Kpilala

Kristo Kpilala Baŋ Tom

Kpilala

¹Kegyia Teyofilose, maŋ Luka ne ŋmarase na tɔne kei mee yelee neŋ. Me tɔne gyaŋgbate keŋ man nɛ, ma wola abɔɔ ŋan pou Yesu be yɛɛ na ŋan ɔ ba wolo debaŋ keŋ ɔ be fi ɔ tom asɛɛ, ²mo kelii wee keŋ Wurubuarɛ ba mo e laŋ adido nɛ. Pɛ Wurubuarɛ ka mo Yesu gyu adido nɛ, Wurubuarɛ feliŋ ŋon tɛɛwɔ ŋon Yesu dɔɔ wola ɔ kpilala baŋ ɔ ba lese nɛ tom keŋ baa yɛɛ. ³Yesu Kristo ka yeŋ wɔle weeya sɔŋola man nɛ, ɔ lese ɔ wose wola ɔ kaseela baŋ agbaatee agbaatee lee gbɛɛneŋ burum man wola nyi ɔ delena, keŋ nyi ŋolo be tale lɛɛ ka aŋmaareŋ ya. Be naa e na be sia, te ɔ kolosiwɔ fa wɔ lee Wurubuarɛ gyoorobiiri keŋ wose man. ⁴Ba kekyaa man nɛ, wee daale ɔ faree ɔ kaseela baŋ nyi “Ɛ na lee Gyerusalɛm donɔɔ man ya, mɔna ɛ kyaa botɔɔ daa kpene keŋ me kya be yako see nyi waa fa ŋon nɛ.” Me wulaa yako ŋon ka wose man nombia nyi, ⁵loŋ te Gyɔn moowɔ sɔ ŋon Wurubuarɛ loŋ, mɔna weeya akalansɛɛ ŋaale wɔle na Wurubuarɛ waa mo ɔ feliŋ ŋon bo sɔ ŋon Wurubuarɛ loŋ.

Yesu adido kegyu

Maake 16:19-20; Luka 24:50-53

⁶Debaŋ keŋ Yesu na ɔ kpilala baŋ be yilaa nɛ te be bɔɔse e nyiaa, “De Gbeŋgyoo, mena dɔɔ nɛnɛɛ n ka besena gyoori keŋ fa Iseraetena?” ⁷Botɔɔ te Yesu tiranɔɔ fa wɔ nyi, “Ka te yɛɛ kpene keŋ nyi ɛ ka gyeŋ debaŋ keŋ ya, nawolo nyi debaŋ keŋ na wee keŋ mena nombii kei gyae ke kɔŋ dɔɔ, kyae me kya gyaŋ. Ɔ doŋ dɔɔ te ɔ see ŋa. ⁸Mɔna debaŋ keŋ Wurubuarɛ waa mo ɔ feliŋ ŋon do ɛ man nɛ, ɛ ke nyiŋ doŋ. Na ɛ ka bese ma adansɛɛtena Gyerusalɛm donɔɔ man, na Gyudia na Samaria tɛɛlese pou dɔɔ mo kelii tɛɛle pou ɔto.” ⁹Ɔ kekolosi kɛŋa pou taŋ na, te Wurubuarɛ mo e laŋ adido be popou siaman ka gyoo ŋɔma man. Mena dɔɔ ba te naa e bela ya. ¹⁰Be ka seŋ botɔɔ be sɛɛ bɛɛ kɛɛ adido fee nɛ, karatetee na tewulɛɛ bala baale seŋɛɛ laa ba yenaŋ na ba doona abɔɔ wolomɛɛ. ¹¹Te be bɔɔse Yesu kpilala baŋ nyi, “Galeliatena, weera te ɛ seŋɛɛ ɛ ne kɛɛ adido fee mena? Yesu kei, ŋon Wurubuarɛ ba mo e lee ɛ gyaŋ laŋ adido nɛ, mena ke te waa bese kɔŋ ŋgba mena keŋ ɛ be naa e ɔ ne gyu adido nɛ.”

Ba lese Matiase nyi waa kyaa Gyudase nawɔɔ man

¹²Te ɔ kpilala baŋ besewɔ lee oliifi bula keŋ dɔɔ kɔŋ Gyerusalɛm. Lee botɔɔ kɔŋ Gyerusalɛm donɔɔ keŋ man benaa na dɔŋa. Gyae ke yɛɛ ŋgba wɔɔ ŋmeeseŋ sao na kufu nɛ. ¹³Ba ke kɔŋ kaa gyoo Gyerusalɛm donɔɔ keŋ man nɛ, te ba gyeŋawɔ gyu abansoro deni be dɛɛkyae keŋ man. Balaŋ baŋ be kyaa botɔɔ yɛna, Pita na Gyɔn na Anderiase na Filipo na Tomase na Batolomeo na Mateo na Alfeose bu Gyemisi na Simɔn ŋon ɔ ne gyae ɔ balaŋ nideli nɛ, na Gyemisi bu Gyudase. ¹⁴Be popou na ala baale na Yesu ɔ naa Mɛɛre, na Yesu ɔ naabia ne yɛɛ na nɔɔdokoloŋ yilaa fane debaŋ kamasɛ.

¹⁵Wee daale balaŋ baŋ bɔɔ lɛɛ Yesu di nɛ kaa yilaawɔ, na baa yɛɛ ŋgba balaŋ sɔŋonoŋ na balaŋ sao nɛ (120). Botɔɔ te Pita korowɔ seŋ yako wɔ nyiaa, ¹⁶“Me tebia, nombia ŋan Wurubuarɛ nombia be yako see lee Gyudase wose man nɛ, kaboena nyi ŋe dɛɛ kɔŋ mena. Gyudase kei wose man te gyoo Defidi yakowɔ see nyiaa, ŋon ne gyae la waa ta balaŋ baŋ baa gyu ke kyaŋ Yesu nɛ siaman.” ¹⁷Nafɔ na Gyudase kei kpuɛ de man, nawolo nyi Yesu lese na ŋon mɔ nyi waa kpu na daa na dɛɛ yɛɛ tom kei. ¹⁸Kɔba keŋ ŋon Gyudase be nyim lee ɔ nombiakumɛɛ kɛŋa keyɛɛ man nɛ, te ɔ moowɔ lɛɛ tɛɛle. Tɛɛle kenaŋ man te ɔ yalawɔ te ɔ tɔɔ bɛɛwɔ te ɔ loobia pou leewɔ. ¹⁹Balaŋ baŋ pou be kyaa Gyerusalɛm donɔɔ man nɛ nyii mena nombii kei, mena dɔɔ ba doo botɔɔ yele be dɛɛ dei man nyi Akɛledama, keŋ nawolo nyi Fatabo tɛɛle. ²⁰Gyoo Defidi yako Gyudase wose man nombia Wurubuarɛ Nɔɔneŋ tɔne keŋ man nyi,

“Ɔ dekpaŋalaŋ dɛɛ doo yakaa keŋ ŋolo na kyaa ke man ya.”

Ɔ besewɔ yako nyi,

“Walaŋ wɔle waa kyaa ɔ nawɔɔ man na waa yɛɛ ɔ tom.”

^21-22“Mena dɔɔ kaboena nyi ŋolo waa kyaa ɔ nawɔɔ man kpu na daa, na dee di de Gbeŋgyoo Yesu kefoŋ lee yeŋ man keŋ adansɛɛ. Kaboena nyi walaŋ ŋonaŋ waa yɛɛ walaŋ ŋon na ɔ kpuɛ na daa debaŋ keŋ pou daa na de Gbeŋgyoo Yesu ne gyu dɛɛ kɔŋ, lee debaŋ keŋ Gyɔn be sɔ e Wurubuarɛ loŋ kelii debaŋ keŋ Wurubuarɛ ba mo e lee de gyaŋ gyu adido nɛ.”

²³Mena dɔɔ ba lese Gyosɛfo ŋon bɛɛ baake e nyi Basabase yaa Gyustuse nɛ na Matiase. ²⁴Te be fanewɔ nyi, “De Gbeŋgyoo, nyaŋ gyeŋa na walaŋ kamasɛ konɔɔ man. Mena dɔɔ wola daa tewulɛɛ bala kɛwɔ man ŋon n ba lese nyi waa yɛɛ Yesu kpilale, ²⁵na waa kyaa Gyudase ŋon ɔ be tina ɔ tom yela te ɔ be lam gyu botɔɔ keŋ kaboena e nɛ nawɔɔ man.” ²⁶Mena dɔɔ be lɔɔ boe, te boe keŋ yalawɔ Matiase yele dɔɔ. Kei nawolo nyi ŋon te Wurubuarɛ lesewɔ, te ba moo e kpu Yesu kpilala kufu daale baŋ man.

Wurubuarɛ feliŋ ŋon kekɔŋ

¹Gyudatena wee dinaa keŋ bɛɛ baake ke nyi Pentekosite keŋ kelii nɛ, baŋ pou bɔɔ lɛɛ Kristo Yesu di nɛ ke yilaawɔ debodokoloŋ. ²Karatetee dokoloŋ te be nyii nkaŋ daale lee adido ŋgba feliŋ dinaa daale ne gyɔɔ la nɛ, te ke kaa lɛɛ dekpaŋalaŋ keŋ man be kyaa nɛ pou. ³Botɔɔ te be naa kolo ŋgba boalaŋ laakemse nɛ, te ŋe yaaseewɔ kaa gyakaa walaŋ kamasɛ nyee dɔɔ. ⁴Te Wurubuarɛ moo ɔ feliŋ ŋon do be popou man, te be fiasɛɛ bɛɛ kolosi deise kpookpoo ŋgba mena keŋ Wurubuarɛ feliŋ ŋon be fa wɔ nɛ.

⁵Debaŋ kenaŋ na Gyudatena baŋ bee yee Wurubuarɛ te bɔɔ lee tɛɛle kei dɔɔ pou nɛ, kyaa Gyerusalɛm donɔɔ keŋ man. ⁶Be kenyii mena nkaŋ kei nɛ, te balaŋ burum kaa yilaawɔ. Balaŋ baŋ pou wose yeŋa wɔ nawolo nyi walaŋ kamasɛ nyiiwɔ ŋgba bee kolosi ɔ dɛɛ dei nɛ. ⁷Yɛɛ wɔ gyakoloŋ te be bɔɔse dɔŋa nyiaa, balaŋ anekoloseŋ kɛwɔ pou te yɛɛ Galeliatenawɔ yee? ⁸Te weera de man walaŋ kamasɛ ne nyii bee kolosi ŋon gbagba ɔ dɛɛ dei? ⁹De popou lee tɛɛlese kpookpoo dɔɔ. De man baale lee Patia na Media na Elam te baale mɔ lee Mesopotamia na Gyudia na Kapadosia, te baale mɔ lee Pɔntuse na Esia. ¹⁰Baale lee Firigia na Pamfilia na Igyipite te baale mɔ lee Libia tɛɛlese ŋaale ŋan benaa na donɔɔ keŋ bɛɛ baake ke Kirene nɛ man. ¹¹Gyudatena na baŋ ba te yɛɛ Gyudatenawɔ ya te bɔɔ kyɛɛkee gyoo Gyudatena ɔsom man nɛ, man baale mɔ lee Roman donɔɔ man kɔŋ. De baale mɔ lee Kreti na Arebia, mɔna dee nyii bee kolosi nombia dinaana ŋan Wurubuarɛ be yɛɛ nɛ daa gbagba de deise man. ¹²Gyakoloŋ gyoo wɔ te ba nyeeya man mɔ yɛɛ wɔ basaa te be bɔɔse dɔŋa nyiaa, na nombia kɛŋa asɛɛ yɛna sena baa? ¹³Mɔna be man baale mɔ kulu wɔ nyi kei dɔɔ be dɛɛsee.

Pita kekolosi lese nombia ŋan man wola balaŋ baŋ

¹⁴Botɔɔ te Pita na ɔ tebia Yesu kpilala kufu daale baŋ korowɔ seŋ, te ɔ gyinaa ɔ woya kolosi fa balaŋ dikpii keŋ nyiaa, “Me tebia Gyudatena na ɛmɛɛ baŋ pou ɛ kyaa Gyerusalɛm nɛ, ɛ tei me gyaŋ nideli na maa wola ŋon kpene keŋ nombii kei nawolo. ¹⁵Ne yɛɛ ŋon nyi balaŋ kɛwɔ dɛɛsee, mɔna na be dɛɛsee ya. Nawolo nyi nebo weese gba yaa, nɛnɛɛ te gyɔɔ debaŋ kadaale. ¹⁶Mɔna nombii kei yɛna kpene keŋ Wurubuarɛ dekpeŋkpeŋgyɔɔre Gyowɛle be kolosi see nyi ke gyae ke kɔŋ nɛ. ¹⁷Wurubuarɛ dekpeŋkpeŋgyɔɔre Gyowɛle yakowɔ see nyi,

‘Wurubuarɛ kpa,

“Tɛɛle kei na benaa kɔ ɔto na,

maa mo me feliŋ do walaŋ kamasɛ man.

Ɛ bia ala na baala baa kolosi nombia see ma yele man.

Ɛ tewulɛɛ baa naa me nombia ŋan ŋe doo na ŋe gbɛɛ nɛ na be sia

ŋgba dosɛɛ man nɛ.

Akpegyiina mɔ baa doosi naa me nombia ŋan ŋe doo na ŋe gbɛɛ nɛ.

¹⁸Debaŋ kenaŋ man nɛ maa mo me feliŋ do ma alebia na me tewulɛɛ man na baa kolosi nombia see ma yele man.

¹⁹Maa yɛɛ gyakoloŋ nombia adido,

na maa lese me wɔɔle wola tɛɛle kei dɔɔ.

Ɛ gyae ɛ kena fatabo na boalaŋ na nyɔɔse tuum.

²⁰Weeseteŋteŋ gyae ka bese ditiŋtɛɛ tuum

na gyaalaŋ ke yase ŋgba fatabo nɛ.

Nombia kɛŋa pou gyae ke kɔŋ,

pɛte wee dinaa keŋ de Gbeŋgyoo waa lese ɔ gyoorobiiri wola nɛ kelii.

²¹Te walaŋ kamasɛ ŋon waa baake de Gbeŋgyoo Wurubuarɛ yele na,

waa lɛɛ ɔ nyee.” ’

²²Pita gyina ɔ kekolosi keŋ dɔɔ nyiaa, Iseraetena, ɛ tei nombia kɛŋa nideli. Wurubuarɛ tɛɛwɔ Yesu Nasarɛte baale ŋon dɔɔ yɛɛ gyakoloŋ nombia lese ɔ wɔɔle wola ɛ man ŋgba mena keŋ ɛmɛɛ gbagba ɛ gyeŋ nɛ. Kɛŋa diina adansɛɛ nyi Wurubuarɛ kpila na e. ²³Lee Wurubuarɛ gbagba kegyaebii na ɔ ka gyeŋ man te ɔ wulaa bakewɔ see nyi baa lese Yesu fa ŋon, te ɛ yela balaŋ kumɛɛ gyɔɔ e ɔpaŋdaŋ dɔɔ ko. ²⁴Mɔna Wurubuarɛ gyuusu e lee yeŋ man, te ɔ lese e lee yeŋ weeleŋ man, nawolo nyi yeŋ be tale kyaŋ e see ɔ gyaŋ kekpaakekpaa ya. ²⁵Gyoo Defidi yakowɔ lee Yesu wose man nyi,

‘Me naa de Gbeŋgyoo ŋon me siaman debaŋ kamasɛ.

Ɔ seŋɛɛ ma yenaŋ mena dɔɔ kolo be tale tɛɛse maŋ ya,

²⁶mena dɔɔ me wɔe te fɛɛ maŋ,

me sia mɔ ta gye.

Me yɛɛ walaŋ ŋon maa yeŋ wee daale,

mɔna me sia gyakaa abɔɔ ŋan Wurubuarɛ waa kaa fa man nɛ dɔɔ.

²⁷Nawolo nyi n be gyae n ke yela maa dɔɔ yebɔɔ man ya.

N be gyae n ke yela n walaŋ ŋon ayimɛɛ be doo ɔ man ya nɛ ke doo yebɔɔ man dala ya.

²⁸N ta wola maŋ nyeedoŋ gbɛɛ.

Nawolo nyi n kpuɛ na maŋ dɔɔ te yɛɛ maŋ gyoŋ nideli.’

²⁹Me tebia, mɛɛ gyae maa yako ŋon kolo lee de naana Defidi wose man, ɔ yeŋawɔ te be wuu e, ɔ yebɔɔ sɛɛ doo de gyaŋ kɛbo kaa lii na gyɛŋ. ³⁰Na ɔ yɛɛ Wurubuarɛ dekpeŋkpeŋgyɔɔre e, te ɔ gyeŋ nombia ŋan Wurubuarɛ be kaŋ ntam yako see lee ɔ wose man nyi, waa mo Defidi duuluŋ man ŋolo see gyoo na waa kyaa ɔ gyoorogbeli keŋ dɔɔ di gyoori ŋgba ŋon Defidi nɛ. ³¹Gyoo Defidi naa kpene keŋ Wurubuarɛ waa kaa yɛɛ, mena dɔɔ ɔ kolosiwɔ lee Kristo kefoŋ lee yeŋ man wose man nombia nyi, ‘Wurubuarɛ te tina e yela yebɔɔ man na waa dala ya.’ ³²Wurubuarɛ te gyuusu Yesu kei lee yeŋ man, te de popou ne di adansɛɛ nyi nombii kei yɛɛ ampaŋ. ³³Ɔ kya Wurubuarɛ gyinaa e adido te ɔ moo e see ɔ dunoluŋ dɔɔ te ɔ moo ɔ feliŋ ŋon fa e ŋgba mena keŋ ɔ be kaŋ ntam see nɛ. Mena feliŋ kei yaa Yesu moowɔ do de man gyɛŋ. Wurubuarɛ feliŋ kei tom yaa ɛ ne naa te ɛ ne nyii nɛ. ³⁴Gyoo Defidi gbagba te gyu adido ŋgba Yesu nɛ ya, mɔna ɔ talewɔ yako Yesu wose man nombia nyi,

‘De Gbeŋgyoo Wurubuarɛ ŋon yako me Gbeŋgyoo nyi,

“Kyaa me dunoluŋ dɔɔ,

³⁵kelii debaŋ keŋ maa mo

baŋ bɛɛ kɔla neŋ nɛ do n nawɔɔ tɛɛ.” ’

³⁶Mena dɔɔ ɛmɛɛ Iseraetena pou ɛ gyeŋ nideli nyi, Yesu kei ŋon ɛ be gyɔ e nyeelabia ko ɔpaŋdaŋ dɔɔ nɛ, ŋon ke te Wurubuarɛ moowɔ yɛɛ de Gbeŋgyoo na da nyeelɛɛre ŋon ɔ be yako see nyi waa kɔŋ nɛ.”

³⁷Balaŋ baŋ kenyii nombia kɛŋa nɛ, takaa wɔ nideli te be bɔɔse Pita na Yesu kpilala akaŋ baŋ nyiaa, “De tebia, sena yaa dɛɛ yɛɛ?” ³⁸Te Pita tiranɔɔ fa wɔ nyi, “Walaŋ kamasɛ waa kyɛɛkee lee ɔ nombiakumɛɛ man, na baa sɔ e Wurubuarɛ loŋ lee Yesu Kristo yele man, na Wurubuarɛ ka mo ɔ nombiakumɛɛ kyɛɛ e, na waa mo ɔ feliŋ ŋon do ɔ man. ³⁹Wurubuarɛ nombii keŋ ɔ be yako see nyi waa mo ɔ feliŋ do ɛ man nɛ, yɛɛ ɛmɛɛ na ɛ bia na baŋ pou be kyaa lemlem, na baŋ pou de Gbeŋgyoo Wurubuarɛ waa baake wɔ kɔŋ ŋon gbagba gyaŋ nɛ wui.” ⁴⁰Pita kolosiwɔ fa wɔ nideli te ɔ faree wɔ te ɔ sola wɔ nyi, “Ɛ lese ɛ wose lee tɛɛle kei dɔɔ balaŋ kumɛɛ kɛwɔ man, na Wurubuarɛ ke lɛɛ ɛ nyee.” ⁴¹Be man balaŋ burum lɛɛ ɔ nombia ŋan di, te be sɔɔ wɔ Wurubuarɛ loŋ. Balaŋ kakpoŋse batooro (3000) kaa kpu la na Kristotena dikpii keŋ mena wee kenaŋ.

Baŋ bɔɔ lɛɛ Yesu di nɛ kekyaabii man

⁴²Be kyaŋa Yesu kpilala baŋ kawola man nideli, te be popou ne yɛɛ nɔɔdokoloŋ gyaŋee debaŋ kamasɛ. Bɛɛ yɛɛ nɔɔdokoloŋ di weenɛɛ ŋan Yesu kpa baa di na baa mo tɔɔse e nɛ, te bɛɛ bese yɛɛ nɔɔdokoloŋ gyaŋee fane.

⁴³Yesu Kpilala baŋ yɛɛ gyakoloŋ nombia burum, te gyakoloŋ gyoo balaŋ baŋ pou. ⁴⁴Baŋ pou bɔɔ lɛɛ Yesu di nɛ, yɛɛ nɔɔdokoloŋ ba kekyaa man, na bɛɛ kɛɛ ba abɔɔ ŋan be dana nɛ nyi yɛɛ be popou wui. ⁴⁵Te be yɔɔ ba abɔɔ ŋaale mɔ, na bɛɛ kpala kɔba keŋ fa walaŋ kamasɛ ŋgba mena keŋ ne hia e nɛ. ⁴⁶Wee kamasɛ na, be dikpii keŋ ne gyaŋee be Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa keŋ man. Bɛɛ yɛɛ nɔɔdokoloŋ te bɛɛ mo konɔɔ kpaakpaa, na sia kagye di weenɛɛ bom ba akpaŋalaŋse man. ⁴⁷Bɛɛ lese Wurubuarɛ yele, te balaŋ pou mɔ ne kɛlɛɛ wɔ. Te wee kamasɛ mɔ nɛ, de Gbeŋgyoo na mo balaŋ wɔlɛɛ baŋ ɔ ne lɛɛ ba nyeeya nɛ kaa kpu na wɔ.

Ɔtakase ŋolo kawee kekyɔ

¹Wee daale balinɔɔ weese ŋgba debaŋ atoorote man nɛ, Pita na Gyɔn korowɔ gyu Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa keŋ man nyi be kaa fane. Debaŋ kenaŋ yɛna kefane debaŋ. ²Na balee ŋolo kyaa keŋ ɔ yɛɛ ɔtakase e leenaŋ ɔ biatɛɛ. Wee kamasɛ nɛ bɛɛ mo e kaa see Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa denanɔɔ keŋ bɛɛ baake ke nyi Denanɔɔ Kyeote nɛ man, na waa sola kɔba lee balaŋ baŋ bɛɛ gyoo deni kenaŋ man nɛ gyaŋ. ³Debaŋ keŋ ɔ be naa nyi Pita na Gyɔn ne kɔŋ be kaa gyoo deni dinaa keŋ man nɛ, te ɔ sola wɔ nyi baa fa e kɔba. ⁴Keŋte be kɛɛ e yididi te Pita yako e nyiaa, “Kɛɛ daa.” ⁵Te balee ŋon mɔ kɛɛ wɔ gyakaa loo nyi, waa nyiŋ kolo lee be gyaŋ. ⁶Te Pita yako e nyi, “Nyi kɔba na, mɔɔ dana ŋaale maa fa neŋ ya, mɔna kpene keŋ me dana nɛ te maa fa neŋ. Lee Yesu Kristo Nasarɛte baale ŋon yele man nɛ, koro seŋ na n ke ta,” ⁷Te Pita kyaŋa ɔ dunoluŋ nyiŋmaa man kyɔ e te ɔ korowɔ seŋ. Debokenaŋ man te ɔ doona na ɔ nawɔɔ pou yɛɛ e doŋ. ⁸Karatetee dokoloŋ te ɔ toŋawɔ seŋ ɔ nawɔɔ dɔɔ, te ɔ fiasɛɛ ɔ ne tɛɛ. Keŋte ɔ sila wɔ gyoo Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa keŋ man ɔ dɔŋɛɛ na ɔ na toŋee na ɔ na lese Wurubuarɛ yele. ⁹Balaŋ baŋ pou be kyaa botɔɔ nɛ, naa e na ɔ dɔŋɛɛ ɔ na lese Wurubuarɛ yele. ¹⁰Te be ka gyeŋ e nyi ŋon yɛna walaŋ ŋon nafɔ ɔ ne kyaa Denanɔɔ Kyeote keŋ man solee abɔɔ nɛ, ba wose yeŋa wɔ gbaa, te gyakoloŋ gyoo wɔ lee kpene keŋ bɔɔ naa ɔ man nɛ dɔɔ.

Pita kekolosi Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa keŋ man

¹¹Balaŋ baŋ kena balee ŋon mataa na Pita na Gyɔn botɔɔ keŋ bɛɛ baake nyi Solomɔn poto man nɛ, doo be popou nɔɔ te be yeuwɔ gyu be gyaŋ botɔɔ. ¹²Pita kena balaŋ baŋ nɛ ɔ bɔɔse wɔ nyiaa, “Iseraetena, weera dɔɔ te kei ne doo ɛ nɔɔ? Yaa weera dɔɔ te ɛ ne kɛɛ daa fee mena? Ɛ fɛɛ ɛ sia baa ɛ ne kɛɛ daa nyi mberem daa gbagba de doŋ na de Wurubuarɛ keyee dɔɔ te de yela balee kei tɛɛwɔ? ¹³De naanaɔ Aberaham na Asiki na Gyekɔpo Wurubuarɛ ŋon ɔ yɛɛ de naanaɔ pou Wurubuarɛ e nɛ, lesena ɔ tobaale Yesu gyoorobiiri wola. Ɛmɛɛ moona e do Romantena kegyiise nyiŋmaa man, te ɛ bɛɛ e Pilato siaman nyi baa ko e, mɔna nafɔ ɔ yɛɛ wa agyueŋ koraŋ nyi waa tina e yela, nyi ɔ te naa dukum ɔ man ya. ¹⁴Ɛ bɛɛ Yesu ŋon ayimɛɛ be doo ɔ man ya te ɔ gbɛɛneŋ tenɛɛ Wurubuarɛ siaman man nɛ, te ɛ sola Pilato nyi waa tina awudiini Barabase ŋon bɔɔ kyaŋ tɔ deni nɛ yela fa ŋon. ¹⁵Te ɛ koo Yesu ŋon ɔ ne fa balaŋ nyeedoŋ kekpaa nɛ. Mɔna Wurubuarɛ gyuusu e lee yeŋ man keŋ de popou ne di ka wose man adansɛɛ. ¹⁶Mena keŋ dɔɔ lɛɛ Yesu di dɔɔ, te Wurubuarɛ yela balee aseŋaŋ ɛ siaman kei ŋon ɛ gyeŋ e nɛ, nyiŋa kawee kekyɔ. Ke yɛɛ ampaŋ nyi mena keŋ dɔɔ lɛɛ Yesu di dɔɔ, te balee kei nyiŋa wosedoŋ, ŋgba mena keŋ ɛ ne naa e nɛ.

¹⁷Me tebia, ma gyeŋ nyi kpene keŋ ɛmɛɛ na ɛ siamantena be yɛɛ Yesu nɛ, ɛ ta gyem bo ya. ¹⁸Lee gyaŋgba gyaŋgba keŋ, te Wurubuarɛ tɛɛwɔ wa akpeŋkpeŋgyɔɔra pou dɔɔ yako see nyi, nyeelɛɛre ŋon ɔ be yako see nyi waa kɔŋ nɛ, waa naa diyem. Wurubuarɛ yele la nombia kɛŋa pou kɔŋawɔ mena. ¹⁹Mena dɔɔ ɛ kyɛɛkee lee ɛ gbɛɛneŋ kumɛɛ man, na ɛ kekɔŋ Wurubuarɛ gyaŋ, na waa gberaa ya ayimɛɛ pou lee ɛ wose man. ²⁰Na de Gbeŋgyoo Wurubuarɛ kefa ŋon wosefɛɛreŋ na waa yela ŋon ɔ yɛɛ nyeelɛɛre ŋon ɔ be wula lese e see fa ŋon nɛ kekɔŋ. Ŋon yɛna Yesu. ²¹Kaboena nyi waa kyaa adido kelii debaŋ keŋ Wurubuarɛ waa yɛɛ kpene kamasɛ wɔle, ŋgba mena keŋ Wurubuarɛ be tɛɛ wa akpeŋkpeŋgyɔɔra dɔɔ yako see gyaŋgba keŋ nɛ. ²²Na Mosesi mɔ yɛɛ Wurubuarɛ dekpeŋkpeŋgyɔɔre e, ɔ yakowɔ see nyi, ‘Ɛ Gbeŋgyoo Wurubuarɛ waa lese dekpeŋkpeŋgyɔɔre lee ɛmɛɛ gbagba ɛ balaŋ man fa ŋon, ŋgba maŋ Mosesi nɛ. Ɛ tei kpene kamasɛ keŋ waa yako ŋon nɛ. ²³Walaŋ kamasɛ ŋon ɔ te tei kpene keŋ dekpeŋkpeŋgyɔɔre kei waa yako ya nɛ, Wurubuarɛ waa lese e lee ɔ balaŋ man na waa yo.’

²⁴Wurubuarɛ akpeŋkpeŋgyɔɔra baŋ Wurubuarɛ be tɛɛ be dɔɔ kolosi nɛ pou, lee Samuɛle dɔɔ kelii baŋ bɔɔ kɔŋ ɔ wɔle pou nɛ, be wula yako kolo see lee nombia ŋan ne kɔŋ weeya kɛŋa man nɛ man. ²⁵Nombia ŋan pou Wurubuarɛ be tɛɛ wa akpeŋkpeŋgyɔɔra dɔɔ yako see nɛ yɛɛ ɛ wui, te ɛmɛɛ mɔ kpuɛ kebakesee keŋ Wurubuarɛ be bake na ɛ naanaɔ nɛ man. Nawolo nyi ɔ yako Aberaham nyi, ‘N duuluŋ man te maa ta hiraa tɛɛle kei dɔɔ balaŋ pou.’ ²⁶Mena dɔɔ debaŋ keŋ Wurubuarɛ ba lese ɔ tobaale Yesu nɛ, ɔ yela ɔ taŋgbɛɛwɔ kɔŋ ɛ gyaŋ nyi ɔ kaa hiraa ŋon, na waa yela ɛ man walaŋ kamasɛ kekyɛɛkee lee ɔ gbɛɛneŋ kumɛɛ man.”

Be kamo Pita na Gyɔn gyu donɔɔ kegyiise siaman

¹Debaŋ keŋ Pita na Gyɔn sɛɛ bɛɛ kolosi fa balaŋ baŋ nɛ, te Wurubuarɛ saese na kegyia ŋon ɔ ne kɛɛ balaŋ baŋ bɛɛ gyee Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa keŋ nɛ, na balaŋ baŋ bɛɛ baake wɔ nyi Sadukiitena nɛ baale kɔŋawɔ be gyaŋ. ²Ba gyeŋa baŋ nideli nawolo nyi, Pita na Gyɔn na wola balaŋ baŋ nyi, Yesu te fom lee yeŋ man, keŋ nawolo nyi balaŋ pou baa foŋ lee yeŋ man bela. ³Mena dɔɔ be kyaŋa Pita na Gyɔn ka do deni man, na tɛɛ te lam dɔɔ, be yela be doowɔ kelii tɛɛ kena. ⁴Mɔna balaŋ baŋ bɔɔ nyii nombia ŋan Pita na Gyɔn be yako nɛ, be man burum lɛɛ ŋa di, mena dɔɔ balaŋ baŋ pou bɔɔ lɛɛ Yesu di nɛ, be man baala wukuwɔ kelii balaŋ kakpoŋse banoŋ (5000).

⁵Tɛɛ kena keŋ nɛ, Gyudatena kegyiise na be siamantena na ba mmaraa wolala baŋ gyaŋeewɔ Gyerusalɛm donɔɔ man. ⁶Be gyaŋeewɔ na saese pou kegyia Anase na Kaifase na Gyɔn na Alɛkesanda na baala baale baŋ bɔɔ lee saese pou kegyia ŋon dekpaŋalaŋ man nɛ. ⁷Be yela ba moo Pita na Gyɔn kaa seŋ be siaman te be bɔɔse wɔ nyi, “Woŋ wɔɔle yaa amɔte yele man yaa ɛ kyɔɔ balee ŋon?” ⁸Te Pita ŋon Wurubuarɛ feliŋ ŋon doo ɔ man nideli nɛ, tiranɔɔ fa wɔ nyi, “Kegyiise na siamantena, ⁹akpaa gyɛŋ ɛ te baake daa kaa seŋ ɛ siaman ɛ ne bɔɔse daa lee kolo kpaakpaa keŋ dɔɔ yɛɛ, te ɔtakase ŋon be nyiŋ doŋ koro seŋ nɛ dɔɔ na, ¹⁰kenaŋ na mɛɛ gyae ɛmɛɛ na Iseraetena pou ka gyeŋ nyi, Yesu Kristo ŋon ɔ ba lee Nasarɛte nɛ yele man yaa balee aseŋaŋ ɛ siaman kei nyiŋa doŋ nɛ. Ŋon te ɛ gyɔɔwɔ sakaa ɔpaŋdaŋ dɔɔ ko, te Wurubuarɛ gyuusu e lee yeŋ man. ¹¹Yesu yɛna walaŋ ŋon Wurubuarɛ nombia tɔne be yako nyi,

‘Boe keŋ ɛmɛɛ deni maara baŋ be bɛɛ ke nɛ,

keŋ kaa bese na deni mokɔɔ kasee boe keŋ ne yeli deni keŋ ne yɛɛ doŋ nideli.’

¹²Yesu waageŋ kooŋ yɛna nyeelɛɛre, ŋon waageŋ kooŋ te Wurubuarɛ lesewɔ tɛɛle kei dɔɔ nyi de baake ɔ yele na waa lɛɛ da nyee.”

¹³Mena keŋ Pita na Gyɔn be kolosi nideli te ba te yee gyakoloŋ ya, te kegyiise baŋ kenyii nyi be yɛɛ balaŋ yakaa nyibaŋwɔ keŋ be te gyu sukuu ya nɛ, ba wose yeŋa wɔ. Botɔɔ te be naawɔ nyi baŋ na Yesu tɛɛ la. ¹⁴Mɔna ba kena balee ŋon bɔɔ kyɔ e seŋɛɛ Pita na Gyɔn gyaŋ botɔɔ nɛ, ba te tale nyiŋ nombiikum daale yako lee ba wose man ya. ¹⁵Mena dɔɔ be yako wɔ nyi baa lee nombia dedii deni keŋ man, botɔɔ te kegyiise baŋ moo ba nyeeya baŋ na dɔŋa. ¹⁶Bɛɛ bɔɔse dɔŋa nyi, “Woŋ yaa dɛɛ yɛɛ balaŋ kɛwɔ? Walaŋ kamasɛ ŋon ɔ kyaa Gyerusalɛm donɔɔ man nɛ, gyeŋ nyi baŋ yɛɛna gyakoloŋ nombii kei, te dɔɔ gyae dɛɛ tale lɛɛ ka aŋmaareŋ ya. ¹⁷Mena keŋ dɔɔ ne gyae nyi baa mo nombia kɛŋa kpeŋkpeleŋ dɔɔ ya nɛ, ɛ yela dɛɛ tɔ wɔ nideli nyi be na tekaa kolosi Yesu kei nombia fa walaŋ na walaŋ ya.” ¹⁸Mena dɔɔ be baake wɔ gyoo be gyaŋ bela, te be tɔɔ wɔ nyi be na tekaa kolosi Yesu nombia, yaa baa wola balaŋ kolo lee ɔ yele man korakora bela ya. ¹⁹Keŋte Pita na Gyɔn tiranɔɔ nyi, “Ɛmɛɛ gbagba ɛ kɛɛ nombia kɛŋa man nideli nyi woŋti dei la Wurubuarɛ siaman? Dee nyii ɛ wui yaa dee nyii Wurubuarɛ wui? ²⁰Nawolo nyi daa dɔɔ, dɔɔ tale tina kpene keŋ dɔɔ naa, na keŋ dɔɔ nyii nɛ kekolosi yela ya.” ²¹Mena dɔɔ kegyiise baŋ tɔɔ wɔ nideli bela, te be tina wɔ yela. Be te nyiŋ gbɛɛ keŋ baa mo wɔŋ ba deŋela ya, nawolo nyi balaŋ baŋ pou na lese Wurubuarɛ yele lee kpene keŋ ɔ be yɛɛ nɛ dɔɔ. ²²Balee ŋon bɔɔ kyɔ e kawee kei nɛ, kela kulutooneŋ sɔŋola (40).

Kristotena baŋ kefane

²³Be ke tina Pita na Gyɔn yela nɛ, te ba besewɔ gyu be tebia gyaŋ keyako wɔ kpene kamasɛ keŋ saese kegyiise na donɔɔ kegyiise baŋ be yako wɔ nɛ. ²⁴Kristotena baŋ kenyii nombia ŋenaŋ nɛ, be popou moo nɔɔdokoloŋ fane fa Wurubuarɛ nyi, “De Gbeŋgyoo, nyaŋ ŋon n be yɛɛ adido na ateta, na ɛpo na kpene kamasɛ keŋ doo ŋe man. ²⁵Nyaŋ tɛɛ la n feliŋ ŋon dɔɔ te n yela de naana Defidi ŋon ɔ yɛɛ n tobaale e nɛ yakowɔ nyi,

‘Weera dɔɔ te tɛɛle kei dɔɔ balaŋ na gyeŋee baŋse,

te bɛɛ bake nombiakumɛɛ yakaa yakaa,

mɔna ŋe bee dee ya nɛ?

²⁶Tɛɛle kei dɔɔ gyooneŋ ne desina ba wose fa yoo,

te siamantena baŋ mɔ na koro seŋ tia de Gbeŋgyoo

Wurubuarɛ na nyeelɛɛre ŋon ɔ be yako see nyi waa kɔŋ nɛ.’

²⁷Ampaŋ te gyoo Herode na Pɔntiɔse Pilato na Iseraetena na baŋ mɔ ba te yɛɛ Iseraetenawɔ ya nɛ, gyaŋeewɔ donɔɔ kei man te be bakewɔ tia n tobaale Yesu ŋon ayimɛɛ be doo ɔ wose man ya, te nyaŋ Wurubuarɛ ba mo e yɛɛ nyeelɛɛre na gyoo nɛ. ²⁸Be gyaŋeewɔ te be yɛɛ kpene keŋ nyaŋ Wurubuarɛ n be wula yako see nyi gyae kekɔŋ nɛ, lee n doŋ na n kegyaebii man. ²⁹Nɛnɛɛ de Gbeŋgyoo Wurubuarɛ, kɛɛ mena keŋ bɛɛ ŋmaase daa na n ka do daa n tewulɛɛ kakyeŋ na dɛɛ tale gyɔ de konɔɔ kolosi n nombia ŋan. ³⁰Wurubuarɛ koro seŋ na n kekyɔ kaweese, na n ke ta de dɔɔ yɛɛ gyakoloŋ nombia lese n wɔɔle wola lee n tobaale Yesu ŋon ayimɛɛ be doo ɔ wose man ya nɛ yele man.” ³¹Ba ke fane taŋ keŋ nɛ, te botɔɔ keŋ bɔɔ gyaŋee nɛ wosiwɔ te Wurubuarɛ feliŋ ŋon kaa gyoowɔ be popou man nideli te be gyɔɔ be konɔɔ kolosi Wurubuarɛ nombia ŋan.

Kristotena baŋ nɔɔdokoloŋ keyɛɛ

³²Balaŋ baŋ pou bɔɔ lɛɛ Kristo Yesu di nɛ, kyaawɔ nɔɔdokoloŋ man te ba agyueŋ mɔ yɛɛ dokoloŋ. Ŋolo bɛɛ yako nyi ɔ kolo yɛɛ waageŋ wui ya, mɔna be kpɛlɛɛ ba abɔɔ pou fa dɔŋa. ³³Yesu kpilala baŋ moo Wurubuarɛ doŋ dinaa keŋ di adansɛɛ nyi, de Gbeŋgyoo Yesu te fom lee yeŋ man, te Wurubuarɛ moo ɔ bɛrɛɛ boele baŋ pou bɔɔ lɛɛ Yesu di nɛ. ³⁴Kolo te hia be man ŋolo ya, nawolo nyi baŋ be dana denɛɛ na tɛɛlese nɛ yɔɔ ŋa na bɛɛ mo kɔba keŋ bɔɔ nyim nɛ, ³⁵kɔna Yesu kpilala baŋ na be ta mo kpala fa wɔ. Bɛɛ fa walaŋ kamasɛ ŋgba mena keŋ ne hia e nɛ. ³⁶Mena ke te Lewi baale ŋolo ŋon ɔ ba lee Saiporɔse tɛɛle man, te ɔ yele yɛna Gyosɛfo nɛ yɛɛwɔ. Yesu kpilala baŋ doo e yele nyi Banabase, keŋ nawolo nyi walaŋ ŋon ɔ na do balaŋ kakyeŋ. ³⁷Ŋon mɔ ka moo ɔ tɛɛle keŋ ɔ dana nɛ yɔɔ, te ɔ moo kɔba keŋ ɔ be nyim nɛ kaa fa Yesu kpilala baŋ.

Ananiase na Safira

¹Balee ŋolo kyaawɔ keŋ bɛɛ baake e nyi Ananiase, na ɔ wɛɛle mɔ yele yɛna Safira. Baŋ mɔ gyuuwɔ ka mo ba agyapadɛɛ daale yɔɔ. ²Ŋon na ɔ wɛɛle yɛɛ nɔɔ te ba moo kɔba keŋ bɔɔ nyim nɛ man ŋaale weese, te baale ŋon moo akaŋ keŋ gyu kefa Yesu kpilala baŋ. ³Botɔɔ te Pita bɔɔse e nyi, “Ananiase, weera dɔɔ te n yela ɔbɔnsam dii n dɔɔ mena, te ɔ yela n dii dekara fa Wurubuarɛ feliŋ ŋon, te n moo n kɔba keŋ n be nyim lee agyapadɛɛ keŋ n be yɔɔ nɛ man ŋaale weese? ⁴Agyapadɛɛ keŋ te yɛɛ n wui pɛte n yɔɔ ke yee? N yɔɔ ke taŋ mɔna kɔba keŋ n be nyim nɛ te yɛɛ n wui yee? Nɛnɛɛ weera n bakewɔ n konɔɔ man te n yɛɛ nombiikum kei mena? Na denibalaŋ te n dii dekara fa ya, Wurubuarɛ te n dii dekara fa.” ⁵Ananiase ka betaa nyii nombia kɛŋa pɛ, te kara e lɔ te ɔ yeŋawɔ. Mena dɔɔ gyakoloŋ gyoo baŋ pou bɔɔ nyii nombia ŋenaŋ nɛ. ⁶Keŋte tewulɛɛ kɔŋawɔ kaa mo kolo milii e, te be gate e lee gyu kewuu.

⁷Te kyare ya te ɔ wɛɛle ŋon mɔ kaa gyoowɔ botɔɔ mɔna ŋon ba gyeŋ kpene keŋ be kɔŋ ya. ⁸Te Pita bɔɔse alo ŋon nyiaa, “Yako maŋ, kɔba keŋ ɛmɛɛ na n baale Ananiase be nyim lee agyapadɛɛ keŋ keyɔɔ man pou yaa ɔ moowɔ kɔŋ nɛ?” Te ɔ tiranɔɔ nyi ayi, mena te de yɔɔ ke. ⁹Botɔɔ te Pita bɔɔse e nyi, “Weera te ɛmɛɛ na n baale yɛɛ nɔɔ nyi ɛ kekɛɛse de Gbeŋgyoo feliŋ ŋon kɛɛ! Kɛɛ, balaŋ baŋ bɔɔ moo n baale kewuu nɛ, baŋ seŋɛɛ la denanɔɔ man nɛ, baa seele nyaŋ mɔ lee.” ¹⁰Karatetee dokoloŋ te kara ŋon mɔ lɔ Pita nawɔɔ tɛɛ te ɔ yeŋawɔ. Tewulɛɛ baŋ kekɔŋ kaa gyoo te ba kena nyi ŋon mɔ ta yem nɛ, te ba mo e lee gyu kewuu ɔ baale yenaŋ. ¹¹Mena dɔɔ gyakoloŋ dinaa daale gyoo Kristotena dikpii keŋ pou, na baŋ pou bɔɔ nyii nombia kɛŋa nɛ.

Kristo kpilala baŋ kekyɔ kaweesetena

¹²Yesu kpilala baŋ yɛɛ gyakoloŋ nombia na nombia dinaana burum balaŋ baŋ man. Te baŋ pou bɔɔ lɛɛ Yesu Kristo di nɛ, ne gyu ke yilaa Solomɔn poto keŋ man. ¹³Na balaŋ ne bu wɔ nideli, mɔna balaŋ yenaasetena baŋ yee mena keŋ baa kaa kpu na wɔ. ¹⁴Mɔna ala na baala burum lɛɛ de Gbeŋgyoo Yesu di, te Wurubuarɛ moo wɔ kaa kpu na Kristotena baŋ. ¹⁵Lee gyakoloŋ nombia ŋan Yesu kpilala baŋ ne yɛɛ dɔɔ, balaŋ na mo be kaweesetena kaa doosi afoŋoŋse na mpase dɔɔ gbɛɛnaa nɔɔman, na akpaa Pita de kɔŋ ɔ ne lam na ɔ wɔŋtaa ke yala be man baale dɔɔ, na baa nyiŋ kawee kekyɔ. ¹⁶Balaŋ lee donɔɔse ŋan benaa na Gyerusalɛm nɛ kɔŋ Gyerusalɛm donɔɔ keŋ man, te ba moo be kaweesetena na baŋ feliŋkumɛɛ ne naase wɔ diyem nɛ kɔŋ te be kyɔɔ wɔ pou.

Kristotena baŋ diyem kena

¹⁷Mena dɔɔ Wurubuarɛ sae kegyia ŋon, na ɔ kegyiise na baŋ bɔɔ lee Sadukiitena dikpii man nɛ sia yɛɛwɔ Yesu kpilala baŋ dɔɔ, te be bakewɔ see nyi baa gyae kolo yɛɛ wɔ. ¹⁸Mena dɔɔ be kyaŋa Yesu kpilala baŋ te ba moo wɔ ketɔ deni. ¹⁹Mɔna ke nelim nɛ, de Gbeŋgyoo Wurubuarɛ kpilale kɔŋawɔ kaa toro deni keŋ fa wɔ, te ɔ moo wɔ lee deni keŋ man, te ɔ yako wɔ nyi, ²⁰“Ɛ gyu ka seŋ Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa keŋ man na ɛ kekolosi nyeedoŋ wɔle kei wose man nombia fa balaŋ baŋ pou.” ²¹Yesu Kristo kpilala baŋ yɛɛwɔ ŋgba mena keŋ Wurubuarɛ kpilale ŋon be yako nɛ, mena dɔɔ nebo nebo fuu te be gyuuwɔ Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa keŋ man, te be fiasɛɛ bɛɛ wola balaŋ baŋ. Wurubuarɛ Sae kegyia ŋon na ɔ kegyiise baake Gyudatena kegyiise baŋ pou, te be gyaŋeewɔ te be kpilawɔ nyi be ka mo Yesu kpilala baŋ lee deni keŋ man kɔŋ. ²²Mɔna balaŋ baŋ bɔɔ kpili nɛ gyuuwɔ kelii botɔɔ na, ba te naa Yesu kpilala baŋ deni keŋ man ya. Mena dɔɔ ba besewɔ kɔŋ kaa yako kegyiise baŋ nyi, ²³“De gyuu botɔɔ keŋ bɔɔ kyaŋ wɔ do nɛ na disim keŋ tɔɛ kiiŋ, na baŋ mɔ bee gyee ke nɛ seŋɛɛ be daseŋae man. Mɔna da toro disim keŋ na, da te naa Yesu kpilala baŋ deni keŋ man ya.” ²⁴Debaŋ keŋ kegyia ŋon ɔ ne kɛɛ balaŋ baŋ bɛɛ gyee Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa keŋ dɔɔ nɛ, na saese kegyiise baŋ be nyii nombia kɛŋa nɛ, ta seŋ wɔ nideli ya. Te be bɔɔse dɔŋa nyi, “Na woŋ yɛna tewulɛɛ kɛwɔ baa?” ²⁵Botɔɔ te balee ŋolo kɔŋawɔ kaa yako wɔ nyi, “Ɛ nyii, balaŋ baŋ ɛ be kyam do deni man nɛ, seŋɛɛ Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa keŋ man bɛɛ wola balaŋ Wurubuarɛ nombia.” ²⁶Mena dɔɔ kegyia ŋon ɔ ne kɛɛ balaŋ baŋ bee gyee Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa keŋ dɔɔ nɛ, na ɔ tewulɛɛ gyuuwɔ ka moo wɔ kɔŋ kegyiise baŋ gyaŋ, mɔna be ta mo wɔ doŋ man ya, nawolo nyi bee yee nyi balaŋ baŋ baa fuŋii wɔ boya. ²⁷Be ka mo wɔ kɔŋ nombiadiira baŋ siaman nɛ, te sae kegyia ŋon yako wɔ ²⁸nyi, “De faree ŋon nyi ɛ na wola kolo lee Yesu yele man ya, mɔna ɛ kɛɛ ya aneyɛɛŋ, ɛ ta mo ɔ nombia ŋan ɛ na wolo nɛ wulu Gyerusalɛm donɔɔ pou, te ɛ ne gyae ɛ ka mo ɔ yeŋ seele daa.” ²⁹Botɔɔ te Pita na Yesu kpilala akaŋ baŋ tiranɔɔ nyi, “Kaboena nyi dee nyii Wurubuarɛ dei kela balaŋ wui.” ³⁰De naanaɔ Wurubuarɛ ŋon gyuusu na Yesu ŋon ɛ be gyɔɔ e sakaa ɔpaŋdaŋ dɔɔ ko e nɛ lee yeŋ man. ³¹Wurubuarɛ gyina e adido te ɔ mo e see ɔ dunoluŋ dɔɔ, te ɔ moo e yɛɛ siamante na nyeelɛɛre, na waa yela Iseraetena ke nyiŋ gbɛɛ kyɛɛkee lee be nombiakumɛɛ man na baa kɔŋ Wurubuarɛ gyaŋ, na waa mo be nombiakumɛɛ kyɛɛ wɔ. ³²Daa ne diina nombia kɛŋa adansɛɛ. Wurubuarɛ feliŋ ŋon ɔ ba mo do baŋ bee nyii ɔ dei man nɛ, mɔ ne di nombia kɛŋa adansɛɛ.

³³Kegyiise baŋ bɔɔ gyaŋee nɛ nyii nombia kɛŋa na ba gyeŋa baŋ nideli, mena dɔɔ be gyaewɔ nyi baa ko Yesu kpilala baŋ. ³⁴Mɔna be man ŋolo, ŋon ɔ doo Farasiitena dikpii keŋ man te bɛɛ baake e nyi Gamaleli, te ɔ yɛɛ Wurubuarɛ mmaraa keŋ wolale e, te ɔ wose man dana obuo donɔɔ keŋ man nɛ, korowɔ seŋ be man. Botɔɔ te ɔ yela ba lese Yesu kpilala baŋ yenaŋ. ³⁵Te ɔ yako kegyiise baŋ nyi, “Me tebia Iseraetena, ɛ kɛɛ kpene keŋ ɛ ne gyae ɛ ke yɛɛ balaŋ kɛwɔ nɛ nideli. ³⁶Debaŋ duguŋ daale kaa laŋawɔ na, balee ŋon bɛɛ baake e nyi Teudase nɛ korowɔ seŋ te ɔ yɛɛ ɔ wose ŋgba walaŋ dinaa ŋolo nɛ, te balaŋ sɔŋonoŋ akpeŋ anaara (400) korowɔ sila e. Mɔna be ka ko e na ɔ balaŋ baŋ pou mɔ yaaseewɔ, keŋte ɔ kawola keŋ pou mɔ kaa yɛɛwɔ yakaa. ³⁷Kei mɔ wɔle debaŋ keŋ bɛɛ kala balaŋ nɛ, te Galelia baale Gyuda korowɔ seŋ, te ŋon mɔ kaa beo balaŋ burum sila ɔ wose. Be ka ko ŋon mɔ nɛ, ɔ balaŋ baŋ pou bɔɔ sila e nɛ yaaseewɔ. ³⁸Mena dɔɔ nombia kɛŋa man nɛ, mɛɛ yako ŋon nyi ɛ na yɛɛ balaŋ kɛwɔ kolo ya. Ɛ yela baa ta, nawolo nyi akpaa kpene keŋ bɛɛ wolo te bɛɛ yɛɛ nɛ, lee deniwalaŋ gyaŋ na, keŋ mɔ gyae ke yɛɛ yakaa bo mena. ³⁹Mɔna akpaa ka lee Wurubuarɛ gyaŋ na, ɛ be gyae ɛ ke tale tɔ wɔ gbɛɛ ya. Ɛ kena bo nyi ɛ ne yoo bo na Wurubuarɛ.” Mena dɔɔ kegyiise baŋ mɔ yɛɛwɔ ŋgba mena keŋ Gamaleli be yako wɔ nɛ.

⁴⁰Mena dɔɔ be baake Yesu kpilala baŋ kɔŋ te be yela be tuku wɔ, te be tɔɔ wɔ nyi be na kolosi kolo lee Yesu yele man bela ya. Te be tina wɔ yela. ⁴¹Yesu kpilala baŋ ka lee kegyiise baŋ gyaŋ nɛ na be sia ta gye, nawolo nyi Wurubuarɛ te kɛɛ wɔ nyi baŋ mɔ kaboena nyi baa do wɔ desɛŋ lee Yesu dɔɔ. ⁴²Te wee kamasɛ na, bee gyu Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa man na balaŋ akpaŋalaŋse man. Bɛɛ wola nombia kpaakpaa ŋan nyi Yesu yɛna Kristo, nyeelɛɛre ŋon Wurubuarɛ be yako see nyi waa kɔŋ nɛ. Te be te tina nombia kɛŋa kawola yela ya.

Ba lese balaŋ nyetooro nyi baa kyɔ Yesu kpilala baŋ

¹Weeya ala ŋenaŋ man na baŋ bɔɔ lɛɛ Yesu di nɛ korowɔ bee wuku te kekolosi kaa gyoo Gyudatena baŋ bɛɛ kolosi Giriki dei, na Gyudatena akaŋ baŋ man. Gyudatena baŋ bɛɛ kolosi Giriki dei nɛ, kpa Gyudatena akaŋ baŋ ne wuritii wɔ weenɛɛ kekpala man, nawolo nyi be kpa wee kamasɛ weenɛɛ ŋan bɛɛ kpɛlɛɛ nɛ, bee tuŋ baŋ wui liala baŋ ya. ²Keŋte Yesu kpilala kufu bala baŋ baake baŋ pou bɔɔ lɛɛ Yesu di nɛ gyaŋee, te be yako wɔ nyiaa, “Tekaboena nyi daa dɛɛ bese tina Wurubuarɛ nombia ŋan keyako yela, na dɛɛ kɔŋ kaa kɛɛ abɔɔ kekpɛlɛɛ dɔɔ bela ya. ³Mena dɔɔ de tebia, ɛ kɛɛ ɛ man na ɛ ka lese baala nyetooro baŋ ba wose man dana obuo, te Wurubuarɛ feliŋ ŋon doo be man nideli te be sia be kare mɔ nɛ, na dɛɛ mo mena tom kei do be nyiŋmaa man. ⁴Na daa ke nyiŋ mo de doŋ pou do kefane, na Wurubuarɛ nombia ŋan keyako man.” ⁵Nombia naŋ Yesu kaseela baŋ be yako nɛ, seŋa balaŋ baŋ pou nideli. Te ba lese Sitifin ŋon ɔ ne lɛɛ Wurubuarɛ di nideli te Wurubuarɛ feliŋ doo ɔ man nideli nɛ. Te ba besewɔ lese Filipo na Prokoro na Nikanɔ na Timɔn na Pamena na Nikolase ŋon ɔ ba lee Antiɔke te ɔ ba mo ɔ wose kpu Gyuda ɔsom keŋ man nɛ. ⁶Keŋte ba moo balaŋ nyetooro kɛwɔ kaa seŋ Yesu kpilala baŋ siaman. Te ba moo be nyiŋmaase gyakaa be dɔɔ te be fanewɔ fa wɔ.

⁷Mena dɔɔ Wurubuarɛ nombia ŋan yaaseewɔ bileŋbileŋ, te baŋ bɔɔ lɛɛ Yesu di nɛ wukuwɔ burum Gyerusalɛm donɔɔ keŋ man. Te Wurubuarɛ saese burum baale mɔ lɛɛ Yesu di.

Ba kekyaŋ Sitifin

⁸Te Sitifin ŋon Wurubuarɛ ba mo ɔ bɛrɛɛ boele e nideli, te ɔ doŋ doo ɔ man nɛ yɛɛ gyakoloŋ nombia na nombia dinaana balaŋ baŋ man. ⁹Mɔna Gyudatena baale baŋ bɛɛ gyaŋee Gyudatena ɔsom deni keŋ bɛɛ baake ke nyi gbeŋa baŋ bɔɔ tina wɔ yela nɛ ɔsom deni man nɛ, fiasɛɛ bɛɛ lɛɛ aŋmaareŋ na Sitifin. Balaŋ benaŋ baale lee Kirene na Alɛkesanderia na Silisia na Esia tɛɛlese man. ¹⁰Mɔna Wurubuarɛ feliŋ ŋon faa Sitifin nyansa te ɔ kolosiwɔ nideli mena dɔɔ be te nyiŋ keŋ baa yako bela ya.

¹¹Keŋ dɔɔ be gyuuwɔ ke feefu do balaŋ baale nyi baa di dekara gyakaa ɔ dɔɔ nyi, “De nyiiwɔ ɔ ne kolosi mmusuo nombia gyakaa de naana Mosesi na Wurubuarɛ dɔɔ.” ¹²Nnɛ te be wɔlɛɛ e fa balaŋ baŋ na ɔsom kegyiise na mmaraa wolala baŋ pou, te ba korowɔ seŋ ɔ dɔɔ te ba kyaŋa e gyu donɔɔ kegyiise siaman. ¹³Mena dɔɔ be gyae balaŋ baale kɔŋ, te be kaa dii akɛrɛɛ gyakaa ɔ dɔɔ nyi, “Debaŋ kamasɛ na balee kei ne kolosi bo tia de Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa keŋ, na Wurubuarɛ mmaraase ŋan Mosesi ba wola daa nɛ.” ¹⁴Nawolo nyi de nyiiwɔ ŋgba ɔ ne yako nyi, “Yesu ŋon ɔ ba lee Nasarɛte nɛ, waa yɛlɛɛ Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa kei lɔ, na waa kyɛɛkee abɔɔ ŋan pou Mosesi ba mo see daa nɛ.” ¹⁵Te nombiadiira baŋ be kyaa deni keŋ man nɛ, kɛɛ Sitifin nɛ yididi te be naawɔ ŋgba ɔ sia gbɛɛ te kyɛɛkee yɛɛ ŋgba Wurubuarɛ kpilale sia gbɛɛ nɛ.

Sitifin kekolosi donɔɔ kegyiise baŋ siaman

¹Keŋte Wurubuarɛ sae kegyia ŋon bɔɔse Sitifin nyi, “Mena dɔɔ nombia ba ayakoŋ kɛŋa pou yɛɛ ampaŋ?” ²Botɔɔ te Sitifin tiranɔɔ nyi, “Me tebia na me kyaɔ, ɛ tei me gyaŋ. Wurubuarɛ ŋon ɔ ne di gyoori nɛ lese na ɔ wose wola de naana Aberaham, debaŋ keŋ ɔ kyaa Mesopotamia tɛɛle man nɛ, kenaŋ wɔle pɛte ɔ korowɔ gyu kekyaa Haran donɔɔ man, ³botɔɔ te Wurubuarɛ yako e nyi, ‘Koro lee n tɛɛle man na n loŋtona gyaŋ, na n ke tu gyu ke kyaa tɛɛle keŋ maa wola neŋ nɛ dɔɔ.’

⁴Mena dɔɔ Aberaham korowɔ lee Kaldea tɛɛle man, te ɔ gyuuwɔ kekyaa Haran donɔɔ man. Ɔ kya yeŋ wɔle nɛ, Wurubuarɛ moo e kaa see tɛɛle ya akyaŋ ke dɔɔ kei dɔɔ. ⁵Tɛɛle naetɔɔ dokoloŋ koraŋ ɔ te fa e botɔɔ nyi dɛɛ bese ŋon gbagba ɔ wui ya. Mɔna Wurubuarɛ yakowɔ see nyi, waa mo tɛɛle kenaŋ fa ŋon na ɔ duuluŋ man balaŋ. Debaŋ kenaŋ mɔ na Aberaham be dana bu koraŋ gba ya. ⁶Keŋte Wurubuarɛ yako e nyi, ‘N duuluŋ man balaŋ baa kyaa dei wɔle daale tɛɛle dɔɔ bese ŋɔɔla. Baa moo wɔ yɛɛ gbeŋa, na baa yɛɛ wɔ nyeemandoŋ na akpanyaŋnyaŋ kulutooneŋ sɔŋonoŋ akpeŋ anaara (400). ⁷Mɔna maa wɔŋ tɛɛle kenaŋ mantena baŋ baa mo n duuluŋ man balaŋ baŋ yɛɛ gbeŋa nɛ deŋele. Kenaŋ wɔle na, n duuluŋ man balaŋ baŋ baa lee tɛɛle kenaŋ man, na be kaa som maŋ kɛbo kei.’ ⁸Te Wurubuarɛ na Aberaham bakewɔ see nyi, ŋon na ɔ duuluŋ man balaŋ pou baa kara ba baala wose. Mena dɔɔ Aberaham ka lola ɔ bu Asiki weeya gyanaarate nɛ te ɔ kara ɔ baala wose. Kenaŋ wɔle Asiki mɔ kaa lola Gyekɔpo, te Gyekɔpo mɔ lola de naanaɔ kufu bala baŋ.

⁹Gyosɛfo mɔ yɛɛ de naanaɔ kufu bala baŋ man ŋolo e. Keŋ ɔ kegyiise ne kɔla e dɔɔ nɛ te ba mo e yɔɔ te ɔ ka bese gbeŋi Igyipite tɛɛle man, mɔna Wurubuarɛ seŋawɔ ɔ wɔle, ¹⁰te ɔ lese e lee ɔ diyem pou man. Te ɔ fa e nyansa, te ɔ yela Igyipitetena gyoo Faaro gyae ɔ nombia, mena dɔɔ gyoo ŋon moo ɔ dekpaŋalaŋ na Igyipite tɛɛle keŋ pou do ŋon Gyosɛfo nyiŋmaa man nyi waa kɛɛ ŋe dɔɔ.

¹¹Debaŋ kenaŋ te tanam dinaa daale kaa yalawɔ Igyipite na Kaanan tɛɛlese pou dɔɔ, te ka moo kaale dinaa mɔ kaa lɔ be dɔɔ. Mena dɔɔ de naanaɔ baŋ te nyiŋ weenɛɛ baa di ya. ¹²Debaŋ keŋ Gyekɔpo be nyii nyi weenɛɛ kyaa Igyipite nɛ, te ɔ kpila ɔ bia de naanaɔ baŋ botɔɔ. ¹³Be ka bese gyu Igyipite bolate nɛ, Gyosɛfo lese ɔ wose wola ɔ kegyiise baŋ, te gyoo Faaro mɔ kaa gyeŋa Gyosɛfo ɔ loŋtona baŋ. ¹⁴Mena dɔɔ Gyosɛfo doo ɔ kya Gyekɔpo tiila nyi ŋon na ɔ balaŋ pou baa tu kɔŋ Igyipite. Be yaanɔɔle pou yɛɛ balaŋ sɔŋotooro na kufu banoŋ (75). ¹⁵Mena dɔɔ Gyekɔpo gyuuwɔ ke kyaa Igyipite, te ŋon na ɔ bia pou yekeewɔ botɔɔ. ¹⁶Ba besena ba woya baŋ kɔŋ Sekyɛm donɔɔ man, te be kaa wuu wɔ boe bɔɔ keŋ Aberaham be kala kɔba lɛɛ lee Hamɔ bia gyaŋ nɛ man.

¹⁷Debaŋ keŋ Wurubuarɛ nombii ayakoŋ see fa Aberaham keŋ na benaa kekɔŋ ampaŋ nɛ, te de balaŋ baŋ be kyaa Igyipite nɛ wukuwɔ nideli. ¹⁸Kenaŋ wɔle nɛ, gyoo wɔle ŋolo ŋon ɔ ba gyeŋ kolo lee Gyosɛfo wose man ya nɛ, kaa dii gyoori Igyipite tɛɛle keŋ dɔɔ. ¹⁹Mena dɔɔ ɔ yɛɛ de naanaɔ baŋ nyeemandoŋ na akpanyaŋnyaŋ, te ɔ ŋere wɔ dekpaŋkpasare man nyi baa tirii be bia wɔlɛɛ leki na baa nyiŋ yeŋ. ²⁰Mena debaŋ kenaŋ man mɔ te ba lola Mosesi, mɔna ɔ te yɛɛ bu yakaate e Wurubuarɛ siaman ya. Ba weese e ɔ kya deni man te be kɛɛle e botɔɔ gyaalaŋna batooro. ²¹Lii debaŋ daale na, be tira e leki debɔɔ man, te gyoo Faaro bu alebu naa e mo ke kɛɛle ŋgba ŋon gbagba ɔ bu nɛ. ²²Ba wola e Igyipitetena nyansa pou. Te ɔ kaa bese walaŋ dinaa ɔ kekolosi na ɔ tom keyɛɛ pou man.

²³Mosesi kedi kulutooneŋ sɔŋola nɛ, te kɔŋawɔ ɔ nyeeman nyi waa koro gyu ke kɛɛ ɔ tebia Iseraetena kekyaa man. ²⁴Ɔ ke gyu keŋ nɛ, ɔ ke naawɔ ŋgba Igyipite baale ŋolo ne naase Iserae baale ŋolo diyem na, te ɔ gyuuwɔ ke lɛɛ ɔ dɛɛ baale ŋon nɔɔ te ɔ koo Igyipite baale ŋon. ²⁵Mosesi agyueŋ man na, ŋon gyeŋ nyi ɔ balaŋ baŋ baa nyii asɛɛ nyi Wurubuarɛ waa ta ɔ dɔɔ bo lese wɔ lee be kaale man, mɔna be te nyii asɛɛ mena ya. ²⁶Ke tɛɛ naa nɛ, ɔ ke naa Iseraetena wolɛɛwolɛɛ bala mɔ ne yoo, te ɔ gyuuwɔ ɔ kaa pataa wɔ te ɔ yako wɔ nyiaa, ‘Me tebia ɛ kɛɛ, ɛ wolɛɛwolɛɛ. Weera dɔɔ te ɛ ne yɛɛ dɔŋa akpanyaŋnyaŋ mena?’ ²⁷Mɔna ŋon ɔ ne yɛɛ ɔ dɔɔ akpanyaŋnyaŋ nɛ tɛɛse Mosesi lee yenaŋ te ɔ bɔɔse e nyiaa, ‘Amɔte moona neŋ yɛɛ de siamante na de nombiadiiri?’ ²⁸‘N ne gyae baa n ka ko maŋ ŋgba mena keŋ dana n ba ko Igyipite baale ŋon nɛ?’ ²⁹Mosesi kenyii nombii kei nɛ te ɔ korowɔ yeu gyu ke kyaa Midian tɛɛle man bese ŋɔɔle botɔɔ. Botɔɔ te ɔ yalawɔ te ɔ lola bia baala bala.

³⁰Kulutooneŋ sɔŋola wɔle nɛ, Wurubuarɛ kpilale ŋolo kaa lese ɔ wose wola Mosesi, boalaŋ daale keŋ ne kpaa depoŋfa daale man depampaa nsana Sinai bula keŋ gyaŋ nɛ. ³¹Mosesi naa ke na, gyakoloŋ kyaŋa e. Te ɔ tuuwɔ benaa ke na waa nyiŋ naa ke nideli. Botɔɔ te ɔ nyii de Gbeŋgyoo Wurubuarɛ woya nyiaa, ³²‘Maŋ yɛna n naanaɔ Aberaham na Asiki na Gyekɔpo Wurubuarɛ ŋon.’ Te gyakoloŋ gyoo Mosesi te ɔ sereewɔ, mena dɔɔ ɔ te tale kɛɛ ke bela ya. ³³Te de Gbeŋgyoo Wurubuarɛ yako e nyiaa, ‘Kpee nyaŋ nkyokotase lee n naawɔ man, nawolo nyi maŋ Wurubuarɛ gbagba kyaa botɔɔ keŋ n seŋɛɛ nɛ. ³⁴Ampaŋ, ma te naa me balaŋ baŋ be kyaa Igyipite nɛ kaale te me te nyii mena keŋ mɔ bɛɛ toroŋ, mena dɔɔ me te tisi lee adido kɔŋ me kaa lɛɛ wɔ. Desina n wose na maa kpila neŋ Igyipite!’

³⁵Mosesi kei nombia te be bɛɛwɔ, te be bɔɔse e nyi, ‘Amɔte yɛɛ na neŋ de siamante, na de nombiadiiri.’ Wurubuarɛ tɛɛwɔ ɔ kpilale ŋon ɔ ba lese ɔ wose wola Mosesi depoŋfa keŋ man nɛ dɔɔ, yɛɛ e siamante na nyeelɛɛre. ³⁶Mosesi kei yɛna gyakoloŋ nombia na nombia dinaana debaŋ keŋ ɔ ba mo Iseraetena lee Igyipite ta be siaman mo wɔ kaa toŋ ɛpo yayam keŋ, gyu ke ta depampaa dinaa keŋ man kulutooneŋ sɔŋola (40) nɛ. ³⁷Mosesi kei yako na Iseraetena nyiaa, ‘Wurubuarɛ waa kpila ɔ dekpeŋkpeŋgyɔɔre ŋolo ɛ gyaŋ ŋgba mena keŋ ɔ be kpila maŋ nɛ. Waa lee bo ɛmɛɛ gbagba ɛ balaŋ man.’ ³⁸Mosesi kei na Iseraetena baŋ ke kyaa depampaa keŋ man nɛ, Wurubuarɛ kpilale kaa kolosiwɔ na e Sinai bula keŋ dɔɔ te ɔ lɛɛ Wurubuarɛ nyeedoŋ nombia ŋan fa de naanaɔ, te ŋe kaa tuŋa daa mɔ.

³⁹Mɔna de naanaɔ yɛɛ deŋele doŋ te be bɛɛ ɔ nombia ŋan, te be tɛɛse e see yenaŋ. Te baŋ be konɔɔse man na, nafɔ be gyaewɔ nyi baa bese gyu Igyipite. ⁴⁰Mena dɔɔ be yako Aarɔn nyi, ‘Yɛɛ bɛɛneŋ fa daa na baa ta de siaman, nawolo nyi dɔɔ gyeŋ kpene keŋ be yɛɛ Mosesi ŋon ɔ ba mo daa lee Igyipite nɛ ya.’ ⁴¹Weeya ŋenaŋ man te be yɛɛ nunkyue bu mo yɛɛ be bane, te be faa ke kedi te be dii be nɔɔ mo lese kpene keŋ baŋ gbagba ba mo be nyiŋmaase yɛɛ nɛ yele. ⁴²Mena dɔɔ Wurubuarɛ lese ɔ sia yela wɔ, te ɔ moo wɔ fa adido kyolobiise kasom, ŋgba mena keŋ bɔɔ ŋmarase do Wurubuarɛ akpeŋkpeŋgyɔɔra tɔne keŋ man nɛ. Ba ŋolo ŋmarasewɔ nyi Wurubuarɛ kpa,

‘O Iseraetena, na maŋ te ɛ koo wonembia deesi fa

kulutooneŋ sɔŋola (40) depampaa dinaa keŋ man ya.

⁴³Ɛ bane Molɛki te ɛ yɛɛ kanyaŋ deni do ke,

na ɛ bane Refan wulu keŋ ke yɛɛ ŋgba kyolobii nɛ,

te ɛ moowɔ sila ɛ wose.

Baŋ yɛna banɛɛ baŋ ɛ be yɛɛ nyi ɛ ka som!

Mena dɔɔ maa yela baa mo ŋon gyu lemlem,

naŋ Babilɔn donɔɔ keŋ wɔle.’

⁴⁴Depampaa dinaa keŋ man nɛ, na de naanaɔ dana kanyaŋ deni dinaa daale keŋ ne di wɔ adansɛɛ nyi Wurubuarɛ kyaa be gyaŋ. Be yɛɛ kanyaŋ deni dinaa kei ŋgba mena keŋ Wurubuarɛ ba lese wola Mosesi nyi waa yɛɛ ke nɛ. ⁴⁵De naanaɔ ke lɛɛ kanyaŋ deni dinaa kei lee be kyaɔ gyaŋ nɛ, ba moo ke sila be siamante Gyosua kelii tɛɛle keŋ Wurubuarɛ be yeli bɔɔ yoo gegi ke balaŋ te ɔ be lɛo ke fa wɔ nɛ man. Kanyaŋ deni dinaa kei doowɔ botɔɔ kelii debaŋ keŋ Defidi be kaa di gyoori nɛ. ⁴⁶Defidi kei nombia gyoo Wurubuarɛ sia, te ɔ yako Wurubuarɛ nyi waa fa e gbɛɛ na waa baŋ ɔsom deni dinaa gbagba fa ɔ naana Gyekɔpo Wurubuarɛ ŋon. ⁴⁷Mɔna ɔ bu Solomɔn kaa baŋa na ɔsom deni dinaa kenaŋ. ⁴⁸Mɔna Wurubuarɛ ŋon ɔ kela kpene kamasɛ nɛ, bɛɛ kyaa deni keŋ bɔɔ mo nyiŋmaase ma ke nɛ man ya. Wurubuarɛ dekpeŋkpeŋgyɔɔre ŋolo yako mena nombii kei nyiaa,

⁴⁹De Gbeŋgyoo Wurubuarɛ kpa,

‘Adido te me gyooro gbeli kyaa,

te tɛɛle dɔɔ yɛna me nae dɛɛsee.

Woŋ deni dinɔɔ yaa ɛ ke ma fa maŋ,

yaa aleŋ te maa kyaa fɛɛfo?

⁵⁰Na maŋ gbagba yɛɛna abɔɔ kɛŋa pou yee?’ ”

⁵¹Te Sitifin yako wɔ bela nyiaa, “Ɛmɛɛ konɔɔyuŋtena, ɛ dana konɔɔyuŋ ŋgba balaŋ baŋ bɔɔ ne nyii Wurubuarɛ dei ya nɛ, te ɛ ne yɛɛ deŋele doŋ ŋgba ɛ kyaɔ nɛ. Nawolo nyi debaŋ kamasɛ na ɛ na koro seŋ tia Wurubuarɛ feliŋ ŋon. ⁵²Wurubuarɛ dekpeŋkpeŋgyɔɔre ŋolo kyaawɔ keŋ ɛ naanaɔ te naase e diyem yee? Ba koo Wurubuarɛ kpilala baŋ bɔɔ wula yako see nyi Yesu Kristo ŋon ɔ nombia tenɛɛ nɛ waa kɔŋ nɛ, te nɛnɛɛ ɛ lese Yesu ŋonaŋ fa te ba koo e. ⁵³Ɛmɛɛ yɛna baŋ ɛ be nyiŋ Wurubuarɛ mmaraase ŋan lee ɔ kpilala gyaŋ, mɔna ɛ te di ŋe dɔɔ ya.”

Be ke fuŋii Sitifin boya

⁵⁴Debaŋ keŋ donɔɔ kegyiise baŋ be nyii nombia kɛŋa nɛ, be sia yɛɛwɔ ɔ dɔɔ te ba gyeŋa baŋ nideli. ⁵⁵Mɔna Sitifin ŋon Wurubuarɛ feliŋ ŋon doo ɔ man nideli nɛ kɛɛ adido na, te ɔ naa Wurubuarɛ gyoorobiiri keŋ, na Yesu mɔ seŋɛɛ Wurubuarɛ dunoluŋ dɔɔ. ⁵⁶Te Sitifin yakowɔ nyiaa, “Ɛ kɛɛ, mɛɛ naa ŋgba adido ta toro, na Deniwalaŋ Bu ŋon seŋɛɛ Wurubuarɛ dunoluŋ dɔɔ.” ⁵⁷Ɔ keyako mena nɛ te kegyiise baŋ moo be nyiŋmaase tɔ ba deŋela, te be fae yeesa keŋkeŋ. Karatetee te be popou kaa wuuwɔ ɔ dɔɔ, ⁵⁸te be wɔŋee e lee donɔɔ keŋ man ke fuŋii e boya. Baŋ bɔɔ gyu be kaa fuŋii e boya nɛ, kpee ba kegba wurikyimse ŋan fa tobaale ŋon bɛɛ baake e nyi Sɔɔl nɛ. ⁵⁹Be kee fuŋii Sitifin boya ŋan nɛ, na ɔ ne fane nyi, “Me Gbeŋgyoo Yesu, lɛɛ ma woo.” ⁶⁰Botɔɔ te ɔ ŋmiŋawɔ ɔ doona dɔɔ te ɔ fae yeesa nyiaa, “Me Gbeŋgyoo Yesu, na mo nombiakumɛɛ kɛŋa tɔ wɔ kom ya.” Ɔ kekolosi nombia kɛŋa taŋ pɛ, te ɔ kara weesi. Be kɛɛ ko Sitifin na Sɔɔl mɔ seŋɛɛ botɔɔ ɔ na do wɔ kakyeŋ.

Sɔɔl ke naase Kristotena diyem

¹Lee wee kenaŋ te be fiasɛɛ bɛɛ naase Kristotena dikpii keŋ diyem nideli Gyerusalɛm donɔɔ man. Mena dɔɔ Kristotena baŋ pou yaaseewɔ laŋ Gyudia na Samaria tɛɛlese man, kaase kpilala baŋ baageŋ Gyerusalɛm donɔɔ man. ²Keŋte balaŋ baŋ bee yee Wurubuarɛ nɛ, baale gyuuwɔ kewuu Sitifin te be wii ɔ lia nideli. ³Mɔna Sɔɔl korowɔ seŋ ɔ ne naase Kristotena baŋ diyem nideli. Ɔ na gyoo akpaŋalaŋse man ke wɔŋee Kristotena ala na baala gyu ketɔ deni.

Filipo yako Wurubuarɛ nombia Samaria tɛɛle man

⁴Yenaŋ kamasɛ keŋ Kristotena baŋ be yaasee gyu nɛ, be kolosi Wurubuarɛ nombia ŋan fa balaŋ. ⁵Te Filipo gyuu Samariatena donɔɔ dinaa daale man keyako Wurubuarɛ nombia nyi, Yesu Kristo yɛna nyeelɛɛre ŋon Wurubuarɛ be yako see nyi waa kɔŋ nɛ. ⁶Debaŋ keŋ balaŋ burum baŋ be nyii nombia ŋan Filipo be yako, te bɔɔ naa gyakoloŋ nombia ŋan ɔ be yɛɛ nɛ dɔɔ, be tei ɔ nombia ŋan nideli. ⁷Filipo kekolosi keŋ nɛ, balaŋ baŋ feliŋkumɛɛ doo be man nɛ fae yeesa keŋkeŋ, te feliŋkumɛɛ ŋan leewɔ be man. Te baŋ mɔ be baamense ba yekee, na ɔtakasese burum mɔ wose yɛɛ wɔ doŋ. ⁸Mena dɔɔ yɛɛ donɔɔ kenaŋ mantena baŋ pou gyoŋ nideli.

⁹Donɔɔ kenaŋ man na balee ŋolo kyaa botɔɔ keŋ bɛɛ baake e nyi Simɔn. Ɔ ne yɛɛ baalabiiri nombia wola Samariatena, keŋ nyi ba wose na gbirisi wɔ. Ɔ ne gyina ɔ wose adido wola ɔ wose nyi ɔ yɛɛ walaŋ dinaa ŋolo e. ¹⁰Mena dɔɔ walaŋ kamasɛ, bia na kegyiise pou ne tei e te bɛɛ yako nyi, “Ŋon yɛna Wurubuarɛ doŋ keŋ bɛɛ baake nyi doŋ dinaa nɛ.” ¹¹Ɔ ta mo ɔ baalabiiri nombia kɛŋa wola wɔ yela ba wose te gbirisi wɔ kyare, mena dɔɔ bɛɛ lɛɛ e di nideli. ¹²Mɔna Filipo ke yako wɔ Wurubuarɛ gyoori na Yesu Kristo wose man nombia ŋan nɛ be lɛɛwɔ di, te be sɔɔ ala na baala pou Wurubuarɛ loŋ. ¹³Simɔn gbagba mɔ lɛɛ nombia ŋan di te be sɔɔ e Wurubuarɛ loŋ, te ɔ moo ɔ wose do na Filipo nideli. Te gyakoloŋ nombia na nombia dinaana ŋan ɔ be naa Filipo ne yɛɛ dɔɔ, ɔ wose gbirisi e.

¹⁴Debaŋ keŋ Yesu kpilala baŋ be kyaa Gyerusalɛm be nyii nyi Samariatena te lɛɛ Wurubuarɛ nombia ŋan di nɛ, be kpila Pita na Gyɔn be gyaŋ. ¹⁵Ba kekɔŋ kaa gyoo na, be fanewɔ fa wɔ nyi Wurubuarɛ waa mo ɔ feliŋ ŋon do be man. ¹⁶Nawolo nyi na Wurubuarɛ ta moo ta ɔ feliŋ ŋon do baŋ Samariatena benaŋ man ŋolo man ya. Be sɔɔ wɔ Wurubuarɛ loŋ bo lee de Gbeŋgyoo Yesu waageŋ yele man. ¹⁷Te Pita na Gyɔn moo be nyiŋmaase gyakaa be dɔɔ te be fanewɔ fa wɔ, te Wurubuarɛ moo ɔ feliŋ ŋon do be man. ¹⁸Simɔn naawɔ nyi Yesu kpilala baŋ ka mo be nyiŋmaase gyakaa balaŋ baŋ dɔɔ fane fa wɔ nɛ, Wurubuarɛ moo ɔ feliŋ ŋon do be man keŋte ɔ lese kɔba waa fa wɔ, ¹⁹te ɔ yako wɔ nyiaa, “Ɛ mo mena doŋ kei fa maŋ mɔ, na walaŋ kamasɛ ŋon maa mo me nyiŋmaa gyakaa ɔ dɔɔ na, Wurubuarɛ ka mo ɔ feliŋ ŋon do ɔ man.” ²⁰Te Pita yako e nyi, “Wurubuarɛ waa yela ɛmɛɛ na n kɔba pou ka gyoo boalaŋ man. Nawolo nyi n te yɛɛ nya agyueŋ nyi n ka mo kɔba lɛɛ Wurubuarɛ kolo anefaŋ. ²¹N be dana dedii yaa daseŋae da tom kei man ya, nawolo nyi n konɔɔ man nombia ba tenɛɛ Wurubuarɛ siaman ya. ²²Kyɛɛkee nya agyueŋ lee n nombiikum kei man, na n kefane fa de Gbeŋgyoo Wurubuarɛ na waa mo ke kyɛɛ neŋ. ²³Nawolo nyi ma te naa nyi n dana sibiikum, te nombiakumɛɛ te di n dɔɔ.” ²⁴Te Simɔn yako wɔ nyi, “Mɛɛ waase ŋon bo ɛ fane fa de Gbeŋgyoo Wurubuarɛ fa maŋ, na ŋan pou ɛ be yako nɛ man dokoloŋ gba be kɔŋ me dɔɔ ya.” ²⁵Pita na Gyɔn kekolosi Wurubuarɛ nombia ŋan di adansɛɛ lee Yesu Kristo wose man taŋ nɛ, te ba besewɔ laŋ Gyerusalɛm donɔɔ man. Be ka bese bee gyu keŋ nɛ, be kolosi Kristo nombia kpaakpaa ŋan Samariatena akuraase burum man.

Filipo na Itiopia baale ŋolo wose man nombia

²⁶De Gbeŋgyoo Wurubuarɛ kpilale ŋolo lee adido kaa yako Filipo nyiaa, “Koro desina n wose na n ka mo ata yenaŋ gbɛɛ bene keŋ ba lee Gyerusalɛm ne gyu Gasa donɔɔ man nɛ.” ²⁷Keŋte Filipo korowɔ desina ɔ wose moo gbɛɛ. Ɔ kee gyu keŋ na te ɔ ke gyaŋee na Itiopia baale saayɛte ŋolo. Ɔ yɛɛ Itiopia ala gyoo ŋon bɛɛ baake e nyi Kandase nɛ wose man walaŋ kegyia ŋolo e. Ŋon ne kɛɛ na ala gyoo ŋon kɔba pou dɔɔ. Balee kei gyuu Gyerusalɛm bo ka som Wurubuarɛ, ²⁸te ɔ besewɔ kaa laŋ ɔ ne gyu ɔ dɛɛ. Na ɔ kyaa anebiliŋinbii daale man keŋ dɛɛkyɔŋse ne wɔŋee na ke. Ɔ kyaa ɔ ne kala Wurubuarɛ dekpeŋkpeŋgyɔɔre Yesaya tɔne. ²⁹Te Wurubuarɛ feliŋ ŋon yako Filipo nyi, “Tuu benaa anebiliŋinbii keŋ.” ³⁰Keŋte Filipo yeuwɔ gyu botɔɔ, te ɔ ke nyiiwɔ ŋgba balee ŋon ne kala kolo lee Wurubuarɛ dekpeŋkpeŋgyɔɔre Yesaya tɔne keŋ man nɛ te Filipo bɔɔse e nyi, “Mena dɔɔ n ne nyii kpene keŋ n ne kale nɛ man?” ³¹Te balee ŋon tiranɔɔ fa Filipo nyi, “Sena te maa tale nyii ke man, keŋ ŋolo ta lese ke man fa maŋ ya?” Te ɔ baake Filipo nyi waa gyeŋ kaa kyaa ɔ gyaŋ. ³²Na Wurubuarɛ nombia ŋan bɔɔ ŋmarase see te ɔ ne kale yɛna nyi,

“Ba te kparaa e laŋ ŋgba nam ŋon bee gyu be kaa ko e nɛ.

Ɔ yɛɛ ŋgba nambu ŋon bɛɛ kɛrɛɛ ɔ wona

te ɔ seŋɛɛ yididi nɛ.

Ɔ te wii koraŋ gba ya.

³³Be tisinaa e tɛɛle man, do e desɛŋ,

te be sukutii ɔ nombia do.

Amɔ ne gyae la waa tale yako kolo

lee ɔ duuluŋ man balaŋ wose man,

ŋgba bɔɔ ko e bileŋ nɛ.”

³⁴Botɔɔ te Itiopia baale kegyia ŋon bɔɔse Filipo nyiaa, “Kegyia waaseda, amɔte wose man nombia yaa Wurubuarɛ dekpeŋkpeŋgyɔɔre kei ne yako nɛ, ŋon gbagba yaa walaŋ wɔle ŋolo bo?” ³⁵Te Filipo seŋawɔ Wurubuarɛ nombia ŋan bɔɔ kale nɛ dɔɔ yako e Yesu wose man nombia ŋan.

³⁶Be kee gyu keŋ nɛ, te be ka leewɔ loŋ daale dɔɔ. Botɔɔ te balee ŋon bɔɔse Filipo nyiaa, “Kɛɛ loŋ daale yaa kei, woŋ ne tɔɔ na maŋ gbɛɛ na Wurubuarɛ loŋkesɔ?” ³⁷Te Filipo yako e nyi, “Akpaa n mo n konɔɔ pou lɛɛ Kristo di na, gbɛɛ doo nyi maa sɔ neŋ Wurubuarɛ loŋ.” Balee ŋon mɔ yakowɔ nyiaa, “Mɛɛ lɛɛdi nyi Yesu Kristo yɛna Wurubuarɛ bu ŋon.” ³⁸Mena dɔɔ balee ŋon yela anebiliŋinbii keŋ seŋawɔ, te ŋon na Filipo pou tisiwɔ ka gyoo loŋ keŋ man te Filipo sɔɔ e Wurubuarɛ loŋ. ³⁹Be ka lee loŋ keŋ man nɛ, te de Gbeŋgyoo Wurubuarɛ feliŋ ŋon moo Filipo laŋ debokenaŋ man, mena dɔɔ balee ŋon te naa e bela ya. Mɔna balee ŋon besewɔ mo ɔ gbɛɛ ɔ ne gyu gyoŋ man. ⁴⁰Filipo kɛɛwɔ na, ɔ kyaa Asotuse donɔɔ man. Ɔ tɛɛwɔ donɔɔse ŋan man kolosi Kristo nombia ŋan, kaboena ɔ gyuuwɔ ka lee Kaesaria donɔɔ man.

Sɔɔl kelɛɛ Yesu di

¹Weeya ŋenaŋ pou man na Sɔɔl sɛɛ ɔ ne ŋmaase de Gbeŋgyoo Yesu silala baŋ nyi waa ko wɔ. Mena dɔɔ ɔ gyuu Wurubuarɛ sae kegyia ŋon gyaŋ, ²ka sola e lɛɛ ɔ nyiŋmaa man tɔne keŋ gyae ke fa e doŋ na waa mo gyu Damasekuse donɔɔ man kefa Gyudatena ɔsom denɛɛ man kegyiise baŋ. Na baa fa e gbɛɛ waa kyaŋ walaŋ kamasɛ, ala na baala baŋ pou ɔ naa nyi be silana Yesu kawola wɔle kei nɛ. Na waa nyiŋ kyaŋ wɔ kɔŋ Gyerusalɛm donɔɔ man kaa tɔ deni. ³Ɔ ke gyu ka benaa Damasekuse donɔɔ nɛ, debokenaŋ man te boalaŋ daale lee adido kaa ŋmaale polɛ kilisi e. ⁴Mena dɔɔ ɔ leewɔ yala te ɔ nyii woya ŋaale baake e bɔɔse nyi, “Sɔɔl, Sɔɔl, weera dɔɔ te n ne naase maŋ diyem mena?” ⁵Botɔɔ te Sɔɔl tiranɔɔ bɔɔse e nyiaa, “Nyaŋ amɔte ŋonaŋ me Gbeŋgyoo?” Te ŋon mɔ yako e nyiaa, “Maŋ yɛna Yesu ŋon n ne naase diyem nɛ. ⁶Mɔna koro na n ke gyu donɔɔ keŋ man, na baa yako neŋ kpene keŋ kaboena nyi nya yɛɛ.” ⁷Balaŋ baŋ baŋ na Sɔɔl dɔŋɛɛ nɛ, ba woya yeuwɔ lee be gyaŋ keŋ ba te tale gyuusu be nɔɔ ya. Baŋ mɔ nyii nɔɔwoya ŋan, mɔna ba te naa ŋolo ya. ⁸Sɔɔl korowɔ seŋ te ɔ gyuusu ɔ sia mɔna ɔ te tale naa kolo ya, mena dɔɔ be kyaŋa e ɔ nyiŋmaa man, te ba moo e gyu Damasekuse donɔɔ man. ⁹Ɔ kyaawɔ botɔɔ weeya kpaakpaa atooro keŋ nyi ɔ bɛɛ naa ya, te ɔ bee dii ya, te ɔ bɛɛ nyɔɔ mɔ ya.

¹⁰Na Yesu silale ŋolo kyaa Damasekuse botɔɔ keŋ bɛɛ baake e nyi Ananiase. Ɔ nyiiwɔ de Gbeŋgyoo baake e ŋgba dosɛɛ man nɛ nyi, “Ananiase.” Te ɔ kpaawɔ nyi, “Me Gbeŋgyoo maŋ yaa!” ¹¹Te de Gbeŋgyoo Yesu yako e nyi, “Koro gyu Gyuda dɛɛ, ke kyaa gbɛɛnaa keŋ bɛɛ baake ke nyi gbɛɛnaa keŋ ka Tenɛɛ nɛ nɔɔman, na n ke bɔɔse Sɔɔl ŋon ɔ ba lee Tasuse nɛ dɔɔ. Ɔ kyaa botɔɔ ɔ ne fane. ¹²Wurubuarɛ ta lese wola ŋon Sɔɔl mɔ ŋgba dosɛɛ man nɛ nyi, balee ŋon bɛɛ baake e nyi Ananiase nɛ, te kɔŋ ɔ kaa mo ɔ nyiŋmaase gyakaa ɔ dɔɔ, na waa bese naa bela.” ¹³Ananiase tiranɔɔ nyiaa, “Me Gbeŋgyoo, balaŋ burum te yako maŋ balee kei wose man nombia, na mena keŋ ɔ be yɛɛ n balaŋ baŋ be kyaa Gyerusalɛm donɔɔ man nɛ akpanyaŋnyaŋ. ¹⁴Ɔ lɛɛ tɔne keŋ ne fa e doŋ baa lee Gyudatena saese kegyiise gyaŋ kɔŋ Damasekuse kɛbo, na ɔ kaa kyaŋ baŋ pou bɛɛ som neŋ nɛ.” ¹⁵Keŋte de Gbeŋgyoo Yesu tiranɔɔ fa Ananiase nyiaa, “Gyu ɔ gyaŋ, nawolo nyi maŋ lese na e nyi waa som maŋ, na waa yela baŋ pou ba te yɛɛ Gyudatenawɔ ya, na be gyooneŋ na Iseraetena pou ke nyii ma yele. ¹⁶Maŋ ne gyae la maa wola e mena keŋ kaboena nyi waa naa diyem nideli lee ma yele dɔɔ.”

¹⁷Keŋte Ananiase gyuuwɔ ka gyoo dekpaŋalaŋ keŋ man. Te ɔ moo ɔ nyiŋmaase gyakaa Sɔɔl nyee dɔ fane nyiaa, “Me dɔɔ Sɔɔl, de Gbeŋgyoo Yesu ŋon ɔ ba lese ɔ wose wola neŋ gbɛɛnaa man debaŋ keŋ ne kɔŋ kɛbo nɛ, ŋon kpila na maŋ n gyaŋ nyi me kaa fane fa neŋ na n kabese naa. Na Wurubuarɛ kenyiŋ mo ɔ feliŋ ŋon do n man.” ¹⁸Debokenaŋ man te kolo leewɔ ɔ sia ŋan man yala ŋgba kpebii bɔɔlɛɛ bia nɛ, te Sɔɔl sia ŋan gyuusuwɔ, te ɔ besewɔ ɔ ne naa bela. Ɔ korowɔ seŋ te ba ke sɔɔ e Wurubuarɛ loŋ. ¹⁹Kenaŋ wɔle te be faa e weenɛɛ. Ɔ ke di taŋ nɛ, ɔ wose besewɔ yɛɛ e doŋ. Te ɔ dii weeya akalansɛɛ ŋaale Yesu silala baŋ gyaŋ Damasekuse donɔɔ man botɔɔ.

Sɔɔl kekolosi Wurubuarɛ nombia Damasekuse

²⁰Debokenaŋ man te Sɔɔl fiasɛɛ ɔ ne kolosi Yesu nombia Gyudatena ɔsom denɛɛ man nyi, Yesu yɛna Wurubuarɛ bu ŋon. ²¹Baŋ pou bɔɔ nyii e nɛ wose gbirisi wɔ, te be bɔɔse dɔŋa nyi, “Na balee kei kyaa la Gyerusalɛm donɔɔ man ɔ ne naase baŋ bɛɛ som Yesu nɛ diyem yee? Na keŋ dɔɔ te ɔ kɔŋawɔ kɛbo ɔ kaa kyaŋ wɔ na waa mo wɔ gyina saese kegyiise baŋ yee?” ²²Te Sɔɔl besewɔ nyiŋ doŋ kpu te ɔ kolosiwɔ lese ŋe man nideli fa Gyudatena baŋ nyi, Yesu yɛna nyeelɛɛre ŋon Wurubuarɛ be yako see nyi waa kɔŋ nɛ. Ɔ kolosiwɔ nideli keŋ nyi Gyudatena baŋ be kyaa Damasekuse donɔɔ man nɛ, te tale gyuusu be nɔɔ bela ya. ²³Weeya ala ŋaale wɔle nɛ, Gyudatena kegyiise gyaŋeewɔ yɛɛ nɔɔ nyi baa ko Sɔɔl. ²⁴Mɔna Sɔɔl nyii be nombiakumɛɛ ŋan bɔɔ bake ɔ nyeeman nɛ. Nelim na ka weese pou na, bɛɛ deke donɔɔ keŋ anaanɔɔse ŋan na baa nyiŋ ko e. ²⁵Mɔna nelim daale nɛ, ɔ kaseela baŋ moo e do dokyoŋoloŋ man, te be tisinaa e mo nfansere man gbaa dekyaŋ keŋ bɔɔ maa kilisi donɔɔ keŋ nɛ, te ɔ yeuwɔ laŋ Gyerusalɛm.

Sɔɔl kegyu Gyerusalɛm

²⁶Sɔɔl ka bese gyu Gyerusalɛm donɔɔ man nɛ, ɔ gyaewɔ nyi waa mo ɔ wose kpu na Yesu silala baŋ. Mɔna be popou ne yee nawolo nyi na ba te lɛɛ ta di nyi, ŋon mɔ ta bese Yesu silale gbagba ya. ²⁷Keŋte Banabase moo e gyu Kristo kpilala baŋ gyaŋ. Te ɔ yako wɔ mena keŋ Sɔɔl be naa de Gbeŋgyoo Yesu Damasekuse gbɛɛnaa man, na mena keŋ de Gbeŋgyoo Yesu be kolosi na e, na mena keŋ ɔ be gyɔ ɔ konɔɔ mo Yesu yele keyako Wurubuarɛ nombia ŋan Damasekuse donɔɔ man nɛ. ²⁸Mena dɔɔ Sɔɔl kpuuwɔ na Yesu silala baŋ. Ɔ kyaawɔ be gyaŋ te be gyɔɔ be konɔɔ ta na Gyerusalɛm donɔɔ kolosi Wurubuarɛ nombia ŋan lee de Gbeŋgyoo Yesu yele man. ²⁹Sɔɔl kolosiwɔ nideli te ŋon na Gyudatena baŋ bee kolosi Giriki dei nɛ, lɛɛ aŋmaareŋ nideli. Te be gyae gbɛɛ keŋ baa mo ko e. ³⁰Mena dɔɔ Yesu silala baŋ ka gyeŋ mena nɛ, ba moo e gyu Kaesaria donɔɔ man te be yela ɔ laŋa Tasuse.

³¹Mena dɔɔ Kristotena baŋ be kyaa Gyudia na Galelia na Samaria tɛɛlese man nɛ, wose fɛɛ wɔ mena debaŋ kenaŋ man. Be lɛɛ Yesu nombia ŋan di nideli, te be tɛɛwɔ Wurubuarɛ kegyaebii man, te Wurubuarɛ feliŋ ŋon doo wɔ kakyeŋ te be wukuwɔ kpu.

Pita kekyɔ Anease na Dɔkase

³²Kɔŋawɔ debaŋ daale nyi Pita keta ɔ ne kila tɛɛle keŋ nɛ, ɔ gyuu Lida donɔɔ man ɔ kaa kɛɛ Kristotena baŋ be kyaa botɔɔ nɛ. ³³Keŋte ɔ ke naa balee ŋolo na ɔ yele yɛna Anease ŋon ɔ wose pou ba yem nɛ. Ɔ doowɔ dofoŋoŋ dɔɔ kulutooneŋ gyanaara keŋ ɔ bɛɛ tale koro ya. ³⁴Botɔɔ te Pita baake e nyiaa, “Anease kɛɛ, Yesu Kristo te kyɔ neŋ n kawee. Koro seŋ na n ke bɔ n dofoŋoŋ!” Debokenaŋ man te Anease korowɔ seŋ. ³⁵Balaŋ baŋ pou be kyaa Lida na Sarɔn kena Anease dɔŋɛɛ nɛ, be lɛɛ de Gbeŋgyoo Yesu nombia ŋan di te ba bese ɔ silala.

³⁶Na alo ŋolo mɔ kyaa Gyopa keŋ ŋon mɔ yɛɛ Yesu silale e te ɔ yele yɛna Tabita. Giriki dei man na baa baake e nyi Dɔkase keŋ nawolo nyi ŋaa. Debaŋ kamasɛ na alo kei ne yɛɛ deeli fa balaŋ, te ɔ ne kyɔ ayematena mɔ nideli. ³⁷Debaŋ kenaŋ man nɛ, ɔ gyoo kawee te ɔ yeŋawɔ. Te be sɔɔ e teeli abansoro deni daale man. ³⁸Lida na Gyopa donɔɔse taŋ lem na dɔŋa ya. Te kaseela baŋ be kyaa Gyopa kenyii nyi Pita kyaa Lida nɛ, be kpila tewulɛɛ bala gyu ɔ gyaŋ nyi, “Pita, waaseda, yɛɛ bileŋ na n kekɔŋ de gyaŋ.”

³⁹Mena dɔɔ Pita korowɔ sila wɔ. Be ka gyoo botɔɔ nɛ te ba moo e gyu deni adidote keŋ man. Te liala baŋ pou kaa yilaawɔ kilisi Pita bee wii, na bɛɛ mo kegbase na abɔɔ ŋan Tabita be ŋare fa wɔ pɛte ɔ ba yem nɛ wola e. ⁴⁰Keŋte Pita lese be popou lee deni keŋ man, te ɔ ŋmiŋawɔ ɔ doona dɔɔ te ɔ fanewɔ. Te ɔ besenawɔ kɛɛ woo ŋon te ɔ yakowɔ nyiaa, “Tabita, koro!” Te woo ŋon gyuusu ɔ sia, te ɔ kena Pita nɛ, ɔ korowɔ kyaa. ⁴¹Keŋte Pita kyaŋa e ɔ nyiŋmaa man kyɔ e te ɔ korowɔ seŋ. Te ɔ baake Yesu silala baŋ na liala baŋ, te ɔ moo Dɔkase do wɔ be nyiŋmaa man na ɔ delena. ⁴²Nombia kɛŋa yaaseewɔ kila Gyopa keŋ pou, te balaŋ burum kaa lɛɛ de Gbeŋgyoo Yesu di. ⁴³Kenaŋ wɔle na Pita dii weeya burum Gyopa donɔɔ man botɔɔ. Na ɔ kyae Simɔn ŋon ɔ ne yɛɛ wonembia tɔna wose man tom nɛ gyaŋ.

Pita kekolosi Wurubuarɛ nombia fa Kɔnelio

¹Balee ŋolo kyaawɔ Kaesaria donɔɔ man na ɔ yele yɛna Kɔnelio. Ɔ yɛɛ Itali tɛɛle yoonɔɔtena dikpii siamante e. Na yoonɔɔtena sɔŋonoŋ doo la ɔ tɛɛ. ²Ɔ yɛɛ walaŋ ŋon ɔ ba mo ɔ wose fa Wurubuarɛ, te ŋon na ɔ dekpaŋalaŋmantena pou ne yee Wurubuarɛ nideli. Ɔ dana wɔe fa Gyudatena ayematena te ɔ ne fane fa Wurubuarɛ debaŋ kamasɛ. ³Wee daale balinɔɔ weese debaŋ atoorote nɛ, ɔ naa kolo na ɔ sia ŋgba dosɛɛ man nɛ. Ɔ naa Wurubuarɛ kpilale ŋolo ta lee adido kɔŋ ɔ gyaŋ te ɔ baake e nyi, “Kɔnelio.” ⁴Te Kɔnelio kɛɛ e yididi gyakoloŋ man te ɔ bɔɔse e nyi, “Me Gbeŋgyoo weera?” Keŋte Wurubuarɛ kpilale ŋon yako e nyiaa, “Wurubuarɛ te lɛɛ n kefane. Ɔ te naa mena keŋ n ne yɛɛ wɔe fa ayematena baŋ, te ŋe ta gyoo ɔ sia. ⁵Mena dɔɔ kpila balaŋ gyu Gyopa donɔɔ keŋ man, be kaa baake walaŋ ŋon bɛɛ baake e nyi Simɔn yaa Pita nɛ. ⁶Ɔ kyaa Simɔn ŋon ɔ ne yɛɛ wonembia tɔna wose man tom nɛ dɛɛ. Ɔ dɛɛ kyaa ɛpo nɔɔman.” ⁷Wurubuarɛ kpilale ŋon kekɔŋ kaa kolosi fa e taŋ te ɔ be lam nɛ, Kɔnelio baake ɔ dekpaŋalaŋ man tewulɛɛ bala, na yoonɔɔtena baŋ bee gyee e nɛ man ŋolo, ŋon ɔ benaa na e te ɔ ne yee Wurubuarɛ nɛ. ⁸Te ɔ yako wɔ kpene keŋ pou be kɔŋ nɛ, te ɔ kpila wɔ Gyopa donɔɔ man.

⁹Tɛɛ kena weeseteŋteŋ keŋ be dɔŋ bee gyuu te be ka benaa Gyopa donɔɔ keŋ nɛ, debaŋ kenaŋ te Pita mɔ gyeŋawɔ laŋ abansoro dɔɔ ɔ kaa fane. ¹⁰Tanam kyaŋa e te ɔ gyae kolo waa di, mɔna debaŋ keŋ bɛɛ saa weenɛɛ ŋan nɛ, ɔ naa kolo na ɔ sia ŋgba dosɛɛ man nɛ. ¹¹Ɔ naawɔ ŋgba adido ba toro na, te ɔ naa kolo ŋgba kanyaŋ dinaa daale nɛ, na be dana ke nɔɔsebia anaara ŋan man lee adido, te be tisinaa ke kaa see tɛɛle man. ¹²Na wonembia kpookpoo doo ke man. Baŋ be dana nawɔɔ anaara, na baŋ bee tuu be tɔɔse dɔɔ, na baŋ bee furufu nɛ doo ke man. ¹³Keŋte ɔ nyii nɔɔwoya ŋaale nyi, “Pita, koro na n ka ko di.” ¹⁴Te Pita yakowɔ nyi, “Koa, dee gyu lem me Gbeŋgyoo, nawolo nyi me te dii ta kolo kum yaa kpene keŋ dɛɛ kɔle nɛ see ya.” ¹⁵Te nɔɔwoya ŋan besewɔ yako e bela nyi, “Kpene keŋ Wurubuarɛ be lɛɛ do nyi ke dei nɛ, na baake ke nyi kolo anekɔlaŋ bela ya.” ¹⁶Kei yɛɛwɔ mena betabotooro. Te debokenaŋ man ba moo kanyaŋ keŋ laŋ adido bela.

¹⁷Pita kekyaa ɔ na gyueŋ nombia ŋan ɔ be naa nɛ wose man nɛ, na Kɔnelio kpilala baŋ mɔ te bɔɔse gyu kena dekpaŋalaŋ keŋ man Simɔn kyaa, te be gyuuwɔ ka seŋ ka denanɔɔ man. ¹⁸Keŋte be baake ŋolo dekpaŋalaŋ keŋ man bɔɔse e nyiaa, “Kɛbo te balee ŋon bɛɛ baake e nyi Simɔn Pita nɛ kyaa?” ¹⁹Na Pita sɛɛ ɔ na gyueŋ nombia ŋan ɔ be naa nɛ wose man, te Wurubuarɛ feliŋ yako e nyiaa, “Simɔn, nyii kɛbo, tewulɛɛ batooro baale ne gyae neŋ. ²⁰Mena dɔɔ desina n wose na n ke tisi gyu be gyaŋ. Sila wɔ ta, na lɛɛ n wose aŋmaareŋ ya nawolo nyi maŋ kpila na wɔ.” ²¹Mena dɔɔ Pita tisiwɔ gyu balaŋ baŋ gyaŋ te ɔ ke yako wɔ nyiaa, “Maŋ yɛna walaŋ ŋon ɛ ne kɛo nɛ. Ɛ keta gyakoloŋ?” ²²Keŋte balaŋ baŋ tiranɔɔ nyiaa, “De gbeŋgyoo yoonɔɔtena dikpii siamante ŋon bɛɛ baake e nyi Konelio nɛ kpila na daa n gyaŋ. Ɔ yɛɛ walaŋ ŋon ɔ ne yee Wurubuarɛ, te ŋon na e mɔ nsana dei, te Gyudatena pou ne bu e. Wurubuarɛ kpilale ŋolo kɔŋala kaa yako e nyi, waa kpila kaa mo neŋ kɔŋ ɔ gyaŋ, na waa nyii kpene keŋ n dana fa e.” ²³Te Pita moo balaŋ baŋ gyu ɔ dɛɛ, te ɔ yela be doowɔ ɔ gyaŋ.

Tɛɛ kena keŋ nɛ, Pita desina ɔ wose te ŋon na wɔ pou laŋawɔ. Ɔ tebia Kristotena baale mɔ leewɔ Gyopa sila wɔ gyu. ²⁴Tɛɛ kena te ba gyoo Kaesaria, na Kɔnelio ne kɛɛ be gbɛɛ mena dɔɔ ɔ yilaa ɔ loŋtona na ɔ gyoona kpaakpaa nyibaŋ. ²⁵Pita ka gyoo dekpaŋalaŋ keŋ man nɛ, Kɔnelio kaa gyaŋeewɔ na e te ɔ tisiwɔ buŋ ɔ nawɔɔtɛɛ obuo man. ²⁶Keŋte Pita yako e nyi “Koro, na yɛɛ mena ya. Nawolo nyi maŋ mɔ yɛɛ deniwalaŋ e ŋgba nyaŋ nɛ.” ²⁷Te ŋon na Pita moo afa keyɔɔ mo gyoo dekpaŋalaŋ keŋ man, te Pita ke naa balaŋ burum baŋ pou bɔɔ yilaa botɔɔ nɛ. ²⁸Te ɔ yako wɔ nyi, “Ɛmɛɛ gbagba ɛ gyeŋ nideli nyi nafɔ daa Gyudatena ɔsom kɛɛ wolo man na, gbɛɛ be doo keŋ nyi Gyuda baale ka mo ɔ wose do na walaŋ ŋon ɔ te yɛɛ Gyuda baale e ya, yaa waa gyu ɔ gyaŋ ya. Mɔna Wurubuarɛ ta lese wola maŋ nyi, me na kɛɛ walaŋ ŋolo nyi ɔ yɛɛ walaŋ yakaate e ya. ²⁹Lee mena dɔɔ n ke kpila baake maŋ na, ma te bɛɛ nyi mɔɔ kɔŋ ya. Mɛɛ gyae maa nyii kpene keŋ dɔɔ n be kpili baake maŋ.” ³⁰Botɔɔ te Kɔnelio tiranɔɔ nyiaa, “Weeya anaara yaa ŋgba me kyaa me dɛɛ mɛɛ fane balinɔɔ weese ŋgba debaŋ atoorote man nɛ, debokenaŋ man te baale ŋolo kaa bɛɛwɔ lee me dɔɔ. Na ɔ doona abɔɔ ŋan ne ŋalakee nɛ, te ɔ kaa seŋawɔ me siaman. ³¹Te ɔ yako maŋ nyi, ‘Kɔnelio, Wurubuarɛ te nyii n kefane te ɔ ne tɔɔse n wɔe keŋ n dana fa ayematena nɛ, mena dɔɔ ³²kpila gyu Gyopa donɔɔ man ke baake Simɔn Pita, ɔ kyaa Simɔn ŋon ɔ ne yɛɛ wonembia tɔna wose man tom te ɔ dekpaŋalaŋ kyaa ɛpo nɔɔman nɛ gyaŋ.’ ³³Mena dɔɔ te me kpila balaŋ n gyaŋ debokenaŋ man. N yɛɛ ke nideli ŋgba n be kɔŋ nɛ. Nɛnɛɛ de popou te kaa gyaŋee kɛbo Wurubuarɛ siaman dɛɛ daa neŋ, na dee nyii nɔɔwoya ŋan de Gbeŋgyoo Wurubuarɛ kpa nya yako daa nɛ.”

Pita kekolosi

³⁴Botɔɔ te Pita gyinaa ɔ nɔɔwoya nyi, “Nɛnɛɛ dɔɔ ma te naa ampaŋ nyi balaŋ pou yɛɛ kyɛɛkyɛɛ Wurubuarɛ siaman, te ɔ bɛɛ kɛɛ ŋolo siaman ya. ³⁵Mɔna walaŋ kamasɛ ŋon ɔ ne yee e te ɔ ne yɛɛ abɔɔ ŋan doo na ŋe gbɛɛ na, ɔ ne lɛɛ e do. Ɔ be famenɛ na ɔtenate dalee ya. ³⁶Ɛmɛɛ gbagba gyeŋ nɔɔwoya kpaakpaa ŋan Wurubuarɛ ba mo fa Iseraetena nɛ. Ɔ yako wɔ nyi baa sila Kristo ŋon ɔ yɛɛ walaŋ kamasɛ Gbeŋgyoo e nɛ, na baŋ na ŋon Wurubuarɛ nsana ke de na baa nyiŋ wosefɛɛreŋ. ³⁷Ɛ gyeŋ nombii dinaa keŋ be kɔŋ Iserae tɛɛle dɔɔ, keŋ be fiasɛɛ lee Galelia tɛɛle man debaŋ keŋ Gyɔn be kolosi lee Wurubuarɛ loŋkesɔ keŋ wose man nombia ŋan wɔle nɛ. ³⁸Ɛ gyeŋ mena keŋ Wurubuarɛ ba mo ɔ feliŋ na ɔ doŋ keŋ do Yesu Nasarɛte baale ŋon man, mena dɔɔ Yesu tɛɛwɔ yɛɛ deeli te ɔ kyɔɔ baŋ pou ɔbɔnsam be di be dɔɔ nɛ kaweese. Ɔ yɛɛ kɛŋa pou nawolo nyi Wurubuarɛ kpuɛ na e. ³⁹Te dee di adansɛɛ lee kpene kamasɛ keŋ ɔ be yɛɛ Gyudatena tɛɛle man na Gyerusalɛm donɔɔ man nɛ. Be gyɔɔ e sakaa ɔpaŋdaŋ dɔɔ ko. ⁴⁰Mɔna weeya atoorote keŋ man nɛ, Wurubuarɛ gyuusu e lee yeŋ man, te ɔ yela ɔ lese ɔ wose wola balaŋ. ⁴¹Na balaŋ pou naa na e ya, mɔna daa baŋ Wurubuarɛ be wulaa lese nyi dɛɛ yɛɛ wa adansɛɛtena nɛ, daa daageŋ naa na e. Wurubuarɛ ke gyuusu e lee yeŋ man mɔ nɛ, daa na e diiwɔ te de nyɔɔwɔ. ⁴²Te ɔ yako daa nyi dee kolosi ɔ nombia fa balaŋ na dee di adansɛɛ lee ɔ wose man nyi, ŋon yɛna walaŋ ŋon Wurubuarɛ ba lese nyi, waa di balaŋ baŋ bɔɔ yekee na baŋ be kyaa na be sia nɛ pou nombia. ⁴³Wurubuarɛ akpeŋkpeŋgyɔɔra baŋ pou kolosiwɔ lee ɔ wose man nyi, walaŋ kamasɛ ŋon waa lɛɛ e di na, Wurubuarɛ waa mo ɔ nombiakumɛɛ kyɛɛ e lee Yesu yele man.”

Wurubuarɛ ta mo ɔ feliŋ do balaŋ baŋ ba te yɛɛ Gyudatenawɔ ya nɛ man

⁴⁴Pita kegyakaa ɔ ne kolosi nɛ, te Wurubuarɛ feliŋ ŋon kaa gyoo baŋ pou bee tei e nɛ man. ⁴⁵Te Gyudatena baŋ bɔɔ lɛɛ Yesu di te bɔɔ sila Pita kɔŋ nɛ, wose gbirisi wɔ ŋgba Wurubuarɛ ba mo ɔ feliŋ ŋon do balaŋ baŋ ba te yɛɛ Gyudatenawɔ ya mɔ man nɛ. ⁴⁶Nawolo nyi be nyiiwɔ bee kolosi deise kpookpoo, na bɛɛ lese Wurubuarɛ yele. Keŋte Pita yako wɔ nyiaa, ⁴⁷“Wurubuarɛ ta mo ɔ feliŋ ŋon do balaŋ kɛwɔ mɔ man, ŋgba mena keŋ keŋ ɔ ba mo do de man nɛ. Ŋolo waa tale tɔ wɔ gbɛɛ nyi be na sɔ wɔ Wurubuarɛ loŋ yee?” ⁴⁸Mena dɔɔ ɔ yela be sɔɔ wɔ Wurubuarɛ loŋ lee Yesu Kristo yele man. Te ba sola e nyi, waa kyaa be gyaŋ weeya ala.

Pita ketira ɔ nombia nɔɔ

¹Yesu kpilala na Kristotena baŋ be kyaa Gyudia tɛɛle keŋ dɔɔ nyiiwɔ nyi, balaŋ baŋ ba te yɛɛ Gyudatenawɔ ya nɛ mɔ te lɛɛ Wurubuarɛ nombia ŋan do. ²Pita ke gyu ka gyoo Gyerusalɛm donɔɔ man nɛ, Gyudatena baŋ ba seŋɛɛ nyi Yesu silala pou baa kara be baala wose nɛ te sɛɛ e ya. ³Be bɔɔse e nyi, “Weera te n gyuuwɔ balaŋ baŋ ba te kara be baala wose ya nɛ gyaŋ, te n ke diiwɔ bom na wɔ?” ⁴Botɔɔ te Pita lese kpene keŋ be kɔŋ nɛ man dokoloŋ dokoloŋ fa wɔ nyiaa, ⁵“Na me kyaa Gyopa donɔɔ man mɛɛ fane. Keŋte me naa kolo ŋgba kanyaŋ dinaa daale nɛ na me sia ŋgba dosɛɛ man nɛ, keŋ be dana ke nɔɔbia anaara ŋan man te be tisinaa ke lee adido kaa see me siaman. ⁶Me kɛɛ ke man nideli na te me naa wonembia kpookpoo, baŋ be dana nawɔɔ anaara na baŋ bee tuu be tɔɔse dɔɔ na baŋ bee furufu na wonembia kumɛɛ pou. ⁷Te me nyii nɔɔwoya ŋaale nyi, ‘Pita, koro na n ka ko di.’ ⁸Te me yakowɔ nyiaa, ‘Me Gbeŋgyoo koa, dee gyu lem, kolo kum yaa kpene keŋ dɛɛ kɔle nɛ te tinaa ta me nɔɔ see ya.’ ⁹Te nɔɔwoya ŋan besewɔ yako man lee adido bolate nyiaa, ‘Kpene keŋ Wurubuarɛ be lɛɛ do nyi ke dei nɛ, na baake ke nyi kolo anekɔlaŋ ya.’ ¹⁰Ke yɛɛwɔ mena betabotooro te be wɔŋa woni keŋ pou laŋ adido bela.

¹¹Debaŋ kenaŋ na baala batooro baŋ Konelio be kpili lee Kaesaria kɔŋ me gyaŋ nɛ, te kaa sem dekpaŋalaŋ keŋ man me kyaa nɛ. ¹²Te Wurubuarɛ feliŋ yako maŋ nyi, me na lɛɛ ma wose aŋmaareŋ ya, maa sila wɔ gyu. Me tebia looro kɛwɔ sila maŋ lee Gyopa gyu Kaesaria te de popou gyuuwɔ ka gyoo Konelio dɛɛ. ¹³Botɔɔ te ɔ yako daa mena keŋ Wurubuarɛ kpilale be kaa bɛɛ lee ɔ dɔɔ ɔ dekpaŋalaŋ man, te ɔ yako e nyi kpila gyu Gyopa ke baake balee ŋon bɛɛ baake e nyi Simɔn Pita nɛ. ¹⁴Waa kɔŋ kaa yako ŋon nombia kpaakpaa ŋan gyae ke yela ɛmɛɛ na n dekpaŋalaŋmantena pou ke nyiŋ nyeekelɛɛ. ¹⁵Me ke gyina me nɔɔ mee kolosi pɛ, te Wurubuarɛ feliŋ ŋon kɔŋawɔ kaa gyoo be man, ŋgba mena keŋ ba gyoo de man kewalaŋ keŋ nɛ. ¹⁶Botɔɔ te me tɔɔse de Gbeŋgyoo Yesu nɔɔwoya ŋan ɔ be yako nyi, ‘Loŋ te Gyɔn moowɔ sɔ balaŋ Wurubuarɛ loŋ, mɔna Wurubuarɛ waa mo ɔ feliŋ ŋon bo sɔ ŋon Wurubuarɛ loŋ.’ ¹⁷Mena keŋ Wurubuarɛ ba mo ɔ feliŋ do de man debaŋ keŋ man dɔɔ lɛɛ de Gbeŋgyoo Yesu Kristo di nɛ, mena ke yaa ɔ moowɔ do baŋ mɔ man. Kenaŋ na, maŋ yɛna amɔte ŋon maa tale tɔ Wurubuarɛ gbɛɛ.” ¹⁸Be ke nyii nombia kɛŋa nɛ be tinaa nombia ŋan kewɔŋee yela te ba lese Wurubuarɛ yele nyi, “Nɛnɛɛ dɔɔ, Wurubuarɛ te fa balaŋ baŋ ba te yɛɛ Gyudatenawɔ ya nɛ mɔ gbɛɛ nyi, baa kyɛɛkee lee be gbɛɛneŋ kumɛɛ man na baa nyiŋ nyeedoŋ.”

Kristotena dikpii keŋ kyaa Antiɔke nɛ

¹⁹Be ka ko Sitifin wɔle nɛ, baŋ bɔɔ lɛɛ Kristo di nɛ yaaseewɔ lee mena keŋ bɛɛ naase wɔ diyem dɔɔ. Baale gyuuwɔ naŋ Tunisia na Saiporɔse tɛɛle man, na Antiɔke donɔɔ man bɛɛ yako Yesu nombia ŋan fa Gyudatena baageŋ. ²⁰Mɔna baŋ bɔɔ lɛɛ Kristo di nɛ man baale baŋ bɔɔ lee Saiporɔse na Kirene nɛ, gyuu Antiɔke ke yako de Gbeŋgyoo Yesu wose man nombia kpaakpaa ŋan fa balaŋ baŋ ba te yɛɛ Gyudatenawɔ ya nɛ. ²¹De Gbeŋgyoo Wurubuarɛ seŋawɔ be wɔle te balaŋ burum lɛɛ nombia ŋan di te be kyɛɛkeewɔ lee be gbɛɛneŋ kumɛɛ man, te be kɔŋawɔ de Gbeŋgyoo Yesu gyaŋ.

²²Debaŋ keŋ Kristotena baŋ be kyaa Gyerusalɛm be nyii nombia kɛŋa nɛ, be kpila Banabase gyu Antiɔke. ²³Ɔ ke gyu ka gyoo botɔɔ te ɔ kena mena keŋ Wurubuarɛ ba mo ɔ bɛrɛɛ boele wɔ nɛ, yɛɛ e gyoŋ te ɔ doo be popou kakyeŋ nyi baa mo be konɔɔ pou sila de Gbeŋgyoo Yesu. ²⁴Banabase yɛɛ walaŋ kpaakpaate ŋon ɔ be lɛɛ Kristo nombia ŋan di, te Wurubuarɛ feliŋ doo ɔ man nideli. De Gbeŋgyoo Wurubuarɛ moo balaŋ burum kaa kpu na Kristotena dikpii keŋ.

²⁵Te Banabase gyuu Tasuse ɔ kaa kɛo Sɔɔl. ²⁶Ɔ kena e nɛ ɔ moo e kɔŋ Antiɔke. Kulutoo dibiliŋ pou na Banabase na Sɔɔl ne kyaa gyaŋee Yesu kaseela dikpii dinaa keŋ na bɛɛ wola wɔ. Antiɔke botɔɔ te be taŋgbɛɛwɔ baake Yesu silala baŋ nyi Kristotena.

²⁷Weeya ŋenaŋ man te Wurubuarɛ akpeŋkpeŋgyɔɔra baale lee Gyerusalɛm gyu Antiɔke. ²⁸Keŋte be man ŋolo ŋon bɛɛ baake e Agabuse nɛ korowɔ seŋ te Wurubuarɛ feliŋ tɛɛwɔ ɔ dɔɔ yako nombia see nyiaa, tanam dinaa daale gyae kekɔŋ tɛɛle keŋ pou dɔɔ. (Tanam dinaa kei kɔŋawɔ mena ampaŋ debaŋ keŋ gyoo dinaa Klaudiuse ne di gyoori nɛ.) ²⁹Mena dɔɔ kaseela baŋ yɛɛ ba agyueŋ nyi be man walaŋ kamasɛ waa fa kolo ɔ ke talebii man, na baa mo yelee be tebia Kristotena baŋ be kyaa Gyudia tɛɛle man nɛ. ³⁰Te ampaŋ be yɛɛwɔ mena. Ba moo abɔɔ ŋan bɔɔ faa nɛ do Banabase na Sɔɔl nyiŋmaa man, te ba moowɔ gyina kegyiise baŋ be kyaa botɔɔ nɛ.

Ba kekyaŋ Pita tɔ deni

¹Debaŋ kenaŋ man te gyoo Herode fiasɛɛ ɔ ne naase Kristotena baŋ baale diyem. ²Ɔ yela ba moo sila ko Gyɔn ɔ kegyia Gyemisi. ³Ɔ kena nyi kpene keŋ ɔ be yɛɛ nɛ dana Gyudatena baŋ gyoŋ nɛ, te ɔ yela be kyaŋa Pita mɔ. Na ke yɛɛ Gyudatena wee dinaa keŋ bee di bodobodo keŋ tee keŋ ne yeli bodobodo na koro nɛ be doo ke man ya nɛ. ⁴Ɔ ke kyaŋ Pita do deni man wɔle nɛ, ɔ moo e do yoonɔɔtena akpeŋ anaara nyiŋmaa man nyi baa gyee e. Yoonɔɔtena banaara doo la dekpeŋ kamasɛ man. Herode yɛɛ ke nyi akpaa be di ba nyeekelɛɛwee dinaa keŋ taŋ nɛ, na waa di ɔ nombia balaŋ nsana. ⁵Mena dɔɔ ɔ yela Pita doowɔ deni man botɔɔ, mɔna Kristotena dikpii keŋ ne fane nideli fa Wurubuarɛ ɔ dɔɔ.

Wurubuarɛ kpilale kalese Pita lee deni man

⁶Nelim keŋ pɛ tɛɛ kena, na gyoo Herode ka lese Pita lee deni man na baa di ɔ nombia nɛ, na ɔ doo yoonɔɔtena bala nsana keŋ bɔɔ do e agbaraagbaraase ala. Debaŋ kenaŋ na yoonɔɔtena baŋ bee gyee denanɔɔ keŋ mɔ seŋɛɛ be daseŋae man. ⁷Karatetee dokoloŋ na te de Gbeŋgyoo Wurubuarɛ kpilale ŋolo bɛɛwɔ lee botɔɔ te deni keŋ man ŋmaŋeewɔ. Te ɔ kyaŋa Pita ɔ degbaŋgbaŋ dɔɔ wosi e te ɔ gyuusu e yako e nyi, “Koro bileŋ.” Debokenaŋ man te agbaraagbaraase ŋan leewɔ ɔ nyiŋmaase man yala. ⁸Botɔɔ te Wurubuarɛ kpilale ŋon yako e nyiaa, “Mo nya abɔɔ do na n ka do nyaŋ nkyokotase.” Te Pita mɔ yɛɛwɔ mena te kpilale ŋon yako e bela nyi, mo n kegba wurikyim keŋ do na n ke sila maŋ. ⁹Te Pita sila e lee debɔɔ man. Mɔna ɔ ta gyem nyi kpene keŋ Wurubuarɛ kpilale ŋon ne yɛɛ nɛ yɛɛ ampaŋ ya. Nawolo nyi ŋon gyaŋ na, yɛɛ e bo ŋgba dosɛɛ nɛ.

¹⁰Be tɛɛwɔ gbaa balaŋ gyaŋgba nyibaŋ baŋ bee gyee botɔɔ nɛ, na baŋ be gyakaa be dɔɔ nɛ, kaboena be ke lii nyeele denanɔɔ keŋ na mo lee donɔɔ keŋ man nɛ gyaŋ. Be kelii botɔɔ na, te nyeele denanɔɔ keŋ torowɔ fa wɔ ka wose dɔɔ, te ba leewɔ laŋ. Ba ke ta bee gyuu na, te kpilale ŋon ŋaalaawɔ yela Pita karatetee dokoloŋ. ¹¹Botɔɔ te Pita sia ŋmaŋee e te ɔ yakowɔ nyiaa, “Nɛnɛɛ, me ta gyem nyi de Gbeŋgyoo Wurubuarɛ kpila na ɔ kpilale nyi ɔ kaa lese maŋ lee gyoo Herode nyiŋmaa man, na ŋan pou nafɔ Gyudatena be bake see nyi baa yɛɛ maŋ nɛ.”

¹²Pita kena mena nombia kɛŋa nɛ, te ɔ gyuu Gyɔn Maake ɔ naa Mɛɛre dɛɛ. Debaŋ kenaŋ na balaŋ burum te yilaa botɔɔ bɛɛ fane. ¹³Pita ke gyɔ be disim keŋ te alebu ŋolo ŋon bɛɛ baake e nyi Roda nɛ, gyuuwɔ ke kɛɛ nyi amɔte ne gyɔɔ laa. ¹⁴Ɔ ke gyu kenyii woya ŋan te ɔ ba gyem nyi Pita woya ŋenaŋ nɛ, yɛɛ e gyoŋ nideli te ɔ woleewɔ nyi waa toro e denanɔɔ keŋ. Mena dɔɔ ɔ yeuwɔ keyako wɔ nyiaa, “Pita te kɔŋ ɔ seŋɛɛ denanɔɔ man!” ¹⁵Te be bɔɔse e nyiaa, “Yaa n na gyoo diteŋ bo?” Mɔna ɔ yase ɔ sia yako wɔ nyi yɛɛ ampaŋ. Keŋte be yakowɔ nyi gyae ke yɛɛ ɔ woo bo. ¹⁶Na Pita gyakaa bo ɔ ne gyɔ denanɔɔ keŋ. Nɛnɛɛ be ka toro denanɔɔ keŋ na Pita seŋɛɛ laa, mena dɔɔ ba wose gbirisi wɔ. ¹⁷Te Pita gyina ɔ nyiŋmaa adido mo yako wɔ nyi baa wu be nɔɔ. Te ɔ yako wɔ mena keŋ de Gbeŋgyoo Wurubuarɛ ba lese e lee deni keŋ man. Te ɔ yako wɔ nyi, “Ɛ yako Gyemisi na Kristotena akaŋ baŋ mena nombia kɛŋa.” Te ɔ korowɔ laŋ yenaŋ wɔle.

¹⁸Tɛɛ kena keŋ nɛ, te aŋmaareŋ dinaa daale gyoowɔ yoonɔɔtena baŋ nsana. Be bɔɔse dɔŋa nyi, “Aleŋ yaa Pita moowɔ baa?” ¹⁹Gyoo Herode yela be kɛo Pita nideli, mɔna ba te naa e ya. Mena dɔɔ ɔ baake yoonɔɔtena baŋ bɔɔ gyee e nɛ, nyii be nɔɔman nombia, te ɔ yela ba koo wɔ pou. Kenaŋ wɔle nɛ, gyoo Herode leewɔ Gyudia tɛɛle man gyu kekyaa Kaesaria donɔɔ man kyomii.

Gyoo Herode yeŋ

²⁰Gyoo Herode gyeŋa baŋ Taetena na Sidɔntena dɔɔ. Mena dɔɔ balaŋ benaŋ yɛɛ nɔɔ te be gyuuwɔ kena e. Be taŋgbɛɛwɔ mo nombia ŋenaŋ do Bilasituse nɔɔman nyi waa doo e teree fa wɔ, nawolo nyi donɔɔse ala ŋenaŋ pou ne nyiŋ be weenɛɛ bo lee gyoo ŋonaŋ tɛɛle man. Bilasituse yɛna gyoo ŋon dekpaŋalaŋ keŋ pou kegyia. ²¹Wee keŋ bɔɔ see kelii nɛ, te gyoo Herode moo ɔ gyooro abɔɔ do, te ɔ gyuuwɔ ka gyeŋ gyakaa ɔ gyooro gbeli keŋ dɔɔ te ɔ kolosiwɔ fa balaŋ baŋ pou. ²²Te balaŋ baŋ pou fae yeesa yako nyi, “Kei dɔɔ te yɛɛ deniwalaŋ ne kolosi la ya, yɛɛ bane ŋolo e.” ²³Debokenaŋ man te de Gbeŋgyoo Wurubuarɛ kpilale kɔŋawɔ kaa gyɔ e do kawee, nawolo nyi ɔ ta lese Wurubuarɛ yele ya. Te gyoo ŋon wose pou gyoo feelɛɛ te ɔ yeŋawɔ.

²⁴Kɛŋa pou man na, Wurubuarɛ nombia ŋan sɛɛ ŋɛɛ yaasee na balaŋ burum mɔ ne lɛɛ ŋa di. ²⁵Debaŋ keŋ Banabase na Sɔɔl be taŋ ba tom keŋ nɛ, ba besewɔ lee Gyerusalɛm gyu Antiɔke. Be kee gyu keŋ nɛ, te ba moo Gyɔn Maake sila ba wose.

Be kekpila Banabase na Sɔɔl

¹Kristotena dikpii keŋ ke kyaa Antiɔke donɔɔ man nɛ, na be dana Wurubuarɛ akpeŋkpeŋgyɔɔra na wolala be man. Baŋ yɛna Banabase na Simeɔn ŋon bɛɛ baake e nyi walaŋ bibiini nɛ na Lusiuse ŋon ɔ ba lee Kirene nɛ, na Sɔɔl na Manayen ŋon bɔɔ kɛɛle ŋon na gyoo Herode Antipase bom nɛ. Gyoo Herode Antipase yɛna walaŋ ŋon ɔ seŋɛɛ gyoo dinaa nawɔɔ man Galelia tɛɛle man. ²Wee daale be kɛɛ som Wurubuarɛ nɛ, be bake be nɔɔ bɛɛ fane te Wurubuarɛ feliŋ yako wɔ nyiaa, “Ɛ lese Banabase na Sɔɔl fa maŋ, na baa yɛɛ tom keŋ dɔɔ mɔɔ baake wɔ nɛ.” ³Mena dɔɔ ba kebake be nɔɔ fane taŋ nɛ, ba moo be nyiŋmaase gyakaa be dɔɔ fane fa wɔ te be lɔɔ wɔ gbɛɛ.

⁴Wurubuarɛ feliŋ ke kpila Banabase na Sɔɔl nɛ, be gyuu Selusia. Botɔɔ te ba moo degbele dinaa mo loŋ dɔɔ gyu Saiporɔse tɛɛle keŋ loŋ be kilisi ke nɛ man. ⁵Be kelii Salamise nɛ be yako Wurubuarɛ nombia ŋan Gyudatena ɔsom denɛɛ man. Na Gyɔn Maake mɔ kpuɛ na wɔ ɔ ne kyɔ wɔ.

⁶Be kila tɛɛle kenaŋ dɔɔ pou gbaa ke gyu ke lii Pafose donɔɔ man. Botɔɔ te ba ke naa ŋmeeseŋte ŋolo ŋon bɛɛ baake e nyi Baa Yesu nɛ. Ɔ yɛɛ Gyuda baale e te ɔ moo ɔ wose yɛɛ ŋgba Wurubuarɛ dekpeŋkpeŋgyɔɔre nɛ. ⁷Na ɔ yɛɛ gyoo ŋon ɔ seŋɛɛ gyoo dinaa nawɔɔ man tɛɛle kenaŋ man nɛ ɔ dɔɔ e. Bɛɛ baake e nyi Segiuse Pɔluse. Na ɔ yɛɛ walaŋ ŋon ɔ gyeŋ nombia nideli. Ɔ baake Banabase na Sɔɔl ɔ gyaŋ, nawolo nyi na ɔ ne gyae waa nyii Wurubuarɛ nombia ŋan. ⁸Mɔna ŋmeeseŋte ŋon ɔ yele Giriki dei man yɛna nyi Elimase nɛ, korowɔ seŋ tia Banabase na Sɔɔl. Ɔ gyaewɔ nyi waa lese gyoo ŋon agyueŋ lee Wurubuarɛ nombia ŋan man, na ɔ be nyiŋ lɛɛ ŋa di ya. ⁹Keŋte Sɔɔl ŋon bɛɛ baake e nyi Pɔɔl te Wurubuarɛ feliŋ doo ɔ man nideli nɛ, kɛɛ ŋmeeseŋte ŋon diiŋ te ɔ yako e nyiaa, ¹⁰“Nyaŋ ɔbɔnsam bu! N ne kɔla kpene kamasɛ keŋ dei, nyaŋ yɛna dekara na adao kumɛɛ pou nyee. Woromɔ te n ke tina de Gbeŋgyoo Wurubuarɛ nombia ŋan doo na ŋe gbɛɛ nɛ ketulii yela? ¹¹De Gbeŋgyoo Wurubuarɛ waa lese ɔ doŋ wola neŋ. N sia gyae keyɛlɛɛ, te n be gyae n kena weese ya, kelii debaŋ daale.” Debokenaŋ man te ɔ sia yɛlɛɛwɔ, na ɔ dɔŋ ɔ ne lalaa ɔ ne gyae walaŋ ŋon waa kyaŋ e ɔ nyiŋmaa man wola e gbɛɛ. ¹²Gyoo kemaasa ŋon kena kpene keŋ be kɔŋ balee kei dɔɔ nɛ ɔ lɛɛ Yesu di, nawolo nyi ɔ nombia ŋan bɔɔ wolo nɛ yela ɔ wose gbirisi e.

Pɔɔl na Banabase gyuu Antiɔke, donɔɔ keŋ ke kyaa Pisidia tɛɛle man nɛ

¹³Pɔɔl na ɔ tebia moowɔ loŋ dɔɔ lee Pafose kelii Pɛga keŋ kyaa Pamfilia tɛɛle man nɛ. Botɔɔ te Gyɔn Maake tinaa wɔ yela te ɔ besewɔ laŋ Gyerusalɛm. ¹⁴Be ka lee Pɛga nɛ, be gyuuwɔ kelii Antiɔke keŋ kyaa Pisidia tɛɛle man nɛ, te Gyudatena kefɛɛfowee keŋ kelii nɛ, be gyuu Gyudatena ɔsom deni man kekyaa. ¹⁵Gyudatena baŋ kekala lee Mosesi mmaraa tɔne na akpeŋkpeŋgyɔɔra tɔna ŋan man taŋ nɛ, bɔ ɔsom deni man kegyiise baŋ yako Pɔɔl na ɔ tebia nyiaa, “De tebia, akpaa ɛ dana kolo ɛ ka mo do balaŋ baŋ kakyeŋ na, ɛ kolosi fa wɔ.”

¹⁶Botɔɔ te Pɔɔl korowɔ seŋ te ɔ gyinaa ɔ nyiŋmaa adido nyi baa yela kekolosi. Te ɔ fiasɛɛ ɔ ne kolosi nyiaa, “Iseraetena na ɛmɛɛ baŋ ɛ te yɛɛ Iseraetenawɔ ya, te ɛ ne yee Wurubuarɛ nɛ ɛ tei maŋ! ¹⁷Iseraetena Wurubuarɛ lese na de naanaɔ, te ɔ yela be nyiŋa ba wose debaŋ keŋ be kyaa Igyipite tɛɛle man nɛ. Wurubuarɛ moo ɔ doŋ dinaa keŋ lese wɔ lee tɛɛle kenaŋ man. ¹⁸Te ɔ nyiŋa konɔɔ fa wɔ kulutooneŋ sɔŋola (40) depampaa dinaa keŋ man. ¹⁹Wurubuarɛ yela ɔ balaŋ dii debiise nyetooro dɔɔ Kaanan tɛɛle man, te ɔ lɛo be tɛɛlese fa wɔ kekpaakekpaa. ²⁰Lee debaŋ keŋ Wurubuarɛ ba lese ɔ balaŋ lee Igyipite, kaa lii mena debaŋ kei nɛ yɛɛ kulutooneŋ sɔŋonoŋ akpeŋ anaara na sɔŋola na kufu (450). Kei wɔle nɛ, Wurubuarɛ faa wɔ nombiadiira kelii ɔ dekpeŋkpeŋgyɔɔre Samuɛle dɔɔ.

²¹Keŋte balaŋ baŋ yako Wurubuarɛ nyi waa see gyoo fa wɔ. Te ɔ moo Kisi ŋon ɔ ba lee Bɛngyamɛn dekpaŋalaŋ man nɛ bu Sɔɔl fa wɔ, te Sɔɔl dii gyoori kulutooneŋ sɔŋola (40).” ²²Wurubuarɛ ka lese Sɔɔl lee gyoori man nɛ, ɔ moo Defidi see gyoo. Wurubuarɛ dii adansɛɛ lee ɔ wose man nyiaa, “Me te nyiŋ Gyese bu Defidi ŋon mɛɛ gyae e lee me konɔɔ man. Ŋon ne gyae la waa yɛɛ kpene kamasɛ keŋ mɛɛ gyae. ²³Defidi kei duuluŋ man te Wurubuarɛ lese nyeelɛɛre Yesu, te ɔ kɔŋawɔ Iseraetena gyaŋ ŋgba mena keŋ ɔ be yako see nɛ. ²⁴Pɛte Yesu ke kɔŋ na, Gyɔn taŋ kekolosi fa Iseraetena pou nyi, baa kyɛɛkee lee be gbɛɛneŋ kumɛɛ man, na baa kɔŋ Wurubuarɛ gyaŋ na baa sɔ wɔ Wurubuarɛ loŋ. ²⁵Gyɔn kɛɛ gyae waa taŋ ɔ tom nɛ ɔ bɔɔse balaŋ baŋ nyiaa, ‘Ɛmɛɛ gyeŋ nyi maŋ yɛna amɔte? Na maŋ yɛna walaŋ ŋon ɛ ne daa nɛ ya. Ɛ kɛɛ, ŋon ɛ ne daa nɛ dɔŋ me wɔle ɔ ne kɔŋ. Te maŋ Gyɔn be kaboena nyi maa buŋ booli ɔ nkyokota ŋmeeseŋ gba ya.’

²⁶Me tebia Aberaham duuluŋ man bia, na ɛmɛɛ baŋ ɛ te yɛɛ Iseraetenawɔ ya te ɛ ne yee Wurubuarɛ nɛ, daa te Wurubuarɛ yela ba moo nyeedoŋ nombia kɛŋa kɔna. ²⁷Nawolo nyi Gyerusalɛmtena, na be siamantena baŋ ta gyem nyi ŋon yɛna nyeelɛɛre ŋon ya. Be te nyii nɔɔwoya ŋan akpeŋkpeŋgyɔɔra baŋ be ŋmarase see, te bɛɛ kale ba kefɛɛfowee kamasɛ man nɛ ya. Mɔna be ke bu e fɔɔ keŋ nɛ, yela akpeŋkpeŋgyɔɔra nɔɔwoya ŋan bɔɔ ŋmarase see lee ɔ wose man nɛ kɔŋawɔ mena. ²⁸Keŋ koraŋ be te nyiŋ nombiikum baa seŋ ke dɔɔ bu e fɔɔ na ba ko e ya nɛ, ba sola Gyoo Pilato nyi waa lese e fa wɔ na baa ko. ²⁹Ba ke yɛɛ ŋan pou bɔɔ ŋmarase lee ɔ wose man taŋ nɛ, ba lese e lee ɔpaŋdaŋ keŋ dɔɔ ke wuu boe bɔɔ daale man. ³⁰Mɔna Wurubuarɛ gyuusu e lee yeŋ man. ³¹Te ɔ lese ɔ wose wola balaŋ baŋ ŋon na wɔ ne kyaa ta lee Galelia gyu Gyerusalɛm donɔɔ man nɛ weeya burum man. Balaŋ baŋ ɔ ba lese ɔ wose wola wɔ nɛ, ne diina ɔ wose man adansɛɛ fa de balaŋ Iseraetena gyɛŋ nɛ. ^32-33Wurubuarɛ nombia kpaakpaa ŋenaŋ yaa dɛɛ yako ŋon nɛ. Wurubuarɛ nombia kpaakpaa ŋan ɔ be yako see fa de naanaɔ nyi waa yɛɛ nɛ, nɛnɛɛ ɔ te yɛɛ ŋa fa daa baŋ de yɛɛ be duuluŋ man balaŋwɔ nɛ, nawolo nyi ɔ te gyuusu Yesu lee yeŋ man. Be ŋmarasewɔ Defidi nɔɔneŋ alate man nyi,

Wurubuarɛ kpa ‘Nyaŋ yɛna me bu,

gyɛŋ me yɛɛ n kya e.’

³⁴Wurubuarɛ besewɔ yako ɔ tɔne keŋ yenaŋ daale mena keŋ waa gyuusu Yesu lee yeŋ man na ɔ be doo yebɔɔ man dala ya nɛ nyi,

‘Maa mo me nyiŋmaa gyakaa ɛ dɔɔ ampaŋ ampaŋ,

ŋgba mena keŋ mɔɔ yako see fa Defidi nɛ.’

³⁵Defidi nɔɔneŋ tɔne keŋ man yenaŋ daale na, ɔ besewɔ yako nyi,

‘N be gyae n ke yela n tobaale ŋon ayimɛɛ be doo

ɔ wose man ya nɛ ke dala ya.’

³⁶Defidi ke kyaa na ɔ sia, te ɔ ka som Wurubuarɛ taŋ ŋgba mena keŋ Wurubuarɛ ne gyae nɛ, ɔ moo ɔ kpaa teeli te ba moo e ke wuu ɔ naanaɔ gyaŋ te ɔ dalawɔ. ³⁷Mɔna walaŋ ŋon Wurubuarɛ be gyuusu e lee yeŋ man nɛ, ŋon te dale ya.

³⁸Mena dɔɔ me tebia, mɛɛ gyae ɛ ka gyeŋ nideli nyi Yesu adaworoma dɔɔ te dɛɛ yako ŋon mena keŋ walaŋ waa yɛɛ, na Wurubuarɛ ka mo ɔ dukum kyɛɛ e. ³⁹Lee Yesu dɔɔ walaŋ kamasɛ ŋon ɔ lɛɛ Wurubuarɛ nombia ŋan di na waa di deŋele, nawolo nyi nafɔ ŋolo be kyaa keŋ waa tale di Mosesi mmaraase ŋan dɔɔ, na waa di deŋele Wurubuarɛ siaman ya. ⁴⁰Lee mena dɔɔ ɛ kɛɛ ɛ wose man nideli, na nombia ŋan Wurubuarɛ akpeŋkpeŋgyɔɔra be ŋmarase see nɛ, be kɔŋ ɛ dɔɔ ya. Be ŋmarasewɔ nyiaa,

⁴¹‘Ɛ kɛɛ, ɛ mɛɛ baŋ ɛ ne kulu Wurubuarɛ nɛ,

gyakoloŋ gyae ka gyoo ŋon, na ɛ ka yeŋ futaa ɛ wose.

Nawolo nyi maa yɛɛ tom daale ɛ weeya kɛŋa man,

keŋ nyi ɛ be gyae ɛ ke lɛɛdi ya.

Akpaa ŋolo de yako ŋon koraŋ na,

ɛ be gyae ɛ ke lɛɛdi ya.’ ”

⁴²Mena dɔɔ debaŋ keŋ Pɔɔl na Banabase ba lee bɔ ɔsom deni keŋ man bee gyu keŋ nɛ, balaŋ baŋ waase wɔ nyi baa bese kɔŋ ba kefɛɛfowee anekɔŋaŋ, na be kaa yako wɔ mena nombia kɛŋa bela kpu. ⁴³Balaŋ baŋ ke yaasee taŋ keŋ nɛ, Gyudatena burum na balaŋ baŋ ba te yɛɛ Gyudatenawɔ ya te bee yee Wurubuarɛ te bɔɔ mo ba wose do Gyudatena ɔsom keŋ man nɛ, sila Pɔɔl na Banabase. Te Pɔɔl na Banabase kolosiwɔ do wɔ kakyeŋ nyi, wee kamasɛ na baa tɔɔse Wurubuarɛ bɛrɛɛ keŋ ɔ ba mo boele wɔ nɛ nideli na baa kyaa fa e.

⁴⁴Gyudatena kefɛɛfowee ka bese lii nɛ, donɔɔ keŋ pou kaa yilaawɔ nyi baa nyii de Gbeŋgyoo Wurubuarɛ nombia. ⁴⁵Gyudatena kena balaŋ baŋ yaanɔɔle nɛ be sia yɛɛwɔ be dɔɔ, mena dɔɔ be lɛɛ Pɔɔl nombia ŋan ɔ ne yako nɛ aŋmaareŋ te ba tee e. ⁴⁶Te Pɔɔl na Banabase gyɔɔ be konɔɔ yako wɔ nyi, “Nafɔ kaboena nyi dɛɛ taŋgbɛɛ kolosi Wurubuarɛ nombia ŋan bo fa ŋon pɛ, mɔna keŋ ɛ be bɛɛ ŋa te ɛ be kɛɛ ɛ wose nyi ɛ be kaboena nyi ɛ ke nyiŋ nyeedoŋ kekpaa keŋ dɔɔ ya nɛ, dɛɛ lee ɛ gyaŋ dee gyu baŋ ba te yɛɛ Gyudatenawɔ ya nɛ gyaŋ. ⁴⁷Nawolo nyi keŋ de Gbeŋgyoo Wurubuarɛ be yako daa yɛna nyi,

‘Me ta mo neŋ yɛɛ keŋmaŋee

fa balaŋ baŋ ba te yɛɛ Gyudatenawɔ ya nɛ,

na n ka wola wɔ gbɛɛ keŋ tɛɛle kei dɔɔ balaŋ

baa mo na baa nyiŋ nyeekelɛɛ nɛ.’

⁴⁸Mɔna balaŋ baŋ ba te yɛɛ Gyudatenawɔ ya ke nyii nombia kɛŋa nɛ, yɛɛ wɔ gyoŋ nideli te ba lese Wurubuarɛ yele lee ɔ nyeedoŋ nombia ŋan dɔɔ. Te baŋ Wurubuarɛ ba lese wɔ nyi baa nyiŋ nyeedoŋ kekpaa keŋ nɛ, lɛɛ de Gbeŋgyoo Yesu di.” ⁴⁹Te de Gbeŋgyoo Yesu nombia ŋan yaaseewɔ tɛɛle keŋ dɔɔ pou. ⁵⁰Mɔna Gyudatena baŋ feefuwɔ do kegyiise baŋ na ala baŋ bee yee Wurubuarɛ te ba wose dana obuo donɔɔ kenaŋ man nɛ, te be naase Pɔɔl na Banabase diyem, te be gegi wɔ lee tɛɛle keŋ man. ⁵¹Mena dɔɔ Kristo kpilala baŋ kpiisi be nawɔɔ tɛɛ aŋasa see wɔ na kawola nyi ba te bɛɛ wɔ, te ba lese be nae botɔɔ te be laŋa Ikonium. ⁵²Mɔna Yesu silala baŋ be kyaa botɔɔ nɛ dɔɔ, yɛɛ wɔ gyoŋ nideli na Wurubuarɛ feliŋ ŋon mɔ doo be man nideli.

Pɔɔl na Banabase kolosi Wurubuarɛ nombia Ikonium donɔɔ man

¹Pɔɔl na Banabase ka gyoo Ikonium donɔɔ keŋ man nɛ, be gyuu Gyudatena ɔsom deni keŋ man ŋgba mena keŋ bɛɛ taŋ yɛɛ nɛ. Be kolosi Wurubuarɛ nombia ŋan nideli, te Gyudatena na baŋ ba te yɛɛ Gyudatenawɔ ya nɛ burum lɛɛ Yesu di. ²Mɔna Gyudatena baŋ bɔɔ bɛɛ nyi bɔɔ lɛɛ Yesu di ya nɛ, feefuwɔ do baŋ ba te yɛɛ Gyudatenawɔ ya nɛ te ba korowɔ seŋ tia Pɔɔl na Banabase. ³Pɔɔl na Banabase kyaawɔ botɔɔ weeya akalansɛɛ ŋaale, te be gyɔɔ be konɔɔ kolosi de Gbeŋgyoo Yesu nombia ŋan. Ŋon mɔ seŋawɔ be wɔle te ɔ moo ɔ bɛrɛɛ boele wɔ, te be yɛɛ nombia dinaana na gyakoloŋ nombia botɔɔ wola nyi ɔ nombia ŋan bee kolosi nɛ doo na ŋe gbɛɛ. ⁴Mena dɔɔ donɔɔ keŋ man balaŋ kpasewɔ akpeŋ ala. Dekpeŋ daale seŋawɔ Gyudatena baŋ wɔle, te daale mɔ seŋawɔ Kristo kpilala baŋ wɔle. ⁵Keŋte Gyudatena na baŋ ba te yɛɛ Gyudatenawɔ ya nɛ, man baale na be siamantena yɛɛ nɔɔdokoloŋ nyi, baa naase Pɔɔl na Banabase diyem na baa fuŋii wɔ boya. ^6-7Pɔɔl na Banabase ke nyii mena nombia kɛŋa nɛ, be yeuwɔ lee donɔɔ kenaŋ man gyu Listra na Dɛbi donɔɔse ŋan kyaa Likonia tɛɛle man nɛ, na donɔɔse ŋan benaa na botɔɔ nɛ pou kekolosi Wurubuarɛ nombia kpaakpaa ŋan.

Ɔtakase ŋolo kawee kekyɔ

⁸Be ke gyu kelii Listra donɔɔ keŋ man nɛ, na ɔtakase ŋolo kyaa botɔɔ keŋ nyi leenaŋ bɔɔ lola e na, ɔ te tale ta koro ta ya. ⁹Ɔ ke kyaa botɔɔ ɔ ne tei Pɔɔl kekolosi nɛ, Pɔɔl kɛɛ e yididi te ɔ naawɔ nyi ɔ kelɛɛdi gyae ke tale yela waa nyiŋ kawee kekyɔ, ¹⁰keŋte Pɔɔl yako e keŋkeŋ nyi “Koro seŋ n nawɔɔ dɔɔ.” Botɔɔ te ɔtakase ŋon toŋawɔ seŋ ɔ nawɔɔ dɔɔ te ɔ fiasɛɛ ɔ ne tɛɛ. ¹¹Balaŋ baŋ kena kpene keŋ Pɔɔl be yɛɛ nɛ, be fae yeesa be dɛɛ Likonia dei man nyi, “Bɛɛneŋ besena na ba wose yɛɛ denibalaŋ kaa seŋ de gyaŋ yaa?” ¹²Mena dɔɔ ba moo be bɛɛneŋ yela do Banabase na Pɔɔl. Ba doo Banabase nyi Sewuse, te ba doo Pɔɔl mɔ nyi Hemise nawolo nyi ŋon yɛna be kolosire. ¹³Na be bane ŋon bɛɛ baake e nyi Sewuse nɛ deni seŋɛɛ donɔɔ keŋ nɔɔman. Te bane Sewuse sae ŋon moo nunkyuese na kyeŋkyeŋkɔɔse kaa seŋ donɔɔ keŋ nɔɔman, nawolo nyi ŋon na balaŋ dikpii keŋ ne gyae baa fa Pɔɔl na Banabase kedi ŋgba bɛɛneŋ nɛ.

¹⁴Mɔna Banabase na Pɔɔl ke nyii nombia kɛŋa nɛ, be kyaŋa ba kegbase tirii na kawola nyi nombia ŋan te takaa wɔ, te ba moo yeesa yeu karatetee dokoloŋ kagyoo balaŋ dikpii burum baŋ nsana nyi, ¹⁵“De tebia, woŋ nombia yaa kɛŋa, weera ɛ ne yɛɛ mena? Daa mɔ yɛɛ denibalaŋwɔ ŋgba ɛmɛɛ nɛ. De kɔŋae de kaa yako Kristo nombia kpaakpaa ŋan fa ŋon, na ɛ ke tina ɛ nombia kɛŋa ŋan be taŋ tɔnɔɔ ya nɛ keyɛɛ yela, na ɛ ke kɔŋ Wurubuarɛ ŋon ɔ bɛɛ yem ya nɛ gyaŋ. Ŋon yɛɛna adido na ateta na ɛpo, na kpene kamasɛ keŋ doo ŋe man nɛ. ¹⁶Gyaŋgba keŋ na, ɔ yela balaŋ yɛɛ kpene keŋ baŋ gbagba ne gyae. ¹⁷Mɔna ɔ na lese ɔ wose wola nyi ɔ kyaa ampaŋ, lee deeli keŋ ɔ ne yɛɛ nɛ dɔɔ, te ɔ ne fa ŋon ɔga na ɛ wɔɔse man weenɛɛ debaŋ kpaakpaate man. Ɔ ne fa ŋon weenɛɛ te ɔ ne yeli ɛ sia na gye.” ¹⁸Kristo kpilala baŋ ke yako kɛŋa koraŋ na, yɛɛ wɔ doŋ pɛte be talewɔ tɔ balaŋ baŋ gbɛɛ nyi be na fa wɔ kedi ya.

¹⁹Gyudatena baale lee Antiɔke keŋ kyaa Pisidia tɛɛle man nɛ, na Ikonium kɔŋ botɔɔ kaa wɔlɛɛ balaŋ baŋ agyueŋ te ba seŋawɔ be wɔle. Keŋte be fuŋii Pɔɔl boya, te be tuu e na tɛɛle lee donɔɔ keŋ man kelɔ donɔɔ nɔɔman. Na baŋ gyeŋ nyi ɔ ta yem. ²⁰Mɔna Yesu silala baŋ kekɔŋ kaa yilaa ɔ gyaŋ nɛ, ɔ korowɔ bese gyu donɔɔ keŋ man. Ke tɛɛ kena na te ŋon na Banabase laŋa Dɛbi donɔɔ man.

Pɔɔl na Banabase besewɔ gyu Antiɔke keŋ kyaa Siria tɛɛle man nɛ

²¹Pɔɔl na Banabase kekolosi Kristo nombia kpaakpaa ŋan Dɛbi donɔɔ man nɛ, balaŋ burum kɔŋawɔ kaa lɛɛ Yesu di te ba bese ɔ silala, Keŋte ba besewɔ gyu Listra na Ikonium na Antiɔke keŋ kyaa Pisidia nɛ. ²²Be kolosiwɔ fa Kristotena baŋ te ba doo wɔ kakyeŋ nyi Kristo nombia ŋan bɔɔ lɛɛ di nɛ, baa kyaŋ ŋa keŋkeŋ. Ba besewɔ do wɔ kakyeŋ nyi, “Kaboena nyi dɛɛ naa diyem nideli pɛna dɛɛ tale gyoo Wurubuarɛ gyoori keŋ man.” ²³Kristotena dikpii kamasɛ man na, Pɔɔl na Banabase na lese siamantena fa wɔ. Ba lese wɔ taŋ na, bɛɛ bake be nɔɔ fane fa wɔ, na be ta mo be popou do de Gbeŋgyoo Kristo ŋon bɔɔ lɛɛ e di nɛ nyiŋmaa man.

²⁴Ba ke ta kila Pisidia tɛɛle dɔɔ taŋ nɛ, be gyuu Pamfilia tɛɛle man. ²⁵Be kolosi Kristo nombia ŋan Pɛga donɔɔ man. Be ka lee botɔɔ na, te be gyuuwɔ Atalia donɔɔ man. ²⁶Be ka lee botɔɔ mɔ nɛ, ba moowɔ loŋ dɔɔ bese kɔŋ Antiɔke. Antiɔke botɔɔ te Kristotena baŋ fanewɔ mo wɔ do Wurubuarɛ nyiŋmaa man nyi, waa mo ɔ bɛrɛɛ boele wɔ na baa gyu ke yɛɛ tom keŋ bɔɔ yɛɛ taŋ nɛ. ²⁷Ba ke kɔŋ kaa gyoo botɔɔ nɛ, be yilaa Kristotena dikpii keŋ pou te be yako wɔ tom keŋ pou Wurubuarɛ be tɛɛ be dɔɔ yɛɛ, na mena keŋ ɔ ba toro gbɛɛ fa balaŋ baŋ ba te yɛɛ Gyudatenawɔ ya, te baŋ mɔ be lɛɛ Kristo nombia ŋan di nɛ. ²⁸Lee kenaŋ wɔle na, be kyaawɔ be tebia Kristotena baŋ gyaŋ weeya burum.

Ba kegyaŋee Gyerusalɛm donɔɔ man

¹Balaŋ baale leewɔ Gyudia tɛɛle man kɔŋ Antiɔke donɔɔ man bɛɛ wola Kristotena baŋ nyi, “Nyi akpaa ɛ te kara ɛ baala wose ŋgba mena keŋ Wurubuarɛ mmaraase ŋan ɔ be yela Mosesi be ŋmarase see nɛ nawolo ya na, Wurubuarɛ be gyae waa tale lɛɛ ɛ nyee ya.” ²Mena dɔɔ aŋmaareŋ dinaa daale gyoo balaŋ benaŋ na Pɔɔl na Banabase nsana. Keŋte Kristotena baŋ lese Pɔɔl na Banabase na Antiɔke Kristotena baŋ baale te be kpila wɔ Gyerusalɛm na be kaa naa Kristo kpilala baŋ na ɔsom kegyiise baŋ lee nombii kei dɔɔ. ³Kristotena baŋ ke lɔ wɔ gbɛɛ taŋ nɛ, ba moowɔ Fonisia na Samaria tɛɛlese man. Te be yako be tebia Kristotena baŋ be kyaa botɔɔ nɛ, mena keŋ balaŋ baŋ ba te yɛɛ Gyudatenawɔ ya nɛ ke lɛɛ Yesu nombia ŋan di. Kristotena baŋ nyii nombia kɛŋa na, yɛɛ wɔ gyoŋ nideli. ⁴Be ke gyu ka gyoo Gyerusalɛm nɛ, Kristo kpilala baŋ na ɔsom kegyiise na Kristotena dikpii keŋ pou lɛɛ wɔ nideli, te baŋ mɔ yako wɔ kpene kamasɛ keŋ Wurubuarɛ be tɛɛ be dɔɔ yɛɛ nɛ. ⁵Te balaŋ baŋ nafɔ be doo Farasiitena dikpii keŋ man te nɛnɛɛ bɔɔ lɛɛ Yesu di nɛ, man baale korowɔ seŋ te be yako wɔ nyi “Kaboena nyi baa yela baŋ ba te yɛɛ Gyudatenawɔ ya nɛ, ke kara be baala wose na baa di Wurubuarɛ mmaraase ŋan ɔ be yeli Mosesi be ŋmarase see nɛ dɔɔ.”

⁶Mena dɔɔ Kristo kpilala baŋ, na ɔsom kegyiise baŋ gyaŋeewɔ na baa gyoo nombia ŋenaŋ man. ⁷Ba ke kyɔɔle dɔŋa gyu siaman nɛ, Pita korowɔ seŋ te ɔ yako wɔ nyi, “Me tebia, ɛmɛɛ gbagba ɛ gyeŋ nyi leenaŋ kewalaŋ keŋ, te Wurubuarɛ lese maŋ nyi maa kolosi Kristo nombia kpaakpaa ŋan fa balaŋ baŋ ba te yɛɛ Gyudatenawɔ ya nɛ, na baa nyiŋ nyii na baa lɛɛ Yesu di. ⁸Wurubuarɛ ŋon ɔ gyeŋ walaŋ kamasɛ konɔɔ man nombia nɛ, lesewɔ wola nyi ɔ te lɛɛ wɔ do lee ɔ feliŋ ŋon ɔ ba mo do be man, ŋgba mena keŋ ɔ ba mo do daa mɔ man nɛ dɔɔ. ⁹Wurubuarɛ te kɛɛ wɔ nyi be yɛɛ balaŋ kpoo lee de man ya, mɔna ɔ moo be nombiakumɛɛ kyɛɛ wɔ lee keŋ bɔɔ lɛɛ Kristo di dɔɔ. ¹⁰Nɛnɛɛ weera te ɛ ne gyae ɛ ke kɛɛse Wurubuarɛ kɛɛ, keŋ ɛ ne gyae ɛ ka mo kasolɔ keŋ daa na de naanaɔ te tale seele ya nɛ, seele baŋ bɔɔ lɛɛ Yesu di nɛ? ¹¹Ɛ na yeli ke kɔŋ mena ya! Dɛɛ lɛɛ di nyi de Gbeŋgyoo Yesu bɛrɛɛ keŋ dɔɔ te Wurubuarɛ lɛɛ da nyee, ŋgba mena keŋ ɔ be lɛɛ baŋ mɔ nɛ.”

¹²Balaŋ baŋ pou bɔɔ gyaŋee nɛ, kyaawɔ yididi debaŋ keŋ bee tei Banabase na Pɔɔl ne yako wɔ mena keŋ Wurubuarɛ be tɛɛ be dɔɔ yɛɛ gyakoloŋ nombia na nombia dinaana balaŋ baŋ ba te yɛɛ Gyudatenawɔ ya man nɛ. ¹³Ba kekolosi taŋ nɛ, te Gyemisi mɔ gyinaa ɔ nɔɔ nyi, “Ɛ tei me gyaŋ, me tebia. ¹⁴Debokeiman te Simɔn Pita yako daa mena keŋ Wurubuarɛ be taŋgbɛɛ yɛɛ wola daa nyi ɔ ne gyae balaŋ baŋ ba te yɛɛ Gyudatenawɔ ya nɛ, te ɔ lese be man baale mo yɛɛ ɔ wui. ¹⁵Nombia kɛŋa na Wurubuarɛ akpeŋkpeŋgyɔɔra nombia ŋan te yɛɛ dokoloŋ. Nawolo nyi be ŋmarasewɔ see nyi Wurubuarɛ kpa nyi,

¹⁶‘Kei wɔle na,

maa bese kɔŋ

na maa bese ma Defidi dekpaŋalaŋ keŋ be yɛlɛɛ nɛ,

na maa desina ka abɔɔ ŋan be wɔlɛɛ nɛ,

na ke ka seŋ nideli.

¹⁷Denibalaŋ akaŋ baŋ

na balaŋ baŋ pou ba te yɛɛ Gyudatenawɔ ya

te mɔɔ lese wɔ yɛɛ me wui nɛ,

baa kɛo maŋ be Gbeŋgyoo Wurubuarɛ ŋon.

¹⁸Nnɛ yaa maŋ ɛ Gbeŋgyoo Wurubuarɛ ŋon,

mɔɔ wulaa lese kɛŋa wola lee gyaŋgba nɛ ne yako!’ ”

¹⁹Gyemisi besewɔ gyina ɔ nɔɔwoya ŋan dɔɔ nyi, “Ma agyueŋ man na, ɛ na yeli dɛɛ mo nombia ŋaale ŋere balaŋ baŋ ba te yɛɛ Gyudatenawɔ ya, te bɛɛ mo ba wose fa Wurubuarɛ nɛ ya. ²⁰Mɔna ɛ yela dɛɛ ŋmarase wɔ tɔne nyi, be na di bane dɛɛ weenɛɛ ya, na baa lese ba wose lee kafoŋ nombia man. Be na di wonembu ŋon ba te kara ɔ nyee ya te ɔ ba yem nɛ na wonembu fatabo ya. ²¹Nawolo nyi be wula bɛɛ kala Wurubuarɛ mmaraase ŋan ɔ ba mo fa Mosesi nɛ Gyudatena ɔsom deni man kefɛɛfowee kamasɛ, te bee kolosi ɔ nombia ŋenaŋ donɔɔ kamasɛ mɔ man.”

Tɔne keŋ bɔɔ ŋmarase yelee Kristotena baŋ ba te yɛɛ Gyudatenawɔ ya nɛ

²²Keŋte Kristo kpilala baŋ na ɔsom kegyiise baŋ na Kristotena dikpii keŋ mantena akaŋ pou yɛɛ nɔɔ nyi baa lese be man balaŋ baale na baa kpu na Pɔɔl na Banabase, na baa kpila wɔ Antiɔke. Mena dɔɔ ba lese Gyuda ŋon bɛɛ baake e nyi Basabase nɛ, na Silase baŋ ba wose man dana obuo be man nɛ. ²³Nɔɔwoya ŋan doo tɔne keŋ man yɛna nyi.

“Daa Kristo kpilala na ɔsom kegyiise na ɛ tebia baŋ be kyaa Gyerusalɛm donɔɔ man nɛ, ne ŋmarasena tɔne kei dee yelee ɛmɛɛ Kristotena baŋ ɛ te yɛɛ Gyudatenawɔ ya, te ɛ kyaa Antiɔke na Siria na Silisia tɛɛlese man nɛ. Dɛɛ do ŋon nɔɔ.

²⁴De te nyii nyi balaŋ baale ta lee de man kɔŋ ɛ gyaŋ, kaa mo nɔɔwoya ŋaale bɛɛ ŋere ŋon te bɛɛ do ŋon kaale, keŋ nyi na daa faa na wɔ gbɛɛ ya. ²⁵Mena dɔɔ de gyaŋeewɔ kolosi see nyi, dɛɛ lese balaŋ baale kpu na de gyoona kpaakpaa Banabase na Pɔɔl, na dee kpila wɔ ɛ gyaŋ. ²⁶Be yɛɛ balaŋ baŋ lee de Gbeŋgyoo Yesu Kristo yele man dɔɔ, te ba moo ba wose fa yeŋ. ²⁷Keŋ dɔɔ te dee kpila Gyudase na Silase mɔ, na baa mo be nɔɔ yako ŋon nombia ŋan dɔɔ ŋmarase do tɔne keŋ man nɛ. ²⁸Daa na Wurubuarɛ feliŋ ŋon te sɛɛ nyi dɔɔ gyae dɛɛ mo nombia ŋaale ŋere ŋon ya. Mɔna ŋan dɛɛ gyae ɛ ke yɛɛ yɛna nyi, ²⁹ɛ na di bane dɛɛ weenɛɛ, yaa wonembu fatabo yaa wonembu ŋon ba te kara ɔ nyee te ɔ ba yem nɛ ya. Nɛnɛɛ mɔ ɛ lese ɛ wose lee kafoŋ nombia man. Akpaa ɛ lese ɛ wose lee kɛŋa pou man na, kpene kamasɛ gyae ke de fa ŋon. De nɔɔwoya ɔto yaa. Ɛ kyaa nideli.”

³⁰Be lɔɔ balaŋ baŋ bɔɔ kpili nɛ gbɛɛ, te be laŋa Antiɔke. Be ke gyu ka gyoo botɔɔ nɛ, be yilaa Kristotena dikpii keŋ pou te ba moo tɔne keŋ fa wɔ. ³¹Balaŋ baŋ ke kala tɔne keŋ nɛ, yɛɛ wɔ gyoŋ lee mena keŋ bɔɔ do wɔ kakyeŋ nɛ dɔɔ. ³²Gyudase na Silase baŋ mɔ be yɛɛ Wurubuarɛ akpeŋkpeŋgyɔɔrawɔ nɛ kolosiwɔ nideli do wɔ kakyeŋ na doŋ. ³³Be ke di weeya akalansɛɛ ŋaale nɛ, Kristotena baŋ be kyaa botɔɔ nɛ lɔɔ wɔ gbɛɛ wosefɛɛreŋ man te ba besewɔ laŋ balaŋ baŋ bɔɔ kpila wɔ nɛ gyaŋ. ³⁴Mɔna Silase yɛɛ wa agyueŋ nyi waa dɔɔ botɔɔ. ³⁵Pɔɔl na Banabase kyaawɔ Antiɔke kyare kyomii, te baŋ na balaŋ burum baale kolosi de Gbeŋgyoo Wurubuarɛ nombia ŋan fa balaŋ te ba wola wɔ mɔ.

Pɔɔl na Banabase ketira dɔŋa

³⁶Debaŋ daale wɔle nɛ, Pɔɔl yako Banabase nyi, “Yela dɛɛ bese gyu donɔɔ kamasɛ keŋ man dɔɔ gyu kekolosi de Gbeŋgyoo Yesu nombia ŋan nɛ, na de kaa kɛɛ balaŋ baŋ bɔɔ lɛɛ Kristo nombia ŋan di nɛ kekyaabii man.” ³⁷Nafɔ Banabase gyaewɔ nyi waa mo Gyɔn Maake kpu na ba wose. ³⁸Mɔna Pɔɔl kɛɛ ke nyi tekaboena nyi waa sila wɔ ya. Nawolo nyi ba ke kyaa Pamfilia nɛ, ɔ te yɛɛ tom na wɔ kelii ɔto ya, mɔna ɔ tinaa wɔ yela botɔɔ. ³⁹Mena dɔɔ kewɔŋee dinaa daale gyoo ba nsana te be tira dɔŋa. Banabase moo Maake te ba moowɔ loŋ dɔɔ laŋ Saiporɔse. ⁴⁰Te Pɔɔl mɔ moo Silase, te Kristotena baŋ fanewɔ nyi de Gbeŋgyoo Wurubuarɛ waa mo ɔ bɛrɛɛ boele wɔ te be lɔɔ wɔ gbɛɛ. ⁴¹Pɔɔl tɛɛwɔ Siria na Silisia tɛɛlese man do Kristotena baŋ kakyeŋ.

Timoti sila Pɔɔl na Silase

¹Pɔɔl gyuu Dɛbi donɔɔ man, te ɔ gyuu Listra donɔɔ man mɔ. Botɔɔ te ɔ ke naa Kristo baale ŋolo ŋon bɛɛ baake e nyi Timoti nɛ. Ɔ naa yɛɛ Gyuda alo ŋon ɔ be lɛɛ Yesu di, mɔna ɔ kya yɛɛ Giriki baale e. ²Kristotena baŋ pou be kyaa Listra na Ikonium donɔɔse man nɛ dii adansɛɛ kpaakpaate lee ɔ wose man. ³Na Pɔɔl ne gyae waa mo Timoti sila ɔ wose dɔɔ, ɔ yela be kara ɔ baala wose, nawolo nyi Gyudatena baŋ pou be kyaa botɔɔ nɛ gyeŋ nyi Timoti ɔ kya yɛɛ Giriki baale e. ⁴Ba ke ta bɛɛ lam donɔɔse ŋan man nɛ, be yako wɔ nombia ŋan Kristo kpilala na kegyiise baŋ be kyaa Gyerusalɛm be yako see nyi baa di ŋe dɔɔ nɛ. ⁵Mena dɔɔ Kristotena baŋ seŋawɔ keŋkeŋ ba kelɛɛdi keŋ man nideli, na wee kamasɛ na balaŋ ne kaa kpuu na wɔ.

Ba ke baake Pɔɔl gyu Masedonia tɛɛle man

⁶Pɔɔl na ɔ tebia tɛɛwɔ ka mo na Firigia na Galatia tɛɛlese ŋan man, nawolo nyi Wurubuarɛ feliŋ ŋon te fa wɔ gbɛɛ nyi baa gyu kekolosi nombia ŋan Esia tɛɛle man ya. ⁷Be ke gyu kelii Misia tɛɛle wulu man nɛ, be yɛɛ kakyeŋ nyi baa gbaa gyoo Bitinia tɛɛle man, mɔna Yesu feliŋ ŋon te fa wɔ gbɛɛ ya. ⁸Mena dɔɔ be gbaa Misia tɛɛle man tisi laŋ Torase donɔɔ man. ⁹Ke nelim na, te Pɔɔl naa kolo na ɔ sia ŋgba dosɛɛ man nɛ nyi, ɔ te naa balee ŋolo ta lee Masedonia tɛɛle man kɔŋ ɔ na sola e nyi, “Gbaa kɔŋ de gyaŋ Masedonia na n kaa kyɔ daa.” ¹⁰Pɔɔl kena ke pɛ, te da korowɔ desina da wose bileŋ na dee gyu Masedonia nawolo nyi, de lɛɛwɔ di nyi Wurubuarɛ baake na daa nyi dee gyu ke yako Kristo nombia kpaakpaa ŋan fa balaŋ botɔɔ mɔ.

Lidia kelɛɛ Yesu di

¹¹Da moo degbele dinaa lee Torase teeŋ gyu Samoterase. Tɛɛ naawɔ na te de gyuu Neyapolise donɔɔ man. ¹²De ka lee botɔɔ na, te de gyuuwɔ Filipi donɔɔ man. Filipi donɔɔ kenaŋ yɛɛ Masedonia tɛɛle yenaŋ daale donɔɔ dinaa ke. Na Romantena kyaa donɔɔ kenaŋ man burum, te de kyaawɔ botɔɔ weeya akalansɛɛ ŋaale. ¹³Gyudatena kefɛɛfowee kelii nɛ, te da leewɔ donɔɔ keŋ man gyu boo daale nɔɔman. Na da gyeŋ nyi dɛɛ naa Gyudatena dɛɛgyaŋee fane botɔɔ. De lii botɔɔ na te de tisiwɔ kyaa. Na ala baale te yilaa botɔɔ, te de fiasɛɛ dee kolosi Wurubuarɛ nombia fa wɔ. ¹⁴Ala baŋ bɔɔ tei de nombia nɛ, man ŋolo yele yɛna Lidia. Ɔ lee Tiatira donɔɔ keŋ man te ɔ ne yɔɔ agoo kanyaŋse ŋaale, na ɔ yɛɛ walaŋ ŋon mɔ ɔ na som Wurubuarɛ nideli. Mena dɔɔ de Gbeŋgyoo toro wa agyueŋ, te ɔ lɛɛ nombia ŋan Pɔɔl ne yako nɛ do nideli. ¹⁵Mena dɔɔ be sɔɔ ŋon na ɔ dekpaŋalaŋmantena pou Wurubuarɛ loŋ. Te ɔ yako wɔ nyi, “Akpaa ɛ te lɛɛ maŋ do nyi ampaŋ ma te lɛɛ de Gbeŋgyoo Yesu di na, kenaŋ na mɛɛ sola ŋon nyi ɛ kɔŋ kaa kyaa me dɛɛ.” Te ɔ waase daa nideli mo daa gyu ɔ dɛɛ.

Ba kekyaŋ Pɔɔl na Silase tɔ deni

¹⁶Wee daale nɛ da korowɔ dee gyu botɔɔ keŋ bɛɛ fane nɛ, te de gyaŋee na alebubii ŋolo na ɔ yɛɛ balaŋ baale alebu e. Feliŋkum daale doo ɔ man, keŋ ne yeli ɔ ne tale gbala. Lee ɔ kegbala dɔɔ ɔ gbeŋgyoona baŋ nyiŋa kɔba nideli. ¹⁷Botɔɔ te alebu kei sila daa na Pɔɔl na ɔ ne fae yeesa nyi, “Balaŋ kɛwɔ yɛna Wurubuarɛ adidote ŋon tewulɛɛ. Mena keŋ ɛ ke yɛɛ na Wurubuarɛ ke lɛɛ ɛ nyee nɛ yaa bɛɛ wola ŋon nɛ.” ¹⁸Ɔ yɛɛwɔ mena weeya burum te yɛɛ Pɔɔl ahiŋ te ɔ gɛɛsewɔ kɛɛ e, te ɔ faree e yako nyiaa, “Lee Yesu Kristo yele man, mɛɛ yako nyaŋ feliŋkum keŋ doo ɔ man nyi, lee ɔ man!” Debokenaŋ man te feliŋkum keŋ leewɔ ɔ man laŋ.

¹⁹Debaŋ keŋ alebu ŋon gbeŋgyoona be naa nyi be kɔba kenyiŋ gbɛɛ te tɔɔ nɛ, te ba ke kyaŋa Pɔɔl na Silase te be wɔŋee wɔ gyu kegyiise dɛɛgyaŋee man balaŋ nsana. ²⁰Ba moo wɔ gyu Roman kegyiise gyaŋ te ba ke yako wɔ nyi, “Balaŋ kɛwɔ yɛɛ Gyudatenawɔ, te ba te kɔŋ bɛɛ wɔlɛɛ donɔɔ keŋ. ²¹Bɛɛ wola abɔɔ ŋan na seŋ tia da mmaraase. Daa yɛɛ Romantenawɔ, dɔɔ gyae dɛɛ tale di ŋe dɔɔ ya.” ²²Mena dɔɔ balaŋ dikpii keŋ pou kaa kyɔɔ wɔ te ba seŋawɔ tia wɔ. Kegyiise baŋ yela ba kpee Pɔɔl na Silase kegbase te be yela dambiise yee wɔ nideli. ²³Be ke tuku wɔ nideli taŋ nɛ ba moo wɔ do deni man, te be faree deni keŋ dɔɔ kɛɛre ŋon nyi waa tɔ deni keŋ nideli na bɔɔ nyiŋ lee ya. ²⁴Deni keŋ dɔɔ kɛɛre ŋon kenyii nombia kɛŋa dɔɔ, ɔ moo wɔ do deni tɔɔmante keŋ man te ɔ gyɔɔ wɔ ɔpaŋ be nawɔɔ man.

²⁵Kelii tɛɛ nsana nɛ, Pɔɔl na Silase korowɔ bɛɛ fane na bee kpee nɔɔneŋ lese Wurubuarɛ yele. Na balaŋ akaŋ baŋ mɔ be doo deni man nɛ ne tei wɔ. ²⁶Debokenaŋ man te tɛɛle wosiwɔ keŋkeŋ, te deni keŋ mokɔɔ wosiwɔ. Denɛɛ ŋan anaanɔɔse pou torowɔ, te be nawɔɔ leewɔ ɔpaŋ keŋ man. ²⁷Deni keŋ dɔɔ kɛɛre ŋon kefoŋ nɛ, ɔ naawɔ nyi denɛɛ ŋan ta toro te ɔ wɔŋa ɔ sila lese nyi waa ko ɔ wose. Nawolo nyi ŋon gyeŋ nyi balaŋ baŋ pou be doo deni keŋ man nɛ ta lee yeu. ²⁸Keŋte Pɔɔl fae yeesa keŋkeŋ yako e nyi, “Na gooli n wose ya, de popou kyaa kɛbo!” ²⁹Mena dɔɔ deni keŋ dɔɔ kɛɛre ŋon yela ba moo kanea kɔna e, te ɔ yeuwɔ gyoo deni keŋ man te ɔ ke ŋmiŋawɔ Pɔɔl na Silase nawɔɔ tɛɛ. Na ɔ ne seree kpakpakpakpa. ³⁰Te ɔ moo wɔ lee te ɔ bɔɔse wɔ nyi, “Ɛ waase da, woŋ te maa yɛɛ na Wurubuarɛ ke lɛɛ ma nyee?” ³¹Botɔɔ te be tiranɔɔ yako e nyi, “Lɛɛ de Gbeŋgyoo Yesu di, na Wurubuarɛ ke lɛɛ ɛmɛɛ na n dekpaŋalaŋmantena pou nyee.” ³²Te be kolosi de Gbeŋgyoo Wurubuarɛ nombia ŋan fa deni keŋ dɔɔ kɛɛre ŋon na ɔ dekpaŋalaŋmantena pou. ³³Botɔɔ te deni keŋ dɔɔ kɛɛre ŋon moo Pɔɔl na Silase gyu ka nyekee be gyamɛɛ, te baŋ mɔ sɔɔ ŋon na ɔ dekpaŋalaŋmantena pou Wurubuarɛ loŋ. ³⁴Ɔ moo wɔ gyu ɔ dɛɛ ke fa wɔ weenɛɛ. Yɛɛ ŋon na ɔ dekpaŋalaŋmantena pou gyoŋ, nawolo nyi ba te kaa lɛɛ de Gbeŋgyoo Wurubuarɛ di.

³⁵Tɛɛ kena te Romantena kegyiise baŋ kpila kotɔtɔɔtena kegyiise nyi, baa gyu keyako deni keŋ dɔɔ kɛɛre ŋon nyi, “Waa lese Pɔɔl na Silase na baa ta.” ³⁶Mena dɔɔ deni keŋ dɔɔ kɛɛre ŋon yako Pɔɔl nyi, “Kegyiise baŋ te kpila balaŋ kɔŋ nyi maa tina ŋon yela na ɛ ke ta, mena dɔɔ ɛ ke tale ta wosefɛɛreŋ man.” ³⁷Mɔna Pɔɔl yako kotɔtɔɔtena kegyiise baŋ nyi, “Be te di de nombia ya te be tuku daa balaŋ nsana te be kyaŋa daa ke tɔ deni, keŋ de yɛɛ Romantena gbagbawɔ. Te nɛnɛɛ bɛɛ gyae baa yo tina daa yela nyi dɛɛ ta. Koa, dɔɔ gyu ya, kegyiise baŋ gbagba baa kɔŋ na be kaa lese daa.” ³⁸Mena dɔɔ kotɔtɔɔtena kegyiise baŋ besewɔ gyu ke yako nombia kɛŋa fa Romantena kegyiise baŋ. Te be kenyii nyi Pɔɔl na Silase yɛɛ Romantenawɔ nɛ, gyakoloŋ gyoo wɔ. ³⁹Mena dɔɔ be kɔŋawɔ be gyaŋ kaa doo wɔ teree, te ba lese wɔ lee deni keŋ man, te be waase wɔ nyi baa lee be donɔɔ keŋ man. ⁴⁰Pɔɔl na Silase ka lee deni keŋ man nɛ, be gyuu alo ŋon bɛɛ baake e nyi Lidia nɛ dɛɛ. Te ba ke naa Kristotena baŋ botɔɔ te be kolosiwɔ fa wɔ do wɔ kakyeŋ te be laŋawɔ.

Pɔɔl na Silase kekolosi Wurubuarɛ nombia Tesalonika donɔɔ man

¹Pɔɔl na Silase moowɔ Anfipolise na Apolonia donɔɔse man te be gyuu Tesalonika donɔɔ man, na Gyudatena ɔsom deni kyaa botɔɔ. ²Pɔɔl gyuu Gyudatena ɔsom deni keŋ man, ŋgba mena keŋ ɔ ne taŋ yɛɛ nɛ. Pɔɔl na balaŋ benaŋ moo Gyudatena kefɛɛfoweeya atooro sɔɔŋ gyoo Wurubuarɛ nombia aŋmaraseŋ see ŋan man. ³Na ɔ na lese nombia ŋan man wola wɔ nyi, “Kaboena nyi Kristo ŋon Wurubuarɛ be yako see nyi waa kɔŋ nɛ waa naa diyem na waa foŋ lee yeŋ man. Te ɔ besewɔ yako nyi, Yesu ŋon nombia mɛɛ yako ŋon nɛ, ŋon yɛna Kristo nyeelɛɛre ŋon.” ⁴Te Gyudatena baale agyueŋ kyɛɛkeewɔ te be lɛɛ Yesu di, te be sila Pɔɔl na Silase. Girikitena baŋ bee yee Wurubuarɛ na ala burum baale, baŋ ba wose man dana obuo nɛ mɔ lɛɛ nombia ŋan do.

⁵Mɔna Gyudatena baŋ ba te lɛɛ Yesu di ya nɛ, man baale sia yɛɛwɔ Pɔɔl na Silase dɔɔ, te ba korowɔ yilaa donɔɔ keŋ man aboŋtena, te be wosi donɔɔ keŋ ampaŋ ampaŋ. Mena dɔɔ be gyuu balee ŋon bɛɛ baake e nyi Gyasɔn nɛ dɛɛ bɛɛ kɛo Pɔɔl na Silase baa lese wɔ fa balaŋ dikpii keŋ. ⁶Keŋ ba te naa wɔ dɔɔ ya nɛ, be wɔŋee Gyasɔn na Kristotena baale gyu donɔɔ keŋ kegyiise gyaŋ na yeesa nyi, “Balaŋ kɛwɔ yɛɛ tɛɛleyɛlɛɛlawɔ. Ba de laŋae kamasɛ na bee loo nombia do, te nɛnɛɛ ba te kaa lii de gyaŋ kɛbo, ⁷te Gyasɔn dɔɔ ŋon lɛɛ wɔ see ɔ dɛɛ. Bɛɛ wɔlɛɛ gyoo dinaa Kaesa mmaraase ŋan, te bɛɛ yako nyi gyoo ŋolo kyaa bela ŋon bɛɛ baake e nyi Yesu.” ⁸Donɔɔ keŋ mantena na kegyiise baŋ kenyii nombia kɛŋa nɛ, ba nyonowɔ nideli. ⁹Mena dɔɔ be yela Gyasɔn na balaŋ akaŋ baŋ tɔɔ kɔba daale mo seŋ be wɔle nyi, bɔɔ tekaa yɛɛ mena bela ya te be tina wɔ yela.

Pɔɔl na Silase kegyu Beria donɔɔ man

¹⁰Tɛɛ ke yu pɛ te Kristotena baŋ moo Pɔɔl na Silase lee donɔɔ keŋ man, te be gyuu Beria donɔɔ man. Be ke gyu ka gyoo botɔɔ nɛ, be gyuuwɔ Gyudatena ɔsom deni keŋ man. ¹¹Balaŋ baŋ be kyaa Beria nɛ, gyeŋ nombia kela Tesalonikatena, nawolo nyi ba moo be konɔɔse pou lɛɛ Wurubuarɛ nombia ŋan. Te bɛɛ gyoo Wurubuarɛ nombia aŋmaraseŋ see ŋan man wee kamasɛ, na bɛɛ kɛɛ nyi nombia ŋan Pɔɔl na wola wɔ nɛ yɛɛ ampaŋ? ¹²Mena dɔɔ Gyudatena balaŋ burum lɛɛ Kristo nombia ŋan di. Te Girikitena ala baŋ ba wose man dana obuo na Girikitena baala burum mɔ lɛɛ Kristo nombia ŋan di. ¹³Gyudatena baŋ be kyaa Tesalonika kenyii nyi Pɔɔl ne yako Wurubuarɛ nombia ŋan Beria mɔ nɛ, be kɔŋawɔ kaa wosi botɔɔ wɔlɛɛ Pɔɔl na ɔ tebia fa wɔ. ¹⁴Debokenaŋ man te Kristotena baŋ lɔɔ Pɔɔl gbɛɛ te ɔ laŋa ɛpo nɔɔman. Mɔna Silase na Timoti dɔɔ baŋ dɔɔwɔ Beria botɔɔ. ¹⁵Balaŋ baŋ bɔɔ moo Pɔɔl ka tee nɛ, moo e kelii na Atɛnse donɔɔ man. Be ka bese bɛɛ kɔŋ Beria nɛ, Pɔɔl doo wɔ tiila nyi baa yako Silase na Timoti nyi be kaa tuŋ e bileŋ.

Pɔɔl kyaa Atɛnse donɔɔ man

¹⁶Pɔɔl kɛɛ gyeki Silase na Timoti Atɛnse donɔɔ man nɛ, ɔ naawɔ nyi bɛɛneŋ te wulu donɔɔ keŋ man mena dɔɔ takaa e nideli. ¹⁷Mena dɔɔ ɔ gyuu Gyudatena ɔsom deni keŋ man, na ŋon na Gyudatena na balaŋ baŋ ba te yɛɛ Gyudatenawɔ ya te bee yee Wurubuarɛ nɛ, na gyoo Wurubuarɛ nombia ŋan man nideli. Mena te wee kamasɛ mɔ, ɔ ne kolosi fa balaŋ baŋ bɛɛ kɔŋ botɔɔ keŋ balaŋ ne gyaŋee nɛ. ¹⁸Botɔɔ te wolala baale baŋ bɛɛ baake wɔ nyi Epikuritena na Setɔyikitena nɛ, na ŋon Pɔɔl wɔŋee nombia ŋaale. Pɔɔl kekolosi lee Yesu kabese foŋ lee yeŋ man nombia nɛ, balaŋ baale bɔɔsewɔ nyi “Na woŋ yaa nkpee kei ne yako baa? Te baale mɔ kpa, mberem ɔ ne kolosi bɛɛneŋ wɔlɛɛ baale nombia bo.” ¹⁹Mena dɔɔ ba moo Pɔɔl gyu be dɛɛgyaŋee keŋ bɛɛ baake ke nyi Areopaguse nɛ, kegyiise siaman. Te be bɔɔse Pɔɔl nyi, “Nyaŋ ke tale lese n kawola wɔle kei man wola daa? ²⁰Nawolo nyi n nombia ŋan n na wolo nɛ, ta bese nombia wɔlɛɛ da deŋela man. Mena dɔɔ dɛɛ gyae nyi n ka lese ŋe man wola daa.” ²¹Balaŋ baŋ be kyaa Atɛnse donɔɔ keŋ man na ŋɔɔla baŋ be kyaa botɔɔ nɛ, bɛɛ yɛɛ kolo kpu na nombia wɔlɛɛ kenyii na ŋa keyako ya.

²²Keŋte Pɔɔl korowɔ seŋ kegyiise baŋ be kyaa Areopaguse dɛɛgyaŋee keŋ siaman te ɔ yako wɔ nyiaa, “Atɛnsetena, ma te naa nyi gbɛɛ kamasɛ man na, ɛ dana yɔ ɔsom keŋ man nideli. ²³Nawolo nyi ma keta mee kila donɔɔ keŋ na, me naa abɔɔ ŋan ɛ na som nɛ, te me naawɔ nyi ɛ te ŋmarase gyakaa ɛ kedeesa boe daale dɔɔ nyi, ‘Wurubuarɛ ŋon dɔɔ gyeŋ e ya nɛ kedeesa boe.’ Mena Wurubuarɛ ŋon ɛ ba gyeŋ e ya te ɛ na som e nɛ, ɔ nombia yaa mɛɛ gyae maa yako ŋon nɛ. ²⁴Wurubuarɛ ŋon ɔ be yɛɛ tɛɛle kei na kpene kamasɛ keŋ doo ke man nɛ, ŋon yɛna adido na ateta Gbeŋgyoo. Ɔ bɛɛ kyaa denɛɛ ŋan denibalaŋ be bam te bɛɛ som ŋe man nɛ man ya. ²⁵Te yɛɛ mɔ nyi kolo ne hia na e, te ɔ ne gyae nyi denibalaŋ baa yɛɛ fa e ya. Nawolo nyi ŋon ne faa na balaŋ pou nyeedoŋ na weesɛɛ na kpene kamasɛ. ²⁶Walaŋ dokoloŋ dɔɔ, te ɔ tɛɛwɔ yela debiise balaŋ pou kɔŋawɔ tɛɛle kei dɔɔ. Ŋon see na debaŋ, na botɔɔ keŋ walaŋ kamasɛ waa kyaa tɛɛle kei dɔɔ. ²⁷Wurubuarɛ yɛɛ kɛŋa pou see na balaŋ kenyiŋ kɛo e na baa naa e. Mɔna ɔ be dana lem lee de man ŋolo gyaŋ ya. ²⁸Ŋgba mena keŋ ŋolo be yako see nyi, ŋon dɔɔ te de dana nyeedoŋ te dɛɛ tale wosi da wose te de kyaa nɛ. Ɛmɛɛ gbagba ɛ nɔɔneŋ kpeere ŋolo yako nombii kei nyi, daa mɔ de yɛɛ ɔ biawɔ. ²⁹Mena dɔɔ keŋ de yɛɛ ɔ biawɔ dɔɔ, de na kɛɛ nyi Wurubuarɛ yɛɛ ŋgba kɔba yayam, yaa nyeele wolom, yaa boe keŋ balaŋ ba mo ba agyueŋ na ba adao mo ke yɛɛ bane see nɛ ya. ³⁰Gyaŋgba keŋ na Wurubuarɛ lese ɔ sia lee nombia ŋan balaŋ ba gyeŋ ya te bɛɛ yɛɛ nɛ dɔɔ. Mɔna nɛnɛɛ dɔɔ ɔ ne faree balaŋ pou yenaŋ kamasɛ nyi, baa kyɛɛkee lee be gbɛɛneŋ kumɛɛ man na baa kɔŋ ɔ gyaŋ. ³¹Nawolo nyi ɔ ta lese wee daale see, keŋ waa ta walaŋ ŋon ɔ ba lese see nɛ dɔɔ, na waa di walaŋ kamasɛ nombia gbɛɛ kpaakpaate man. Mena keŋ balaŋ kenyiŋ gyeŋ nyi mena nombia kɛŋa yɛɛ ampaŋ dɔɔ, te ɔ gyuusu walaŋ ŋonaŋ lee yeŋ man.”

³²Balaŋ baŋ kenyii mena keŋ Pɔɔl ne kolosi lee yeŋ wɔle kefoŋ wose man nombia nɛ, be man baale kulu e te baale mɔ yako e nyi, “Dɛɛ gyae n ka bese yako daa mena nombia kɛŋa bela.” ³³Mena dɔɔ Pɔɔl korowɔ lee balaŋ baŋ degyaŋee keŋ man. ³⁴Balaŋ baŋ baale seŋawɔ Pɔɔl wɔle te be lɛɛ Yesu di. Be man baale yɛna Dinisuse ŋon ɔ yɛɛ botɔɔ keŋ bɛɛ gyaŋee nɛ kegyia ŋolo e, na alo ŋon bɛɛ baake e Damarise nɛ, na be man balaŋ burum baale.

Pɔɔl kegyu Korinto donɔɔ man

¹Kei wɔle nɛ, Pɔɔl korowɔ lee Atɛnse donɔɔ keŋ man laŋ Korinto. ²Botɔɔ te ɔ ke naa Gyuda baale ŋolo ŋon bɛɛ baake e nyi Akuila nɛ. Ɔ yɛɛ Pɔntuse baale e, te ŋon na ɔ wɛɛle Pirisila ka lee Itali kɔŋ Korinto donɔɔ man te kyare ta ya. Nawolo nyi gyoo dinaa Klaudiuse ta see mmaraa nyi, Gyudatena pou baa lee Roman donɔɔ keŋ man. Pɔɔl gyuuwɔ Akuila na ɔ wɛɛle gyaŋ Korinto botɔɔ. ³Te keŋ ŋon na wɔ pou tom yɛɛ dokoloŋ dɔɔ, ɔ kyaawɔ be gyaŋ te be yɛɛ tom bom. Ba tom keŋ bɛɛ yɛɛ yɛna nyi, kanyaŋse te bɛɛ mo yɛɛ denɛɛ yɔɔ. ⁴Gyudatena kefɛɛfowee kamasɛ nɛ, Pɔɔl ne gyu Gyudatena ɔsom deni man, na ŋon na wɔ ta gyoo Wurubuarɛ nombia ŋan man nideli, na Gyudatena na Girikitena kenyiŋ lɛɛ Wurubuarɛ nombia ŋan di.

⁵Silase na Timoti ka lee Masedonia kɔŋ na, Pɔɔl te yɛɛ kolo kpu na Kristo nombia ŋan keyako ya. Ɔ na lese ŋe man wola Gyudatena baŋ nideli nyi Yesu yɛna nyeelɛɛre ŋon Wurubuarɛ be yako see nyi waa kɔŋ nɛ. ⁶Mɔna be bɛɛ Pɔɔl nombia ŋan te ba tee e. Mena dɔɔ ŋon mɔ kpiisi ɔ kegba ayimɛɛ woli wɔ keŋ nawolo nyi ɔ ta lese ɔ nyiŋmaase lee be nombia man te ɔ yako wɔ nyi, “Akpaa ɛ yoo Wurubuarɛ gbɛɛman na, ɛmɛɛ gbagba ɛ nombia ŋenaŋ, te yɛɛ me nombia bela ya. Nawolo nyi keŋ kaboena nyi maa yɛɛ yaa me yɛɛwɔ nɛ. Lee gyɛŋ ne gyu dɔɔ, maa gyu kekolosi Wurubuarɛ nombia bo fa baŋ ba te yɛɛ Gyudatenawɔ ya nɛ.” ⁷Mena dɔɔ ɔ leewɔ be gyaŋ gyu kekyaa Tituse Gyustuse ŋon ɔ te yɛɛ Gyuda baale e ya te ɔ na som Wurubuarɛ nɛ dekpaŋalaŋ man. Ɔ dekpaŋalaŋ kenaŋ benaa na Gyudatena ɔsom deni keŋ. ⁸Bɔ ɔsom deni man kegyia ŋon bɛɛ baake e nyi Kirispuse nɛ na ɔ dekpaŋalaŋmantena pou lɛɛ de Gbeŋgyoo Wurubuarɛ nombia ŋan di. Korintotena burum mɔ nyii nombia ŋan te be lɛɛ ŋa di, te be sɔɔ wɔ Wurubuarɛ loŋ. ⁹Wee daale nelim nɛ, de Gbeŋgyoo Wurubuarɛ kolosiwɔ fa Pɔɔl ŋgba dosɛɛ man nɛ nyi, “Na yee ya, mɔna kolosi Wurubuarɛ nombia ŋan debaŋ kamasɛ. Na tina ŋa keyako yela ya. ¹⁰Nawolo nyi me kpuɛ na neŋ. Ŋolo be gyae waa tale yɛɛ neŋ kolo ya, nawolo nyi balaŋ burum kyaa donɔɔ kei man keŋ be yɛɛ me wui.” ¹¹Mena dɔɔ Pɔɔl kyaawɔ botɔɔ kulutoo dokoloŋ na yaale na ɔ na wola wɔ Wurubuarɛ nombia ŋan.

¹²Debaŋ keŋ Galio ba seŋ Romantena gyoo dinaa nawɔɔ man dii gyoori Girikitena dɔɔ nɛ, te Gyudatena yɛɛ nɔɔ te be kyaŋa Pɔɔl mo e gyu nombia dedii man. ¹³Te be yakowɔ nyi “Balee kei na wola balaŋ Wurubuarɛ ɔsom wɔle daale keŋ ne tia da mmaraase.” ¹⁴Pɔɔl ka mo waa kolosi pɛ, te Galio yako Gyudatena baŋ nyi, “Nyi akpaa deŋ yɛɛ nyi nombiikum daale yaa balee kei yɛɛwɔ na, nafɔ maa nyiŋ konɔɔ fa ŋon. ¹⁵Mɔna kei dɔɔ, ke yɛɛ nɔɔwoya na yela, na ɛmɛɛ gbagba ya mmaraase wose man te ɛ ne wɔŋee dɔɔ, ɛmɛɛ gbagba ɛ gyu kedi ɛ nombia. Nombia kɛŋa dinɔɔ dɔɔ, maŋ be gyae maa tale di ŋa ya.” ¹⁶Te ɔ yela be gegi wɔ lee nombia dedii man botɔɔ. ¹⁷Keŋte balaŋ baŋ pou korowɔ kyaŋ Sositene ŋon ɔ yɛɛ ɔsom deni keŋ kegyia e nɛ, te be tuku e nombia dedii man botɔɔ, mɔna Galio te taŋ bua wɔ ya.

Pɔɔl kabese gyu Antiɔke donɔɔ man

¹⁸Pɔɔl kyaawɔ Kristotena baŋ be kyaa Korinto nɛ gyaŋ kelii debaŋ daale, te ɔ korowɔ lee botɔɔ mo loŋ dɔɔ gyu Siria tɛɛle man. Ɔ ne gyu na te ɔ moo Pirisila na Akuila kpu na ɔ wose. Ɔ ke gyu ka gyoo Kenkiria donɔɔ man nɛ, ɔ gbee ɔ nyee lee ntam keŋ ɔ be kam fa Wurubuarɛ nɛ dɔɔ. ¹⁹Be ke gyu ka gyoo Efeso donɔɔ man nɛ, ɔ tinaa Pirisila na Akuila yela, te waageŋ gyuu Gyudatena ɔsom deni man, te ŋon na wɔ gyoo Wurubuarɛ nombia ŋan man. ²⁰Keŋte balaŋ baŋ yako e nyi nafɔ waa kyaa be gyaŋ kyomii te ɔ bɛɛwɔ. ²¹Ɔ kee gyu na te ɔ yako wɔ nyiaa, “Akpaa Wurubuarɛ de sɛɛ na, maa bese kɔŋ ɛ gyaŋ.” Te ɔ moowɔ loŋ dɔɔ lee Efeso donɔɔ man laŋ. ²²Ɔ kelii Kaesaria donɔɔ man nɛ, ɔ leewɔ botɔɔ gyu Gyerusalɛm donɔɔ man ka do Kristotena baŋ nɔɔ, te ɔ laŋa Antiɔke. ²³Ɔ dii weeya akalansɛɛ botɔɔ, kenaŋ wɔle nɛ ɔ tɛɛwɔ Galatia na Firigia tɛɛlese man do Kristotena baŋ kakyeŋ.

²⁴Debaŋ kenaŋ man na, Gyuda baale ŋon bɛɛ baake e nyi Apolo, ŋon bɔɔ lola e Alɛkesanda donɔɔ man nɛ, te kɔŋ ɔ kyaa Efeso donɔɔ man. Ɔ yɛɛ walaŋ ŋon ɔ gyeŋ kekolosi nideli, te ɔ gyeŋ Wurubuarɛ nombia aŋmaraseŋ see ŋan mɔ nideli. ²⁵Na be taŋ wola e de Gbeŋgyoo Yesu nombia ŋan nideli. Ɔ moo ɔ konɔɔ pou yase sia kolosi te ɔ wola de Gbeŋgyoo Yesu wose man nombia ŋan man nideli, mɔna Gyɔn kesɔ balaŋ Wurubuarɛ loŋ keŋ kaageŋ wose man nombia te ɔ gyeŋ. ²⁶Ɔ gyoo Gyudatena ɔsom deni man te ɔ gyɔɔ ɔ konɔɔ kolosi Wurubuarɛ nombia ŋan. Pirisila na Akuila kenyii ɔ nombia ŋan ɔ na wolo nɛ, be kaa moo e gyu be dɛɛ te be desinawɔ lese Wurubuarɛ nombia ŋan man wola e nideli. ²⁷Debaŋ keŋ Apolo be yɛɛ wa agyueŋ nyi ɔ ne gyu Akaya Girikitena tɛɛle man nɛ, Kristotena baŋ be kyaa Efeso nɛ doo e kakyeŋ, te be faa e be nyiŋmaa man tɔne nyi waa mo gyina Kristotena baŋ be kyaa botɔɔ nɛ, nyi baa lɛɛ e nideli. Ɔ ka gyoo botɔɔ nɛ, ɔ kyɔɔ baŋ lee Wurubuarɛ bɛrɛɛ keŋ dɔɔ, bɔɔ lɛɛ de Gbeŋgyoo Yesu di nɛ nideli. ²⁸Be gyaŋee balaŋ man bɛɛ lɛɛ aŋmaareŋ lee Wurubuarɛ nombia man na ɔ ne di Gyudatena baŋ dɔɔ, nawolo nyi ɔ na mo Wurubuarɛ nombia aŋmaraseŋ see ŋan wola wɔ nyi Yesu yɛna nyeelɛɛre ŋon Wurubuarɛ be yako see nyi waa kɔŋ nɛ.

Pɔɔl kabese gyu Efeso donɔɔ man

¹Debaŋ keŋ Apolo kyaa Korinto nɛ, Pɔɔl besewɔ kila menɛɛ kelii Efeso donɔɔ man. Botɔɔ te ɔ ke naa Yesu silala baale, ²te ɔ bɔɔse wɔ nyi, “Debaŋ keŋ ɛ be lɛɛ Yesu di na, Wurubuarɛ moo ɔ feliŋ ŋon do ɛ man?” Te be tiranɔɔ fa e nyi, “De te nyii ta gba nyi Wurubuarɛ feliŋ daale kyaa ya.” ³Te Pɔɔl bɔɔse wɔ bela nyi, “Kenaŋ na Wurubuarɛ loŋ woŋti yaa be sɔɔ ŋon?” Te be tiranɔɔ fa e nyiaa, “Gyɔn Wurubuarɛ loŋkesɔ te be sɔɔ daa.” ⁴Botɔɔ te Pɔɔl yako wɔ nyi, “Baŋ bɔɔ kyɛɛkee lee be gbɛɛneŋ kumɛɛ man nɛ, baŋ te Gyɔn sɔɔ wɔ Wurubuarɛ loŋ. Keŋte ɔ yako Iseraetena nyi, baa lɛɛ ŋon waa kɔŋ ŋon Gyɔn wɔle nɛ di. Ŋon yɛna Yesu.” ⁵Be ke nyii nombia kɛŋa nɛ, be yela be sɔɔ wɔ Wurubuarɛ loŋ lee de gbeŋgyoo Yesu yele man. ⁶Pɔɔl moo ɔ nyiŋmaa gyakaa be dɔɔ, te Wurubuarɛ moo ɔ feliŋ do be man. Botɔɔ te be kolosi deise wɔlɛɛ, te Wurubuarɛ tɛɛwɔ be dɔɔ kolosi nombia. ⁷Na be yɛɛ ŋgba baala kufu bala (12) nɛ.

⁸Gyaalaŋna batooro sɔɔŋ na, Pɔɔl ne gyu Gyudatena ɔsom deni man, na ɔ ne gyɔ ɔ konɔɔ kolosi Wurubuarɛ nombia ŋan fa wɔ. Ŋon na wɔ na gyoo Wurubuarɛ nombia ŋan man, te ɔ ne wɔŋee ba agyueŋ kɔŋ Wurubuarɛ gyoori deedii keŋ wose man nombia man, na baa nyiŋ lɛɛ Yesu di. ⁹Mɔna be man baale yɛɛ konɔɔyuŋ te be bɛɛwɔ bɔɔ lɛɛ Yesu nombia ŋan di ya, te be yako nombiakumɛɛ lee de Gbeŋgyoo Yesu nyeedoŋ gbɛɛ keŋ ɔ ba wolo nɛ wose man balaŋ nsana. Mena dɔɔ Pɔɔl moo silala baŋ kpu na ɔ wose, te ba korowɔ tina balaŋ baŋ yela. Wee kamasɛ na bɛɛ gyaŋee Tiranuse deni dinaa keŋ ɔ na wola abɔɔ nɛ man gyoo Wurubuarɛ nombia ŋan man. ¹⁰Ɔ yɛɛ kei menɛɛ kulutooneŋ ala mena dɔɔ walaŋ kamasɛ ŋon ɔ kyaa Esia tɛɛle keŋ man nɛ, na baŋ ba te yɛɛ Gyudatenawɔ ya nɛ pou nyii de Gbeŋgyoo Yesu nombia ŋan.

Siifa bia

¹¹Wurubuarɛ tɛɛwɔ Pɔɔl dɔɔ yɛɛ gyakoloŋ nombia na nombia dinaana. ¹²Keŋ nyi balaŋ moo adukuse na kanyaŋsebia ke tina Pɔɔl, na be ta mo ke tina be kaweesetena na ba wose te yɛɛ wɔ doŋ, te baŋ mɔ feliŋkumɛɛ doo be man na, ŋɛɛ lee be man.

¹³Na Gyudatena baale mɔ dɔŋɛɛ bee kili gegi feliŋkumɛɛ lee balaŋ wose man. Be gyɔɔ be konɔɔ mo de Gbeŋgyoo Yesu yele nyi baa gegi feliŋkumɛɛ. Bɛɛ gyae baa gegi feliŋkumɛɛ lee balaŋ wose man na bɛɛ yako nyi, “Lee Yesu ŋon Pɔɔl ne yako ɔ nombia nɛ yele man, mɛɛ faree ŋon nyi ‘Ɛ lee ɔ man.’ ” ¹⁴Na Gyudatena saese kegyia ŋolo ŋon bɛɛ baake e nyi Siifa nɛ bia baala nyetooro baale ne yɛɛ na mena nombia kɛŋa. ¹⁵Be kɛɛ yɛɛ mena nɛ, wee daale feliŋkum daale bɔɔse wɔ nyi, “Ma gyeŋ Yesu te ma gyeŋ Pɔɔl mɔ, te ɛmɛɛ yɛna bomɔ?” ¹⁶Mena dɔɔ balee ŋon feliŋkum keŋ doo ɔ man nɛ yeuwɔ gyoo wɔ ketuku. Ɔ tuku wɔ tirii ba kegbase, te ba moo fatabose yekii lee dekpaŋalaŋ keŋ man diteŋteli.

¹⁷Te Gyudatena na baŋ ba te yɛɛ Gyudatenawɔ ya te be kyaa Efeso donɔɔ man nɛ, nyii nombia kɛŋa na, gyakoloŋ gyoo wɔ. Mena dɔɔ ba moo obuo fa de Gbeŋgyoo Yesu, te be ta mo ɔ yele do nsendee ya. ¹⁸Te baŋ bɔɔ lɛɛ Yesu di nɛ, be man balaŋ burum leewɔ balaŋ nsana tɔlɛɛ be nɔɔwoya lese be nombiakumɛɛ ŋan bɔɔ yɛɛ nɛ debɔɔ. ¹⁹Be man ŋmeeseŋtena burum mɔ moo ba ŋmeeseŋ tɔna ŋan bɛɛ ŋmarase ba ŋmeeseŋ nombia do ŋe man nɛ kɔŋ, te Pɔɔl na ɔ tebia too ŋa balaŋ baŋ pou siaman. Ba mo tɔna ŋan bɔɔ too nɛ pou koya bom na, te yɛɛ kɔba nsendee ya. ²⁰Lee mena dɔɔ de Gbeŋgyoo Yesu nombia ŋan yaaseewɔ gyu lem te balaŋ lɛɛ ŋa do nideli.

Efeso donɔɔ kesiŋii

²¹Nombia kɛŋa pou wɔle nɛ, Pɔɔl yɛɛ wa agyueŋ nyi waa mo na Masedonia na Giriki tɛɛlese man, na waa gyu Gyerusalɛm donɔɔ man. Botɔɔ te ɔ yakowɔ nyi, “Akpaa me gyu kelii botɔɔ na, kaboena nyi maa gyu Roman donɔɔ man mɔ.” ²²Mena dɔɔ ɔ kpila balaŋ baŋ bɛɛ kyɔ e nɛ man balaŋ bala, baŋ yɛna Timoti na Erasituse nyi baa gyu Masedonia, na ŋon Pɔɔl kekyaa Esia tɛɛle man kyomii.

²³Debaŋ kenaŋ man te aŋmaareŋ dinaa daale gyoo Efesotena man lee de Gbeŋgyoo Yesu nyeedoŋ gbɛɛ keŋ ɔ silala baŋ na wolo nɛ dɔɔ. ²⁴Na nyeele wolom luure ŋolo kyaa ŋon bɛɛ baake e nyi Demetiriyu. Ɔ na mo nyeele wolom luu be bane Atemise denɛɛbia yɔɔ. Mena dɔɔ balaŋ baŋ bɛɛ yɛɛ mena tom kei nɛ nyiŋa kɔba nideli. ²⁵Keŋte Demetiriyu ŋon baake ɔ tomyɛɛra, na baŋ pou bɛɛ yɛɛ mena tom kenaŋ dinɔɔ nɛ te ɔ yako wɔ nyiaa, “Me tebia ŋgba ɛ gyeŋ nyi dee nyiŋ kɔba lee da tom kei man. ²⁶Ɛmɛɛ gbagba ɛ ne naa te ɛ ne nyii mena keŋ Pɔɔl kei ne wɔlɛɛ balaŋ nyeeya, te ɔ na wola balaŋ nyi kpene keŋ bɛɛ mo nyiŋmaase yɛɛ nɛ, te yɛɛ kpene keŋ kaboena nyi baa som ya. Na Efeso kɛbo kaageŋ te ɔ ne wɔlɛɛ balaŋ nyeeya ya, mɔna ɔ ta mo ɔ nombia ŋenaŋ kila Esia tɛɛle kei pou. ²⁷Te yɛɛ nyi da tom kei kaageŋ ne gyae la ke wɔlɛɛ ya, mɔna de bane alo Atemise deni dinaa keŋ Esia na tɛɛle kei dɔɔ balaŋ pou ne kaa som nɛ, yele gyae ke yala te de bane Atemise ŋon mɔ be gyae waa tekaa nyiŋ obuo bela ya.”

²⁸Balaŋ dikpii keŋ ke nyii nombia kɛŋa nɛ, ba gyeŋa baŋ te ba gyoo yeesa kefae nyi, “Daa Efesotena bane Atemise ŋon yɛɛ bane dinaa e!” ²⁹Mena dɔɔ donɔɔ keŋ siŋiiwɔ, te ba ke kyaŋa Gayose na Arisitakuse. Baŋ yɛna Masedonia tewulɛɛ bala baŋ be kpuɛ na Pɔɔl nɛ, keŋte be yɛɛ nɔɔdokoloŋ wɔŋee wɔ gyu be dɛɛgyaŋee keŋ man. ³⁰Nafɔ Pɔɔl gyaewɔ nyi waa gyu botɔɔ, mɔna kaseela baŋ te fa e gbɛɛ ya. ³¹Te Esiatena kegyiise baŋ be yɛɛ Pɔɔl ɔ gyoonawɔ nɛ, kpilawɔ ka sola Pɔɔl nyi ɔ na fa waa gyu ba degyaŋee keŋ man ya. ³²Debaŋ kenaŋ na donɔɔ keŋ te siŋii na bɛɛ fae yeesa. Baale kpa kei, baale mɔ ne yako ŋaale kpoo. Be man dikpii dinaa daale mɔ dɔɔ, baŋ ba gyeŋ kpene keŋ be kɔŋ dɔɔ te bɔɔ kaa gyaŋee botɔɔ ya. ³³Te Gyudatena baŋ moo nombia gyakaa Alɛkesanda dɔɔ. Be tɛɛse e lee siaman kɔŋ balaŋ nsana, mena dɔɔ balaŋ baŋ baale gyueŋwɔ nyi Alɛkesanda gyae na nombia ŋan kɔŋ, keŋte Alɛkesanda gyinaa ɔ nyiŋmaa adido nyi waa kolosi lese ɔ nɔɔse. ³⁴Mɔna balaŋ baŋ ka gyeŋ nyi ɔ yɛɛ Gyuda baale e nɛ, ba seŋawɔ nombii dokoloŋ dɔɔ bɛɛ fae yeesa ŋgba debaŋse ala nɛ nyi, “Daa Efesotena bane Atemise yɛɛ bane dinaa e!”

³⁵Keŋte donɔɔ keŋ tɔne ŋmarasere ŋon yela balaŋ baŋ pou tinaa kekolosi yela te ɔ yako wɔ nyi, “Efesotena, amɔte kyaa la tɛɛle kei dɔɔ keŋ nyi ɔ ba gyeŋ nyi Efeso donɔɔ yɛna de bane dinaa Atemise deni na ɔ boe keŋ kɛɛ wola ɔ dinɔɔ keŋ ba lee adido kaa yala nɛ nyee ya? ³⁶Ŋolo be kyaa keŋ nyi waa tale lɛɛ mena nombia kɛŋa aŋmaareŋ ya. Mena dɔɔ ɛ nyiŋ konɔɔ, ɛ na barase yɛɛ kolo ya. ³⁷Balaŋ kɛwɔ baŋ ɛ ba mo wɔ kɔŋ nɛ, te ŋmɛɛle kolo lee de bane deni man ya. Te ba te yako nombiikum mɔ tia de bane kei ya. ³⁸Akpaa Demetiriyu na ɔ tebia na ŋolo dana nombia na, nombia kedi weeya kyaa te kegyiise baŋ mɔ kyaa. Baa tale mo dɔŋa gyu botɔɔ. ³⁹Mɔna nyi akpaa ɛ dana nombia wɔlɛɛ ŋaale na, kaboena nyi donɔɔsetena gbagba baa di ŋa ŋgba mena keŋ da mmaraa keŋ na wolo nɛ. ⁴⁰Akpaa da te kɛɛ nideli ya na, dee nyiŋ nombia lee gyɛŋ basabasa kei dɔɔ. Te akpaa de nyiŋ nombia mɔ na, dɔɔ gyae dɛɛ tale tiranɔɔ lese da wose lee ŋe man ya, nawolo nyi basabasa kei be taŋ nyee na nawɔɔ ya.” ⁴¹Ɔ kekolosi taŋ nɛ, te ɔ yela balaŋ baŋ pou yaaseewɔ.

Pɔɔl kegyu Masedonia na Giriki tɛɛlese man

¹Basabasa keŋ wɔle nɛ, Pɔɔl baake Kristotena baŋ pou yilaa te ɔ kolosiwɔ fa wɔ do wɔ kakyeŋ te ɔ kalaa wɔ, te ɔ lee botɔɔ laŋ Masedonia. ²Ɔ tɛɛwɔ kila botɔɔ yenaŋ pou, na ɔ ne kolosi do balaŋ baŋ pou kakyeŋ te ɔ leewɔ botɔɔ kɔŋ Giriki tɛɛle man. ³Ɔ kyaawɔ botɔɔ gyaalaŋna batooro. Ɔ kɛɛ desina ɔ wose waa gyu Siria tɛɛle man na te ɔ naawɔ nyi Gyudatena ne bake ɔ nyeeman. Mena dɔɔ ɔ yɛɛ wa agyueŋ nyi waa bese ka mo na Masedonia tɛɛle man. ⁴Balaŋ baŋ bɔɔ sila e gyu nɛ yɛna Piruse ŋon ɔ ba lee Beria nɛ bu Sopata, na Arisitakuse na Sekunduse baŋ bɔɔ lee Tesalonika nɛ, na Gayose ŋon ɔ ba lee Dɛbi nɛ, na Timoti na Tikikuse na Tirofimuse baŋ bɔɔ lee Esia tɛɛle man nɛ. ⁵Mena balaŋ kɛwɔ kyaŋa gbɛɛ te ba ke kyaawɔ Torase donɔɔ man daa daa. ⁶Gyudatena bodobodo keŋ tee be doo ke man ya kedi wee dinaa keŋ wɔle nɛ, da moo degbele dinaa lee Filipi. Weeya anoŋ wɔle nɛ te de ka tuŋa baŋ bɔɔ kyaŋ gbɛɛ laŋ nɛ Torase donɔɔ man te de dii weeya nyetooro botɔɔ.

Pɔɔl kegyuusu Yutikuse lee yeŋ man

⁷Gyudatena kefɛɛfowee keŋ wɔle nɛ de popou kaa gyaŋeewɔ dee di weenɛɛ ŋan de Gbeŋgyoo Yesu ba wola daa nyi dee di na dɛɛ mo tɔɔse e nɛ. Lee keŋ tɛɛ de naa na Pɔɔl waa bese dɔɔ, ɔ kolosi Wurubuarɛ nombia ŋan menɛɛ kelii tɛɛ nsana. ⁸Na kanease burum doo abansoro deni keŋ man dɔɔ gyaŋee nɛ. ⁹Pɔɔl kɛɛ kolosi keŋ nɛ, na tobaale ŋon bɛɛ baake e nyi Yutikuse baŋɛɛ abansoro deni kebaŋ gyakaa atoorote keŋ nfansere dɔɔ ɔ ne deŋeli. Lee Pɔɔl kekolosi kyare dɔɔ dosoroŋ moo tobaale ŋon, te tira e lee botɔɔ kaa lɔ tɛɛle man. Be gyuuwɔ ke gate e na ɔ ta yem. ¹⁰Keŋte Pɔɔl tisiwɔ gyu ke buŋ tobaale ŋon dɔɔ te ɔ pukaa e te ɔ gyuusu e lee yeŋ man. Keŋte ɔ yako wɔ nyi, “Ɛ na yeli ɛ wɔe ke lɔ ŋon ya, ɔ delena.” ¹¹Keŋte Pɔɔl besewɔ gyu ba dekyae keŋ man adido botɔɔ te be ke dii weenɛɛ ŋan de Gbeŋgyoo Yesu kpa baa di na baa mo tɔɔse e nɛ. Ɔ besewɔ kolosi menɛɛ kelii tɛɛ kɛɛ yɛɛ maa na te ɔ laŋawɔ. ¹²Te balaŋ baŋ moo tobaale ŋon ɔ ba yem te Pɔɔl be gyuusu e nɛ, gyu ɔ dekpaŋalaŋ man te be popou wɔe fɛɛ wɔ.

Pɔɔl kekalaa Efeso kegyiise baŋ

¹³Keŋte da gyoowɔ degbele dinaa keŋ man gyu Asose donɔɔ man, na de kaa mo Pɔɔl kpu na da wose. Nawolo nyi ɔ yako daa nyi waa kyaŋ gbɛɛ na ɔ naawɔ, na de kaa mo e botɔɔ. ¹⁴Ɔ ke kɔŋ kaa tuŋ daa Asose donɔɔ man keŋ nɛ, da moo e kpu na da wose gyu Mitilene donɔɔ keŋ man. ¹⁵Tɛɛ kena keŋ nɛ te da moo degbele dinaa keŋ bela kelii Kiyose tɛɛlebii keŋ loŋ be kilisi ke nɛ yenaŋ. Weeya alate keŋ na te de gbaawɔ gyu Samose tɛɛlebii keŋ loŋ be kilisi ke nɛ man, te ka weeya atoorote na, te da gyoo Miletuse donɔɔ man. ¹⁶Pɔɔl yɛɛ wa agyueŋ nyi, ɔ be gyae waa seŋ Efeso donɔɔ man ya, na ɔ be nyiŋ wɔlɛɛ debaŋ Esia tɛɛle man ya. Nawolo nyi ɔ ne gyae bileŋ nyi akpaa ɔ tale na, waa gyu Gyerusalɛm donɔɔ man ke tuŋ Gyudatena wee dinaa keŋ bɛɛ baake ke nyi Pentekosite nɛ.

¹⁷Ɔ ke kyaa Miletuse na, te ɔ kpilawɔ ka mo Efeso Kristotena ɔsom kegyiise baŋ. ¹⁸Ba ke kɔŋ kaa gyoo nɛ, ɔ yako wɔ nyi “Ɛmɛɛ gbagba ɛ gyeŋ nyi, leenaŋ wee gyaŋgbate keŋ mɔɔ kɔŋ ɛ gyaŋ Esia tɛɛle man nɛ, daa na ŋon kyaawɔ nideli weeya ŋenaŋ pou man. ¹⁹Ɛ gyeŋ mena keŋ mɔɔ yɔkɔse ma wose te mɔɔ mo siasaraŋ yɛɛ tom keŋ nideli ŋgba de Gbeŋgyoo Wurubuarɛ tobaale nɛ. Te ɛ naa mena keŋ Gyudatena ba koro seŋ me dɔɔ te bɔɔ do maŋ sibiiyam nɛ. ²⁰Ɛ gyeŋ nyi debaŋ keŋ mee kolosi Wurubuarɛ nombia ŋan fa ŋon balaŋ nsana na ya akpaŋalaŋse man nɛ, me ta mo kolo weese ŋon ya. Ma lese abɔɔ ŋan gyae ke kyɔ ŋon nɛ pou wola ŋon. ²¹Gyudatena na Girikitena pou te me fareewɔ nyi, baa kyɛɛkee lee be nombiakumɛɛ man na baa kɔŋ Wurubuarɛ gyaŋ na baa lɛɛ de Gbeŋgyoo Yesu di. ²²Te nɛnɛɛ, mɛɛ gyae maa yɛɛ kpene keŋ Wurubuarɛ feliŋ ŋon ne gyae dɔɔ mee gyu Gyerusalɛm, mɔna mɔɔ gyeŋ kpene keŋ gyae ke kɔŋ me dɔɔ botɔɔ ya. ²³Nombii dokoloŋ keŋ ma gyeŋ yɛna nyi, Wurubuarɛ feliŋ ŋon ne faree maŋ donɔɔ kamasɛ man nyi, baa naase maŋ diyem na baa kyaŋ maŋ tɔ deni. ²⁴Mɔna mɔɔ ne kɛɛ ma nyeedoŋ nyi ke yɛɛ kolo ke fa maŋ ya. Mɛɛ gyae maa yɛɛ tom keŋ de Gbeŋgyoo Yesu be fa maŋ nyi maa yɛɛ nɛ ke si kɔ ɔto. Tom kenaŋ yɛna nyi, maa yako ɔ nombia kpaakpaa ŋan fa balaŋ nyi Wurubuarɛ waa mo ɔ bɛrɛɛ boele wɔ.”

²⁵Nɛnɛɛ ma gyeŋ nyi ɛmɛɛ baŋ pou mɔɔ kili ɛ dɔɔ yako ŋon Wurubuarɛ gyoori keŋ wose man nombia ŋan nɛ, ɛ man ŋolo be gyae waa tekaa naa maŋ bela ya. ²⁶Mena dɔɔ gyɛŋ wee kei mɛɛ yako ŋon baa nyi, akpaa ɛ man ŋolo da yoo lee Wurubuarɛ gbɛɛ man na, me nɔɔ be doo ya. ²⁷Nawolo nyi ma te yako ŋon Wurubuarɛ nyeeman nombia ŋan pou. ²⁸Ɛ kɛɛ ɛ wose dɔɔ nideli, na ɛ ke kɛɛ balaŋ baŋ Wurubuarɛ feliŋ ŋon ba mo wɔ do ɛ nyiŋmaa man nɛ mɔ dɔɔ nideli. Ɛ kɛɛ Kristotena dikpii keŋ dɔɔ nideli ŋgba mena keŋ wonembu kɛɛlere ne kɛɛ ɔ wonembia dɔɔ nɛ. Baŋ yɛna baŋ Wurubuarɛ be yela ɔ bu ba yem lɛɛ ba nyeeya nɛ. ²⁹Ma gyeŋ nyi ma ke laŋ wɔle na, balaŋ kumɛɛ baa kaa gyoo ɛ man ŋgba mena keŋ gbougbouse na gyoo wonembia man nɛ, te bɔɔ gyae baa tina ŋon yela ya. ³⁰Te debaŋ daale gyae kelii nɛ, baale baa lee ɛmɛɛ gbagba ɛ dikpii keŋ man na baa beo ɛ tebia Kristotena baŋ baale sila ba wose. ³¹Mena dɔɔ ɛ doo ɛ wose dɔɔ, na ɛ ke tɔɔse nyi kulutooneŋ atooro sɔɔŋ te me faree ŋon na siasaraŋ nelim na ka weese pou.

³²Te nɛnɛɛ mɛɛ mo ŋon mɛɛ do Wurubuarɛ nyiŋmaa man. Nombia ŋan na wola Wurubuarɛ bɛrɛɛ keŋ ɔ dana fa deniwalaŋ nɛ, ne gyae la ke kyɔ ŋon na ɛ ke tale seŋ nombia ŋan ɛ be lɛɛ di nɛ man nideli. Wurubuarɛ waa mo ɔ nyiŋmaa gyakaa ɛmɛɛ na ɔ balaŋ akaŋ baŋ ɔ ba lese nɛ pou dɔɔ. ³³Me sia te yɛɛ ŋolo kɔba yayam yaa ɔ kɔba, yaa wa abɔɔ dɔɔ ya. ³⁴Ɛmɛɛ gbagba ɛ gyeŋ nyi ma nyiŋmaase kɛŋa te ma moowɔ yɛɛ tom te me nyiŋa abɔɔ ŋan pou gyae ke hia daa na me tebia nɛ. ³⁵Ma wola ŋon kpene kamasɛ man nyi, kaboena nyi walaŋ kamasɛ waa yɛɛ tom nideli mena, na waa nyiŋ kolo kyɔ baŋ bɔɔ dana doŋ ya nɛ. Na ɛ ke tɔɔse de Gbeŋgyoo Yesu kawola keŋ nyi, “Kolo kefa dana gyoŋ na wosefɛɛreŋ kela kolo kenyiŋ lee ŋolo gyaŋ.”

³⁶Ɔ kekolosi kɛŋa taŋ nɛ, be popou tisiwɔ buŋ ba doona dɔɔ te be fanewɔ. ³⁷Keŋte be man walaŋ kamasɛ moo kewii pukaa e te be kalaa e. ³⁸Keŋ ɔ be yako wɔ nyi bɔɔ gyae baa tekaa naa e bela ya nɛ, keŋ yɛna kpene keŋ be takaa wɔ nideli. Ba moo e ka tee, te ɔ gyoo degbele dinaa keŋ man laŋ.

Pɔɔl kamo ɔ nyee baŋ Gyerusalɛm

¹Da ke kalaa dɔŋa taŋ keŋ nɛ, da moowɔ loŋ keŋ dɔɔ teeŋ te da toŋawɔ gyu Kosi donɔɔ man. Tɛɛ naawɔ na te de ka gyoo Rodesi donɔɔ man, te da leewɔ botɔɔ gyu Patara donɔɔ man. ²Botɔɔ te de naa degbele dinaa daale na kee gyu Fonisia tɛɛle man te da gyoo ke man laŋ. ³De sia ke gyɔ Saiporɔse tɛɛlebii keŋ loŋ be kilisi ke nɛ, te de tinaa ke yela te de kpasewɔ mo ka ata yenaŋ gyu ka seŋ Tae boo nɔɔman Siria tɛɛle keŋ dɔɔ. Botɔɔ te ba lese kasolɔse ŋan doo degbele dinaa keŋ man nɛ see. ⁴Botɔɔ te de naa Kristotena baale te de kyaawɔ be gyaŋ weeya nyetooro. Te Wurubuarɛ feliŋ ŋon tɛɛwɔ be dɔɔ yako Pɔɔl nyi, ɔ na fa waa gyu Gyerusalɛm ya. ⁵Mɔna debaŋ keŋ kelii nyi dɛɛ koro lee be gyaŋ nɛ, te da korowɔ mo de gbɛɛ bela. Keŋte baŋ na be wɛɛla na be bia pou gyuuwɔ ka tee daa donɔɔ keŋ nɔɔman. Te de popou buŋawɔ da doona dɔɔ ɛpo keŋ nɔɔman te de fanewɔ. ⁶De kalaa dɔŋa te de ka gyoo degbele dinaa keŋ man te baŋ mɔɔ besewɔ laŋ be dɛɛ. ⁷Da besewɔ mo de gbɛɛ keŋ dɔɔ lee Tae menɛɛ kelii Pitolemase te da doo Kristotena baŋ be kya botɔɔ nɛ nɔɔ te de kyaawɔ be gyaŋ wee dokoloŋ. ⁸Tɛɛ kena na te da korowɔ ka gyoo Kaesaria donɔɔ man, te de ka soo Filipo ŋon ɔ ne tɛɛ kolosi Kristo nombia nɛ. Ŋon Filipo mɔ kpuɛ balaŋ nyetooro baŋ bɔɔ kyaa lese Gyerusalɛm nyi baa kɛɛ weenɛɛ kekpɛlɛɛ dɔɔ nɛ man. ⁹Na ɔ dana bia alebia banaara baŋ ba te yala ta ya, na Wurubuarɛ ne tɛɛ be dɔɔ kolosi.

¹⁰De ke di weeya akalansɛɛ ŋaale botɔɔ nɛ, te Wurubuarɛ dekpeŋkpeŋgyɔɔre ŋolo ŋon bɛɛ baake e nyi Agabuse nɛ, lee Gyudia tɛɛle man kɔŋ. ¹¹Ɔ kɔŋa de gyaŋ na, te ɔ moo Pɔɔl abɔsɔɔ mo baake ŋon gbagba ɔ nawɔɔ na ɔ nyiŋmaase te ɔ yakowɔ nyiaa, “Nnɛ yaa Wurubuarɛ feliŋ ŋon ne yako. Nnɛ te Gyudatena baŋ be kyaa Gyerusalɛm donɔɔ man nɛ, baa bake ŋon ɔ tee abɔsɔɔ kei nɛ, na baa lese e fa balaŋ baŋ ba te yɛɛ Gyudatenawɔ ya nɛ.” ¹²Debaŋ keŋ dɔɔ nyii mena nombia kɛŋa nɛ, te daa na balaŋ akaŋ baŋ be kyaa botɔɔ nɛ waase Pɔɔl nyi ɔ na gyu Gyerusalɛm ya. ¹³Keŋte Pɔɔl tiranɔɔ fa wɔ nyi, “Weera ɛ ne wii te ɛ ne yeli dekɔkɔrɔkɔɔ ne kyaŋ maŋ mena? Na me desina ma wose bo fa kebake kaageŋ Gyerusalɛm ya, mɔna ma te desina ma wose fa yeŋ mɔ lee de Gbeŋgyoo Yesu yele man.” ¹⁴Da te tale kyɛɛkee wa agyueŋ ya, mena dɔɔ de tina e yela te de yakowɔ nyi, “Wurubuarɛ gbagba waa yɛɛ ɔ kegyaebii.”

¹⁵Da ke kyaa botɔɔ kyomii nɛ, da moo da wose te de laŋa Gyerusalɛm. ¹⁶Kristotena baŋ bɔɔ lee Kaesaria nɛ man baale sila daa, te ba moo daa gyu Masɔne ŋon ɔ ba lee Saiporɔse donɔɔ man nɛ dɛɛ. Masɔne kei yɛɛ walaŋ ŋon ɔ be wulaa lɛɛ Kristo di leenaŋ kewalaŋ keŋ.

Pɔɔl kagyoo Gyerusalɛm donɔɔ man

¹⁷De ka gyoo Gyerusalɛm donɔɔ man nɛ, Kristotena baŋ be kyaa botɔɔ nɛ lɛɛ daa nideli. ¹⁸Ke tɛɛ naa keŋ nɛ, daa na Pɔɔl gyuuwɔ ka do Gyemisi nɔɔ. De ke gyu keŋ na ɔsom kegyiise baŋ pou kyaa botɔɔ. ¹⁹Pɔɔl doo wɔ nɔɔ te ɔ yako wɔ kpene kamasɛ keŋ Wurubuarɛ be tɛɛ ɔ dɔɔ yɛɛ balaŋ baŋ ba te yɛɛ Gyudatenawɔ ya man nɛ. ²⁰Be ke nyii nombia ŋan taŋ nɛ, be popou lese Wurubuarɛ yele. Te be yako e nyi, “Kegyia Pɔɔl, ŋgba n naa mena keŋ Gyudatena burum be lɛɛ Kristo nombia ŋan di, mɔna be sɛɛ be dana Wurubuarɛ mmaraase ŋan ɔ be yeli Mosesi be ŋmarase see nɛ man nideli. ²¹Be te nyii n nombia nyi, n na wola Gyudatena baŋ pou be kyaa balaŋ baŋ ba te yɛɛ Gyudatenawɔ ya nɛ tɛɛle dɔɔ nyi, baa tina Wurubuarɛ mmaraase ŋan ɔ be yeli Mosesi be ŋmarase see nɛ dɔɔ kedi yela. Be na kara ba bia baala wose ya, te be na sila de naanaɔ beneŋ nombia ŋan bela ya. ²²Kei na sena yaa dɛɛ yɛɛ baa, de yɛɛ senaa baa nyii nyi n te kɔŋ kɛbo. ²³Mena dɔɔ yɛɛ kpene keŋ dɛɛ yako neŋ nɛ. Balaŋ banaara baale kyaa de gyaŋ kɛbo keŋ bɔɔ kaŋ ntam. ²⁴Gyu ke kpu na balaŋ banaara kɛwɔ na ɛ ka gberaa ɛ wose, na n ke tɔ kom keŋ baa gyoo nɛ, na baa nyiŋ tale tisi ba nyeeya. N yɛɛ mena na, walaŋ kamasɛ waa naa nyi nombia ŋan pou bɔɔ yako lee n wose man nɛ te yɛɛ ampaŋ ya. Mɔna baa naa nyi nyaŋ gbagba mɔ n ne di Wurubuarɛ mmaraase ŋan ɔ be yeli Mosesi be ŋmarase see nɛ dɔɔ nideli. ²⁵Balaŋ baŋ ba te yɛɛ Gyudatenawɔ ya te bɔɔ lɛɛ Yesu di nɛ dɔɔ, da te ŋmarase tɔne yelee wɔ te de yako wɔ kpene keŋ dɔɔ bake see nɛ nyi be na di bane dɛɛ weenɛɛ ya. Be na di fatabo ya te be na di wonembu ŋon ba te kara ɔ nyee pɛte ɔ ba yem nɛ ya. Nɛnɛɛ baa lese ba wose lee kafoŋ nombia man.” ²⁶Mena dɔɔ tɛɛ kena keŋ na, te Pɔɔl moo balaŋ banaara baŋ, te be gyuuwɔ kegberaa ba wose. Te ɔ gyuu Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa keŋ man ka see wee keŋ ba wose kegberaa keŋ gyae ke taŋ, na wee keŋ be man walaŋ kamasɛ waa fa Wurubuarɛ kedi.

Ba kekyaŋ Pɔɔl

²⁷Weeya nyetooro ŋan kɛɛ benaa keŋ nɛ, Gyudatena baale baŋ bɔɔ lee Esia tɛɛle man nɛ naa Pɔɔl Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa keŋ man. Te be feefuwɔ do balaŋ dikpii keŋ bɔɔ gyaŋee botɔɔ nɛ te be kyaŋa e, ²⁸te be fae yeesa nyi, “Iseraetena ɛ kaa kyɔ daa, balee kei yɛna walaŋ ŋon ɔ dɔŋ yenaŋ kamasɛ ɔ na wola balaŋ pou nombia tia de balaŋ na Wurubuarɛ mmaraase ŋan ɔ be yeli Mosesi be ŋmarase see fa daa nɛ, na Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa keŋ. Lee kenaŋ wɔle koraŋ na, ɔ ta mo balaŋ baŋ ba te yɛɛ Gyudatenawɔ ya nɛ kɔŋ Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa keŋ man mo ayimɛɛ kaa buraa ke.” ²⁹Keŋ dɔɔ bɔɔ yako mena yɛna nyi, na be wulaa naa Efeso baale ŋon bɛɛ baake e nyi Tirofimuse nɛ, na Pɔɔl dɔŋɛɛ donɔɔ keŋ man, mena dɔɔ na baŋ gyeŋ nyi Pɔɔl ta mo e gyu Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa keŋ man.

³⁰Botɔɔ te donɔɔ keŋ pou siŋiiwɔ te balaŋ yeuwɔ lee yenaŋ kamasɛ kɔŋ kaa kyaŋ Pɔɔl te be wɔŋee e lee Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa keŋ man. Karatetee dokoloŋ te be kyaŋa ka asima ŋan pou tɔ. ³¹Be kɛɛ gyae baa ko e nɛ, te tiila ke tuŋa Romantena yoonɔɔtena siamante ŋon nyi, Gyerusalɛm donɔɔ keŋ pou te siŋii. ³²Debokenaŋ man te ɔ moo yoonɔɔtena kegyiise na yoonɔɔtena baale, te be yeuwɔ gyu balaŋ dikpii keŋ gyaŋ. Balaŋ baŋ kena siamante ŋon na yoonɔɔtena baŋ nɛ, te be tinaa Pɔɔl ketuku yela. ³³Be siamante ŋon gyuu Pɔɔl gyaŋ te ɔ ke kyaŋa e te ɔ yakowɔ nyi baa mo agbaraagbaraase ala bake e. Keŋte ɔ bɔɔse wɔ nyi, “Amɔte yɛna balee kei, te woŋ yaa ɔ yɛɛwɔ?” ³⁴Balaŋ baŋ baale ne yako nombii dokoloŋ na baale mɔ ne yako ŋaale kpoo. Botɔɔ kee wosi dɔɔ, yoonɔɔtena siamante ŋon ta gyeŋ nombia ŋan nyee na ŋe nawɔɔ ya, mena dɔɔ ɔ yako ɔ tewulɛɛ baŋ nyi baa mo e gyu ba dekyae man. ³⁵Be ka mo e kelii botɔɔ keŋ bɛɛ mo gyeŋ gyoo deni keŋ man nɛ, balaŋ baŋ sia keyɛɛ dɔɔ yoonɔɔtena baŋ gate Pɔɔl seele adido. ³⁶Na balaŋ baŋ be silana wɔ nɛ, ne fae yeesa nyii, “Ɛ ko e.”

³⁷Be kɛɛ gyae baa mo Pɔɔl gyoo yoonɔɔtena baŋ dekyae keŋ man nɛ, ɔ yako yoonɔɔtena siamante ŋon nyi, “Mɛɛ gyae maa yako neŋ nombii daale.” Te ɔ bɔɔse Pɔɔl nyi, “N ne nyii Giriki dei?” ³⁸“Na nyaŋ yɛna Igyipite baale ŋon n be kyaa koro seŋ tia kegyiise te n ba mo awudiina kakpoŋse banaara (4,000) sila n wose gyu kefula man nɛ yee?” ³⁹Te Pɔɔl tiranɔɔ fa e nyi, “Koa, me yɛɛ Gyuda baale e te ba lola maŋ bo Silisia tɛɛle man. Ma lee Tasuse donɔɔ keŋ ke dana yele nɛ man. Waaseda, fa maŋ gbɛɛ na maa kolosi fa balaŋ baŋ.” ⁴⁰Te yoonɔɔtena siamante ŋon faa e gbɛɛ nyi waa kolosi. Mena dɔɔ Pɔɔl seŋawɔ botɔɔ keŋ bɛɛ mo gyeŋ gyoo deni keŋ man nɛ, te ɔ gyinaa ɔ nyiŋmaa adido nyi baa wu be nɔɔ na baa tei e. Balaŋ baŋ ke wu be nɔɔse nɛ, te Pɔɔl kolosiwɔ Hiburu dei man fa wɔ.

¹Keŋte Pɔɔl kolosiwɔ lese ɔ nɔɔse nyiaa, “Me tebia na me kyaɔ, ɛ tei maŋ.” ²Be kenyii ɔ kekolosi na wɔ Hiburu dei man nɛ, be wuu be nɔɔse te botɔɔ yɛɛwɔ diiŋ. Te Pɔɔl yakowɔ nyi, ³“Me yɛɛ Gyuda baale e te ba lola maŋ bo Tasuse Silisia tɛɛle dɔɔ mɔna be kɛɛle maŋ bo Gyerusalɛm donɔɔ man kɛbo, Na me yɛɛ Gamaleli tobaale e. Ɔ kɛɛle maŋ nideli de naanaɔ ɔsom amanberɛ gbɛɛ man te me yase me sia mo ma wose lɔ Wurubuarɛ dɔɔ ŋgba mena keŋ ɛ man walaŋ kamasɛ ne yɛɛ gyɛŋ nɛ. ⁴Me naase baŋ be dɔŋ de Gbeŋgyoo Yesu nyeedoŋ gbɛɛ kei dɔɔ nɛ diyem nideli keŋ nyi be baale koraŋ yekeewɔ, te me kyaŋa be man ala na baala pou ketɔ deni. ⁵Sae kegyia na nombiadiira kegyiise baa di adansɛɛ nyi kpene keŋ mɛɛ yako nɛ yɛɛ anokoare. Nawolo nyi me lɛɛ tɔna koraŋ lee be gyaŋ, ŋan bɔɔ ŋmarase fa be tebia Gyudatena baŋ be kyaa Damasekuse nɛ, te me gyuuwɔ me kaa kyaŋ Kristotena baŋ be kyaa botɔɔ nɛ, na maa do wɔ akyakaase kɔŋ Gyerusalɛm na baa wɔŋ ba deŋela.

Pɔɔl kekolosi lee ɔ kekyɛɛkee wose man

⁶Keŋte Pɔɔl yakowɔ nyi, ma keta gyu ka benaa Damasekuse donɔɔ keŋ na weese ta seŋ dɛɛ. Karatetee dokoloŋ te keŋmaŋee dinaa daale lee adido kaa ŋmaale polɛ kilisi maŋ. ⁷Kara maŋ lɔ tɛɛle man te me nyii nɔɔwoya ŋaale ne bɔɔse maŋ nyi, ‘Sɔɔl! Sɔɔl! Weera te n ne naase man diyem?’ ⁸Te me bɔɔse e nyi, ‘Nyaŋ amɔte ŋonaŋ me Gbeŋgyoo?’ Te ɔ tiranɔɔ nyi ‘Maŋ Yesu Nasarɛte baale ŋon n ne naase diyem nɛ.’ ⁹Balaŋ baŋ daa na wɔ dɔŋɛɛ nɛ naa keŋmaŋee keŋ, mɔna be te nyii nɔɔwoya ŋan be kolosi na maŋ nɛ man ya. ¹⁰Me bɔɔsewɔ nyi, ‘Woŋ te maa yɛɛ me Gbeŋgyoo?’ Te de Gbeŋgyoo yako maŋ nyi, ‘Koro gyu Damasekuse. Botɔɔ te baa yako neŋ kpene kamasɛ keŋ Wurubuarɛ ne gyae nyi n ke yɛɛ.’ ¹¹Keŋmaŋee dinaa keŋ yela me sia yɛlɛɛwɔ, mena dɔɔ balaŋ baŋ daa na wɔ dɔŋ nɛ, kyaŋa na maŋ me nyiŋmaa man gyu ka gyoo Damasekuse donɔɔ man.

¹²Balee ŋolo ŋon bɛɛ baake e nyi Ananiase nɛ kɔŋawɔ kaa kɛɛ maŋ. Ɔ yɛɛ walaŋ ŋon ɔ ne yee Wurubuarɛ, te ɔ ne di Wurubuarɛ mmaraase ŋan dɔɔ nideli, te Gyudatena baŋ pou be kyaa Damasekuse nɛ ne bu e nideli. ¹³Ɔ kɔŋawɔ kaa seŋ me gyaŋ te ɔ yakowɔ nyi, ‘Me dɔɔ Sɔɔl, gyuusu n sia na n kena.’ Debokenaŋ man te me sia gyuusuwɔ te me naa e. ¹⁴Te Ananiase yako maŋ nyi, ‘De naanaɔ Wurubuarɛ lese na neŋ nyi nya gyeŋ kpene keŋ ɔ ne gyae nyi nya yɛɛ, na n kena ɔ walaŋ ŋon ɔ gbɛɛneŋ tenɛɛ Wurubuarɛ siaman nɛ, na n ke nyii ɔ nɔɔwoya. ¹⁵Nawolo nyi nyaŋ ne gyae la n ke di ɔ wose man adansɛɛ fa balaŋ pou lee kpene keŋ n be naa, na kpene keŋ n be nyii lee ɔ wose man nɛ. ¹⁶Nɛnɛɛ woŋ yaa n ne daa? Koro seŋ na n ke yela baa sɔ neŋ Wurubuarɛ loŋ na n ke fane de Gbeŋgyoo Yesu yele man, na Wurubuarɛ ke gberaa nya ayimɛɛ lee n wose man.’

Pɔɔl yako Wurubuarɛ nombia balaŋ baŋ ba te yɛɛ Gyudatenawɔ ya nɛ man

¹⁷Keŋte Pɔɔl besewɔ gyina ɔ kekolosi dɔɔ nyi, debaŋ keŋ mɔɔ bese gyu Gyerusalɛm te mɔɔ gyu Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa keŋ man me kaa fane nɛ, me naa kolo na me sia ŋgba dosɛɛ man nɛ. ¹⁸Keman te me naa de Gbeŋgyoo Yesu te ɔ yako maŋ nyi, ‘Yɛɛ bileŋ na n ka lee Gyerusalɛm debokeiman! Nawolo nyi, balaŋ kɛwɔ be gyae baa lɛɛ nya adansɛɛ keŋ n ne dii lee ma wose maŋ nɛ di ya.’ ¹⁹Keŋte me tiranɔɔ nyi, ‘Me Gbeŋgyoo, balaŋ kɛwɔ gyeŋ nyi me gyuu Gyudatena ɔsom denɛɛ man donɔɔ kamasɛ man, ke kyaŋee balaŋ baŋ bɛɛ lɛɛ neŋ di nɛ, te me tuku wɔ. ²⁰Te debaŋ keŋ bɛɛ ko Sitifin ŋon ɔ be di n wose man adansɛɛ nideli nɛ, na ma seŋɛɛ botɔɔ mɛɛ do wɔ kakyeŋ, te maŋ koraŋ kɛɛ na ba kegbase dɔɔ.’ ²¹Te de Gbeŋgyoo yako maŋ nyi, ‘Ta! Maa kpila neŋ lemlem, balaŋ baŋ ba te yɛɛ Gyudatenawɔ ya nɛ gyaŋ.’ ”

²²Balaŋ baŋ tei e kelii debaŋ keŋ ɔ be kolosi nombia kɛŋa pou taŋ nɛ. Botɔɔ te be fae yeesa nyi, “Ɛ ko e! Ɛ ko e! Ɔ tekaboena nyi waa kyaa tɛɛle kei dɔɔ ya.” ²³Na bɛɛ fae yeesa, te ba kpee ba kegbase na bee fiili ŋa adido na be fuŋii aŋasa gyu adido. ²⁴Mena dɔɔ yoonɔɔtena siamante ŋon faree ɔ tewulɛɛ baŋ nyi, baa mo Pɔɔl gyu yoonɔɔtena dekyae keŋ man na baa kebii e dambiise na baa bɔɔse e kpene keŋ dɔɔ balaŋ ne fae yeesa ɔ dɔɔ mena. ²⁵Ba ke bake e baa tuku e nɛ te Pɔɔl bɔɔse yoonɔɔtena kegyia ŋon ɔ seŋɛɛ botɔɔ nɛ nyi, “Gbɛɛ doo nyi ya tuku Roman bu dalolasa ŋon ɛ te di ɔ nombia na ɛ ke bu e fɔɔ yee?”

²⁶Yoonɔɔtena kegyia ŋon ke nyii nombia kɛŋa nɛ, ɔ korowɔ gyu yoonɔɔtena siamante ŋon gyaŋ ke yako e nyi, “Woŋ yaa ɛ ne gyae ɛ ke yɛɛ nɛ? Balee kei yɛɛ Roman bu dalolasa e o!” ²⁷Yoonɔɔtena siamante ŋon gyuu Pɔɔl gyaŋ ke bɔɔse e nyi, “Yako maŋ, n yɛɛ Roman bu dalolasa e?” Keŋte Pɔɔl tiranɔɔ nyi, “Ayi me yɛɛ Roman bu dalolasa e.” ²⁸Botɔɔ te yoonɔɔtena siamante ŋon yakowɔ nyi, “Maŋ tɔɔ kom dinaa pɛte ma bese Roman baale.” Te Pɔɔl mɔ yako e nyi, “Maŋ dɔɔ me yɛɛ Roman bu dalolasa e.” ²⁹Mena dɔɔ baŋ nafɔ bɔɔ yeli baa bɔɔse e nombia nɛ, tuuwɔ lee ɔ gyaŋ bileŋ. Debaŋ keŋ yoonɔɔtena siamante ŋon gbagba be naa nyi Pɔɔl yɛɛ Roman bu dalolasa e te bɔɔ do e akyakaase nɛ, gyakoloŋ gyoo e.

Be kamo Pɔɔl gyu donɔɔ kegyiise siaman

³⁰Yoonɔɔtena siamante ŋon gyaewɔ waa gyeŋ kpene keŋ kitii dɔɔ Gyudatena ne kara Pɔɔl nɔɔse nɛ nideli, mena dɔɔ tɛɛ kena nɛ ɔ yela ba lese Pɔɔl akyakaase ŋan, te ɔ yela Wurubuarɛ saese kegyiise na donɔɔ kegyiise pou gyaŋeewɔ, te ɔ moo Pɔɔl kaa seŋ be siaman.

¹Pɔɔl kɛɛ kegyiise baŋ bɔɔ gyaŋee nɛ sia gbɛɛ te ɔ yakowɔ nyi, “Me tebia Iseraetena, me konɔɔ bee bu maŋ fɔɔ gbɛɛ kamasɛ man ya, nawolo nyi me kyaawɔ nideli Wurubuarɛ siaman kaa lii naŋ gyɛŋ.” ²Botɔɔ te Wurubuarɛ sae kegyia Ananiase faewɔ do baŋ ba seŋɛɛ benaa na Pɔɔl nɛ nyi, baa gyɔ e ɔ nɔɔ gbɛɛ. ³Keŋte Pɔɔl mɔ yako e nyi, “Wurubuarɛ waa gyɔ nyaŋ mɔ. Kɛɛ ɔ ke kyaa botɔɔ ŋgba deni dekyaŋ keŋ bɔɔ gyilaa ke wɔle wolom nɛ. N kyaa botɔɔ n na mo mmaraa di me nombia, mɔna nyaŋ gbagba mɔ n ta fom Wurubuarɛ mmaraa, ŋgba n be fae do wɔ nyi baa gyɔ maŋ nɛ.” ⁴Botɔɔ te balaŋ baŋ ba seŋɛɛ benaa na Pɔɔl nɛ yakowɔ nyi, “Wurubuarɛ sae kegyia yaa n na tee nɛ!” ⁵Keŋte Pɔɔl tiranɔɔ nyi, “O me tebia, me ta gyem nyi ŋon yɛna Wurubuarɛ sae kegyia ŋon ya. Nawolo nyi Wurubuarɛ nombia aŋmaraseŋ see ne yako nyi, ‘Ɛ na kolosi walaŋ ŋon ɔ ne di balaŋ dɔɔ nɛ wose man nombiikum ya.’ ”

⁶Te Pɔɔl kena nyi balaŋ baŋ baale yɛɛ Sadukiitenawɔ te baale mɔ yɛɛ Farasiitenawɔ nɛ ɔ fae yeesa nyi, “Me tebia, me yɛɛ Farasii baale e, te me kya mɔ yɛɛ Farasii baale e. Keŋ dɔɔ bee di me nombia yɛna nyi, me sia gyakaa nyi baŋ bɔɔ yem nɛ baa foŋ lee yeŋ man.” ⁷Ɔ ke yako mena nɛ, kale gyoo Sadukiitena na Farasiitena baŋ man te dikpii keŋ kpasewɔ akpeŋ ala. ⁸Nawolo nyi Sadukiitena ne yako nyi yeŋ wɔle kefoŋ be kyaa bela ya, yaa Wurubuarɛ kpilala na feliŋkumɛɛ be kyaa ya, mɔna Farasiitena ne lɛɛ kɛŋa pou di nyi ŋe kyaa. ⁹Kale dinaa daale gyoo wɔ, keŋte Gyudatena mmaraa wolala baŋ be yɛɛ Farasiitenawɔ nɛ, man baale korowɔ seŋ keŋkeŋ nyi, “Da te naa dukum keŋ balee kei be yɛɛ ya! Mberem Wurubuarɛ feliŋ yaa Wurubuarɛ kpilale ŋolo kolosila na e.” ¹⁰Kale keŋ nɔɔ ke yɛɛ doŋ nɛ, yoonɔɔtena siamante ŋon yeewɔ nyi mberem baa tirii Pɔɔl kpetekpetekpete. Mena dɔɔ ɔ faewɔ do ɔ yoonɔɔtena baŋ nyi baa lɛo Pɔɔl doŋ man lee balaŋ baŋ gyaŋ, na baa mo e gyu ba dekyae man.

¹¹Wee kenaŋ nelim nɛ, de Gbeŋgyoo Yesu kɔŋawɔ kaa seŋ Pɔɔl gyaŋ yako e nyi, “Nyiŋ konɔɔ! Na yee ya! Mena keŋ n be di ma wose man adansɛɛ Gyerusalɛm kɛbo nɛ, mena mɔ te kaboena nyi nya di ma wose man adansɛɛ Roman donɔɔ man.”

Ba kebake Pɔɔl nyee man apam

¹²Tɛɛ kena nebo nɛ, Gyudatena baale gyaŋeewɔ mo agyueŋ. Be kaŋa ntam nyi be nɔɔ be gyae ke daa weenɛɛ yaa loŋ ya kelii debaŋ keŋ baa ko Pɔɔl. ¹³Balaŋ baŋ bɔɔ mo Pɔɔl wose man agyueŋ kum kei kela balaŋ sɔŋola (40). ¹⁴Te be gyuu Wurubuarɛ saese kegyiise na donɔɔ kegyiise baŋ gyaŋ ke yako wɔ nyi, “Da te kaŋ ntam nyi, de nɔɔ be gyae ke daa kolo ya, kelii debaŋ keŋ dɛɛ ko Pɔɔl. ¹⁵Mena dɔɔ ɛmɛɛ na nombiadiira baŋ ɛ kpila gyu Romantena yoonɔɔtena siamante ŋon gyaŋ ka sola e na waa mo Pɔɔl kɔŋ ɛ gyaŋ. Ɛ gyu ka beo e nyi ɛ ne gyae ɛ ka gyoo Pɔɔl nombia ŋan man nideli, mɔna nyi ɔ fa gbɛɛ nyi baa mo e kɔŋ na, da te desina da wose nyi dɛɛ koe e gbɛɛnaa man.”

¹⁶Pɔɔl wa agbelebii nyii nombii kei na, te ɔ korowɔ gyu yoonɔɔtena baŋ dekyae man ke bɔ Pɔɔl amandɛɛ. ¹⁷Keŋte Pɔɔl baake yoonɔɔtena baŋ man kegyia ŋolo te ɔ yako e nyi, “Mo tobaalebii kei gyu yoonɔɔtena siamante ŋon gyaŋ, nawolo nyi ɔ dana nombii daale waa yako e.” ¹⁸Te ɔ moo tobaalebii ŋon gyu yoonɔɔtena siamante ŋon gyaŋ te yoonɔɔtena kegyia ŋon yako e nyi, “Pɔɔl ŋon ɔ doo deni man nɛ kpila la baake maŋ te ɔ yako maŋ nyi maa mo tobaalebii kei kɔŋ n gyaŋ, nawolo nyi ɔ dana nombii daale waa yako neŋ.” ¹⁹Yoonɔɔtena siamante ŋon kyaŋa bu ŋon nyiŋmaa man te ɔ mo e lee yenaŋ bɔɔse e nyi, “Woŋ te n dana n ke yako maŋ?” ²⁰Keŋte bu ŋon tiranɔɔ nyiaa, “Gyudatena kegyiise te yɛɛ nɔɔdokoloŋ nyi baa sola neŋ na n ke yela Pɔɔl ke gyu kena wɔ kyoo. Baa beo neŋ nyi bɛɛ gyae baa gyoo ɔ nombia ŋan man nideli. ²¹Na sɛɛ ya nawolo nyi balaŋ kela sɔŋola keŋ ba yoɛ gbɛɛnaa man bɛɛ daa Pɔɔl. Ba te kaŋ ntam nyi be nɔɔse be gyae ke daa kolo ya kelii debaŋ keŋ baa ko Pɔɔl. Baŋ taŋ desina ba wose taŋ, nyaŋ yaa bee gyeki.” ²²Te yoonɔɔtena siamante ŋon lɔɔ tobaalebii ŋon gbɛɛ te ɔ faree e nyi, “Na yeli ŋolo ke nyii nyi, n te kaa yako maŋ mena nombia kɛŋa ya.”

Be kalese Pɔɔl gyu Kaesaria donɔɔ man

²³Mena dɔɔ yoonɔɔtena siamante ŋon baake ɔ yoonɔɔtena kegyiise baŋ man balaŋ bala te ɔ yako wɔ nyi, “Ɛ gyae yoonɔɔtena sɔŋonoŋ akpeŋ ala (200) na yoonɔɔtena baŋ bɛɛ kyaa dɛɛkyɔŋse nɛ sɔŋotooro na kufu (70), na yoonɔɔtena baŋ bɛɛ mo apiase yokii nɛ sɔŋonoŋ akpeŋ ala (200). Baa desina ba wose na baa koro nelim debaŋ kadaalete man gyu Kaesaria. ²⁴Ɛ gyae dɛɛkyɔŋ fa Pɔɔl na ɛ ka mo e ka do gyoo Felisi ŋon ɔ ne kɛɛ botɔɔ tɛɛle dɔɔ nɛ nyiŋmaa man wosefɛɛreŋ man.” ²⁵Te yoonɔɔtena siamante ŋon ŋmarase tɔne fa wɔ nyi.

²⁶“Maŋ Klaudiuse Lisiase ne ŋmarasena tɔne kei mee yelee nyaŋ gyoo kpaakpaa Felisi. Mɛɛ do neŋ nɔɔ. ²⁷Gyudatena kyaŋana balee kei nyi baa ko e, te ma moo me yoonɔɔtena te de gyuuwɔ ke lɛɛ e, nawolo nyi me naawɔ nyi ɔ yɛɛ Roman bu dalolasa e. ²⁸Me gyaewɔ maa gyeŋ kpene keŋ dɔɔ bɔɔ mo nombiakumɛɛ gyakaa ɔ dɔɔ, mena dɔɔ ma moo e gyu baŋ gbagba be kegyiise siaman. ²⁹Botɔɔ te me naawɔ nyi, nombia ŋan bɔɔ mo gyakaa ɔ dɔɔ nɛ, yɛɛ ba mmaraase nombia ŋa, mɔna ma te naa kpene keŋ ɔ be yɛɛ keŋ kaboena nyi baa ko e yaa baa kyaŋ e tɔ deni ya. ³⁰Te ba ke yako man nyi Gyudatena baale te bake ɔ nyee man nyi baa ko e nɛ, debokenaŋ man te me yɛɛ ma agyueŋ nyi maa mo e kɔŋ n gyaŋ. Te me yako baŋ baŋ na e dana nombia nɛ nyi baa mo be nombia kɔŋ n gyaŋ na be kaa gyoo ŋe man. Me nɔɔ te si.”

³¹Mena dɔɔ yoonɔɔtena baŋ yɛɛwɔ ŋgba mena keŋ be kegyia ŋon be faree wɔ nyi baa yɛɛ nɛ. Ba moo Pɔɔl nelim kenaŋ menɛɛ te be keliiwɔ Antipatirise donɔɔ man. ³²Tɛɛ kena nɛ, yoonɔɔtena baŋ be dɔŋ na be nawɔɔ nɛ, besewɔ gyu be dalee man, te baŋ bɛɛ kyaa dɛɛkyɔŋse nɛ moo e laŋ. ³³Be ka gyoo Kaesaria donɔɔ man nɛ, ba moo tɔne keŋ fa gyoo Felisi te ba moo Pɔɔl do ɔ nyiŋmaa man. ³⁴Gyoo ŋon kala tɔne keŋ te ɔ bɔɔse Pɔɔl nyi, tɛɛle kei yenaŋ woŋti man yaa n leewɔ. Gyoo ŋon ke nyii nyi ɔ lee Silisia tɛɛle man nɛ, ³⁵ɔ yakowɔ nyi, “Debaŋ keŋ balaŋ baŋ ɛmɛɛ na wɔ be nyiŋ nombia de kɔŋ nɛ, na maa nyii n nɔɔwoya.” Te ɔ yakowɔ nyi baa mo Pɔɔl gyu gyoo Herode dekpaŋalaŋ dinaa keŋ man na baa gyee e.

Be kedi Pɔɔl nombia gyoo Felisi gyaŋ

¹Weeya anoŋ wɔle nɛ, Wurubuarɛ sae kegyia Ananiase na donɔɔ kegyiise baale na Lɔya ŋon bɛɛ baake e Tɛtulɔse nɛ gyuu Kaesaria ke tɔlɛɛ be nɔɔwoya fa gyoo Felisi lee Pɔɔl wose man. ²Botɔɔ te be baake Pɔɔl kɔŋ. Keŋte Tɛtulɔse tɔlɛɛ ɔ nɔɔwoya lee Pɔɔl wose man nyi, Gyoo kpaakpaa, de te nyiŋ wosefɛɛreŋ kyare n gyoori kedi kei man. Nawolo nyi nyansa keŋ n ba mo di gyoori nɛ, te desina abɔɔ burum de tɛɛle kei dɔɔ. ³Gyoo kpaakpaa Felisi, yenaŋ kamasɛ na gbɛɛ kamasɛ man na, de sia ta gye abɔɔ nya ayɛɛŋ fa daa kɛŋa dɔɔ, mena dɔɔ dɛɛ do neŋ nɔɔ nideli. ⁴Mɔna me bɛɛ gyae maa wɔlɛɛ n debaŋ bela ya, mena dɔɔ mɛɛ sola neŋ bo, nyiŋ konɔɔ na n ke tei daa kyomii. ⁵“Da gyeŋ nyi balee kei yɛɛ tɛɛle yɛlɛɛre e. Ɔ te loo nombia do Gyudatena baŋ be kyaa tɛɛle kei dɔɔ pou nɛ, te ɔ yɛɛ Nasarɛtena ɔsom siamante mɔ e. ^6-7Nafɔ ɔ gyaewɔ waa mo ayimɛɛ tina Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa keŋ mɔ, te de kyaŋa e. Daa gyaewɔ nyi nafɔ dee di ɔ nombia daa gbagba da mmaraa gbɛɛ, mɔna yoonɔɔtena kegyia Lisia kaa lɛo e doŋ man lee de nyiŋmaa man, te ɔ yako daa nyi daa baŋ daa na Pɔɔl dana nombia nɛ, dɛɛ mo kɔŋ n gyaŋ. ⁸Akpaa n bɔɔse e ɔ nɔɔwoya na, nyaŋ gbagba n kena nyi ŋan pou dɔɔ yako lee ɔ wose man nɛ, doo na ke gbɛɛ.” ⁹Te Gyudatena mɔ moo be nɔɔ do nyi mena nombia ŋan dɔɔ yako lee ɔ wose man nɛ, doo na ŋe gbɛɛ.

Pɔɔl kekolosi lese ɔ nɔɔse

¹⁰Gyoo Felisi ke fa Pɔɔl gbɛɛ nyi waa kolosi nɛ, Pɔɔl tɔlɛɛ ɔ nɔɔwoya nyi, “Ma gyeŋ nyi n ne di nombia tɛɛle kei dɔɔ te yɛɛ gyɛŋ ya. Mena dɔɔ dana maŋ gyoŋ ŋgba mɛɛ kolosi maa lese me nɔɔse fa neŋ nɛ. ¹¹Nyaŋ gbagba n gyoo ke man na, n kena nyi weeya kufu ala yaa ŋgba mɔɔ gyu Gyerusalɛm me kaa som nɛ. ¹²Te balaŋ baŋ daa na wɔ be nyim nɛ, te naa daa na ŋolo ke lɛɛ aŋmaareŋ Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa keŋ man ya. Ba te naa maŋ nyi maa loo nombia do balaŋ Gyudatena ɔsom deni man, yaa yenaŋ daale ya. ¹³Te bɔɔ gyae baa tale gyɔ be konɔɔ na baa seŋ kolo dɔɔ wola nyi nombia ŋan bɛɛ mo gyakaa me dɔɔ nɛ yɛɛ ampaŋ ya. ¹⁴Mɔna ma te sɛɛ nyi, mɛɛ som de naanaɔ Wurubuarɛ lee de Gbeŋgyoo Yesu gbɛɛ keŋ baŋ ne yako nyi ke yɛɛ ɔsom kum ke nɛ man. Te mɛɛ lɛɛ kpene kamasɛ keŋ bɔɔ ŋmarase do Wurubuarɛ mmaraase ŋan ɔ be yeli Mosesi be ŋmarase see nɛ, na Wurubuarɛ akpeŋkpeŋgyɔɔra tɔna man nɛ di. ¹⁵Me loo gyakaa Wurubuarɛ nombii dokoloŋ kei dɔɔ nyi, yeŋ wɔle na, balaŋ kpaakpaa na balaŋ kumɛɛ pou baa foŋ lee yeŋ man ŋgba mena keŋ baŋ mɔ loo gyakaa nɛ. ¹⁶Mena dɔɔ mɛɛ yɛɛ kakyeŋ wee kamasɛ na maa yɛɛ kpene keŋ me konɔɔ be gyae ke bu maŋ fɔɔ Wurubuarɛ na balaŋ siaman ya.

¹⁷Me ka lee Gyerusalɛm donɔɔ man kulutooneŋ burum wɔle nɛ, ma besewɔ kɔŋ botɔɔ te ma moo kɔba na abɔɔ kɔna me tebia Gyudatena baŋ na baa mo fa ayematena, te me faa Wurubuarɛ mɔ kedi. ¹⁸Debaŋ kei man te be naa maŋ Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa keŋ man na ma te gberaa ma wose taŋ, na balaŋ dikpii mɔ be kpuɛ na maŋ ya, te gidigidi mɔ te kɔŋ botɔɔ ya. ¹⁹Mɔna Gyudatena baale baŋ bɔɔ lee Esia tɛɛle dɔɔ nɛ kɔŋawɔ botɔɔ. Baŋ te nafɔ kaboena nyi baa kɔŋ n siaman kɛbo, na nombii keŋ doo na dɛɛ gyoo ke man. ²⁰Te n gyae mɔ na, yela baŋ ba seŋɛɛ kɛbo nɛ ke yako dukum keŋ bɔɔ naa lee ma wose man debaŋ keŋ bɔɔ kyaŋ maŋ gyu donɔɔ kegyiise baŋ gyaŋ nɛ. ²¹Nombii dokoloŋ keŋ mɔɔ gyɔ me konɔɔ yako be siaman yɛna nyi, baŋ bɔɔ yem nɛ baa bese foŋ lee yeŋ man bela. Mena nombii kei dɔɔ te bee di me nombia gyɛŋ nɛ.”

²²Botɔɔ te Felisi ŋon ɔ wulaa ɔ gyeŋ de Gbeŋgyoo Yesu nyeedoŋ gbɛɛ keŋ wose man nombia nideli nɛ, tuu nombia kedi wee keŋ see wee wɔle. Keŋte ɔ yakowɔ nyi, “Wee keŋ yoonɔɔtena kegyia Lisiase ŋon de kɔŋ na, maa di n nombia kɛŋa.” ²³Keŋte ɔ yako yoonɔɔtena kegyia ŋon bɔɔ mo Pɔɔl do ɔ nyiŋmaa man nɛ nyi waa kɛɛ ɔ dɔɔ nideli, be naa seŋ ɔ dɔɔ beiŋ ya. Mɔna waa fa ɔ tebia gbɛɛ baa fa e kpene kamasɛ keŋ ne hia e.

²⁴Ke di weeya ala ŋaale nɛ, Felisi na ɔ wɛɛle Durusila ŋon ɔ yɛɛ Gyuda alo e nɛ kɔŋawɔ botɔɔ. Keŋte Felisi yela Pɔɔl kɔŋawɔ kaa kolosi fa wɔ, te Pɔɔl kolosiwɔ lee Kristo Yesu kelɛɛdi wose man. ²⁵Pɔɔl ke gyakaa ɔ ne kolosi lee abɔɔ ŋan tenɛɛ na deeli keyɛɛ, na wose dɔɔ kedi na mena keŋ Yesu waa di balaŋ pou nombia wee daale nɛ, gyakoloŋ gyoo Felisi te ɔ yakowɔ nyi, “Tekaboe mena ta pɛ, me nyiŋ ma wose na maa baake neŋ bela.” ²⁶Na ɔ sia gyakaa nyi Pɔɔl waa fa e kɔba na waa tina e yela mena dɔɔ ɔ kyaa ɔ kyaa na, ɔ te baake Pɔɔl kolosi na e. ²⁷Kulutooneŋse ala wɔle nɛ, Pokiuse Fesituse kaa dii gyoori gyoo Felisi nawɔɔ man. Mɔna keŋ Felisi ne gyae waa yɛɛ Gyudatena deeli dɔɔ, ɔ ta lese Pɔɔl lee deni man ya.

Gyoo Fesituse kedi Pɔɔl nombia

¹Fesituse ke kɔŋ tɛɛle keŋ dɔɔ ɔ ne di gyoori nɛ, ka weeya atooro wɔle na ɔ leewɔ Kaesaria gyu Gyerusalɛm. ²Botɔɔ te Wurubuarɛ saese kegyiise na Gyudatena ɔsom kegyiise moo Pɔɔl nombia ŋan baŋ kpa ɔ be yɛɛ nɛ kaa see ɔ siaman. ³Ba sola Fesituse nyi waa wii wɔ na waa yela baa lese Pɔɔl kɔŋ Gyerusalɛm nawolo nyi, na ba te bake ba nyeeman nyi de kɔŋ mena na baa yo gbɛɛnaa man na baa deke e ko. ⁴Keŋte Fesituse tiranɔɔ nyi, “Pɔɔl waa doo deni man Kaesaria botɔɔ, nawolo nyi maŋ gbagba maa gyu botɔɔ weeya ala kɛŋa man. ⁵Akpaa nyi ɔ te yɛɛ nombiikum daale na ɛ yela ɛ kegyiise baale ke sila maŋ gyu Kaesaria na be kaa wola dukum keŋ ɔ be yɛɛ.”

⁶Ɔ ke kyaa be gyaŋ weeya gyanaara yaa kufu nɛ, ɔ korowɔ gyu Kaesaria. Ke tɛɛ kena nɛ, ɔ baake nombia ŋan te ɔ yela ba moo Pɔɔl kɔŋ be siaman. ⁷Pɔɔl ka betaa bɛɛ lee pɛ, te Gyudatena baŋ bɔɔ lee Gyerusalɛm nɛ kaa seŋawɔ kilisi e te be fiasɛɛ bɛɛ mo nombiakumɛɛ dinaana gyakaa ɔ dɔɔ, mɔna be te nyiŋ nombii keŋ baa seŋ ke dɔɔ wola nyi ŋe yɛɛ ampaŋ ya. ⁸Pɔɔl kolosiwɔ lese ɔ nɔɔse nyi, “Ma te yɛɛ nombiikum kamasɛ tia Gyudatena mmaraase yaa Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa keŋ ya. Ma te yɛɛ nombiikum tia Romantena gyoo dinaa mɔ ya.” ⁹Fesituse gyaewɔ waa yɛɛ Gyudatena deeli mena dɔɔ, ɔ bɔɔse Pɔɔl nyi, “N ne gyae n ke sila maŋ gyu Gyerusalɛm na me kaa di n nombia ŋan botɔɔ?” ¹⁰Keŋte Pɔɔl tiranɔɔ nyi, “Gyoo dinaa Kaesa nombia dedii dekpaŋalaŋ man yaa ma seŋɛɛ nɛ. Mena dɔɔ kɛbo te kaboena nyi baa di me nombia. Nyaŋ gbagba n gyeŋ nideli nyi ma te yɛɛ Gyudatena dukum kamasɛ ya. ¹¹Akpaa ma te yɛɛ dukum keŋ kaboena nyi baa ko man na, baa tale ko maŋ, mɔɔ ne bɛɛ ya. Mɔna akpaa nyi nombia ŋan bɛɛ mo gyakaa me dɔɔ yɛɛ akɛrɛɛ ŋa na, ŋolo be gyae waa tale mo maŋ do be nyiŋmaa man nyi baa ko man ya. Akpaa nnɛ te doo na mɛɛ sola neŋ bo, mo maŋ gyu Roman gyoo dinaa ŋon gyaŋ.” ¹²Gyoo Fesituse na ɔ kegyiise baŋ ka lee yenaŋ kolosi na dɔŋa taŋ nɛ ɔ kaa tiranɔɔ nyiaa, “Gyoo dinaa Kaesaria gyaŋ te n ne gyae baa di n nombia, mena dɔɔ ɔ gyaŋ te n ke gyu.”

Fesituse kekolosi na gyoo Agiripa

¹³Ke di weeya ala nɛ, gyoo Agiripa na ɔ deesi Bɛɛnise kɔŋawɔ Kaesaria kaa do Fesituse nɔɔ. ¹⁴Be ke di weeya ala ŋaale botɔɔ nɛ, te Fesituse moo Pɔɔl nombia ŋan see gyoo Agiripa siaman e nyiaa, “Tobaale ŋolo kyaa kɛbo kei ŋon gyoo Felisi be yeli ɔ be dɔɔ deni man, ¹⁵te debaŋ keŋ mɔɔ gyu Gyerusalɛm nɛ, Wurubuarɛ saese kegyiise na Gyudatena ɔsom kegyiise moo nombia gyakaa ɔ dɔɔ te be yako maŋ nyi maa bu e fɔɔ. ¹⁶Mɔna me yako wɔ nyi, daa Romantena kɛɛ yɛɛ yɛna nyi, akpaa balaŋ bala de nyiŋ nombia te da te gyaŋee ta wɔ na baa lese be nɔɔse ya na, de bee bu fɔɔ ya. ¹⁷Te daa na wɔ ke kɔŋ kɛbo nɛ, ma te kyaa nombia ŋan dɔɔ kyare ya, mɔna tɛɛ kena nɛ, me baake nombia ŋan te me yela ba lese balee ŋon kɔŋ. ¹⁸Te balaŋ baŋ ŋon na wɔ be nyim nɛ korowɔ tɔlɛɛ be nɔɔwoya. Nombiakumɛɛ ŋan maŋ ba gyueŋ nyi nafɔ baa yako lee ɔ wose man nɛ, na ŋan gba te be yakowɔ ya. ¹⁹Mɔna baŋ na Pɔɔl lɛɛ dɔŋa aŋmaareŋ bo lee be Wurubuarɛ ɔsom wose man, na balee ŋon bɛɛ baake e nyi Yesu ŋon ɔ ba yem te Pɔɔl ne gyɔ ɔ konɔɔ yako nyi ɔ delena nɛ wose man. ²⁰Na mɔɔ gyeŋ mena keŋ maa gyoo nombia kɛŋa dinɔɔ man ya, mena dɔɔ me bɔɔse Pɔɔl nyi waa sɛɛ gyu Gyerusalɛm na be kaa di ɔ nombia botɔɔ? ²¹Mɔna Pɔɔl solawɔ nyi baa yela waa doo be nyiŋmaa man na gyoo dinaa Kaesa kedi ɔ nombia. Mena dɔɔ me yela be gyee e kelii debaŋ keŋ maa kaa mo e gyina gyoo dinaa ŋon.” ²²Keŋte gyoo Agiripa yako Fesituse nyi, “Maŋ gbagba ne gyae nyi maa nyii balee kei nɔɔwoya.” Te Fesituse tiranɔɔ fa e nyi, “Nyaŋ ke nyii ɔ nɔɔwoya kyoo.”

²³Ke tɛɛ kena nɛ, gyoo Agiripa na Bɛɛnise desinaa ba wose te yoonɔɔtena kegyiise na donɔɔ kegyiise sila wɔ kaa gyoo deni keŋ man bɛɛ gyaŋee nɛ. Be kee gyu na nɔɔneŋ na suya silana wɔ. Te Fesituse yela ba moo Pɔɔl kɔŋ. ²⁴Te Fesituse yakowɔ nyi, “Gyoo Agiripa na baŋ pou e be yilaa kɛbo, ɛ ne naa balee kei. Gyudatena baŋ be kyaa Gyerusalɛm na Kaesaria kɛbo kaa wiiwɔ fa maŋ nyi kaboena nyi baa ko e. ²⁵Maŋ te naa dukum keŋ ɔ be yɛɛ keŋ kaboena nyi baa koe ya. Mɔna ɔ ka sola nyi Roman gyoo dinaa waa di ɔ nombia nɛ, mena dɔɔ te me yɛɛ ma gyueŋ nyi maa mo e yelee e.

²⁶Mɔna mɔɔ taŋ kolo kitii maa ŋmarase yelee gyoo dinaa lee ɔ wose man ya. Mena dɔɔ te ma moo e kɔŋ ɛ popou siaman tuturu na, nyaŋ gyoo Agiripa gyaŋ nyi n gyoo ɔ nombia ŋan man na, maa nyiŋ kolo ŋmarase lee ɔ wose man yelee gyoo dinaa ŋon. ²⁷Nawolo nyi me naawɔ ma agyueŋ man nyi, tekaboena nyi maa mo walaŋ ŋon ɔ doo deni man nɛ yelee gyoo dinaa keŋ nyi, mɔɔ tale wola nombiikum keŋ ɔ be yɛɛ ya.”

Pɔɔl kekolosi lese ɔ nɔɔse gyoo Agiripa siaman

¹Gyoo Agiripa yako Pɔɔl nyi, “Nɛnɛɛ gbɛɛ doo, nyaŋ gbagba tɔlɛɛ n nɔɔwoya.” Te Pɔɔl gyinaa ɔ nyiŋmaa adido te ɔ kolosiwɔ lese ɔ nɔɔse nyi, ²“Gyoo Agiripa, ma te yɛɛ nyeebam ŋgba gyɛŋ wee kei ma seŋɛɛ n siaman mɛɛ lese me nɔɔse lee nombia ŋan pou Gyudatena ba moo gyakaa me dɔɔ nɛ. ³Gbagbaagba na te yɛɛ maŋ gyoŋ nideli nawolo nyi n gyeŋ Gyudatena mmaraase na kewɔŋee keŋ doo ŋe man nɛ pou. Mena dɔɔ mɛɛ sola neŋ nyi, nya nyiŋ konɔɔ na n ke tei man. ⁴Gyudatena pou gyeŋ mena keŋ mɔɔ kyaa lee me biatɛɛ. Ba gyeŋ mena keŋ mɔɔ kyaa maŋ gbagba me balaŋ man na Gyerusalɛm donɔɔ man. ⁵Ba gyeŋ maŋ te yɛɛ gyɛŋ ya, te akpaa nyi baa sɛɛ yako nombii na ke gbɛɛ na, baa tale di adansɛɛ nyi me kyaŋa dɔ ɔsom mmaraase ŋan nyiŋmaase ala ŋgba Farasii baale nɛ. ⁶Keŋ dɔɔ gyɛŋ ma seŋɛɛ kɛbo bee di me nombia yɛna nyi, me sia gyakaa kpene keŋ de Gbeŋgyoo Wurubuarɛ be yako see nyi waa yɛɛ fa de naanaɔ nɛ dɔɔ. ⁷Mena nombii kei dɔɔ te daa Gyudatena akpaŋalaŋ kufu ala ŋan pou sia gyakaa nyi Wurubuarɛ waa yɛɛ fa daa. Mena dɔɔ te dɛɛ som Wurubuarɛ na sibiiyam debaŋ kamasɛ. Gyoo kpaakpaa, me sia gyakaa mena nombii kei dɔɔ nyi Wurubuarɛ waa yɛɛ fa daa, keŋ dɔɔ te Gyudatena moo nombia gyakaa me dɔɔ. ⁸Weera te dana doŋ fa ŋon nyi ya lɛɛ di nyi Wurubuarɛ waa gyuusu baŋ bɔɔ yem nɛ?

⁹Maŋ gbagba me lɛɛwɔ di me konɔɔ man nyi, kaboena nyi maa mo gbɛɛ kamasɛ man na maa wɔlɛɛ Yesu ŋon ɔ ba lee Nasarɛte nɛ yele. ¹⁰Mena mɔ te me yɛɛwɔ Gyerusalɛm donɔɔ man. Saese kegyiise faa maŋ gbɛɛ te me kyaŋa Kristotena burum tɔ deni, te akpaa bɛɛ gyae baa ko wɔ mɔ na, mɛɛ seŋ be wɔle nyi ke gbɛɛ kenaŋ, baa ko wɔ. ¹¹Debaŋ kamasɛ na me dɔŋɛɛ Gyudatena ɔsom denɛɛ man mɛɛ naase Kristotena diyem, na baa nyiŋ tina ba kelɛɛdi keŋ yela. Me baŋ ka koro be dɔɔ nideli nɛ, me sila wɔ gyu tɛɛlese wɔlɛɛ dɔɔ ke naase wɔ diyem nideli.

Pɔɔl keyako ɔ kekyɛɛkee wose man nombia

Kpilala 9:1-19; 22:6-16

¹²Lee kei dɔɔ te Wurubuarɛ saese kegyiise faa maŋ be nyiŋmaa man tɔne keŋ ne fa maŋ doŋ, te ma moo ma nyee baŋ Damasekuse gbɛɛ. ¹³Gyoo kpaakpaa, weeseteŋteŋ me ka koro mee gyu keŋ nɛ, karatetee dokoloŋ te keŋmaŋee daale keŋ ne naa kela weese nɛ, leewɔ adido kaa ŋmaale kilisi daa na me tebia baŋ de dɔŋɛɛ nɛ. ¹⁴De popou leewɔ yala tɛɛle man te me nyii nɔɔwoya ŋaale yako maŋ Hiburu dei man nyi, ‘Sɔɔl, Sɔɔl, weera te n ne naase man diyem? N ne naase n wose diyem bo ŋgba mena keŋ bɛɛ wɔŋee wonembu te ŋon mɔ ne wɔŋee ɔ wose lee wɔle naase ɔ wose diyem nɛ.’ ¹⁵Te me bɔɔsewɔ nyi, ‘Nyaŋ amɔte ŋonaŋ me Gbeŋgyoo?’ Te de Gbeŋgyoo tiranɔɔ nyi, ‘Maŋ yɛna Yesu ŋon n ne naase diyem nɛ. ¹⁶Mɔna koro seŋ ma lese ma wose baa wola neŋ, na maa mo neŋ yɛɛ me tobaale na n ke di adansɛɛ lee kpene keŋ n be naa lee ma wose man na ŋan maa kaa wola neŋ nɛ. ¹⁷Maa lɛɛ neŋ lee nyaŋ gbagba n balaŋ, na baŋ ba te yɛɛ Gyudatenawɔ ya te mee kpila neŋ be gyaŋ nɛ nyiŋmaa man. ¹⁸Mee kpila neŋ baa na n kaa gyuusu be sia, na baa tale lee ditiŋtɛɛ man kɔŋ keŋmaŋee man, na baa tale lee ɔbɔnsam nyiŋmaa man kɔŋ Wurubuarɛ gyaŋ. Na baa lɛɛ maŋ di na Wurubuarɛ ka mo be nombiakumɛɛ kyɛɛ wɔ na baa nyiŋ dekyae kpu na baŋ Wurubuarɛ ba lese see fa ɔ wose nɛ.’

Pɔɔl kekolosi lee ɔ tom keyɛɛ wose man

¹⁹Mena dɔɔ gyoo Agiripa, ma te yɛɛ deŋele doŋ lee kpene keŋ Wurubuarɛ ba lese wola maŋ lee adido, te mɔɔ naa ke na me sia ŋgba dosɛɛ man nɛ ya. ²⁰Me taŋgbɛɛwɔ yako Wurubuarɛ nombia Damasekuse te me gyuu Gyerusalɛm na Gyudia tɛɛle dɔɔ pou. Kenaŋ wɔle te me kaa kolosi ŋa fa baŋ ba te yɛɛ Gyudatenawɔ ya nɛ. Me yako wɔ nyi baa kyɛɛkee lee be gbɛɛneŋ kumɛɛ man na baa kɔŋ Wurubuarɛ gyaŋ, na baa yɛɛ abɔɔ ŋan gyae kawola nyi ba te kyɛɛkee lee be gbɛɛneŋ kumɛɛ man kɔŋ Wurubuarɛ gyaŋ nɛ. ²¹Kei dɔɔ te Gyudatena kyaŋa maŋ Wurubuarɛ ɔsom deni dinaa keŋ man te bɛɛ gyae gbɛɛ baa ko maŋ nɛ. ²²Mɔna Wurubuarɛ ta seŋ me wɔle kaa lii gyɛŋ, mena dɔɔ te me talewɔ seŋ kɛbo keŋkeŋ mɛɛ di nombia kɛŋa adansɛɛ fa bia na kegyiise pou nyi, kpene keŋ mɛɛ yako nɛ na keŋ Wurubuarɛ akpeŋkpeŋgyɔɔra na Mosesi be yako see nyi gyae ke kɔŋ nɛ, yɛɛ dokoloŋ. ²³Nombii keŋ bɔɔ yako see yɛna nyi, nyeelɛɛre ŋon Wurubuarɛ be yako see nyi waa kɔŋ nɛ, waa naa diyem te ŋon ne gyaela waa taŋgbɛɛ foŋ lee yeŋ man, na waa wola ɔ balaŋ Gyudatena na baŋ ba te yɛɛ Gyudatenawɔ ya nɛ pou nyi, keŋmaŋee keŋ man baa ta na baa nyiŋ nyeedoŋ nɛ te kɔŋ.”

²⁴Botɔɔ te gyoo Fesituse gyɔɔ Pɔɔl nɔɔ dɔɔ fae e nyi, “Pɔɔl, n nyee ne wɔlɛɛ do? N tɔne kagyeŋ beiŋ na doo na neŋ diteŋ nɛ.” ²⁵Keŋte Pɔɔl tiranɔɔ nyi, “Gyoo kpaakpaa! Ma nyee bɛɛ wɔlɛɛ ya, me sia ala kaeŋ. Nombia ŋan mee kolosi nɛ yɛɛ nombia kpaakpaa ŋa, te ŋe doo na ŋe gbɛɛ mɔ. ²⁶Gyoo Agiripa, n gyeŋ nombia kɛŋa pou man mena dɔɔ maa tale gyɔ me konɔɔ kolosi na neŋ lee me konɔɔ man. Mɛɛ lɛɛ di nyi n gyeŋ nombia kɛŋa man keŋ dokoloŋ koraŋ te lam n dɔɔ ya, nawolo nyi ba te yɛɛ ŋa weese ya. ²⁷Gyoo Agiripa, n ne lɛɛ Wurubuarɛ akpeŋkpeŋgyɔɔra baŋ nɔɔwoya di? Ma gyeŋ nyi n ne lɛɛ ŋa di.” ²⁸Keŋte gyoo Agiripa mɔ bɔɔse Pɔɔl nyi, “N gyeŋ nyi nyaŋ ke tale yela maa bese Kristobaale debokeiman?” ²⁹Te Pɔɔl tiranɔɔ nyi, “Gyɛŋ bo o kyoo bo o, maŋ ne fane bo nyi Wurubuarɛ waa yela ɛmɛɛ na balaŋ akaŋ baŋ pou ɛ be tei maŋ gyɛŋ wee kei nɛ, ɛ ka bese Kristotena ŋgba maŋ Pɔɔl nɛ. Mɔna be na do ŋon akyakaase bo ya!”

³⁰Keŋte gyoo Agiripa na Fesituse ŋon ɔ seŋɛɛ Romantena gyoo dinaa nawɔɔ man nɛ, na Bɛɛnise na balaŋ akaŋ baŋ korowɔ lee deni keŋ man. ³¹Be ka koro nɛ be kolosiwɔ na dɔŋa nyiaa, “Balee kei te yɛɛ dukum keŋ kaboena nyi baa ko e yaa baa do e deni ya.” ³²Keŋte gyoo Agiripa yako Fesituse nyi, “Nyi balee kei deŋ te yako nyi dɛɛ mo ɔ nombia gyina gyoo dinaa Kaesa ya na, nafɔ dɛɛ tale tina e yela.”

Be kamo Pɔɔl laŋ Roman

¹Keŋte be bakewɔ see nyi dɛɛ mo degbele dinaa na dee gyu Romantena gyoo dinaa ŋon gyaŋ Itali tɛɛle man. Te ba moo Pɔɔl na balaŋ baŋ bɔɔ kyam tɔ deni nɛ baale do yoonɔɔtena kegyia ŋon bɛɛ baake e Gyuliɔse nɛ nyiŋmaa man. Gyuliɔse yɛɛ Roman gyoo dinaa ŋon yoonɔɔtena kegyia ŋolo e. ²Te da gyoo degbele dinaa keŋ kɔɔ lee Adaramitium donɔɔ man kee gyu Esia yenaŋ donɔɔse ŋan ŋe kya boo nɔɔman nɛ, te de kuluwɔ laŋ. Na Arisitakuse ŋon ɔ ba lee Tesalonika donɔɔ keŋ ke kyaa Masedonia tɛɛle man nɛ doo de man. ³Tɛɛ kena keŋ nɛ, de gyuuwɔ ka gyoo Sidɔn donɔɔ man, botɔɔ te Gyuliɔse naa Pɔɔl waraŋase te ɔ faa e gbɛɛ te ɔ gyuu ɔ tebia gyaŋ na baa fa e kpene keŋ ne hia e. ⁴De ka koro lee botɔɔ dee gyu keŋ nɛ, na feliŋ ne gyɔɔ kɔŋ de gyaŋ mena dɔɔ da moowɔ na Saiporɔse tɛɛlebii keŋ loŋ be kilisi ke nɛ yenaŋ, nawolo nyi na feliŋ bɛɛ gyɔɔ kɔŋ botɔɔ ya. ⁵Da moowɔ ɛpo dɔɔ ke laŋ Silisia na Pamfilia tɛɛlese yenaŋ te de ka gyoo Mira donɔɔ keŋ ke kyaa Lisiase tɛɛle dɔɔ nɛ. ⁶Botɔɔ te yoonɔɔtena kegyia ŋon naa degbele dinaa daale na ke ta lee Alɛkesanda kee gyu Itali te ɔ lese daa do ke maŋ. ⁷Degbele keŋ moo daa dɛɛdɛɛ te de naa diyem mɔ nideli weeya burum pɛte de ka benaa donɔɔ keŋ bɛɛ baake ke Kiniduse nɛ. Feliŋ keŋ te fa daa gbɛɛ dɛɛ mo da nyee baŋ botɔɔ keŋ nafɔ dee gyu nɛ ya, mena dɔɔ de gyuuwɔ ka mo na Kreti tɛɛle keŋ loŋ be kilisi ke nɛ, ata ata kelii Salimone donɔɔ yenaŋ dɔɔ, nawolo nyi na feliŋ keŋ bɛɛ gyɔɔ kɔŋ botɔɔ yenaŋ ya. ⁸Da moowɔ na ɛpo nɔɔ nɔɔ, te de kaawɔ mɔ nideli pɛte de kaa lii botɔɔ keŋ bɛɛ baake nyi Agbelese daseŋae kpaakpaa, keŋ benaa na donɔɔ keŋ bɛɛ baake nyi Lasea nɛ.

⁹De wɔlɛɛ debaŋ boo keŋ dɔɔ ampaŋ ampaŋ, te wee keŋ Gyudatena ne fa Wurubuarɛ kedi na waa mo ba dukum kyɛɛ wɔ nɛ kaa laŋawɔ. Mena debaŋ kenaŋ na feliŋ ne yeli loŋ dɔɔ keta ne yɛɛ gyakoloŋ nideli. Mena dɔɔ Pɔɔl kolosiwɔ fa wɔ nyi, ¹⁰“Me tebia, ma te naa nyi dɛɛ naa diyem nideli na dee di gyerebi de gbɛɛ kei man. Na degbele dinaa kei na kasolɔse ŋan ŋaageŋ ne gyae la ke wɔlɛɛ ya, mɔna balaŋ mɔ baa yekee. Mena dɔɔ ɛ yela dɛɛ kyaa kɛbo.” ¹¹Mɔna yoonɔɔtena kegyia ŋon bɛɛ Pɔɔl nɔɔwoya bo, te ɔ moo degbele dinaa keŋ gbeŋgyoo na saare ŋon wui. ¹²Keŋte be kpa agbelese dɛɛseŋae kenaŋ be dei na kekyaa kyeŋgbelelee debaŋ kenaŋ man ya. Mena dɔɔ be man dekpeŋ dinaa gyaewɔ nyi baa kyaŋ ba wose na be kaa lii donɔɔ keŋ bɛɛ baake ke nyi Fonisi nɛ, na baa kyaa botɔɔ kyeŋgbelelee debaŋ kenaŋ man. Fonisi yɛɛ agbelese dɛɛseŋae keŋ ke kyaa Kreti tɛɛle man te ke sia tee bo weese dɛɛlee na weese dɛɛyalae nsana.

Feliŋkum kegyɔ ɛpo keŋ dɔɔ

¹³Feliŋbii daale kɛɛ gyɔɔ lee ata yenaŋ nɛ, balaŋ baŋ gyueŋwɔ nyi baa nyiŋ gbɛɛ ta ba kegyaebii, mena dɔɔ be wɔŋee nyeele keŋ ne kyaŋ degbele dinaa seŋ debodokoloŋ dekeŋkeŋ dɔɔ nɛ, kaa do degbele dinaa keŋ man te be kuluwɔ ta na Kreti ɛpo nɔɔ nɔɔ. ¹⁴Te kyare ya te feliŋ dinaa daale gyɔɔwɔ lee weese dɛɛlee man demena dɔɔ, lee Kreti tɛɛlebii keŋ loŋ be kilisi ke nɛ yenaŋ kɔŋ. ¹⁵Feliŋ keŋ gyɔɔwɔ gyaŋee na degbele dinaa keŋ mena dɔɔ ka te tale gyu ke siaman bela ya. Mena dɔɔ de yela feliŋ keŋ wɔŋee daa gyu botɔɔ keŋ kɛɛ gyae. ¹⁶Te de gyuuwɔ ka mo na Kauda tɛɛlebii keŋ loŋ be kilisi ke nɛ yenaŋ, na feliŋ bɛɛ gyɔɔ botɔɔ nideli ya, mɔna de kaawɔ pɛte de talewɔ lese degbele bii keŋ bɛɛ mo lɛɛ balaŋ nyeeya nɛ lee degbele dinaa keŋ man. ¹⁷Balaŋ baŋ wɔŋee degbelebii keŋ do degbele dinaa keŋ man te ba moo ŋmeeseŋ bake degbele dinaa keŋ na feliŋ be nyiŋ gyɔ ke tekerii ya. Be yeewɔ nyi degbele dinaa keŋ kaa ta dɔɔ Libia boo nɔɔ aŋasa man ya, mena dɔɔ be tisinaa degbele dinaa keŋ kanyaŋse te be tinaa degbele keŋ yela, te feliŋ moo ke ke dɔŋ dɛɛ dɛɛ. ¹⁸Feliŋkum keŋ moo daa kyeŋgbeŋ kyeŋgbeŋ boo keŋ dɔɔ, mena dɔɔ tɛɛ kena nɛ te be fiasɛɛ bɛɛ lese kasolɔse lee degbele dinaa keŋ man do loŋ man. ¹⁹Ke tɛɛ kena nɛ, ba lese degbele keŋ gbagba abɔɔ ŋan ŋaale fuŋii leki do ɛpo man. ²⁰Dii weeya burum na de bɛɛ tekaa naa weese yaa kyolobiise ya, na feliŋ keŋ mɔ gyakaa ne gyɔɔ akpanyaŋnyaŋ man, mena dɔɔ de ta teka gyakaa loo nyi dee nyiŋ nyeedoŋ bela ya.

²¹Balaŋ baŋ kyaawɔ weeya burum keŋ be bee di weenɛɛ ya, keŋte Pɔɔl korowɔ seŋ be siaman yako wɔ nyi, “Me tebia, nyi yeŋ nyii kpene keŋ mɔɔ yako ŋon nyi ɛ na kulu degbele dinaa keŋ lee Kreti ya nɛ, nafɔ deŋ te naa diyem kei na dee di gyerebi kei mɔ ya. ²²Nɛnɛɛ mɛɛ sola ŋon bo nyi ɛ nyiŋ konɔɔ, ɛ man ŋolo be gyae waa yeŋ ya mɔna degbele dinaa keŋ kaageŋ ne gyae la ke wɔlɛɛ. ²³Nawolo nyi dana nelim me Wurubuarɛ ŋon me yɛɛ ɔ wui te mɛɛ som e nɛ, kpila ɔ kpilale kɔŋ me gyaŋ, ²⁴kaa yako maŋ nyi, ‘Pɔɔl na yee ya, kaboena nyi nya gyu ka seŋ gyoo dinaa Kaesa siaman, na baa di n nombia ŋan. Lee nyaŋ dɔɔ, Wurubuarɛ waa gyee baŋ pou be doo degbele dinaa keŋ man nɛ.’ ²⁵Mena dɔɔ me tebia, ɛ nyiŋ konɔɔ, nawolo nyi mɛɛ lɛɛ di nyi ŋan pou Wurubuarɛ be yako nɛ gyae ke kɔŋ ŋgba mena keŋ ɔ be yako maŋ nɛ. ²⁶Mɔna dɛɛ kaa lee tɛɛlebii daale keŋ loŋ be kilisi nɛ dɔɔ.”

Degbele dinaa keŋ kewɔlɛɛ

²⁷Weeya kufu anaarate keŋ man nelim nɛ, na feliŋkum keŋ sɛɛ kɛɛ wɔŋee daa Aderia ɛpo dɔɔ. Tɛɛ nsana nɛ, baŋ bɛɛ saa degbele dinaa keŋ nɛ naawɔ nyi be ta benaa tɛɛlebii daale. ²⁸Te ba moo kpene keŋ bɛɛ mo maa loŋ siiliŋ nɛ mo do loŋ keŋ man te be naawɔ nyi ke siiliŋ man yɛɛ nawɔɔ tɔɔse sɔŋonoŋ na sao(120). Be ke gyu be siaman kyomii nɛ, ba besewɔ maa loŋ keŋ te be naawɔ nyi yɛɛ nawɔɔ tɔɔse sɔŋonaara na kufu (90). ²⁹Be yeewɔ nyi degbele dinaa keŋ gyae ka too na boe, mena dɔɔ ba lese nyeela anaara ŋan ne kyaŋ agbelese seŋ debodokoloŋ nɛ do loŋ man degbele keŋ wɔle. Te be fanewɔ nyi tɛɛ dɛɛ naa bileŋ. ³⁰Baŋ bɛɛ saa degbele dinaa keŋ nɛ yela baa yeu tina daa yela, mena dɔɔ ba lese degbelebii keŋ ke gyakaa degbele dinaa keŋ dɔɔ nɛ gyakaa loŋ dɔɔ. Te ba beowɔ yɛɛ ŋgba bee gyu be kaa fuŋ nyeela ŋan ne kyaŋ degbele dinaa seŋ debodokoloŋ nɛ do loŋ man degbele keŋ siaman. ³¹Te Pɔɔl yako yoonɔɔtena kegyia ŋon na yoonɔɔtena baŋ nyi, “Akpaa balaŋ kɛwɔ te kyaa degbele dinaa kei man ya na, ɛ be gyae ɛ ke nyiŋ nyeedoŋ ya.” ³²Mena dɔɔ yoonɔɔtena baŋ tirii ŋmeeseŋ ŋan bɔɔ mo kpaŋ na degbelebii keŋ nɛ te loŋ wɔŋee ke laŋ.

³³Tɛɛ kɛɛ ŋmaŋee maa keŋ nɛ, Pɔɔl doo wɔ kakyeŋ nyi baa di weenɛɛ. Te ɔ yako wɔ nyi, “Gyɛŋ weeya kpaakpaa kufu anaara yaa ŋgba ɛ wɔe ne lɔ ŋon, te ɛ nɔɔ mɔ te daa ta kolo ya. ³⁴Mena dɔɔ mɛɛ waase ŋon bo nyi yaa di na ɛ ke nyiŋ nyiŋ nyeedoŋ, nawolo nyi kolo na kolo be kyaa keŋ gyae ke yɛɛ ɛ man ŋolo ya.” ³⁵Ɔ kekolosi nɔɔwoya kɛŋa taŋ nɛ, ɔ moo bodobodo te ɔ fanewɔ fa Wurubuarɛ karaŋ be popou siaman, te ɔ kara ke te ɔ diiwɔ. ³⁶Botɔɔ te be popou wɔe fɛɛ wɔ te ba moo weenɛɛ do be nɔɔman. ³⁷Daa baŋ pou de doo degbele dinaa keŋ man nɛ, yɛɛ balaŋ sɔŋonoŋ akpeŋ ala na sɔŋotooro na kufu looro (276). ³⁸Be popou kedi baa nɛ, ba lese weenɛɛ ŋan doo degbele keŋ man nɛ fuŋ do ɛpo man, na debgele dinaa keŋ ke nyiŋ koro yuŋ.

³⁹Tɛɛ kɛɛ naa keŋ nɛ, be naawɔ ŋgba ɛpo keŋ yenaŋ daale te sɔɔ gyoo tɛɛle daale man, na aŋasa doo botɔɔ mɔna be ta gyeŋ tɛɛle dokoloŋ kenaŋ ya. Mena dɔɔ be yɛɛ ba gyueŋ nyi akpaa baa tale na, baa besena degbele dinaa keŋ gyu ka seŋ botɔɔ. ⁴⁰Te be kɛrɛɛ ŋmeeseŋ ŋan bɔɔ mo kpaŋ na nyeela ŋan ne kyaŋ degbele dinaa seŋ debodokoloŋ nɛ do loŋ man, te be booli ŋmeeseŋ ŋan bɔɔ mo bake na woni keŋ ne kii degbele dinaa nɛ. Te be gyinaa degbele dinaa keŋ kanyaŋ adido degbele keŋ siaman te feliŋ gyɔɔwɔ, te tuu degbele dinaa keŋ sia tee dekeŋkeŋ dɔɔ gbɛɛ. ⁴¹Mɔna degbele dinaa keŋ siagbɛɛ gyuuwɔ ka gyoo aŋasa man te ke dɔɔwɔ debodokoloŋ, te ka ateta keŋ ŋerewɔ gyoo aŋasa ŋan man te ke dɔɔwɔ keŋ ke bee wosi gba ya. Te feliŋ dinaa keŋ ne gyɔɔ nɛ yela ɛpo loŋ keŋ gyɔɔ degbele dinaa keŋ wɔle gbɛɛ aguŋ kpetekpetekpete.

⁴²Yoonɔɔtena baŋ yɛɛ ba agyueŋ nyi baa ko balaŋ baŋ bɔɔ kyam do deni nɛ pou, na be man ŋolo be nyiŋ yɛlɛɛ toŋ yeu ya. ⁴³Mɔna yoonɔɔtena kegyia ŋon gyaewɔ waa lɛɛ Pɔɔl nyee mena dɔɔ ɔ tɔɔ wɔ nyi be na yɛɛ ŋgba mena keŋ bɔɔ bake see nɛ ya. Mena dɔɔ ɔ yako balaŋ baŋ pou nyi baŋ baa tale yɛlɛɛ na, baa taŋgbɛɛ toŋ gyoo loŋ man na baa yɛlɛɛ toŋ gyu dekeŋkeŋ dɔɔ. ⁴⁴Te baŋ bɔɔ kaa nɛ baa gɔtaa degbele dinaa keŋ be yɛlɛɛ nɛ daase pampasaŋse ŋan be kyakaree nɛ, na baa toŋ gyu dekeŋkeŋ dɔɔ. Nnɛ te de popou yɛɛwɔ toŋ gyu dekeŋkeŋ dɔɔ keŋ ŋolo te dɔɔ ya.

Maleta dekeŋkeŋ dɔɔ

¹De ka lee ɛpo man kaa seŋ dekeŋkeŋ dɔɔ nɛ te balaŋ baŋ be kyaa botɔɔ tɛɛlebii kei keŋ loŋ be kilisi ke nɛ dɔɔ yako daa nyi, bɛɛ baake botɔɔ nyi Maleta. ²Donɔɔsetena benaŋ kɛɛ de dɔɔ nideli. Na ɔga te fiasɛɛ ɔ ne ŋɛɛ, mena dɔɔ ba doo boalaŋ fa daa nyi dee woli nawolo nyi, na waare kyaa. ³Pɔɔl ke kuu daase ŋaale waa do boalaŋ keŋ man nɛ, te boalaŋ ogyefeliŋ keŋ yela dom keŋkeŋteŋte ŋolo leewɔ daase ŋan man kaa milii ɔ nyiŋmaa. ⁴Donɔɔsetena baŋ kena mena nɛ be yako dɔŋa nyi, “Balee kei waa yɛɛ awudiini e. Nawolo nyi, nyi ɔ yɛɛ nyeebam ŋgba ɔ te dɔɔ ɛpo man koraŋ ya nɛ, ɔ nombiakumɛɛ be gyae ke yela waa nyiŋ nyeedoŋ ya.” ⁵Mɔna Pɔɔl ŋmanyaŋ dom ŋon do boalaŋ man, keŋ kolo te yɛɛ e ya. ⁶Balaŋ baŋ gyueŋwɔ nyi waa bokee, yaa gyae ke kara e lɔ karatetee dokoloŋ na waa yeŋ. Mɔna ba ke daa gyu siaman te ba kena nyi kolo te yɛɛ e ya nɛ, be kyɛɛkee ba agyueŋ nyi balee kei waa yɛɛ bane ŋolo e.

⁷Botɔɔ gyoo yele yɛna Pubiliyuse. Na ɔ tɛɛle benaa na botɔɔ keŋ de kyaa nɛ. Ɔ kɛɛ de dɔɔ nideli te de kyaawɔ ɔ dɛɛ weeya kpaakpaa atooro. ⁸Gyoo Pubiliyuse ŋonaŋ ɔ kya kaa wee kpaŋalaŋ, na ɔ na kyeree. Keŋte Pɔɔl gyuuwɔ ka mo ɔ nyiŋmaa gyakaa ɔ dɔɔ fane fa Wurubuarɛ fa e, te ɔ kyɔɔ e kawee. ⁹Ke kɔŋ mena nɛ, kaweesetena akaŋ baŋ pou be kyaa Maleta tɛɛle keŋ dɔɔ nɛ kɔŋawɔ, te Pɔɔl kyɔɔ wɔ be kaweese pou. ¹⁰Balaŋ benaŋ moo obuo dinaa fa daa, te be fa daa abɔɔ burum, te de ka koro lee botɔɔ dee gyuu nɛ, be fa daa abɔɔ ŋan gyae ke hia daa gbɛɛnaa man nɛ.

Pɔɔl ka lee Maleta gyu Roman donɔɔ man

¹¹De dii gyaalaŋna batooro tɛɛlebii keŋ dɔɔ pɛte da leewɔ botɔɔ. Keŋte da moo degbele dinaa keŋ kɔɔ lee Alɛkesanda donɔɔ man kaa seŋ botɔɔ dugbutu tɛɛ nɛ. Ba te yɛɛ banɛɛ atawaase gyakaa degbele dinaa keŋ dɔɔ, te da gyoo ke laŋ. ¹²De gyuuwɔ ka gyoo Sirakuse donɔɔ man, te de kyaawɔ botɔɔ weeya atooro. ¹³Da leewɔ botɔɔ ka gyoo Regium donɔɔ man. Tɛɛ kena keŋ nɛ, feliŋ daale lee ata yenaŋ kaa gyɔ, mena dɔɔ ka weeya alate man te de gyuuwɔ ka gyoo Puteyoli donɔɔ man. ¹⁴Botɔɔ te de naa Kristotena baale te ba sola daa nyi dee di weeya gyanaara be gyaŋ. Nnɛ te de tɛɛwɔ menɛɛ ka gyoo Roman donɔɔ man. ¹⁵Kristotena baŋ be kyaa Roman kenyii da nkaŋ nɛ, be man baale kɔŋawɔ kaa gyaŋee na daa naŋ Apiuse donɔɔ man, te baale mɔ kaa gyaŋee na daa ŋɔɔla dɛɛsoe denɛɛ atooro ŋan man. Pɔɔl kena wɔ nɛ, doo e kakyeŋ te ɔ faa Wurubuarɛ karaŋ. ¹⁶De ka gyoo Roman donɔɔ man nɛ, yoonɔɔtena kegyia ŋon faa Pɔɔl gbɛɛ nyi waa gyu ke kyaa botɔɔ keŋ dei fa e nɛ, te ba lese yoonɔɔte ŋolo nyi waa gyee e.

Pɔɔl kekolosi Roman donɔɔ man

¹⁷Weeya atooro wɔle nɛ, Pɔɔl baake Gyudatena kegyiise baŋ be kyaa donɔɔ kenaŋ man nɛ gyaŋee. Ba ke gyaŋee keŋ nɛ te ɔ yako wɔ nyi, “Me tebia Iseraetena, ma te yɛɛ kolo kum tia de tebia yaa tia amanberɛse ŋan de naanaɔ ba wola daa koraŋ ya, mɔna be kyaŋa maŋ Gyerusalɛm donɔɔ man te ba moo maŋ do Romantena nyiŋmaa man. ¹⁸Ba korowɔ gyoo me nombia man na, be yela baa tina maŋ yela, nawolo nyi ba te naa nombiikum keŋ mɔɔ yɛɛ keŋ kaboena nyi baa ko man ya. ¹⁹Mɔna keŋ Gyudatena be bɛɛ dɔɔ, yela ma solawɔ nyi maa mo me nombia kɔŋ gyoo dinaa gyaŋ, mɔna maŋ dɔɔ ma gyeŋ nyi daa na me tebia betaŋ daale ya. ²⁰Kei dɔɔ te me baake ŋon na maa nyiŋ lese nombia ŋan man wola ŋon. Walaŋ ŋon Iseraetena sia gyakaa ɔ dɔɔ nyi waa kɔŋ nɛ dɔɔ te me doo akyakaase kɛŋa man nɛ.” ²¹Keŋte kegyiise baŋ tiranɔɔ fa e nyi, “Da te lɛɛ n wose man tɔne lee Gyudia tɛɛle man ya. Te de walaŋ ŋolo mɔ ta lee botɔɔ kɔŋ kaa yako daa kolo kum lee n wose man ya. ²²Mɔna dɛɛ gyae dɛɛ gyeŋ nya agyueŋ nawolo nyi da gyeŋ nyi yenaŋ kamasɛ na balaŋ ne kolosi tia dikpii keŋ man n doo nɛ.”

²³Te balaŋ baŋ na Pɔɔl see wee keŋ baa gyaŋee. Wee kenaŋ kelii nɛ, be man balaŋ burum kɔŋawɔ botɔɔ keŋ Pɔɔl kyaa nɛ. Lee nebo kelii balinɔɔ nɛ, ɔ kolosi Wurubuarɛ gyoori keŋ wose man nombia. Ɔ moo Wurubuarɛ mmaraase ŋan ɔ be yeli Mosesi be ŋmarase see nɛ, na Wurubuarɛ akpeŋkpeŋgyɔɔra nɔɔwoya aŋmaraseŋ see kolosi de Gbeŋgyoo Yesu wose man nombia fa wɔ na baa nyiŋ lɛɛ e di. ²⁴Be man baale lɛɛ ɔ nombia ŋan di mɔna baale dɔɔ ba te lɛɛ ŋa di ya. ²⁵Mɔna, pɛna Pɔɔl nɔɔ ke si na, nombii dokoloŋ te ɔ yakowɔ te aŋmaareŋ gyoo wɔ, te be popou korowɔ yaasee. Nombii keŋ ɔ be yako wɔ yɛna nyi, “Nombii keŋ Wurubuarɛ feliŋ be tɛɛ Wurubuarɛ dekpeŋkpeŋgyɔɔre Yesaya dɔɔ yako fa ɛ naanaɔ nɛ, doo na ke gbɛɛ. Ɔ yako wɔ nyi,

²⁶‘Gyu ke yako balaŋ kɛwɔ nyi,

Ɛ ke tei, na ɛ ke tei,

mɔna ɛ be gyae ɛ ke nyii nombia ŋenaŋ man ya.

Ɛ ke kɛo, na ɛ ke kɛo,

mɔna ɛ be gyae ɛ kena kolo ya.

²⁷Nawolo nyi balaŋ kɛwɔ agyueŋ ta yem.

Ba te tɔ ba deŋela te be wuu be sia,

na mena ya na nafɔ be sia gyae kena,

na ba deŋela ke nyii,

na baa nyii nombia ŋan man,

na baa bese kɔŋ me gyaŋ,

na maa kyɔ wɔ be kaweese.’ ”

²⁸Te Pɔɔl kolosiwɔ tɔ nɔɔ nyi, “Lee mena dɔɔ mɛɛ gyae ɛ ka gyeŋ nyi, Wurubuarɛ te yeli be ta mo nyeedoŋ nombia ŋan gyina baŋ ba te yɛɛ Gyudatenawɔ ya nɛ. Baŋ dɔɔ baa tei ŋa.” ²⁹Pɔɔl ke yako nombia kɛŋa nɛ, te baageŋ baageŋ moo aŋmaareŋ koro yaasee.

³⁰Kulutooneŋ ala sɔɔŋ na Pɔɔl kyaa botɔɔ keŋ ɔ be hare deni ɔ kyaa nɛ, na ɔ ne lɛɛ baŋ pou bɛɛ kɔŋ ɔ gyaŋ nɛ nideli. ³¹Ɔ gyɔɔ ɔ konɔɔ kolosi Wurubuarɛ gyoori keŋ na de Gbeŋgyoo Yesu wose man nombia ŋan fa balaŋ keŋ ŋolo te tɔ e gbɛɛ ya.