɛmtena, O Gyerusalɛmtena, ɛmɛɛ koona Wurubuarɛ akpeŋkpeŋgyɔɔra baŋ te ɛ fuŋii Wurubuarɛ kpilala baŋ ɔ be kpili ɛ gyaŋ nɛ boya. Ma te yɛɛ mena keŋ maa yilaa ŋon kɔŋ me gyaŋ ŋgba mena keŋ kegyim talabo ne yilaa ɔ bia do ɔ beŋkelɛɛ tɛɛ nɛ, mɔna ɛ te fa maŋ gbɛɛ ya. 35Ɛ kɛɛ, Wurubuarɛ ta lese ɔ sia lee ɛ donɔɔ keŋ dɔɔ. Te mɛɛ yako ŋon ɛ ke nyii nyiaa, ɛ be gyae ɛ kena maŋ bela ya kelii debaŋ keŋ ɛ keyako nyiaa, ‘Walaŋ ŋon ɔ ne kɔŋ de Gbeŋgyoo Wurubuarɛ yele man nɛ, ŋon na nyeebam.’ ”
14Yesu kekyɔ balee ŋolo kawee
1Gyudatena kefɛɛfowee daale nɛ, Yesu gyuu Farasiitena siamante ŋolo dɛɛ ɔ kaa di. Ɔ ke kyaa botɔɔ keŋ na, Farasiitena baŋ na deke e baa kɛɛ nyi baa nyiŋ kolo yako lee ɔ wose man. 2Keŋte balee ŋolo ŋon ɔ ba bokee nɛ kɔŋawɔ Yesu gyaŋ, 3te Yesu bɔɔse Gyudatena mmaraa wolala baŋ na Farasiitena baŋ nyiaa, “Da mmaraa ne fa gbɛɛ nyi dɛɛ kyɔ walaŋ kawee kefɛɛfowee yaa bɛɛ fa daa gbɛɛ ya?” 4Mɔna be man ŋolo te gyuusu ɔ nɔɔ ya. Keŋte Yesu kyaŋa kaweete ŋon nyiŋmaa man te ɔ kyɔɔ e kawee te ɔ lɔɔ e gbɛɛ. 5Botɔɔ te Yesu bɔɔse wɔ nyiaa, “Akpaa ɛ man ŋolo dana bu baale bii yaa wonembu te ɔ yale ditiribuŋ man kefɛɛfowee na, ɔ be gyae waa lese e debokenaŋ man yee?” 6Mɔna ba te tale tiranɔɔ fa e ya.
Wose keyɔkɔse
7Yesu kena mena keŋ balaŋ baŋ bɔɔ baake wɔ kɔŋ weenɛɛ ŋan tɛɛ kɛɛ tɔɔsee akyaese kpaakpaa nyiŋan nɛ, ɔ gyɔɔ dudu kei fa wɔ nyiaa, 8“Akpaa ŋolo de baake neŋ alowɔlere weenɛɛ tɛɛ nɛ na peree dekyae kpaakpaate ya. Nawolo nyi gyae ke tale kɔŋ nyi ɔ te baake walaŋ ŋolo ŋon ɔ kela neŋ nɛ mɔ kɔŋ botɔɔ. 9Akpaa de kɔŋ mena na walaŋ ŋon ɔ be baake ɛ bala nɛ, waa kɔŋ kaa yako neŋ nyiaa ‘Koro mo n dekyae fa balee kei.’ Botɔɔ na desɛŋ gyae ke kyaŋ neŋ, na n ke gyu ke kyaa botɔɔ keŋ be taŋ obuo ya nɛ. 10Mɔna nyi akpaa ŋolo de baake neŋ gyu ɔ dɛɛ nɛ, gyu ke kyaa botɔɔ keŋ be taŋ obuo ya nɛ te akpaa walaŋ ŋon ɔ be baake neŋ de kɔŋ nɛ waa yako neŋ nyiaa, ‘Me gyoo koro ke kyaa dekyae kpaakpaate man.’ Kei gyae ke fa neŋ obuo balaŋ baŋ bɔɔ baake wɔ nɛ pou siaman. 11Nawolo nyi walaŋ kamasɛ ŋon ɔ gyina ɔ wose na Wurubuarɛ waa yɔkɔse e, te walaŋ kamasɛ ŋon ɔ yɔkɔse ɔ wose na Wurubuarɛ waa gyina e adido.” 12Botɔɔ te Yesu yako walaŋ ŋon ɔ be baake e gyu ɔ dɛɛ nɛ nyiaa, “Akpaa n do kesaa te n ne gyae n ke baake balaŋ kaa di be nɔɔ nɛ, na baake n gyoona yaa n naabia yaa n loŋtona yaa n tebia baŋ be dana kɔba nɛ ya. Nawolo nyi n yɛɛ mena na baŋ mɔ baa kaa baake neŋ wee daale tɔ kom. 13Mena dɔɔ nyi akpaa n do kesaa na, baake ayematena na ɔtakasese na abafaŋse na siayɛlɛɛsatena. 14N yɛɛ mena na Wurubuarɛ waa hiraa neŋ. Nawolo nyi baŋ be gyae baa tale yɛɛ mena tɔ neŋ kom ya, mɔna Wurubuarɛ ne gyae la waa tɔ neŋ kom wee keŋ waa gyuusu balaŋ baŋ be gbɛɛneŋ tenɛɛ ɔ siaman lee yeŋ man nɛ.”
Nɔɔkedi dinaa daale dudu
15Balaŋ baŋ baŋ na wɔ kyaa bee di weenɛɛ ŋan man ŋolo kenyii nombia kɛŋa nɛ ɔ yako Yesu nyiaa, “Walaŋ ŋon waa di weenɛɛ Wurubuarɛ gyoori keŋ man nɛ, ŋon na nyeebam!” 16Keŋte Yesu tiranɔɔ fa e nyiaa, “Balee ŋolo kyaawɔ te wee daale ɔ doo kesaa, te ɔ baake balaŋ burum nyi be kaa di. 17Debaŋ keŋ weenɛɛ ŋan kedi be lii nɛ, ɔ kpila ɔ tobaale nyi waa ta baake balaŋ baŋ ɔ be lɔ yele baake wɔ nɛ nyiaa, ‘Ɛ kɔŋ, ba te taŋ kpene kamasɛ.’
18Mɔna be popou wɔŋee ba wose lee wɔle dokoloŋ dokoloŋ. Walaŋ gyaŋgbate ŋon tobaale ŋon be gyu ɔ gyaŋ nɛ yakowɔ nyiaa, ‘Ma ke lɛɛ tɛɛle daale yaa te mee gyu me kaa kɛɛ ke mena dɔɔ mɛɛ waase neŋ bo mɔɔ gyae maa tale kɔŋ ya.’
19Ŋolo mɔ yako e nyiaa, ‘Ma te lɛɛ nunkyuese baala kufu baŋ baa yɛɛ tom fa maŋ te mee gyu me kaa mo wɔ fara kɛɛ be doŋ man, mena dɔɔ mɛɛ waase neŋ bo mɔɔ gyae maa tale kɔŋ ya.’
20Keŋte ŋolo mɔ yakowɔ nyiaa, ‘Ma ke yala alo yaa, mena dɔɔ mɔɔ gyae maa tale kɔŋ ya.’
21Mena dɔɔ tobaale ŋon besewɔ gyu ke yako ɔ gbeŋgyoo ŋon nombia ŋan bɔɔ yako e nɛ. Ɔ gbeŋgyoo ŋon ke nyii nombia kɛŋa nɛ ɔ gyeŋa baŋ nideli te ɔ yako ɔ tobaale ŋon nyiaa, ‘Bese gyu donɔɔ keŋ abɔnterese na ŋe gbɛɛneŋ nɔɔman, na n kaa baake ayematena na ɔtakasese na siayɛlɛɛsatena na abafaŋse nyi be popou baa kɔŋ.’
22Te kyare ya nɛ tobaale ŋon besewɔ kɔŋ kaa yako ɔ gbeŋgyoo ŋon nyiaa, ‘Me gbeŋgyoo, kpene keŋ n be kpila maŋ nyi maa yɛɛ nɛ, ma te yɛɛ mɔna akyaese sɛɛ doo burum.’ 23Keŋte balee ŋon yako ɔ tobaale ŋon nyiaa, ‘Gyu donɔɔ keŋ denɛɛ wɔla na ke gbɛɛneŋ pou man, na n kaa mo balaŋ kɔŋ na ma dekpaŋalaŋ keŋ kenyiŋ wulu.’ 24Mɛɛ yako ŋon ɛ ke nyii nyiaa, ‘Balaŋ baŋ mɔɔ lɔ yele baake wɔ nɛ, be man ŋolo na ŋolo nɔɔ be gyae ke daa me weenɛɛ kɛŋa ya.’ ”
Kaale keŋ doo Yesu kesila
25Wee daale balaŋ burum baale kesila Yesu bee gyuu nɛ, ɔ besena ɔ sia tee wɔ te ɔ yako wɔ nyiaa, 26“Akpaa ŋolo ne kɔŋ me gyaŋ ɔ kaa sila maŋ te ɔ te gyae maŋ kela ɔ kya na ɔ naa na ɔ wɛɛle na ɔ bia na ɔ kegyiise na ɔ naabia na ɔ deesina na ŋon gbagba ɔ wose koraŋ ya nɛ, ɔ be gyae waa tale bese me kaseele ya. 27Te walaŋ kamasɛ ŋon ɔ ta mo ɔ ɔpaŋdaŋ keŋ ka seŋɛɛ fa kaale na yeŋ na waa sila maŋ ya nɛ, ɔ be gyae waa tale bese me kaseele ya.
28Akpaa ɛ man ŋolo ne gyae waa baŋ deni dinaa na, ɔ bɛɛ kyaa na waa bu deni keŋ abɔɔ koya kɛɛ nyi kɔba keŋ ɔ dana nɛ gyae ka yee deni kenaŋ kebaŋ yee? 29Nawolo nyi akpaa ɔ see deni keŋ mokɔɔ te ɔ te tale taŋ ke ya na, baŋ pou baa naa ke nɛ baa boŋo e, 30nyiaa ‘Balee kei korowɔ nyi ɔ ne baŋ deni mɔna ɔ nyiŋmaa te gyaŋee ya.’
31Keŋte Yesu besewɔ yako nyiaa, akpaa gyoo ŋolo dana yoonɔɔtena kakpoŋse kufu (10,000) te ɔ ne gyu ɔ kaa yoo na ɔ dɔɔ gyoo ŋon ɔ dana yoonɔɔtena kakpoŋse sao (20,000) na, ɔ be gyae waa kyaa na waa gyueŋ kɛɛ nyi waa tale mo ɔ wui yoonɔɔtena kakpoŋse kufu (10,000) baŋ ke yoo na ɔ dɔɔ ŋon wui yoonɔɔtena kakpoŋse sao (20,000 ) baŋ yee? 32Nyi akpaa ɔ kɛɛ nyi ɔ be tale yoo na e ya nɛ, debaŋ keŋ ɔ ta benaa ta e ya na waa kpila teree gyu ke doo e nyi waa yela baa desina ba nsana na baa kyaa wosefɛɛreŋ man. 33Mena mɔ te ɛ man walaŋ kamasɛ ŋon ɔ be gyae waa tale tina kpene kamasɛ keŋ ɔ dana yela ya nɛ, ɔ be gyae waa tale bese me kaseele ya.”
34Keŋte Yesu besewɔ yako nyiaa, “Yabia dei mɔna akpaa ka gyoŋ keŋ da lee ke man nɛ, n be gyae n ke tale yela ka ke yɛɛ gyoŋ bela ya. 35De kɔŋ mena na, yabia kenaŋ be dei fa kolo na kolo keyɛɛ bela ya, bee fuŋ ke bo leki. Walaŋ kamasɛ ŋon ɔ dana deŋela anenyiiŋ dei na, waa tei nombia ŋan mɛɛ yako nɛ.”
15Nam ŋon ɔ ba yoo nɛ dudu
1Debaŋ daale nɛ, lempoolɛɛra burum na nombiakumɛɛyɛɛra kɔŋawɔ Yesu gyaŋ be kaa nyii nombia ŋan ɔ na wolo nɛ. 2Keŋte Farasiitena na Gyudatena mmaraa wolala ŋorokosowɔ yako nyiaa, “Balee kei dɔɔ ɔ ne lɛɛ nombiakumɛɛyɛɛra do ɔ wose man te ɔ ne dii bom na wɔ gba koraŋ.”
3Mena dɔɔ Yesu gyɔɔ dudu kei fa wɔ nyiaa, 4“Akpaa ɛ man ŋolo dana namense sɔŋonoŋ (100) te be man ŋolo da yoo na woŋ te ɔ ne yɛɛ?” Ɔ be gyae waa tina sɔŋonaara na kufu kadaale (99) baŋ yela ŋale nsana botɔɔ na waa ta kɛo ŋon ɔ ba yoo nɛ kaboena waa naa e yee? 5Te akpaa ɔ naa e na, ɔ be gyae waa nyaŋee na waa gate e gyakaa ɔ degbaŋgbaŋ dɔɔ mo e gyu dɛɛ yee? 6Ɔ gyu dɛɛ nɛ waa baake ɔ gyoona na ɔ tebia gyaŋee na waa yako wɔ nyiaa, “Ɛ yela dɛɛ nyaŋee nawolo nyi ma te naa me nam ŋon ɔ ba yoo nɛ. 7Mɛɛ yako ŋon ɛ ke nyii nyiaa, mena ke te akpaa nombiakumɛɛyɛɛre dokoloŋ de kyɛɛkee lee ɔ gbɛɛneŋ kumɛɛ man te ɔ kɔŋ Wurubuarɛ gyaŋ nɛ, baŋ be kyaa Wurubuarɛ man adido nɛ baa nyaŋee ɔ dɔɔ kela balaŋ sɔŋonaara na kufu kadaale baŋ bɛɛ gyueŋ nyi be gbɛɛneŋ tenɛɛ Wurubuarɛ siaman, mena dɔɔ tekaboena nyi baa kyɛɛkee lee be gbɛɛneŋ kumɛɛ man ya nɛ.”
Kɔbabii keŋ kɔɔ yoo nɛ dudu
8Yesu besewɔ yako nyiaa, akpaa alo ŋolo dana kɔba wolom bia kufu te ŋe man dokoloŋ da yoo na woŋ te ɔ ne yɛɛ? Ɔ be gyae waa kyaŋee kanea na waa gbee ɔ deni man na waa kɛo yenaŋ kamasɛ nideli kaboena waa naa ke yee? 9Te akpaa ɔ naa ke na, ɔ ne baake ɔ gyoona na ɔ tebia gyaŋee na waa yako wɔ nyiaa, “Ɛ yela dɛɛ nyaŋee nawolo nyi ma te naa me kɔba wolom bii keŋ kɔɔ yoo nɛ. 10Mɛɛ yako ŋon ɛ ke nyii nyiaa, mena ke te akpaa nombiakumɛɛyɛɛre dokoloŋ de kyɛɛkee lee ɔ gbɛɛneŋ kumɛɛ man te ɔ kɔŋ Wurubuarɛ gyaŋ nɛ, Wurubuarɛ kpilala baŋ be kyaa adido nɛ baa nyaŋee ɔ dɔɔ.”
Yesu kegyɔ dudu lee bu ŋon ɔ ba yoo nɛ wose man
11Yesu besewɔ gyɔ dudu kei fa wɔ nyiaa, “Balee ŋolo kyaawɔ na ɔ dana bia baala bala. 12Wee daale balee kei bu kemaasa ŋon yako ɔ kya nyiaa, ‘Taata, kpala nya abɔɔ ŋan n dana nɛ na n ka mo me wui fa maŋ.’ Mena dɔɔ ɔ kya ŋon kpala wa abɔɔ ŋan fa ɔ bia baŋ.
13Te di weeya ala ya te ɔ bu kemaasa ŋon yɔɔ abɔɔ ŋan ɔ be nyim nɛ pou te ɔ moo kɔba keŋ do ɔ wose man te ɔ moo ɔ nyee baŋ tɛɛle wɔle daale man. Ɔ ke gyu botɔɔ nɛ, ɔ moo kɔba keŋ ɔ dana nɛ ke yɛɛ kehuhoori wɔlɛɛ ke pou. 14Ɔ ke wɔlɛɛ kɔba keŋ pou taŋ nɛ, tanam dinaa daale yalawɔ tɛɛle kenaŋ pou dɔɔ te ɔ wose kyaŋa e nideli. 15Mena dɔɔ ɔ gyuuwɔ ɔ kaa di paa fa donɔɔte ŋolo, te donɔɔte ŋon moo e gyu nyi waa gyu ke kɛɛ ɔ kekuiriise dɔɔ. 16Na nafɔ ɔ loo gyakaa nyi waa nyiŋ kekuiriise baŋ weenɛɛ ŋan ŋaale di, mɔna ŋolo te fa e ŋa ya.
17Ɔ sia ke ŋmaŋee e nɛ ɔ yako ɔ wose nyiaa, ‘Me kya tewulɛɛ pou ne dii baa kaase, te maŋ kyaa kɛbo keŋ tanam ne gyae ke kara ma nyee?’ 18Maa koro na maa bese gyu me kya gyaŋ na me kaa yako e nyiaa, ‘Taata, ma te yɛɛ nombiakumɛɛ tia Wurubuarɛ te ma te yɛɛ tia nyaŋ mɔ. 19Mena dɔɔ ma tekaboena nyi nya baake maŋ n bu bela ya, mo maŋ yɛɛ ŋgba n tewulɛɛ baŋ man ŋolo nɛ.’ ” 20Mena dɔɔ ɔ korowɔ mo gbɛɛ ɔ ne gyu ɔ kya gyaŋ. Debaŋ keŋ ɔ dɔŋɛɛ lemlem ɔ ne kɔŋ dɛɛ nɛ, ɔ kya naa e te ɔ bu ŋon nombia yɛɛ e waraŋase te ɔ yeuwɔ kegyaŋee na e te ɔ pukaa e nyaŋee na e.
21Botɔɔ te ɔ bu ŋon yako e nyiaa, “Taata, ma te yɛɛ nombiakumɛɛ tia Wurubuarɛ te ma te yɛɛ tia nyaŋ mɔ. Mena dɔɔ ma tekaboena nyi nya baake maŋ n bu bela ya. Mo maŋ yɛɛ ŋgba n tewulɛɛ baŋ man ŋolo nɛ.”
22Keŋte ɔ kya ŋon baake ɔ tewulɛɛ baŋ yako wɔ nyiaa, “Ɛ kaŋ ɛ wose na ɛ ka lese kegba dɔɔloŋ kpaakpaate keŋ kɔŋ kaa do e. Ɛ do e kɔlabia ɔ nyiŋmaa man na ɛ ka do e nkyokotase. 23Na ɛ ke gyu ka mo nunkyue baale dinaa ŋon kɔŋ kaa ko na dee di de nɔɔ. 24Nawolo nyi yɛɛ yaa ŋgba me bu kei yeŋae te ɔ besewɔ foŋ nɛ. Nafɔ na ɔ ta yoo te nɛnɛɛ ma te naa e bela.” Keŋte be fiasɛɛ bɛɛ nyaŋee na bee di be nɔɔ.
25Debaŋ keŋ bɛɛ yɛɛ kɛŋa pou nɛ, na ɔ bu kegyia ŋon kyaa wɔɔman. Ɔ ka lee wɔɔ ɔ ne kɔŋ te ɔ ba benaa dɛɛ nɛ, ɔ nyii nɔɔneŋ na suya ne tao kela. 26Keŋte ɔ baake ɔ kya tewulɛɛ baŋ man ŋolo bɔɔse e kpene keŋ be kɔŋ dekpaŋalaŋ man. 27Te ɔ tiranɔɔ fa e nyiaa, “N naabu ŋon ta bese kɔŋ donɔɔ te n kya koo nunkyue baale dinaa ŋon, nawolo nyi ɔ ta bese kɔŋ dɛɛ na nyeedoŋ.”
28Botɔɔ te ɔ bu kegyia ŋon gyeŋa baŋ bɛɛ nyi ɔ ba gyoo dekpaŋalaŋ keŋ man bela ya. Ɔ kya ke nyii mena na te ɔ leewɔ kɔŋ kaa waase e nyi waa gyoo dɛɛ. 29Keŋte ɔ yako ɔ kya nyiaa, “Taata nyaŋ kɛɛ, kulutooneŋ kɛŋa pou me kyaa mɛɛ som neŋ ŋgba gbeŋi nɛ, te ma te yɛɛ deŋele doŋ n dɔɔ ya. Woŋ te n faa maŋ? N te faa ta maŋ asoobii paŋpaŋ gba na daa na me gyoona mɔ kedi de nɔɔ ya. 30Mɔna n bu kei ŋon ɔ ba mo nya abɔɔ pou ke wɔlɛɛ futooli ala dɔɔ te ɔ ba bese kɔŋ donɔɔ nyiŋmaase wolo nɛ te n koo nunkyue baale dinaa ŋon fa.” 31Keŋte ɔ kya ŋon yako e nyiaa, “Me bu, debaŋ kamasɛ n kyae me gyaŋ te kpene kamasɛ keŋ me dana nɛ yɛɛ n wui. 32Mɔna kaboena nyi dee di de nɔɔ na dɛɛ nyaŋee. Nawolo nyi yɛɛ yaa ŋgba n naabu kei yeŋae te ɔ besewɔ foŋ nɛ, nafɔ na ɔ ta yoo te nɛnɛɛ da te naa e.”
16Tomyɛɛre kegyia ŋolo wose man dudu
1Keŋte Yesu gyɔɔ dudu fa ɔ kaseela baŋ nyiaa, “Kɔbate ŋolo kyaawɔ keŋ ɔ dana tobaale ŋon ɔ ne kɛɛ wa abɔɔ pou dɔɔ, te be yako balee ŋon nyi ɔ tobaale ŋon ne wɔlɛɛ ɔ kɔba. 2Mena dɔɔ balee ŋon baake ɔ tobaale ŋon te ɔ bɔɔse e nyiaa, woŋ nombia yaa mee nyii lee n wose man nɛ? Kɔŋ kaa bu abɔɔ ŋan pou doo n nyiŋmaa man nɛ akɔntaa fa maŋ, nawolo nyi n ba tekaa kɛɛ ma abɔɔ dɔɔ bela ya.” 3Botɔɔ te tobaale ŋon yakowɔ ɔ nyee man nyiaa, “Me gbeŋgyoo ne gyae waa gegi maŋ lee ma tom man. Sena te maa yɛɛ? Mɔɔ taŋ doŋ me kaa fara ya, te abɔɔ kasolee mɔ dana maŋ desɛŋ.” 4Keŋte ɔ yako ɔ wose nyi me ta gyeŋ kpene keŋ maa yɛɛ keŋ nyi akpaa ma tom de wɔlɛɛ na, maa nyiŋ balaŋ baŋ baa lɛɛ maŋ be dɛɛ. 5Mena dɔɔ ɔ baake balaŋ baŋ pou be dana ɔ gbeŋgyoo ŋon koma nɛ dokoloŋ dokoloŋ. Keŋte ɔ bɔɔse gyaŋgbate ŋon nyiaa, “Kom aŋmoŋ te n dana me gbeŋgyoo?” 6Keŋte ɔ tiranɔɔ fa nyiaa, “Nuŋ garawaase sɔŋonaara na kufu (90).” Te tobaale ŋon lese ɔ kom tɔne keŋ fa e te ɔ yako e nyiaa, “Tisi kyaa bileŋ na n ke kyɛɛkee ke yɛɛ garawaase sɔŋola na anoŋ (45).” 7Keŋte ɔ besewɔ bɔɔse balate ŋon mɔ nyi, “Kom aŋmoŋ te nyaŋ dana me gbeŋgyoo?” Te ŋon mɔ tiranɔɔ fa e nyiaa, “Maŋ dana e kom kameese tasase kakpoŋ (1000).” Keŋte tobaale ŋon lese ɔ kom tɔne fa e te ɔ yako e nyiaa, “Kyɛɛkee ke yɛɛ sɔŋonoŋse akpeŋ gyanaara (800).” 8Ɔ gbeŋgyoo ŋon ke nyii wa ayɛɛŋ nɛ, ɔ kɛlɛɛ ɔ tobaale nkontopoote ŋon nyi ɔ gyeŋ adao nideli. Nawolo nyi tɛɛle kei dɔɔ balaŋ gyeŋ adaosebia ŋan baa mo kyaa na be tebia kela balaŋ baŋ bee yee Wurubuarɛ nɛ.
9“Mena dɔɔ mɛɛ yako ŋon ɛ ke nyii nyi ɛ mo tɛɛle kei dɔɔ abɔɔ yɛɛ deeli lese gyoori, na akpaa abɔɔ ŋan de taŋ nɛ, na ke yela Wurubuarɛ ke lɛɛ ŋon na ɛ ke kyaa ɔ gyaŋ kekpaakekpaa. 10Walaŋ kamasɛ ŋon ɔ ne di anokoare kolo peperee dɔɔ kekɛɛ man nɛ, waa di anokoare kolo dinaa mɔ dɔɔ kekɛɛ man. Te walaŋ kamasɛ ŋon ɔ bee di anokoare kolo peperee dɔɔ kekɛɛ man ya nɛ, ɔ be gyae waa di anokoare kolo dinaa mɔ dɔɔ kekɛɛ man ya. 11Akpaa nyi n bee di anokoare tɛɛle kei dɔɔ abɔɔ kekɛɛ dɔɔ ya na, amɔte ne gyae la waa mo abɔɔ kpaakpaa ŋan ŋe dana tɔnɔɔ Wurubuarɛ man nɛ do neŋ n nyiŋmaa man? 12Te akpaa n te di anokoare kɛɛ ŋolo abɔɔ dɔɔ nideli ya na, amɔte ne gyae la waa sɛɛ mo nyaŋ gbagba wui do neŋ n nyiŋmaa man? 13Tobaale kamasɛ be gyae waa tale som gbeŋgyoona bala ya. De kɔŋ mena na waa kɔla ŋolo na waa gyae ŋolo nombia, yaa waa som ŋolo kela ŋolo. Ɛ be gyae ɛ ke tale som Wurubuarɛ na kɔba bom ya.”
14Farasiitena baŋ be sia ne yɛɛ kɔba dɔɔ nideli ke nyii nombia kɛŋa nɛ, ba boŋo Yesu kulu e. 15Keŋte Yesu yako wɔ nyiaa, “Ɛmɛɛ yɛna balaŋ baŋ ɛ ne desina ɛ wose balaŋ siaman, mɔna Wurubuarɛ gyeŋ ɛ konɔɔse man. Nawolo nyi kpene kamasɛ keŋ balaŋ ne bu ke nideli nɛ, ke yɛɛ kolo anekɔlaŋ ke Wurubuarɛ siaman. 16Wurubuarɛ mmaraase ŋan, na Wurubuarɛ akpeŋkpeŋgyɔɔra nombia ŋan dɔɔ te balaŋ ne dii pɛte Gyɔn Wurubuarɛ loŋsɔɔre ŋon kɔŋawɔ. Lee mena debaŋ keŋ Gyɔn be kɔŋ pou na, bee kolosi Wurubuarɛ gyoori keŋ wose man nombia kpaakpaa ŋan, te walaŋ kamasɛ na peree nyi waa gyoo ke man. 17Dana doŋ nyi kolo bii peperee ka yo lee Wurubuarɛ mmaraase ŋan man, kela nyi adido na ateta ke ŋaalaa. 18Walaŋ kamasɛ ŋon ɔ bɛɛ ɔ wɛɛle te ɔ yala alo wɔle nɛ, Wurubuarɛ siaman na ɔtenate gyae ŋolo wɛɛle baa Te walaŋ kamasɛ ŋon mɔ ɔ yala alo ŋon ɔ baale be bɛɛ e na, Wurubuarɛ siaman na ɔtenate mɔ gyae ŋolo wɛɛle baa.”
Kɔbate ŋolo na Lasarose wose man nombia
19Keŋte Yesu besewɔ yako nyiaa, “Kɔbate ŋolo kyaawɔ keŋ ɔ na do abɔɔ kpaakpaa nyiŋan ŋan ŋe dana koyadoŋ te ɔ ne di gyoŋ wee kamasɛ. 20Wee na wee mɔ na, bɛɛ mo balee diyemte ŋolo ŋon bɛɛ baake e nyi Lasarose nɛ, kaa see kɔbate ŋon denanɔɔ man. Na Lasarose kei wose pou te kulii gyamɛɛ. 21Ɔ ne kɔŋ kaa kyaa botɔɔ gyakaa loo nyi waa nyiŋ kɔbate ŋon weenɛɛ ŋan ne yale tɛɛle man nɛ ŋaale di. Na babaase gba ne kɔŋ kaa deŋee ɔ gyamɛɛ ŋan. 22Wee daale nɛ, balee diyemte ŋon kaa yeŋawɔ te be wuu e te Wurubuarɛ kpilala kaa seele ɔ woo gyu Aberaham gyaŋ Wurubuarɛ man. Kenaŋ wɔle te kɔbate ŋon mɔ kaa yeŋawɔ te be wuu e te ɔ gyuuwɔ ka gyoo boalaŋ keŋ ke bɛɛ yem ya nɛ man. 23Ɔ ke doo botɔɔ ɔ ne naa diyem nɛ, ɔ gyinaa ɔ sia kɛɛ adido na te ɔ naa Aberaham lemlem na Lasarose ŋon kyaa ɔ yenaŋ. 24Botɔɔ te kɔbate ŋon gyinaa ɔ nɔɔ baake Aberaham nyiaa, ‘Me kya Aberaham! Wii me waraŋase na n ke yela Lasarose ka mo ɔ nyimbii ke sɔɔ loŋ man, na waa mo kaa tina me laakem na ma wose ke fɛɛ maŋ kyomii, nawolo nyi mɛɛ naa diyem nideli boalaŋ kei man!’ 25Keŋte Aberaham tiranɔɔ fa e nyiaa, ‘Me bu, tɔɔse nyi debaŋ keŋ n kyaa tɛɛle dɔɔ nɛ n nyiŋa abɔɔ kpaakpaa di gyoŋ, na Lasarose ŋon doo diyem man ɔ na yeyɛɛ, te nɛnɛɛ ŋon mɔ ne di gyoŋ kɛbo te nyaŋ mɔ n doo diyem man n na yeyɛɛ. 26Te agyakaŋ yɛna nyi, bɔɔ dinaa dinaa daale doo daa na ŋon nsana keŋ nyi baŋ be kyaa kɛbo nɛ be gyae baa tale gbaa kɔŋ ɛ gyaŋ ya, mena mɔ te baŋ be kyaa botɔɔ nɛ be gyae baa tale gbaa kɔŋ de gyaŋ kɛbo ya.’ 27Keŋte kɔbate ŋon yako e nyiaa, ‘Me kya, kenaŋ na mɛɛ sola neŋ bo, kpila Lasarose ka bese gyu me kya dɛɛ, 28nawolo nyi me dana naabia baala banoŋ na ɔ kaa faree wɔ, na mena ya na baŋ mɔ baa kɔŋ kaa naa diyem boalaŋ kei man.’ 29Keŋte Aberaham yako kɔbate ŋon nyiaa, ‘Ba gyeŋ Wurubuarɛ mmaraase ŋan ɔ be yeli Mosesi be ŋmarase see, na Wurubuarɛ nombia ŋan Wurubuarɛ akpeŋkpeŋgyɔɔra ba wolo nɛ. Mena dɔɔ baa tei nombia ŋenaŋ nideli.’ 30Botɔɔ te kɔbate ŋon tiranɔɔ nyiaa, ‘Koa me kya Aberaham! Akpaa ŋolo da lee woya man kɛbo gyu keyako wɔ nɛ, baa kyɛɛkee lee be nombiakumɛɛ keyɛɛ man na baa kɔŋ Wurubuarɛ gyaŋ.’ 31Keŋte Aberaham yako e nyiaa, ‘Nyi akpaa be te nyii Mosesi na Wurubuarɛ akpeŋkpeŋgyɔɔra baŋ nombia ya nɛ, mena mɔ te ŋolo de fom lee yeŋ man kɛbo gyu be gyaŋ koraŋ na bɔɔ gyae baa taŋ bua e ya.’ ”
17Yesu kekolosi lee dukum na kelɛɛdi na tom keyɛɛ wose man
1Keŋte Yesu yako ɔ kaseela baŋ nyiaa, “Abɔɔ ŋan ne yeli balaŋ ne yɛɛ dukum nɛ gyae ke kɔŋ, mɔna nyaŋ ŋon ŋe gyae ke ta n dɔɔ kɔŋ nɛ nya laako! 2Akpaa nyi ba mo boe dinaa dinaa kpaŋ n wɔŋe man te be fuŋ neŋ do ɛpo man nɛ, dei fa neŋ kela nyi n ke yela bia buruburu kɛwɔ man ŋolo keyɛɛ dukum. 3Mena dɔɔ ɛ kɛɛ ɛ wose nideli. Akpaa n dɔɔ de yɛɛ neŋ dukum na lese si e, te akpaa ɔ nyii ɔ wose asɛɛ te ɔ kyɛɛkee na mo kyɛɛ e. 4Akpaa ɔ yɛɛ nombiikum tia neŋ betabonyetooro wee dokoloŋ, te ɔ bese kɔŋ n gyaŋ betabonyetooro wee dokoloŋ kenaŋ kaa doo neŋ teree na mo kyɛɛ e.”
5Keŋte Yesu kpilala kufu bala baŋ yako e nyiaa, “De Gbeŋgyoo, yela da kelɛɛdi ka bo kpu.” 6Keŋte de Gbeŋgyoo Yesu yako wɔ nyiaa, “Akpaa ɛ kelɛɛdi yɛɛ peperee ŋgba kefaabii koraŋ nɛ, ɛ ke tale yako daŋ nyi ‘Kulu na n lila pou na n kaa seŋ ɛpo man, te gyae ke kɔŋ mena.’ 7Dɛɛ mo ke nyi ɛ man ŋolo dana tobaale ŋon ɔ ne fare fa e yaa ɔ ne kɛɛ ɔ namense dɔɔ. Akpaa tobaale ŋon da lee ŋale man kɔŋ nɛ, ɔ gbeŋgyoo ŋon bɛɛ yako e nyi tisi kyaa bileŋ na n kedi ya. 8Mɔna ɔ ne yako e bo nyi, ‘Desina n wose na n ke saa me balinɔɔ weenɛɛ fa maŋ na n ke kyaa daa maŋ maa di na maa nyɔɔ, me taŋ na pɛna nyaŋ mɔ n kaa di na n ke nyɔɔ.’ 9Kaboena nyi balee ŋon waa do ɔ tobaale ŋon nɔɔ nyi ɔ te yɛɛ kpene keŋ ɔ be yako e nyi waa yɛɛ dɔɔ? Koa. 10Mena te doo fa ɛmɛɛ mɔ, nyi akpaa ɛ yɛɛ kpene kamasɛ keŋ mɔɔ yako ŋon nyi yaa yɛɛ nɛ, kaboena yaa yako nyi de taŋ yɛɛ n tewulɛɛwɔ, tom keŋ kaboena nyi dɛɛ yɛɛ nɛ te de yɛɛwɔ.”
Yesu kekyɔ balaŋ kufu baale kawee yayam
11Yesu ka mo ɔ nyee baŋ ɔ ne gyu Gyerusalɛm donɔɔ man nɛ, ɔ tɛɛwɔ Samaria na Galelia tɛɛlese wulu man. 12Debaŋ keŋ ɔ na gyoo akuraa daale man nɛ, balaŋ kufu baale baŋ bɛɛ wee kawee yayam nɛ kɔŋawɔ be kaa gyaŋee na e te be dɔɔwɔ seŋ lemlem, 13keŋte be gyinaa be nɔɔ nyiaa, “De Gbeŋgyoo Yesu! Waaseda wii de waraŋase!”
14Yesu kena wɔ keŋ nɛ, ɔ yako wɔ nyiaa “Ɛ mo ɛ wose kawola Wurubuarɛ saese baŋ.” Be kee gyuu nɛ te be kaweese ŋan taŋawɔ.
15Be man ŋolo kena nyi ɔ kawee te taŋ nɛ, ɔ besewɔ kɔŋ Yesu gyaŋ na ɔ ne fae yeesa lese Wurubuarɛ yele. 16Keŋte ɔ kaa buŋawɔ Yesu nawɔɔtɛɛ do e nɔɔ. Na mena balee kei yɛɛ Samaria baale e.
17Botɔɔ te Yesu bɔɔsewɔ nyiaa, “Na balaŋ kufu te me kyɔɔwɔ yee? Te nde balaŋ kadaale akaŋ baŋ? 18Weera dɔɔ te ŋɔɔle kei waageŋ yɛna walaŋ ŋon ɔ ba bese kɔŋ ɔ kaa fa Wurubuarɛ karaŋ?” 19Botɔɔ te Yesu yako e nyiaa, “Koro na n ke ta, n kelɛɛdi dɔɔ te n nyiŋa kawee kekyɔ.”
Yesu kekolosi lee Wurubuarɛ gyoori keŋ wose man
20Wee daale nɛ Farasiitena baale bɔɔse Yesu nyiaa, debaŋ woŋti te Wurubuarɛ gyoori keŋ gyae ke kɔŋ. Keŋte Yesu tiranɔɔ fa wɔ nyi, “Wurubuarɛ gyoori keŋ be gyae ke kɔŋ na ɛ kena ke na ɛ sia fonɛɛ nyi kɛɛ kɔŋ ya. 21Ŋolo be gyae waa yako ŋon nyiaa ‘Ɛ kɛɛ, keŋ yaa kɛbo,’ yaa ke kyaa yenaŋ daale ya! Nawolo nyi Wurubuarɛ gyoori keŋ kyaa ɛ man.”
22Keŋte Yesu yako ɔ kaseela baŋ nyiaa, “Debaŋ daale gyae kekɔŋ keŋ ɛ ke gyae nyi ɛ ka bese naa maŋ Deniwalaŋ Bu ŋon kekyaa man wee dokoloŋ gba, mɔna ɛ be gyae ɛ kena ya.” 23Balaŋ baa yako ŋon nyiaa, “Ɔ kyaa kɛbo, yaa ɔ kyaa yenaŋ daale! Mɔna ɛ na yekii sila wɔ ya. 24Nawolo nyi wee keŋ maŋ Deniwalaŋ Bu ŋon maa bese kɔŋ nɛ, walaŋ kamasɛ waa naa maŋ ŋgba mena keŋ ɔga ne ŋmaale adido te walaŋ kamasɛ ne naa ka keŋmaŋee keŋ nɛ. 25Mɔna kaboena nyi maa taŋgbɛɛ naa diyem nideli, na gyɛŋ wee kei balaŋ ke bɛɛ maŋ pɛ.
26Mena keŋ be kɔŋ Nowa kekyaa man nɛ, mena mɔ te gyae ke kɔŋ maŋ Deniwalaŋ Bu ŋon ka bese kɔŋ man. 27Mena Nowa weeya ŋenaŋ man nɛ, na balaŋ gyakaa bee dii na bɛɛ nyɔɔ, na ala na baala mɔ ne yala dɔŋa kelii debaŋ keŋ Nowa ba gyoo adakaa keŋ man te loŋ keŋ waalewɔ kaa koe balaŋ pou.
28Mena mɔ te yɛɛwɔ Lɔɔte kekyaa man. Balaŋ gyakaa bee dii na bɛɛ nyɔɔ, na baale ne yɔɔ abɔɔ na baale mɔ ne lɛɛ, na baale ne duu abɔɔ na baale mɔ ne ma denɛɛ. 29Mɔna wee keŋ Lɔɔte ba lee Sodom donɔɔ man nɛ, Wurubuarɛ yela boalaŋ na kpatakpela leewɔ adido kɔŋ kaa kpa Sodom donɔɔ pou.
30Mena mɔ te wee keŋ maŋ Deniwalaŋ Bu ŋon maa bɛɛ lee nɛ gyae ke futaa balaŋ. 31Mena wee kenaŋ nɛ walaŋ kamasɛ ŋon ɔ be kyaa ɔ deni man ya te wa abɔɔ doo ɔ deni man nɛ, ɔ na bese gyu ka lese ŋa ya. Mena mɔ te walaŋ ŋon ɔ kyaa wɔɔman nɛ ɔ na bese gyu dɛɛ nyi ɔ kaa mo ɔ kolo ya. 32Ɛ na wolee kpene keŋ be kɔŋ Lɔɔte wɛɛle dɔɔ nɛ ya. 33Walaŋ kamasɛ ŋon ɔ ne gyae nyi waa lɛɛ ŋon gbagba nyeedoŋ na ke gyae ka lee ɔ nyiŋmaa man, mɔna walaŋ ŋon ɔ nyeedoŋ da lee ɔ nyiŋmaa man lee maŋ dɔɔ nɛ waa bese nyiŋ ke. 34Mena dɔɔ mɛɛ yako ŋon ɛ ke nyii nyi mena wee kenaŋ nelim nɛ balaŋ bala baa doo dofoŋoŋ dokoloŋ dɔɔ, mɔna Wurubuarɛ waa mo ŋolo tina ŋolo yela. 35Ala bala baa seŋ debodokoloŋ bɛɛ naŋ abɔɔ, mɔna Wurubuarɛ waa mo ŋolo tina ŋolo yela. 36Mena mɔ te baala bala baa seŋ wɔɔman bɛɛ yɛɛ tom, mɔna Wurubuarɛ waa mo ŋolo tina ŋolo yela.”
37Botɔɔ te ɔ kaseela baŋ bɔɔse e nyiaa, “De Gbeŋgyoo, aleŋ gbɛɛ te mena nombia kɛŋa pou gyae kekɔŋ?” Keŋte Yesu tiranɔɔ fa wɔ nyiaa, “Botɔɔ keŋ kolo punta doo nɛ, botɔɔ te bapɛtɛɛna ne yilaa.”
18Lialo ŋolo na nombiadiiri ŋolo wose man dudu
1Keŋte Yesu gyɔɔ dudu fa ɔ kaseela baŋ wola wɔ nyiaa, kaboena nyi baa fane wee kamasɛ keŋ ba wose na yɔkɔse wɔ ya.
2Ɔ yako wɔ nyiaa “Donɔɔ daale man nɛ nombiadiiri ŋolo kyaawɔ keŋ ɔ bee yee Wurubuarɛ ya, te ɔ be famenɛ na walaŋ mɔ ya. 3Na lialo ŋolo mɔ kyaa donɔɔ kenaŋ man. Ɔ ne kyaa kɔŋ nombiadiiri ŋon gyaŋ kaa waase e wee kamasɛ nyiaa, ‘Kɛɛ na n ke di daa na me walaŋ ŋon daa na e be nyim nɛ nombia ŋan nideli fa maŋ.’ 4Nafɔ nombiadiiri ŋon bɛɛwɔ kelii debaŋ daale, mɔna wɔle wɔle nɛ ɔ yako ɔ wose nyiaa, ‘Yɛɛ ampaŋ nyi mɔɔ ne yee Wurubuarɛ ya te mɔɔ famenɛ na walaŋ mɔ ya. 5Mɔna alo kei nombia te poro maŋ mena dɔɔ maa kɛɛ na maa di ɔ nombia ŋan nideli fa e, na ɔ be nyiŋ gyem tisi me dɔɔ naase maŋ diyem bela ya.’ ”
6Botɔɔ te Yesu yakowɔ nyiaa, “Ɛ nyii kpene keŋ nombiadiiri kum kei be yako. 7Akpaa mena na Wurubuarɛ be gyae waa di nombia anokoare man fa ɔ balaŋ baŋ bee wii baake e nelim na ka weese nɛ yee? Ɛ ne lɛɛdi nyi waa wɔŋee ɔ wose nyi ɔ be kyɔ wɔ yee? 8Mɛɛ yako ŋon ɛ ke nyii nyiaa, Wurubuarɛ waa di nombia ŋan anokoare man fa wɔ bileŋ na waa yela baa di deŋele. Te nyi akpaa maŋ Deniwalaŋ Bu ŋon ma bese kɔŋ na, balaŋ baa kyaa tɛɛle kei dɔɔ keŋ baa lɛɛ maŋ di?”
Farasii baale ŋolo na lempoolɛɛre ŋolo wose man dudu
9Yesu besewɔ gyɔ dudu kei fa balaŋ baŋ bɛɛ kɛɛ ba wose gyɔ konɔɔ nyi be gbɛɛneŋ tenɛɛ Wurubuarɛ siaman, te bɔɔ na mo walaŋ kamasɛ yɛɛ kolo ya nɛ nyiaa! 10“Baala bala baale gyuu Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa keŋ man be kaa fane. Ŋolo yɛɛ Farasii baale e te ŋolo mɔ yɛɛ lempoolɛɛre e. 11Farasii baale ŋon korowɔ seŋ te ɔ fanewɔ kɛlɛɛ ɔ wose nyiaa, ‘Wurubuarɛ mɛɛ fa neŋ karaŋ nyi ma te yɛɛ nombiakumɛɛyɛɛre e ŋgba balaŋ akaŋ baŋ nɛ ya. Mɔɔ yɛɛ ŋgba ŋmɛɛlatena na balaŋ kumɛɛ na kafoŋtena yaa ŋgba lempoolɛɛre kei nɛ ya. 12Mɛɛ bake me nɔɔ betabola weeya nyetooro kamasɛ man, te mɛɛ kpase ma kpene kamasɛ keŋ mee nyim nɛ akpeŋ kufu na me ta mo dekpeŋ dokoloŋ fa nyaŋ Wurubuarɛ.’ 13Mɔna lempoolɛɛre ŋon dɔɔ, ŋon gyuuwɔ ka seŋ yenaŋ keŋ nyi ɔ te gyina ɔ sia kɛɛ adido gba ya te ɔ moo ɔ nyiŋmaase gyakaa ɔ konɔɔ dɔɔ waraŋase man yako nyiaa, ‘Wurubuarɛ, wii maŋ nombiakumɛɛyɛɛre kei waraŋase.’ ” 14Keŋte Yesu yakowɔ nyiaa, “Mɛɛ yako ŋon ɛ ke nyii nyi ba ke fane taŋ nɛ, lempoolɛɛre ŋon te Wurubuarɛ lɛɛwɔ do nyi ɔ gbɛɛneŋ tenɛɛ ŋon Wurubuarɛ siaman. Nawolo nyi walaŋ kamasɛ ŋon ɔ gyina ɔ wose adido na Wurubuarɛ waa yɔkɔse e, te walaŋ kamasɛ ŋon ɔ yɔkɔse ɔ wose na Wurubuarɛ waa gyina e adido.”
Yesu kehiraa bia
Mateo 19:13-15; Maake 10:17-20
15Wee daale balaŋ baale moo be bia kɔŋ nyi Yesu waa mo ɔ nyiŋmaa gyakaa be dɔɔ na waa hiraa wɔ. Ɔ kaseela baŋ kena mena nɛ, be ŋmanyaŋ balaŋ baŋ. 16Keŋte Yesu baake bia baŋ kɔŋ ɔ gyaŋ te ɔ yakowɔ nyiaa, “Ɛ yela bia baŋ kekɔŋ me gyaŋ, ɛ na tɔ wɔ gbɛɛ ya. Nawolo nyi Wurubuarɛ gyoori keŋ yɛɛ balaŋ baŋ bɛɛ yɔkɔse ba wose ŋgba bia kɛwɔ dinɔɔ nɛ wui. 17Ampaŋ yaa mɛɛ yako ŋon nyiaa, walaŋ kamasɛ ŋon ɔ te yɔkɔse ɔ wose do Wurubuarɛ tɛɛ ŋgba biikyaa e ya nɛ, ɔ be gyae waa gyoo Wurubuarɛ gyoori keŋ man korakora ya.”
Yesu na kɔbate ŋolo wose man nombia
Mateo 19:16-29; Maake 10:17-30
18Wee daale nɛ Gyudatena siamante ŋolo kaa bɔɔse Yesu nyiaa “De Gbeŋgyoo kpaakpaa, woŋ te maa yɛɛ na maa nyiŋ nyeedoŋ kekpaa keŋ?” 19Botɔɔ te Yesu bɔɔse e nyiaa, “Woŋ dɔɔ te n ne baake maŋ walaŋ kpaakpaa? Lee Wurubuarɛ wɔle nɛ walaŋ kamasɛ be kyaa keŋ ɔ yɛɛ walaŋ kpaakpaate e ya.” 20Ŋgba n gyeŋ Wurubuarɛ mmaraase ŋan ne yako nyi, “Na lee n baale yaa n wɛɛle wɔle ya, na ko walaŋ ya na ŋmɛɛle ya, na kara n dɔɔ nɔɔ ya. Bu n kya na n naa nɛ?” 21Keŋte balee ŋon mɔ tiranɔɔ nyiaa “Me wulaa mee di mmaraase kɛŋa pou dɔɔ leenaŋ me biatɛɛ” 22Yesu ke nyii ɔ nɔɔwoya ŋan nɛ ɔ yako e nyiaa, “Ta bese ka neŋ kolo dokoloŋ kooŋ n ke yɛɛ. Gyu ke yɔɔ nya abɔɔ ŋan pou n dana nɛ na n ka mo kɔba keŋ kpɛlɛɛ ayematena na n ke kɔŋ kaa sila maŋ. N yɛɛ mena na n ke nyiŋ abɔɔ kpaakpaa see n wose Wurubuarɛ gyaŋ adido.” 23Balee ŋon ke nyii nombia kɛŋa nɛ, takaa e nideli nawolo nyi ɔ dana abɔɔ burum. 24Keŋte Yesu gɛɛsewɔ kɛɛ e te ɔ yakowɔ nyiaa, “Gyae ke yɛɛ doŋ fa baŋ be dana kɔba nɛ nyi baa gyoo Wurubuarɛ gyoori keŋ man. 25Mɛɛ yako ŋon ɛ ke nyii nyiaa, gyae ke yɛɛ doŋ fa baŋ be dana kɔba nɛ nyi baa gyoo Wurubuarɛ gyoori keŋ man, kela nyi kurumɔɔ ka gyoo ŋarale bɔɔ man lee.”
26Balaŋ baŋ ke nyii nombia kɛŋa nɛ be bɔɔse e nyiaa, “Nyi nnɛ te doo na, amɔte ne gyae la waa nyiŋ nyeekelɛɛ baa?”
27Keŋte Yesu tiranɔɔ nyiaa, “Kpene keŋ deniwalaŋ be gyae waa tale yɛɛ ya nɛ, Wurubuarɛ dɔɔ waa tale yɛɛ.” 28Botɔɔ te Pita yakowɔ nyiaa, “De gbeŋgyoo, daa dɔɔ de te tina kpene kamasɛ keŋ de dana nɛ yela, te de dɔŋɛɛ de silana neŋ.” 29Keŋte Yesu yako wɔ nyiaa, “Mɛɛ yako ŋon ɛ ke nyii nyiaa, walaŋ kamasɛ ŋon ɔ be tina ɔ dekpaŋalaŋ yaa ɔ wɛɛle yaa ɔ naabia yaa ɔ kya na ɔ naa yaa ɔ bia yela lee Wurubuarɛ gyoori keŋ dɔɔ nɛ, 30waa bese nyiŋ ŋa burum kpu gyɛŋ weeya kɛŋa man, na waa bese nyiŋ nyeedoŋ kekpaa wee daale.”
Yesu besewɔ kolosi lee ɔ yeŋ na ɔ kefoŋ wose man
Mateo 20:17-19; Maake 10:32-34
31Wee daale nɛ Yesu baake ɔ kaseela kufu bala baŋ lee yenaŋ te ɔ yako wɔ nyiaa, “Dee gyu Gyerusalɛm donɔɔ man baa, te kpene kamasɛ keŋ Wurubuarɛ akpeŋkpeŋgyɔɔra be ŋmarase lee maŋ Deniwalaŋ Bu ŋon wose man nɛ, gyae ke kɔŋ mena. 32Baa mo maŋ do balaŋ baŋ ba te yɛɛ Gyudatenawɔ ya nɛ nyiŋmaa man, na baa kulu maŋ na baa tee maŋ na baa tɔ nɔɔloŋ woli maŋ na baa tuku maŋ na baa ko maŋ. 33Mɔna weeya atoorote keŋ nɛ, Wurubuarɛ waa gyuusu maŋ lee yeŋ man.”
34Yesu kaseela baŋ te nyii nombia kɛŋa man ya, nawolo nyi Wurubuarɛ ta lese ŋe man wola wɔ ya mena dɔɔ be te nyii ŋe man dokoloŋ man ya.
Yesu kekyɔ siayɛlɛɛsate ŋolo kawee
Mateo 20:29-34; Maake 10:46-52
35Yesu kɛɛ benaa Gyeriko donɔɔ man nɛ, na siayɛlɛɛsate ŋolo kyaa gbɛɛnaa man ɔ na solee abɔɔ. 36Ɔ ke nyii balaŋ burum baŋ kɛɛ lam nɛ, ɔ bɔɔse wɔ nyi woŋ kɔŋala? 37Keŋte balaŋ baŋ yako e nyiaa “Yesu Nasarɛte baale ŋon ne laŋa laa.” 38Botɔɔ te ɔ gyinaa ɔ nɔɔ baake nyiaa, “Yesu, Defidi ɔ naanabii! Wii me waraŋase!” 39Balaŋ baŋ be dɔŋɛɛ siaman nɛ ŋmanyaŋ e nyi waa wu ɔ nɔɔ. Mɔna nɛnɛɛ gba te ɔ desinaa fae yeesa nedoŋ nyiaa, “Defidi ɔ naanabii! Wii me waraŋase.” 40Mena dɔɔ Yesu seŋawɔ te ɔ yakowɔ nyi baa mo siayɛlɛɛsate ŋon kɔŋ ɔ gyaŋ. Ɔ ka benaa e nɛ, Yesu bɔɔse e nyiaa, 41“Woŋ te n ne gyae nyi maa yɛɛ fa neŋ?” Keŋte siayɛlɛɛsate ŋon tiranɔɔ nyiaa, “Me Gbeŋgyoo, mɛɛ gyae me sia ke gyuusu.” 42Keŋte Yesu yako e nyiaa, “N sia dee gyuusu na n kena. N ke lɛɛ maŋ di dɔɔ te n nyiŋa kawee kekyɔ.” 43Debokenaŋ man te ɔ sia gyuusuwɔ, te ɔ naawɔ te ɔ sila Yesu na ɔ na lese Wurubuarɛ yele. Balaŋ dikpii keŋ pou kena nɛ, baŋ mɔ lese Wurubuarɛ yele.
19Yesu na Sakio wose man nombia
1Yesu ke gyu ka gyoo Gyeriko donɔɔ man ɔ ne lam nɛ, 2na balee ŋolo kyaa botɔɔ keŋ ɔ yele yɛna Sakio. Ɔ yɛɛ lempoolɛɛra kegyia e te ɔ dana kɔba mɔ nideli. 3Sakio kei gyaewɔ nyi waa naa Yesu mɔna ɔ yɛɛ walaŋ duguŋte e dɔɔ ɔ te tale naa e ya, nawolo nyi balaŋ baŋ boe. 4Mena dɔɔ ɔ kyaŋa gbɛɛ gyu siaman ka gyeŋ daŋ daale, na waa nyiŋ naa e nawolo nyi botɔɔ te Yesu waa kaa mo. 5Yesu kelii daŋ keŋ tɛɛ nɛ ɔ gyinaa ɔ sia kɛɛ adido te ɔ naa Sakio te ɔ baake e nyiaa, “Sakio tisi kɔŋ bileŋ, nawolo nyi gyɛŋ n dɛɛ te maa soo.” 6Mena dɔɔ Sakio mɔ tisiwɔ bileŋ kɔŋ te ɔ lɛɛ Yesu gyoŋ man. 7Balaŋ baŋ pou bɔɔ naa nɛ fiasɛɛ bɛɛ ŋorokotee nyi, “Balee kei ne gyu ɔ kaa soo nombiakumɛɛyɛɛre kei.” 8Be ke gyu ka gyoo Sakio dɛɛ nɛ, ɔ korowɔ kaa seŋ balaŋ baŋ siaman te ɔ yako Yesu nyiaa, “De Gbeŋgyoo kɛɛ, maa kpase ma abɔɔ ŋan pou me dana nɛ yaale fa ayematena. Te akpaa me te sisii ŋolo na maa tɔ e betabonaara kpu” 9Keŋte Yesu yako Sakio nyiaa, “Gyɛŋ Wurubuarɛ te lɛɛ ɛmɛɛ na n dekpaŋalaŋmantena pou nyee, nawolo nyi nyaŋ mɔ n yɛɛ Aberaham ɔ naanabii e. 10Nawolo nyi maŋ Deniwalaŋ Bu kɔŋae me kaa kɛo na maa lɛɛ baŋ bɔɔ yoo nɛ nyee.”
Yesu kegyɔ dudu lee kɔba bia ŋaale wose man
11Balaŋ baŋ kee tei mena nombia kɛŋa nɛ, Yesu besewɔ gyɔ dudu fa wɔ nawolo nyi bɛɛ benaa Gyerusalɛm donɔɔ man, na balaŋ gyeŋ nyi Wurubuarɛ gyoori keŋ gyae ke bɛɛ lee debokenaŋ man. 12Mena dɔɔ Yesu yakowɔ nyiaa, “Balee ŋolo kyaawɔ keŋ ɔ yɛɛ gyooro bu e, te ɔ korowɔ gyu tɛɛle daale dɔɔ lemlem ɔ kaa di gyoori na waa bese kɔŋ. 13Debaŋ keŋ ɔ ne gyae waa gyu nɛ ɔ baake ɔ tewulɛɛ kufu baale te ɔ faa wɔ kɔba kyɛɛkyɛɛ te ɔ yako wɔ nyiaa, ‘Ɛ mo kɔba kei besena ɛ wose kelii debaŋ keŋ maa bese kɔŋ.’ 14Mɔna ɔ dɛɛtena baŋ bɛɛ gyae ɔ nombia ya, mena dɔɔ be kpila balaŋ gyu keyako donɔɔ keŋ man ɔ ne gyu nɛ kegyiise nyiaa, ‘De bɛɛ gyae balee kei kaa bese de gyoo ya.’ 15Mɔna kegyiise baŋ see balee ŋon gyoo te ɔ besewɔ kɔŋ ɔ dɛɛ. Ɔ ka bese kɔŋ nɛ ɔ kpilawɔ baake ɔ tewulɛɛ baŋ ɔ be fa wɔ kɔba nɛ nyi baa kɔŋ, na waa kɛɛ kpene keŋ bɔɔ nyim gyakaa be kɔbase ŋan dɔɔ. 16Ɔ tobaale gyaŋgbate ŋon kɔŋawɔ kaa yako e nyiaa, ‘Me gbeŋgyoo, kɔba keŋ n ba mo fa maŋ nɛ ta lola kufu kpu na bene keŋ.’ 17Keŋte ɔ gbeŋgyoo ŋon yako e nyiaa, ‘Nyaŋ na keyɛɛ, n yɛɛ tobaale kpaakpaate e! Mena keŋ n be di anokoare abɔɔ peperee kɛŋa man dɔɔ nɛ, maa yela n ke kɛɛ donɔɔse kufu dɔɔ fa maŋ.’ 18Ɔ tobaale balate ŋon mɔ kɔŋawɔ kaa yako e nyiaa, ‘Me gbeŋgyoo, n kɔba keŋ n ba mo fa maŋ nɛ ta lola anoŋ kpu na bene keŋ.’ ” 19Botɔɔ te ɔ yako e nyiaa, “Nyaŋ mɔ n ke kɛɛ donɔɔse anoŋ dɔɔ fa maŋ.” 20Keŋte ɔ tobaale ŋolo mɔ kɔŋawɔ kaa yako e nyiaa, “Me gbeŋgyoo, n kɔba keŋ n ba mo fa maŋ nɛ yaa, ma moo ke kpaŋ na kakyeŋgbelaa ka weese. 21Nawolo nyi na mee yee neŋ nyi n nombia dana doŋ. N na mo kpene keŋ te yɛɛ n wui ya, te n ne kɔ abɔɔ ŋan n te duu ya nɛ mɔ.” 22Keŋte ɔ gbeŋgyoo ŋon yako e nyiaa, “N yɛɛ tobaale kum e, nyaŋ gbagba n nɔɔwoya te maa mo bu neŋ fɔɔ. N gyeŋ nyi me nombia dana doŋ te mɛɛ mo kpene keŋ te yɛɛ me wui ya, te mɛɛ kɔ abɔɔ ŋan me te duu ya na, 23woŋ dɔɔ te n ta mo me kɔba keŋ ka do kɔba dɛɛsee man na me kɔŋ na, me kaa lɛɛ keŋ na ka loŋ keŋ ya?” 24Botɔɔ te be gbeŋgyoo ŋon yako baŋ ba seŋɛɛ botɔɔ nɛ nyiaa, “Ɛ lɛo kɔba keŋ lee ɔ gyaŋ na ɛ ka mo fa walaŋ ŋon ɔ kɔba ba lola kufu kpu nɛ.”
25Keŋte ɔ tewulɛɛ baŋ yako e nyiaa, “De gbeŋgyoo, ŋgba ŋon wulaa ɔ dana kɔba burum?”
26Botɔɔ te be gbeŋgyoo ŋon tiranɔɔ fa wɔ nyiaa, “Mɛɛ yako ŋon ɛ ke nyii nyi walaŋ kamasɛ ŋon ɔ wulaa ɔ dana abɔɔ burum nɛ baa mo ŋaale kpu e bela. Te walaŋ kamasɛ ŋon ɔ betaŋ ya nɛ, kyomii keŋ gba ɔ dana koraŋ nɛ baa lɛo ke lee ɔ nyiŋmaa man. 27Te me kɔlala baŋ ba te gyae nyi maa di gyoori be dɔɔ ya nɛ, ɛ mo wɔ kɔŋ na ɛ kaa koe wɔ me siaman kɛbo.”
Yesu kegyu Gyerusalɛm gyoorobiiri man
Mateo 21:1-11; Maake 11:1-11; Gyɔn 12:12-19
28Yesu keyako nombia kɛŋa taŋ nɛ, ɔ tɛɛwɔ balaŋ baŋ siaman te ba moo ba nyee baŋ bee gyu Gyerusalɛm donɔɔ man. 29Ɔ kɛɛ benaa Bɛtifagi na Bɛtani donɔɔse ŋan kyaa oliifi bula keŋ teŋa man nɛ, ɔ kpila ɔ kaseela baŋ man balaŋ bala 30nyiaa, “Ɛ gyu akuraa keŋ kyaa ɛ siaman nɛ man. Ɛ betaa ɛ na gyoo ke man pɛ nɛ, ɛ kena afurum bu ŋolo kpaŋɛɛ keŋ walaŋ na walaŋ te kyaa ta ɔ dɔɔ see ya. Ɛ booli e na ɛ ka mo e kɔna maŋ kɛbo. 31Akpaa ŋolo de bɔɔse ŋon nyi, ‘Weera dɔɔ te ɛ ne booli e?’ na ‘Ɛ yako e nyi de Gbeŋgyoo Yesu ne gyae na e.’ ” 32Keŋte baŋ Yesu be kpili nɛ gyuuwɔ kena afurum bu ŋon kpaŋɛɛ ŋgba mena keŋ ɔ be yako wɔ nɛ. 33Be kee booli afurum bu ŋon nɛ ɔ gbeŋgyoo bɔɔse wɔ nyiaa, “Weera dɔɔ te ɛ ne booli ma afurum bu ŋon?” 34Keŋte be tiranɔɔ fa e nyiaa, “De Gbeŋgyoo Yesu ne gyae na e.”
35Te ba moo afurum bu ŋon kɔna Yesu. Botɔɔ te ɔ kaseela baŋ moo be kanyaŋse gyakaa afurum bu ŋon dɔɔ te be gate Yesu gyakaa ɔ dɔɔ. 36Yesu kekyaa ɔ dɔɔ ɔ ne gyuu nɛ, baale fɛlɛɛ be kanyaŋse lɔ gbɛɛnaa man fa e.
37Yesu kɛɛ gyoo Gyerusalɛm donɔɔ man, te ɔ ka benaa na botɔɔ keŋ gbɛɛ keŋ be tisi lee oliifi bula keŋ nyee man ne kɔŋ ka teŋa man nɛ, ɔ silala burum baŋ pou sia gyeewɔ te be fiasɛɛ bɛɛ fae yeesa lese Wurubuarɛ yele gyoŋ man lee nombia dinaana na gyakoloŋ nombia ŋan bɔɔ naa nɛ dɔɔ. 38Be fae yeesa yako nyiaa,
“Ɛ fa dɛɛ lese gyoo ŋon ɔ ne kɔŋ
de Gbeŋgyoo Wurubuarɛ yele man nɛ yele.
Wosefɛɛreŋ dɛɛ kyaa adido,
te Wurubuarɛ ŋon ɔ kyaa adido mɔ nɛ
gyoorobiiri dɛɛ kaboena e.”
39Na Farasiitena baale kpuɛ na balaŋ baŋ be silana e nɛ te be yako Yesu nyiaa, “De Gbeŋgyoo, tɔ n silala baŋ nyi baa wu be nɔɔ.” 40Keŋte Yesu yako wɔ nyiaa, “Akpaa balaŋ kɛwɔ de wu be nɔɔ koraŋ nɛ, boya gyae ke fae yeesa lese Wurubuarɛ yele.”
Yesu kewii fa Gyerusalɛmtena
41Yesu ka benaa Gyerusalɛm donɔɔ te ɔ kena ke nɛ, ɔ wiiwɔ fa ke, 42keŋte ɔ yakowɔ nyiaa, “Nafɔ akpaa ɛmɛɛ Gyerusalɛmtena deŋ gyeŋ kpene keŋ gyae ke fa ŋon wosefɛɛreŋ gyɛŋ wee kei nɛ, nafɔ na dei. Mɔna ɛ ba gyeŋ ke ya! 43Te weeya ŋaale gyae kekɔŋ keŋ ɛ kɔlala baa kilisi ŋon, na baa tɔ ŋon do lee yenaŋ kamasɛ. 44Na baa wɔlɛɛ ɛmɛɛ na ɛ donɔɔ keŋ pou keŋ nyi boe na boe be gyae ke gyakaa ke dɔɔ dɔɔ ya, nawolo nyi debaŋ keŋ Wurubuarɛ be kɔŋ nyi ɔ kaa lɛɛ ŋon nɛ ɛ bɛɛ e bo.”
Yesu kegegi abɔɔyɔɔra Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa keŋ man
Mateo 21:12-17; Maake 11:15-19; Gyɔn 2:13-22
45Keŋte Yesu gyuuwɔ ka gyoo Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa keŋ dekpaŋalaŋ man. Na balaŋ ne yɔɔ abɔɔ botɔɔ te ɔ gegi wɔ, 46te ɔ yako wɔ nyiaa, “Wurubuarɛ nombia aŋmaraseŋ see ne yako nyi Wurubuarɛ kpa,
‘Me deni dinaa keŋ gyae ke yɛɛ botɔɔ keŋ baa fane.
Mɔna ɛmɛɛ ta besena ke yɛɛ ŋmɛɛlatena dɛɛgyaŋee!’ ”
47Wee na wee na Yesu ne kyaa wola balaŋ Wurubuarɛ nombia Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa keŋ man. Te saese kegyiise na Gyudatena mmaraa wolala na donɔɔ kegyiise baŋ gyae gbɛɛ nyi baa ko e. 48Mɔna be ta gyeŋ gbɛɛ keŋ baa mo kyaŋ e ya, nawolo nyi na balaŋ baŋ pou ne tei ɔ nombia ŋan ɔ na wolo nɛ nideli keŋ bɔɔ ne gyae ŋa ke laŋ wɔ ya.
20Ba kebɔɔse Yesu ɔ doŋ wose man nombia
Mateo 21:23-27; Maake 11:27-33
1Wee daale Yesu ke kyaa Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa keŋ man ɔ na wola balaŋ nombia te ɔ ne kolosi Wurubuarɛ nombia kpaakpaa ŋan fa wɔ nɛ, saese kegyiise na Gyudatena mmaraa wolala na donɔɔ kegyiise kɔŋawɔ ɔ gyaŋ 2kaa bɔɔse e nyiaa, “Yako daa, doŋ woŋti yaa n dana n ne yɛɛ mena abɔɔ kɛŋa pou? Amɔte faa na neŋ mena doŋ kenaŋ?” 3Botɔɔ te Yesu tiranɔɔ fa wɔ nyiaa, “Maŋ mɔ ne gyae maa bɔɔse ŋon nombii dokoloŋ. 4Gyɔn Wurubuarɛ loŋkesɔ keŋ ɔ be sɔ balaŋ nɛ, lee Wurubuarɛ gyaŋ yaa balaŋ gyaŋ?” 5Botɔɔ te be lɛɛ aŋmaareŋ na dɔŋa nyiaa, “Woŋ te dɛɛ yako? Akpaa de yako nyi ka lee Wurubuarɛ gyaŋ na, waa bɔɔse daa nyi woŋ dɔɔ te da te lɛɛ Gyɔn nombia ŋan di ya? 6Te akpaa de yako nyi ka lee balaŋ gyaŋ na, balaŋ dikpii kɛwɔ pou baa fuŋii daa boya. Nawolo nyi bɛɛ lɛɛ di nideli nyi Gyɔn yɛɛ Wurubuarɛ dekpeŋkpeŋgyɔɔre e.” 7Mena dɔɔ be tiranɔɔ fa Yesu nyiaa “Dɔɔ gyeŋ botɔɔ keŋ kɔɔ lee ya.” 8Keŋte Yesu mɔ yako wɔ nyiaa, “Akpaa mena na, maŋ mɔ ba wola ŋon me doŋ keŋ da lee ya.”
Paasetena baale dudu
9Botɔɔ te Yesu gyɔɔ dudu kei fa balaŋ baŋ nyiaa, “Wɔɔfarale ŋolo fara wɔɔ te ɔ duu daasebia ŋaale ŋan ŋe yɛɛ ŋgba akutuse te bɛɛ baake ŋa nyi gerepo nɛ, te ɔ moo ŋa do paasetena baale nyiŋmaa man nyi baa kɛɛ ŋe dɔɔ, te ɔ korowɔ gyu tɛɛle wɔle daale man lemlem ke kyaa botɔɔ kyare. 10Debaŋ kelii nyi bɛɛ kɔ daasebia ŋan nɛ, ɔ kpila ɔ tobaale ŋolo gyu paasetena baŋ gyaŋ nyi baa fa e ɔ wui nɔɔ. Botɔɔ te paasetena baŋ tuku tobaale ŋon, te be tina e yela ɔ laŋawɔ nawɔɔ kufu nyiŋmaase kufu. 11Wɔɔte ŋon besewɔ kpila tobaale wɔle bela, mɔna be tuku ŋon mɔ do e desɛŋ te be yela e ɔ laŋawɔ nawɔɔ kufu nyiŋmaase kufu. 12Botɔɔ te ɔ besewɔ kpila tobaale batoorote, mɔna be tuku ŋon mɔ do e gyamɛɛ te be gegi e lee wɔɔ keŋ man.”
13Keŋte wɔɔte ŋon yakowɔ nyiaa, “Woŋ te maa yɛɛ? Maa kpila maŋ gbagba me tɔɔman lolo bu, mberem ŋon na baa bu e.”
14Mɔna paasetena baŋ kena bu ŋon nɛ be yako dɔŋa nyiaa, “Kei yɛna bu ŋon waa di ɔ kya abɔɔ ŋan. Ɛ yela dɛɛ ko e na wa abɔɔ ŋan ka bese de wui.” 15Mena dɔɔ be wɔŋee e lee wɔɔ keŋ man ka ko.
Keŋte Yesu bɔɔse wɔ nyiaa, “Woŋ te ɛ ne lɛɛdi nyi wɔɔte ŋon waa yɛɛ paasetena baŋ?” 16“Waa kɔŋ na ɔ kaa ko paasetena benaŋ, na waa mo wɔɔ keŋ do balaŋ wɔlɛɛ nyiŋmaa man.”
Debaŋ keŋ balaŋ baŋ be nyii nombia kɛŋa nɛ be yakowɔ nyiaa, “Wurubuarɛ na yeli kekɔŋ mena ya.” 17Keŋte Yesu kɛɛ wɔ te ɔ bɔɔse wɔ nyiaa,
“Nyi akpaa mena na,
sena te ɛ ne nyii Wurubuarɛ nombia kɛŋa asɛɛ?
‘Boe keŋ deni maara baŋ be bɛɛ nɛ,
ta bese mokɔɔ kasee boe keŋ ne yeli deni keŋ ne yɛɛ doŋ.’
18Walaŋ kamasɛ ŋon ɔ yale boe kei dɔɔ na,
ke gyae ke keretii e kpetekpetekpete.
Te nyaŋ walaŋ kamasɛ ŋon mɔ boe keŋ de yale n dɔɔ na,
nyaŋ ke pɛtɛɛ.”
Ba kebɔɔse Yesu lee lempoo ketɔ wose man
Mateo 22:15-22; Maake 12:13-17
19Botɔɔ na saese kegyiise na Gyudatena mmaraa wolala baŋ gyae gbɛɛ baa kyaŋ Yesu debokenaŋ man. Nawolo nyi ba gyeŋ nyi baŋ yaa ɔ gyɔɔ dudu keŋ, mɔna na bee yee balaŋ baŋ. 20Keŋ dɔɔ ba moo be sia gyakaa ɔ dɔɔ. Botɔɔ te kegyiise baŋ gyae kɔba fa balaŋ te be kpila wɔ nyi baa yɛɛ ba wose ŋgba be yɛɛ balaŋ kpaakpaawɔ nɛ na baa deke Yesu, na be kaa teese ɔ nɔɔman na baa nyiŋ lese e fa gyoo dinaa ŋon ɔ ne di be dɔɔ nɛ. 21Keŋte balaŋ baŋ gyuuwɔ ke bɔɔse e nyiaa, “De Gbeŋgyoo, da gyeŋ nyi kpene keŋ n ne yako te n na wolo mɔ nɛ yɛɛ ampaŋ. Da gyeŋ nyi n bɛɛ kɛɛ walaŋ siaman ya, mɔna n na wola balaŋ Wurubuarɛ gbɛɛneŋ kpaakpaa ŋan bo na anokoare. 22Dei nyi dɛɛ tɔ lempoo fa Romantena gyoo dinaa ŋon yaa de na tɔɔ ya?” 23Yesu kena ba adao ŋan bee dii nɛ ɔ yako wɔ nyiaa, 24“Ɛ mo kɔbabii keŋ daale kɔŋ maa kɛɛ. Amɔte nyee na ɔ yele gyakaa la ke dɔɔ?” Botɔɔ te be tiranɔɔ nyi “Romantena gyoo dinaa ŋon.” 25Mena dɔɔ Yesu yako wɔ nyiaa, “Mena na kpene keŋ yɛɛ Gyoo dinaa ŋon wui na ɛ mo fa e, te kpene keŋ yɛɛ Wurubuarɛ mɔ wui na ɛ mo fa e.” 26Kpene keŋ ɔ be yako nɛ dɔɔ ba te tale mo ɔ nɔɔwoya ŋan kyaŋ e balaŋ baŋ siaman ya. Mena dɔɔ ɔ nɔɔwoya yɛɛ wɔ gyakoloŋ te be wuu be nɔɔse.
Yesu kawola lee yeŋ wɔle kefoŋ wose man
Mateo 22:23-33; Maake 12:18-27
27Keŋte Sadukiitena baŋ bɛɛ yako nyi yeŋ wɔle kefoŋ be kyaa ya nɛ man baale kɔŋawɔ Yesu gyaŋ kaa bɔɔse e nyiaa, 28“De Gbeŋgyoo, de naana Mosesi ŋmarase mmaraa kei fa daa nyi, ‘Akpaa walaŋ ŋolo ɔ kegyia yaa ɔ naabu da yem tina ɔ wɛɛle yela te be ta lola bia ya na, kaboena nyi ŋon ɔ kyaa nɛ waa mo lialo ŋon yala na baa lola bia yere ŋon yele man.’ 29Kɔŋawɔ nyi baala nyetooro baale kyaawɔ te be kegyia ŋon yala alo te ɔ yeŋawɔ keŋ ɔ ta lola bia ya. 30Botɔɔ te balate ŋon mɔ yala alo ŋon, 31te batoorote ŋon mɔ mena. Balaŋ nyetooro kɛwɔ pou yala alo kei te ba yekeewɔ, mɔna be man ŋolo na alo ŋon ta lolo ya. 32Kenaŋ wɔle na te alo ŋon mɔ yeŋawɔ. 33Mena dɔɔ wee keŋ Wurubuarɛ waa gyuusu balaŋ baŋ pou bɔɔ yem nɛ lee yeŋ man na, baala nyetooro kɛwɔ baŋ bɔɔ yala alo kei gyaŋee nɛ, be man woŋti te alo ŋon waa yɛɛ ɔ wɛɛle?”
34Botɔɔ te Yesu tiranɔɔ fa wɔ nyiaa, “Bɛɛ mo ala baŋ be kyaa tɛɛle kei dɔɔ nɛ fa yale te baala baŋ mɔ be kyaa tɛɛle kei dɔɔ nɛ ne yala ala, 35mɔna balaŋ baŋ be kaboena nyi Wurubuarɛ waa gyuusu wɔ lee yeŋ man na baa kyaa kekpaakekpaa nɛ, baala be gyae baa yala ya te bɔɔ gyae baa mo ala mɔ fa yale debaŋ wɔle kenaŋ man ya. 36Yeŋ be tale ko wɔ bela ya nawolo nyi be yɛɛ ŋgba Wurubuarɛ kpilala nɛ. Be yɛɛ Wurubuarɛ biawɔ, nawolo nyi ba te fom lee yeŋ man. 37Mosesi mɔ torowɔ yako nyiaa, balaŋ ayeŋaŋ baa foŋ lee yeŋ man. Nawolo nyi debaŋ keŋ ɔ be naa depoŋfa keŋ ne kpaa nɛ ɔ yakowɔ nyiaa, de Gbeŋgyoo Wurubuarɛ yɛna Aberaham na Asiki na Gyekɔpo Wurubuarɛ. 38Kei nawolo baa nyiaa, ɔ yɛɛ balaŋ baŋ be kyaa na be sia nɛ Wurubuarɛ e. Ɔ te yɛɛ woya Wurubuarɛ e ya, nawolo nyi Wurubuarɛ siaman na ɔ balaŋ pou delena.” 39Botɔɔ te Gyudatena mmaraa wolala baŋ baale yakowɔ nyiaa, “De Gbeŋgyoo, n tiranɔɔ nideli.” 40Mena dɔɔ ŋolo te tale gyɔ ɔ konɔɔ bɔɔse e nombii bela ya.
Amɔte yɛna nyeelɛɛre Kristo ŋon?
Mateo 22:41-46; Maake 12:35-37
41Keŋte Yesu bɔɔse wɔ nyiaa, “Sena te baa tale yako nyi nyeelɛɛre ŋon Wurubuarɛ be yako see nyi waa kɔŋ nɛ yɛɛ gyoo Defidi ɔ naanabii e? 42Nawolo nyi gyoo Defidi gbagba yakowɔ nɔɔneŋ tɔne keŋ man nyiaa,
‘De Gbeŋgyoo Wurubuarɛ ŋon yako me Gbeŋgyoo nyi
“Tisi kyaa me dunoluŋ dɔɔ,
43kelii debaŋ keŋ maa mo n kɔlala baŋ do n tɛɛ.” ’
44Gyoo Defidi baake nyeelɛɛre ŋonaŋ nyi ɔ Gbeŋgyoo. Akpaa mena na, sena te nyeelɛɛre ŋonaŋ waa bese gyoo Defidi ɔ naanabii?”
Yesu kefaree ɔ silala lee Gyudatena mmaraa wolala baŋ wose man
45Balaŋ baŋ pou kee tei Yesu nɛ ɔ yako ɔ kaseela baŋ nyiaa, 46“Ɛ kɛɛ ɛ wose nideli na Gyudatena mmaraa wolala baŋ. Bɛɛ gyae kegbase dɔɔloŋ nyiŋan keta do kila, te bɛɛ gyae balaŋ ke buŋii do wɔ nɔɔ balaŋ dɛɛgyaŋee man, te bɛɛ gyae akyaese kpaakpaa Gyudatena ɔsom denɛɛ na be dɛɛgyaŋee di gyoŋ man. 47Bɛɛ beo liala lɛo ba abɔɔ ŋan be dana nɛ. Bɛɛ fane kyare na baa mo beo balaŋ nyi be yɛɛ balaŋ kpaakpaawɔ.” Wurubuarɛ waa wɔŋ mena balaŋ kɛwɔ dinɔɔ deŋela nideli kela walaŋ kamasɛ.
21Lialo diyemte ŋon kɔba kado
1Yesu kekyaa Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa keŋ man nɛ, ɔ gyinaa ɔ nyee na ɔ naa kɔbatena kɛɛ mo be kɔba kaa do kɔba adakaa keŋ man, 2te ɔ naa lialo diyemte ŋolo mɔ moo kɔbasebia ala kaa do kɔba adakaa keŋ man. 3Botɔɔ te Yesu yakowɔ nyiaa, “Ampaŋ yaa mɛɛ yako ŋon nyi lialo diyemte kei ta do kɔba kela balaŋ akaŋ baŋ pou. 4Nawolo nyi baŋ pou bɔɔ do kɔba nɛ, ba lese kyomii bo lee ŋan be dana nɛ man. Mɔna lialo kei na ɔ diyem koraŋ na, ɔ moo kɔba keŋ pou ɔ dana nɛ kaa do.”
Yesu kekolosi lee Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa keŋ kewɔlɛɛ wose man
5Na Yesu kaseela baŋ man baale ne kolosi Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa keŋ kyeo na mena keŋ bɔɔ mo boya kpaakpaa nyiŋan ma ke, na abɔɔ kpaakpaa ŋan balaŋ ba mo kaa fa Wurubuarɛ te bɔɔ mo desina deni kenaŋ nɛ wose man nombia. Keŋte Yesu yako wɔ nyiaa, 6“Abɔɔ ŋan pou ɛ ne naa kɛbo nɛ, debaŋ daale gyae kekɔŋ keŋ baa tekerii ŋe popou lɔ keŋ nyi ɛ be gyae ɛ kena boe na boe gyakaa ke dɔɔ dɔɔ ya.” 7Keŋte ɔ kaseela baŋ bɔɔse e nyiaa, “De Gbeŋgyoo, debaŋ woŋti te mena nombia kɛŋa gyae kekɔŋ? Woŋ ne gyae la ke yɛɛ na kawola nyi debaŋ keŋ nombia kɛŋa gyae ke kɔŋ nɛ te lii?”
8Botɔɔ te Yesu tiranɔɔ fa wɔ nyiaa, “Ɛ kɛɛ ɛ wose nideli nyi ŋolo na beo ŋon ya. Nawolo nyi balaŋ burum baa kɔŋ ma yele man nyi, ‘Baŋ yɛna maŋ nyeelɛɛre ŋon,’ na baa yako ŋon nyi ‘Debaŋ keŋ te lii.’ Akpaa ɛ nyii mena na ɛ na sila wɔ ya. 9Te akpaa ɛ nyii yoo na yoo nombia na ɛ na yeli gyakoloŋ kekyaŋ ŋon ya, nawolo nyi kaboena nyi mena nombia kɛŋa pou dɛɛkɔŋ. Mɔna kɛŋa bɛɛ wolo nyi debaŋ ɔtomante keŋ gyae ke kɔŋ debokenaŋ man ya.”
10Keŋte Yesu besewɔ yako wɔ nyiaa, “Tɛɛlese gyae ka koro yokii na dɔŋa, te gyooneŋ mɔ baa yokii na dɔŋa. 11Tɛɛle gyae ke wosi, tanam dinaa gyae ke yala tɛɛlese dɔɔ te kaweese mɔ gyae ke gbiki tɛɛlese dɔɔ. Gyakoloŋ nombia na nombia dinaana gyae ka lee adido kɔŋ.
12Mɔna pɛte kɛŋa pou kekɔŋ nɛ, lee maŋ dɔɔ baa kyaŋ ŋon na baa naase ŋon diyem. Baa mo ŋon fa Gyudatena ɔsom denɛɛ man kegyiise na gyooneŋ na gyooneŋ kegyiise na baa di ɛ nombia na baa do ŋon denɛɛ man. 13Kɛŋa gyae ke yela ɛ kenyiŋ gbɛɛ kolosi Wurubuarɛ nombia kpaakpaa ŋan fa wɔ. 14Mɔna ɛ yela ke doo ya agyueŋ man nyiaa, te yɛɛ keŋ ɛ ka yeyɛɛ na nombii keŋ ɛ ka mo kolosi lese ɛ nɔɔse ya, 15nawolo nyi maŋ ne gyae la maa wola ŋon nombia ŋan ɛ ke yako. Na maa fa ŋon nyansa keŋ ɛ kɔlala be gyae baa tale seŋ ɛ siaman nyi ɛmɛɛ na wɔ kedi nombia ya. 16Ɛmɛɛ gbagba ɛ kyaɔ na ɛ naɔ na ɛ naabia na ɛ loŋtona na ɛ gyoona ne gyae la baa lese ŋon fa, na baa koe ɛ man baale. 17Lee maŋ dɔɔ balaŋ pou baa kɔla ŋon. 18Mɔna ɛ nyeenyɔɔse dokoloŋ koraŋ gba be gyae ka yo ya. 19Ɛ seŋ keŋkeŋ ɛ kelɛɛdi man kelii ɔto na, ɛ ke nyiŋ nyeedoŋ.”
Yesu kekolosi lee mena keŋ baa wɔlɛɛ Gyerusalɛm donɔɔ nɛ wose man
Mateo 24:15-21; Maake 13:14-19
20Keŋte Yesu yako wɔ nyi, “Debaŋ keŋ ɛ naa yoonɔɔtena de kaa kilisi Gyerusalɛm donɔɔ nɛ, botɔɔ te ɛ ka gyeŋ nyi ka kewɔlɛɛ ta benaa.
21Akpaa de kɔŋ mena na balaŋ baŋ be kyaa Gyudia tɛɛle man nɛ, baa yeu gyu bulase dɔɔ te baŋ mɔ be kyaa Gyerusalɛm donɔɔ man nɛ baa lee ke man, te baŋ mɔ be kyaa ka yenaase nɛ be na bese kɔŋ donɔɔ keŋ man ya. 22Nawolo nyi kei yɛna deŋele kewɔŋ keŋ gyae ke kɔŋ ŋgba mena keŋ Wurubuarɛ nombia aŋmaraseŋ see ŋan be yako nɛ. 23Weeya ŋenaŋ man nɛ, fulɛɛtena na talabose baa laako. Nawolo nyi kayeyɛɛ dinaa gyae ke kɔŋ tɛɛle kei dɔɔ, na Wurubuarɛ deŋele kewɔŋ kekɔŋ balaŋ kɛwɔ dɔɔ. 24Baa mo sila ko balaŋ baŋ baale, na baa kyaŋ baale ketɔ deni tɛɛlese wɔlɛɛ dɔɔ. Balaŋ baŋ ba te yɛɛ Gyudatenawɔ ya nɛ baa di Gyerusalɛm donɔɔ dɔɔ kelii debaŋ keŋ Wurubuarɛ ba see nɛ.”
Deniwalaŋ Bu ŋon ka bese kɔŋ
Mateo 24:29-31; Maake 13:24-27
25Keŋte Yesu yakowɔ nyiaa, “Ɛ kena gyakoloŋ nombia weese na gyaalaŋ na kyolobiise man, te gyakoloŋ gyae ka gyoo tɛɛle kei dɔɔ balaŋ pou te bɔɔ gyae baa gyeŋ kpene keŋ baa yɛɛ ya, lee mena keŋ ɛpo ne muusu te kɛɛ gyɔɔ nedoŋ nɛ dɔɔ. 26Debaŋ keŋ bɛɛ wɔlɛɛ na nombia ŋan gyae ke yɛɛ tɛɛle kei dɔɔ nɛ, gyakoloŋ gyae ke yela balaŋ woya ke yekii lee be man, nawolo nyi abɔɔ ŋan ŋe kyaa adido te ŋe dana doŋ nɛ pou gyae ke wosi. 27Debaŋ kenaŋ nɛ, ɛ kena maŋ Deniwalaŋ Bu ŋon ta mo doŋ na gyoorobiiri lee ŋɔma man adido mɛɛ kɔŋ. 28Akpaa ɛ naa abɔɔ kɛŋa ne kɔŋ na ɛ koro seŋ na ɛ ke kpaŋ ɛ gbegyase, nawolo nyi ɛ nyeekelɛɛ ta benaa.”
Fiigi daŋ keŋ dudu
Mateo 24:32-35; Maake 13:28-31
29Keŋte Yesu gyɔɔ dudu fa wɔ nyiaa, “Ɛ kɛɛ fiigi daŋ keŋ na daase akaŋ ŋan pou. 30Akpaa ɛ naa ŋgba ŋe tombia ne pɔrɔkee na, ɛ gyeŋ nyi dekpao ta benaa. 31Mena mɔ te akpaa ɛ naa mena abɔɔ kɛŋa ne kɔŋ na, ɛ gyeŋ nyi Wurubuarɛ gyoori keŋ ta benaa. 32Ampaŋ yaa mɛɛ yako ŋon nyiaa, mena duuluŋ kei be gyae ke munu pɛte abɔɔ kɛŋa pou ke kɔŋ ya. 33Adido na tɛɛle kei pou gyae ke gyu ɔto, mɔna me nɔɔwoya ŋan dɔɔ ŋan gyae ke kyaa kekpaakekpaa.”
34“Ɛ kɛɛ ɛ wose dɔɔ nideli! Ɛ na yeli tɛɛle kei dɔɔ abɔɔ kegyae ka bere ɛ sia ya. Ɛ na mo soloŋ kenyɔɔ do ɛ wose ya. Ɛ na gyueŋ tɛɛle kei dɔɔ nombia beiŋ, na wee keŋ be nyiŋ kɔŋ kaa futaa ŋon ya. 35Nawolo nyi mena wee kenaŋ gyae ke kɔŋ tɛɛle kei balaŋ pou dɔɔ. 36Mena dɔɔ ɛ kɛɛ ɛ wose dɔɔ nideli debaŋ kamasɛ na ɛ ke fane na ɛ kenyiŋ tale lese ɛ wose lee nombia ŋan pou gyae ke kɔŋ nɛ man, na ɛ ke nyiŋ tale seŋ maŋ Deniwalaŋ Bu ŋon siaman.”
37Wee kamasɛ na, Yesu na wolo Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa keŋ man te balinɔɔ de lii na ɔ ne gyu ke doo oliifi bula keŋ dɔɔ. 38Tɛɛ de naa nebo nebo na, balaŋ baŋ pou ne gyu ke yilaa Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa keŋ man na baa nyii ɔ nombia ŋan.
22Gyudase Isekarɔte kalese Yesu fa
Mateo 26:1-5; Maake 14:1-2; Gyɔn 11:45-53
1Gyudatena debaŋ keŋ bɛɛ baake ke nyi nyeekelɛɛ debaŋ keŋ bee di bodobodo keŋ bodobodo tee be doo ke man ya nɛ kɛɛ benaa nɛ, 2Wurubuarɛ saese kegyiise na Gyudatena mmaraa wolala gyae gbɛɛ keŋ baa mo ko Yesu, mɔna bee yee balaŋ baŋ.
3Keŋte ɔbɔnsam gyoo Yesu kaseela kufu bala baŋ man ŋolo ŋon bɛɛ baake nyi Gyudase Isekarɔte nɛ man. 4Keŋte Gyudase gyuuwɔ te ŋon na Wurubuarɛ saese kegyiise na Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa keŋ kotɔtɔɔtena kegyiise bakewɔ see mena keŋ waa lese Yesu fa wɔ. 5Yɛɛ kegyiise baŋ gyoŋ te be sɛɛwɔ nyi baa fa e kɔba. 6Keŋte Gyudase mɔ sɛɛwɔ te ɔ gyae gbɛɛ keŋ waa mo lese Yesu fa wɔ keŋ balaŋ ba gyem ya.
Yesu na ɔ kaseela kedi nyeekelɛɛwee dinaa weenɛɛ ŋan
Mateo 26:17-25; Maake 14:12-21; Gyɔn 13:21-30
7Gyudatena wee dinaa keŋ bee di bodobodo keŋ bodobodo tee be doo ke man ya, te bɛɛ mo nyeekelɛɛ nambu ŋon mɔ deesi kelii nɛ, 8Yesu kpila Pita na Gyɔn nyiaa, “Ɛ gyu ke desina abɔɔ ŋan dɛɛ mo di nyeekelɛɛ weenɛɛ ŋan nɛ see.” 9Botɔɔ te be bɔɔse e nyiaa, “Aleŋ te n ne gyae de kaa desina see?” 10Keŋte Yesu yako wɔ nyiaa, “Ɛ betaa ɛ na gyoo donɔɔ keŋ man nɛ, ɛ kena balee ŋolo seelena loŋ na ogele. Ɛ sila e gyu dekpaŋalaŋ keŋ man waa gyoo nɛ, 11na ɛ ke yako dekpaŋalaŋte ŋon nyiaa, ‘De Gbeŋgyoo ŋon kpa dɛɛ bɔɔse neŋ nyi aleŋ te ŋɔɔla deni keŋ daa na me kaseela dɛɛ kaa di nyeekelɛɛwee weenɛɛ ŋan nɛ kyaa?’ 12Balee ŋonaŋ waa wola ŋon abansoro deni dinaa daale keŋ ke kyaa adido te bɔɔ desina ke man nideli nɛ. Ɛ desina botɔɔ na de kaa di weenɛɛ ŋan.”
13Yesu kaseela baŋ ke gyu keŋ nɛ, be naa kpene kamasɛ doo pɛpɛɛpɛ ŋgba mena keŋ Yesu be yako wɔ nɛ, te be desina nyeekelɛɛ weenɛɛ ŋan see botɔɔ.
14Debaŋ keŋ kelii nɛ, Yesu na ɔ kaseela baŋ kyaawɔ bom baa di. 15Keŋte Yesu yako ɔ kaseela baŋ nyiaa, “Me gyaewɔ nideli me konɔɔ man nyi daa na ŋon ke di mena nyeekelɛɛ weenɛɛ kɛŋa pɛna me kaa naa diyem! 16Mena dɔɔ mɛɛ yako ŋon ɛ ke nyii nyiaa, mɔɔ gyae maa tekaa di weenɛɛ kɛŋa bela ya kelii wee keŋ kpene keŋ mena kedi kei seŋɛɛ fa nɛ, gyae ke kɔŋ mena Wurubuarɛ gyoori keŋ man.” 17Keŋte Yesu moo leenɔɔ keŋ te ɔ fanewɔ do Wurubuarɛ nɔɔ te ɔ yakowɔ nyiaa, “Ɛ lɛɛ kei na ɛ ke nyɔɔ fa dɔŋa. 18Nawolo nyi mɛɛ yako ŋon baa nyiaa, mɔɔ gyae maa nyɔɔ soloŋ kei bela ya kelii wee keŋ Wurubuarɛ gyoori keŋ gyae ke kɔŋ.” 19Keŋte ɔ moo bodobodo te ɔ fanewɔ do Wurubuarɛ nɔɔ te ɔ kara ke mo fa wɔ te ɔ yakowɔ nyiaa, “Kei yɛna ma wosenaane keŋ mɔɔ mo deesi fa ŋon. Ɛ kyaa yɛɛ kei na ɛ ka mo tɔɔse maŋ.” 20Mena mɔ te be ke di taŋ nɛ, ɔ moo leenɔɔ te ɔ yakowɔ nyiaa, “Kei yɛna me fatabo keŋ Wurubuarɛ be kyɛɛkee leki mo tɔ nɔɔkebakesee wɔle keŋ nɔɔ fa ŋon. 21Mɔna mɛɛ yako ŋon ɛ ke nyii nyiaa, walaŋ ŋon waa lese maŋ fa nɛ kpuɛ na maŋ weenɛɛ kɛŋa dedii man kɛbo. 22Maŋ Deniwalaŋ Bu ŋon maa yeŋ ŋgba mena keŋ Wurubuarɛ be yako see nɛ, mɔna walaŋ ŋon waa lese maŋ fa nɛ waa laako.” 23Botɔɔ te ɔ kaseela baŋ gyoo dɔŋa ke bɔɔse nyiaa, “De man walaŋ woŋti kitii ne gyae la waa yɛɛ mena nombii kei?”
Amɔte yɛna kegyia?
Mateo 20:20-28; Maake 10:35-45
24Keŋte aŋmaareŋ gyoo Yesu kaseela baŋ man nyi be man woŋti ne gyae la waa yɛɛ be kegyia? 25Botɔɔ te Yesu yako ɔ kaseela baŋ nyiaa, “Tɛɛle kei dɔɔ gyooneŋ ne di doŋ be balaŋ dɔɔ, mɔna balaŋ ne baake mena gyooneŋ kɛwɔ nyi be yɛɛ balaŋ kpaakpaawɔ. 26Mɔna tekaboena nyi ɛmɛɛ ke yɛɛ ŋgba mena balaŋ kɛwɔ nɛ ya. Walaŋ ŋon ɔ yɛɛ kegyia e ɛ man nɛ waa yɛɛ ɔ wose ŋgba ɛ man kemaasabii nɛ, te ŋon ɔ yɛɛ ɛ siamante e nɛ waa som ŋon. 27Walaŋ ŋon ɔ kyaa ɔ ne dii na ŋon ɔ na som e nɛ, be man woŋti yɛna kegyia? Na walaŋ ŋon ɔ kyaa ɔ ne dii nɛ yee? Mɔna maŋ kyaa ɛ man ŋgba walaŋ ŋon ɔ na som nɛ.
28Ɛmɛɛ yɛna baŋ ɛ ba sem me wɔle lee me kayeyɛɛ man pou, 29mena dɔɔ mɛɛ see ŋon gyoori ŋgba mena keŋ me kya ba see maŋ gyoo nɛ. 30Na daa na ŋon kedi na dɛɛ nyɔɔ me gyoori keŋ man, na ɛ ke kyaa me gyooro gbelɛɛ ŋan dɔɔ ɛ ke di Iseraetena akpaŋalaŋ kufu ala ŋan balaŋ nombia.”
Yesu keyako nyi Pita waa bɛɛ e
Mateo 26:31-35; Maake 14:27-31; Gyɔn 13:36-38
31Keŋte Yesu yako Simɔn Pita nyi “Simɔn, Simɔn nyii! Ɔbɔnsam ta sola gbɛɛ lee Wurubuarɛ gyaŋ waa kɛɛse ɛ popou kɛɛ na waa kpase ɛ man ŋgba mena keŋ bee feefu amɔla lese bia nɛ. 32Mɔna ma te fane fa nyaŋ Simɔn na n kelɛɛdi be yɔkɔse ya. Te akpaa n kyɛɛkee lee n gbɛɛneŋ kumɛɛ man bese kɔŋ me gyaŋ nɛ, do n tebia me kaseela akaŋ baŋ kakyeŋ.” 33Botɔɔ te Pita tiranɔɔ nyiaa, “Me Gbeŋgyoo, nyi akpaa ke yɛɛ deni kedoo ke yaa yeŋ ke koraŋ na, ma te desina ma wose nyi maa sila neŋ.” 34Keŋte Yesu tiranɔɔ nyiaa, “Pita, mɛɛ yako neŋ nyi pɛte kegyim kelɔ woya gyɛŋ na, nyaŋ ke bɛɛ betabotooro nyi n ba gyeŋ maŋ korakora ya.”
35Botɔɔ te Yesu bɔɔse wɔ nyiaa, “Debaŋ keŋ mɔɔ kpila ŋon keŋ ɛ ta mo kɔba yaa akpo, yaa ɛ ta mo nkyokotase tela ya nɛ kolo hia ŋon?” Keŋte be tiranɔɔ nyiaa, “Koa, kolo te hia daa ya.” 36Keŋte Yesu yako wɔ nyiaa, “Nɛnɛɛ dɔɔ nyaŋ ŋon n dana kɔba yaa akpo na mo tela, te nyaŋ ŋon n be dana sila ya na yɔɔ n kegba na n ka mo ke lɛɛ daale. 37Nawolo nyi ba te ŋmarase ma wose man nombia see nyiaa, ‘Ba te kala e do nombiakumɛɛyɛɛra man,’ te mɛɛ yako ŋon ɛ ke nyii nyiaa, Wurubuarɛ nombia ŋan bɔɔ ŋmarase see lee ma wose man nɛ, kaboena nyi ŋe dɛɛ kɔŋ mena. Ampaŋ kpene keŋ bɔɔ ŋmarase see lee ma wose man nɛ ta benaa ka ke kɔŋ.” 38Botɔɔ te ɔ kaseela baŋ yako e nyiaa, “De Gbeŋgyoo kɛɛ silase ala yaa.” Keŋte Yesu yako wɔ nyi, “Tekaboe mena.”
Yesu kefane Gɛkyɛmane
Mateo 26:36-46; Maake 14:32-42
39Keŋte Yesu leewɔ donɔɔ keŋ man gyu oliifi bula keŋ dɔɔ ŋgba mena keŋ ɔ ne kyaa gyu nɛ, te ɔ kaseela baŋ sila e gyu. 40Be kelii botɔɔ nɛ Yesu yako ɔ kaseela baŋ nyiaa, “Ɛ fane na ɛ be nyiŋ gyoo kekɛɛsekɛɛ man ya.” 41Keŋte ɔ wɔŋa ɔ wose lee yenaŋ gyu siaman kyomii te ɔ ke buŋawɔ fane nyiaa, 42“Taata, akpaa ke yɛɛ n kegyaebii ke na, lese maŋ lee kaale kei man. Mɔna na yɛɛ maŋ kegyaebii ya, yɛɛ nyaŋ gbagba n kegyaebii.” 43Botɔɔ te Wurubuarɛ kpilale lee adido kɔŋ kaa do e kakyeŋ. 44Yesu kɛɛ yeyɛɛ keŋ nɛ, ɔ kyaŋa ɔ wose fane nideli te dufuŋ keŋ ba lee e nɛ kyɔseewɔ yala tɛɛle man ŋgba fatabo nɛ. 45Ɔ ke fane taŋ keŋ nɛ te ɔ besewɔ gyu ɔ kaseela baŋ gyaŋ. Ɔ ke gyu keŋ na ɔ ke naawɔ ŋgba ɔ kaseela baŋ te dokii, nawolo nyi dekɔkɔrɔkɔɔ te kyaŋ wɔ. 46Keŋte Yesu bɔɔse wɔ nyiaa, “Weera ɛ ne doo? Ɛ koro na ɛ ke fane na ɛ be nyiŋ gyoo kekɛɛsekɛɛ man ya.”
Ba kekyaŋ Yesu
Mateo 26:47-56; Maake 14:43-50; Gyɔn 18:2-11
47Yesu ka seŋ ɔ ne kolosi nɛ balaŋ dikpii baale kaa bɛɛwɔ lee ɔ dɔɔ, na Gyudase ŋon ɔ yɛɛ Yesu kaseela kufu bala baŋ man ŋolo e nɛ dɔŋɛɛ la be siaman. Ɔ kena Yesu nɛ te ɔ kɔŋawɔ ɔ kaa pukaa e. 48Keŋte Yesu bɔɔse e nyiaa, “Gyudase, kepukaa te nyaŋ ka mo lese maŋ Deniwalaŋ Bu ŋon fa?”
49Yesu kaseela baŋ kena kpene keŋ ne gyae ke kɔŋ nɛ te be bɔɔse e nyiaa, “De Gbeŋgyoo, dɛɛ mo de silase na dee yoo?” 50Botɔɔ te Yesu kaseela baŋ man ŋolo moo ɔ yoosila kara saese kegyia tobaale ŋolo dunoluŋ deŋele lese ke lɔ. 51Keŋte Yesu yako wɔ nyiaa, “Ɛ tina yela, ɛ na yɛɛ mena ya.” Te ɔ tinaa balee ŋon deŋele keŋ te ka towaawɔ bela. 52Keŋte Yesu bɔɔse saese kegyiise na Wurubuarɛ dɛɛ kotɔtɔɔtena kegyiise na kegyiise baŋ bɔɔ kɔŋ botɔɔ be kaa kyaŋ e nɛ nyiaa, “Weera te ɛ moo yoosilase na akpokpose ɛ ne kɔŋ me dɔɔ ŋgba me yɛɛ walaŋkum e nɛ? 53Wee kamasɛ daa na ŋon ne kyaa la Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa keŋ man, mɔna ɛ te kyaŋ maŋ ya. Nɛnɛɛ te gbɛɛ torowɔ fa ŋon nyi yaa kyaŋ maŋ, na ɛ ke yɛɛ ɔbɔnsam ditiŋtɛɛ gyoo ŋon kegyaebii.”
Pita kebɛɛ Yesu
Mateo 26:57-58, 69-75; Maake 14:53-54, 66-72; Gyɔn 18:12-18, 25-27
54Botɔɔ te be kyaŋa Yesu mo e gyu Wurubuarɛ saese kegyia ŋon dekpaŋalaŋ man, na Pita mɔ silana wɔ wɔle wɔle. 55Keŋte balaŋ baŋ doo boalaŋ dekpaŋalaŋ keŋ nsana nsana te be yilaawɔ ke gyaŋ bee woli, te Pita mɔ gyuuwɔ ke kyaa be gyaŋ. 56Alebia baŋ bɛɛ yɛɛ tom dekpaŋalaŋ keŋ man nɛ ŋolo naa Pita kyaa boalaŋ keŋ gyaŋ, te ɔ gyene e nideli te ɔ yakowɔ nyi “Na balee kei mɔ kpuɛ na Yesu!” 57Keŋte Pita lɛɛ aŋmaareŋ nyiaa, “Alebu, mɔɔ gyeŋ e ya.” 58Te kyare ya te ŋolo mɔ naa e te ɔ yako e bela nyiaa, “Nyaŋ mɔ n yɛɛ be man ŋolo e!” Keŋte Pita tiranɔɔ nyiaa, “Baale, mɔɔ kpuɛ na wɔ ya!” 59Debaŋ dokoloŋ daale wɔle nɛ, ŋolo mɔ kaa yase ɔ sia do Pita ŋonaŋ nyiaa, “Ke yɛɛ ampaŋ kaeŋ nyi balee kei kpuɛ na Yesu, nawolo nyi ɔ yɛɛ Galelia baale e!” 60Botɔɔ te Pita tiranɔɔ nyiaa, “Baale, mɔɔ gyeŋ nombia ŋan n ne yako nɛ man ya.” Pita ke gyakaa ɔ ne kolosi nɛ te kegyim lɔɔ woya. 61Botɔɔ te de Gbeŋgyoo Yesu gɛɛsewɔ kɛɛ Pita, te Pita tɔɔse de Gbeŋgyoo Yesu nombia ŋan ɔ be yako e nɛ nyiaa, “Pɛ kegyim ke lɔ woya gyɛŋ na, nyaŋ ke bɛɛ betabotooro nyi n ba gyeŋ maŋ ya nɛ.” 62Keŋte Pita leewɔ debɔɔ man gyu ke kyaŋ ɔ nyee wii nideli.
Be ketuku Yesu
63Balaŋ baŋ bɛɛ kɛɛ Yesu dɔɔ nɛ fiasɛɛ bee kulu e na bee tuku e. 64Ba moo kanyaŋ bake ɔ sia na bɛɛ takee e akɔtase na bɛɛ bɔɔse e nyi “Yako daa, amɔte gyɔɔ na neŋ?” 65Te ba tee e tuubia kpaŋ kpaŋ kpu.
Be kamo Yesu gyu donɔɔ kegyiise siaman
Mateo 26:59-66; Maake 14:55-64; Gyɔn 18:19-24
66Tɛɛ kena keŋ nɛ, donɔɔ kegyiise na Wurubuarɛ saese kegyiise na Gyudatena mmaraa wolala baŋ gyaŋeewɔ te ba moo Yesu kɔŋ kaa seŋ be siaman. 67Keŋte be yako Yesu nyiaa, “Akpaa nyaŋ yɛna nyeelɛɛre ŋon Wurubuarɛ be yako see nyi waa kɔŋ nɛ na yako daa dee nyii.” Keŋte Yesu tiranɔɔ fa wɔ nyiaa, “Akpaa me yako ŋon na ɛ be gyae ɛ ke lɛɛ maŋ di ya, 68te akpaa me bɔɔse ŋon nombia mɔ nɛ ɛ be gyae ɛ ke tiranɔɔ fa maŋ ya. 69Mɔna lee debaŋ kei ne gyu nɛ, maŋ Deniwalaŋ Bu ŋon maa kyaa Wurubuarɛ Kpatakpere ŋon dunoluŋ dɔɔ.” 70Keŋte be popou bɔɔse e nyiaa, “Akpaa mena na nyaŋ yɛna Wurubuarɛ bu ŋon?” Keŋte Yesu tiranɔɔ nyi, “Mena yaa ɛ ne yako nɛ.” 71Keŋte be yakowɔ nyiaa, “Woŋ nombia yaa dɛɛ gyae dɛɛ bese nyii kpu bela. Daa gbagba te nyii lee ŋon gbagba nɔɔman!”
23Be kamo Yesu gyu Pilato na Gyoo Herode gyaŋ
Mateo 27:1-2, 11-31; Maake 15:1-5; Gyɔn 18:28-38
1Keŋte balaŋ baŋ bɔɔ gyaŋee botɔɔ nɛ pou korowɔ mo Yesu gyu Pilato ŋon ɔ seŋɛɛ Romantena gyoo dinaa nawɔɔ man nɛ gyaŋ, 2te be fiasɛɛ bɛɛ mo nombia gyakaa ɔ dɔɔ nyiaa, “De naa balee kei dɔŋ de balaŋ siaman ɔ na wola wɔ nombiakumɛɛ keyɛɛ. Ɔ ne bɛɛ nyi be na tɔ lempoo fa gyoo dinaa Kaesa ya, te ɔ ne gyɔ ɔ konɔɔ yako nyi ŋon yɛna nyeelɛɛre ŋon Wurubuarɛ be yako see nyi waa kɔŋ nɛ, te ɔ yɛɛ gyoo mɔ e.” 3Botɔɔ te Pilato bɔɔse Yesu nyiaa, “Nyaŋ yɛna Gyudatena gyoo ŋon?” Te Yesu tiranɔɔ nyi, “Mena yaa n yakowɔ nɛ.” 4Keŋte Pilato yako saese kegyiise baŋ na balaŋ dikpii keŋ nyiaa, “Ma te naa nombiikum keŋ balee kei be yɛɛ keŋ kaboena nyi maa bu e fɔɔ ya.” 5Mɔna nɛnɛɛ gba te ba seŋɛɛ be nɔɔwoya dɔɔ keŋkeŋ nyi, “Ɔ ta mo ɔ kawola keŋ wɔlɛɛ balaŋ agyueŋ Gyudia tɛɛle kei dɔɔ pou. Ɔ fiasɛɛ lee Galelia tɛɛle dɔɔ te nɛnɛɛ ɔ te kaa lii de gyaŋ kɛbo.”
6Pilato ke nyii nombia kɛŋa nɛ ɔ bɔɔsewɔ nyiaa, “Balee kei yɛɛ Galelia baale e?” 7Pilato ka gyeŋ nyi Yesu lee gyoo Herode tɛɛle man nɛ, ɔ yela ba mo e gyu gyoo Herode gyaŋ. Debaŋ kenaŋ na gyoo Herode mɔ kyaa Gyerusalɛm donɔɔ man botɔɔ. 8Gyoo Herode kena Yesu nɛ yɛɛ e gyoŋ nideli, nawolo nyi ɔ wulaa nyii Yesu wose man nombia te ɔ ne gyae e mɔ waa naa. Lee mena keŋ ɔ be nyii Yesu wose man nombia dɔɔ nɛ, wa agyueŋ yɛna nyi waa yɛɛ gyakoloŋ nombia wola e. 9Mena dɔɔ gyoo Herode bɔɔse Yesu nombia burum, mɔna ɔ te tira ŋe man dokoloŋ nɔɔ ya. 10Botɔɔ na saese kegyiise na Gyudatena mmaraa wolala baŋ seŋɛɛ keŋkeŋ bɛɛ kɛrɛɛ nombia dinaana gyakaa Yesu dɔɔ. 11Keŋte gyoo Herode na ɔ yoonɔɔtena baŋ kulu Yesu te ba do e desɛŋ. Ba doo e gyooro kegba te ɔ yela ba besena e gyina Pilato. 12Lee wee kenaŋ te gyoo Herode na Pilato nsana besewɔ de, nafɔ na bɔɔ na gyoo ya.
13Botɔɔ te Pilato baake saese kegyiise baŋ na donɔɔ kegyiise na balaŋ baŋ pou gyaŋee, 14te ɔ yako wɔ nyiaa, “Ɛmɛɛ moona balee kei kɔŋ me gyaŋ te ɛ kpa ɔ na beo balaŋ baŋ. Maŋ gyoo ke man ɛ siaman kɛbo mɔna ma te naa nombiakumɛɛ ŋan ɔ be yɛɛ te ɛ ne kara ɔ nɔɔ ya. 15Gyoo Herode mɔ te naa nombiikum lee ɔ wose man ya, te ɔ yela ba besena e kɔna daa. N kɛɛ paa na balee kei te yɛɛ kolo kum keŋ kaboena nyi baa ko e ya. 16Mena dɔɔ maa yela baa tuku e na baa tina e yela.” 17Na ke yɛɛ ba mmaraa ke nyi ba nyeekelɛɛwee kedi kamasɛ na, kaboena nyi Pilato waa tina balaŋ baŋ bɔɔ kyam tɔ deni man nɛ, be man ŋolo ŋon baŋ Gyudatena ne gyae nɛ yela fa wɔ.
18Botɔɔ te balaŋ dikpii keŋ pou fae yeesa nedoŋ nyiaa, “Ko balee kei na n ke tina Barabase yela fa daa.” 19Keŋ dɔɔ bɔɔ kyaŋ Barabase tɔ deni yɛna nyi, ŋon tɛɛ la balaŋ siaman te ba korowɔ seŋ tia kegyiise te ɔ koo walaŋ nombia ŋenaŋ man. 20Keŋ Pilato ne gyae waa tina Yesu yela dɔɔ nɛ, ɔ besewɔ kolosi fa balaŋ baŋ. 21Mɔna balaŋ baŋ gyakaa bɛɛ fae yeesa nyiaa, “Yela baa gyɔ e sakaa ɔpaŋdaŋ dɔɔ” 22Keŋte Pilato besewɔ kolosi fa wɔ betabotoorote nyiaa, “Woŋ nombiikum yaa balee kei yɛɛwɔ? Maŋ te naa kpene keŋ ɔ be yɛɛ keŋ kaboena nyi baa ko e ya. Mena dɔɔ maa yela baa tuku e na maa tina e yela.” 23Mɔna balaŋ baŋ seŋɛɛ keŋkeŋ bɛɛ fae yeesa nedoŋ nyi baa gyɔ e sakaa ɔpaŋdaŋ dɔɔ, te be yeesa ŋan kela Pilato. 24Mena dɔɔ Pilato yɛɛ wa agyueŋ nyi waa yɛɛ balaŋ baŋ kegyaebii fa wɔ. 25Keŋte Pilato tinaa Barabase ŋon bɔɔ kyam tɔ deni nɛ yela fa wɔ. Barabase kei tɛɛ la balaŋ baale siaman te ba korowɔ seŋ tia kegyiise te ɔ koo walaŋ mɔ. Ŋon yɛna walaŋ ŋon balaŋ baŋ be yako nyi waa tina e yela fa wɔ nɛ. Te ɔ moo Yesu fa wɔ nyi baa gyu ke yɛɛ e ba kegyaebii.
Ba kegyɔ Yesu sakaa ɔpaŋdaŋ dɔɔ
Mateo 27:32-44; Maake 15:21-32; Gyɔn 19:17-27
26Be ka mo Yesu lee Pilato gyaŋ bee gyuu nɛ, be gyaŋee na balee ŋolo ŋon bɛɛ baake e nyi Simɔn ŋon ɔ ba lee Kirene donɔɔ man nɛ, na ɔ ta lee akuraa ɔ ne kɔŋ Gyerusalɛm donɔɔ man. Keŋte be kyaŋa e te ba ŋere e mo ɔpaŋdaŋ keŋ seele e na ɔ silana Yesu wɔle wɔle.
27Na balaŋ burum silana Yesu, mo kpu na ala baŋ bee wii te be tɔɔse ne kyoŋii wɔ fa e nɛ. 28Keŋte Yesu besenawɔ kɛɛ wɔ te ɔ yako wɔ nyiaa, “Gyerusalɛm ala, ɛ na wii fa maŋ ya. Mɔna ɛ wii fa ɛ wose na ɛ bia. 29Nawolo nyi debaŋ daale ne kɔŋ keŋ ɛ ke yako nyiaa, ‘Ɔlamanbose, ɛmɛɛ baŋ bia te doo ɛ tɔɔman see ya te bia te ŋmase ya ade ya nɛ, ɛmɛɛ na nyeebam.’
30Debaŋ kenaŋ te balaŋ baa yako bulase nyiaa,
‘Ɛ kaa ŋere daa,’
na baa yako bulasebia mɔ nyiaa,
‘Ɛ kaa wuu de dɔɔ!’
31Akpaa daŋ laŋte ne kpaa la nnɛ na, sena te daŋ dowolo gyae ke yɛɛ?” 32Keŋte ba moo nombiakumɛɛyɛɛra bala baale mɔ kaa kpu na Yesu na be kaa ko wɔ.
33Be kelii botɔɔ keŋ bɛɛ baake ke nyi “Nyeepookoo dɛɛ” nɛ, be gyɔɔ Yesu sakaa ɔpaŋdaŋ dɔɔ. Keŋte be gyɔɔ nombiakumɛɛyɛɛra bala baŋ mɔ sakaa ɔpaŋdaase kpu na e. Ŋolo sakaa ɔ dunoluŋ dɔɔ te ŋolo mɔ sakaa ɔ demena dɔɔ. 34Keŋte Yesu yakowɔ nyiaa, “Taata! Mo balaŋ kɛwɔ nombiakumɛɛ kyɛɛ wɔ, nawolo nyi bɔɔ gyeŋ kpene keŋ bɛɛ yɛɛ nɛ ya.” Keŋte be lɔɔ boe mo kpala Yesu kegbase. 35Na balaŋ burum seŋɛɛ botɔɔ bɛɛ kɛɛ te Gyudatena kegyiise baŋ mɔ kulu e nyiaa, “Ɔ ne lɛɛ balaŋ nyee, ɛ yela waa lɛɛ ɔ wose na dɛɛ kɛɛ. Ŋgba ŋon kpa ŋon yɛna nyeelɛɛre ŋon Wurubuarɛ be yako see nyi waa kɔŋ nɛ.” 36Keŋte yoonɔɔtena baŋ mɔ kulu e te be faa e soloŋ keŋ kɔɔ nyaŋe nɛ, 37te be yakowɔ nyiaa, “Akpaa nyaŋ yɛna Gyudatena gyoo ŋon na, kenaŋ na lɛɛ n wose!” 38Te be ŋmarase nombia kɛŋa see ɔ nyee adido nyiaa,
“KEI YƐNA GYUDATENA GYOO ŊON.”
39Botɔɔ te nombiakumɛɛyɛɛra bala baŋ be sakaa ɔpaŋdaase dɔɔ nɛ man ŋolo tee Yesu nyiaa, “Na nyaŋ yɛna nyeelɛɛre ŋon yee? Lɛɛ n wose na n ke lɛɛ daa mɔ.” 40Keŋte ɔ balate ŋon gyɔɔ ɔ nɔɔ dɔɔ nyiaa, “N bee yee Wurubuarɛ ŋgba de popou doo deŋele kewɔŋ dokoloŋ man yee? 41De nombiakumɛɛ ŋan dɔɔ yɛɛ nɛ, ŋa deŋele kewɔŋ yaa de nyiŋawɔ nɛ. Mɔna balee kei dɔɔ ɔ te yɛɛ nombiikum daale ya.” 42Botɔɔ te ɔ yako Yesu nyi “Yesu, n kɔŋ n gyoori keŋ man na, na wolee maŋ ya.” 43Keŋte Yesu yako e nyiaa, “Ampaŋ yaa mɛɛ yako neŋ nyiaa, gyɛŋ nyaŋ ke kyaa me gyaŋ Wurubuarɛ man.”
Yesu yeŋ
Mateo 27:45-56; Maake 15:33-41; Gyɔn 19:28-30
44Weese ka seŋ dɛɛ nɛ, weese tinaa kegyɔ yela te ditiŋtɛɛ lɛɛ tɛɛle keŋ dɔɔ pou kelii debaŋ keŋ weese be gɛɛse nɛ. 45Botɔɔ te kanyaŋ keŋ kpaŋɛɛ Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa keŋ man nɛ bɛɛsewɔ kyɛɛkyɛɛ ala. 46Keŋte Yesu fae yeesa keŋkeŋ nyiaa, “Taata, me ta mo ma woo do n nyiŋmaa man.” Ɔ ka betaa yako mena pɛ te ɔ kara weesi. 47Yoonɔɔtena kegyia ŋon kena kpene keŋ be kɔŋ nɛ, ɔ lese Wurubuarɛ yele yako nyiaa “Ampaŋ, balee kei gbɛɛneŋ tenɛɛ Wurubuarɛ siaman!” 48Balaŋ baŋ pou bɔɔ gyaŋee botɔɔ bɛɛ kɛɛ nɛ naa kpene keŋ be kɔŋ, te ba besewɔ gyu donɔɔ man na ba nyiŋmaase gyakaa ba nyeeya dɔɔ waraŋase man. 49Mɔna baŋ pou ba gyeŋ Yesu na ala baŋ bɔɔ sila e lee Galelia donɔɔ man nɛ, seŋawɔ lemlem bɛɛ kɛɛ nombia kɛŋa.
Yesu kewuu
Mateo 27:57-61; Maake 15:42-47; Gyɔn 19:38-42
50-51Balee ŋolo kyaawɔ na bɛɛ baake e nyi Gyosɛfo. Ɔ lee Gyudatena donɔɔ keŋ bɛɛ baake ke nyi Arimatia nɛ man. Na ɔ gbɛɛneŋ tenɛɛ Wurubuarɛ siaman te bee bu e mɔ nideli. Ɔ yɛɛ walaŋ ŋon ɔ ne kɛɛ Wurubuarɛ gyoori keŋ siaman te ŋon mɔ kpuɛ Gyudatena kegyiise baŋ man, mɔna ɔ te lɛɛ kpene keŋ bɔɔ bake na kpene keŋ bɔɔ yɛɛ nɛ do ya. 52Mena balee kei gyuuwɔ Pilato gyaŋ ka sola gbɛɛ nyi waa mo Yesu woo ŋon ke wuu. 53Keŋte ɔ ka lese woo ŋon lee ɔpaŋdaŋ keŋ dɔɔ te ɔ moo akaralɛɛ milii e te ɔ moo e ke wuu yebɔɔ keŋ bɔɔ kare boe man te be te wuu ta walaŋ na walaŋ ke man see ya nɛ man. 54Wee kenaŋ yɛɛ wee keŋ Gyudatena na mo desina ba wose fa ba kefɛɛfowee keŋ kedi. 55Ala baŋ bɔɔ sila Yesu lee Galelia kɔŋ nɛ, sila Gyosɛfo gyu te ba ke naa yebɔɔ keŋ na mena keŋ ɔ be wuu Yesu. 56Keŋte ba besewɔ gyu ba akpaŋalaŋse man be kaa gyae teeneŋ ofoŋofoŋ ŋan bɛɛ mo desina woo nɛ, na baa mo kaa buraa woo ŋon na ɔ be nyiŋ wɔlɛɛ bileŋ ya. Mɔna be fɛɛfowɔ Gyudatena kefɛɛfowee keŋ ŋgba mena keŋ Mosesi mmaraase ŋan na wolo nɛ.
24Yesu kefoŋ lee yeŋ man
Mateo 28:1-10; Maake 16:1-8; Gyɔn 20:1-10
1Ba kefɛɛfowee keŋ wɔle tɛɛ kena nebo nebo fuu nɛ, ala baŋ moo ba teeneŋ ofoŋ nyiŋan ŋan bɔɔ gyae see nɛ te be gyuuwɔ yebɔɔ keŋ tɛɛ. 2Be kelii botɔɔ nɛ be naawɔ ŋgba boe keŋ bɔɔ mo tɔ yebɔɔ keŋ nɔɔman nɛ te biliŋi laŋ yenaŋ, 3mena dɔɔ ba gyoowɔ yebɔɔ keŋ man mɔna ba te naa de Gbeŋgyoo Yesu woo ŋon ya. 4Be ka seŋ botɔɔ bɛɛ gyueŋ nombia kɛŋa man nɛ, karatetee dokoloŋ te baala bala baŋ ba doona kegbase wolomɛɛ ŋan ŋɛɛ ŋalakee ŋgba akaralɛɛ nɛ kaa bɛɛwɔ lee be dɔɔ. 5Gyakoloŋ kyaŋa ala baŋ te be gɔŋase ba nyeeya. Keŋte baala baŋ bɔɔse wɔ nyiaa, “Weera dɔɔ te ɛ ne kɛo walaŋ ŋon ɔ delena nɛ woya dɛɛ? 6Ɔ be kyaa kɛbo ya ɔ te fom. Ɛ te wolee nombia ŋan ɔ be yako ŋon debaŋ keŋ ɔ kyaa ɛ gyaŋ Galelia nɛ nyiaa, 7‘Kaboena nyi baa lese maŋ Deniwalaŋ Bu ŋon fa nombiakumɛɛyɛɛra, na baa gyɔ maŋ nyeelabia sakaa ɔpaŋdaŋ dɔɔ na maa yeŋ. Mɔna weeya atoorote na Wurubuarɛ waa gyuusu maŋ lee yeŋ man.’ ” 8Botɔɔ te ala baŋ tɔɔse ɔ nɔɔwoya kɛŋa. 9Be ka lee yebɔɔ keŋ tɛɛ nɛ, ba ke yako nombia kɛŋa pou fa ɔ kpilala kufu daale baŋ na ɔ kaseela akaŋ baŋ pou. 10Mɛɛre Magedala na Gyoana na Gyemisi ɔ naa Mɛɛre, na ala akaŋ baŋ be kpuɛ na wɔ nɛ gyuu la ke yako nombia kɛŋa fa kpilala baŋ. 11Mɔna kpilala baŋ gyueŋwɔ nyi ŋan ala baŋ be yako nɛ pou yɛɛ diyiŋ nombia ŋa, mena dɔɔ ba te lɛɛ wɔ di ya. 12Keŋte Pita ŋon korowɔ yeu gyu yebɔɔ keŋ tɛɛ. Ɔ ke buŋawɔ do ɔ sibii kɛɛ yebɔɔ keŋ man na, ɔ naa akaralɛɛ keŋ bɔɔ mo milii e nɛ kaageŋ doo la. Botɔɔ te ɔ besewɔ gyu dɛɛ na ɔ na gyueŋ nombia ŋan be kɔŋ nɛ man.
Yesu kalese ɔ wose wola ɔ kaseela bala baale
13Mena wee kenaŋ nɛ, Yesu kaseela bala baale leewɔ Gyerusalɛm donɔɔ man bee gyu donɔɔbii daale keŋ bɛɛ baake ke nyi Emause nɛ man. Lee botɔɔ gyu Gyerusalɛm donɔɔ man gyae ke yɛɛ ŋgba gbɛɛkemaase nyetooro (kilometase kufu daale) nɛ. 14Na be dɔŋɛɛ bɛɛ yɔɔ nombia ŋan be kɔŋ nɛ afa. 15Ba ke ta bɛɛ yɔɔ afa kɛŋa nɛ, Yesu gbagba kaa bɛɛwɔ lee be dɔɔ. 16Mɔna be ta gyem nyi Yesu ŋonaŋ ya.
17Botɔɔ te Yesu bɔɔse wɔ nyiaa, “Woŋ afa yaa ɛ dɔŋɛɛ ɛ ne yɔɔ mena?” Keŋte be dɔɔwɔ seŋ waraŋase man. 18Te be man ŋolo ŋon bɛɛ baake e nyi Kilopase nɛ bɔɔse Yesu nyiaa, “N yɛɛ ŋɔɔle e Gyerusalɛm donɔɔ man kɛbo, keŋ n ba gyeŋ kpene keŋ be kɔŋ weeya ala kɛŋa yee?”
19Botɔɔ te Yesu bɔɔse wɔ nyiaa “Woŋ nombia kɔŋala?” Keŋte be tiranɔɔ fa e nyiaa, “Yesu Nasarɛte baale ŋon wose man nombia. Balee kei yɛɛ Wurubuarɛ dekpeŋkpeŋgyɔɔre e te ɔ kekolosi na ɔ nombia ŋan ɔ be yɛɛ nɛ, lesewɔ wola nyi Wurubuarɛ kpuɛ na e te balaŋ mɔ lɛɛ e di. 20Wurubuarɛ saese kegyiise na de donɔɔ kegyiise lese na e fa nyi baa ko, te be gyɔɔ e sakaa ɔpaŋdaŋ dɔɔ. 21Mɔna nafɔ ŋon te de loo gyakaa ɔ dɔɔ nyi waa kaa lɛɛ Iseraetena nyee. Gyɛŋ yɛna weeya atoorote ŋgba kɛŋa pou be kɔŋ nɛ. 22Kɛŋa wɔle nɛ, ala baale baŋ be kpuɛ na daa nɛ kɔŋawɔ kaa yako daa gyakoloŋ nombia ŋaale. Be kpa be karatɛɛwɔ gyu yebɔɔ keŋ tɛɛ, 23mɔna ba te naa Yesu woo ŋon ya te ba besewɔ kɔŋ kaa yako nyi, Wurubuarɛ kpilala bala baale kaa lese ba wose wola wɔ, te be yako wɔ nyi Yesu delena. 24De man baale mɔ gyuu yebɔɔ keŋ tɛɛ na, ba ke naa kpene kamasɛ ŋgba mena keŋ ala baŋ be yako nɛ mɔna baŋ mɔ te naa Yesu ŋon ya.”
25Botɔɔ te Yesu yako wɔ nyiaa, “O ɛmɛɛ ayiŋtena, weera dɔɔ te ɛ yɛɛ nyoɛnyoɛ na nombia ŋan pou Wurubuarɛ akpeŋkpeŋgyɔɔra baŋ be yako see nɛ ke lɛɛ di mena. 26Tekaboena nyi nyeelɛɛre ŋon Wurubuarɛ be yako see nyi waa kɔŋ nɛ, waa naa diyem kei pɛna waa gyoo ɔ gyoori keŋ man yee?” 27Botɔɔ te Yesu fiasɛɛ ɔ na wola wɔ kpene keŋ bɔɔ ŋmarase Mosesi mmaraase ŋan man, na ŋan Wurubuarɛ akpeŋkpeŋgyɔɔra be yako see lee ɔ wose man nɛ man.
28Be ka benaa donɔɔbii keŋ man bee gyuu nɛ, Yesu yɛɛwɔ ŋgba ɔ ne gbaa waa laŋ nɛ. 29Mɔna be waase e nideli nyi, “Tɛɛ te yuu dɔɔ waa kɔŋ kaa doo be gyaŋ.” Mena dɔɔ ɔ gyuuwɔ kekyaa be gyaŋ.
30Ŋon na wɔ ke kyaa baa di nɛ, ɔ moo bodobodo te ɔ fanewɔ do Wurubuarɛ nɔɔ te ɔ kɛrɛɛ ke kpala wɔ. 31Botɔɔ te be sia gyuusuwɔ te ba gyeŋawɔ nyi Yesu ŋonaŋ, keŋte ɔ ŋaalaawɔ be siaman. 32Keŋte be bɔɔse dɔŋa nyiaa, “Debaŋ keŋ ɔ ne kolosi na daa gbɛɛnaa man te ɔ ba lese Wurubuarɛ nombia aŋmaraseŋ see ŋan man wola daa nɛ, de wɔe te lɔ daa yee?”
33Debokenaŋ man te ba korowɔ bileŋ bese gyu Gyerusalɛm donɔɔ man. Botɔɔ te ba ke naa kpilala kufu daale baŋ na balaŋ akaŋ baŋ te yilaa botɔɔ 34na bɛɛ yako nyiaa, “Ampaŋ de Gbeŋgyoo ŋon te fom! Ɔ ta lese ɔ wose wola Simɔn!” 35Botɔɔ te kaseela bala baŋ mɔ yako wɔ kpene keŋ be kɔŋ Emause gbɛɛnaa man nɛ, na mena keŋ Yesu be kɛrɛɛ bodobodo kpala wɔ te bɔɔ gyem nyi ŋon ŋonaŋ nɛ.
Yesu kalese ɔ wose wola ɔ kaseela baŋ
Mateo 28:16-20; Maake 16:14-18; Gyɔn 20:19-23; Kpilala 1:6-8
36Ba ke gyakaa bee kolosi ɔ wose nombia kɛŋa nɛ, Yesu gbagba kaa seŋawɔ be gyaŋ te ɔ yako wɔ nyiaa, “Wosefɛɛreŋ dɛɛ kyaa ɛ man.” 37Be ŋeŋawɔ te gyakoloŋ kyaŋa wɔ, na baŋ gyeŋ nyi woo yaa be naawɔ. 38Keŋte Yesu bɔɔse wɔ nyiaa, “Woŋ dɔɔ te ɛ ne yee yaa woŋ dɔɔ te ɛ ne lɛɛ aŋmaareŋ ɛ nyeeya man? 39Ɛ kɛɛ me nyiŋmaase na me nawɔɔ! Maŋ gbagba ŋonaŋ. Ɛ tina maŋ kɛɛ! Nawolo nyi woo be dana wosenaane na ŋɔɔ ŋgba mena keŋ ɛ ne naa maŋ dana nɛ ya.” 40Ɔ kekolosi taŋ nɛ, ɔ moo ɔ nyiŋmaase na ɔ nawɔɔ wola wɔ. 41Nombia ŋan doo be nɔɔ te yɛɛ wɔ gyoŋ gbaa keŋ nyi ba te lɛɛ di ya. Keŋte Yesu bɔɔse wɔ nyiaa, “Ɛ dana weenɛɛ ŋaale kɛbo?” 42Keŋte ba moo kpebii keŋ bɔɔ ŋasee ke nɛ duguŋ fa e. 43Te ɔ lɛɛ ke tao be siaman botɔɔ.
44Keŋte ɔ yako wɔ nyiaa, “Debaŋ keŋ me kyaa ɛ gyaŋ nɛ me yako ŋon nyiaa, nombii kamasɛ keŋ bɔɔ ŋmarase Mosesi mmaraase ŋan man, na ŋan Wurubuarɛ akpeŋkpeŋgyɔɔra be ŋmarase see na ŋan bɔɔ ŋmarase see nɔɔneŋ tɔne man lee ma wose man nɛ, kaboena nyi ŋe dɛɛ kɔŋ mena.” 45Botɔɔ te ɔ toro ba agyueŋ na baa nyiŋ nyii Wurubuarɛ nombia aŋmaraseŋ see ŋan man. 46Keŋte Yesu yako wɔ nyiaa, “Be yakowɔ Wurubuarɛ nombia aŋmaraseŋ see ŋan man nyiaa, nyeelɛɛre ŋon Wurubuarɛ be yako see nyi waa kɔŋ nɛ, waa naa diyem na waa yeŋ mɔna ka weeya atoorote keŋ na waa foŋ lee yeŋ man, 47te baa kolosi Wurubuarɛ nombia ɔ yele man fa balaŋ pou tɛɛle kei dɔɔ, na baa kyɛɛkee lee be gbɛɛneŋ kumɛɛ man na baa kɔŋ Wurubuarɛ gyaŋ, na Wurubuarɛ ka mo be nombiakumɛɛ kyɛɛ wɔ. Baa fiasɛɛ lee Gyerusalɛm donɔɔ man, pɛna baa gyu donɔɔse akaŋ ŋan man. 48Ɛmɛɛ yɛna balaŋ baŋ ɛ ke di mena nombia kɛŋa wose man adansɛɛ. 49Maa mo me kya Wurubuarɛ feliŋ ŋon ɔ be yako see nyi waa fa ŋon nɛ kaa do ɛ man. Mɔna ɛ kyaa Gyerusalɛm donɔɔ man kɛbo kelii debaŋ keŋ waa mo mena doŋ kei lee adido kaa do ɛ man.”
Yesu kegyu adido
Maake 16:19-20; Kpilala 1:9-11
50Keŋte Yesu moo ɔ kaseela baŋ lee donɔɔ kenaŋ man gyu Bɛtani donɔɔ nɔɔman, botɔɔ te ɔ gyinaa ɔ nyiŋmaase adido te ɔ hiraa ɔ kaseela baŋ. 51Ɔ kee hiraa wɔ nɛ, ɔ tinaa wɔ yela te Wurubuarɛ moo e laŋ adido. 52Keŋte ba som e te ba moo kenyaŋee dinaa bese kɔŋ Gyerusalɛm donɔɔ man, 53te debaŋ kamasɛ na bee gyu ke kyaa Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa keŋ man lese Wurubuarɛ yele.