Рут китабы
1Наьйме мен Рут
1 Исраилге тоьрелер басшылык эткен кезуьвде кыралга кытлык келген эди. Сол себептен Исраилдинъ Бетлехем шахарыннан бир киси, хатыны ман эки улын алып, яшамага Моав ерине коьшип кетти. 2 Бу кисидинъ аты – Элимелек, хатынынынъ аты – Наьйме, улларынынъ атлары – Махлон эм Килйон, олар Исраилдинъ Бетлехем шахарыннан Эпрат ырувыннан эдилер. Соьйтип, олар Моав ерине коьшип, сонда яшап калдылар. 3 Наьймединъ байы Элимелек оьлгенде, ол эки улы ман ялгыз калды. 4 Уллары оьзлерине пише этип моавшы кызларды алдылар: олардынъ бириси – Орпа, экиншиси Рут эди. Сол ерде он йыл яшаганда, 5 Наьймединъ уллары оьлип кеттилер; оьзининъ эки улы эм эрининъ артына сол хатын оьзи калды.
6 Раббий, Оьз халкына ярдам этпеге келип, онъ аслык бергенин эситкенде, Наьйме келинлери мен бирге Моав ериннен артына, Исраилге кайтпага аьзирленди. 7 Яшаган ерлериннен козгалып, олар Юда элине йол алдылар. Кайтып бараятырганда, 8 Наьйме келинлерине: «Барынъыз, экевинъиз де ана юртынъызга кайтынъыз. Сиз оьлгенлеринъизге эм мага эткенинъиздей рагимликти Раббий сизге де этер. 9 Раббий сизинъ экевинъизге де отяганъызды эринъиздинъ уьйинде табып яшамага бакты ашар!» – деп келинлерин оьпти.
Ама олар сыйыт коьтерип йыладылар. 10 «Йок, биз сени мен бирге сенинъ халкынъа кайтаякпыз», – дедилер.
11 Наьйме болса айтты: «Кайтынъыз, кызларым, сизге мени мен бармага неден керек? Карынымда энди де сизге эр болгандай улларым барма? 12 Кайтынъыз, кызларым, барынъыз, неге десе мен янъыдан байга бармага картпан. Эгер мен: „Менде энди де уьмит бар. Мен буьгеше ок эр мен болып, сонъ уллар табарман деп“, – айтаяк болсам да, 13 сизге олардынъ оьскенин саклап турмага боларма экен? Сизге, байга бармай, токтап турмага керекпе? Йок, кызларым, меним кайгым сизикиннен де уьйкен, неге десе Раббийдинъ каты колы мага еткен», – деди.
14 Келинлери, кышкырыклап, тагы да йыладылар. Сонъ Орпа кайнанасын оьбип аманласты, ама Рут Наьйме мен калды.
15 Наьйме Рутка: «Эне, сенинъ апсынынъ оьз халкына, оьзининъ аллаларына кайтты, онынъ артыннан сен де кайт», – деди.
16 Тек Рут: «Мага Сени калдырмага эм сеннен кайтып кетпеге мени кыстама. Сен кайда барсанъ, мен де сонда барарман, сен каерде яшасанъ, мен де сонда яшарман. Сенинъ халкынъ меним де халкым болар; сенинъ Алланъ меним де Аллам болар. 17 Сен каерде оьлсенъ, мен де сонда оьлермен эм коьмилермен. Оьлимнен баска себептен сеннен айырылсам, Раббий мени оннан да каты язаласын», – деди.
18 Наьйме Руттынъ оны ман бармага каты токтасканын коьргенде, ога кетпеге тилегенин токтатты. 19 Бетлехемге экеви бирге кайттылар. Олар Бетлехемге келгенде, буьтин шахаршылар, оларды коьрип, ызыгыюв болдылар эм хатынлар: «Бу Наьйме ме?» – дедилер.
«20 Мага Наьйме деп айтпанъыз, Мара+ 1:20 Ювыт тилинде Наьйме таьтли, Мара ашшы маьнеди билдиреди. деп айтынъыз, неге десе Куьдиретли мага уьйкен кайгыды берген. 21 Мен муннан колайлы болып шыккан эдим, ама Раббий мени бос колларым ман артыма кайтарды. Не себептен Наьйме деп айтасыз? Раббий мага кыйынлык йиберди; Куьдиретли мага наьсипсизликти туьсирди?» – деп яваплады оларга Наьйме.
22 Соьйтип, Наьйме Моав ырувыннан келини Рут пан бирге Моав ериннен арпа орувдынъ басында Бетлехемге кайтып келди.
2Рут Боазга расады
1 Наьймединъ эри ягыннан ювык еткен, Элимелек ырувыннан Боаз атлы бек белгили бай аьдеми бар эди.
2 Моавшы Рут Наьймеге: «Мен данъылга барайым эм кимнен разылык тапсам, сонынъ ызыннан калган масакларды йыйып аларман», – деди.
«Бар, кызым», – деди ога Наьйме.
3 Рут барды эм данъылда оракшылардынъ артыннан калган масак йыйып баслады. Эм данъылдынъ сол кесеги Элимелек ырувыннан Боаздыкы болып шыкты. 4 Сол вакытларда Боаз Бетлехемнен келди, оракшыларга: «Раббий сизи мен болсын!» – деди.
Олар да ога: «Раббий сага да разы болсын!» – дедилер.
5 Боаз оракшыларга коьз-кулак болар уьшин салган куллыкшысыннан: «Бу яс кыскаяклы кимдики экен?» – деп сорады.
6 Ол явапка: «Бу яс хатын – Наьйме мен бирге Моав ериннен келген моавшы. 7 Ол: „Мен куьлтелер арасындагын орувшылардынъ артыннан, шоьплеп алып, йыяйым“, – деп эртенъликтен эндиге дейим данъылда ислеп турады, костынъ ишинде бек аз тыншаяды», – деди.
8 Боаз Рутка: «Тынъла мени, кызым, баска данъылга йыймага барма эм муннан коьшпе, а бу ерде меним таьвке кызларым ман тур. 9 Коьзинънинъ алдында сосылар оратаган данъыл турсын, кызлардынъ ызыннан бар. Энди мен аьдемлериме, сага тиймесинлер деп, буйырдым. Эгер сув ишпеге суьйсенъ, куллыкшыларым сувды алатаган шоьлмеклерден барып ишерсинъ», – деди.
10 Рут басын тоьмен салды, ерге дейим ийилди эм ога: «Мен келетен аьдем болсам да, мени неге ювыттынъ, сеннен не зат пан сосындай разылыкты таптым?» – деди.
11 Боаз ога явап берип: «Сенинъ эринъ оьлгеннен сонъ, мага кайнананъа эткен затларынъды, ата-ананъды, оьз элинъди калдырганынъды, сен туьнегуьн де, оннан алдын да билмеген халкка келгенинъди – баьрисин айттылар. 12 Эткен исинъ уьшин Раббий сага кайтарар эм Онынъ канаты астында янынъа тынышлык табар уьшин уьмитленип келгенинъе Исраил Алласы сага толы савга берер», – деди.
13 «Мен аьр заман да сеннен разылык табайым, ием! Сен мени рахатландырдынъ эм, кулларынънынъ эш биревининъ баасы болмасам да, кулынъа айткан соьзлеринъ мен юрегимди юбанттынъ», – деп яваплады бу соьзлерге Рут.
14 Ас ишкен вакытта: «Мунда кел, оьтпекти юзим сувына малып, аша», – деди ога Боаз. Рут орувшылардынъ касына келип олтырды, Боаз кувырылган арпады узатты. Рут ашап тойды эм оннан тагы да калды. 15 Сонъ, масак йыяйым деп, турды. Боаз оьз куллыкшыларына: «Куьлтелер арасында туьсип калган масакларды да йыйсын эм оны тынышсызландырманъыз. 16 Куьлтелерден де масак шыгарып калдырынъыз, ол йыя барсын, оны тыйманъыз», – деди.
17 Соьйтип, ол данъылда кешке дейим йыйып юрди, йыйган аслыгын бастырып тазалады, баьрисиннен бир эфа+ 2:17 1 эфа – 40 литрга ювык оьлшем. кадер арпа шыкты. 18 Оны алды да шахарга кайтты эм йыйганын кайнанасына коьрсетти. Рут оьзи тойып ашаганыннан сонъ калганын да кайнанасына узатты.
19 «Буьгуьн кайда ислединъ эм кайсы ерден йыйдынъ? Сени ювытканга Алла разы болсын!» – деди кайнанасы Рутка.
Рут ога кимнинъ еринде ислегенин билдирди эм: «Сол мен буьгуьн ислеген данъылдынъ иесининъ аты – Боаз», – деди.
20 Сонда Наьйме келинине: «Тирилерди де, оьлгенлерди де ийгилигиннен айырмаганы уьшин Раббийден ол рагимлик алган. Бу аьдем бизге ювык етеди; ол бизим кардашларымыздан», – деди.
21 Моавшы Рут: «Ол мага тагы да: „Меним куллыкшыларым орувды кутарганларына дейим олар ман бирге тур“, – деген», – деп билдирди кайнанасына.
22 Наьйме келини Рутка: «Онынъ таьвке кызлары ман бирге юреегинъ ийги, кызым, баска данъылда басынъа баьле келмеге болаяк», – деди.
23 Соьйтип, Рут арпа ман бийдайды орув кутылганга дейим Боаздынъ таьвке кызлары ман бирге турды эм кайнанасында яшады.
3Рут пан Боаз ындырда
1 Бир куьн кайнанасы Наьйме Рутка: «Белки, оьзинъе яшамага колайлы эм онъайлы болган бир отяга излесенъ ийги болмаспа? 2 Эне, сен мен бирге куллык эткен таьвке кызлардынъ иеси Боаз бизим ювыгымыз болады. Ол бу кеше ындырда арпа сувыраяк. 3 Сен ювын, оьзинъе аьруьв ийисли май затлар як, ярасык кийимлеринъди кий эм ындырга бар. Тек Боаз еп-ишип кутылмай, коьзине илинме. 4 Ол уйкламага аьзирленгенде, онынъ ятаяк ерин билип, уйклаганында, аяк бетине кирип ят. Сенинъ не зат этеегинъди ол оьзи айтар», – деди.
5 Рут кайнанасына: «Сен кайтип айткан болсанъ, соьйтип этермен», – деди. 6 Оннан сонъ ол ындырга барды эм кайнанасы кайтип айткан болса, солай баьрисин этти.
7 Боаз, еп-ишип, коьнъили коьтерилип, кейфленип капна туьбине барып, уйкламага ятты. Рут десенъ, акырын келип, онынъ аяк бетине кирип ятты. 8 Туьн ортасында Боаз бирден сескенип уянды эм, бурылып, аяк бетинде хатынды коьрди. 9 «Сен ким?» – деп сорады Боаз.
Хатын ога: «Мен – Рут, сенинъ кулынъ, – деди. – Сен ювык болган себепли мага уьйленмеге керексинъ».
«10 Раббий сага разы болсын, кызым! – деди Боаз – эткен бу сонъгы ийгилигинъ алдынгысыннан да уьйкен, неге десе байды яде ярлыды, яс йигитлерди излеп кетпегенсинъ. 11 Муннан ары, кызым, бир заттан да коркпа, тилеклеринънинъ баьрисин де толтырарман, неге десе намыслы хатын болганынъды буьтин шахар инсанлары биледилер. 12 Соьзинъ тувра: мен сага карамага тийисли болган ювыкпан, ама меннен де ювык болган бир киси бар. 13 Бу кеше булайда кал да, эртен, эгер ол ювыгынъ сага карамага унаса – бек аьруьв, карасын. Ама унамаса, мен сага карарман. Бар болган Раббий шаат! Эртенъликке дейим ят».
14 Солай этип, Рут Боаздынъ аяк бетинде ятты эм танъ манъында, аьдемлер бир бирлерин таныялмаган заманда турды. Боаз ога: «Мунда, ындырга, хатын келгенин билмесинлер», – деди. 15 Сонъ: «Явлыгынъды алып, яй», – деп косты да, Рут яйган явлыкка алты оьлшем арпа куйып, онынъ сыртына юкледи. Муннан сонъ Рут шахарга карап кетти.
16 Рут кайтып келгенде, кайнанасы: «Калай болды, кызым?» – деп сорады.
Рут Боаздынъ не затлар эткенининъ баьрисин айтып берди 17 эм: «Мине бу алты оьлшем арпады ол мага: „Кайнананънынъ янына бос кол ман кайтпа“, – деп берди», – дегенди косты.
18 Кайнанасы ога: «Кызым, истинъ сонъы болганга дейим сабыр бол, неге десе ол киси айткан соьзин буьгуьн битирмей тынышлыкты таппаяк», – деди.
4Боаз Рутка уьйленеди
1 Ындырдан кайтканда Боаз шахар капысына шыгып олтырды. Мине онынъ яныннан баягы ол айткан ювыгынынъ оьтип бараятырганын коьрди. Боаз ога: «Кала, былайга келип олтыр», – деп шакырды. Ол да келип олтырды.
2 Оннан сонъ Боаз шахардынъ он аксакалын шакырып аькелди де, оларга орын коьрсетип, олтыртты. 3 Боаз ювыгына карап, булай айтты: «Моав якларыннан айланып кайткан Наьйме бизим кардашымыз Элимелекке байыр болган ердинъ бир кесегин сатады. 4 Сен сол ерди алар уьшин былайда олтырганлардынъ эм халкымнынъ аксакалларынынъ алдында кулагынъа сосы хабарды еткистпеге керекпен деп ойландым. Ювыкка тийисли болганды этпеге разы болсанъ, эт. Ама разы болмасанъ, ашык этип айт. Неге десе ювыкка тийисли болганды этпеге алдын сенинъ исинъ, оннан сонъ меним».
Боаздынъ ювыгы: «Тийисли болганды этермен», – деди.
5 Боаз: «Ерди Наьймеден сатып алган куьн, сен оьлген улынынъ тул хатыны моавшы Рутты да алып, оьлгеннинъ атын ол калдырган муьлкте яшатпага керексинъ», – деди.
6 Ювыкка тийисли болганды этеек киси: «Солай болганда, ювыкка тийисли болганды эталмам. Этсем оьз муьлкимди зыянга шыгарарман. Ювыкка тийисли болганды сен эт. Мен эталмам», – деди.
7 Алдын Исраилде ювыкка тийисли болганнынъ этилгенин коьрсетер эм ер сатув, алув келисуьвлерди бегитер уьшин эки яктынъ бириси шарыгын шешип баскасына берген. Муны баскасына беруьв – Исраилде шаатлыкка саналган.
8 Сонда ювыкка тийисли болганды этеек киси Боазга: «Сен оны ал оьзинъе», – деп, шарыгын шешип ога берди.
9 Боаз аксакалларга эм йыйылган халкка: «Элимелек эм Килйон ман Махлоннынъ баьри муьлкин Наьймеден алувыма буьгуьн сиз шаат болдынъыз. 10 Оьлген кардашымыздынъ аты ол калдырган муьлкте яшасын, онынъ кардашлары яде шахар капысында йыйылганлар арасында эстен таймасын деп, мен Махлоннынъ тул хатыны моавшы кыз Рутты оьзиме хатын этип аламан: сиз буьгуьн сонынъ да шааты болдынъыз», – деди.
11 Аксакаллар эм капы янындагы баьри халк: «Биз де шаат; Раббий сенинъ юртынъа аяк баскан хатынга да, Исраил юртын курган эки хатын Рахиле мен Леядай, этсин; Эпратта бай бол, Бетлехемде атынъ макталсын. 12 Раббийдинъ разылыгы ман сосы яс хатын карыныннан болган балалар аркалы сенинъ тукымынъ да, Тамардынъ Юдадан тапкан улы Перес тукымындай, куьшли эм куватлы болсын», – деп тиледилер.
Патша Дауттынъ ырув-асылы
13 Соьйтип, Боаз Рутты оьзине алды эм ол онынъ хатыны болды. Раббийдинъ разылыгы ман Рут авыраяклы болды, вакыты еткенде ул тапты. 14 Кыскаяклылар Наьймеге: «Раббийге шуькир, Ол буьгуьн сени тувдыксыз калдырмады! Исраил еринде бу баладынъ аты данъклансын! 15 Бу ул сага янъы яшав береек, картлыгынъда сени тойдыраяк, неге десе оны сени суьйген, сага ети улдан да баалы болган келининъ тапкан!» – деп айттылар.
16 Наьйме, балады колына алып, бавырына басты, соьйтип онынъ асыравшысы болды. 17 Конъысы хатынлар: «Наьймединъ улы тувды», – деп айттылар да балага Овед деген ат бердилер. Овед Ишайдынъ атасы, Ишай да Дауттынъ атасы болды.
18 Перестинъ тукымы бу: Перестинъ улы – Хесрон;
19 Хесроннынъ улы – Рам; Рамнынъ улы – Амминадав;
20 Амминадавтынъ улы – Нахшон; Нахшоннынъ улы – Салмон;
21 Салмоннынъ улы – Боаз; Боаздынъ улы – Овед;
22 Оведтинъ улы – Ишай; Ишайдынъ улы Даут эди.