Tɔne keŋ bɔɔ ŋmarase yelee Hiburutena nɛ
1Wurubuarɛ keta ɔ bu dɔɔ kolosi fa balaŋ
1Gyaŋgba gyaŋgba keŋ na, Wurubuarɛ tɛɛwɔ wa akpeŋkpeŋgyɔɔra dɔɔ kolosi agbaatee agbaatee fa de naanaɔ lee gbɛɛneŋ kpookpoo man. 2Mɔna debaŋ kei man keŋ tɛɛle kei ne gyu kɔ ɔto nɛ, ɔ tɛe ɔ bu Yesu dɔɔ kolosi fa daa. Ɔ bu ŋonaŋ dɔɔ te ɔ tɛɛwɔ yɛɛ tɛɛle kei pou. Ŋon te Wurubuarɛ lesewɔ see nyi tɛɛle kei dɔɔ abɔɔ pou dee doo ɔ tɛɛ. 3Ɔ bu ŋonaŋ dɔɔ te ŋon Wurubuarɛ tɛɛwɔ lese ɔ gyoorobiiri wola, te ɔ bu ŋonaŋ mɔ lesena Wurubuarɛ dinɔɔ gbagba keŋ wola. Ɔ bu kei nɔɔwoya ŋan ŋe dana doŋ nɛ, te ɔ moowɔ ɔ dana tɛɛle kei pou. Ɔ ka yeŋ lɛɛ denibalaŋ lee ba dukum man wɔle na, te ɔ gyuuwɔ ke kyaa adido ɔ kya Wurubuarɛ dekpatakpere ŋon dunoluŋ dɔɔ. 4Lee mena dɔɔ Wurubuarɛ bu kei kela Wurubuarɛ kpilala pou, te yele keŋ mɔ Wurubuarɛ be fa e nɛ kela Wurubuarɛ kpilala baŋ wui. 5Nawolo nyi Wurubuarɛ nombia aŋmaraseŋ see man nɛ, Wurubuarɛ te yako ta ɔ kpilala baŋ man ŋolo see nyi,
“N yɛɛ me bu e,
te gyɛŋ maŋ yɛna n kya ya.”
Mena mɔ te ɔ te yako ta be man ŋolo see nyi,
“Me ta bese n kya,
te nyaŋ mɔ n ta bese me bu ya.”
6Mɔna debaŋ keŋ Wurubuarɛ ne gyae waa kpila ɔ bu kegyia nyi waa kɔŋ tɛɛle kei dɔɔ nɛ ɔ yakowɔ nyiaa,
“Kaboena nyi Wurubuarɛ kpilala pou baa som e.”
7Te nnɛ te Wurubuarɛ kolosiwɔ lee ɔ kpilala baŋ wose man. Ɔ yakowɔ nyiaa,
“Maa yela me kpilala ke yɛɛ ŋgba feliŋ nɛ,
na maa yela me tewulɛɛ ke yɛɛ ŋgba boalaŋ nɛ.”
8Mɔna Wurubuarɛ yakowɔ lee ɔ bu ŋon wose man nyiaa,
“Wurubuarɛ, n ke di gyoori kekpaakekpaa,
te nyaŋ ke di ke ke gbɛɛ dɔɔ.
9N ne gyae nombia ŋan ŋe doo na ŋe gbɛɛ,
te n ne kɔla nombiakumɛɛ.
Mena dɔɔ maŋ n Wurubuarɛ ŋon
ta lese neŋ yele kela n tebia pou,
te me yela n dii gyoŋ mɔ kela wɔ.”
10Wurubuarɛ besewɔ yako nyiaa,
“De Gbeŋgyoo,
lee kewalaŋ keŋ na nyaŋ see na tɛɛle kei mokɔɔ,
te nyaŋ yɛɛna abɔɔ ŋan pou ŋe kyaa adido nɛ.
11Adido na ateta pou gyae kaa ŋaalaa,
mɔna nyaŋ dɔɔ nyaŋ ke kyaa kekpaakekpaa.
Ŋe popou gyae kaa lɔɔree ŋgba kanyaŋ nɛ.
12Nyaŋ ke bɔ adido na ateta ŋgba kanyaŋ nɛ
na n ke kyɛɛkee ŋa.
Mɔna nyaŋ dɔɔ n kedoobii te n doo,
te nyaŋ ke kyaa kekpaakekpaa.”
13Nombii keŋ Wurubuarɛ ba bese yako ɔ bu ŋon yɛna nyi,
“Kɔŋ kaa kyaa me dunoluŋ dɔɔ,
kelii debaŋ keŋ maa yoo di n kɔlala pou dɔɔ.”
Kpilala baŋ man woŋti te Wurubuarɛ yako e mena nombii kei see?
14N kɛɛ na kpilala baŋ dɔɔ, be yɛɛ Wurubuarɛ tewulɛɛwɔ te be dɔŋ bo feliŋ man. Wurubuarɛ ne kpilii wɔ bo nyi be kaa kyɔ balaŋ baŋ ŋon Wurubuarɛ waa lɛɛ ba nyee wee daale nɛ.
2Nyeekelɛɛ dinaa
1Lee mena dɔɔ kaboena nyi dɛɛ kyaŋ nombia ŋan dɔɔ nyii nɛ man nideli na dɔɔ nyiŋ yo gbɛɛ ya. 2Nawolo nyi nombia ŋan Wurubuarɛ be tɛɛ ɔ kpilala dɔɔ kolosi nɛ doo na ŋe gbɛɛ. Mena dɔɔ debaŋ kamasɛ keŋ balaŋ be yɛɛ deŋele doŋ te be te di ɔ nombia ŋan dɔɔ ya na, ɔ wɔŋa ba deŋele ŋgba mena keŋ kaboena nɛ. 3Akpaa nnɛ te doo na, kenaŋ na nyi de bɛɛ nyeekelɛɛ dinaa kei nombia ŋan Wurubuarɛ be fa daa debaŋ kei na, sena te dɛɛ yɛɛ na dɛɛ tale lee deŋele kewɔŋ keŋ waa wɔŋ daa nɛ man? De Gbeŋgyoo Yesu gbagba taŋgbɛɛ la yako nyeekelɛɛ nombia kɛŋa fa balaŋ. Kenaŋ wɔle na balaŋ baŋ bɔɔ taŋgbɛɛ nyii ŋa nɛ, mɔ dii nombia kɛŋa adansɛɛ fa daa nyi ŋe yɛɛ ampaŋ. 4Wurubuarɛ gbagba mɔ lesewɔ wola nyi nombia ŋan bɔɔ kolosi nɛ doo na ŋe gbɛɛ. Nawolo nyi ɔ faa wɔ doŋ te be yɛɛ gyakoloŋ nombia na nombia dinaana, te ɔ moo ɔ feliŋ ŋon abɔɔ ŋan ɔ na mo boele balaŋ nɛ boele wɔ ɔ kegyaebii man.
Walaŋ ŋon dee sila na dee nyiŋ nyeekelɛɛ
5Tɛɛle wɔle keŋ gyae ke kɔŋ wee daale te dee kolosi ka wose man nombia nɛ, Wurubuarɛ te yako nyi waa mo ke do ɔ kpilala baŋ nyiŋmaa man bo ya. 6Gyoo Defidi yakowɔ Wurubuarɛ nombia aŋmaraseŋ see ŋan man yenaŋ daale nyiaa,
“Deniwalaŋ yɛna amɔte te n na gyueŋ ɔ dɔɔ,
yaa tɔnɔɔ woŋti doo la deniwalaŋ bu man
te n ne kɛɛ ɔ dɔɔ mena?
7N ke yɛɛ deniwalaŋ na,
n yɔkɔse e te n yela n kpilala baŋ kela e debaŋ kyomii daale,
kenaŋ wɔle te n kaa faa e gyoorobiiri na obuo,
8te n moo kpene kamasɛ do ɔ tɛɛ.”
Kei na wolo baa nyi Wurubuarɛ moo kpene kamasɛ do ɔ tɛɛ keŋ ɔ te kaase kolo ya. Mɔna debaŋ kei man nɛ, de bɛɛ naa nyi abɔɔ ŋan pou doo ɔ tɛɛ ya. 9Mɔna da te naa nyi Yesu ŋon Wurubuarɛ be yɔkɔse e kyomii kela ɔ kpilala baŋ debaŋ kyomii nɛ, nɛnɛɛ dɔɔ Wurubuarɛ ta mo gyoorobiiri na obuo fa e nawolo nyi ɔ naa diyem te ɔ yeŋawɔ. Wurubuarɛ bɛrɛɛ keŋ ɔ na mo boele balaŋ nɛ dɔɔ, te Yesu lɛɛ walaŋ kamasɛ yeŋ yeŋ. 10Wurubuarɛ yɛɛna kpene kamasɛ te ɔ moo ɔ doŋ ɔ dana ŋa na ŋe gbɛɛ. Mena dɔɔ ke yɛɛ kpene keŋ doo na ke gbɛɛ nyi waa yela ɔ bia burum ke kɔŋ ɔ gyaŋ na baŋ mɔ kaa di gyoori kpu na e. Lee mena dɔɔ te ɔ yela Yesu Kristo nyeelɛɛre ŋon baa ta ɔ dɔɔ nyiŋ nyeekelɛɛ nɛ, nyiŋa daseŋae keŋ kaboena nɛ ŋon Wurubuarɛ siaman te ɔ naa diyem yeŋ. Kei nawolo baa nyi Yesu dɔɔ te baa ta, na baa nyiŋ nyeekelɛɛ. 11Yesu ne gberaa na ayimɛɛ lee walaŋ wose man na ɔ gbɛɛneŋ ka tenee Wurubuarɛ siaman. Walaŋ ŋon ɔ ne gberaa ayimɛɛ lee balaŋ wose man, na balaŋ baŋ bɔɔ gberaa ayimɛɛ lee ba wose man nɛ, be popou be kya yɛɛ dokoloŋ. Mena dɔɔ desɛŋ be dana e nyi waa baake wɔ nyi ɔ loŋtona ya. 12Yesu yako Wurubuarɛ nyiaa,
“Maa lese n nombia ŋan n be yɛɛ nɛ wola ma loŋtona.
Botɔɔ keŋ balaŋ de gyaŋee nyi baa som neŋ na,
maa kɛlɛɛ neŋ be siaman.”
13Ɔ besewɔ yako nyiaa,
“Maa mo me loo pou gyakaa n dɔɔ.”
Te ɔ besewɔ yako bela nyiaa,
“Kɛɛ, daa na balaŋ baŋ n ba mo wɔ do me nyiŋmaa man nɛ yaa”
14Balaŋ baŋ Yesu be baake wɔ nyi ɔ loŋtona nɛ be yɛɛ denibalaŋwɔ keŋ be dana wosenaane na fatabo. Mena dɔɔ te Yesu mɔ kaa bese deniwalaŋ ŋgba baŋ nɛ, na waa ta ɔ yeŋ keŋ dɔɔ di ɔbɔnsam ŋon ɔ dana doŋ yeŋ dɔɔ nɛ dɔɔ. 15Ɔ yɛe mena na waa nyiŋ lɛɛ balaŋ baŋ bee yee yeŋ, te debaŋ kamasɛ na ba agyueŋ pou gyakaa bo yeŋ dɔɔ nɛ nyee. 16Kei nawolo baa nyi na Wurubuarɛ kpilala te Yesu kɔŋawɔ ɔ kaa kyɔ ya, mɔna ɔ kɔŋae ɔ kaa kyɔ Aberaham duuluŋ man balaŋ. 17Lee kei dɔɔ te ɔ bese deniwalaŋ ŋgba ɔ loŋtona nɛ gbɛɛ kamasɛ man, na waa nyiŋ bese Wurubuarɛ sae kegyia ŋon ɔ ne wii balaŋ waraŋase, te ɔ ne di anokoare Wurubuarɛ ɔsom keŋ man. Na waa nyiŋ yeŋ pataa denibalaŋ na Wurubuarɛ nsana. 18Ɔbɔnsam kɛɛse ŋon gbagba kɛɛ te ɔ naa diyem nideli, mena dɔɔ waa tale kyɔ balaŋ baŋ pou ɔbɔnsam ne kɛɛse wɔ kɛɛ nɛ.
3Yesu kela na Mosesi
1Lee mena dɔɔ ɛmɛɛ me tebia Kristotena baŋ mɔ ɛ be lɛɛ Wurubuarɛ di nɛ, ɛ mo ya agyueŋ pou gyakaa Yesu dɔɔ. Ŋon yɛna Wurubuarɛ kpilale na Wurubuarɛ sae kegyia ŋon dɔɔ lɛɛ e di nɛ. 2Ɔ moo ɔ konɔɔ pou fa Wurubuarɛ ŋon ɔ ba lese e nɛ, ŋgba mena keŋ Mosesi mɔ ba mo ɔ konɔɔ pou fa Wurubuarɛ ŋon ɔ ba lese e nyi ɔ kaa kɛɛ ɔ balaŋ dɔɔ nɛ. 3Da gyeŋ nyi walaŋ de baŋ deni na, ŋon ne nyiŋa na yele kela deni keŋ ɔ be bam nɛ. Mena mɔ te Yesu dana yele kela Mosesi. 4Walaŋ ne baŋa na deni, mɔna Wurubuarɛ yɛɛna walaŋ na kpene kamasɛ. 5Mosesi moo ɔ konɔɔ pou yɛɛ tom Wurubuarɛ balaŋ man ŋgba Wurubuarɛ tobaale nɛ, te ɔ taŋgbɛɛwɔ kolosi nombia ŋan Wurubuarɛ waa kaa kolosi wee daale nɛ. 6Mɔna Kristo dɔɔ ŋon yɛɛ Wurubuarɛ bu e, te ɔ lese ɔ konɔɔ pou kɛɛ Wurubuarɛ balaŋ dɔɔ. Mena dɔɔ akpaa de nyiŋ konɔɔ te da mo de sia gyakaa abɔɔ ŋan ɔ be yako see nyi waa fa daa nɛ dɔɔ na, keŋ ne gyae la ke yela dɛɛ tale bese ɔ balaŋ.
Ɛ na yɛɛ deŋele doŋ ya
7Lee mena dɔɔ Wurubuarɛ feliŋ ŋon yakowɔ nyiaa,
“Gyɛŋ kei akpaa nyaŋ ŋon n nyii Wurubuarɛ nombia ŋan na,
8na yɛɛ deŋele doŋ ŋgba mena keŋ
ɛ naanaɔ be yɛɛ te bɔɔ koro seŋ tia
Wurubuarɛ depampaa dinaa keŋ man,
te bɔɔ teese ɔ nɔɔman nɛ ya.
9Ɛ naanaɔ naa kpene keŋ Wurubuarɛ be yɛɛ
kulutooneŋ sɔŋola ŋan man,
mɔ kenaŋ wɔle na ba teese ɔ nɔɔman kɛɛse e kɛɛ.
10Mena dɔɔ Wurubuarɛ gyeŋa baŋ
ɔ balaŋ benaŋ dɔɔ te ɔ yakowɔ nyiaa,
‘Debaŋ kamasɛ na bɛɛ yo gbɛɛ
nawolo nyi bɔɔ ne sila me nɔɔwoya ya.’
11Keŋte ma gyeŋa baŋ kaŋ ntam nyiaa,
‘Bɔɔ gyae baa nyiŋ gbɛɛ gyoo
botɔɔ keŋ mɔɔ desina see wɔ nyi
be kaa kyaa na baa fɛɛfo nɛ korakora ya.’ ”
12Mena dɔɔ me tebia, ɛ kɛɛ nideli nyi ɛ man ŋolo be nyiŋ agyueŋ kum na waa lɛɛ aŋmaareŋ na waa lee Wurubuarɛ ŋon ɔ kyaa kekpaakekpaa nɛ wɔle ya. 13Mena dɔɔ ɛ nyiŋaa ɛ kyaa na ɛ sia nɛ, ɛ kolosi do dɔŋa kakyeŋ wee na wee. Na nombiakumɛɛ ba beo ɛ man ŋolo na waa yɛɛ deŋele doŋ ya. 14Akpaa de kyaŋ da kelɛɛdi keŋ dɔɔ taŋgbɛɛ lɛɛ Kristo di nɛ man keŋkeŋ kelii da yeŋ wee na, na daa na Kristo yɛɛ dokoloŋ baa. 15Wurubuarɛ nombia aŋmaraseŋ see ŋan yakowɔ nyiaa,
“Gyɛŋ akpaa nyaŋ ŋon n nyii Wurubuarɛ nombia ŋan na,
na yɛɛ deŋele doŋ
ŋgba mena keŋ ɛ naanaɔ be yɛɛ deŋele doŋ
tia Wurubuarɛ nɛ ya.”
16Balaŋ bomɔ nyiina Wurubuarɛ nombia ŋan te ba korowɔ seŋ tia e? Na baŋ yɛna balaŋ baŋ Mosesi be tɛɛ be siaman mo wɔ lee Igyipite tɛɛle man nɛ yee? 17Balaŋ bomɔ te Wurubuarɛ gyeŋa baŋ do kulutooneŋ sɔŋola ŋan man? Na baŋ yɛna balaŋ baŋ bɔɔ yɛɛ nombiakumɛɛ, te ɔ be yeli bɔɔ yekee depampaa dinaa keŋ man nɛ yee? 18Balaŋ bomɔ te Wurubuarɛ gyeŋa baŋ kaŋ ntam do nyi bɔɔ gyae baa gyoo botɔɔ keŋ ɔ be desina see wɔ nyi be kaa fɛɛfo nɛ ya? Na baŋ yɛna balaŋ baŋ bɔɔ yɛɛ deŋele doŋ te ba te lɛɛ e di nɛ yee? 19Mena dɔɔ da te naa nyi keŋ ba te lɛɛ Wurubuarɛ di dɔɔ ya, te ba te tale ka gyoo botɔɔ keŋ ɔ be desina see wɔ nyi be kaa kyaa fɛɛfo nɛ ya.
41Wurubuarɛ keyako see keŋ ɔ be yako nyi ɔ te desina defɛɛfoe daale see fa ɔ balaŋ nɛ, ke sɛɛ ka seŋɛɛ mena. Mena dɔɔ ɛ yela dɛɛ kɛɛ nideli keŋ de man ŋolo be yɛɛ kolo kum daale, na ka ke tɔ e gbɛɛ keŋ ɔ be nyiŋ gyoo botɔɔ ya. 2Nawolo nyi nombia kpaakpaa ŋan bɔɔ kolosi fa de naanaɔ nɛ, ŋan ke te be kolosiwɔ fa daa mɔ. Mɔna nombia ŋan bɔɔ nyii nɛ te yɛɛ tɔnɔɔ fa wɔ ya, nawolo nyi ba te lɛɛ ŋa di ya. 3Mena dɔɔ daa baŋ dɔɔ lɛɛ ɔ nombia ŋan di nɛ, daa daageŋ ne gyae la dee nyiŋ gbɛɛ gyoo botɔɔ keŋ ɔ be desina see ɔ balaŋ nyi be kaa kyaa fɛɛfo nɛ. Nawolo nyi Wurubuarɛ yakowɔ nyiaa,
“Me ta mo baŋ kaŋ ntam nyi,
‘Bɔɔ gyae baa gyoo botɔɔ keŋ
mɔɔ desina see me balaŋ nyi be kaa
kyaa fɛɛfo nɛ korakora ya.’ ”
Mɔna da gyeŋ nyi Wurubuarɛ wulaa bake ɔ nombia see leenaŋ debaŋ keŋ ɔ be yɛɛ kpene kamasɛ taŋ nɛ. 4Wurubuarɛ nombia aŋmaraseŋ see ŋan yakowɔ yenaŋ daale lee wee nyetoorote keŋ man nyiaa,
“Weeya looro te Wurubuarɛ moowɔ yɛɛ kpene kamasɛ,
te ɔ fɛɛfowɔ wee nyetoorote keŋ man.”
5Wurubuarɛ besewɔ yako lee kefɛɛfo kei wose man bela nyiaa,
“Bɔɔ gyae baa gyoo botɔɔ keŋ mɔɔ desina
see me balaŋ nyi be kaa kyaa fɛɛfo nɛ ya.”
6Balaŋ baŋ bɔɔ taŋgbɛɛ nyii Wurubuarɛ kefɛɛfo kei wose man nombia nɛ, lee ba deŋele doŋ dɔɔ Wurubuarɛ te fa wɔ gbɛɛ na baa gyoo botɔɔ keŋ ɔ be desina see wɔ nyi be kaa kyaa fɛɛfo nɛ ya. Kei nawolo baa nyi balaŋ wɔlɛɛ baale te Wurubuarɛ waa fa gbɛɛ na baa gyoo botɔɔ ke kyaa fɛɛfo. 7Mena dɔɔ Wurubuarɛ ta bese see wee daale keŋ ɔ ne baake ke nyi “Gyɛŋ,” na ke yela balaŋ ke nyiŋ gbɛɛ gyoo ɔ defɛɛfoe keŋ man. Kulutooneŋ burum ŋaale wɔle nɛ, ɔ tɛɛwɔ gyoo Defidi dɔɔ bese kolosi lee wee kenaŋ wose man, ŋgba mena keŋ bɔɔ wulaa kolosi ka wose man nombia tɔne kei man nɛ nyiaa,
“Gyɛŋ akpaa nyaŋ ŋon n nyii Wurubuarɛ nombia ŋan na,
na yɛɛ deŋele doŋ ya.”
8Debaŋ keŋ de naana Gyosua be tɛɛ Iseraetena siaman nɛ, ɔ te tale yela baa nyiŋ mena kefɛɛfo kei ya. Nyi ŋon talewɔ yela baa nyiŋ mena kefɛɛfo kei nɛ, nafɔ Wurubuarɛ be gyae waa kolosi kefɛɛfowee wɔle daale wose man nombia bela ya. 9Kei nawolo baa nyi wee daale kyaa keŋ Wurubuarɛ balaŋ baa fɛɛfo ŋgba mena keŋ Wurubuarɛ be fɛɛfo wee nyetoorote keŋ man nɛ. 10Walaŋ kamasɛ ŋon Wurubuarɛ waa yela waa gyoo ɔ defɛɛfoe keŋ man nɛ, nyi ɔtenate de yɛɛ ɔ tom taŋ na waa fɛɛfo ŋgba mena keŋ Wurubuarɛ mɔ be yɛɛ ɔ tom taŋ te ɔ be fɛɛfo nɛ. 11Gyaŋgba gyaŋgba balaŋ baŋ yɛɛ deŋele doŋ, mena dɔɔ be te nyiŋ gbɛɛ gyoo Wurubuarɛ defɛɛfoe keŋ man ya. Lee mena dɔɔ ɛ na yeli daa mɔ ke yɛɛ deŋele doŋ na dɛɛ yo gbɛɛ ya. Mɔna ɛ yela dɛɛ yɛɛ kakyeŋ na dɛɛ yɛɛ Wurubuarɛ kegyaebii, na dee nyiŋ gbɛɛ gyoo ɔ defɛɛfoe keŋ man.
12Wurubuarɛ nombii keŋ nɔɔ dana boalaŋ te kɛɛ fa nyeedoŋ kekpaa. Ke yɛɛ ŋgba sila sia na wɔlete nɛ, te ke dana beeleŋ kela sila sia na wɔlete kamasɛ. Kɛɛ tale kara gyoo deniwalaŋ yenaŋ kamasɛ, lese deniwalaŋ dinɔɔ na ɔ nyeeman na ɔ konɔɔ man nombia pou debɔɔ. 13Abɔɔ ŋan pou Wurubuarɛ be yɛɛ nɛ, ŋe man dokoloŋ be kyaa keŋ ka weesɛɛ ɔ siaman ya. Kpene kamasɛ doo ɔ siaman peŋteŋpereiŋ. Ŋon Wurubuarɛ siaman te de popou dɛɛ kaa seŋ tɔlɛɛ de nɔɔwoya wee daale.
Yesu yɛna de Wurubuarɛ sae kegyia
14Mena dɔɔ ɛ yela dɛɛ kyaŋ da kelɛɛdi keŋ de dana nɛ man keŋkeŋ. Nawolo nyi de dana Wurubuarɛ sae kegyia kpaakpaate ŋolo. Ŋon yɛna Yesu, Wurubuarɛ bu ŋon ɔ be lam Wurubuarɛ gyaŋ adido nɛ. 15Wurubuarɛ sae kegyia ŋon de dana nɛ, ɔ yɛɛ walaŋ ŋon ɔ ne wii daa te ɔ ne yeli dɛɛ tale yɛɛ abɔɔ ŋan kaboena nyi dɛɛ yɛɛ te dɔɔ ne tale yɛɛ ya nɛ. Nawolo nyi ɔbɔnsam kɛɛse e kɛɛ lee gbɛɛ kamasɛ man ŋgba daa nɛ, mɔna ŋon dɔɔ ɔ te yɛɛ dukum ya. 16Mena dɔɔ ɛ na yeli dee yee Wurubuarɛ gyaŋ kegyu ya. Nawolo nyi da gyeŋ nyi waa wii de waraŋase na waa mo ɔ bɛrɛɛ boele daa, na waa kyɔ daa debaŋ kamasɛ keŋ da wose de kyaŋ daa na.
51Walaŋ kamasɛ ŋon ba lese e nyi waa yɛɛ Wurubuarɛ sae kegyia na, bɛɛ lese e bo lee ŋon gbagba ɔ balaŋ man na waa seŋ be nawɔɔ man lee be Wurubuarɛ ɔsom man. Na waa lɛɛ ba kedeesa abɔɔ mo gyu ke deesi fa Wurubuarɛ, na Wurubuarɛ ke nyiŋ mo be nombiakumɛɛ kyɛɛ wɔ. 2Ŋon gbagba mɔ yɛɛ deniwalaŋ e te ɔ ne tale yɛɛ kpene keŋ be dei ya, mena dɔɔ ɔ ne nyiŋ konɔɔ fa balaŋ baŋ bɔɔ gyeŋ ya te bɛɛ yɛɛ abɔɔ ŋan be dei ya te ne wɔŋee wɔ lee Wurubuarɛ gbɛɛneŋ man nɛ. 3Mena dɔɔ te kaboena nyi waa taŋgbɛɛ deesi fa Wurubuarɛ lee ŋon gbagba wui nombiakumɛɛ dɔɔ, pɛna waa tale deesi fa ɔ balaŋ baŋ mɔ wui nombiakumɛɛ ŋan bɔɔ yɛɛ nɛ. 4Akpaa Wurubuarɛ te baake ŋolo nyi ɔ kaa yɛɛ ɔ sae kegyia ŋgba mena keŋ ɔ be baake Aarɔn ya nɛ, walaŋ ŋonaŋ gbagba be tale see ɔ wose Wurubuarɛ sae kegyia ya. 5Mena te Kristo mɔ ta see ɔ wose Wurubuarɛ sae kegyia ya. Mɔna Wurubuarɛ lese na e te ɔ yako e nyiaa,
“N yɛɛ me bu e,
gyɛŋ me ta bese n kya.”
6Wurubuarɛ besewɔ yako ɔ nombia aŋmaraseŋ see man yenaŋ daale bela nyiaa,
“N yɛɛ Wurubuarɛ sae e kekpaakekpaa,
ŋgba mena keŋ Mɛkesɛdɛke be di
Wurubuarɛ saere kekpaakekpaa nɛ.”
7Yesu ke kyaa tɛɛle dɔɔ nɛ, ɔ moo yeesa wii lese siasaraŋ fane fa Wurubuarɛ. Nawolo nyi ŋon waageŋ kooŋ ne gyae la waa tale lese e lee yeŋ man. Lee mena keŋ ɔ be yɔkɔse ɔ wose mo obuo fa Wurubuarɛ dɔɔ, Wurubuarɛ nyii ɔ kefane keŋ. 8Keŋ na keŋ Yesu yɛɛ Wurubuarɛ bu e koraŋ na, ɔ naa diyem nideli. Lee ɔ diyem kena kenaŋ man nɛ, ɔ kasee mena keŋ waa nyii ɔ kya dei. 9Yesu ke tei Wurubuarɛ yɛɛ kpene kamasɛ keŋ ɔ be yako e nyi waa yɛɛ taŋ nɛ, keŋ yele la te ɔ kaa bese nyeelɛɛre na waa yela baŋ pou bee nyii ɔ dei nɛ ke nyiŋ nyeekelɛɛ kekpaakekpaa. 10Mena dɔɔ Wurubuarɛ lese e nyi waa yɛɛ ɔ sae kegyia, ŋgba mena keŋ Mɛkesɛdɛke be yɛɛ ɔ sae kegyia nɛ.
Ɛ na bese ɛ wɔle ya
11Nafɔ de dana nombia burum dɛɛ yako lee Mɛkesɛdɛke na Yesu saere kedi kei wose man, mɔna nombia ŋan man kalese dana baŋ nawolo nyi ɛ nombia man kenyii dana doŋ. 12Debaŋ kei nɛ nafɔ kaboena nyi ɛmɛɛ mɔ yaa bese Wurubuarɛ nombia ŋan wolala. Mɔna ɛ sɛɛ ɛ yɛɛ ŋgba bia baŋ be kaboena bo nyi ŋolo waa bese wola wɔ Yesu Kristo ɔsom nombia ŋan kewalaŋ nɛ. Ɛ yɛɛ yaa ŋgba bia baŋ be sɛɛ bɛɛ ŋmase dide nɛ. Ɛ ta bee ta na weenɛɛ doŋ nyiŋan kedi ya. 13Nawolo nyi walaŋ kamasɛ ŋon ɔ sɛɛ ɔ ne ŋmase dide nɛ, na ɔ yɛɛ bu e. Ɔ ta gyeŋa ta kpene keŋ yɛɛ dukum yaa debam ya. 14Mɔna kegyiise ne tale la di weenɛɛ doŋ nyiŋan. Nawolo nyi lee mena keŋ nombia be yala wɔ te bɔɔ gyoo ŋe man nideli te bɔɔ naa dɔɔ, ba gyeŋ kpene keŋ yɛɛ dukum na kpene keŋ yɛɛ debam.
61Lee mena dɔɔ ɛ yela dee tina Kristo ɔsom nombia ŋan dɔɔ kasee kewalaŋ nɛ yela mena, na dɛɛ kasee abɔɔ ŋan ŋe doo de siaman te ŋe gyae ke yela da Kristo kelɛɛdi ke yɛɛ doŋ nɛ. Ta tekaa kaboena nyi dɛɛ bese kasee nombia kewalaŋ ŋan dɔɔ kasee kaalaŋ, ŋgba kekyɛɛkee lee dinɔɔ ŋan be dana tɔnɔɔ ya te ŋɛɛ mo daa gyu yeŋ man, na Wurubuarɛ kelɛɛdi nɛ ya. 2Ɛ na yeli dɛɛ tekaa kasee kolo lee Wurubuarɛ loŋkesɔ, na nyiŋmaa kamo gyakaa balaŋ dɔɔ, na woya kefoŋ lee yeŋ man, na Wurubuarɛ nombia kedi debaŋ ɔtomante keŋ man bela ya. 3Te nyi akpaa Wurubuarɛ de sɛɛ na dee tina mena abɔɔ kɛŋa pou keyɛɛ yela, na dɛɛ bee gyu de siaman.
4-5Nyi Wurubuarɛ da toro walaŋ agyueŋ te ɔtenate da gyeŋ Wurubuarɛ nombia, te Wurubuarɛ da mo ɔ bɛrɛɛ boele e te ɔ mo ɔ feliŋ ŋon do ɔ man te ɔ nyii Wurubuarɛ nombia te ɔ naa nyi ŋe dei te ɔ gyeŋ doŋ keŋ Wurubuarɛ waa kaa lese wola debaŋ ɔtomante keŋ man nɛ, lee kɛŋa pou wɔle te ɔtenate da besena ɔ wɔle tee Wurubuarɛ na, kolo be kyaa keŋ deniwalaŋ waa yɛɛ na kabesena ɔtenate kɔŋ Wurubuarɛ gyaŋ ya. 6Mena dɔɔ nyi akpaa ba lee mena nombia kɛŋa wɔle nɛ, gyae ke yɛɛ doŋ fa wɔ nyi baa tina be nombiakumɛɛ ŋan bɛɛ yɛɛ nɛ yela na baa kɔŋ Wurubuarɛ gyaŋ bela. Be nombia ayɛɛsa ŋenaŋ nawolo baa nyi, na yɛɛ yaa ŋgba ba bese yaa bɛɛ gyɔ Wurubuarɛ bu ŋon baa sakaa ɔpaŋdaŋ dɔɔ fulu e balaŋ man nɛ.
7Tɛɛle keŋ ɔga ne ŋɛɛ woli ke te ne yeli wɔɔfarale ne nyiŋ weenɛɛ kpaakpaa lee ke man nɛ, Wurubuarɛ ne hiraa na ke. 8Mɔna akpaa sɔɔse na ŋalese ne tuu la ke dɔɔ na, na mena tɛɛle kenaŋ be dana tɔnɔɔ ya. Te n te kɛɛ ya na Wurubuarɛ waa tale falaa ke, na waa yela boalaŋ ke kpa ke.
9Me gyoona kpaakpaa, keŋ na de kɛɛ yako kei koraŋ nɛ, da gyeŋ nyi ɛmɛɛ dɔɔ nombia kpaakpaa ŋaale doo ɛ man, keŋ ŋɛɛ kyaa na nyeekelɛɛ nombia ŋan. 10Wurubuarɛ yɛɛ walaŋ ŋon ɔ ne di ɔ nombia ke gbɛɛ dɔɔ. Mena dɔɔ ɔ be gyae waa wolee ɛ tom keŋ ɛ be yɛɛ, na ɛ balaŋ kegyae keŋ ɛ na lese wola e nɛ ya. Nawolo nyi lee ŋon dɔɔ ɛ te kyɔ ɛ tebia Kristotena, te ɛ gyakaa ɛ ne kyɔ wɔ. 11Da kegyaebii yɛna nyi, ɛ man walaŋ kamasɛ waa kyaŋ nombia kpaakpaa kɛŋa man nideli kelii ɔto. Kei gyae ke yela ɛ ka gyeŋ nideli nyi ɛ ke nyiŋ kpene keŋ dɔɔ ɛ loo gyakaa nɛ. 12Dɔɔ ne gyae nyi ɛ man ŋolo waa yɛɛ kebɔŋale Wurubuarɛ ɔsom keŋ man ya. Mɔna dɛɛ gyae bo nyi yaa kasee balaŋ baŋ bɔɔ lɛɛ Wurubuarɛ di te bɔɔ nyiŋ konɔɔ yɛɛ kakyeŋ seŋ ba kelɛɛdi keŋ man kelii ɔto, te Wurubuarɛ be fa wɔ kpene keŋ ɔ be yako see nyi waa fa wɔ nɛ.
Wurubuarɛ nombii ayakoŋ see te kɔŋ mena
13Debaŋ keŋ Wurubuarɛ be yako ɔ nombii see fa de naana Aberaham nɛ, ɔ moo ŋon Wurubuarɛ gbagba yele bo kaŋ ntam. Nawolo nyi na ŋolo be kyaa keŋ ɔ kela ŋon Wurubuarɛ keŋ waa mo walaŋ ŋonaŋ yele kaŋ ntam ya. 14Wurubuarɛ yako de naana Aberaham nyiaa, “Ampaŋ yaa mɛɛ yako neŋ nyi maa hiraa neŋ, na maa yela n duuluŋ man balaŋ ka bo nideli.” 15Mena dɔɔ de naana Aberaham mɔ nyiŋa konɔɔ kyaa daa kpene keŋ Wurubuarɛ be yako see nyi waa fa e nɛ, te ɔ nyiŋmaa kaŋa ke.
16Nyi akpaa ŋolo ne gyae waa kaŋ ntam na, ɔ na mo walaŋ ŋon ɔ kela e nɛ yele bo kaŋ ntam. Ntam kekaŋ kenaŋ na wola la nyi, nombia ŋan ɔtenate be yako nɛ yɛɛ ampaŋ keŋ aŋmaareŋ kelɛɛ be doo ke man ya. 17Keŋ Wurubuarɛ ne gyae nyi balaŋ baŋ baa nyiŋ kpene keŋ ɔ be yako see nyi waa fa wɔ nɛ, ka gyeŋ nideli nyi ɔ be gyae waa kyɛɛkee wa agyueŋ ya dɔɔ nɛ, mena dɔɔ te ɔ kaŋa ntam kpu na nombii keŋ ɔ be yako see nɛ. 18Nombii keŋ Wurubuarɛ be yako see na ntam keŋ ɔ be kam nɛ, ɔ be gyae waa kyɛɛkee nombia ala kɛŋa man daale ya nawolo nyi ɔ bee di dekara ya. Mena dɔɔ nombii kei na do daa baŋ dɔɔ yeu kaa gyoo e nɛ kakyeŋ da kelɛɛdi man, na dɛɛ tale kyaŋ kpene keŋ dɔɔ ɔ be yeli de loo gyakaa nɛ man nideli. 19Da nyeedoŋ pou seŋɛe mena lookegyakaa kei dɔɔ. Keŋ yele la te de nyiŋa gbɛɛ gyoo Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa tɔɔmante keŋ man, botɔɔ keŋ bɔɔ mo kanyaŋ kpase ke keŋ nafɔ gyaŋgba na walaŋ yakaate bee nyiŋ gbɛɛ gyoo botɔɔ ya nɛ. 20Yesu te kaa bese Wurubuarɛ saese pou kegyia kekpaakekpaa, ŋgba mena keŋ Mɛkesɛdɛke be di Wurubuarɛ sae kegyia kekpaakekpaa nɛ. Te ɔ te kyaŋ daa gbɛɛ ka gyoo Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa tɔɔmante keŋ man, na daa mɔ ke sila e.
7Wurubuarɛ sae Mɛkesɛdɛke wose man nombia
1Na Mɛkesɛdɛke kei yɛɛ donɔɔ keŋ bɛɛ baake ke nyi Saalɛm nɛ gyoo e, te ɔ besewɔ ɔ yɛɛ Wurubuarɛ dekpatakpere ŋon sae e. Debaŋ keŋ de naana Aberaham be gyu ke yoo gyooneŋ baale di be dɔɔ bese ɔ ne kɔŋ nɛ, ɔ kaa gyaŋeewɔ na gyoo Mɛkesɛdɛke kei. Botɔɔ te Mɛkesɛdɛke hiraa ŋon de naana Aberaham. 2Keŋte de naana Aberaham kpase abɔɔ ŋan pou ɔ be nyim lee yoo keŋ man nɛ akpeŋ kufu, te ɔ moo dekpeŋ daale fa Mɛkesɛdɛke ŋonaŋ. Mɛkesɛdɛke yele kei asɛɛ yɛna nyi “Gyoo ŋon ɔ gbɛɛneŋ tenɛɛ Wurubuarɛ siaman,” te Saalɛm gyoo mɔ nawolo nyi “Wosefɛɛreŋ gyoo.” 3Ŋolo ba gyeŋ Mɛkesɛdɛke kei ɔ kya yaa ɔ naa yaa ɔ duuluŋ man dalee ya. Ba te yako kolo mɔ lee ɔ kalola yaa ɔ yeŋ wose man ya. Ɔ yɛɛ Wurubuarɛ sae e kekpaakekpaa ŋgba Wurubuarɛ bu ŋon nɛ.
4Ɛmɛɛ gbagba ɛ kɛɛ na, ɛ kena nyi ɔ yɛɛ walaŋ dinaa e te ɔ dana yele mɔ. De naana Aberaham ŋon ɔ dana yele Wurubuarɛ siaman koraŋ nɛ kpase abɔɔ ŋan ɔ be nyim lee yoo man nɛ akpeŋ kufu, te ɔ moo ŋe man dekpeŋ fa Mɛkesɛdɛke ŋonaŋ. 5Mosesi mmaraase ŋan nawolo nyiaa, kaboena nyi Gyudatena baŋ be yɛɛ de naana Aberaham ɔ naanasewɔ nɛ, baa kpala ba abɔɔ ŋan be dana nɛ akpeŋ kufu na baa mo ŋe man dekpeŋ dokoloŋ fa Lewitena baŋ be yɛɛ saesewɔ nɛ. Da gyeŋ nyi Lewitena kɛwɔ mɔ yɛɛ de naana Aberaham ɔ naanasewɔ, mɔna Wurubuarɛ faa Gyudatena mena mmaraase ŋenaŋ nyi baa tɔ mena abɔɔ ŋenaŋ fa baŋ gbagba be tebia Lewitena baŋ. 6Mɛkesɛdɛke kei ta lee Lewi duuluŋ man gba ya, mɔna ɔ talewɔ lɛɛ abɔɔ kekpase kufu man dekpeŋ dokoloŋ kei lee de naana Aberaham ŋon Wurubuarɛ be yako see nyi waa yɛɛ kolo fa e nɛ gyaŋ te ɔ hiraa e. 7Walaŋ kamasɛ taŋ gyeŋ nyi kegyia ne hiraa na kemaasa keŋ aŋmaareŋ be doo ke man ya. 8Lewitena baŋ bɛɛ lɛɛ abɔɔ kekpala kufu man dekpeŋ kei nɛ be yɛɛ balaŋ baŋ bɛɛ yem, mɔna Mɛkesɛdɛke ŋon de naana Aberaham be tɔ abɔɔ kɛŋa fa nɛ dɔɔ, ɔ ta yem ya ŋgba mena keŋ Wurubuarɛ nombia be yako nɛ. 9Dɛɛ tale yako nyi Lewi mɔ tɛɛwɔ de naana Aberaham dɔɔ tɔ abɔɔ kufu man dekpeŋ kei fa Mɛkesɛdɛke. 10Nawolo nyi debaŋ keŋ de naana Aberaham be gyaŋee na Mɛkesɛdɛke nɛ, na be ta lola ta Lewi ya. Debaŋ kenaŋ na ɔ sɛɛ ɔ doo ɔ naana Aberaham teŋa man.
11Debaŋ keŋ Wurubuarɛ be tɛɛ de naana Mosesi dɔɔ mo mmaraase ŋan fa Gyudatena nɛ, ɔ lese balaŋ lee Lewitena man nyi baa di saere. Nyi Lewitena saere tom keŋ bɔɔ yɛɛ nɛ deŋ talewɔ yela balaŋ gbɛɛneŋ ka tenee Wurubuarɛ siaman na, nafɔ bɛɛ tekaa hia nyi Wurubuarɛ waa bese lese sae ŋolo ke kɔŋ ŋgba Mɛkesɛdɛke nɛ ya. Te nɛnɛɛ dɔɔ, Wurubuarɛ te kpila ŋolo nyi ɔ kaa di saere ŋgba Mɛkesɛdɛke nɛ. Mɔna ɔ ta lee Aarɔn ŋon ɔ yɛɛ Lewi baale e nɛ duuluŋ man ya. 12Nyi walaŋ ŋon ɔ te yɛɛ Lewi baale e ya nɛ de kaa di Wurubuarɛ saere na, na kaboena nyi baa kyɛɛkee mmaraa keŋ, nawolo nyi Lewitena baageŋ te kaboena nyi baa di Wurubuarɛ saere. 13Mena nombia kɛŋa dɛɛ yako nɛ, na Yesu Kristo wose man nombia yaa dɛɛ yako nɛ. Nawolo nyi ɔ ta lee Lewi dekpaŋalaŋ man ya te ɔ kaa dii Wurubuarɛ saere. Ɔ lee dekpaŋalaŋ kpoo daale man, te ŋolo mɔ te dii ta Wurubuarɛ saere lee mena dekpaŋalaŋ kenaŋ man see ya. 14De popou gyeŋ nyi de Gbeŋgyoo Yesu lee Gyuda dekpaŋalaŋ man, te de naana Mosesi mɔ te yako kolo lee Gyuda dekpaŋalaŋmantena benaŋ saere kedi wose man ya.
Yesu yɛɛ Wurubuarɛ sae e ŋgba Mɛkesɛdɛke nɛ
15Nɛnɛɛ dɔɔ nombii kei man kenyii be dana baŋ bela ya. Nawolo nyi walaŋ wɔle kpoo kɔŋala kaa di Wurubuarɛ saere ŋgba Mɛkesɛdɛke nɛ. 16Ɔ saere keŋ ɔ be kaa dii nɛ, te yɛɛ tɛɛle kei dɔɔ mmaraase yaa dekpaŋalaŋ keŋ man ɔ ba lee nɛ dɔɔ te ɔ dii ke ya. Mɔna ɔ dii saere kenaŋ bo lee ɔ doŋ keŋ ɔ dana, keŋ yeŋ be tale di ɔ dɔɔ ya nɛ dɔɔ. 17Nawolo nyi Wurubuarɛ nombia aŋmaraseŋ see yakowɔ nyi, Wurubuarɛ yako Kristo nyiaa,
“N yɛɛ Wurubuarɛ sae e kekpaakekpaa,
ŋgba mena keŋ Mɛkesɛdɛke mɔ be di
Wurubuarɛ saere kekpaakekpaa nɛ.”
18Mena dɔɔ lee gbɛɛ daale man na, dɛɛ tale yako nyi Wurubuarɛ ta mo Mosesi mmaraase benɛɛ ŋan see yenaŋ. Nawolo nyi ŋɔɔ dana tɔnɔɔ ya, te ŋɔɔ dana nɔɔdoŋ mɔ ya. 19Mosesi mmaraase ŋan te tale yela de gbɛɛneŋ ka tenee ŋgba mena keŋ Wurubuarɛ ne gyae nɛ ya. Mena dɔɔ Wurubuarɛ te fa daa lookegyakaa kpaakpaate keŋ ka kela bene keŋ. Lee mena dɔɔ nɛnɛɛ dɛɛ tale tuu benaa Wurubuarɛ.
20Wurubuarɛ kaŋa ntam pɛte ɔ see Yesu saere kekpaakekpaa, mɔna saese akaŋ baŋ dɔɔ ɔ bɛɛ kaŋ ntam pɛte bɛɛ see wɔ saere ya. 21Wurubuarɛ nombia aŋmaraseŋ ne yako nyi, pɛ Wurubuarɛ ka see Yesu saere na ɔ kaŋa ntam nyiaa,
“Maŋ Wurubuarɛ te kaŋ ntam
te mɔɔ gyae maa kyɛɛkee ma agyueŋ ya.
‘Nyaŋ ke di me saere kekpaakekpaa.’ ”
22Wurubuarɛ ntam keŋ ɔ be kam nɛ, keŋ yele la te Yesu kaa bese walaŋ ŋon ɔ seŋɛɛ ntam kenaŋ wɔle, na ka wola nyi nɔɔkebakesee wɔle kei dei kela bene keŋ. 23Gyaŋgba keŋ na Wurubuarɛ saese baŋ boe, nawolo nyi yeŋ bee yeli baa yɛɛ be saere tom keŋ kelii ɔto ya. 24Mɔna Yesu dɔɔ ɔ saere kedi keŋ be gyae ka lee ɔ gyaŋ gyu ŋolo gyaŋ ya, nawolo nyi ŋon kyaa kekpaakekpaa. 25Lee mena dɔɔ waa tale lɛɛ balaŋ baŋ pou bɛɛ tɛɛ ɔ dɔɔ kɔŋ Wurubuarɛ gyaŋ nɛ nyee, nawolo nyi ɔ kyaa kekpaakekpaa te ɔ ne fane fa Wurubuarɛ lee be dɔɔ.
26Yesu Kristo yɛna Wurubuarɛ sae kegyia ŋon ɔ ne tale yɛɛ kpene keŋ dɛɛ gyae nɛ fa daa. Nawolo nyi ɔ gbɛɛneŋ tenɛɛ Wurubuarɛ siaman, te nombiikum kamasɛ na ayimɛɛ kamasɛ mɔ be doo ɔ man ya. Wurubuarɛ lese e lee nombiakumɛɛyɛɛra man te ɔ gyinaa e adido kela walaŋ kamasɛ. 27Yesu be doo ŋgba Wurubuarɛ saese kegyiise baŋ bɔɔ kyaa kaalaŋ nɛ ya. Baŋ na wee na wee na kaboena nyi baa deesi gberaa ba wose ayimɛɛ, pɛna be kaa deesi gberaa be balaŋ mɔ wui ayimɛɛ na Wurubuarɛ ka mo be nombiakumɛɛ kyɛɛ wɔ. Mɔna Yesu dɔɔ tekaboena nyi waa yɛɛ mena ya, ɔ kedeesa keŋ yɛɛ dokoloŋ kooŋ. Debaŋ keŋ ɔ ba yem ɔpaŋdaŋ dɔɔ nɛ, te ɔ moo ɔ wose fa ŋgba kedeesa kolo nɛ lee balaŋ nombiakumɛɛ dɔɔ, na Wurubuarɛ ka mo be nombiakumɛɛ kyɛɛ wɔ. 28Balaŋ baŋ bɔɔ tɛɛ Mosesi mmaraase ŋan dɔɔ lese wɔ nyi baa yɛɛ Wurubuarɛ saese kegyiise nɛ, ba te yɛɛ balaŋ baŋ be gbɛɛneŋ tenɛɛ Wurubuarɛ siaman kelii ɔto ya. Mɔna mmaraase ŋan wɔle na Wurubuarɛ kaŋa ntam kpu na nombii keŋ ɔ be yako see nɛ, te ɔ lese ɔ bu Yesu Kristo ŋon dukum kamasɛ be doo ɔ man ya nɛ nyi waa bese ɔ sae kegyia kekpaakekpaa.
8Yesu Kristo yɛna de Wurubuarɛ sae kegyia
1Nombia ŋan dɛɛ yako nɛ pou nyee yɛna nyiaa, de dana Wurubuarɛ sae kegyia ŋon ɔ kyaa Wurubuarɛ dekpatakpere ŋon gyoorogbeli keŋ dunoluŋ dɔɔ. 2Ɔ ne yɛɛ ɔ saere tom keŋ Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa tɔɔmante keŋ man adido botɔɔ. Kei yɛna Wurubuarɛ ɔsom deni gbagba keŋ. Na denibalaŋ baŋa na mena deni kenaŋ ya, mɔna Wurubuarɛ gbagba baŋa na ke.
3Akpaa ba see sae kegyia kamasɛ tɛɛle kei dɔɔ na, ɔ tom yɛna nyi waa mo kedeesa abɔɔ na wonembia baŋ balaŋ ne faa nɛ deesi fa Wurubuarɛ. Mena dɔɔ te kaboena nyi sae kegyia Yesu mɔ, waa nyiŋ kpene keŋ waa mo gyu ke deesi fa Wurubuarɛ. 4Nyi Yesu deŋ kyaa tɛɛle kei dɔɔ nɛ, nafɔ ŋon te nyiŋ gbɛɛ di saere kei ya. Nawolo nyi na be te wulaa lese balaŋ baŋ baa di saere nɛ see, ŋgba mena keŋ Mosesi mmaraase ŋan ba wola wɔ nɛ. 5Tom keŋ bɛɛ yɛɛ Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa keŋ man adido nɛ, keŋ yaa saese baŋ ne kasee yɛɛ Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa keŋ man tɛɛle kei dɔɔ nɛ. Mena mɔ ke te debaŋ keŋ Mosesi ne gyae waa baŋ Wurubuarɛ ɔsom deni keŋ bɔɔ mo kanyaŋ yɛɛ nɛ, Wurubuarɛ faree e nyiaa, “Kɛɛ na n ke yɛɛ kpene kamasɛ nideli, na ke kyaa na keŋ mɔɔ lese wola neŋ bula keŋ dɔɔ nɛ pɛpɛɛpɛ.” 6Yesu saere tom keŋ ɔ be kaa yɛɛ tɛɛle kei dɔɔ nɛ dei kela saese benɛɛ baŋ bɔɔ kyaa kaalaŋ nɛ wui. Mena mɔ te nɔɔkebakesee wɔle keŋ dɔɔ ɔ ba moo, na ke yela balaŋ gbɛɛneŋ ka tenee Wurubuarɛ siaman nɛ dei kela nɔɔkebakesee bene keŋ. Nawolo nyi abɔɔ ŋan ɔ be yako nyi waa ta nɔɔkebakesee wɔle kei dɔɔ yɛɛ nɛ, dei kela abɔɔ ŋan ɔ be yako nyi waa ta nɔɔkebakesee bene keŋ dɔɔ yɛɛ nɛ.
7Nyi nɔɔkebakesee gyaŋgbate keŋ wose man deŋ be dana nombii ya nɛ, nafɔ nɔɔkebakesee wɔle ba tekaa hia bela ya. 8Mɔna Wurubuarɛ naawɔ nyi nɔɔkebakesee bene keŋ te yeli ɔ balaŋ gbɛɛneŋ ka tenee ɔ siaman ŋgba mena keŋ ɔ ne gyae nɛ ya. Mena dɔɔ te ɔ yako ba wose man nombia nyiaa,
“Debaŋ daale ne kɔŋ,
keŋ maa bake nɔɔ wɔle see fa me balaŋ Iseraetena
na Gyuda duuluŋ man balaŋ.
9Kei be gyae ke yɛɛ ŋgba
nɔɔkebakesee keŋ daa na be naanaɔ be bake see,
debaŋ keŋ mɔɔ mo me doŋ lese wɔ lee
Igyipite tɛɛle man nɛ ya.
Nawolo nyi keŋ be te di me nɔɔkebakesee
kenaŋ dɔɔ kelii ɔto dɔɔ ya nɛ,
te ma lese me sia yela wɔ.
10Nɔɔkebakesee wɔle keŋ maa bake na me balaŋ Iseraetena yɛna nyiaa,
‘Maa mo me nombia ŋan do ba agyueŋse man,
na maa ŋmarase ŋa do be konɔɔse man.
Maŋ ne gyae la maa yɛɛ be Wurubuarɛ,
na baŋ mɔ ke yɛɛ me balaŋ.’
11Ŋolo be gyae waa tekaa wola ɔ dɔɔ nombia bela,
yaa ŋolo mɔ ke yako ɔ loŋto nyi
‘Maa wola neŋ Wurubuarɛ gbɛɛneŋ ya!’
Nawolo nyi be popou baa gyeŋ maŋ lee
ba kemaasa dɔɔ kelii be kegyia dɔɔ.
12Maa mo be nombiakumɛɛ pou kyɛɛ wɔ,
keŋ mɔɔ gyae maa tekaa tɔɔse abɔɔ
ŋan bɔɔ yɛɛ tia maŋ nɛ bela ya.”
13Wurubuarɛ ke baake nɔɔkebakesee kei nyi nɔɔkebakesee wɔle nɛ, na ɔ na wolo baa nyi gyaŋgbate keŋ te yɛɛ bene. Te kpene kamasɛ keŋ ka de yɛɛ bene na, kɔɔ doo kolo man bela ya. Nawolo nyi be te nyiŋ kolo wɔle see ke nawɔɔ man.
9Gyudatena ɔsom
1Nɔɔkebakesee gyaŋgbate keŋ man nɛ Wurubuarɛ wola wɔ gbɛɛ keŋ man baa mo som e, na botɔɔ keŋ baa som e tɛɛle kei dɔɔ. 2Be baŋa ɔsom deni dinaa te ba moo kanyaŋ dinaa daale kpase ke man ala. Siamante keŋ man te ba moo kanea na tebulu keŋ dɔɔ bɛɛ mo bodobodo gyakaa fa Wurubuarɛ kedi nɛ see. Botɔɔ te bɛɛ baake nyi Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa siamante. 3Wɔlete keŋ mɔ te bɛɛ baake nyi Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa tɔɔmante. 4Abɔɔ ŋan doo botɔɔ yɛna kedeesa boe keŋ bɔɔ mo kɔba yayam yɛɛ ke te bɛɛ too oliifi ke dɔɔ nɛ, na adakaa keŋ bɔɔ mo kɔba yayam mataa mataa ke pou kilisi nɛ. Adakaa kenaŋ seŋɛɛ la fa nɔɔkebakesee wɔle keŋ. Abɔɔ ŋan doo adakaa kenaŋ man yɛna, kɔba yayam nyefale keŋ weenɛɛ ŋan bɛɛ baake ŋa nyi maana doo ke man nɛ, na Aarɔn gbutu keŋ ba potee nɛ na boya patalapatala ala ŋan bɔɔ ŋmarase mmaraase ŋan Wurubuarɛ ba mo fa Mosesi nɛ gyakaa ŋe dɔɔ nɛ. 5Ba te yɛɛ Wurubuarɛ kpilala bala baŋ bɔɔ fɛlɛɛ be beŋkelɛɛ nɛ gyakaa adakaa keŋ dɔɔ. Kei na wola la nyi Wurubuarɛ kyaa botɔɔ kenaŋ. Bɛɛ baake Wurubuarɛ kpilala benaŋ nyi Kerubimse. Kerubimse baŋ nsana nsana te Wurubuarɛ ne wii balaŋ waraŋase mo be nombiakumɛɛ kyɛɛ wɔ. Kei yɛna kpene keŋ maa tale yako ŋon debaŋ kei, nawolo nyi mɔɔ gyae maa tale lese nombia kɛŋa man pou wola ŋon debokeiman ya.
6Nyi akpaa ba see abɔɔ kɛŋa pou deni keŋ man taŋ nɛ, Wurubuarɛ saese baŋ na gyoo deni siamante keŋ man ke yɛɛ be saere tom wee kamasɛ. 7Mɔna Wurubuarɛ sae kegyia ŋon waageŋ te kaboena nyi waa gyoo Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa tɔɔmante keŋ man. Kulutoo dokoloŋ man na, dokoloŋ kooŋ te ɔ na gyoo ke man. Pɛte waa gyoo ke man mɔ na, kaboena nyi waa nyiŋ wonembu fatabo keŋ waa mo gyoraa ɔ wose na ɔ balaŋ baŋ pou lee be nombiakumɛɛ ŋan be ta gyem ya te bɔɔ yɛɛ nɛ dɔɔ. 8Wurubuarɛ feliŋ ŋon dɔŋ nombia kɛŋa dɔɔ ɔ na wola daa lee abɔɔ kɛŋa man nideli nyiaa, debaŋ keŋ Wurubuarɛ kanyaŋ ɔsom deni dinaa kei nyiŋa ka seŋɛɛ nɛ, na gbɛɛ ta toro ta fa balaŋ yakaa nyibaŋ nyi baa gyoo Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa tɔɔmante keŋ man ya. 9Kei yɛɛ nombia ŋan doo fa daa tɛɛle kei dɔɔ balaŋ, na dɛɛ kasee kolo lee ke man. Nombia kɛŋa na wola daa baa nyi, wonembia na abɔɔ ŋan balaŋ ba mo deesi pataa Wurubuarɛ nɛ, te tale gberaa ba ayimɛɛ na baa gyeŋ be konɔɔse man nyi Wurubuarɛ ta mo be nombiakumɛɛ kyɛɛ wɔ ya. 10Nawolo nyi bɔ ɔsom pou yɛɛ wosenaane man ɔsom ke. Te ba kpene kamasɛ gyakae kedi na kenyɔɔ na wose kefaafo mmaraase dɔɔ, ŋgba mena keŋ ba mmaraase na wolo nɛ. Kɛŋa doowɔ menɛɛ kelii debaŋ keŋ Wurubuarɛ be kaa wola wɔ gbɛɛ wɔle keŋ baa mo som e lee nɔɔkebakesee wɔle keŋ man nɛ.
11Nɛnɛɛ dɔɔ Kristo yɛna de Wurubuarɛ sae kegyia, te ɔ ta mo abɔɔ kpaakpaa kɔŋ ɔsom wɔle keŋ nɛnɛɛ de dana nɛ man. Mena abɔɔ kɛŋa kela abɔɔ ŋan nafɔ ŋe doo ɔsom bene keŋ man nɛ. Te Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa keŋ man ɔ ne yɛɛ ɔ tom nɛ, kela bene keŋ lee gbɛɛ kamasɛ man. Ka te yɛɛ ɔsom deni keŋ denibalaŋ ba mo be nyiŋmaase ma ke ya. Mena dɔɔ ka te yɛɛ tɛɛle kei dɔɔ ɔsom deni ke ya. 12Debaŋ keŋ ɔ ba gyoo Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa tɔɔmante keŋ man nɛ, na asoose na nunkyuese bia fatabo te ɔ moowɔ gyoo botɔɔ ya. Mɔna ŋon gbagba fatabo te ɔ moowɔ gyoo botɔɔ ke deesi karatetee dokoloŋ mo tɔ nombiakumɛɛ kom kekpaakekpaa. Lee mena dɔɔ, te yeli Wurubuarɛ ta mo de nombiakumɛɛ pou kyɛɛ daa kekpaakekpaa. 13Gyaŋgba gyaŋgba keŋ na, nyi akpaa ŋolo da mo ayimɛɛ tina ɔ wose nɛ, bɛɛ mo asoo na nunkyue baale fatabo, na nunkyue bu ŋon bɔɔ too e nɛ tɔŋ ŋmatee ɔtenate mo gberaa wa ayimɛɛ ŋan lee ɔ wose man. 14Nyi akpaa nunkyuese na asoose fatabo ne tale gberaa ayimɛɛ lee balaŋ wose man nɛ, kenaŋ na Kristo fatabo gyae ke tale yɛɛ kela mena na ke kyɛɛkee de dinɔɔ. Nawolo nyi na ayimɛɛ kamasɛ be doo ɔ man ya, te ɔ tɛe Wurubuarɛ feliŋ ŋon ɔ kyaa kekpaakekpaa nɛ doŋ dɔɔ mo ɔ wose deesi fa Wurubuarɛ lee de nombiakumɛɛ dɔɔ. Ɔ fatabo keŋ ne faafo na de nombiakumɛɛ lee de konɔɔse man, na dɛɛ tale som Wurubuarɛ ŋon ɔ kyaa kekpaakekpaa nɛ nideli.
15Lee kei dɔɔ Kristo te kaa bese walaŋ ŋon ɔ doo daa na Wurubuarɛ nsana lee nɔɔkebakesee wɔle keŋ man, na ke yela balaŋ baŋ Wurubuarɛ be baake wɔ nɛ ke nyiŋ kpene keŋ ɔ be yako see nyi waa fa wɔ kekpaakekpaa nɛ. Te lee Kristo yeŋ kei dɔɔ, nombiakumɛɛ ŋan balaŋ be yɛɛ debaŋ keŋ be doo nɔɔkebakesee gyaŋgbate keŋ man nɛ, Wurubuarɛ ta mo ŋe popou kyɛɛ wɔ.
16Nyi akpaa ŋolo de yɛɛ ɔ yeŋ wɔle abɔɔ kekpala tɔne see nɛ, kaboena nyi ɔtenate waa yeŋ pɛna ŋolo ke di wa abɔɔ. Nawolo nyi walaŋ ta yeŋa ta ya na, bɔɔ ne di wa abɔɔ ya. 17Nyi ŋolo da yem na, pɛte ɔ yeŋ wɔle abɔɔ kekpala tɔne keŋ ne yɛɛ tom. Nyi akpaa walaŋ ŋon ɔ be yɛɛ ke nɛ ta yeŋa ta ya na, tɔne kenaŋ bɛɛ yɛɛ tom ya. 18Lee kei dɔɔ te Wurubuarɛ moo fatabo tɔ nɔɔkebakesee gyaŋgbate keŋ nɔɔ. 19Mena dɔɔ te debaŋ keŋ Mosesi be yako balaŋ baŋ pou Wurubuarɛ mmaraase ŋan taŋ nɛ, ɔ moo nunkyuese bia na asoose fatabo mo kyakale na loŋ. Kenaŋ wɔle te ɔ moo wona ŋaale ŋgba kekuŋ nɛ te ɔ kpera daŋ daale tombii, te ɔ moo ŋa bom sɔɔ loŋ na fatabo keŋ man te ɔ moowɔ ŋmatee mmaraa tɔne keŋ na balaŋ baŋ pou mo gyoraa wɔ. 20Keŋte Mosesi yako balaŋ baŋ nyiaa, kei yɛna fatabo keŋ Wurubuarɛ ba mo tɔ nombia ŋan ɛmɛɛ na e be bake see nyi yaa di ŋe dɔɔ nɛ nɔɔ. 21Mena mɔ te Mosesi moo fatabo keŋ ŋmatee Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa keŋ, na ɔsom abɔɔ ŋan pou. 22Ke yɛɛ ampaŋ nyi Mosesi mmaraase ŋan nawolo nyi, fatabo te bɛɛ mo gberaa kpene kamasɛ lese ka ayimɛɛ. Mena dɔɔ nyi akpaa fatabo ta lee ya na, kenaŋ na dukum ka mo kyɛɛ mɔ be kyaa ya.
23Mena dɔɔ kaboena nyi baa mo wonembia deesi, na baa mo gberaa abɔɔ ŋan ŋe kyaa tɛɛle kei dɔɔ te ŋa seŋɛɛ fa adido wui ŋan nɛ. Mɔna adido wui ŋan gbagba dɔɔ, kaboena nyi baa mo kpene keŋ kɛɛ gyoo sibii kela wonembia fatabo nɛ deesi bo mo gyoraa ŋa. 24Nawolo nyi na ɔsom deni dinaa keŋ bɔɔ kasee adido wui keŋ yɛɛ nɛ tɔɔman te Kristo gyoowɔ ya, mɔna ɔ gyoe adido gbagba botɔɔ keŋ Wurubuarɛ kyaa nɛ. Te nɛnɛɛ ɔ seŋɛɛ de nawɔɔ man Wurubuarɛ siaman ɔ na sola e fa daa. 25Kulutoo kamasɛ na, Gyudatena saese kegyia ŋon na mo wonembu fatabo gyu Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa tɔɔmante keŋ man ke deesi. Mɔna Kristo dɔɔ ŋon ta mo ɔ wose gyu botɔɔ ke deesi fa Wurubuarɛ kulutoo na kulutoo ya. 26Nyi Kristo deŋ yɛɛwɔ mena nɛ, nafɔ ŋon naa diyem agbaatee agbaatee mo leenaŋ debaŋ keŋ Wurubuarɛ be yɛɛ tɛɛle kei kewalaŋ nɛ. Mɔna tɛɛle kei kee gyu kɔ ɔto nɛ, ɔ lese ɔ wose wola te ɔ moo ɔ wose deesi karatetee dokoloŋ na waa mo lese de nombiakumɛɛ. 27Doo fa deniwalaŋ kamasɛ nyi yeŋ dokoloŋ te waa yeŋ tɛɛle kei dɔɔ. Lee kenaŋ wɔle na Wurubuarɛ waa di ɔ nombia. 28Mena yeŋ dokoloŋ kenaŋ ke te Kristo mɔ yeŋawɔ mo ɔ wose fa, na waa nyiŋ lese balaŋ burum lee ba dukum man. Yesu waa bese kɔŋ tɛɛle kei dɔɔ bela. Ɔ kɛɛ kɔŋ kei dɔɔ, na ɔ ne kɔŋ bo ɔ kaa lese balaŋ lee be nombiakumɛɛ man ya. Mɔna ɔ ne kɔŋ bo ɔ kaa lɛɛ balaŋ baŋ bɔɔ yɛɛ kakyeŋ be kyaa be daa na e nɛ nyee.
101Mosesi mmaraase ŋan seŋɛɛ bo fa abɔɔ kpaakpaa ŋan dɔŋ wɔle kaa kɔŋ nɛ, ŋa te yɛɛ abɔɔ kpaakpaa ŋenaŋ gbagba ya. Lee kei dɔɔ kedeesase ŋan balaŋ ne deesi kulutoo kamasɛ ŋgba mena keŋ mmaraase ŋan ba wola wɔ nɛ, be gyae ke tale yela walaŋ gbɛɛneŋ ka tenee Wurubuarɛ siaman ya. 2Nyi ba kedeesase ŋenaŋ deŋ talewɔ yela be gbɛɛneŋ deŋ teneewɔ Wurubuarɛ siaman nɛ, nafɔ beŋ wulaa tinaa kedeesase ŋenaŋ yela. Nyi ŋe deŋ talewɔ lɛɛ wɔ nɛ, nafɔ bɔɔ tekaa wɔlɛɛ nyi Wurubuarɛ waa kaa wɔŋ ba deŋele lee be nombiakumɛɛ ŋenaŋ dɔɔ ya. 3Mɔna anokoare keŋ doo nombii kei man yɛna nyiaa, kulutoo kamasɛ na mena kedeesase ŋan bee deesi agbaatee agbaatee nɛ, na bese bo yela bɛɛ tɔɔse be nombiakumɛɛ ŋan bɔɔ yɛɛ kaalaŋ nɛ. 4Nawolo nyi nunkyuese na asoose fatabo, be gyae ke tale faafo dukum lee deniwalaŋ wose man ya.
5-6Lee mena dɔɔ debaŋ keŋ Kristo ne gyae waa kɔŋ tɛɛle kei dɔɔ nɛ, ɔ yako ɔ kya Wurubuarɛ nyiaa,
“Na kedeesa na abɔɔ ŋan bɛɛ mo sola neŋ nɛ na gyoo na n sia ya.
Wonembia katoo kedeesa,
na dukum kasola kedeesa koraŋ bɛɛ gyoo n sia ya.
Mɔna n te desina ma wosenaane na maa mo ke deesi fa neŋ.
7Mena dɔɔ,
‘Me Gbeŋgyoo maŋ yaa.
Me kɔŋae me kaa yɛɛ n kegyaebii,
ŋgba mena keŋ bɔɔ ŋmarase ma wose man
nombia do n nombia aŋmaraseŋ see ŋan man nɛ.’ ”
8Kristo taŋ wulaa yako kaalaŋ nyiaa, “Wurubuarɛ bɛɛ gyae kedeesa na abɔɔ ŋan bɛɛ mo sola e na wonembia katoo kedeesa na dukum kasola kedeesa ya, te ŋe bɛɛ gyoo ɔ sia mɔ ya.” Mɔna kɛŋa pou yɛɛ kpene keŋ Mosesi mmaraase ŋan na wolo nyi baa yɛɛ. 9Botɔɔ te Kristo besewɔ yako nyiaa, “Me Gbeŋgyoo maŋ yaa. Me kɔŋae me kaa yɛɛ n kegyaebii.” Kei nawolo baa nyi Wurubuarɛ te bɛɛ kedeesa gyaŋgbate keŋ, te ɔ moo Kristo wui keŋ ɔ ba mo ɔ wose deesi nɛ kaa see ke nawɔɔ man. 10Wurubuarɛ kegyaebii keŋ Kristo be kɔŋ kaa yɛɛ mo ɔ wose deesi karatetee dokoloŋ kekpaakekpaa nɛ, keŋ lese na da ayimɛɛ desina daa see fa Wurubuarɛ.
11Wee na wee na, Gyudatena saese baŋ gyakaa bee deesi kedeesa dokoloŋ kenaŋ agbaatee agbaatee. Mɔna ŋe bɛɛ tale lese dukum lee deniwalaŋ wose man ya. 12Mɔ Kristo dɔɔ ŋon moo ɔ wose deesi fa Wurubuarɛ karatetee dokoloŋ kekpaakekpaa, na waa mo lese de nombiakumɛɛ. Kenaŋ wɔle na te ɔ ke kyaawɔ Wurubuarɛ dunoluŋ dɔɔ adido. 13Lee mena debaŋ kenaŋ pou nɛ, ɔ sɛɛ ɔ kyaa botɔɔ ɔ ne daa wee keŋ Wurubuarɛ waa mo ɔ kɔlala pou do e ɔ nawɔɔ tɛɛ nɛ. 14Kristo kedeesa keŋ ɔ ba mo ɔ wose deesi fa Wurubuarɛ dɔɔ nɛ, te yeli balaŋ baŋ pou ɔ be baake wɔ te ɔ be desina wɔ see fa ɔ wose nɛ, ta bese balaŋ baŋ ayimɛɛ be doo be man ya nɛ kekpaakekpaa.
15Wurubuarɛ feliŋ ŋon gbagba mɔ ne di adansɛɛ lee mena nombia kɛŋa wose man, ŋgba mena keŋ bɔɔ ŋmarase Wurubuarɛ nombia aŋmaraseŋ see man nɛ nyiaa.
16Wurubuarɛ kpa,
“Nɔɔkebakesee keŋ maŋ ɛ Gbeŋgyoo Wurubuarɛ
na me balaŋ be bake see yɛna nyiaa,
Debaŋ daale de lii na,
maa mo ma mmaraase ŋan do be konɔɔse na ba nyeeya man.”
17Keŋte ɔ besewɔ yako nyiaa,
“Mɔɔ gyae maa tɔɔse be nombiakumɛɛ
na be nombia nkaraŋkaraŋ ŋan bɔɔ yɛɛ nɛ bela ya.”
18Te nyi akpaa Wurubuarɛ ta mo de nombiakumɛɛ kyɛɛ daa na, ta tekaa kaboena nyi dɛɛ bese deesi fa e lee de nombiakumɛɛ dɔɔ bela ya.
Ɛ yela dee tuu benaa Wurubuarɛ
19Me tebia, lee Yesu yeŋ keŋ dɔɔ de te nyiŋ gbɛɛ keŋ dɛɛ tale gyoo Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa tɔɔmante keŋ man yakaa. 20Nɛnɛɛ dɛɛ tale gbaa kanyaŋ keŋ bɔɔ mo kpase deni dinaa keŋ man nɛ. Nawolo nyi Yesu ta mo ɔ wose deesi mo toro gbɛɛ wɔle keŋ na mo daa gyu nyeedoŋ wɔle keŋ man nɛ fa daa. 21Nɛnɛɛ de te nyiŋ Wurubuarɛ sae kegyia dekpatakpere ŋon daa Wurubuarɛ balaŋ pou doo ɔ nyiŋmaa man. 22Mena dɔɔ ɛ yela dɛɛ mo konɔɔ kpaakpaa tuu benaa Wurubuarɛ, na dɛɛ kyaŋ kelɛɛdi keŋ dɔɔ lɛɛdi nɛ man keŋkeŋ. Ɛ yela dɛɛ yɛɛ balaŋ baŋ bɔɔ gberaa be nombiakumɛɛ lee ba wose man keŋ bɔɔ tekaa wɔlɛɛ na ŋa bela ya, na dɛɛ yɛɛ balaŋ baŋ bɔɔ mo Wurubuarɛ loŋ faafo da ayimɛɛ pou leki nɛ. 23Ɛ yela dɛɛ kyaŋ nombia ŋan dɔɔ lɛɛdi te de loo gyakaa ŋe dɔɔ nɛ man keŋkeŋ keŋ dɔɔ lee de wɔle ya. Nawolo nyi Wurubuarɛ de yako nombii see na, ɔ bɛɛ lee ke wɔle ya. Mena dɔɔ abɔɔ ŋan ɔ be yako see nyi waa yɛɛ fa daa nɛ, waa yɛɛ ŋa fa daa. 24Mena dɔɔ ɛ yela dɛɛ gyueŋ mena keŋ dɛɛ do dɔŋa kakyeŋ, na dɛɛ gyae dɔŋa na dɛɛ yɛɛ nombia kpaakpaa fa dɔŋa. 25Ɛ na yeli dee tina kegyaŋee som ŋgba Kristotena nɛ yela, ŋgba mena keŋ baale ba mo ke yɛɛ be dinɔɔ nɛ ya. Mɔna ɛ yela dɛɛ kyaa gyaŋee na dɛɛ do dɔŋa kakyeŋ nideli, tuturu na nɛnɛɛ keŋ dɔɔ naa nyi de Gbeŋgyoo Yesu wee dinaa keŋ ɔ be yako see nyi waa bese kɔŋ na benaa nɛ.
26Akpaa nyi ŋolo gyeŋ nyeedoŋ nombia gbagba ŋan te ɔ bese naa na sia yɛɛ nombiakumɛɛ nɛ, kenaŋ na kedeesa daale be kyaa keŋ ɔtenate waa deesi fa Wurubuarɛ, na Wurubuarɛ ka mo ɔ nombiakumɛɛ kyɛɛ e bela ya. 27Mɔna ɔtenate waa kyaa bo na wɔe kelɔ ɔ ne daa nombia kedi wee, na boalaŋ degyapaa keŋ gyae kaa kpa balaŋ baŋ pou bɔɔ koro seŋ tia Wurubuarɛ nɛ. 28Gyaŋgba gyaŋgba keŋ nɛ, akpaa ŋolo te di Mosesi mmaraase ŋan dɔɔ ya te balaŋ bala yaa batooro de di adansɛɛ tia e nɛ, bɛɛ ko ɔtenate keŋ bɔɔ ne wii ɔ waraŋase ya. 29Akpaa mena te doo nɛ, kenaŋ na deŋele keŋ baa wɔŋ walaŋ ŋon ɔ ta mo Wurubuarɛ bu ŋon nombia ŋan yɛɛ kolo ya nɛ, ka dokoso be kyaa ya. Baa wɔŋ ɔtenate deŋele nideli, nawolo nyi ɔ nombia ayɛɛsa nawolo baa nyiaa Yesu fatabo keŋ ɔ ba mo tɔ nɔɔkebakesee wɔle keŋ nɔɔ, te ɔ ba mo gberaa da ayimɛɛ lee da wose man nɛ be dana tɔnɔɔ fa e ya, te ɔ ta mo Wurubuarɛ feliŋ ŋon ɔ na mo ɔ bɛrɛɛ boele balaŋ mɔ nɛ yɛɛ kolo ya. 30Nawolo nyi da gyeŋ nyi Wurubuarɛ yakowɔ nyiaa, “Maŋ ne gyae la maa tɔ me balaŋ kom lee be nombiakumɛɛ dɔɔ.” Wurubuarɛ nombia aŋmaraseŋ see na bese yako nyiaa, “De Gbeŋgyoo Wurubuarɛ ne gyae la waa di ɔ balaŋ nombia.” 31Ke gyae ke yɛɛ gyakoloŋ, nyi ŋolo ke yala Wurubuarɛ ŋon ɔ kyaa kekpaakekpaa nɛ nyiŋmaa man.
32Ɛ tɔɔse debaŋ keŋ ɛ be taŋgbɛɛ lɛɛ Wurubuarɛ nombia ŋan di kewalaŋ nɛ. Nombia dinaana yala ŋon, mɔna ɛ kyaŋa ɛ wose seŋ keŋkeŋ di ŋe dɔɔ. 33Weeya ŋaale man na bɛɛ tee ŋon, fulu ŋon balaŋ man. Ŋaale man mɔ na, ɛ na sem ɛ tebia baŋ bɛɛ naase wɔ diyem nɛ wɔle, naa diyem ŋgba baŋ mɔ nɛ. 34Ɛ wii ɛ tebia baŋ bɔɔ kyaŋ wɔ tɔ deni nɛ waraŋase. Be lɛo ya abɔɔ koraŋ na ɛ ta ko ɛ wose ya, mɔna ke yɛɛ ŋon gyoŋ bo, nawolo nyi ɛ gyeŋ nyi ɛ dana abɔɔ kpaakpaa ŋan ŋa kela tɛɛle kei dɔɔ abɔɔ, te ŋe doo fa ŋon kekpaakekpaa nɛ.
35Mena dɔɔ ɛ na yeli ɛ wose ke yɔkɔse ŋon Wurubuarɛ ɔsom keŋ man ya. Ɛ kyaŋ nombia ŋan ɛ be lɛɛdi nɛ man keŋkeŋ, nawolo nyi wee daale Wurubuarɛ waa tɔ ŋon kom. 36Kaboena nyi yaa yɛɛ kakyeŋ seŋ keŋkeŋ na ɛ ke nyiŋ tale yɛɛ Wurubuarɛ kegyaebii. Ɛ yɛɛ mena na ɛ ke nyiŋ kpene keŋ ɔ be yako see nyi waa fa ŋon nɛ. 37Nawolo nyi Wurubuarɛ nombia aŋmaraseŋ see ŋan ne yako nyiaa,
“Be gyae ke kyare ya,
walaŋ ŋon kaboena nyi waa kɔŋ nɛ waa kɔŋ.
Ɔ be gyae waa dɔɔ wɔle na kekɔŋ ya.
38Me balaŋ baŋ be gbɛɛneŋ tenɛɛ me siaman nɛ,
lee ba kelɛɛdi dɔɔ te baa nyiŋ nyeedoŋ kyaa.
Mɔna akpaa be man ŋolo ta seŋ ɔ kelɛɛdi man keŋkeŋ ya
te ɔ lee ɔ wɔle na,
ɔ nombia be gyae ka gyoo me sia ya.”
39Daa te yɛɛ balaŋ baŋ bɔɔ lee Wurubuarɛ wɔle, te baŋ na e nsana be tiri kekpaakekpaa nɛ ya. Mɔna daa yɛna balaŋ baŋ dɔɔ lɛɛ Wurubuarɛ di, te ɔ be lɛɛ da nyee nɛ.
11Wurubuarɛ kelɛɛdi
1Woŋ yɛna Wurubuarɛ kelɛɛdi? Keŋ yɛna nyi deniwalaŋ ka gyeŋ ɔ konɔɔ man nideli nyi, abɔɔ ŋan ɔ loo gyakaa ŋe dɔɔ nɛ waa nyiŋ ŋa. Doo nyi ɔ bɛɛ naa mena abɔɔ ŋenaŋ na ɔ sia ya, mɔna ɔ gyeŋ ɔ konɔɔ man nideli nyi mena abɔɔ ŋenaŋ kyaa, te wee daale waa kaa nyiŋ ŋa. 2Mena ke te beneŋtena baŋ mɔ lɛɛ Wurubuarɛ di, te lee ba kelɛɛdi dɔɔ Wurubuarɛ kɛlɛɛ wɔ.
3Lee mena keŋ dɔɔ lɛɛ Wurubuarɛ di dɔɔ te da gyeŋ nyi nɔɔwoya ŋaageŋ te ɔ kolosiwɔ, te abɔɔ ŋan pou ŋe kyaa adido na ateta nɛ kɔŋawɔ. Kei nawolo baa nyi abɔɔ ŋan pou deniwalaŋ bɛɛ naa ŋa ɔ sia ya nɛ, ŋan te Wurubuarɛ moowɔ yɛɛ abɔɔ ŋan dɛɛ naa na de sia nɛ.
4Abɛle kelɛɛ keŋ ɔ be lɛɛ Wurubuarɛ di dɔɔ, abɔɔ ŋan ɔ ba mo deesi fa Wurubuarɛ nɛ gyoo Wurubuarɛ sia kela ɔ kegyia Kani wui. Mena dɔɔ Wurubuarɛ mɔ lɛɛ e do nyi ɔ gbɛɛneŋ tenɛɛ ŋon Wurubuarɛ siaman. Abɛle wulaa yeŋawɔ mɔna ɔ kelɛɛdi nombia ŋan ɔ be yɛɛ nɛ, ŋe sɛɛ ŋe doo fa daa.
5Enɔke mɔ kelɛɛ keŋ ɔ be lɛɛ Wurubuarɛ di dɔɔ te Wurubuarɛ gate e gyu adido na ɔ sia fonɛɛ. Ŋolo te naa e ya nawolo nyi Wurubuarɛ moo e gyu adido. Pɛ Wurubuarɛ ka mo Enɔke gyu adido nɛ, Wurubuarɛ dii adansɛɛ lee ɔ wose man nyi ɔ nombia na gyoo ŋon Wurubuarɛ sia. 6Nyi akpaa ŋolo bɛɛ lɛɛ Wurubuarɛ di ya nɛ, ɔtenate nombia be gyae ka gyoo Wurubuarɛ sia korakora ya. Walaŋ kamasɛ ŋon ɔ ne gyae nyi waa kɔŋ Wurubuarɛ gyaŋ nɛ, kaboena nyi ɔtenate dɛɛ lɛɛ di nyi Wurubuarɛ kyaa, te waa mo abɔɔ kpaakpaa tɔ balaŋ baŋ pou bɛɛ yase be sia kɛo ɔ gbɛɛneŋ man nideli nɛ kom.
7Nowa mɔ kelɛɛ keŋ ɔ be lɛɛ Wurubuarɛ di dɔɔ, debaŋ keŋ Wurubuarɛ be faree e lee kayeyɛɛ dinaa keŋ gyae ke kɔŋ tɛɛle dɔɔ nɛ, doo nyi na ɔ ba gyeŋ kayeyɛɛ kenaŋ dinɔɔ ya, mɔna ɔ lɛɛ Wurubuarɛ di te ɔ yae adakaa dinaa. Keŋte ŋon na ɔ dekpaŋalaŋmantena pou gyoowɔ ke man, te be nyiŋa nyeedoŋ debaŋ keŋ loŋ be waale tɛɛle pou nɛ. Ɔ kelɛɛdi kei te yeli ɔ te bu balaŋ akaŋ baŋ pou fɔɔ nyi be yɛɛ nombiakumɛɛyɛɛrawɔ, keŋ kaboena nyi Wurubuarɛ waa wɔlɛɛ wɔ. Lee Nowa kelɛɛdi kei dɔɔ te Wurubuarɛ lɛɛ e do nyi ɔ gbɛɛneŋ tenɛɛ ɔ siaman.
8Aberaham mɔ kelɛɛ keŋ ɔ be lɛɛ Wurubuarɛ di dɔɔ, debaŋ keŋ Wurubuarɛ be baake e yako e nyi waa koro lee ɔ tɛɛle man, na waa gyu tɛɛle wɔle daale keŋ ɔ be yako see nyi wee daale ke gyae kaa bese ŋon na ɔ duuluŋ man balaŋ pou wui dɔɔ nɛ ɔ nyii Wurubuarɛ dei. Debaŋ kenaŋ na Aberaham ba gyeŋ tɛɛle keŋ Wurubuarɛ ne yako nɛ wose man kolo ya, mɔna ɔ korowɔ tina ɔ donɔɔ yela gyu botɔɔ. 9Lee Aberaham kelɛɛdi dɔɔ ɔ gyuuwɔ kekyaa tɛɛle keŋ Wurubuarɛ be yako see nyi ke gyae kaa bese ɔ wui nɛ dɔɔ ŋgba ŋɔɔle nɛ. Ɔ ke kyaawɔ kanyaŋ denɛɛ man ŋgba mena keŋ ɔ bu Asiki na ɔ naanabii Gyekɔpo mɔ ba ke kyaa nɛ. Wurubuarɛ yakowɔ see fa Asiki na Gyekɔpo mɔ nyi wee daale mena tɛɛle kenaŋ gyae kaa bese be wui, ŋgba mena keŋ ɔ be yako see fa Aberaham nɛ. 10Na Aberaham dɔɔ, ŋon sia gyakaa bo donɔɔ keŋ Wurubuarɛ gbagba ba mo adao lese ke, te ka seŋɛɛ nideli te ke dana doŋ te ke kyaa kekpaakekpaa nɛ dɔɔ.
11Doo nyi na Aberaham te ŋmɛɛ gbaa lolo te ɔ wɛɛle Saara mɔ yɛɛ ɔlamanbo e, mɔna lee kelɛɛ keŋ ɔ be lɛɛ Wurubuarɛ di dɔɔ Wurubuarɛ yela ɔ lola bu. Nawolo nyi debaŋ keŋ Wurubuarɛ be yako see nyi waa fa wɔ bu nɛ, ɔ lɛɛwɔ di nyi Wurubuarɛ waa di ɔ nombia ŋan ɔ be yako see nɛ dɔɔ. 12Lee mena dɔɔ Aberaham ŋon ɔ be ŋmɛɛ gbaa lolo te ɔ loo be gyakaa nyi nafɔ waa tale lola bela ya nɛ, ɔ kaa lola bu te ɔ duuluŋ man balaŋ kaa wukuwɔ ŋgba kyolobiise ŋan ŋe kyaa adido, yaa ɛpo nɔɔman aŋasa nɛ.
13Mena balaŋ kɛwɔ pou te nyiŋ kpene keŋ Wurubuarɛ be yako see nyi waa fa wɔ nɛ ya, mɔna be gyakaa bɛɛ lɛɛ Wurubuarɛ di pɛte ba yekeewɔ. Nawolo nyi lee ba kelɛɛdi dɔɔ yɛɛ yaa ŋgba be wulaa naa abɔɔ ŋan na lem keŋ wee daale baa kaa nyiŋ ŋa nɛ. Mena dɔɔ be nyaŋeewɔ do Wurubuarɛ nɔɔ, te be lɛɛwɔ do nyi be yɛɛ ŋɔɔlawɔ tɛɛle kei dɔɔ. 14Balaŋ baŋ bɔɔ gyuusu be nɔɔ yako mena nombia kɛŋa nɛ, na bɛɛ wolo baa nyi bɛɛ kɛo baŋ gbagba be tɛɛle na baa kyaa ke dɔɔ. 15Kei nawolo baa nyi na be loo be gyakaa tɛɛle keŋ bɔɔ koro tina ke yela nɛ dɔɔ ya. Nawolo nyi, nyi be loo deŋ gyakaa ke dɔɔ nɛ, nafɔ be dana gbɛɛ nyi baa bese gyu botɔɔ. 16Mɔna ba moo be loo bo gyakaa tɛɛle keŋ ke dei kela keŋ bɔɔ koro yela ke nɛ dɔɔ. Mena tɛɛle kenaŋ yɛna Wurubuarɛ gyaŋ adido. Mena dɔɔ be dana Wurubuarɛ desɛŋ nyi mena balaŋ benaŋ baa baake e nyi be Wurubuarɛ ya. Nawolo nyi ɔ te desina tɛɛle kpaakpaa daale see wɔ.
17-18Wurubuarɛ nombia aŋmaraseŋ see ne yako nyiaa, Wurubuarɛ yako Aberaham nyi, “N bu Asiki dɔɔ te maa ta na maa yela n duuluŋ man balaŋ ke wuku.” Mɔna Wurubuarɛ kɛɛse Aberaham kelɛɛdi kɛɛ te ɔ yako e nyi waa mo ɔ bu Asiki ŋonaŋ deesi fa e. Te lee kelɛɛ keŋ Aberaham be lɛɛ Wurubuarɛ di dɔɔ, ɔ desina ɔ wose nyi waa mo ɔ bu Asiki deesi fa Wurubuarɛ. 19Aberaham sɛɛwɔ nyi waa mo ɔ bu Asiki deesi fa Wurubuarɛ, nawolo nyi wa agyueŋ man na ɔ gyeŋ nyi ɔ bu ŋon da yem koraŋ na, Wurubuarɛ waa tale gyuusu e lee yeŋ man. N kɛɛ gba na, na yɛɛ yaa ŋgba ɔ moo e baa deesi fa Wurubuarɛ ampaŋ, te Wurubuarɛ gyuusu e lee yeŋ man nɛ.
20Asiki mɔ kelɛɛ keŋ ɔ be lɛɛ Wurubuarɛ di dɔɔ, te ɔ talewɔ yako ɔ bia Gyekɔpo na Esawu abɔɔ ŋan Wurubuarɛ waa yɛɛ fa wɔ wee daale nɛ.
21Gyekɔpo mɔ kelɛɛ keŋ ɔ be lɛɛ Wurubuarɛ di dɔɔ debaŋ keŋ ɔ yeŋ ba benaa nɛ, ɔ seŋawɔ teeli na ɔ gbutu te ɔ doo Wurubuarɛ nɔɔ, te ɔ sola e nyi waa hiraa ɔ naanasebia Gyosɛfo bia baala bala baŋ.
22Gyosɛfo mɔ kelɛɛ keŋ ɔ be lɛɛ Wurubuarɛ di dɔɔ pɛ waa yeŋ nɛ, ɔ yako ɔ balaŋ Iseraetena nyi wee daale baa kaa lee Igyipite tɛɛle man. Keŋte ɔ wola wɔ mena keŋ baa yɛɛ ɔ ŋɔɔ.
23Mosesi ɔ kya na ɔ naa mɔ kelɛɛ keŋ bɔɔ lɛɛ Wurubuarɛ di dɔɔ be ka lola be bu Mosesi nɛ, be talewɔ weese e deni man gyaalaŋna batooro, keŋ ba te yee Igyipite gyoo mmaraa keŋ ɔ ba see nyi baa koe bia baala baŋ bɔɔ lola wɔ kewalaŋ nɛ ya. Nawolo nyi be naawɔ nyi bu ŋon te yɛɛ walaŋ yakaate e ya.
24Mosesi mɔ kelɛɛ keŋ ɔ be lɛɛ Wurubuarɛ di dɔɔ debaŋ keŋ ɔ ba bee nɛ, ɔ bɛɛwɔ nyi be na tekaa baake e nyi Igyipite gyoo bu alebu ŋon bu bela ya. 25Nawolo nyi ɔ kegyaebii yɛna nyi waa kaa kpu na ɔ tebia Wurubuarɛ balaŋ baŋ na baa naa diyem, kela keŋ waa kyaa gyoo Faaro dɛɛ di gyoŋ weeya akalansɛɛ ŋaale, na waa wɔlɛɛ na dukum man kedoo. 26Ɔ naawɔ nyi akpaa nyeelɛɛre ŋon waa kaa kɔŋ nɛ dɔɔ te ba do e desɛŋ na, dana tɔnɔɔ fa e kela abɔɔ kpaakpaa ŋan pou waa nyiŋ Igyipite tɛɛle man nɛ. Nawolo nyi kpene keŋ dɔɔ ɔ loo gyakaa nɛ, yɛna abɔɔ kpaakpaa ŋan Wurubuarɛ waa kaa fa e wee daale nɛ. 27Lee Mosesi kelɛɛ keŋ ɔ be lɛɛ Wurubuarɛ di dɔɔ, ɔ korowɔ lee Igyipite tɛɛle man keŋ ɔ te yee baŋ keŋ gyoo ŋon waa gyeŋ ɔ dɔɔ nɛ ya. Doo nyi nombia ŋan be tuŋ e gbɛɛnaa man nɛ dana doŋ, mɔna ɔ ta bese ɔ wɔle ya. Nawolo nyi yɛɛ e ŋgba ɔ naa Wurubuarɛ ŋon walaŋ bɛɛ naa e na ɔ sia ya nɛ nyi ɔ kpuɛ na e. 28Mosesi kelɛɛ keŋ ɔ be lɛɛ Wurubuarɛ di dɔɔ te ɔ baŋa ba nyeekelɛɛwee kedi keŋ daŋ, te ɔ yela ba koo wonembu te ba moo ɔ fatabo ŋmatee ba anaanɔɔse dɔɔ. Keŋ dɔɔ bɛɛ yɛɛ mena yɛna nyi, akpaa Wurubuarɛ kpilale ŋon de kɔŋ nyi ɔ kaa koe bia baala gyaŋgba nyibaŋ baŋ Igyipite tɛɛle man nɛ, na waa gbaa Iseraetena wui denɛɛ ŋan tina be bia baala baŋ yela.
29Iseraetena kelɛɛ keŋ bɔɔ lɛɛ Wurubuarɛ di dɔɔ, te be talewɔ ta Ɛpo yayam keŋ man toŋ ŋgba be dɔŋ bo tɛɛle dɔɔ nɛ. Mɔna debaŋ keŋ Igyipitetena mɔ ba gyoo nyi baa toŋ na, te boo keŋ wuuwɔ mo wɔ pou laŋ.
30Iseraetena kelɛɛ keŋ bɔɔ lɛɛ Wurubuarɛ di dɔɔ te be talewɔ ta kilisi Gyeriko donɔɔ weeya nyetooro, te dekyaŋ keŋ bɔɔ maa kilisi donɔɔ keŋ nɛ pou tekeriiwɔ yala.
31Futooli alo ŋolo kyaawɔ Gyeriko donɔɔ kenaŋ man keŋ bɛɛ baake e nyi Rahabo. Rahabo kei kelɛɛ keŋ ɔ be lɛɛ Wurubuarɛ di dɔɔ, debaŋ keŋ Mosesi be kpila tewulɛɛ nyi baa gyu ke kɛɛ Gyeriko donɔɔ keŋ kedoobii nɛ, ɔ lɛɛ tewulɛɛ benaŋ ŋɔɔlale. Mena dɔɔ debaŋ keŋ bɔɔ kaa koe balaŋ baŋ pou bɔɔ yɛɛ deŋele doŋ tia Wurubuarɛ donɔɔ kenaŋ man nɛ, be ta ko ŋon Rahabo ya lee ɔ kelɛɛdi dɔɔ.
32Nafɔ me dana nombia burum maa bese tɔlɛɛ fa ŋon. Mɔna debaŋ be doo fa maŋ na maa yako ŋon kolo lee beneŋtena ŋgba Gidiyɔn na Baraki na Samsen na Gyɛfeta na Defidi na Samuɛle na Wurubuarɛ akpeŋkpeŋgyɔɔra baŋ bɔɔ lɛɛ Wurubuarɛ di nɛ wose man bela ya. 33Lee ba kelɛɛ keŋ bɔɔ lɛɛ Wurubuarɛ di dɔɔ, be man baale talewɔ yoo di gyooneŋ dɔɔ te baale mɔ dii gyoori ke gbɛɛ dɔɔ, te baale mɔ nyiŋa abɔɔ ŋan Wurubuarɛ be yako see nyi waa fa wɔ nɛ. Baale mɔ dii laamantese dɔɔ keŋ ba te tale kyaŋ wɔ tao ya. 34Baŋ mɔ bɔɔ mo wɔ do boalaŋ degyapaa man nɛ leewɔ ke man keŋ ba te nyakee ya, te baale mɔ leewɔ be kɔlala nyiŋmaa man keŋ ba te tale ko wɔ ya. Baŋ mɔ nafɔ bɔɔ dana doŋ ya nɛ nyiŋa doŋ nideli yoo, te be dii be kɔlala pou dɔɔ keŋ ba te tale seŋ be siaman ya. 35Lee ala baale mɔ kelɛɛ keŋ bɔɔ lɛɛ Wurubuarɛ di dɔɔ, Wurubuarɛ gyuusu be balaŋ baŋ bɔɔ yekee nɛ lee yeŋ man fa wɔ.
Be naase be man baale diyem yeŋ yeŋ, mɔna be te tina ba kelɛɛdi yela lee Wurubuarɛ wɔle ya. Nawolo nyi bɛɛ gyae nyi wee daale Wurubuarɛ ke gyuusu wɔ lee yeŋ man, na waa fa wɔ dekyae kpaakpaa keŋ ka kela tɛɛle kei dɔɔ wui. 36Lee baale mɔ kelɛɛ keŋ bɔɔ lɛɛ Wurubuarɛ di dɔɔ be naase wɔ diyem fulu wɔ do wɔ desɛŋ, te ba doo be man baale mɔ agbaraagbaraase mo wɔ ketɔ deni. 37Be fuŋii be man baale boya koe, te be bɛɛse be man baale yaaleŋ ala te ba moo silase koe baale. Namense na asoose tɔna te be man baale moowɔ wu ba wose, te be tɛɛwɔ na diyem te balaŋ kɔla wɔ naase wɔ diyem. 38Tekaboena nyi nafɔ mena balaŋ kɛwɔ baa kyaa tɛɛle kei dɔɔ kpu na nombiakumɛɛyɛɛra ya. Lee ba kelɛɛdi dɔɔ be naa diyem, te be tɛɛwɔ yeyɛɛ depampaa dinaa man na bulase dɔɔ ŋgba balaŋ baŋ yoo be gegi wɔ lee baŋ gbagba be tɛɛle man nɛ, te be tɛɛwɔ dokii boya bɔɔneŋ na tɛɛle bɔɔneŋ man. 39Wurubuarɛ kɛlɛɛ mena balaŋ kɛwɔ pou nideli lee ba kelɛɛ keŋ bɔɔ lɛɛ e di dɔɔ. Mɔna be man ŋolo na ŋolo te nyiŋ kpene keŋ ɔ be yako see nyi waa fa wɔ nɛ ya. 40Nawolo nyi Wurubuarɛ te desina kolo kpaakpaa keŋ ke dei kela gyaŋgbate keŋ nɛ see daa. Te ɔ kegyaebii yɛna nyi daa na wɔ pou de dinɔɔ dɛɛ yɛɛ dinɔɔ keŋ dukum kamasɛ be doo ke man ya.
12Ɛ yela dee sila Yesu Kristo
1Mena balaŋ burum kɛwɔ baŋ bɔɔ lɛɛ Wurubuarɛ di nɛ, ne di adansɛɛ fa daa nyi Wurubuarɛ ne di ɔ nombia dɔɔ. Mena dɔɔ ɛ yela dee tina kpene kamasɛ keŋ ne tɔ daa gbɛɛ lee de Wurubuarɛ ɔsom man, na nombiakumɛɛ ŋan ne bake daa te ne yeli dɛɛ yale da kelɛɛdi man bileŋbileŋ nɛ yela, na dɛɛ yase de sia na dɛɛ kyaŋ dɔ ɔsom keŋ man nideli kelii ɔto ŋgba mena keŋ de Gbeŋgyoo ba wola daa nɛ. 2Lee mena dɔɔ ɛ yela dɛɛ mo de sia gyakaa Yesu waageŋ dɔɔ. Ŋon ne yele la te dɛɛ tale seŋ keŋkeŋ da kelɛɛdi man, nawolo nyi da kelɛɛdi pou gyakae ɔ dɔɔ lee ka kewalaŋ kelii ɔto. Lee gyoŋ keŋ ɔ loo gyakaa ke dɔɔ nɛ dɔɔ, ɔ te yeli ɔpaŋdaŋ dɔɔ yeŋ keŋ ke yɛɛ e desɛŋ ya. Mɔna ɔ nyiŋa konɔɔ seŋ keŋkeŋ yela be gyɔɔ e ɔpaŋdaŋ dɔɔ. Te nɛnɛɛ ɔ kyaa ɔ kya Wurubuarɛ dunoluŋ dɔɔ ɔ gyoori keŋ man. 3Ɛ tɔɔse mena keŋ Yesu be naa diyem nombiakumɛɛyɛɛra baŋ bɔɔ koro seŋ tia e nyiŋmaa man nɛ. Lee kɛŋa pou wɔle na ɔ nyiŋa konɔɔ seŋ keŋkeŋ. Lee mena dɔɔ ɛmɛɛ mɔ ɛ na yeli ɛ wose keyɔkɔse ŋon ya, mɔna ɛ yela kei ka do ŋon kakyeŋ na ɛ ka seŋ keŋkeŋ mena, na ɛ be nyiŋ lee ɔ wɔle ya. 4Nawolo nyi ɛ gyeŋ nyi debaŋ keŋ ɛ ne fiti nyi ɛ ka lese ɛ wose lee dukum man nɛ, ɛ man ŋolo te fiti ta kelii debaŋ keŋ kaboena nyi baa ko e lee ɔ kelɛɛdi dɔɔ ya. 5Yaa ɛ te wolee Wurubuarɛ nombia aŋmaraseŋ see ŋan ne yako mo do ɛ man walaŋ kamasɛ kakyeŋ lee keŋ ɛ yɛɛ ɔ biawɔ dɔɔ nɛ? Wurubuarɛ yakowɔ nyiaa,
“Me bu, nyi akpaa maŋ n Gbeŋgyoo ne desina neŋ nɛ,
see deŋele na n ke tei maŋ nideli.
Akpaa ma lese nombia si neŋ nɛ,
na yeli n wose ke yɔkɔse neŋ na n ka lee me wɔle ya
6Nawolo nyi walaŋ kamasɛ ŋon mɛɛ gyae ɔ nombia na
te mɛɛ desina e.
Mena mɔ te walaŋ kamasɛ ŋon me lɛɛ e do
nyi ɔ yɛɛ me bu e na,
ŋon te mɛɛ wɔŋ ɔ deŋele.”
7Diyem keŋ ɛ ne naa nɛ, ɛ nyiŋ konɔɔ na ɛ ka mo ke nyi Wurubuarɛ ne wɔŋ ɛ deŋele baa. Nawolo nyi ɔ ta mo ŋon yɛɛ ɔ bia. Te biikyaa woŋti kyaa la keŋ ɔ kya bɛɛ wɔŋ ɔ deŋele ya? 8Nyi akpaa Wurubuarɛ te wɔŋ ɛ deŋele ŋgba mena keŋ ɔ ne wɔŋ ɔ bia pou deŋele ya nɛ, na nawolo baa nyi ɛ te yɛɛ ɔ bia gbagbawɔ ya. 9De popou dana kyaɔ tɛɛle kei dɔɔ, keŋ nyi akpaa de yɛɛ kolo na bɛɛ wɔŋ da deŋele te dee bu wɔ. Nyi akpaa mena te doo nɛ, kenaŋ na kaboena nyi dɛɛ yɔkɔse da wose fa de kya Wurubuarɛ ŋon ɔ kyaa adido nɛ, na dee nyiŋ nyeedoŋ kekpaakekpaa. 10De kyaɔ baŋ be kyaa tɛɛle kei dɔɔ nɛ, bɛɛ wɔŋ da deŋele bo baŋ gbagba kegyaebii man weeya akalansɛɛ ŋaale. Mɔna Wurubuarɛ dɔɔ, ŋon ne wɔŋ da deŋele bo lee daa gbagba de deeli dɔɔ na dee nyiŋ nyiŋ ɔ dinɔɔ kpaakpaa keŋ dukum be doo ke man ya nɛ. 11Nyi akpaa be wɔŋ ŋolo deŋele nɛ bɛɛ yɛɛ e gyoŋ ya. Ne takaa e nawolo nyi gbɛɛ keŋ man baa mo e ta nɛ dana doŋ. Mɔna wɔle wɔle nɛ baŋ pou bee nyiŋ konɔɔ di deŋele kewɔŋ keŋ dɔɔ nɛ, be gbɛɛneŋ na tenee Wurubuarɛ siaman te ba wose mɔ ne fɛɛ wɔ ba kekyaabii man.
Ɛ kɛɛ nideli na dukum ba gyoo ɛ man ya
12Mena dɔɔ ɛ na yeli ɛ wose ke yɔkɔse ŋon ya! Ɛ do ɛ wose kakyeŋ na ɛ ka seŋ nideli ɛ kelɛɛdi man. 13Anokoare gbɛɛ keŋ ɛ silana nɛ, ɛ kyaŋ ɛ wose na ɛ ke sila ke nideli kelii ɔto, na ɛ ke tale kyɔ ɛ tebia baŋ ba kelɛɛdi be dana doŋ ya nɛ, na baa tale seŋ keŋkeŋ ba kelɛɛdi man kelii ɔto.
14Ɛ yase ɛ sia na ɛ ke kyaa na walaŋ kamasɛ wosefɛɛreŋ man, na ɛ ke yase ɛ sia mo ɛ wose pou fa Wurubuarɛ keŋ ayimɛɛ kamasɛ be doo ɛ wose man ya. Nawolo nyi akpaa ayimɛɛ doo ŋolo man nɛ, ɔtenate be gyae waa naa de Gbeŋgyoo na ɔ sia wee daale ya. 15Ɛ kɛɛ ɛ wose man nideli keŋ nyi ɛ man ŋolo be yɛɛ kolo na Wurubuarɛ bɛrɛɛ keŋ ke bɔ e ya, te ɛ kɛɛ nideli mɔ nyi walaŋkum ŋolo na doo ɛ man na waa mo nombiikum kaa gyoo ɛ man na ke yela balaŋ burum ka yo gbɛɛ ya. 16Ɛ kɛɛ ɛ wose nideli keŋ nyi ɛ man ŋolo be yɛɛ kafoŋ nombia, yaa waa yɛɛ walaŋ ŋon ɔ bee yee Wurubuarɛ ya ŋgba Esawu ŋon weenɛɛ nyefale dokoloŋ dɔɔ, ɔ ba mo ɔ kegyiiri yɔɔ fa ɔ naabu nɛ ya. 17Kenaŋ wɔle nɛ ɛmɛɛ gbagba gyeŋ nyi nafɔ ɔ gyaewɔ nyi ɔ kya ke hiraa e ŋgba ɔ bu kegyia nɛ mɔna ɔ te nyim ya. Ɔ moo siasaraŋ gyae gbɛɛ keŋ nafɔ waa mo kyɛɛkee ɔ kya agyueŋ na waa hiraa e, mɔna te dee ɔ kya ke kyɛɛkee wa agyueŋ ya.
18Wurubuarɛ gyaŋ yaa ɛ kɔŋawɔ. Mɔna ɛ te kɔŋ ɔ gyaŋ bula keŋ ɛ ke tale tina ke ŋgba mena keŋ Iseraetena be kɔŋ ɔ gyaŋ Sinai bula keŋ teŋa man nɛ ya. Debaŋ keŋ bɔɔ kɔŋ ɔ gyaŋ bula keŋ teŋa man nɛ, be naawɔ nyi boalaŋbii daale ne kpaa te botɔɔ biriwɔ tuum te feliŋ dinaa mɔ gyɔɔwɔ. 19Be nyii kaberɛ kewii botɔɔ na woya ŋaale mɔ. Balaŋ baŋ kenyii woya ŋan nɛ, gyakoloŋ gyoo wɔ te ba solawɔ nyi woya ŋan na tekaa kolosi fa wɔ ya, nawolo nyi nombia ŋan bɔɔ nyii nɛ ŋe yɛɛ nombia dinaana ŋa. 20Nombia ŋenaŋ yɛna nyi, “Nyi wonembu yaa kpene kamasɛ de tina bula keŋ na, baa fuŋii e boya ko.” 21Kpene keŋ be kɔŋ botɔɔ nɛ dana gyakoloŋ nideli. Lee mena dɔɔ te Mosesi gbagba yakowɔ nyiaa, “Gyakoloŋ dana maŋ, te ma wose pou mɔ ta yeŋ maŋ.”
22Mɔna ɛmɛɛ baŋ ɛ be lɛɛ Yesu di nɛ dɔɔ, ɛ te kɔŋ kaa lii bula keŋ bɛɛ baake nyi Siyɔn nɛ tɛɛ. Ɛ te kɔŋ kaa lii Wurubuarɛ ŋon ɔ kyaa kekpaakekpaa nɛ dɛɛ. Botɔɔ yɛna Gyerusalɛm donɔɔ keŋ ke kyaa Wurubuarɛ gyaŋ adido nɛ. Botɔɔ te Wurubuarɛ kpilala baŋ ŋolo na ŋolo be tale kala wɔ ya nɛ gyaŋeewɔ bɛɛ nyaŋee. 23Ɛ te kɔŋ Wurubuarɛ bia gyaŋgbatena baŋ bɔɔ ŋmarase ba yela adido te bɔɔ gyaŋee bɛɛ nyaŋee nɛ gyaŋ. Ɛ te kɔŋ Wurubuarɛ ŋon waa di balaŋ pou nombia nɛ gyaŋ. Ɛ te kɔŋ gyaŋgba balaŋ baŋ Wurubuarɛ be desinawɔ see fa ɔ wose nɛ gyaŋ. 24Nɛnɛɛ dɔɔ Yesu gyaŋ yaa ɛ kɔŋawɔ. Ŋon yɛna walaŋ ŋon Wurubuarɛ be tɛɛ ɔ dɔɔ, te ɔ be bake nɔɔkebakesee wɔle keŋ fa denibalaŋ nɛ. Ŋon yeŋala fa walaŋ kamasɛ, te ɔ fatabo keŋ ba lee ɔ man leki nɛ ne gyae la ka mo abɔɔ kpaakpaa kɔna daa kela Abɛle wui fatabo keŋ.
25Mena dɔɔ ɛ see deŋele nideli na ɛ ke tei walaŋ ŋon ɔ ne kolosi fa ŋon nɛ. Nawolo nyi gyaŋgba balaŋ baŋ bɔɔ bɛɛ be te nyii Wurubuarɛ nombia ŋan Mosesi be yako fa wɔ tɛɛle kei dɔɔ ya nɛ, Wurubuarɛ wɔŋa ba deŋele. Nyi akpaa mena te doo nɛ, kenaŋ na nyi de bɛɛ de te nyii walaŋ ŋon ɔ ne kolosi lee adido dei ya nɛ kenaŋ na Wurubuarɛ waa wɔŋ da deŋele nideli kela wɔ. 26Mena debaŋ kenaŋ man nɛ, Wurubuarɛ woya yela tɛɛle wosiwɔ. Mɔna nɛnɛɛ ɔ te yako see bela nyiaa, “Maa bese yela tɛɛle ke wosi bela. Na tɛɛle kaageŋ te maa yela ka ke wosi ya, mɔna maa yela adido mɔ ke wosi kpu.” 27Keŋ Wurubuarɛ be yako nyi “Waa bese yela tɛɛle ke wosi nɛ, ke dana ka asɛɛ.” Kei nawolo baa nyi, abɔɔ ŋan pou ɔ be yɛɛ te baa tale wosi ŋa nɛ, waa lese ŋa pou leki na ke ka abɔɔ ŋan bɔɔ tale wosi ŋa ya nɛ.
28Mena dɔɔ ɛ yela dɛɛ do Wurubuarɛ nɔɔ, nawolo nyi dɛɛ kaa di gyoori ɔ gyoorobiiri keŋ ke bɛɛ wosi ya te ke kyaa kekpaakekpaa nɛ man. Ɛ yela dɛɛ do e nɔɔ na dɛɛ som e gbɛɛ kpaakpaa keŋ ɔ ne gyae nɛ man, na dɛɛ mo keyee na obuo fa e nideli. 29Nawolo nyi Wurubuarɛ deŋele kewɔŋ yɛɛ ŋgba boalaŋ keŋ ne kpaa wɔlɛɛ abɔɔ nɛ.
13Mena keŋ dɛɛ yɛɛ na de nombia ka gyoo Wurubuarɛ sia
1Ɛ na tina dɔŋa kegyae yela korakora ya. Ɛ gyae dɔŋa debaŋ kamasɛ ŋgba naa lolobia nɛ. 2Ɛ na bɛɛ ŋɔɔla kelɛɛ ya. Nawolo nyi gyaŋgba baale lɛɛ ŋɔɔla, keŋ be ta gyem gba nyi be yɛɛ Wurubuarɛ kpilalawɔ ya. 3Ɛ tɔɔse ɛ tebia baŋ bɔɔ kyaŋ wɔ tɔ deni nɛ. Ɛ yela be nombia ke hia ŋon ŋgba ɛmɛɛ na wɔ yaa be kyaŋawɔ tɔ deni nɛ. Te baŋ mɔ bɛɛ naase wɔ diyem nɛ, ɛ yela baŋ mɔ nombia ke hia ŋon ŋgba ɛmɛɛ na wɔ ne naa na diyem kenaŋ nɛ.
4Ɛ bu yale nyi ke yɛɛ kolo kpaakpaa ke ɛ siaman, na ɛ ke di yale mmaraase dɔɔ nideli keŋ ŋolo ba lee ɔ dɔɔ wɔle ya. Tekaboena nyi baala na ala yalala baa lee dɔŋa wɔle yaletɛɛ ya. Nawolo nyi Wurubuarɛ waa wɔŋ baŋ pou bɛɛ yɛɛ kafoŋ nombia, na baŋ pou bɛɛ lee dɔŋa wɔle yale tɛɛ nɛ deŋele. 5Ɛ na yela ɛ sia keyɛɛ kɔba kegyae dɔɔ beiŋ ya. Ɛ yela kpene keŋ ɛ dana nɛ ka gyoo ɛ sia. Nawolo nyi Wurubuarɛ gbagba yakowɔ nyiaa,
“Mɔɔ gyae maa tina ŋon yela ya,
te mɔɔ gyae maa lese me sia mɔ yela ŋon ya.”
6Lee mena dɔɔ dɛɛ tale gyɔ de konɔɔ yako nyiaa,
“De Gbeŋgyoo Wurubuarɛ yɛna walaŋ ŋon ɔ ne kyɔ maŋ,
mena dɔɔ mɔɔ ne yee gyakoloŋ ya.
Woŋ te deniwalaŋ waa tale yɛɛ maŋ?”
7Ɛ tɔɔse ɛ siamantena baŋ gyaŋgba bɔɔ yako ŋon Wurubuarɛ nombia ŋan nɛ. Ɛ kɛɛ dinɔɔ kpaakpaa keŋ man bɔɔ kyaa mo ka yeŋ nɛ na ɛ ke kasee wɔ, na ɛ ke kyaŋ ɛ Kristo kelɛɛdi keŋ man keŋkeŋ. 8Nawolo nyi Yesu Kristo bɛɛ kyɛɛkee ya, ɔ kedoobii te ɔ doo. Mena keŋ ɔ doo gyaŋgba nɛ, mena te ɔ doo gyɛŋ te mena mɔ te waa doo kekpaakekpaa.
9Ɛ na yeli balaŋ ka mo kawola nkaraŋkaraŋ ŋaale kaa beo ŋon, na ke wɔŋ ŋon lee gbɛɛ kpaakpaate keŋ man ya. Nawolo nyi Wurubuarɛ bɛrɛɛ keŋ ɔ ba mo boele daa nɛ yɛna kpene keŋ na do da kelɛɛdi doŋ, na weenɛɛ kekɔla mmaraase dɔɔ kedi ya. Mena weenɛɛ kekɔla mmaraase kɛŋa bɛɛ tale kyɔ balaŋ baŋ bee di ŋe dɔɔ nɛ gbɛɛ kamasɛ man ya. 10Gyudatena saese baŋ bɔɔ som Wurubuarɛ kanyaŋ deni dinaa keŋ man nɛ, be man ŋolo be dana gbɛɛ waa kpu na daa na dɛɛ mo da kedeesa abɔɔ ŋan dɛɛ mo lese Wurubuarɛ yele nɛ, fa e dɔ ɔsom deni man ya.
11Kulutoo kamasɛ nɛ Gyudatena sae kegyia ŋon na mo wonembu fatabo gyoo Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa keŋ tɔɔmante keŋ man gyu ke deesi sola balaŋ nombiakumɛɛ ŋan bɔɔ yɛɛ nɛ. Mɔna wonembu ŋon dibiliŋ dɔɔ, bɛɛ mo e lee donɔɔ keŋ man gyu ka too e. 12Mena ke mɔ te ba moo Yesu lee Gyerusalɛm donɔɔ keŋ man, te ɔ kenaa diyem yeŋ te ɔ moo ŋon gbagba fatabo gberaa nombiakumɛɛ pou lee balaŋ wose man na baa yɛɛ balaŋ baŋ be gbɛɛneŋ tenɛɛ Wurubuarɛ siaman. 13Yesu dii desɛŋ nideli donɔɔ keŋ nɔɔman. Mena dɔɔ ɛ yela daa mɔ ke wɔŋ da wose lee donɔɔ keŋ man gyu botɔɔ, na daa mɔ kaa di desɛŋ keŋ ɔ be dii nɛ. 14Nawolo nyi dɔɔ dana donɔɔ keŋ dɛɛ kyaa ke man kekpaakekpaa tɛɛle kei dɔɔ ya. Mɔna de sia gyakaa bo donɔɔ keŋ wee daale dɛɛ kaa kyaa ke man kekpaakekpaa nɛ dɔɔ.
15Lee mena dɔɔ daa baŋ dɔɔ tale gyuusu de nɔɔ yako nyi Wurubuarɛ yɛna de Gbeŋgyoo nɛ, da kedeesa keŋ dɛɛ tale mo fa Wurubuarɛ yɛna nyi dɛɛ ta Yesu dɔɔ na dɛɛ do Wurubuarɛ nɔɔ debaŋ kamasɛ. 16Ɛ yɛɛ kakyeŋ na ɛ ke yɛɛ deeli fa dɔŋa debaŋ kamasɛ, na ɛ ke kyɔ dɔŋa mɔ. Nawolo nyi mena abɔɔ kɛŋa keyɛɛ yɛna kedeesa keŋ na gyoo Wurubuarɛ sia.
17Kaboena nyi yaa mo obuo fa ɛ siamantena baŋ, na ɛ ke nyii be dei. Nawolo nyi baŋ ne kɛɛ na ɛ dɔɔ, te wee daale Wurubuarɛ waa bɔɔse ɛ wose man nombia lee be gyaŋ. Akpaa ɛ mo obuo fa wɔ na, baa yɛɛ ba tom keŋ gyoŋ man. Te akpaa ɛ ta mo obuo fa wɔ ya na, bɔɔ gyae baa yɛɛ ba tom keŋ gyoŋ man ya. Dekɔŋ mena na ɛmɛɛ mɔ be gyae ɛ ke nyiŋ tɔnɔɔ daale lee ke man ya.
18Ɛ fane fa daa debaŋ kamasɛ. Da gyeŋ nideli nyi de konɔɔ man nombia bee bu daa fɔɔ ya. Te da kegyaebii mɔ yɛna nyi dɛɛ yɛɛ kpene kamasɛ ke gbɛɛ dɔɔ. 19Mɛɛ waase ŋon nideli nyiaa, ɛ fane fa Wurubuarɛ na maa nyiŋ gbɛɛ kɔŋ ɛ gyaŋ bileŋ.
20Wurubuarɛ gyuusu na de Gbeŋgyoo Yesu lee yeŋ man. Yesu yɛɛ ŋgba namensekɛɛlere ŋon ɔ ne kɛɛ ɔ namense dɔɔ nideli nɛ. Nawolo nyi ŋon gbagba moona ɔ wose deesi fa Wurubuarɛ lee ɔ balaŋ dɔɔ. Ɔ fatabo te Wurubuarɛ moowɔ tɔ nɔɔkebakesee wɔle keŋ ɔ be bake na ɔ balaŋ te ke kyaa kekpaakekpaa nɛ nɔɔ. 21Mɛɛ fane nyi Wurubuarɛ ŋon ɔ ne fa wosefɛɛreŋ nɛ waa fa ŋon abɔɔ kpaakpaa kamasɛ, ŋan ŋe gyae ke kyɔ ŋon na ɛ ke tale yɛɛ ɔ kegyaebii. Mɛɛ fane nyi Wurubuarɛ waa ta Yesu Kristo dɔɔ na waa kyɔ ŋon, na ɛ ke tale yɛɛ kpene keŋ na gyoo ɔ sia. Ŋon Yesu te kaboena nyi dɛɛ lese ɔ yele kekpaakekpaa. Amɛn.
22Me tebia mɛɛ waase ŋon bo nyiaa, ɛ nyiŋ konɔɔ na ɛ ke tei me nombia kyomii ŋan mɔɔ ŋmarase me dana mɛɛ do ŋon kakyeŋ nɛ. 23Mɛɛ gyae ɛ ke nyii nyiaa, be ta lese de dɔɔ Timoti ŋon bɔɔ kyaŋ e tɔ deni nɛ lee deni man. Akpaa ɔ kɔŋ me gyaŋ bileŋ te mɛɛ kɔŋ ɛ gyaŋ nɛ, maa mo e kpu na ma wose na dɛɛ kɔŋ ɛ gyaŋ. 24Mɛɛ do ɛ siamantena baŋ na Wurubuarɛ balaŋ baŋ pou nɔɔ. De tebia baŋ pou bɔɔ lee Itali tɛɛle dɔɔ nɛ mɔ na do ŋon nɔɔ.
25Wurubuarɛ waa mo ɔ bɛrɛɛ boele ɛ popou, na ɛ ke kyaa wosefɛɛreŋ man. Amɛn.