МУСА ПАЙХАМБАРДЫНЪ БИРИНШИ КИТАБЫ. ЯРАТЫЛУВ
1Дуныядынъ яратылувы
1 Басында Алла коьк пен ерди яратты. 2 Ер бос эм шоьллик эди, денъиздинъ уьсти каранъалык эди, Алла рухы сувлар уьстинде эсе эди.
3 Алла айтты: «Ярык болсын». Ярык болды. 4 Алла, ярыктынъ калай аьруьв болганын коьрип, оны каранъалыктан айырды, 5 ярыкка «куьн» деген атты, а каранъалыкка «кеше» деген атты берди. Аксам болып, танъ атты – биринши куьн.
6 Алла: «Сувларды эки айырган, арасында аспан болсын», – деди. Эм соьйтип болды. 7 Алла аспанды яратты, аспан астындагы сувларды аспан уьстиндеги сувлардан айырды, 8 аспанга «коьк» деген атты берди. Аксам болып, танъ атты – экинши куьн.
9 Алла: «Коьк астындагы сувлар бир орынга йыйылсынлар эм катылык коьринсин», – деди. Соьйтип те болды. 10 Алла катылыкка «ер» деген атты, а йыйылган сувларга «денъизлер» деген атты берди. Бу заттынъ калай аьруьв болганын Алла коьрди.
11 Алла: «Ер оьсимликлер тувдырсын: урлык берген коьгоьленлер, урлыгы болган емис берген туьрли тереклер болсын», – деди. Эм солай болды. 12 Ер оьсимликлер тувдырды: урлык беретаган туьрли коьгоьленлер, урлыклары ман емис беретаган туьрли тереклер тувдырды. Бу заттынъ калай аьруьв болганын Алла коьрди. 13 Аксам болып, танъ атты – уьшинши куьн.
14 Алла: «Коьк аспанында куьнди кешеден айырар, заман шакларын билдирер, куьнлер эм йыллар санар уьшин ярык берген затлар болсынлар. 15 Олар коьк аспаныннан ярык берсинлер эм ерди ярыкландырсынлар», – деди. Эм солай болды. 16 Алла эки уьйкен ярык берген затты яратты. Уьйкенин – ол куьнлерге, кишкейин – кешелерге басшылык этсинлер деп яратты. Юлдызларды да болдырды. 17 Алла оларды коьк аспанында, ерди ярыкландырсынлар, 18 куьнлер эм кешелердинъ авысувын тергесинлер эм ярыкты каранъалыктан айырсынлар деп орынластырды. Бу заттынъ калай аьруьв болганын Алла коьрди. 19 Аксам болып, танъ атты – доьртинши куьн.
20 Алла: «Сув януварларга толсын. А ер уьстинде, коьк аспанында, куслар ушсынлар», – деди. 21 Алла уьйкен денъиз януварларын, сув ишинде кайнаскан туьрли янлыларды, канатлыларды яратты. Бу заттынъ калай аьруьв болганын Алла коьрди, 22 эм оларга: «Емисли эм коьп санлы болынъыз, денъиз сувларын бийленъиз. А ерде куслар коьп болсын», – деп разылыгын берди. 23 Аксам болып, танъ атты – бесинши куьн.
24 Алла: «Кара ер янлылардынъ коьплеген туьрлилерин: мал, ерде йылысатаган янлылар эм туьрли кийик айванлар яратсын», – деди. Эм солай болды. 25 Алла ер уьстинде яйылган коьплеген туьрли кийик айванларды, малды эм ерде йылысатаган янлыларды яратты. Бу заттынъ калай аьруьв болганын Алла коьрди. 26 Сонда Алла: «Аьдемди оьз келбетимизге коьре яратайык. Ол Бизге усасын, денъиздеги балыкларды, коьктеги кусларды, малды, буьтин ерди эм ерде йылысатаган баьри янлыларды оьзине бойсындырсын», – деди.
27 Алла аьдемди Оьзининъ келбетине коьре яратты. Соьйтип аьдем Алла келбетинде яратылды. Алла аьдемлерди эркек пен хатын этип яратты. 28 Оларга: «Емисли эм коьп санлы болынъыз, ерди толтырынъыз эм бийленъиз. Денъиздеги балыкларды, коьктеги кусларды эм ерде йылысатаган янлыларды оьзинъизге бойсындырынъыз», – деп разылыгын берди. 29 Эм Алла: «Мен сизге баьри ер уьстинде урлык беретаган буьтин оьленлерди, емисинде урлыгы болган буьтин тереклерди азыкка беремен. 30 Буьтин кийик айванларга, коьктеги кусларга, ерде йылысатаган янлыларга – ишинде яшав тынысы болган баьри затларга – азыкка оьсимликлердинъ ясыллыгын беремен», – деди. Эм солай болды. 31 Алла Оьзи яратканларга карады – баьри зат та бек аьруьв эди. Аксам болып, танъ атты – алтыншы куьн.
21 Соьйтип коьк пен ер эм оларда болган баьри затлар тамамландылар. 2 Етинши куьн Алла исин битирди. Соьйтип Оьзининъ баьри ислерин токтатып, етинши куьнинде рахатлык тапты. 3 Алла етинши куьнге разылыгын берди эм оны кие куьн деп белгиледи, неге десе сол куьн, яратылув исин кутылып, Ол рахатлык тапты.
Адам ман Ава
4 Мине коьк пен ердинъ яратылувы акында хабар. Раббий Алла ер мен коькти яраткан заманда, ер уьстинде бир коьгемлик болмаган, бир оьсимлик те оьспеген, 5 неге десе Раббий Алла аьли де ерге ямгыр явдырмаган, ер уьстинде куллык этпеге аьдем де йок эди. 6 Тек ердинъ оьзегиннен шыккан булаклар ердинъ уьстин сувгаратаган эдилер. 7 Раббий Алла аьдемди ердинъ топырагыннан+ 2:7* «Топырак» ювыт тилинде* адама , «аьдем» де адам . яратты, бурын тесиклерине яшав тынысын берди эм аьдем янланды. 8 Куьнтуварда, Эденде, Раббий Алла бав экти эм онда Оьзи яраткан аьдемди орынластырды. 9 Раббий Алла онда аьр туьрли карамага ярасык эм аьлемет емисли тереклерди ерден оьстирди. Бавдынъ ортасында яшав тереги, соьйтип те ийгилик эм яманлык билим тереги де бар эди.
10 Эденнен йылга агады; ол бавды сувландырады, оннан сонъ доьрт колга айырылады.
11 Бири Пишон деп аталады, ол Хавила кыралынынъ тоьгерегиннен агады. Сол кыралда алтын бар. 12 Сол кыралдынъ алтыны бек аьруьв, онда ийиси аьлемет болган сагыз эм оникс тасы бар. 13 Экинши йылгадынъ аты Гихон эм ол Куш кыралынынъ тоьгерегиннен агады.
14 Уьшинши йылгадынъ аты Тигр, ол Ашшурдан куьнтуварга агады. Доьртинши йылга – Ефрат.
15 Раббий Алла аьдемди Эден бавында оны ислеп ярастырсын, сакласын деп, орынластырды 16 эм: «Сен бу бавда оьскен теректинъ кайсысынынъ да емисин емеге боласынъ, 17 тек ийгилик эм яманлык билим терегининъ емисиннен еме. Эгер есенъ – сол куьн оьлеексинъ», – деп буйырды.
18 Раббий Алла: «Аьдемге ялгыз болмага ийги тувыл. Ога тенъ ярдамшы яратайым», – деди. 19 Раббий Алла топырактан аьр туьрли айванлар эм куслар яраткан эди. Оларга аьдем кайдай атлар берер экен деп алып келди. Аьдем кайдай ат берсе – солай янувар аталаяк.
20 Баьри малларга, баьри кусларга, баьри кийик айванларга аьдем ат берди – тек араларында оьзине ярдамшы таппады.
21 Сонда Раббий Алла аьдемди терен уйкыга коьмди. Аьдем уйклаган заманда Раббий Алла онынъ бир кабыргасын шыгарды, ол болган ерди эт пен япты. 22 Кабыргадан Раббий Алла кыскаяклыды яратты эм аьдемге алып келди, 23 Эм аьдем: «Мине онынъ суьеклери меним суьеклеримнен, онынъ эти де меним этимнен. Кыскаяклы деп айтылаяк, неге десе эркектен алынган+ 2:23* «Кыскаяклы» ювыт тилинде* ишша , «эркек» – иш .».
24 Эне соны уьшин эркек атасын анасын калдырып, пишеси мен косылады эм экиси бир ден болады. 25 Экеви де, эм эркек те, эм кыскаяклы да, яланъаш эдилер, ама уялмайтаган эдилер.
3Инсан куьнага туьседи
1 Йылан, Раббий Алла яраткан януварлардынъ ишинде, энъ кылыплы эди. Ол кыскаяклыдан: «Алла сизге бу бавда болган эш бир теректен емис емеге ызын бермегени тувра ма?» – деп сорады.
2 Кыскаяклы: «Йок, бизге емис емеге болады», – деп явап берди. – 3 Тек Алла, бавдынъ ортасында оьскен теректинъ емисин еменъиз, колынъыз бан да тийменъиз, ол болмаса оьлеексинъиз деп, билдирген.
4 «Оьлмеексинъиз, – деди йылан. – 5 Тек Алла биледи, сиз оларды есенъиз, коьзинъиз ашылаяк эм оьзинъиз Алладай ийгилик пен яманлыкты билеексинъиз».
6 Кыскаяклы сол теректинъ аьлемет емисли, карамага ярасык эм акыллылыктынъ булагы болганын макул коьрди. Онынъ емисин уьзди эм еди, янында болган эрине де берди, ол да еди. 7 Сонда экисининъ коьзлери ашылды; олар яланъаш болганларын анъладылар эм ынжыр терегининъ япыракларыннан янбасларына байлавлар эттилер.
8 Салкын кешки ел эскенде, бав иши мен Раббийдинъ келеятырганын эситтилер эм тереклер артына ясырындылар. 9 Раббий Алла: «Кайдасынъ сен?» – деп аьдемди шакырды.
10 Ол да: «Бавда авазынъды эситтим. Яланъашлыгымнан коркып, ясырындым», – деди.
11 Раббий Алла: «Яланъашлыгынъды сага ким айтты? Мен сага емеге ызын бермеген теректинъ емислерин единъме?» – деп сорады.
12 Аьдем: «Сен мага берген кыскаяклы берди мага сол емислерди, мен де оларды ашадым», – деп явап берди.
13 Раббий Алла: «Сен солай неге эттинъ?» – деп кыскаяклыдан сорады.
Ол да: «Мени йылан алдады, эм мен ашадым», – деди.
14 Сонда Раббий Алла йыланга: «Эткен затынъ уьшин мал эм кийик айванлар арасында энъ наьлетлисинъ; курсагынънынъ уьстинде йылысып, оьмири яшавынъды тоз бан азыкланаяксынъ. 15 Сени эм кыскаяклыды бир биринъизге душпан этеекпен, балаларынъыз да бир бирлерине яв болаяклар: онынъ улы сенинъ басынъды шашаяк, а сен онынъ оькшесине шагаяксынъ», – деди.
16 Раббий Алла кыскаяклыга: «Аягынъ авыр болганынъда кыйналувынъды коьп этеекмен, балаларынъды азап пан табаяксынъ. Эринъди куьсеп тураяксынъ; эринъ сенинъ байынъ болаяк», – дегенди айтты.
17 Адамга Раббий Алла булай айтты: «Мен сага еме деген емисти, пишенъе тынълап единъ! Сени уьшин ерге де наьлет: онынъ емислерин азап пан табаяксынъ, куьннен куьнге оьмиринъ бойы. 18 Ер сага шокыр эм яман оьсимликлер тувдырар, кыр оьленлери мен азыкланаяксынъ. 19 Кара терге туьсип оьтпегинъди табаяксынъ. Ахырында сен топыракка кайтаяксынъ, неге десе топырактан алынгансынъ: сен – тоз эм тоз болаяксынъ». 20 Аьдем пишесине Ава+ 3:20* «Ава» ювыт тилинде* яшав . деген атты берди, неге десе ол баьри яшайтаганлардынъ анасы болды.
21 Раббий Алла териден кийимлер этти эм Адам ман онынъ пишесин кийиндирди.
22 Раббий Алла: «Аьдем бизим биримиздей болды – энди ийгилик пен яманлыкты биледи! Энди яшав терегиннен емис уьзип ашамагай эди, оны ашап оьлимсиз болмасын!» – деди.
23 Эм Раббий Алла аьдемди Эден бавыннан кувды, ол алынган ердинъ уьстинде куллык этпеге йиберди. 24 Аьдемди кувганнан сонъ, Эден бавынынъ куьнтувар янында керувларды+ 3:24* Керув:* маьлектей ян . эм баьри якка бурылатаган отлы кылышты яшав терегине баратаган йолга каравыл этип салды.
4Кабил мен Абил
1 Адам пишеси Ава ман кавышты. Ава, авыраяклы болып, улын тапты эм: «Раббийдинъ ярдамы ман аьдем алдым!» – деп, ога Кабил+ 4:1* «Кабил» деп коьширилген ювыт ат Кайин. Кайиннинъ маьнеси* алынган . атты берди. 2 Оннан сонъ ол Абилди, Кабилдинъ кардашын, тапты. Абил койлар бакты, а Кабил ер мен куьрести. 3 Бир кесек заманнан сонъ Кабил Раббийге ер берген емислерди, 4 а Абил – биринши козыларынынъ майын савгага аькелдилер. 5 Абил мен онынъ савгасы Раббийге ярады, а Кабил мен онынъ савгасы – ярамады. Кабил ашувланды, юзин кайгы каплады.
6 Раббий Кабилден: «Неге ашувландынъ? – деп сорады, – Неге сенинъ юзинъди кайгы каплады? 7 Эгер сен ийгилик эткен болсанъ – савганъды кабыл этер эдим. Ама яманлык эткенинъ уьшин сенинъ босаганъда куьна ясырынады. Ол сени оьзине тартады, ама сен оны енъмеге керексинъ».
8 Кабил оьзининъ кардашы Абилге: «Данъылга шыгаяк», – деди. Данъылда Кабил Абилге шапшыды эм оны оьлтирди.
9 Раббий Кабилден: «Кайдады сенинъ кардашынъ?» – деп сорады.
«Билмеймен, – деди Кабил, – Мен ога каравылшыман ма?»
10 «Сен не эттинъ? – деди Раббий. – Тынъла! Кардашынънынъ ерге тоьгилген каны Мага, оьшимди ал деп, ялбарады. 11 Эндиден арбатын сен наьлетсинъ, сен тоьккен кардашынънынъ каны синъген ерден кувылаяксынъ. 12 Энди сен не шаклы ерде ислесенъ де, ол сага оьзининъ куьшин бермеек. Буьгуьннен арбатын сен ер уьстинде кувгын эм коьшкинсинъ».
13 «Бу яза бек авыр, – деди Кабил, – мен оны коьтерип болмаякпан. 14 Энди сен мени ерден кувасынъ, сеннен узак болып калаякпан. Мен кувгын эм коьшкин болаякпан, мага ким йолыкса да мени оьлтирмеге болаяк».
15 Тек Раббий: «Йок! Ким Кабилди оьлтирсе, оннан ети кере оьш алынаяк», – деди. Сонда, Кабилге ким йолыкса да, оны оьлтирмесин деп, Раббий Кабилге белги салды. 16 Кабил Раббийден кери кетип, Нод кыралында, Эденнинъ куьнтуварында орынласты.
Кабилдинъ тукымы
17 Кабил пишеси мен кавышты. Пишеси, авыраяклы болып, улын Энокты тапты. Кабил сол заманда шахар курды, улынынъ аты ман шахарды Энок деп атады. 18 Энокта Ирад тувды, Ирадта Мехуяэл, Мехуяэлде Метушаэл, Метушаэлде де Лемек тувды. 19 Лемек эки пише алды: бирининъ аты – Ада, баскасынынъ – Силла. 20 Ада Явалды тапты. Явал шатырларда яшаган эм мал бакканлардынъ атасы эди. 21 Онынъ кардашынынъ аты Ювал эди. Ювал лирада эм сыбызгыда ойнаганлардынъ атасы эди. 22 Силла Тувал-Кайинди тапты. Тувал-Кайин бакыр эм темирден аьр туьрли алат ислевши уста эди. Онынъ карындасы Наама эди.
23 Лемек пишелерине: «Ада эм Силла, тынъланъыз мени! Бийкелерим, кулак салынъыз меним айтаякларыма! Мени яралаганы уьшин бир аьдем оьлтирдим, мени зарарлаганы уьшин бир яс оьлтирдим. 24 Кабил уьшин ети кере оьш берилеек болса, Лемек уьшин етпис ети кере оьш берилер!» – дегенди айтты.
25 Адам тагы да пишеси мен кавышты. Пишеси ул тапты эм «Алла мага Кабил оьлтирген улым Абил уьшин янъы бала берди», – деп, ога Шит+ 4:25* «Шит»тинъ маьнеси* савга . деп атады. 26 Шиттинъ Энош деген улы болды. Сол заманнан аьдемлер, Раббийдинъ атын айтып, Аллага дува этип басладылар.
5Адамнан Нух пайхамбарга дейим
1 Мине Адамнынъ тукым тарихи. Алла аьдемлерди яраткан заманда, оларды Оьзине усаслы яратты. 2 Оларды эркек пен кыскаяклы этип яратты, оларга разылыгын берди эм яраткан куьнинде «аьдем» деп атады. 3 Адам 130 ясына келгенде, оьзине усас, оьз келбетине коьре улы тувды. Адам ога Шит деген атты берди. 4 Шит тувганнан сонъ, Адам 800 йыл яшады; онынъ баска уллары да, кызлары да болды. 5 930 йыл яшап, Адам оьлди.
6 Шит 105 ясына келгенде, Энош деген улы тувды. 7 Энош тувганнан сонъ, Шит 807 йыл яшады; онынъ баска уллары да, кызлары да болды. 8 912 йыл яшап, Шит оьлди.
9 Энош 90 ясына келгенде, Кенан деген улы тувды. 10 Кенан тувганнан сонъ, Энош 815 йыл яшады; онынъ баска уллары да, кызлары да болды. 11 905 йыл яшап, Энош оьлди.
12 Кенан 70 ясына келгенде, Махалалэл деген улы тувды. 13 Махалалэл тувганнан сонъ, Кенан 840 йыл яшады; онынъ баска уллары да, кызлары да болды. 14 910 йыл яшап, Кенан оьлди.
15 Махалалэл 65 ясына келгенде, Еред деген улы тувды. 16 Еред тувганнан сонъ, Махалалэл 830 йыл яшады; онынъ баска уллары да, кызлары да болды. 17 895 йыл яшап, Махалалэл оьлди.
18 Еред 162 ясына келгенде, Энок деген улы тувды. 19 Энок тувганнан сонъ, Еред 800 йыл яшады; онынъ баска уллары да, кызлары да болды. 20 962 йыл яшап, Еред оьлди.
21 Энок 65 ясына келгенде, Метушелах деген улы тувды. 22 Метушелах тувганнан сонъ, Энок 300 йыл Алладынъ йолында юрди; онынъ баска уллары да, кызлары да бар эди. 23 Энок 365 йыл яшады, 24 Алладынъ йолында юрди. [Заманы келгенде,] Энок ер уьстиннен кешти, Алла оны Оьзине алды.
25 Метушелах 187 ясына келгенде, Лемек деген улы тувды. 26 Лемек тувганнан сонъ, Метушелах 782 йыл яшады; онынъ баска уллары да, кызлары да бар эди. 27 969 йыл яшап, Метушелах оьлди.
28 Лемек 182 ясына келгенде, улы тувды. 29 Лемек: «Ол бизим исимизде, Раббийдинъ наьлетлеген ериндеги куллыгымызда юбантувшы болар», – деп ога Нух+ 5:29* Нух ювыт тилинде* юбантув деген соьзге усайды. атты берди.
30 Нух тувганнан сонъ, Лемек 595 йыл яшады; онынъ баска уллары да, кызлары да бар эди.
31 777 йыл яшап, Лемек оьлди.
32 Нух 500 ясына толганнан сонъ, уллары Сам, Хам эм Япет тувдылар.
6Яманлык коьбейди
1 Ер уьстинде аьдемлер коьптен коьп болып басладылар. Оларда кызлар тувдылар,
2 эм аьдем кызларынынъ ярасыклыгын коьрип, Алла уллары+ 6:2* Алла уллары: билким мелеклер, белким де оьзлерине Алла уллары деп айтатаган патшалар.* олардынъ араларыннан яратканларын пише этип алатаган болдылар. 3 Сонда Раббий: «Меним Рухым аьдемде оьмирликке турмаяк. Онынъ оьлеек дени бар; оьмири 120 йыл болсын», – деди. 4 Алла уллары аьдем кызларын пише этип алатаган эм олардан бала тувдыратаган заманда эм оннан сонъ да ер уьстинде Непиллер [давлар] бар эдилер. Олар бурынгы пелуванлар, мактавлы аьдемлер эдилер.
5 Раббий, ер уьстинде аьдемлердинъ коьп яманлык эткенлерин, акыллары эм ойлары дайым яманлыкка каратылганын коьрди. 6 Раббий ер устинде аьдемди яратканына оькинди, Онынъ юреги кайгыга толды, 7 эм: «Мен ер юзиннен Оьзим яраткан аьдемлерди, олар ман бирге малды, ерде йылысатаган айванларды, кусларды йок этейим. Мен оларды яратканыма оькинемен», – деди. 8 Тек бир Нух Раббийге ярай эди.
Нух пайхамбар кеме ясайды
9 Мине Нух акында хабар. Сол заманнынъ аьдемлери арасында туврашыл эм айыпсыз тек Нух эди: ол Алладынъ йолында юретаган эди. 10 Нухтынъ уьш улы бар эди: Сам, Хам, Япет. 11 Алла дуныядынъ бузылганын, зорлык пан толганын анълады. 12 Алла дуныяга карап онынъ калай бузылганын коьрди. Ер уьстиндеги аьдемлердинъ баьри де тувра йолдан тайган эди.
13 Алла Нухка булай айтты: «Ер уьстинде яшайтаган аьдемлердинъ баьрин де йок этермен: ер олардынъ эткен зорлыгы ман толган. Мен оларды да, ерди де йоярман. 14 Тек сен оьзинъе кипарис+ 6:14* «Кипарис» деп коьширилген ювыт соьзде* гофер динъ маьнеси билинмейди. агаштан кеме яса, онынъ ишинде боьлмелер эт, ишиннен де, тысыннан да сагыз бан ягып шык. 15 Узынлыгы 300 аршын, эни 50, бийиклеви 30 болсын. 16 Кемединъ ябувын эт; ябувы ман янлары арасында бир аршынлык бос ер болсын. Кемединъ эсигин кабыргасына орынластыр. Кемеде биринши, экинши, уьшинши шарлак болсын. 17 Мен ер уьстине сув казасын аькелермен эм яшав тынысы болган затлардынъ баьрин де йок этермен. Ер уьстинде яшаганлар баьри де оьлееклер. 18 Тек Мен [сени куткарар уьшин] сени мен келисуьв беркитеекпен. Сен кемеге улларынъ, бийкенъ эм келинлеринъ мен кир. 19 Кемеге януварлардынъ аьр бир туьрлисининъ косакларын, ата-анашларын ал, олар да сен мен янларын кутарсынлар. 20 Аьр бир кус, айван эм ерде йылысатаган янлылардынъ туьрлилерининъ косаклары сав калар уьшин сага келееклер. 21 Оьзинъе де оларга да ас болсын деп аьр туьрли азык-туьлик йыйып сал».
22 Нух, Алла калай буйырган болса, солай этти.
7Сув казасы
1 Раббий Нухка: «Кемеге кир, буьтин аьелинъди де ал. Коьремен, аьли яшаганлардынъ ишинде тек сен туврашылсын. 2 Оьзинъ мен баьри алал айванлардан ети косак, ата-анашларын, эм де арам айванлардан ети косак, 3 куслардынъ баьри туьрлилериннен де ети косак ал. Ер юзиндеги янлылардынъ эш бир ырувы курымасын. 4 Ети куьннен сонъ ер юзине Мен ямгыр йибереекпен – ол 40 куьн, 40 кеше яваяк – эм Мен ер юзиннен баьри яратканларымды йок этеекпен», – деди. 5 Нух, Алла калай буйырган болса, солай этти.
6 Ер юзине сув казасы келгенде, Нухка 600 йыл болган эди. 7 Нух, сосы сув казасыннан кутылар уьшин, уллары, пишеси эм келинлери мен кемеге кирди. 8 Алла Нухка калай буйырган болса, алал эм арам айванлардан, куслардан эм ерде йылысатаган янлылардан 9 косаклар, ата-анашлар, Нухтынъ янына келип кемеге кирдилер. 10 Ети куьн кетти, сув казасы ер юзине келди.
11 Нухтынъ яшавынынъ 600-нши йылында, йылдынъ экинши айында, айдынъ 17-нши куьнинде денъиз туьбининъ буьтин сув булаклары кайнап шыктылар, коьктинъ капаклары да ашылдылар. 12 Ер уьстине ямгыр 40 куьн, 40 кеше куйып явды.
13 Сол куьн Нух, уллары Сам, Хам эм Япет, пишеси эм келинлери мен кемеге кирди. 14 Олар ман бирге аьр туьрли кийик айванлар эм аьр туьрли мал, ерде йылысатаган аьр туьрли янлылар, аьр туьрли куслар эм баска ушувшы затлар келдилер. 15 Яшав тынысы болган аьр туьрли янлылардан бирер косак Нухтынъ янына келип кемеге кирди. 16 Алла Нухка калай буйырган болса, кемеге кирген баьри айванлар ата-анаш эдилер. Сонда Раббий Нухтынъ артыннан кеме капысын япты.
17 Кырк куьнге ер уьстинде сув казасы узалды. Сув коьбейгенде, кеме де ер уьстиннен йогарыга коьтерилди. 18 Сув ер юзинде косылып барды, бек коьбейип турды. Кеме сувдынъ уьстинде юзди. 19 Сув бек йогарыга коьтерилди, коьктинъ астында болган энъ бийик тавларды да япты. 20 Сув тавлардынъ уьстине он бес аршынга коьтерилди, тавлар сув астына кеттилер. 21 Сол заманда ер уьстинде яшаган баьри де: куслар, мал, кийик айванлар эм ерде суьрилетаган янлылар ман баьри аьдемлер оьлдилер. 22 Баьри, бурнында яшав тынысы болганлар, ер уьстинде яшаганлар баьри де оьлдилер. 23 Ер уьстинде яшаган не бар болса – аьдемлер, айванлар, ерде йылысатаган янлылар, коьктеги куслар – баьри де ер юзиннен йок болдылар. Тек Нух эм оны ман кемеде болганлар сав калдылар. 24 Сув казасы 150 куьнге созылды.
8Сув казасынынъ ахыры
1 Алла Нух эм оны ман кемеде болган баьри кийик айванлар эм мал акында эсине туьсирди. Алла ерге ел йиберди, сувлар орнына туьсип басладылар. 2 Денъиз туьбининъ сув шыккан орынлары эм коьктинъ капаклары ябылды, ямгыр токтады. 3 Сув акырын ерден кетип баслады. 150-нши куьнинде сув азайган эди. 4 Етинши айдынъ он етинши куьнинде кеме Арарат тавларында токтады. 5 Сув аз-аздан кете эди; йылдынъ оныншы айы келди. Оныншы айдынъ биринши куьнинде тавлардынъ баслары коьринип баслады.
6 Кырк куьн кетти. Нух, кемеде эткен терезеди ашып, 7 тыска каргады йиберди. Карга бир де ушып, бир де кайтып, ер кепкенге дейим тоьгерек айланып турды. 8 Артыннан, сув ер юзиннен кеттиме экен деп, Нух коьгершинди ушырды, 9 ама коьгершин, конмага ер таппай, кемеге, Нухтынъ янына кайтып келди, неге десе энди де ер сув астында эди. Нух колын узатып, коьгершинди тутты эм кемеге алды. 10 Тагы да ети куьн саклаганнан сонъ, ол коьгершинди экинши кере ушырды. 11 Коьгершин аксамда ога кайтып келди. Авызында янъы зейтун япырагы бар эди. Муны коьрип, Нух сувдынъ ерден кеткенин билди. 12 Ол тагы да ети куьн карап турды, тагы да коьгершинди йиберди, ама бу кере коьгершин артына кайтпады.
13 Нухтынъ 601-инши яшав йылында, биринши айдынъ биринши куьнинде ер юзиннен сув кеткен эди. Нух кеме капагын ашты эм ер уьстининъ кепкенин коьрди. 14 Экинши айдынъ йырма етинши куьнинде, ер савлай кепкен эди.
15 Сол заманда Алла Нухка: 16 «Пишенъ, улларынъ эм келинлеринъ мен бирге кемеден шык. 17 Сени мен болган баьри айванларды – кусларды, малды эм ер уьстинде юрген баьри янлыларды да шыгар: олар буьтин ерге шашылып кетсинлер эм сансыз коьп болып яйылсынлар», – деди.
18 Нух уллары, пишеси эм келинлери мен кемеден шыкты. 19 Олардынъ артларыннан баьри айванлар, ерде йылысатаган янлылар, куслар, ер уьстинде юрген аьр туьрли януварлар да шыктылар.
20 Нух Раббийге курман этпеге ер ясады эм, аьр туьрли алал айванлардан эм аьр туьрли алал куслардан алып, сол ерде савлай куьйдирилген курман этти. 21 Раббий, курманлардынъ ийисин сезип, Оьзине: «Аьдемлер уьшин арбатын ерди наьлетлемеекпен. Аьдем юрегининъ ойлары яслыгыннан баслап яманлыкка ымтыладылар. Мен эткенимдей арбатын баьри янлыларды кыраяк тувылман. 22 Дуныя не кадар заман турса, шашув эм орув, сувык эм иссилик, яз эм кыс, куьн эм туьн токтамаяк».
9Алла Нух пайхамбар ман келисуьв беркитеди
1 Алла Нухка эм онынъ улларына разылыгын берип: «Тукымлы эм коьп санлы болынъыз, ерди толтырынъыз. 2 Ер юзиндеги баьри айванлар, коьктеги куслар, ерде йылысатаган янлылар, денъизлердеги балыклар сизден корксынлар эм калтырасынлар: олар сизинъ иелигинъизге берилгенлер. 3 Баьри айванларды сизге азыкка беремен; алдын сизге оьсимликлерди бергендей, энди аьр затты беремен.
4 Тек каны саркымаган этти еменъиз; неге десе канда ян болады. 5 Сизинъ канынъыз – суьйткенде сизинъ алынган яшавынъыз уьшин, ол канды тоьккен айван болсын, кардашынынъ янын алган аьдем болсын, Мен шуьшине каты йолыктыраякпан. 6 Ким болса да бирев аьдем канын тоьксе, баска аьдем онынъ канын тоьксин. Неге десе аьдем Алла келбетинде яратылган. 7 Сиз тукымлы эм коьп санлы болынъыз, ер уьстинде яйылынъыз эм онда коьбейинъиз», – деди.
8 Сонда Алла Нух пан онынъ улларына булай айтты: 9 «Мен сиз эм сизинъ тувдыкларынъыз бан, 10 сиз бен кемеде бирге болган баьри януварлар ман: куслар, мал, айванлар – кемеден шыккан баьри ер айванлары ман келисуьв беркитпеге суьемен. 11 Мен сиз бен беркитеек келисуьвим бу: энди арбатын сув коьтерилип баьри янлыларды оьлтирмеек, буьтин ерди аьлек этеек сув казасы болмаяк».
12 Эм Алла булай айтты: «Мине Мен сиз бен эм баьри янлылар ман оьмирге, ырувдан ырувга беркиткен келисуьвимнинъ белгиси: 13 Мен булытларга яйымды, курткашыкты, илдим. Курткашык Мен мен ер юзинде яшаганлардынъ арасында беркитилген келисуьвдинъ белгиси болар. 14 Мен ер уьстинде булытлар йыйсам, булытлар ишинде курткашык шыгаяк.
15 Сол заманда Мен сиз бен эм баьри туьрли янлылар ман туьзген келисуьвди эске алаякпан – энди арбатын баьри янлыларды оьлтирген сув казасы болмаяк. 16 Булытларда курткашык болса, Мен Алла оны коьреекпен эм Оьзимнинъ баьри ер юзинде яшаганлар ман туьзген оьмирлик келисуьвимди эске туьсиреекпен».
17 Алла Нухка: «Бу Меним ерде яшаган баьри янлылар ман туьзген келисуьвимнинъ белгиси», – деди.
Нух пайхамбардынъ уллары
18 Кемеден шыккан Нухтынъ уллары – Сам, Хам, Япет. Хам – Кенаннынъ атасы.
19 Бу уьшеви Нухтынъ уллары эдилер. Ерге яйылган баьри аьдемлер олардан яратылганлар.
20 Нух ер мен аьрекетлеп баслады: ол юзим оьстиргенлердинъ бириншиси болды. 21 Шагыр ишип, эсирди, шатырында яланъаш болып ятты. 22 Кенаннынъ атасы Хам онынъ яланъашлыгын коьрди эм тысына шыгып сол зат акында эки кардашына айтты. 23 Сонда Сам эм Япет аркаларына аба каплап, арт карап шатырга кирдилер эм аталарынынъ уьстине яптылар. Оьзлери баска якка карай эдилер, сонынъ уьшин онынъ яланъашлыгын коьрмедилер. 24 Нух, эсириги таркаганда, уянды эм кишкей улынынъ эткенин билип: 25 «Наьлет болсын Кенанга! Кардашларынынъ ыргатларына ыргат болаяк!» – деди. 26 Тагы да: «Сам куллык эткен Раббий Аллага шуькир болсын! А Кенан Самнынъ ыргаты болсын! 27 Алла Япеттинъ+ 9:27* Япет аттынъ маьнеси* кенълик, байлык . байлыгын оьстирсин! Япет Самнынъ шатырларында яшасын! А Кенан онынъ ыргаты болсын!» – деди.
28 Сув казасыннан сонъ Нух тагы да 350 йыл яшады. 29 950 йыл яшап, Нух оьлди.
10Нух улларынынъ тувдыклары
1 Мине Нухтынъ уллары Сам, Хам, Япеттинъ тувдыкларынынъ тарихи.
Сув казасыннан сонъ Самнынъ, Хамнынъ, Япеттинъ балалары тувды.
2 Япеттинъ уллары: Гомер, Магог, Мадай, Яван, Тувал, Мешек эм Тирас.
3 Гомердинъ уллары: Ашкеназ, Рипат эм Тогарма. 4 Яваннынъ тувдыклары: Элиша, Таршиш, Киттим эм Роданим. 5 Олар денъиз ягаларында яшаган халклардынъ аталары болдылар. Кыралларында туьрли-туьрли тиллерге, миллетлеринде туьрли-туьрли тукымларга боьлиндилер.
6 Хамнынъ уллары: Куш, Мисраим, Пут эм Кенан. 7 Куштынъ уллары: Сева, Хавила, Савта, Раама эм Савтека. Раамадынъ уллары: Шева эм Дедан. 8 Куштынъ Немруд деген улы да болды. Немруд дуныяда энъ биринши баьтир эди 9 эм Раббийдинъ ярдамы ман атаклы авлавшы болды. Соннан: «Раббий сени Немрудтай атаклы авлавшы этсин!» – деген айтув келеди. 10 Онынъ патшалыгынынъ биринши шахарлары Шинар кыралында Бабыл, Эрек, Аккад эм Кадне эдилер. 11 Немруд сосы кыралдан шыгып, Ассирияга кетти, онда Ниневияды, Реховот-Ирди, Калахты 12 эм Ниневия ман бас шахар Калахтынъ арасында болган Ресенди курды.
13 Мисраимнинъ тувдыклары: Луд, Анам, Лехав, Нафтух, 14 Патрус, Каслух эм Кафтор+ 10:14* Кафтор: Крит.* халклары. Кафторшылар Пилистшилердинъ аталары болдылар.
15 Кенаннынъ уллары: Сидон (онынъ тунъышы) эм Хет. 16 Евус, Амор, Гиргаш, 17 Хив, Арк, Син, 18 Арвад, Семар эм Хамат халклары да Кенаннынъ тувдыклары эдилер. Сонъ Кенан тукымлары тоьгеректеги ерлерге яйылдылар: 19 Кенаншылардынъ ерлери Сидоннан Герар бетке – Газага дейим, оннан да Содом, Гоморра, Адма эм Севойим бетке – Лашага дейим узайды. 20 Сондай Хамдынъ тувдыклары; олар ерлеринде эм миллетлеринде туьрли-туьрли тукымларга эм тиллеге боьлингенлер.
21 Самда да балалары болды. Ол – Япеттинъ уьйкен кардашы, баьри Эвер улларынынъ бабалары.
22 Самдынъ уллары: Элам, Ашшур, Арпакшад, Луд эм Арам. 23 Арамдынъ уллары: Ус, Хул, Гетер эм Маш. 24 Арпакшадтынъ Шелах деген улы бар эди. Шелахтынъ улы – Эвер.
25 Эверге эки ул тувды: бирининъ аты Пелег+ 10:25* Пелег аттынъ маьнеси* боьлинуьв . эди, неге десе онынъ заманында ер боьлинген эди, экиншисининъ аты Йоктан эди. 26 Йоктаннынъ уллары: Алмодад, Шелеф, Хасармавет, Ерах, 27 Хадорам, Узал, Дикла, 28 Овал, Авимаэл, Шева, 29 Офир, Хавила эм Йовав. Булардынъ баьри де Йоктаннынъ уллары.
30 Олардынъ ерлери Мешадан куьнтувар бетке, Сефар тавларына дейим яйылды. 31 Сондай Самдынъ тувдыклары; олар ерлеринде эм миллетлеринде туьрли-туьрли тукымларга эм тиллерге боьлингенлер.
32 Сондай Нух улларынынъ тукымлары; атлары миллетлеринде тукым тарихлерине коьре язылды. Сув казасыннан сонъ баьри аьдемлер олардан яратылдылар.
11Бабыл каласы
1 Ол заманда сав дуныяда бир тил бар эди, бирдей соьзлер кулланылатаган эди.
2 Куьнтувар якка коьшип, аьдемлер Шинар кыралында бир туьзликке еттилер эм сонда орынластылар. 3 «Келинъиз, балшыктан кербишлер этейик эм отта кыздырайык», – деп, бир бирине айттылар. Тас орнына – кербиш, киреш булгамасы орнына сагыз кулландылар. 4 Сонъ: «Ер юзине шашылмас уьшин, оьзимизге шахар эм бийиклиги коькке еткен кала курайык. Соьйтип атымызды мактатырмыз», – дедилер.
5 Аьдемлер кураяк болып куьрескен шахарды эм калады коьрер уьшин, Раббий ерге туьсти. 6 Раббий: «Мине, булар бир халк, баьрисинде бир тил. Бу олардынъ этеек баслапкы ислери! Не зат ойлансалар да, баьри зат та колларыннан келеек! 7 Кала, туьсейик де бир бирлерин анъламасынлар деп, тиллерин карыстырайык!» – деди. 8 Раббий оларды оннан сав дуныяга шашты. Соьйтип олардынъ шахар курувларын токтатты. 9 Соны уьшин бу шахарга Бабыл+ 11:9* «Бабыл»дынъ маьнеси* карысув . деген ат берилди, неге десе Раббий онда дуныяда яшавшылардынъ тиллерин карыстырды эм оннан аьдемлерди сав дуныяга шашты.
Самдан Аврамга
10 Мине Самдынъ тукым тарихи. Сув казасыннан эки йыл сонъ, Самга 100 йыл болганда, онынъ улы Арпакшад тувды. 11 Арпакшад тувганнан сонъ, Сам 500 йыл яшады; онынъ баска уллары эм кызлары да болды.
12 Арпакшад 35 ясына толганда, онынъ улы Шелах тувды. 13 Шелах тувганнан сонъ Арпакшад 403 йыл яшады; онынъ баска уллары эм кызлары да болды.
14 Шелах 30 ясына толганда, онынъ улы Эвер тувды. 15 Эвер тувганнан сонъ Шелах 403 йыл яшады; онынъ баска уллары эм кызлары да болды.
16 Эвер 34 ясына толганда, онынъ улы Пелег тувды. 17 Пелег тувганнан сонъ, Эвер 430 йыл яшады; онынъ баска уллары эм кызлары да болды.
18 Пелег 30 ясына толганда, онынъ улы Реу тувды. 19 Реу тувганнан сонъ, Пелег 209 йыл яшады; онынъ баска уллары эм кызлары да болды.
20 Реу 32 ясына толганда, онынъ улы Серуг тувды. 21 Серуг тувганнан сонъ, Реу 207 йыл яшады; онынъ баска уллары эм кызлары да болды.
22 Серуг 30 ясына толганда, онынъ улы Нахор тувды. 23 Нахор тувганнан сонъ Серуг 200 йыл яшады; онынъ баска уллары эм кызлары да болды.
24 Нахор 29 ясына толганда, онынъ улы Терах тувды. 25 Терах тувганнан сонъ Нахор 119 йыл яшады; онынъ баска уллары эм кызлары да болды.
26 Терах 70 ясына толганнан сонъ, онынъ уллары Аврам+ 11:26* Аврам: Ибрагим пайхамбардынъ баслапкы аты.*, Нахор эм Харан тувдылар.
27 Мине Терахтынъ тукымы акында хабар. Терах Аврам, Нахор эм Хараннынъ атасы эди. Хараннынъ Лут деген улы болды. 28 Харан, атасы Терах атасы сав заманда, тувган элинде, Халдеядынъ Ур шахарында оьлди. 29 Аврам эм Нахор уьйлендилер: Аврамнынъ пишесининъ аты Сарай, а Нахордынъ пишесининъ аты – Милка эди. Милка, Искадынъ атасы Хараннынъ кызы эди. 30 Сарай каратон эди эм онынъ баласы йок эди.
31 Терах, улы Аврамды, улы Хараннан тувган немереси Лутты эм келини Сарайды, Аврамнынъ пишесин, алып, Халдеядынъ Ур шахарын калдырып, Кенан ерине йол алды. Олар, Харран шахарына етип, сонда орынластылар. 32 Терах 205 йыл яшап, Харранда оьлди.
12Раббий Аврамды (Ибрагим пайхамбарды) шакырады
1 Раббий Аврамга: «Тувган элинъди, кардаш-кавымынъды, ата юртынъды калдыр, Мен коьрсетеек ерге бар. 2 Мен сеннен уллы миллет яратаякпан, сага разылыгымды берип атынъды мактатаякпан; сен аркалы баскалар да разылыгымды табаяклар.
3 Ким сага разылыгын берсе, сога Мен де разылыгымды береекпен. Ким сени наьлетлесе, соны Мен де наьлетлеекпен. Ер юзиндеги баьри халклар сен аркалы разылыгымды табаяклар».
4 Аврам, Раббий айткандай, йолга шыкты; Лут да Аврам ман бирге барды. Аврам Харраннан шыкканда, етпис бес ясында эди. 5 Ол оьзи мен бирге пишеси Сарайды, йиени Лутты, Харранда йыйган мал-муьлклерин эм тапкан ыргатларын алып, Кенан ерине барган йолга шыкты. Сонъында Кенанга еттилер.
6 Аврам, сол ерди айланып, Шехем шахарында оьскен Море+ 12:6* «Море»динъ маьнеси* устаз . деп аталган эмен терегине келди. Сол заманларда бу ерде кенаншылар яшайтаган эдилер. 7 Раббий Аврамга коьринип: «Сосы ерлерди Мен сенинъ тувдыкларынъа береекпен», – деди. Аврам коьринген Раббийге курман этетаган ер курды. 8 Оннан Аврам Бетел шахарынынъ куьнбатарында орынласкан тавларга йол алды, сонда шатырларын курды; Бетел – куьнбатарда, а Гай шахары – куьнтуварда эди. Сол ерде Аврам Раббийге курман этетаган ер курды эм, Раббийдинъ атын айтып, дува этти. 9 Сонъ конып, кубылага, Негев ерине йол алды.
Аврам (Ибрагим пайхамбар) Мысырда
10 Кыралда ашлык басланды. Соны уьшин Аврам Мысырга кетип онда бираз турды, неге десе Негевди ашлык кыскан эди. Аврам пишеси Сарайга: «Сенинъ калай ярасык болганынъды мен билемен. 12 Мысыршылар сени коьрселер, меним пишем болганынъды анълаяклар. Сонъ мени оьлтирееклер, а сени сав кояяклар. 13 Сен оларга, Аврамнынъ карындасыман, деп айт. Сол заман сенинъ хаьтеринъе мага ийгилик этерлер, мени сав коярлар», – деди.
14 Аврам Мысырга еткенде, мысыршылар Сарайдынъ бек ярасык хатын болганын коьрдилер. 15 Фараоннынъ янындагылар да оны коьрдилер, фараонга онынъ ярасыклыгын мактадылар. Сонъ оны фараоннынъ сарайына алдылар. 16 Онынъ хаьтерине фараон Аврамга ийгилик этти. Аврамнынъ койлары, эшкилери, сыйырлары, эшеклери, ыргатлары, таьвкелери эм туьелери болдылар.
17 Тек Раббий, фараонды эм онынъ аьелин, Аврамнынъ пишесин Сарайды алганы уьшин, авыр баьлелерге йолыктырды. 18 Фараон Аврамды шакырып: «Сен мага не зат эттинъ? Не уьшин Сарайдынъ сенинъ пишенъ болганын айтпадынъ? 19 Не уьшин оны карындасым деп айттынъ? Мен соны уьшин оны пише этип алдым! Ал пишенъди эм кет!» – деди. 20 Фараон Аврам уьшин аьдемлерине эмир берди. Соьйтип пишеси мен эм баьри мал-муьлки мен кыралдан шыгардылар.
13Аврам ман Лут айырылады
1 Аврам пишеси эм баьри мал-муьлки мен Мысырдан артына Негевге кетти; оны ман бирге Лут та кетти. 2 Энди Аврам бай эди: эм мал ман, эм куьмис пен, эм алтын ман.
3 Негевден баслап, ол коьшип-конып, Бетелге – сол Бетел мен Гай шахарларынынъ арасында бир заманларда шатырын курган ерге кайтты. 4 Сол ер онынъ, курманлык этетаган орын ярастырып, Раббийдинъ атын айтып, дува эткен ери эди.
5 Аврам мен бирге коьшип-конып юрген Луттынъ да койлары, эшкилери, сыйырлары, шатырлары бар эди. 6 Олардынъ малы коьп болганнан себеп, экевине ер де етпей, бирге яшамага тар болып баслайды. 7 Аврам ман Луттынъ шобанларынынъ арасында эрис-суьрис басланады. Бу заманларда сол ерде тагы да кенаншылар эм перизшилер яшаганлар.
8 Аврам Лутка: «Сен эм мен ювык еткенлер боламыз, соннан себеп экевимиз арамызда, соьйтип те шобанларымыз арасында эрис-суьрис болмасын. 9 Савлай ер сенинъ алдынъда. Кел айырылаяк. Сен солга барсанъ, мен онъга. Сен онъга бурылсанъ, мен солга».
10 Лут, буьтин Йордан тогайлыгы Соар шахарга дейим, Раббийдинъ бавындай эм Мысырдынъ ериндей, сувгарылатаганын коьрди. Аьр ерде коьп сув бар эди. Раббий Содом ман Гоморра шахарларды йок эткеннен алдын, сол тогайлык булай эди. 11 Лут Йордан тогайлыгын сайлады эм куьнтуварга карап йоьнеди. Соьйтип олардынъ йоллары айырылды.
12 Аврам Кенан еринде орынласты, Лут – тогай шахарларынынъ янында. Содомнан узак болмай шатырын курды. 13 Содомнынъ яшавшылары бек яман аьдемлер эди эм Раббийге карсы коьп куьналы ислер эте эдилер.
14 Лут эм Аврам айырылган заманда Раббий Аврамга: «Эс бер! Булайдан керуьвге эм кубылага, куьнтуварга эм куьнбатарга кара. 15 Сен коьретаган буьтин ерди Мен сага эм сенинъ тувдыкларынъа оьмирликке береекпен. 16 Сенинъ ырувынъды Мен кумдай коьп этеекпен: калай кумдынъ увакларын бир аьдем де санап болмаяк, сенинъ тувдыкларынъды да санап болмаяк. 17 Бар энди, Мен сага береятырган ерди, басыннан сонъына дейим карап шык», – деди.
18 Аврам шатырын йыйып, бир ерден бир ерге коьшип, Хеврон шахардагы Мамре эменлигине етти. Сол ерде Раббийге курманлык этпеге орын аьзирледи.
14Аврам Лутты кутарады
1 Шинар патшасы Амрафелдинъ, Элласар патшасы Ариоктынъ, Элам патшасы Кедорлаомердинъ эм Гойим патшасы Тидалдынъ заманында кавга баратаган эди. 2 Олар Содом патшасы Берага, Гоморра патшасы Биршага, Адма патшасы Шинавга, Севойим патшасы Шемеверге, эм соьле Соар деген Бела патшасына кавга ман шыктылар. 3 Бу бес патша бирлесип, соьле Оьли денъиз болган Сиддим тогайлыгында аьскерлерин йыйган эдилер. 4 Олар он эки йыл Кедорлаомердинъ баскынлыгында эдилер, а он уьшинши йылында ога карсы коьтерилдилер. 5 Он доьртинши йылда Кедорлаомер оны ман бир болган патшалар ман бирге келди. Олар Аштерот-Карнайимде рефашыларды, Хамда зузшыларды, Шаве-Кирятайимде Эмдинъ яшавшыларын 6 эм шоьлдинъ шетинде орынласкан Эль-Паранга дейимге созылган тавлы Сеир кыралында хоршыларды енъдилер. 7 Оннан олар соьле Кадеш деген Эн-Мишпатка кайтадылар эм Хасасон-Тамарда яшайтаган амалекшилер эм аморшылардынъ ерлерин тонайдылар.
8 Содом, Гоморра, Адма, Севойим эм Бела – соьлеги аты Соар – патшалары йолга шыктылар. Бу бес патша Сиддим тогайлыгында доьрт патшага – Элам патшасы Кедорлаомер, Гойим патшасы Тидал, Шинар патшасы Амрафел эм Элласар патшасы Ариокка карсы согыска тизилдилер. 10 А Сиддим тогайлыгында сагызга толы сансыз коьп шонъкырлар бар эди. Содом эм Гоморра патшалары кашканда, бир неше аьскершилери сол шонъкырларда батып калдылар. Сав калганлар тавларга каштылар. 11 [Енъуьвшилер] Содом ман Гоморрадынъ буьтин мал-муьлклерин эм азык-туьликлерин алып кеттилер. 12 Олар Содомда яшаган Аврамнынъ йиени Лутты да, онынъ мал-муьлкин де алып кеттилер.
13 Сав калганлардынъ бири еврей+ 14:13* Еврейлер: Эвердинъ тувдыклары (10:21-ге каранъыз).* Аврамга келип, болган затларды билдирди. Аврам сол заманда аморшы Мамрединъ эменлигининъ янында яшай эди. Мамре мен кардашлары Эшкол эм Анердинъ Аврам ман бир бирине ярдамласпага деген соьзи беркитилген эди. 14 Аврам йиени есирге туьскенин эситкенде, уьйинде тувып оьскен уьш юз он сегиз аьдемди йыйып, Дан шахарга дейим явдынъ артыннан кувып йоьнеди. 15 Сол ерде Аврам аьдемлерин боьлип, кеше явга шапканлык этип, оны кырады, Дамасктынъ керуьвинде орынласкан Хова шахарга дейим кувып барады. 16 Ол явдынъ тонаган буьтин затларын, Лутты, онынъ мал-муьлкин, эм хатынларды эм есирлерди явдан кутарады.
Мелкиседек Аврамга разылыгын билдиреди
17 Аврам, Кедорлаомерди эм ога ярдамласкан патшаларды енъип, кайтаяткан заманда, онынъ алдына Шаве тогайлыгында – соьле Патша тогайлыгы – Содомнынъ патшасы шыкты.
18 Салим патшасы Мелкиседек олардынъ алдына оьтпек эм шагыр шыгарды. Ол, Аллаху-Тааладынъ дин куллыкшысы болып, 19 Аврамга: «Аврам, ерди-коькти яраткан Аллаху-Таала сеннен разы болсын! 20 Явларынъды колынъа берген Аллаху-Таалага шуькир болсын!» – деп разылыгын билдирди. Сонда Аврам алган затларынынъ оннан бир кесегин Мелкиседекке берди.
21 Содомнынъ патшасы Аврамга: «Меним аьдемлеримди кайтар, а мал-муьлк сага калсын», – деди. 22 Аврам: «Мен колларымды коьтерип, Раббийге, ерди-коькти яраткан Аллаху-Таалага ант этемен, 23 сенинъ мал-муьлкинънен эш бир зат – йиптинъ, аяк кийимнинъ бавынынъ оьзин – алмаякпан. Сонъында: „Аврамды мен бай эттим“, – деп айталмассынъ. 24 Мага, аьдемлериме азык-туьлик болмаса, баска эш бир зат керек тувыл. Мен мен бирге согыска барган Анер, Эшкол эм Мамре де оьзлерининъ пайларын алсынлар».
15Алла Аврам ман келисуьвин беркитеди
1 Сосы болган ислерден бираз заман кеткен сонъ Аврамга бир коьринис болды. Раббий ога: «Коркпа, Аврам. Мен – сени коршалавшы. Сенинъ алаяк савганъ бек уллы» деп айтты.
2 Аврам: «Ием меним, Раббий! Сенинъ савгаларынъ мага неден керек, эгер дейим балаларым йок болса? Меним уьйим дамаскшы Элиезерге калаяк. 3 Сен мага бала бермединъ, баьри зат та меним уьйимде тувган кулыма калаяк», – деди.
4 Раббий янъыдан Аврамга «Йок, ол сенинъ асабанъ болмаяк: оьз улынъ асабанъ болаяк», – деп айтты. 5 Раббий Аврамды шатырдан шыгарды эм ога: «Коькке кара, юлдызларды сана: санап боларсынъма? Сондай сенинъ ырувынъ болаяк!» – деди.
6 Аврам Раббийге ыйнанды – Раббий онынъ туврашылыгын сонда коьрди.
7 Раббий Аврамга: «Сени Халдейлердинъ Ур шахарыннан шыгарган Раббиймен; сосы ерди сага байырлыкка береекпен», – деди.
8 «Раббий, Ием меним! – деди Аврам. – Сосы ер меники болаягын кайдан билеекпен?»
9 Раббий: «Аькел мунда уьшйыллык сыйырды, уьшйыллык эшкиди, уьшйыллык кошкарды, анаш коьгершинди эм коьгершин баласын», – деди.
10 Аврам оларды аькелди эм экиге боьлип шапалады, аьр бирининъ яртисин карсы салды. Кусларды боьлмеди. 11 Карагуслар ушып келип, илеслерге кондылар. Аврам оларды кувды.
12 Куьн батып баслады. Аврам эси авгандай болды, каранъалык туьскенлей, куьшли коркув оны бийледи. 13 Раббий Аврамга: «Бил, сенинъ тувдыкларынъ ят кыралда ят аьдемлердей яшаяклар, доьрт юз йыл ыргат болып эзиет шегееклер. 14 Ама Мен оларды эзиетлеген халкты язалаякпан. Сол заманда сенинъ тувдыкларынъ коьп мал-муьлк пен оннан кетееклер. 15 А сен, терен картлыкка етип, тынышлыкта оьлип, ата-бабаларынъа кетип, коьринъди табаяксынъ. 16 Сенинъ тувдыкларынънынъ тек доьртинши несили мунда кайтып келееклер, неге десе аморшыларды, куьналары оьзининъ оьлшемине етпегенше, муннан кыстамаякпан», – деди.
17 Куьн батты, каранъалык туьсти. Сол заманда эки боьлинип шапаланган айванлардынъ арасыннан туьтини шыккан мангал эм янган от шырак коьриндилер эм шыктылар. 18 Сол куьн Раббий Аврам мен келисуьв беркитти: «Сенинъ тувдыкларынъа Мысырдынъ агымыннан уллы йылга Ефратка дейим – 19 Кен, Кениз, Кадмон, 20 Хет, Периз, Рефа, 21 Амор, Кенан, Гиргаш эм Евус халкларынынъ баьри ерлерин беремен», – деди.
16Хаджар ман Исмаил
1 Аврамнынъ пишеси Сарай каратон эди. Сарайдынъ Хаджар атлы мысырлы таьвкеси бар эди. 2 Сарай Аврамга: «Раббий мага бала бермейди. Тилеймен, меним таьвкем мен яша – билким ол мага ул бала табар», – деди. Аврам Сарайга тынълады. 3 Сарай таьвкесин, мысырлы Хаджарды, эри Аврамга хатын этип берди. Сол заман Аврамнынъ Кенан ерине келип яшап баслаганына он йыл болган эди. 4 Аврам Хаджар ман яшап баслады, Хаджар авыраяклы болды. Авыраяклы болганын анълаганда, Хаджар ханбийкеси Сарайга йогардан карап баслады.
5 Сарай Аврамга: «Меним корланганыма сен шуьшлисинъ. Мен таьвкемди сага пише этип бердим, ол да авыраяклы болганын анълап, мага йогардан карайды. Раббий экевимизге тоьрелик этсин!» – деди.
6 «Сенинъ таьвкенъ – сенинъ иелигинъде; калай суьйсенъ солай эт», – деди Аврам. Сарай Хаджарга солай каты турды – ол да даяналмай кашып кетти.
7 Шоьлде, Шур шахарга аькеткен йолдагы шокырак янында, Раббийдинъ маьлеги Хаджарды тапты 8 эм сорады: «Хаджар, Сарайдынъ таьвкеси, кайдан келип кайда барасынъ?»
Ол да: «Мен Сарайдан, ханбийкемнен кашаман», – деп яваплады.
9 Раббийдинъ маьлеги: «Кайт ханбийкенъе эм ога бойсын. 10 Мен сенинъ тувдыкларынъды сол каьдер коьп санлы, санап болмастай, этеекпен», – деди.
11 Сонъ Раббийдинъ маьлеги булай айтты: «Сен авыраяклысынъ. Ул табаяксынъ. Оны Исмаил+ 16:11* «Исмаил»динъ маьнеси* Алла эситеди . деп ата, неге десе сенинъ кайгынъды Раббий эситкен. 12 Сенинъ улынъ кийик эшектей [шоьлде коьшип айланаяк]. Ол баьрине, баьри де ога карсы тураяк. Кардашлары ман татым яшамаяк».
13 Хаджар «Мен уьшини мен де мени коьретаган Аллады коьрдим ме?» деп, оны ман соьйлеген Раббийге «Эл-Рои+ 16:13* «Эл-Рои»динъ маьнеси* Мени коьретаган Алла .» деген атты берди. 14 Соны уьшин куйы Беэр-Лахай-Рои+ 16:14* «Беэр-Лахай-Рои»динъ маьнеси* Аллады коьрип сав калганнынъ куйысы . деп аталады. Ол Кадеш пен Бередтинъ арасында орынласкан.
15 Хаджар Аврамга ул табады. Аврам улына Исмаил деген атты береди. 16 Хаджар Исмаилды тапкан заманда Аврам 86 ясында эди.
17Келисуьвдинъ белгиси – суьннет
1 Аврам 99 ясында болганда, Раббий ога коьринди эм: «Мен Куьдиретли Алла. Меним йолымда юр эм куьнасыз бол. 2 Мен сени мен келисуьв беркитип, тувдыкларынъды бек коьп этеекпен», – деди.
3 Аврам тизлериннен шоьнъкти эм Алла айтты: 4 «Бу Мен сени мен беркиткен келисуьв: сен коьплеген халклардынъ ата-бабасы болаяксынъ. 5 Муннан арбатын сенинъ атынъ Аврам тувыл, а Ибрагим+ 17:5* «Аврам»нынъ маьнеси* Уллы ата , «Ибрагим»нинъ маьнеси Коьплердинъ атасы . болаяк, неге десе Мен сени коьплеген халклардынъ ата-бабасы этеекпен. 6 Сенинъ тувдыкларынъды коьп санлы этеекпен: ырувынънан халклар туваяк, бир нешеси де патша болаяк! 7 Мен сени мен эм сенинъ тувдыкларынъ ман келисуьв беркитеекпен. Бу – оьмирлерге ырувдан ырувга коьшип бараяк келисуьв болаяк. Мен сенинъ Алланъ эм тувдыкларынънынъ Алласы болаякпан. 8 Сага эм сенинъ тувдыкларынъа сосы сен соьле ят аьдемдей болып яшаган ерди береекпен. Буьтин Кенан ерди Мен сенинъ тувдыкларынъа оьмирлерге береекпен эм олардынъ Алласы болаякпан».
9 Алла Ибрагимге: «Тек сен де Мени мен беркиткен келисуьвди бузбаска керексинъ, сеннен сонъ сенинъ тувдыкларынъ да солай, ырувдан ырувга. 10 Меним сени мен эм сенинъ тувдыкларынъ ман беркиткен келисуьвимнинъ шарты бу: сизинъ баьри эр кисилеринъиз суьннетли болмага кереклер. 11 Мени мен келисуьвинъиз болганын суьннет пен белгиленъиз.
12 Аьр бир тувган эркек бала сегизинши куьн бабага олтыртылмага керек – соьйтип ырувдан ырувга. Сенинъ уьйинъде тувган да эм сенинъ урлыгыннан болмаган, баска ырувдан сатылып алынган да 13 бабага олтыртылмага кереклер – ол да, баскасы да: уьйде тувган да, эм сатылып алынган да. Соьйтип Мени мен келисуьв оьмирлерге сизинъ тенинъизде этилген зат пан белгиленеек. 14 Суьннетленмеген, бабага олтыртылмаган эр киси, Мени мен беркитилген келисуьвди бузганы уьшин, халкыннан кувылаяк».
15 Тагы да Алла Ибрагимге: «Энди сенинъ пишенъе Сарай деп айтпа, аты Сара+ 17:15* «Сарай»дынъ да «Сара»дынъ да маьнеси* патша кызы . болсын. 16 Мен Сарага разылыгымды билдирермен эм оннан сага ул берермен. Ол коьплеген халклардынъ анасы болар. Сол халклардынъ патшалары да онынъ ырувыннан шыгар», – дегенди айтты.
17 Ибрагим тизиннен шоьнъкти, ишиннен куьлемсиреп, ойланды: «Юз ясына келген мендей картларда бала тувама экен? Токсан ясында Сара бала калай тапсын?» 18 Эм Аллага: «Сага бир де болмаса Исмаилдынъ яшавы канагатландырсын», – деди.
19 Алла: «Болмас! Сара, сенинъ пишенъ, сага ул табаяк, сен ога Исхак+ 17:19* «Исхак»тынъ маьнеси* куьледи . деген атты береексинъ. Оны ман эм онынъ тувдыклары ман Мен оьмирлерге келисуьв беркитеекпен.
20 Мен сенинъ Исмаил акында тилегинъди де алдым: Мен ога разылыгымды билдиреекпен, онынъ тукымын оьрисли этеекпен эм ога коьп тувдыклар береекпен. Ол он эки басшыдынъ атасы болаяк, Мен де оннан уллы халк яратаякпан. 21 Тек келисуьвимди Мен, сага Сара бир йылдан сонъ табаяк Исхак пан, сол ок заман, беркитеекпен», – деди. 22 Соьйтип Алла айтып, Ибрагимнинъ касыннан кетти.
23 Сол куьн Ибрагим улын Исмаилди, тувганнан бери онынъ уьйине байыр эр кисилерди, акшага сатып алынган кулларды – баьри уьйдеги эркеклерди суьннетледи. Ол Алла не буйырган болса, соны толтырды. 24 Ибрагим суьннетленгенде 99 ясында, 25 улы Исмаил де 13 ясында эди. 26 Бир куьн Ибрагим де, онынъ улы Исмаил де, 27 Ибрагимнинъ уьйиннен баьри эркеклер де – эм онынъ уьйине тувганнан бери байыр болганлар да, эм баска ырувлардан сатып алынган куллар да суьннетлендилер.
18Алла Ибрагим мен Сарага ул береди
1 Уьйле иссилигинде, Мамре эменлигининъ касында, Ибрагим шатырынынъ эсигинде олтырып турганда, ога Раббий коьринди. 2 Ибрагим, коьзлерин коьтергенде, алдында уьш аьдем+ 18:2* Уьш аьдем: аьдем кебинде келген Алла ман эки маьлек. Ама Ибрагим пайхамбар бас деп бу затты билмейтаган эди.* турганын коьрди. Ол, оларды коьргенлей, алдыларына шыкты эм, ерге дейим сежде кылып, айтты: 3 «Иелерим меним, меннен разы болсанъыз, кулынъыздынъ касыннан кетпенъиз. 4 Сизге аякларынъызды ювмага сув аькелсинлер. Сиз терек астында тыншаярсынъыз. 5 Мен кулынъызбан. Мага конак болып келгенинъизге коьре, сизге бираз азык берейим, йол шыгаяктан алдын карувланарсынъыз».
«Аьруьв, сен айткандай эт», – дедилер.
6 Ибрагим шатырга зырылдап кирди эм Сарага: «Тез болып энъ ийги уннынъ уьш оьлшемин+ 18:6* Оьлшем – ювыт тилинде «сеа» (1 сеа = 13 кг).* алып, ийле эм оьтпек писир!» – деди. 7 Оннан сонъ суьруьвге карап шапты, аьруьв семиз, бесленген бузавды айырып, кулга, тез болып аьзирлесин деп, берди. 8 Ибрагим оьзи аьзирлеткен бузав этин каймак эм суьт пен бирге конаклардынъ алдына салды, касларында, терек астында, олар ас ишкенге дейим, олтырмаганлай саклап турды.
9 «Сенинъ пишенъ Сара кайда ды?» – деп олар Ибрагимнен сорадылар.
Ол: «Булайда, шатырда», – деп явап берди.
10 Раббий: «Мен сага бир йылдан кайтып келеекпен, Сарада ол заман ул болаяк», – деди.
А Сара Онынъ артында, шатырга кирген ерде, тынълай эди. 11 Экеви де, Ибрагим де, Сара да кавдыраган картлар эди, хатынларда аьдетте болатаган зат Сарада токтаган эди. 12 Ишиннен Сара куьлди эм ойланды: «Бу куванышты мен калай коьрермен? Шешекейленген заманым кеткен, бийим де карт болган...»
13 Тек Раббий Ибрагимге: «Сара неге куьлейди: „Мендей куртка бала табарма?“– деп.
14 Раббийдинъ колыннан келмеген бир зат барма? Мен сол белгиленген заманга, сага бир йылдан кайтып келеекпен, сол заманда Сарада ул болаяк».
15 «Мен куьлмедим», – деп, Сара коркканнан алдады.
«Йок, – деди Раббий ога, – сен куьлдинъ!»
Ибрагим пайхамбар Содом уьшин дува этеди
16 Конаклар, йолларын бардыраяк болып, турдылар эм ойга, тогайга, Содом бетке карадылар. Ибрагим оларды озгармага шыкты. 17 Раббий Оьзине айтты: «Ибрагимнен Оьзимнинъ не этеегимди ясырмаякпан. 18 Неге десе Ибрагимнен уллы эм куьшли халк яратылаяк эм ер юзиндеги баьри халклар ол аркалы разылыгымды табаяклар. 19 Мен Ибрагимди, ол балалаларына эм баьри тувдыкларына Раббий йолы ман тувра барсынлар, акыйкатлыкта эм аьдилликте ислерин юргистсинлер деп насихатлар уьшин, сайлап алдым. Сонда Мен, Раббий, баьри ога ваьде эткенлеримди толтыраякпан». 20 Сонъ Раббий айтты: «Содом ман Гоморра уллы яманлыклар ман шуьшленедилер, авыр олардынъ куьналары. 21 Ойга туьсейим эм карайым, баьриси де шуьшли ме экен, билким, баьри де болмас? Карап билейим».
22 Аьдемлердинъ экиси бурылдылар эм Содомга карап йоьнедилер, ама Раббий Ибрагимнинъ алдында калды. 23 Ибрагим Ога ювыклап: «Кыянатшылар ман бирге Сен туврашылларды да йок этеексинъме? 24 Билким сол шахарда 50 туврашыл табылса да – Сен шахарды йок этеексинъ, сол 50 туврашыл кисилерди де аямассынъма? 25 Бу эш болмаяк зат! Сен сол затты этпессинъ! Сен туврашылларды кыянатшылар ман бирге оьлтирмеексинъ. Туврашыл ман кыянатшыга бирдей оьким шыгарылама? Уьйтип эш болмаяк! Савлай ер юзининъ оькимшиси солай аьдилсиз оьким шыгармас!»
26 Раббий явап берди: «Эгер Мен Содомда 50 туврашыл киси тапсам, солар уьшин шахарды аярман».
27 Сонда Ибрагим соьзин бардырды: «Мен топырак эм шанъ, кене де Иеме айтпага йигерленемен: 28 эгер дейим 50-ге 5 туврашыл етпесе, Сен 5 етпеген киси уьшин савлай шахарды йок этерсинъме?»
Раббий явапка: «Йок этпеспен оны, эгер дейим 45 туврашылды тапсам», – деди.
29 Ибрагим бардырды: «Бирден бир тек 40 туврашыл табылса ша?»
Эм Раббий яваплады: «40 туврашыл табылса да, сол затты этпеекпен».
30 Ибрагим айтты: «Меним Ием ашувланмасын айтканыма. А тек 30 туврашыл табылса ша?»
Раббий яваплады: «Шахарды аярман, 30 туврашыл тапсам да».
31 Ибрагим айтты: «Иемнен сорамага йигерленейим: эгер дейим 20 туврашыл болса ша?»
Раббий яваплады: «Аярман 20 туврашыл уьшин».
32 Ибрагим айтты: «Ием мага ашувланмасын – меним сонъ соравым: тек 10 туврашыл болса ша?»
Раббий яваплады: «10 туврашыл аьдем уьшин аярман».
33 Соны айтып, Раббий кетти, а Ибрагим уьйине кайтып келди.
19Содом ман Гоморра йок этиледи
1 Эки маьлек аксам туьскенде Содомга етти. Лут шахар капысынынъ касында олтыра эди. Йолавшыларды коьрип, йолыгар уьшин коьтерилди эм, ерге дейим сежде кылып: 2 «Бийлерим, келинъиз мага, кулынъыздынъ уьйине. Менде конарсыз, аякларынъызды юварсынъыз, эртен турып йолынъызды бардырарсыз», – деди.
«Йок, – деп олар явап бередилер. – Оннан эсе биз орамбаста конармыз».
3 Ама Лут келмеселер унамады эм олар разы болдылар. Ол оларды уьйине аькелди, кешки ас аьзирледи, калакайлар писирди эм конакларын тамакландырды.
4 Уйкламага ятпага уьлгирмедилер, шахардынъ яшавшылары – баьри эр кисилер, уьйкени де, кишкейи де Луттынъ уьйин тоьгерек алып курсадылар. 5 «Кайдады сага конмага келгенлер? – деп бакырыстылар. – Шыгар оларды, биз оларды корлаякпыз!»
6 Лут босамакка шыкты, оьзининъ артыннан эсикти япты 7 эм айтты: «Кардашлар, бу яманлыкты этпеге ярамайды, этпенъиз! 8 Меним эр сынамаган эки кызым бар. Оларды сизге берейим, не суьйсенъиз, соны этинъиз, тек меним уьйиме келгенлерге тийменъиз!»
9 Тек олар: «Кет булайдан! Сен ят киси болып келген, а бизге басшылык этеек боласынъма? Соьле биз сага оларга этеегимизден бетер яманлык этермиз!» – деп явапладылар. Олар, эсикти куьш пен бузып ашамыз деп, Лутты ийтеп басладылар. 10 Ама эки маьлек колларын узатып, Лутты уьйдинъ ишине киргисттилер де, эсикти киртледилер. 11 Босамактынъ янында топарласкан аьдемлерди – уьйкенлерди де, кишкейлерди де маьлеклер сокыр эттилер. Аьдемлер энди кайтип куьресселер де, уьйдинъ эсигин таппадылар.
12 Маьлеклер Лутка: «Шахарда сенинъ энди де киминъ бар? Киевлеринъ, улларынъ, кызларынъ, тагы да ким бар болса – баьрин де булайдан шыгар! 13 Биз сосы шахарды йок этеекпиз. Онынъ яшавшылары Раббийдинъ алдында авыр кыянатшылык пан шуьшленеди, Раббий бизди шахарды йок этпеге йиберген».
14 Лут барып кызларынынъ ашыкярларына: «Тез болып сосы шахардан кетинъиз! Раббий оны соьле ок йок этеек!» Ама олар Лут завыкландыраяк болып айтады деп ойландылар.
15 Танъ ярык берип баслайды. Маьлеклер Лутты асыктырдылар: «Тез болып кызларынъды эм пишенъди шахардан шыгар! Ол болмаса куьналы шахар ман сен де оьлерсинъ!» 16 А Лут асыкпады. Сол заманда маьлеклер Лутты, пишесин эм эки кызын колларыннан алып шахардан шыгардылар, неге десе Раббий Лутты аяй эди. 17 Оларды шахардан шыгарганда маьлеклерден бири Лутка: «Кутар оьзинъди! Артка карама! Эм тогайда да коьп калма – тавга каш, ол болмаса оьлерсинъ!» – деди.
18 «Йок, Ием! – деди Лут. – 19 Сен сондай бир танъсынъ мага, кулынъа! Уллы сенинъ рагимлигинъ мага: сен меним яшавымды кутардынъ! Тек мен тавларга кашалмаякпан – каза мени етеек, мен оьлеекпен. 20 Эне бир кишкей бир шахар, сонда етпеге болаяк. Сонда мен шабайым – ол кишкей тувылма? – сонда мен сав каларман!»
21 «Аьруьв, – деди маьлек, – сен уьшин оны да этермен: мен сол сен айтатаган кишкей шахарды аярман. 22 Сонда тез болып каш! Сен онда етпей, мен бир зат та эталмайман». Соны уьшин сосы шахар Соар+ 19:22* Соардынъ маьнеси «кишкей».* деп аталады.
23 Ер уьстинде куьн тувды. Лут Соарга келди. 24 Раббий Содом ман Гоморрага янган коькиртти коьктен Раббийден явдырды 25 эм эки шахарды, баьри тогайды, онда яшавшыларды, ерде не оьскен болса, соны йок этти. 26 Луттынъ ызы ман келетаган пишеси артка караганлай, туз сынтасына айланды.
27 Эртенъликте Ибрагим туьнегуьн Раббийдинъ алдында турган ерге келди. 28 Содом ман Гоморрага эм тогайдынъ аьр янына карады. Ер, шоьлмек куьйдиретаган пештей болып, туьтинге капланганын коьрди.
29 Тогайдынъ шахарларын йок этеекте Алла Ибрагимди эсине туьсирди. Алла, Лут яшаган шахарларды йок этеекте, Лутты оьлимнен куткарды.
Лут пан кызлары
30 Лут Соарда калмага коркты. Соны уьшин оннан шыгып, эки кызы ман тавларга кетти. Олар бир дорбында орынластылар. 31 Уьйкен кызы кишкейине: «Атамыз картаяды. Ер юзинде энди бизи мен, аьдеттегиндей болып, яшамага бир эр киси де калмаган. Атамызга шагыр иширейик те, оны ман уйклайык. Оьз атамыздан болса да, балаларымыз болар», – деди. 33 Кеше олар аталарына шагыр бердилер. Уьйкен кызы барып, оны ман уйклады. Ол не болганын да анъламады, кызынынъ калай оны ман ятканын да, калай кеткенин де билмеди.
34 Эртеси куьн сол кыз синълисине: «Озган кеше мен атам ман уйкладым. Биз ога тагы да шагыр иширермиз эм сен бу кеше барып, оны ман ятарсынъ. Оьз атамыздан болса да, балаларымыз болар», – деди. 35 Тагы да олар аталарына шагыр иширдилер. Кишкей кызы келип, оны ман ятты. Ол не болганын анъламады – кызынынъ калай оны ман ятканын да, калай кеткенин де билмеди.
36 Соьйтип Луттынъ эки кызы да аталарыннан авыраяклы болдылар. 37 Уьйкени ул тапты эм Моав+ 19:37* «Моав»дынъ маьнеси* Атадан . деп атады. Ол – соьлеги моавлылардынъ ата-бабалары. 38 Кишкей кызы да ул тапты эм Бен-Амми+ 19:38* «Бен-Амми»нинъ маьнеси* Халкымнынъ улы. деп атады. Ол – соьлеги аммонлылардынъ ата-бабалары.
20Ибрагим пайхамбар Авимелекти алдайды
1 Ибрагим Мамреден кубылага, Негев ерине коьшип, Кадеш пен Шур шахарлары арасында яшап баслады, оннан сонъ Герар шахарында орынласты. 2 Сарады карындасым деп, айтатаган эди, соны уьшин Герардынъ патшасы Авимелек аьдем йиберип, Сарады оьзине алды. 3 Ама кеше, туьсинде, Авимелекке Алла келип айтады: «Сен сосы пишеди алганынъ уьшин оьлеексинъ. Онынъ байы бар».
4 А Авимелек ога аьли де тийген йок эди. «Ием меним! – деп, ол ялбарды. – Шуьшсиз халкты Сен йок этерсинъме? Сол киси оьзи айтты мага, карындасым болады деп!
5 Хатын да оьзи солай айтты! Меним бетим таза, колларым куьнасыз!»
6 «Тувра, – деп Алла яваплады ога туьсинде, – билемен – сенинъ бетинъ таза. Соны уьшин сага, пишеди байырлап, Мага карсы куьна этпеге амал бермедим. 7 Тек энди оны байына кайтар. Байы онынъ пайхамбар. Ол сени уьшин дува этер, сен де сав каларсынъ. Бил: эгер дейим сен хатынды байына кайтармасанъ, оьзинъ де, сенинъ ырувынъ да оьлеексиз!»
8 Эртенъликте Авимелек, оьзининъ куллыкшыларын шакырып, баьри бу соьзлерди айтты. Олар баьриси де бек корктылар. 9 Авимелек Ибрагимди шакырып ога: «Сен бизи мен не затлар этесинъ? Коркынышлы куьнага мени эм меним патшалыгымды киргисткендей, мен сенинъ хаьтеринъди не зат пан калдырдым? Мага ярамаган ис эткенсинъ», – деди 10 эм сорады: «Не уьшин сен сол затты эттинъ?»
11 Ибрагим явап берди: «Мен, бу ерлерде Алладан коркпайдылар, мени пишем уьшин оьлтирерлер деп, ойландым. 12 Оннан сонъ ол уьшини мен де меним карындасым – атамнынъ кызы, тек баска анадан. Ол пишем болды, 13 тек Алла мага ата юртымды койып, элгезерликке шыкпага буйырганда, мен пишеме, кайда келсек те мени кардашым деп, айтарсынъ деп тиледим».
14 Авимелек Ибрагимге койлар, сыйырлар, ыргатлар, таьвкелер савга этти, Сарады да байына кайтарды 15 эм айтты: «Меним баьри ерим сенинъ алдынъда: каерде суьйсенъ, сол ерде яша». 16 А Сарага: «Мен сенинъ кардашынъа мынъ кесек куьмис+ 20:16* Мынъ кесек куьмис = 11,5 кг.* беремен. Бу сенинъ ювыкларынънынъ алдында, оьпкенъди эм намысынъды аклаяк».
17 Ибрагим Аллага дува этти, Алла Авимелекти, онынъ пишесин эм таьвкелерин савартты. Пишелер тагы да бала табып басладылар. 18 Оннан алдын Алла, Ибрагимнинъ пишеси Сара уьшин, Авимелектинъ уьйинде баьри пишелерди каратон эткен эди.
21Исхак пайхамбар тувады
1 Раббий, соьз бергениндей, Сарага яхшылык этти. Раббий Оьзининъ ваьдесин толтырды. 2 Сара авыраяклы болды эм Алла белгилеген заманда, картайган Ибрагимге ул тапты. 3 Ибрагим Сара тапкан улына Исхак+ 21:3* «Исхак»тынъ маьнеси* куьледи . деген атты берди, 4 а сегизинши куьн, Алла буйыргандай этип, оны суьннетледи. 5 Исхак тувганда, Ибрагимге 100 йыл толган эди.
6 Сара: «Куьлкили зат этти мени мен Алла: ким меним акымда эситсе – сол куьлеек», – деди. 7 Эм косты: «Ким айтар эди Ибрагимге, Сара баласын эмшеги мен эмизлендиреек деп? Ама мине, оьзим картайганда, мен ога ул таптым!»
Хаджар ман Исмаил куваланды
8 Бала оьсти. Оны эмшектен айырган куьн, Ибрагим уьйкен той этти. 9 Ибрагимнинъ Хаджардан улы Исмаил Исхакты маскаралаганын коьрип, 10 Сара Ибрагимге: «Сосы таьвкеди улы ман бирге кув! Онынъ улы меним улым Исхак пан барабар асабанъ болмаяк!» – деди.
11 Сосы соьзлер Ибрагимди кайгыртты, неге десе Исмаил да онынъ улы эди.
12 Тек Алла ога айтты: «Бала эм таьвке акында кайгырма. Сара калай айта болса, солай эт, неге десе сенинъ ырувынъ Исхак аркалы бардырылаяк. 13 Ама таьвкединъ улы да сенинъ баланъ. Соьйтип оннан да Мен уьйкен халк яратаякпан».
14 Эртеси куьн Ибрагим Хаджарга оьтпек эм торсыкта сув берди, аркасына салды, улы ман кетпеге буйырды. Хаджар кетти эм Беэршева шоьлинде адасты. 15 Торсыкта сув таьвесилди. Хаджар улын коьгемликтинъ салкынлыгында калдырды. 16 Оьзи эрекке, улынынъ калай оьлгенин коьрмеек болып, ок ушкан эрекликке кетип олтырды эм каты йылап баслады.
17 Ама Алла онынъ улынынъ авазын эситти. Алладынъ маьлеги коьктен Хаджарга: «Сага не болганды, Хаджар? Коркпа! Алла улынънынъ давысын эситкен.
18 Тур, бар улынъа, ал оны колынъа! Мен оннан уллы халк яратаякпан». 19 Алла Хаджардынъ коьзлерин ашты. Хаджар куйы коьрди. Ол барды, торсыкты сувга толтырды эм улына сув иширди.
20 Алла онынъ улыннан разы эди. Яс оьсти, шоьлде орынласты эм ок атувшы болды.
21 Ол Паран шоьлинде яшады, пишесин Мысырдан анасы аькелди.
Ибрагим пайхамбардынъ Авимелек пен антласувы
22 Сол заманда Авимелек аьскерининъ басшысы Пикол ман келип, Ибрагимге айтты: «Сен не зат этсенъ де, Алла сага ярдам этеди. 23 Соны уьшин Алла аты ман мага ант эт, не мени, не балаларымды, не де уныкларымды сатпаспан деп: мен сага калай ийгилик эткен болсам, сен де мага эм сени кушагына алган кыралга ийгилик этерсинъ».
24 «Мен сондай соьз беремен», – деди Ибрагим.
25 Сонъ Авимелекке аьдемлери оннан тартып алган куйы акында шагынды. 26 «Мен билмеймен оны ким эткенин, – деди Авимелек, – Сен мага бир зат та айтпагансынъ. Мен биринши кере эситемен».
27 Ибрагим Авимелекке койлар, эшкилер, сыйырлар савгалады эм олар экеви антластылар. 28 Ибрагим койлардан ети ургашы козы айырды. 29 Авимелек сорады: «А муна ети козыды неге айырдынъ?»
30 «Оларды сен кабыл этип ал. Сосы куйыды мен казганман – сол заттынъ белгиси бу козылар», – деп анълатты Ибрагим. 31 Олар бир бирине ант эткен заманнан алып, бу ердинъ аты Беэр-Шева+ 21:31* «Беэр-Шева»дынъ эки маьнеси бар:* Ант куйысы эм Етидинъ куйысы ..
32 Ибрагим мен Беэр-Шевада антласувды беркитип, Авимелек эм онынъ аьскер басшысы Пикол, Пилист ерине кайтып келдилер. 33 Ибрагим Беэр-Шевада йылгын олтыртты эм сонда Раббийге, Дайымлы Аллага сежде кылды. 34 Оннан сонъ Ибрагим Пилист еринде коьп йыллар яшады.
22Алла Ибрагим пайхамбарды сынайды
1 Сосы затлар болганнан сонъ Алла Ибрагимге сынав берди. «Ибрагим!» – деди ога Алла.
«Тынълайман!» – деди Ибрагим. 2 Алла: «Оьзинънинъ сынъар эм суьйикли улынъды, Исхакты ал эм Мория ерине бар. Сонда, Мен коьрсеткен тав басында, сен оны савлай куьйдирилген курманлыкка береексинъ», – деп буйырды.
3 Эртенъликте Ибрагим эрте турып, эшекти иерлеп, эки ыргатты улы Исхак пан бирге алды эм савлай куьйдирилеек курманлык уьшин отын ярып, йолга шыкты – сол Алла айткан ерге. 4 Уьшинши куьнде Ибрагим эректен карап, сол ерди коьрди. 5 Ыргатларына: «Булайда турынъыз, эшекти каравылланъыз. А мен бала ман сонда барып, Аллага сежде кылармыз да, сонъ сизге кайтармыз», – деди.
6 Ол савлай куьйдирилеек курманлык уьшин отынды алып, Исхактынъ аркасына салды. Оннан сонъ отлыктасты, пышакты алып, йолга шыктылар. 7 Исхак атасын шакырып: «Атам!» – деди.
Ибрагим: «Не зат, улым?» – деп яваплады.
Ол да атасыннан: «Бизде отлыктас та, пышак та бар, тек савлай куьйдирилеек курманлыкка козы кайда?» – деп сорады.
8 «Улым, – деди Ибрагим, – савлай куьйдирилеек курманлыкка козыды Алла Оьзи берер!» Эм олар экевлери йолларын бардырдылар.
9 Алла айткан ерге келип, Ибрагим курманлык этпеге орын аьзирледи эм онынъ уьстине отынларды тизди. Улын, Исхакты, байлады эм курманлык орынга, отынлардынъ уьстине, салды, 10 пышакты шыгарып, улын оьлтирер уьшин онынъ уьстине коьтерди. 11 Сол вакытта коьктен Раббийдинъ маьлеги шакырды: «Ибрагим, Ибрагим!»
«Аьше!» – деп ол яваплады.
12 «Балага тийме! – деди маьлек. – Бир зат та этпе! Энди мен билемен сенинъ Алладан коркатаганынъды. Сен сынъар бир улынъды Мага бермеге кызганмадынъ!»
13 Сонда Ибрагим коьзлерин коьтерип, муьйизлери мен коьгемликлерге шырмалган кошкарды коьрди. Ол, барып, кошкарды аькелди эм оны улынынъ орнына савлай куьйдирилген курманлык этти. 14 Сол затлар болган ерди Ибрагим Яхве-Йире+ 22:14* «Яхве-Йире»динъ маьнеси* Раббий керек болган затларды берер . деп атады. Сол себептен буьгуьн де «Раббийдинъ тавында керек болган затлар берилеек» деген айтув яшайды.
15 Тагы да Раббийдинъ маьлеги Ибрагимди коьктен шакырды: 16 «Оьзим Оьзим мен ант этемен, – дейди Раббий: сенинъ эткен затынъ уьшин – сынъар улынъды бермеге аямаганынъ уьшин – 17 Мен сага разылыгымды коьрсетермен. Сага, санлары ман коьктеги юлдызлардан, денъиздинъ ягасындагы кумнан коьп болган, тувдыклар савгалайман. Сенинъ тувдыкларынъ душпанларынънынъ шахарларына ие болаяк. 18 Сен Мага тынълавлы болганынъ уьшин, сенинъ тувдыкларынъ аркалы баьри ер уьстиндеги халкларга разылыгымды коьрсетеекпен».
19 Ибрагим кайсы ерде ыргатларын калдырган болса, сол ерге кайтты, олар ман бирге Беэр-Шевага кеттилер эм Беэр-Шевада яшады.
Нахордынъ уллары
20 Бир кесек заман кеткеннен сонъ Ибрагимге, онынъ кардашы Нахордынъ пишеси Милка уллар тапкан деп, айтадылар: 21 Усты (ол тунъыш), Бузты, Кемуелди (Арамнынъ атасы), 22 Кеседти, Хазды, Пилдашты, Идлапты эм Бетуэлди. 23 Бетуэлдинъ Ривка атлы бир кызы болды. Мине Ибрагимнинъ кардашы Нахорга Милка тапкан сегиз ул. 24 Оннан баска, Нахордынъ Реума атлы некяхсыз пишеси ога Тевахты, Гахамды, Тахашты эм Маахады тапкан.
23Сарадынъ оьлими
1 Сара 127 йыл яшаган. Сарадынъ оьмири сол кадер эди. 2 Ол Кенан еринде, Кирьят-Арба шахарда оьлди. (Кирьят-Арба соьле Хеврон деп аталады.) Ибрагим келип, Сарадынъ оьмиралласын этип, оькирип йылады, 3 сонъ, оьлидинъ касыннан кетип, хетли басшыларга: 4 «Мен, сиз мага кешинмеге амал берген, ят аьдеммен. Сизинъ еринъизде оьлген пишемди коьммеге кабыр этер уьшин, бир орын сатынъыз», – деп тиледи.
5 «Рагимлик эт, бийимиз! – деп явапладылар хетлилер. – Сен Алла суьйген, сыйлы киси. Пишенъди бизим энъ аьруьв кешенемизде коьм: аьр ким де оьз тукым кешенесинде сага орын береек».
7 Ибрагим турды, сосы ерде яшаган хетлилердинъ алдында бас ийди, 8 эм айтты: «Эгер сиз еринъизде оьли пишемди коьмуьвим мен разы эсенъиз, мага тынъланъыз. Мени уьшин Сохардынъ улы Эфроннан тиленъиз: 9 онынъданъылынынъ шетинде орынласкан Махпела дорбынын мага сатсын. Мен оны, бизим мезарымыздынъ орны болсын деп, сизинъ алдынъызда толы баасына куьмис пен сатып алайым».
10 Хетли Эфрон халк арасында олтырган эди. Ол, шахар капысыннан киретаган баьри хетлилер эситкендей этип, Ибрагимге: 11 «Йок, бийим. Мага рагимлик коьрсет: сол данъылды дорбын ман бирге меннен савгага ал. Меним ырувдасларым шаат: мен сага сол данъылды савга этемен, сен сонда оьли пишенъди коьм!» – деди.
12 Сосы ердинъ яшавшыларына сежде кылып, 13 Ибрагим, баьри йыйылганлар эситкендей этип, Эфронга: «Тилеймен, рагимлик коьрсет: данъыл уьшин сага акша берейим. Акшады ал, сонъ оьли пишемди коьмейим», – деди.
14 Эфрон явапка: «Бийим! Рагимлик коьрсет. Сосы данъылдынъ баасы 400 кесек+ 23:14-15* 400 кесек = 4,6 кг.* куьмис. Ол мага да, сага да не ди? Оьлигинъди коьм!» – деди.
16 Ибрагим Эфроннынъ баасы ман разы болды эм хетлилер, шаат болып, не шаклы куьмис деп соьйленген болса, сол шаклы куьмис шектилер: саьвдегерлер арасында кабыл этилген авырлыгы ман 400 кесек куьмисти Эфронга бердилер. 17 Соьйтип, Эфроннынъ Мамреден узак болмаган Махпеладагы данъылы, тоьгеректеги тереклери мен, сол данъылдагы дорбыны ман бирге Ибрагимге байыр болды. 18 Ога шахар капысыннан киретаган баьри хетлилер шаат эди. 19 Ибрагим пишесин Мамреден (соьле Хеврон) узак болмаган Махпела данъылындагы дорбында, Кенан еринде коьмди. 20 Данъыл эм дорбын хетлилерден Ибрагимге коьшти эм оьлгенлерди коьметаган ер болды.
24Исхак пайхамбар Ревекага уьйленеди
1 Ибрагим энди терен картлыкта эди. Алла ога аьр ягыннан разылыгын коьрсеткен эди. 2 Ибрагим онынъ мал-муьлкин юргисткен уьйиндеги тамада ыргатына: «Меним янбасыма тий эм ерди, коькти яраткан Раббий Алла ман ант эт: бирге яшаган кенанлылардан улыма кыз алмаяксынъ, 4 а барып меним кыралыма, меним ювыкларыма соннан улым Исхакка кыз аькелеексинъ», – деди.
5 Ыргат: «А кыз унамаса мени мен бу ерге келмеге? Ол заманда мен сенинъ улынъды сен келген кыралга кайтармага керекпен ме?» – деп сорады.
6 «Буьйтип эш болмаяк! – деп яваплады Ибрагим, – Меним улымды онда кайтарма! 7 Мени тувган еримнен, ата юртымнан булайга алып келген, сосы ерди тувдыкларынъа береекпен деп ант эткен, коьклерди яраткан Раббий Алла, сага сол ерден меним улыма кыз аькелмеге амал берип, сенинъ алдында маьлегин йибереек. 8 Эгер кыз сени мен келмеге унамаса, сен антынънан босаяксынъ, тек меним улымды онда кайтарма!»
9 Ыргат, бийининъ янбасына тийип: «Айтканынъдай этермен», – деп, ант этти. 10 Оннан сонъ, бийине байыр болган он туьеди егип, оьзи мен бийининъ коьп туьрли казнасын алып, Месопотамияга [Ибрагимнинъ кардашы] Нахор яшаган шахарга кетти. 11 Туьелерин шахар тысындагы куйыдынъ янында шоьктирди. Аксам болган эди. Сол вакытта кызлар, шахардан шыгып, сув алмага баратаган эдилер.
12 Ибрагимнинъ ыргаты дува этти: «Я Раббий, меним бийим Ибрагимнинъ Алласы! Тилеймен, меним бактымды буьгуьн аш, меним бийим Ибрагимге яхшылык эт! 13 Мине мен куйыдынъ касында турыман. Шахардынъ кызлары сув алмага келедилер. 14 Мен олардынъ бирине айтаякпан: „Тилеймен, шоьлмегинъди ий, мага сув ишпеге ызын бер“, деп. Эгер ол: „Иш. Сенинъ туьелеринъе де сув аькелеем“ десе, сол заманда оны Сен кулынъ Исхакка пише этип айырганынъды билеекпен. Сен бийимге яхшылык эткенинъди сол белгиден анълаякпан».
15 Ол сол соьзлерди айтып кутылмай, ийнине шоьлмек салып, Ибрагимнинъ кардашы Нахор ман Милкадынъ улы Бетуэлдинъ кызы Ревека келди. 16 Ол бек ярасык эди, энди де кыз – эркек оны билмеген. Ол куйыга кетти эм, шоьлмегин сувга толтырып, артына кайтты.
17 Ибрагимнинъ ыргаты ювырып касына барды да, тиледи: «Мага шоьлмегинънен сув иширтагы!»
18 «Иш, бийим», – деди ол, эм, тез болып ийниннен шоьлмекти туьсирип, Ибрагимнинъ ыргатына сув иширтти. 19 Оннан сонъ: «Соьле мен сенинъ туьелеринъе де сув аькелеем, олар да суьйгенлери кадер сув ишсинлер», – деди. 20 Тез болып сувды олыкка куйды, тагы да сув алмага куйыга зырылдап кетти, туьелердинъ баьри де ишкенге дейим сув аькелди. 21 Ыргат, Раббий онынъ йолын кабыл этип этпегенин анълаяк болып, уьндемей карап турды.
22 Туьелер сув ишип болганда, ол кызга бурны уьшин бир бека [= 6 гр] авырлыгы болган алтын сырга эм он шекел [= 115 гр] авырлыгы болган эки алтын билезик берди, 23 эм сорады: «Сен кимнинъ кызысынъ, айт мага? Эм сенинъ атанънынъ уьйинде конмага ер табыларма экен?»
24 Ол: «Мен Нахор ман Милкадынъ улы Бетуэлдинъ кызыман», – деди. 25 Эм косты: «Бизде тобан да эм малга ем де коьп, конмага ер де бар».
26 Ибрагимнинъ ыргаты ийилип, Раббийге сежде кылды: «Бийим Ибрагимнинъ Алласы Раббийге шуькир! Раббий яхшылыгы эм туьзлиги мен бийимди тасламаган: мени туп-тувра бийимнинъ кардашынынъ уьйине аькелди!» – деди.
28 Ревека шабып уьйине кетти, анасына баьри болган затларды айтты.
29 Ревекадынъ Лаван атлы кардашы бар эди. Лаван карындасы Ревекадынъ бурнындагы сыргады эм колларындагы билезиклерди коьрди. Ревекадынъ «Сол аьдем мага булай айтты» деген соьзлерин эситип, куйыга асыкты, Ибрагимнинъ ыргатынынъ касына барды. Ол энди де оьзининъ туьелери мен куйыдынъ касында тура эди. 31 Лаван айтты: «Хош келдинъ, Раббий разы болган аьдем! Шахардынъ тысында неге турасыз? Мен уьйди йыйыстырдым, туьелеринъе орын аьзирледим!»
32 Ибрагимнинъ ыргаты уьйге кирди. Туьелерди юклериннен босаттылар, тобан эм ем аькелдилер, а конакка эм йолдасларына аякларын ювмага сув бердилер. 33 Ас бердилер, тек Ибрагимнинъ ыргаты: «Мен мунда не уьшин келгенимди айтпай, ас ишеек тувылман».
«Айт», – деди Лаван.
34 Ол айтып баслады: «Мен Ибрагимнинъ ыргаты. 35 Раббий меним бийимге разылыгын коьрсетип, ога уллы байлык берди: койлар, эшкилер, сыйырлар, куьмис эм алтын, ыргатлар эм таьвкелер, туьелер эм эшеклер. 36 Меним бийимнинъ пишеси Сара картайганда, ога ул тапты, бийим де баьри болган байлыгын улына байырлады. 37 Бийим меннен соьз алып, „Мен ерлеринде яшайтаган кенанлылардан улыма кыз алмаяксынъ. 38 А атамнынъ юртына, ювыкларыма барып, оннан улыма кыз аькелеексинъ“ деди. 39 Мен бийимнен: „Эгер кыз мени мен келмесе, не этермен?“ деп сорадым. 40 Ол мага: „Мен йолында юретаган Раббий сени мен бирге маьлегин йиберер, сен меним ювыкларымнан, атамнынъ юртыннан улыма пише аькелер уьшин бактынъды ашар. 41 Эгер сен меним ювыкларыма келген болсанъ, антынънан босаяксынъ. Кызды сага бермеселер, сен антынънан босаяксынъ“, деп айтты.
42 Буьгуьн куйыдынъ касына келгенде, мен дува эттим: „Я Раббий, меним бийим Ибрагимнинъ Алласы! Тилеймен, меним бактымды буьгуьн аш! 43 Мине мен куйыдынъ касында турыман. Сув алмага келген кызлардан бирине айтаякпан: ‘Тилеймен, шоьлмегинъди ий, мага сув ишпеге ызын бер’, деп. 44 Эгер ол: ‘Иш. Сенинъ туьелеринъе де сув аькелеем’ десе, сол заманда оны Раббий меним бийимнинъ улына пише этип айырганын билеекпен.“ 45 Мен солай дува этип уьлгирмей, Ревека ийнине шоьлмек салып, куйыдан сув алмага келди. Мен оннан сув тиледим. 46 Ол шоьлмегин ийниннен туьсирип, „Иш. Сенинъ туьелеринъе де сув иширтермен“, деди. Мен сув иштим, оннан сонъ ол туьелерге сув аькелди. 47 Мен сорадым: „Сен кимнинъ кызысынъ?“ – деп. Ол айтты: „Мен Нахор ман Милкадынъ улы Бетуэлдинъ кызыман“.
Сол заманда мен бурнына сырга эм колларына билезиклер бердим, 48 а оьзим, ийилип, Раббийге сежде кылдым. Раббийге, бийим Ибрагимнинъ Алласына, мени мунда – бийимнинъ ювыкларыннан бийимнинъ улына пише этип кыз алмага тувра йол ман аькелгени уьшин, шуькир эттим. 49 Энди соьз сизге: рагимлик этип бийимнинъ тилегин кабыл этеексизбе? Болмас деп айтаяксызба? Не зат этеегимди билер уьшин, сиз мага явап беринъиз».
50 Лаван эм Бетуэл: «Бу ис Раббийдинъ мырады, биз сага яман яде яхшы зат айталмаймыз. 51 Мине Ревека – ал оны оьзинъ мен. Раббийдинъ ыркы толтырылсын эм сенинъ бийинънинъ улы оны пише этип алсын», – дедилер.
52 Соны эситип, Ибрагимнинъ ыргаты ийилип, Раббийге сежде кылды.
53 Оннан сонъ ол Ревекага куьмис эм алтын затлар ман ярасык кийимлер, кардашына эм анасына да баалы савгалар шыгарып берди. 54 Сонъ конаклар ас иштилер эм уйкламага яттылар, а эртенъликте Ибрагимнинъ ыргаты: «Мага бийимге кайтпага ызын беринъиз», – деди.
55 Ревекадынъ анасы эм кардашы: «Энди де биз бен бир он куьн турсын!» – деп тиледилер.
56 «Мени ысламанъыз, – деди Ибрагимнинъ ыргаты. – Раббий меним бактымды ашканнан сонъ, мага бийимге кайтпага ызын беринъиз!»
57 «Кызды шакырып сорайык, – дедилер, – ол оьзи айтсын». 58 Олар Ревекады шакырдылар эм сорадылар: «Бу киси мен бараяксынъма?» – деп.
Ол: «Бараякпан», – деди.
59 Олар Ревека эм онынъ эмисткен анасы, Ибрагимнинъ ыргаты, онынъ йолдаслары ман аманластылар. 60 Ревекага разылыкларын билдирип: «Карындас, сенинъ тувдыкларынъ мынъ, он мынъ болсынлар! Сенинъ ырувынъ душпанларынънынъ шахарларына ие болсын!» – дедилер.
61 Ревека эм онынъ таьвкелери туьелерге олтырып, Ибрагимнинъ ыргатынынъ артыннан йоьнедилер. Соьйтип ол Ревекады алып кетти.
62 Исхак сол заманда Негев еринде яшайтаган эди. Ол Беэр-Лахай-Роиден келген эди.
63 Аксамда ол, ойланар уьшин, данъылга шыкты. Эректе туье керваны ювыклап келеятырганын коьрди. 64 Ревека да, Исхакты коьрип, туьеден туьсти. 65 Ибрагимнинъ ыргатыннан сорады: «Данъылдан бизди йолыкпага келетаган аьдем ким ди ол?»
«Ол – меним бийим», – деп яваплады ыргат. Сонда Ревека явлыкка оранды.
66 Ыргат Исхакка йолшылыгынынъ хабарын айтканнан сонъ, 67 Исхак Ревекады оьзининъ анасынынъ, Сарадынъ, шатырына киргистти. Ревека онынъ пишеси болды. Исхак оны суьйди. Соьйтип ол анасынынъ оьлиминнен сонъ юбаныш тапты.
25Ибрагим пайхамбардынъ оьлими
1 Ибрагим тагы да пише алды, онынъ аты Кетура эди. 2 Кетура ога уллар тапты, атлары: Зимран, Йокшан, Медан, Мидян, Ишбак, Шуах. 3 Йокшан Шева ман Деданнынъ атасы болды. Деданнынъ тувдыклары – ашшурлылар, летушлылар эм леумлылар. 4 Мидяннынъ уллары: Эфа, Эфер, Ханок, Авида эм Элдаа. Олар баьриси – Кетурадынъ тувдыклары.
5 Ибрагим баьри болган байлыгын Исхакка калдырган. 6 Некяхсыз пишелериннен тувган улларына да савгалар берип, оьлмей турып, Исхактан эрек, куьнтувар ерлерге йиберди.
7 Ибрагим 175 йыл яшады. Онынъ оьмири сол шаклы эди. 8 Ол, яшавга тойып, терен картлыкка келип, ян берди эм ата-бабаларына косылды.
9 Уллары, Исхак эм Исмаил, оны хетли Сохардынъ улы Эфроннынъ данъылында, Мамреден узак болмаган Махпела дорбынында коьмдилер. 10 Ибрагим бу данъылды хетлилерден алган эди; онда эм Ибрагим, эм Сара коьмилдилер. 11 Ибрагим оьлгеннен сонъ, Алла онынъ улы Исхакка разылыгын коьрсетти. Исхак Беэр-Лахай-Роидинъ касында яшады.
Исмаилдынъ тукымы
12 Мине Исмаилдынъ тукым тарихи. Ол Сарадынъ таьвкеси мысырлы хатын Хаджар ман Ибрагимнинъ улы эди. 13 Исмаилдинъ улларынынъ атлары тувган кезуьвлерине коьре: Невайот (Исмаилдынъ тунъышы), Кедар, Адбеэл, Мивсам, 14 Мишма, Дума, Масса,
15 Хадад, Тема, Етур, Нафиш эм Кедема. 16 Булар Исмаилдынъ уллары, он эки ырувдынъ он эки басшысы. Олар атларын авылларына эм коьшип айланган ерлерине бердилер. 17 Исмаил, 137 йыл яшаганнан сонъ, ян берди эм ата-бабаларына косылды. 18 Онынъ тувдыклары Ашшур ерине барган йолда, Мысыр мажасында, Хавила ман Шур шахарлары арасында орынластылар. Кардашларынынъ куьнтувар янында яшадылар.
Исхак пайхамбардынъ уллары: Эсав ман Якуп
19 Мине Ибрагимнинъ улы Исхактынъ тукымы акында хабар. 20 Паддан-Арамдан болган арамлы Бетуэлдинъ кызы, арамлы Лаваннынъ карындасы Ревекады пише этип алганда, Исхакка 40 йыл эди. 21 Пишеси каратон болганы уьшин, Исхак Раббийге онынъ акында дува этти. Раббий Исхактынъ дувасын кабыл этти: Ревека бала коьтерди. 22 Ама онынъ уллары аьле курсакта тоьбелесип басладылар. Ревека: «Аьше, не ди бу басыма келген зат?» деп, Раббийге сорамага барды. 23 Раббий ога булай айтты: «Эки миллет сенинъ курсагынъда, эки баска туьрли халк сеннен шыгаяк. Бири экиншисиннен куьшли болаяк, уьйкени кишкейине куллык этеек».
24 Заман келгенде, эгиз бала тувады. 25 Биринши бала йийрен эм буьтин кевдеси, айваннынъ терисиндей, туькли эди; ога Эсав+ 25:25* «Эсав»дынъ маьнеси* туькли . дедилер. 26 Артыннан, Эсавтынъ оькшесин колы ман ыслап, экиншиси тувды; ога Якуп+ 25:26* «Якуп»тынъ маьнеси* оькше ыславшы яде алдавшы . дедилер. Олар тувганда Исхакка 60 яс эди.
27 Яслар оьстилер. Эсав кырларды суьйген уста анъшы болды, а Якуп – уьйде олтырмага суьйген тынышлы аьдем болды. 28 Исхак Эсав аькелген кыр айванлардынъ этин ашамага суьетаган эди, соны уьшин Эсавты айыратаган эди; ама Ревека Якупты бек суьйди.
29 Бир куьн, Якуп сорпа кайнатып турганда, Эсав анънан кайтып келди. Аш эм карувсыз эди. 30 «Тилеймен, бу кызыл сорпадан мага ашат! – деди ол Якупка. – Мен аш эм карувсызбан!» Соны уьшин ога Эдом+ 25:30* «Эдом»нынъ маьнеси* кызыл . дегенлер.
31 «Тек тунъышлыкка авыстырсанъ!» – деди Якуп.
32 «Мен соьле аштан оьлеекпен – неден керек мага тунъышлык?» – деди Эсав.
33 «Ант эт!» – деди Якуп. Эсав ант этип, тунъышлыгымды Якупка беремен деп айтты,
34 Якуп та ога оьтпек пен сорпа берди. Эсав асын ишти, еди эм турып кетти. Соьйтип тунъышлыгына эс бермеди.
26Исхак пайхамбар ман Авимелек
1 Ибрагимнинъ заманындагындай болып, сол кыралга тагы да ашлык келди. Исхак Герар шахарга, Пилист патшасына, Авимелекке кетти. 2 Раббий Исхакка коьринип: «Мысырга барма, Мен сага коьрсеткен кыралда яша. 3 Сол ерде бир кесек заман кал. Мен сага ярдам этип, разылыгымды коьрсетеекпен. Мен сенинъ атанъ Ибрагимге берген антымды толтыраякпан: бу ерлердинъ баьрисин сага эм сенинъ тувдыкларынъа береекпен. 4 Сенинъ тувдыкларынъды коьктеги юлдызлардай сансыз коьп этеекпен, баьри бу ерлерди оларга береекпен. Сенинъ тувдыкларынъ аркалы ер уьстиндеги баьри халкларга разылыгымды коьрсетеекпен. 5 Мен, Ибрагим Мени тынълап, Меним парызларымды, буйырыкларымды, йорыкларымды, законларымды ыслаганы эм толтырганы уьшин, солай этеекпен».
6 Исхак Герарда орынласты. 7 Ерли яшавшылар Ревека акында сораганда: «Ол меним карындасым», – деди. «Пишем» деп айтпага коркты. «Ревека бек ярасык, оны уьшин ерлилер мени оьлтирерлер», – деп, ойлады.
8 Заман барады. Бир куьн Пилист патшасы Авимелек терезеден Исхактынъ Ревекады эркелетип турганын коьреди. 9 Исхакты шакырып: «Суьйткенде, Ревека сенинъ пишенъ ме? Неге оны карындасым деп айткансынъ?»
Исхак явапка: «Оны уьшин мени оьлтирерлер деп корктым», – деди.
10 Авимелек: «Сен бизи мен не этесинъ? – Бирев сенинъ пишенъ мен бирге болмага аз калды. Сен бизди уллы куьнага туьсирер эдинъ!» – деди. 11 Сонъ Авимелек баьри халкына: «Ким бу аьдемге, яде онынъ пишесине тийсе, оьлимге берилеек!» – деп билдирди.
12 Сол кыралда Исхак бийдай шашты. Раббий ога разылыгын коьрсетти: сол йыл онъыс юз кабат мол болды. 13 Йылдан йылга Исхак бай болып барды. Ол шынты да бай аьдем болды: 14 Энди ога коьплеген койлар, эшкилер эм сыйырлар суьруьвлери эм коьплеген куллар байыр болдылар. Пилистшилер ога куьнлеп басладылар. 15 Олар, атасы Ибрагимнинъ сав заманында куллары казган баьри куйыларды, ер куйып, бастырдылар.
16 Авимелек Исхакка: «Кыралымыздан кет. Сен бизим уьшин бек карувлы болдынъ», – деди. 17 Соьйтип Исхак оннан кетти, шатырларын Герар оьзенинде курып, сол ерде орынласты. 18 Атасы Ибрагим сав заманында казган эм пилистшилер Ибрагимнинъ оьлиминнен сонъ бастырган куйыларды Исхак янъыдан казды эм сол куйыларга атасы берген атларды берди.
19 Бир кере Исхактынъ ыргатлары оьзенде куйы казып турганда, булак таптылар. 20 Тек Герардынъ туваршылары Исхактынъ туваршылары ман эрисип басладылар: «Бу бизим сув!» – деп. Куйы уьшин дава шыкканга, Исхак ога Эсек+ 26:20* «Эсек»тинъ маьнеси* даваласув . деген ат берди. 21 Баска куйы каздылар. Оны уьшин де дава шыкты. Исхак ога Ситна+ 26:21* «Ситна»дынъ маьнеси* душпанлык . деди. 22 Исхак оннан кетип, тагы да бир куйы казды. Бу куйы уьшин дава шыкпады. Соьйтип Исхак ога Реховот+ 26:22* «Реховот»тынъ маьнеси* рахатлык . деген ат берди. «Раббий, энди бу кыралда коьп санлы болынъыз деп, бизге рахатлык савга этти», – деп айтты.
23 Оннан сонъ Исхак Беэр-Шевага кайтып келди. 24 Сонда, биринши кеше ок, Раббий ога коьринди. «Мен атанъ Ибрагимнинъ Алласы, – деди Ол. – Коркпа: Мен сага ярдам этип разылыгымды коьрсетеекпен. Кулым Ибрагимнинъ хаьтери уьшин сенинъ ырувынъды коьп санлы этеекпен». 25 Сол ерде Исхак курманлык ерин ярастырып, Раббийге дува этти, шатырларын яйды. Сонда онынъ ыргатлары куйы каздылар.
26 Сол вакытта Исхакка Герардан Авимелек оьзининъ маслагатшысы Ахузат эм аьскер басшысы Пикол ман келди. 27 «Сиз мага неге келдинъиз? – деп сорады Исхак. – Сиз мени суьймединъиз, кыралынъыздан кувдынъыз».
28 «Раббий сага ярдам эткенин ашык коьремиз – дедилер олар, – соны уьшин бизди ант байлаганын суьемиз. Келисуьв беркитеек! 29 Биз сага тиймей тек ийгилик этип, сав-саламат йибергенимиздей, сен де бизге яманлык этпеегинъе ант эт. Энди сага Раббий разылыгын коьрсеткен».
30 Исхак оларга зияпетлер тизди, олар ашадылар, иштилер. 31 Эртенъликте эрте турып, антластылар. Исхак конаклар ман аманласты, эм олар рахат уьйлерине кеттилер.
32 Сол куьн Исхактынъ куйы казган ыргатлары келип, ога сув тапканларын билдирдилер. 33 Исхак куйыга Шива деген атты берди. Соннан Беэр-Шева+ 26:33* «Беэр-Шева»дынъ эки маьнеси бар:* Ант куйысы эм Етидинъ куйысы . деген шахардынъ соьлеги аты келеди.
Исхак Якупка разылыгын береди
34 Эсавга 40 яс болганда, ол пишелер этип хетли Беэридинъ кызын Юдитти эм хетли Элоннынъ кызын Басематты алды. 35 Бу хатынлар Исхак пан Ревекадынъ басына дерт болдылар.
271 Бир кере энди картайган эм сокыр болган Исхак оьзине уьйкен улын, Эсавды шакырды. «Улым!» – деди.
«Аьше, атам!» – деп ол яваплады.
2 Исхак айтты: «Мен энди картпан, не шаклы энди мага яшамага калганын билмеймен.
3 Ал савыт-садакларынъды – яйынъды, окларынъды – бар данъылга эм кийик этке анъшыла.
4 Меним суьйген асымды аьзирлеп аькелерсинъ, мен ермен эм оьлеектен алдын сага разылыгымды билдирермен».
5 Тек Ревека, ясыртын, Исхак пан Эсавдынъ соьйлескенин тынълады. Эсав данъылга кийик этке анъга кеткенде, 6 Ревека улы Якупка айтады: «Тынъла! Мен атанънынъ кардашынъ Эсавга буйырганын эситтим. 7 Атанъ: „Кийик эт аькелип, меним суьйген асымды аьзирле. Мен ермен, эм оьлеектен алдын Раббийдинъ алдында сага разылыгымды берермен“, – деди.
8 Суьйткенде, улым, тынъла сага не зат этпеге керегин. 9 Суьруьвге бар, эки ийги эшки баласын айырып ал. Мен оларды атанъ суьетагандай таьтли этип писирермен. 10 Есин деп, сен атанъга аькетерсинъ, ол оьлеектен алдын сага разылыгын берер».
11 «Меним кардашым Эсавдынъ кевдеси туькли, – деди Якуп, – меним терим тегис. 12 Атам бирден мени сыйпаса ша? Эгер меним алдаганымды анъласа, разылык тувыл, каргыс мени саклайды».
13 Ама анасы айтты: «Сол каргыс менде болсын, улым. Бар эм мен айтканды эт, эшки балаларын аькел».
14 Якуп эшки балаларын алып келди, Ревека оларды, Исхак суьйгендей таьтли этип, аьзирледи. 15 Оннан сонъ Эсавдынъ, уьйкен улынынъ, уьйде болган энъ аьруьв кийимлерин алып, кишкей улы Якупка кийгистти, 16 Якуптынъ мойнын, колларын эшки териси мен орады, 17 оннан сонъ оьзи аьзирлеген таьтли асты эм оьтпекти Якупка берди.
18 Якуп атасына барып: «Атам!» – деди.
«Улым! – деди Исхак. – Сен кайсысынъ?»
19 «Мен Эсав, сенинъ тунъышынъ, – деп яваплады Якуп. – Мен, сен калай айткан болсанъ, солай эттим. Тилеймен, тур, олтыр эм мен аькелген кийик этти аша, оннан сонъ мага разылыгынъды бер».
20 «Улым, соьйтип тез калай ысладынъ кийикти?» – деп сорады.
Ол да: «Раббий, сенинъ Алланъ, меним бактымды ашты».
21 «Кел касыма, улым, – деди Исхак. – Мен сени сыйпайым: сен дурысы ман да Эсавсынъ ма, тувылсынъ ма анълайым?»
22 Якуп атасынынъ касына келди, ол оны сыйпады эм айтты: «Давазынъ – Якуптыкы, а колларынъ – Эсавтыкы». 23 Якуптынъ коллары, кардашы Эсавтыкындай болып, туькли эди. Сол себептен Исхак оны танымады. Ога разылыгын береек заманда, 24 «Сен уьшини мен де меним улым Эсавсынъ ма?» – деп сорады.
Якуп: «Аьше», – деп беркитти. 25 Исхак айтты: «Улым, бер кийик этинъди емеге, эм мен сага разылыгымды берермен». Якуп атасына ас та, шагыр да берди. Атасы Исхак асын ишип, еп кутылганнан сонъ: 26 «Кел касыма, улым, оьп мени», – деди. 27 Якуп келип, оьпкенде, атасы Исхак онынъ кийимлерининъ ийисин сезгенде, ога сосы соьзлер мен разылыгын берди: «Меним улымнынъ ийиси – Раббий разылыгын коьрсеткен кырлардынъ ийиси. 28 Алла сени коьктен туьскен шык пан, ердинъ емислери мен, оьтпек эм шагырдынъ моллыгы ман савгаласын.
29 Халклар сага куллык этсинлер, миллетлер сенинъ алдында сежде кылсынлар. Сени каргаганлар наьлетленсинлер, сага ийгилик тилегенлер ийгилик тапсынлар!»
30 Якуп, атасы Исхактынъ разылыгын алып, онынъ алдыннан шыкканлай, кардашы Эсав анънан кайтып келди. 31 Эсав да таьтли ас этип атасына алып келди: «Атам! Тилеймен, тур, кийик эт алып келдим, е, эм мага разылыгынъды бер», – деди.
32 Исхак: «Сен кимсинъ?» – деп сорады.
Ол да: «Мен сенинъ улынъ, тунъышынъ, Эсав», – деди.
33 Исхак, бек уллы кайгы ман калтырап: «Аьше, ол заманда, кийик этти ким табып, ас этип, мага егисткен? – деп сорады. – Сен келмей мен ога разылыгымды бердим, энди Алла оннан разы калаяк!»
34 Атасынынъ соьзлерин эситип, Эсав коьтеринки эм кайгылы оькирип: «Мага да, атам,
разылыгынъды бер!» – деди.
35 Исхак: «Кардашынъ келип мени алдады. Сага береек разылыгымды ол алды», – деди.
36 Эсав: «Босына Якуп+ 27:36* «Якуп»тынъ маьнеси* алдавшы . деп айтпайдылар ога. Ол мени эки кере алдады! Бас деп тунъышлыгымды алды, энди сен мага береек разылыгынъды алды!» – деди. Оннан сонъ атасына: «Аьше, мага да разылыгынъды бермеге амал калмаганма?» – деп сорады.
37 Исхак яваплады: «Мен оны сенинъ бийинъ эттим, баьри кардаш-кавымын онынъ ыргаты эттим, оьтпекти эм шагырды ога бердим. Сага, улым, энди не зат берерим?»
38 Эсав: «Атам меним, разылыгынъды бермеге тек бир амал барма? Разылыгынъды, атам, мага да бер!» – деп, оькирип йылады. 39 Атасы Исхак ога: «Сенинъ юртынъ коьктен шык туьскен семиз ерден узак болаяк. 40 Сен кылышынъ тапканы ман яшаяксынъ, кардашынъа кызмет кылаяксынъ. Ама заман келеек – сен оьршигип коьтерилеексинъ эм мойнынънан мойсасын таслаяксынъ», – деп явап берди.
Якуп пайхамбар ана кардашы Лаванга кашады
41 Атасы разылыгын Якупка бергени уьшин, Эсав кардашы Якупты коьрип болмады. Оьзи оьзине: «Атамыздынъ оьлими мен байланыслы тулланув куьнлер ювыкладылар. Йылав куьнлериннен сонъ, кардашым Якупты оьлтирермен», – деди.
42 Ревекага тамада улы Эсавдынъ айтканын ким де болсын бирев еткерди. Ревека кишкей улы Якупты шакырып: «Сенинъ кардашынъ Эсав сени оьлтиреегин айтып, оьзин юбантады. 43 Тынъла, улым, меним айтканыма: каш Харранга, меним кардашым Лаванга.
44 Кардашынънынъ ашувы кайтканга дейим Лаваннынъ янында бир кесек заман кал.
45 Кардашынънынъ шамланувы кеткенде эм сенинъ ога эткенинъди мутканда, мен хабар йиберип сени аькелдирермен. Ол болмаса бир куьнде экевинъизди де йойтарман!» – деди.
46 Оннан сонъ Ревека Исхакка: «Сосы хетли кыскаяклылардан яшавым каранъа болады. Эгер Якуп да ерли, хетли кызлардан бирин пише этип алса, мага яшамага керек тувыл!» – деди.
281 Исхак Якупты шакырып, ога разылыгын берди эм насихатлап: «Кенанлы кызларды пише этип алма. 2 Бар Паддан-Арам ерине, ананънынъ атасы Бетуэлдинъ уьйине эм сонда пише этип ананънынъ кардашы Лаваннынъ кызларынынъ бирин ал.
3 Куьдиретли Алла сага разылыгын коьрсетсин! Сенинъ ырувынъды, коьплеген халклар сеннен яратылсын деп, емисли эм коьп санлы этсин! 4 Ибрагимге разылыгын бергениндей сага эм сенинъ тувдыкларынъа да берсин; сол заманда Алла Ибрагимге савгалаган ерди, сен энди ят киси болып яшаган ерди байырлаяксынъ». 5 Исхак Якуп пан аманласты. Якуп Паддан-Арамга, арамлы Бетуэлдинъ улы Лаванга йоьнеди. Лаван Эсав ман Якуптынъ аналары Ревекадынъ кардашы эди.
6 Эсав Исхактынъ Якупка разылыгын бергенин, пише аькелмеге Паддан-Арамга йибергенин билди. Разылыгын берип турганда атасынынъ «Кенанлы кызлардан пише алма» деп насихатлаганын 7 эм Якуп атасы ман анасына бойсынып, Паддан-Арамга кеткенин де билди. 8 Сол заманда Эсав атасына кенанлы кызлардан келинлер ярамайтаганын анълады.
9 Соьйтип Эсав Ибрагимнинъ улы Исмаилге барып, Исмаилдынъ кызын, Невайоттынъ карындасы Махалатты оьзине тагы да бир пише этип алды.
Якуп пайхамбардынъ туьси
10 Якуп Беэр-Шевады калдырып, Харранга йол алды. 11 Бир ерге еткенде, куьн баткан эди, басынынъ астына тас салып ятып, сол ерде конды. 12 Туьсинде ерде турган бир шапыраш коьрди. Шапыраштынъ басы коькке етти; Алладынъ маьлеклери шапыраш пан ойга-кырга юредилер. 13 Раббий шапыраштынъ басында турып Якупка: «Мен Раббий, уьйкен атанъ Ибрагимнинъ эм атанъ Исхактынъ Алласыман. Сен ятып турган ерди мен сага эм сенинъ тувдыкларынъа савгалайман. 14 Сенинъ тувдыкларынъ кумдай коьп болаяклар, олар куьнбатарга эм куьнтуварга, керуьвге эм кубылага яйылаяклар. Ер юзиндеги баьри халклар сен эм сенинъ тувдыкларынъ аркалы Алладынъ разылыган табаяклар. 15 Мен сага ярдам этермен: сен кайда барсанъ да, Мен сени саклаякпан эм сосы кыралга кайтараякпан. Мен сени калдырмаякпан: не зат ваьде эткен болсам, соны толтыраякпан», – деди.
16 Якуп уянып, айтты: «Туврасы да, Раббий булайда, сосы ерде – а мен билмедим!»
17 Эм коркканыннан: «Калай коркынышлы сосы ер! Бу Алладынъ уьйи, коьктинъ капысы экен!» – деди.
18 Якуп, эртенъликте эрте турып, басынынъ астына салган тасты алды да, кие тастай этип, кадап салды эм уьстине зейтун майын тоькти. 19 Сол ерди Бетел+ 28:19* «Бетел»динъ маьнеси* Алладынъ уьйи . деп атады. Оннан алдын шахар Луз деп аталган.
20 Якуп Аллага ант этти: «Эгер Сен мага ярдам этсенъ, мен баратаган йолда сакласанъ, мага оьтпек, кийим берсенъ, 21 эгер мен ата юртыма сав-саламат кайтсам, Раббий меним Аллам болаяк. 22 Мен салган сосы кие тас Сенинъ уьйинъ болаяк эм Сен берген аьр не заттан мен Сага оныншы пайын береекпен».
29Якуп пайхамбар Рахел мен танысады
1 Якуп йолын бардырды. Куьнтувар халкларынынъ ерине еткенде, 2 данъылда куйы коьрди. Куйыдынъ янында уьш кой эм эшки суьруьви яткан эди. Аьдетинше, суьруьвлерди сол куйыдан сувгарганлар. Куйыдынъ басы уьйкен тас пан ябылган эди. 3 Баьри суьруьвлер сонда йыйылса, шобанлар тасты куйыдынъ басыннан ийтеп, туварларына сув иширтип, оннан сонъ тасты тагы да орнына, куйыдынъ басына коядылар.
4 «Кардашлар, сиз кайдансыз?» – деп Якуп шобанлардан сорады.
«Харранданмыз», – деп явапладылар олар.
5 Ол: «Сиз Нахордынъ улынынъ улы Лаванды таныйсызба?» – деп сорады.
Олар: «Таныймыз», – дедилер.
6 «Ол калай яшайды?» – деп Якуп сорады.
«Аман-эсен, – деп явап бердилер. – Эне кызы да онынъ – Рахел, мунда койлары эм эшкилери мен келеятыр».
7 «Иссилик энди де туьспеди, – деди Якуп шобанларга, – малларды йыятаган заман тувыл. Оларга сув иширтинъиз де отлакларга аькетинъиз».
8 Олар да: «Баьри суьруьвлер йыйылмай, биз кеталмаймыз. Сол заманда тасты аргы якка ийтеп, малга сув иширтеекпиз».
9 Олар соьйлегеннинъ арасында, Рахел де атасынынъ малын алып келди. Рахел шобан эди. 10 Якуп, анасынынъ кардашы Лаваннынъ кызы Рахелди эм Лаваннынъ малын коьрип, куйыдынъ касына барды, тасты ийтеп, куйыды ашты эм малларга сув берди. 11 Оннан сонъ Рахелди оьпти эм, оькирип йылап, 12 ога атасынынъ ювыгы, Ревекадынъ улы болганын айтты. Рахел сол хабарды айтпага атасына шапты.
13 Лаван, йиени Якуп келгенин эситкенде, алдына шапты, оны кушаклады, оьпти эм уьйине алып кетти. Якуп ога оьзине болган баьри затлар акында хабарлады. 14 Лаван «Тувра, сен суьек пен, ден мен меникисинъ!» – деди.
Якуп пайхамбар Леяды эм Рахелди пише этип алады
Якуп Лаваннынъ уьйинде бир ай калган сонъ, 15 Лаван ога: «Сен меним кардашым болганга, мага бослай куллык этеексинъме, аьше? Айт, кайдай тоьлевге разысынъ?» – деди.
16 Лаванда эки кыз бар эди: уьйкенининъ аты – Лея, кишкейиндики – Рахел.
17 Леядынъ коьзлери мунълы эди, Рахел десенъ бек ярасык эди – эм бети мен, эм сыны ман.
18 Якуп Рахелге ашык болганын Лаванга айтты: «Мен сенинъ кишкей кызынъ Рахел уьшин сага ети йыл куллык этеекпен».
19 «Аьше, суьйтип болсын, – деди ога Лаван, – ят кисиге барганнан эсе, сага барсын. Кал».
20 Якуп Рахел уьшин ети йыл куллык этти, тек Рахелди суьйгени уьшин бу ети йыл ога бир неше куьн болып коьринди. 21 Лаванга: «Заман келди, кызынъды бер, уьйленейим», – деди.
22 Лаван буьтин ерли халкты йыйып, зияпетлер салды. 23 Кеш болганда, Якупка кызын Леяды аькелди. Якуп оны ман ятты. 24 Лаван оьз таьвкесин Зилпады Леядынъ кызметине берди.
25 Эртенълик болды, мине Лея! «Сен мени мен не эттинъ?» – деди Лаванга Якуп. – «Мен сага Рахел уьшин куллык этпедим ме? Неге сен мени алдадынъ?»
26 «Бизим бетлерде, уьйкен аьптеси турып, кишкейди байга бермейдилер.
27 Мине бу той юмасы озса, биз сага кишкейди де берермиз. Онынъ уьшин сен мага энди де ети йыл куллык этпеге керексинъ», – деди Лаван.
28 Якуп разы болды. Лея ман той юмасы кеткеннен сонъ, Лаван кызы Рахелди де ога пише этип берди. 29 Лаван оьз таьвкесин Билхады Рахелдинъ кызметине берди. 30 Якуп Рахел мен де ятты. Ол Рахелди Леядан эсе бек суьетаган эди. Якуп Лаванга тагы да ети йыл куллык этти.
Якуп пайхамбардынъ балалары
31 Раббий Леяды суьймегенин коьрди; сол себептен онынъ карнын емисли этти, а Рахел каратон болды. 32 Лея авыраяклы болып, ул тапты. «Аьше, Раббий меним кайгымды коьрди; энди мени байым суьер», – деп, улына Рубен+ 29:32* «Рубен»нинъ маьнеси* Мине ул! деген атты берди.
33 Ол тагы да авыраяклы болды, тагы да ул тапты. «Раббий мени байым суьймегенин эситип, мага тагы да ул савгалады!» – деп, улына Шимон+ 29:33* «Шимон»нынъ маьнеси* Эситеди . деген атты берди.
34 Ол тагы да авыраяклы болды, тагы да ул тапты. «Энди байым мага байланар, неге десе мен ога уьш ул таптым!» – деп, улына Левий+ 29:34* «Левий»динъ маьнеси* Байланув . деген атты берди.
35 Ол тагы да авыраяклы болды, тагы да ул тапты. «Энди Раббийди данъкларман», – деп, улына Юда+ 29:35* «Юда»дынъ маьнеси* Данъклав . деп атады. Оннан сонъ ол бала таппады.
301 Рахел Якупка бала табалмаганын коьрип, аьптесине куьнлейтаган эди. «Мага бала бер, ол болмаса мен оьлеекпен», – деди ол Якупка.
2 Тек Якуп, ашувланып: «Мен Алладынъ орнын алаларман ма? Сага бала бермейтаган Ол!» – деп яваплады.
3 «Мине Билха, меним таьвкем, – деди Рахел. Сен оны ман ят, мага бала тапсын, меним тизлериме салсын. Ол аркалы болса да, менде балалар болаяк!»
4 Рахел ога некяхсыз пише этип Билхады берди. Якуп Билха ман ятты. 5 Билха авыраяклы болды эм Якупка ул тапты. 6 Рахел: «Алла мага аьдиллик этти. Ол меним тилегимди эситип, мага ул берди», – деп, балага Дан+ 30:6* «Дан»нынъ маьнеси* Аьдиллик этер . деген атты берди.
7 Билха тагы да авыраяклы болды эм Якупка тагы да бир ул тапты. 8 Рахел: «Аьптем мен уллы базласувым болды, эм енъдим мен оны!» – деп, балага Напталий+ 30:8* «Напталий»динъ маьнеси* Базласувым . деген атты берди.
9 Лея, энди бала таппаякпан деп, таьвкесин Зилпады Якупка некяхсыз пише этип берди.
10 Зилпа Якупка ул тапты. 11 Лея: «Бактылыман!» – деп, балага Гад+ 30:11* «Гад»тынъ маьнеси* Бактылы . деген атты берди.
12 Зилпа Якупка экинши ул тапты. 13 Лея: «Наьсиплимен! Баьри хатынлар мага наьсипли деп айтарлар!» – деп, балага Ашер+ 30:13* «Ашер»динъ маьнеси* Наьсипли . деген атты берди.
14 Бир кере бийдай шалынган заманда, Рубен, кырда мандрагор+ 30:14* Мандрагор: Аьдемдинъ эки бутына усаган шанышкы кебинде тамыр болган. Емиси эркеклик куьшин коьбейтеегине ыйнанылган оьсимлик.* емислерин табып, анасы Леяга аькелди. Рахел Леядан: «Сенинъ улынъ тапкан мандрагор емислериннен мага бертагы», – деп тиледи. 15 «Меним байымды алганынъ етпейим? – деди Лея. – Энди меним улым тапкан мандрагор емислерин де алаяксынъма?»
Рахел: «Улынънынъ мандрагорларын мага берсенъ, бу кеше сага байым ман ятпага ызын берермен», – деп соьз берди.
16 Эм мине кеште Якуп кырдан уьйге кайтканда, Лея алдына шыгып айтты: «Кел мага. Мен сени синълимнен улым тапкан мандрагор емислерине сатып алганман!» Сол кеше Якуп Лея ман ятты.
17 Алла Леядынъ дувасын кабыл этти. Лея авыраяклы болды эм Якупка бесинши ул тапты. 18 «Байымды таьвкем мен боьлискеним уьшин Алла мени савгалады», – деп, Лея улына Иссакар+ 30:18* «Иссакар»дынъ маьнеси* Савга . деген атты берди.
19 Тагы да Лея бала коьтерди, Якупка алтыншы ул бала тапты. 20 «Алла мени юмарт савгалады! Энди байым мени сыйлар, мен ога алты ул таптым!» – деп, Лея улын Завулон+ 30:20* «Завулон»нынъ маьнеси* Сыйлав . деп атады.
21 Оннан сонъ Лея кыз тапты. Дина+ 30:21* «Дина»дынъ маьнеси* Оьким . деп атады.
22 Алла Рахел акында да мутпады; дувасын кабыл этти эм бала коьтермеге амал берди.
23 Рахел авыраяклы болды, ул тапты эм айтты: «Мени Алла бетлевден куткарды». 24 Эм: «Раббий тагы да бир ул коссын!» – деп, Рахел улына Юсуп+ 30:24* «Юсуп»тынъ маьнеси* Коссын. деген атты берди.
Якуп пайхамбардынъ суьруьвлери коьп болады
25 Рахел Юсупты тапканнан сонъ, Якуп Лаванга айтты: «Юртыма кайтпага ызын бер, тувган элиме, 26 бирге балаларым ман, олар уьшин сага куллык эткен пишелерим мен. Оьзинъ билесинъ сага не шаклы куллык эткенимди!»
27 «Мага разы эсенъ, мунда кал! – деди Лаван. – Мен бал ашып, сен аркалы Раббий мага разылыгын коьрсеткенин анъладым. 28 Айт, кайдай тоьлев бермеге керекпен?»
29 «Оьзинъ билесинъ, – деп яваплады Якуп, – меним калай куллык эткенимди, меним каравым ман суьруьвлеринъ кайдай болганын. 30 Мен келгенде, малынъ сенинъ аз эди, а соьле бек коьп болган. Соьйтип меним келуьвим мен Раббий сага разылыгын коьрсетти. Тек оьз аьелиме мен кашан куллык этеекпен?»
31 «Айт, не шаклы тоьлев берейим сага?» – деп сорады Лаван.
«Мага бир зат та бермеге керек тувыл, – деп яваплады Якуп. – Мен сенинъ малынъды отлатып карамага энди де разыман, тек бир шартым бар. 32 Буьгуьн баьри суьруьвлеринъди айланып, олардан шубар, таргыл койларды, кара козыларды эм таргыл, шубар эшкилерди айырып шыгарайым. Муннан арбатын сондай мал меним куллык хакым болар. 33 Меним алдамаганымды тергемеге енъил болаяк: муннан арбатын сен тоьлевге не зат алганымды карамага келсенъ эм шубар, таргыл болмаган эшкиди, кара болмаган козыды тапсанъ – олар урланган деп санамага болаяксын».
34 «Бек аьруьв, – деди Лаван. – Сен айткандай болсын». 35 Ама сол куьн ок Лаван баьри алагаз, таргыл текелерди, ак белгилери болган шубар, таргыл эшкилерди эм баьри кара козыларды айырып, улларына берди. 36 Сонъ Якуптан уьш куьнлик узаклыкка кетти.
Якуп Лаваннынъ калган малын бакты.
37 Якуп актеректинъ, бадамнынъ, платаннынъ ший бутакларын кести, олардынъ кабагын йолак-йолак этип, ак агашына дейим сыдырды. 38 Сыдырылган бутакларды малдынъ алдына, сув ишетаган олыкларына салды. Мал сув ишпеге келгенде, сол шыбыкларга карасын деп, неге десе олардынъ кашатаган заманы эди. 39 Мал, сызыклы шыбыклардынъ, бутаклардынъ алдында косылганы уьшин, балалары сызыклы, шубар, таргыл болып тувдылар. 40 Козыларды Якуп айырып салатаган эди эм оларды, Лаваннынъ суьруьвлерининъ шубар эм кара малына карап тургандай этип, буратаган эди. Энди Якуп оьзининъ суьруьвлерин айырып, оларды Лаваннынъ суьруьвлерине карыстырмады.
41 Карувлы айванлар кашсалар, Якуп, айванлар бутаклардынъ касында косылсынлар деп, бутакларды олардынъ коьзлерининъ алдына, олыкларга салды. 42 А карувсыз айванлардынъ алдында бутакларды олыкка салмайтаган эди. Соьйтип карувсыз мал Лаванга, а карувлы мал Якупка тиетаган болды. 43 Якуп шынты бай аьдем болды, онынъ кой, эшки суьруьвлери, таьвкелери эм ыргатлары, туьелери эм эшеклери болды.
31Якуп пайхамбар Лаваннан кашады
1 Лаваннынъ уллары: «Якуп бизим атамызда болган баьри затты алган! Атамыз аркалы оьзине байлык йыйган», – деп айтатаган болдылар. Бу соьзлерди эситип, 2 Якуп Лаваннынъ ога алдынгындай болып ийги карамайтаганын анълады.
3 Раббий Якупка: «Аталарынънынъ ерине, тувган юртынъа кайт. Мен сага ярдам этеекпен», – деди.
4 Якуп аьдем йиберип, Рахел мен Леяды онынъ суьруьвлери багылган данъылга шакыртты 5 эм оларга айтты: «Карайман, сизинъ атанъыз мага алдынгындай болып турмайды. Тек мага атамнынъ Алласы ярдам этти. 6 Оьзинъиз билесинъиз: мен сизинъ атанъызга болган карувымды салып куллык эткенмен. 7 Атанъыз мени алдап он кере кыйынагымды авыстырды. Тек Алла ога мага яманлык этпеге ызын бермеди. 8 Атанъыз мага: „Сенинъ кыйынагынъ шубарлар болаяк“, – десе, савлай мал шубар болып тувады. А: „Сенинъ кыйынагынъ таргыллар болаяк“, – десе, савлай мал таргыл болып тувады. 9 Соьйтип Алла атанъыздынъ малын алып, мага берди.
10 Бир кере, мал кашатаган заманда, мен туьсимде эшкилерди кашырган текелер баьриси де шубар, таргыл, яде доьнъелли болганларын коьрдим. 11 Туьсимде Алладынъ маьлеги мага: „Якуп!“ – деди. Мен: „Аьше!“ – деп явапладым. 12 Ол: „Кара, – деди, – баьри текелер, эшкилерди кашыратаганлар – яде шубар, яде таргыл, яде доьнъелли. Лаваннынъ сага этетаган затларынынъ баьрисин коьрдим. 13 Мен сага Бетелде коьринген Алламан. Сол ерде сен кие таска зейтун майын куйып, Мага ант эттинъ. Тур, сосы кыралдан кет, тувган элинъе кайт“».
14 Рахел эм Лея Якупка: «Бизге атамыздынъ мал-муьлкиннен, яде асабалыгыннан бир зат тиеме, аьше? 15 Туврасы, ол бизди ят деп санайды; ол бизди саткан, а биз уьшин алганын оьзине байырлады. 16 Суьйткенде, Алла бизим атамыздан алган баьри байлык, бизге эм бизим балаларымызга байыр. Алла сага калай буйыра болса, солай эт», – деп явапладылар.
17 Якуп балаларын эм пишелерин туьелерге олтыртып, 18 буьтин айванларын алдына суьрип, йыйган баьри мал-муьлки, Паддан-Арамда алган оьз суьруьвлери мен атасы Исхакка, Кенан ерине баратаган йолга шыкты.
19 Лаван койларды кыркпага кеткен заманда, Рахел атасынынъ уьйиндеги аллаларды урлады. 20 Якуп кашаягын билдирмей, арамлы Лаванды алдады. 21 Болган баьри мал-муьлки мен кашып кетти. Ефрат йылгадынъ ары ягына оьтип, Якуп Гилад тавларына карап йоьнеди.
Лаван Якуп пайхамбарды кувып етеди
22 Уьшинши куьн Лаванга Якуп кашып кеткен деп айттылар. 23 Лаван кардаш-кавымын йыйып, Якупты кувып йоьнеди. Ети куьннен сонъ Гилад тавларында онынъ артыннан етти.
24 Сол кеше, туьсинде, арамлы Лаванга Алла коьринди эм айтты: «Сак бол! Якупка эш бир яманлык та этпе!»
25 Лаван Якупты кувып етти. Якуп тыншаймага деп, Гилад тавларында орынласкан эди. Лаван да кардаш-кавымы ман шатырын сонда ок орынластырды. 26 Эм Лаван Якупка: «Сен не зат этесинъ? – деди. – Сен мени алдадынъ! Кызларымды, кавгада есирге туьскенлердей этип, алып кеттинъ! 27 Неге сен билдирмей кеттинъ, алдадынъ мени эм мага бир зат та айтпадынъ? Мен сени шатлыклы йырлар ман, даул ман, лира ман озгарар эдим, 28 а сен мага кызларымды эм тувдыкларымды оьппеге де амал бермединъ! Акылсызлык эттинъ сен! 29 Сизге яманлык этпеге меним колымда куьш бар, ама кеше атанъыздынъ Алласы мага: „Сак бол! Якупка эш бир яманлык та этпе!“ деди. 30 Аьруьв, аьше, сен кеттинъ меннен, неге десе атанънынъ уьйин сагындынъ. Ама меним аллаларымды неге урладынъ?»
31 Якуп Лаванга явап берип: «Мен корктым, кызларынъды артка аларсынъ деп ойладым. 32 Тек кимде аллаларынъды тапсанъ, ол яшамаяк! Бизим ювыкларымыз шаат болсынлар: баьри затымды карап шык, сеники болганды ал!» – деди. (Якуп билмейтаган эди аллаларды Рахел алганын.)
33 Лаван Якуптынъ, Леядынъ, эки таьвкединъ шатырларын тинтти, бир зат та таппады. Леядынъ шатырыннан шыгып, Рахелдинъ шатырына кетти. 34 Рахел сонынъ арасында аллаларды алып, туьединъ иерине ясырды эм уьстине олтырды. Лаван онынъ шатырын тинтип баслады, бир зат та таппады.
35 А Рахел ога: «Бийим, алдынъда турмаганым уьшин, мага ашувланма: аьдеттеги пише авырувы менде». Лаван баьри затты тинтти, аллаларды таппады.
36 Энди Якуп ашувланды эм Лаван ман даваласып баслады: «Меним шуьшим не? Сен меним артымнан кувгандай, кайдай куьна, кайдай кыянатшылык эттим мен? 37 Сен меним баьри муьлкимди тинттинъ – сага байыр не зат таптынъ, аьше? Коьрсет, ювыкларымыздынъ алдына кой. Олар арамызда болган затка карар берсинлер. 38 Йырма йыл мен сага куллык эттим. Сол заманнынъ ишинде не койларда, не эшкилерде иш таслаган болмады. Мен сенинъ суьруьвинънен кой емедим. 39 А кыр айванлары талаган малды сага аькелмедим, оьзим тоьлеп турдым. Куьндиз болсын, кеше болсын – урланган малды сен меннен сорап турдынъ.
40 Куьндиз иссиликтен, кеше аяздан азап шектим. Коьзиме уйкы кирмеди. 41 Йырма йыл мен уьйинъде солай яшадым. Он доьрт йыл кызларынъ уьшин, алты йыл – малынъ уьшин сага куллык эттим, а сен он кере белгиленген кыйынагымды туьрлендирдинъ. 42 Эгер уьйкен атам Ибрагим сенген эм атам Исхак корккан Алла мага ярдам этпеген болса, сен мени бир затсыз йибереек эдинъ. Тек Алла меним шеккен кыйынлыгымды эм меним куллыгымды коьреди: бу кеше Ол Оьзи меним коршалавшым болды!»
43 Лаван Якупка яваплады: «Олар меним кызларым, меним тувдыкларым, меним малым. Баьри сен коьретаган зат – меники. Ама кызларымды эм олар тапкан балаларды янымнан айырмаска не зат этип боларман? 44 Кел, бир келисуьв беркитеек, арамызда бир шаат болсын».
45 Сол заманда Якуп кие тастай этип, уьйкен тасты кадап салды, 46 эм ювыкларына айтты: «Тасларды йыйынъыз». Олар тастан уьйкен тоьбе уьйдилер эм янында ас иштилер. 47 Лаван тоьбеди Егар-Сахадута деп атады, а Якуп Гал-Эд+ 31:47* «Егар-Сахадута»дынъ да «Гал-Эд»тинъ де маьнеси* шаат тоьбе . деп атады.
48 Лаван айтты: «Бу тоьбе – буьгуьн бизим келисуьвдинъ шааты». Соны уьшин бу ердинъ аты Гал-Эд. 49 Ога Миспа+ 31:49* «Миспа»дынъ маьнеси* каравыл каласы . да аталган, неге десе Лаван косты: «Биз бир биримизди йойганда да, Раббий экевимизди коьзиннен айырмасын. 50 Эгер дейим сен меним кызларымнынъ хаьтерин калдырсанъ, яде олардан баска пишелер алсанъ, эсинъде тургыст: янымызда бир аьдем де болмаса, Алла бизге шаат!»
51 Оннан сонъ «Кара, – деди Лаван Якупка, – бу тоьбе эм бу кие тас, мен оларды арамызга салдым. 52 Олар бизим келисуьвдинъ шаатлары. Мен яман ниет пен бу тоьбединъ эм бу кие тастынъ сага байыр болган ягына бармаякпан, сен де олардынъ мага байыр ягына яман ниет пен келмеексинъ. 53 Бизим оькимшимиз Ибрагимнинъ, Нахордынъ эм олардынъ аталарынынъ Алласы болсын».
Якуп атасы Исхак корккан Алла ман ант этти. 54 Оннан сонъ Якуп сол тавда курманлык этти, ювыкларын зияпетке шакырды. Астан сонъ олар сол тавда конмага калдылар. 55 Эртенъликте Лаван эрте турып, тувдыкларын эм кызларын оьбип, оларга разылыгын берип, уьйине йол алды.
321 Якуп йолын бардырды, эм алдына Алладынъ маьлеклери шыктылар.
2 Оларды коьрип, Якуп айтты: «Бу – Алладынъ турагы!» Эм бу ерге Маханайим+ 32:2* «Маханайим»динъ маьнеси* эки аьскер . деп ат берди.
Якуп пайхамбар Эсав ман коьриспеге аьзирленеди
3 Якуп оьзининъ алдына, Сеир еринде, Эдом кыралында яшаган кардашы Эсавка хабаршылар йиберди. 4 Оларга: «Меним бийим Эсавга айтынъыз: „Соьйтип сенинъ ыргатынъ Якуп айтады: мен узак заман Лаваннынъ уьйинде яшадым. 5 Энди менде оьгизлер, эшеклер, мал, ыргатлар эм таьвкелер бар. Мен сага, меним бийиме, сосы хабарды сенинъ ийгилигинъе сенип йиберемен“», – деп буйырды.
6 Хабаршылар кайтып, Якупка: «Кардашынъ Эсав пан коьристик. Ол доьрт юз аьдем мен алдынъа шыкпага келеди», – дедилер. 7 Коркыныш бийледи Якупты. Ол бек кайгырып, аьдемлерин, малын, сыйырларын, туьелерин эки куьпке боьлди. 8 «Эгер Эсав бир куьпке шапкынлык этсе эм баьрин оьлтирсе, экинши куьптегилер кашып кутыларлар», – деп ойланды.
9 Сонъ Якуп дува этип баслады: «О, меним уьйкен атам Ибрагимнинъ Алласы, атам Исхактынъ Алласы Раббий! Мага: „Тувган юртынъа, ювыкларынъа кайт. Мен сага бактынъды ашаякпан“, – деп соьз бердинъ. 10 Мен Сенинъ мага, Оьзинънинъ кулынъа, коьрсеткен юмартлыгынъа, рагимлигинъе тийисли тувылман. Мен Йордан йылгадынъ аргы ягына тек аса таяк пан оьткен эдим, а соьле менде эки мал-муьлк толы турак ерим бар. 11 Тилеймен, мени кардашым Эсавтан коры! Коркув менде: ол келер эм мени оьлтирер, пишелерим мен, балаларым ман! 12 А Сен: „Бактынъды ашаякпан, тувдыкларынъды денъиз кумындай сансыз коьп этеекпен“, – деп ваьде эттинъ».
13 Якуп сол ерде конды. Эртенъликте суьруьвлериннен кардашы Эсавка савгага 14 эки юз эшки, йырма теке, эки юз кой, йырма кошкар, 15 отыз савылатаган туье боталары ман, кырк сыйыр, он оьгиз, йырма ургашы эшек, он эркек эшек айырды. 16 Оларды ыргатларга берди, аьр бир суьруьвде оьзининъ айдавшысы болгандай этти, эм оларга айтты: «Алдыга барынъыз, суьруьвлер арасында бос ер сакланъыз». 17 Оннан сонъ биринши айдавшыга: «Меним кардашым Эсавка расканда, – деди, – ол: „Сен кимнинъ ыргатысынъ? Кайда барасынъ? Кимнинъ малын айдайсынъ?“ деп сораса, 18 сен: „Бу мал – сенинъ ыргатынъ Якуптынъ сага, бийим Эсавга, йиберген савгасы. Мине Якуп оьзи артымыздан келеди“ деп явапла».
19 Якуп эм экинши, эм уьшинши, эм баска айдавшыларга Эсав пан расканда тап солай айтпага буйырды, 20 эм «Тек: „Сенинъ ыргатынъ Якуп артымыздан келеди“, деп коспага мутпанъыз», – деди. Соьйтип, алдыга йиберилген савгалар ман Эсавтынъ юрегин юмсатаяк болды. «Оннан сонъ, – ойланды Якуп, – мен оьзим де коьринермен. Сол заманда, билким, ол мени ийгилик пен расар». 21 Эм, савгаларды алдыга йиберип, Якуп туракта конмага калды.
Якуптынъ аты Исраилге туьрлендириледи
22 Сол кеше ок, Якуп турды, эки пишесин, эки некяхсыз пишесин, он бир улын алып, Яббук йылгадынъ кешуьви мен аргы ягына оьтти. 23 Оларды оьттирген сонъ, йылгадынъ аргы ягына баьри мал-муьлкин де коьширди. 24 Якуп оьзи туракта ялгыз калды. Танъ атканга дейим, ким болса бирев оны ман куьрести. 25 Аьдем Якупты енъалмаягын коьрип, оны ман куьресип турганда, янбасынынъ суьеги шыккандай этип куьшли сокты 26 эм Якупка айтты: «Йибер Мени. Танъ атты».
«Мага разылыгынъды бермесенъ, йибереек тувылман», – деди Якуп.
27 Аьдем: «Сенинъ атынъ не?» – деп сорады.
Ол: «Якуп», – деп яваплады.
28 Аьдем: «Буьгуьннен арбатын атынъ Якуп тувыл, Исраил+ 32:28* «Исраил»динъ маьнеси* Алла ман куьрескен . болаяк, неге десе сен Алла ман эм аьдемлер мен куьрестинъ эм енъуьвши болып шыктынъ».
29 Якуп: «Айт мага атынъды!» – деп тиледи.
Ол: «Сага атымды билмеге неден керек?» – деди. Эм Якупка разылыгын берди.
30 Сол ислер болган ерге Якуп: «Бу ерде мен бет бетке Аллады коьргенмен эм сав калдым!» деп, Пениел+ 32:30* «Пениел»динъ маьнеси* Алладынъ бети . деген атты берди.
31 Якуп Пениелден кеткен заманда куьн тува эди. Ол, янбасынынъ суьеги шыкканнан себеп, аксай эди. 32 Исраил уллары бу куьнге дейим айванлардынъ янбас суьегининъ басындагы синъирди емейдилер. Неге десе Алла Якуптынъ янбас суьегининъ басындагы синъирге тийген эди.
33Якуп пайхамбар Эсав ман коьриседи
1 Якуп карады эм коьрди: онынъ алдына Эсав 400 аьдем мен бирге келеятыр. Якуп Леядынъ, Рахелдинъ эм некяхсыз хатынларынынъ балаларына аналарынынъ касында турмага буйырды. 2 Ол оларды булай тизди: алдыда некяхсыз хатынлар балалары ман, олардынъ артында Лея балалары ман, олардынъ артында Рахел эм Юсуп. 3 Оьзи Якуп алдыга шыкты эм, кардашынынъ касына келеектен алдын, ети кере сежде кылды.
4 Тек Эсав онынъ алдына ымтылды, кушаклады, мойнына сарылып, оьпти. Экеви де йылап басладылар. 5 Пишелерди эм балаларды коьрип, Эсав: «Бу янынъдагылар ким?» – деп сорады.
Якуп: «Олар – мага, сенинъ кулынъа, Алла савга эткен балаларым», – деди.
6 Некяхсыз хатынлар балалары ман Эсавтынъ янына келип, сежде кылдылар. 7 Олардан сонъ Лея балалары ман келип, сежде кылдылар. Энъ сонъ Рахел эм Юсуп келип, сежде кылдылар.
8 Эсав: «Мага йолда раскан суьруьвлердинъ маьнеси не?» – деп сорады.
Якуп: «Ол – сага ярар уьшин савга, бийим», – деп яваплады.
9 «Менде коьп бар, кардашым, – деди Эсав, – калдыр оьзинъе».
10 «Йок, – деди Якуп, – рагимлик коьрсет, ал меним савгаларымды! Сени мен коьрисуьв – мага Алла ман бет бетке коьрисуьвдей, сен мага бек танъсынъ! 11 Тилеймен, сага аькелген савгамды ал. Алла мени юмарт савгалады, менде не де бар». Якуп Эсавка савгаларын алмага ялбарып тиледи, ол да сонъында разы болды.
12 «Йолга шыгайык, – деди Эсав, – Мен сени мен бараякпан».
13 Якуп: «Бийим меним, сен билесинъ балалар карувсыз. Койларым эм сыйырларым савыладылар: оларды айдасак, баьриси бир куьннен кырылаяк. 14 Бийим, тилеймен, сен алдыга бар, а мен, сенинъ ыргатынъ, артынънан барайым – асыкпай, мал, балалар баргандай болып, сага, меним бийимге, Сеирге еткенге дейим», – деди.
15 «Мен аьдемлеримнинъ бир кесегин сени мен калдырайым», – деди Эсав.
Якуп: «Не уьшин? Сен, меним бийим, мага бек танъсынъ».
16 Сол ок куьн Эсав артына, Сеирге йол алды, 17 а Якуп Суккотка йоьнеди. Ол онда уьй салды, малга авлалар этти. Соны уьшин сол ердинъ аты Суккот+ 33:17* «Суккот»тынъ маьнеси* авлалар ..
18 Паддан-Арамнан келгеннен сонъ, Якуп Кенан ериндеги Шехем шахарына аман-эсен етти, эм оннан эрек болмай токтады. 19 Якуп Шехемнинъ атасы Хамордынъ улларыннан 100 кесек куьмиске сатып алган еринде шатырын яйды. 20 Онда ол курманлык этпеге ер ясады эм Эл-Элохей-Исраил+ 33:20* «Эл-Элохей-Исраил»динъ маьнеси* Алла Исраилдинъ Алласы . деп атады.
34Дина зорланады
1 Леядынъ Якупка тапкан кызы Дина ерли кызларды коьрмеге барды. 2 Сол кыралдынъ бийи хивли Хамордынъ улы Шехем оны коьрди, ыслады эм зорлады. 3 Ол Якуптынъ кызы Динады суьйди, ога ашык болып, аьруьв соьзлер айтты. 4 Хаморга, оьзининъ атасына: «Бу кызды мага пише этип ал», – деди.
5 Якуп кызы Динадынъ зорланганын эситти. Сол заманда уллары данъылда мал багатаган эдилер; Якуп олар келгенге дейим бир зат та этпей турды.
6 Шехемнинъ атасы Хамор Якуп пан соьйлеспеге келди. 7 Сол вакытта Якуптынъ уллары, болган затты эситип, данъылдан уьйге кайттылар. Олар кыйналып, ашувга толы эдилер. Шекем Якуптынъ кызын зорлап, Исраилди корлаган: ол ярамас ис!
8 Хамор оларга: «Шехем, меним улым, кызынъызды бек суьйди. Тилеймен, беринъиз оны ога пише этип! 9 Сиз бизи мен ювыклар боларсынъыз, бизге кызларынъызды байга берерсинъиз эм бизим кызларды оьзинъизге пише этип аларсынъыз. 10 Биз бен бирге яшанъыз. Бизим кыралымыз – сизинъ алдынъызда, кайда суьйсенъиз орынласып, сатув-алув этип, мал-муьлк иеси болынъыз», – деп айтты.
11 Шехем Динадынъ атасына эм кардашларына: «Рагимли болынъыз, мен сизге не зат айтсанъыз, соны берермен! 12 Энъ уьйкен калым эм савгалар белгиленъиз, не кадер айтсанъыз, сол кадер береекпен. Тек кызды мага пише этип беринъиз», – деп косты.
13 Шехем мен онынъ атасы Хаморга Якуптынъ уллары аьйлекирлик пен явап бердилер; неге десе Шехем олардынъ карындасы Динады зорлаган эди. 14 «Биз ол затты эталмаймыз, – дедилер олар. Карындасымызды суьннетленмеген эркекке байга бермеге бизим уьшин бетлев. 15 Тек бир шартты толтырсанъыз биз разылыгымызды береекпиз: эгер сиз биздей болсанъыз эм баьри эркеклеринъиз суьннетленселер. 16 Сол заманда биз сизге кызларымызды байга береекпиз, сизинъ кызларынъызды да оьзимизге пише этип алаякпыз, суьйткенде биз сиз бен бирге яшап калаякпыз эм бир халк болаякпыз. 17 А эгер бизге тынъламасанъыз эм суьннетленмесенъиз, карындасымызды алып кетеекпиз».
18 Хамор эм улы Шехем сол шартка разы болдылар. 19 Шехем сол саьатлей бабага олтырды – соьйтип яс аьдем Якуптынъ кызын суьетаган эди. Шехем атасынынъ тукымында энъ сыйлы аьдем эди.
20 Хамор эм улы Шехем шахар капысына барып, шахаршыларга: 21 «Бу аьдемлер тынышлык пан келгенлер. Бизим кыралымызда яшасынлар эм сатув-алув этсинлер. Ер коьп, оларга да, бизге де етер. Биз олардынъ кызларын пише этип алармыз, бизим кызларды да оларга байга берермиз. 22 Олар бизи мен бирге яшамага эм бир халк болмага разылар, тек бир шарт бар: бизим баьри эркеклеримиз, олардынъ эркеклериндей болып, суьннетленмеге кереклер. 23 Олардынъ суьруьвлери, маллары, муьлклери бизики болаяк, эгер биз олардынъ шартларын кабыл этсек эм олар бизи мен яшап басласалар!» – деп айттылар.
24 Баьри шахаршылар Хамор эм улы Шехем мен разы болдылар эм шахардынъ баьри эркеклери суьннетлендилер. 25 Уьшинши куьн, эркеклер аьли де авырып ятканда, Шимон эм Левий, Якуптынъ уллары, Динадынъ кардашлары, кылышларын алып шахарга бир кыйынсыз кирип, баьри эркеклерди оьлтирип шыктылар. 26 Хамор ман улы Шехемди де оьлтирдилер, Динады Шехемнинъ уьйиннен алып кеттилер. 27 Якуптынъ баьри уллары келип, оьлгенлердинъ затларын сыйырып, шахарды тонадылар. Неге десе Дина, олардынъ карындаслары, зорланган эди. 28 Олар койларды, эшкилерди, сыйырларды, эшеклерди, шахарда эм кырларда тапканларынынъ баьрин де алдылар. 29 Шахаршылардынъ баьри мал-муьлкин сыйырып, балаларын эм пишелерин аькеттилер эм уьйлерин тонадылар.
30 Якуп Шимон ман Левийге: «Сиз мага каза аькелдинъиз! Сиз мени ерли яшавшылардынъ – кенанлылар эм перизлилердинъ – энъ суьймеген аьдеми эттинъиз. Бизде аьдем аз, олар бирлесселер, мени оьлтирееклер эм бизим тукым йок болаяк!» – деди.
31 Тек Шимон эм Левий ога: «Бизим карындасымыз бан, орамбастагы сатлык кызга эткендей, зорлык этпеге керек тувыл эди», – дедилер.
35Якуп пайхамбар Бетелге кайтады
1 Алла Якупка: «Тур, Бетелге бар, орынлас эм сонда сага, сен кардашынъ Эсавтан кашканда, коьринген Аллага курманлык ерин ярастыр», – деп буйырды.
2 Якуп аьелине эм баьри аьдемлерине: «Сизде болган ят аллаларды эрекке алып тасланъыз, тазаланынъыз эм кийимлеринъизди авыстырынъыз. 3 Турып Бетелге барайык. Онда, кыйынлык куьнимде дувамды кабыл эткен эм баьри юрген ерлеримде мага ярдамга келген Аллага курманлык ерин ясаякпан». 4 Олар Якупка баьри ят аллаларын, кулакларыннан сыргаларды да шыгарып бердилер. Баьрин де Якуп Шехем шахарына ювык эмен терегининъ астына коьмди. 5 Олар йолга шыктылар. Алла тоьгеректеги шахарлардынъ яшавшыларына коркув салганы уьшин, олар Якуптынъ улларынынъ артыннан кувмадылар.
6 Якуп аьдемлери мен Кенан ериндеги Луз шахарына (соьлеги Бетелге) етти. 7 Онда ол курманлык этетаган ер ясады. Ога «Эл-Бетел+ 35:7* «Эл-Бетел»динъ маьнеси* Бетелдинъ Алласы .» деген ат берди, неге десе сол ерде, Якуп Эсавтан кашатаган заманда, ога Алла коьринген эди.
8 Сонда Ревекадынъ эмшек эмисткен анасы Девора оьлди. Оны Бетелдинъ кубыла янындагы эмен терегининъ астында коьмдилер эм сол ерге Аллон-Бакут+ 35:8* «Аллон-Бакут»тынъ маьнеси* Йылавдынъ эмен тереги . деген ат бердилер.
9 Якуп Паддан-Арамнан кайтканнан сонъ, Алла ога тагы да коьринип, разылыгын берди 10 эм: «Сенинъ атынъ Якуп, тек энди сага Якуп деп айтпаяклар. Энди сенинъ атынъ Исраил+ 35:10* «Исраил»динъ маьнеси* Алла ман куьрескен . болаяк», – деп, Исраил деген атты берди. 11 Алла тагы да ога айтты: «Мен куьдиретли Алла. Емисли эм коьп санлы бол: сеннен бир миллет яратылаяк, коьплеген миллетлер яратылаяк, сенинъ тукымынънан патшалар туваяклар! 12 Мен Ибрагимге эм Исхакка берген ерди сага эм сеннен сонъ тувдыкларынъа береекпен». 13 Оннан сонъ Алла, Якуптан айырылып, оны ман соьйлеген ерден оьрге шыкты. 14 Якуп Алла ман соьйлеген ерге кие тас салды, таска савга этип шагыр эм зейтун майын куйды. 15 Алла оны ман соьйлеген ерди Якуп Бетел+ 35:15* «Бетел»динъ маьнеси* Алладынъ уьйи . деп атады.
Бенямин тувады, Рахел мен Исхак пайхамбар оьледилер
16 Бетелди калдырып, Эфраттан узак болмаган ерде Рахел толгатып баслайды. Бала табувы кыйынлы эди. 17 Рахел бек кыйнала эди. «Коркпа, – деди ога эбия ана. – Кара, сенде тагы да бир ул!» 18 Оьлеятырган Рахел сонъгы тынысы ман улына Бен-Они+ 35:18* «Бен-Они»динъ маьнеси* Кайгымнынъ улы . деген ат берди. Тек атасы оны Бенямин+ 35:18* «Бенямин»динъ маьнеси* Онъ колымнынъ улы . деп атады.
19 Соьйтип Рахел оьлди. Оны Эфратка (соьлеги аты Бетлехем) баратаган йол ягасында коьмдилер. 20 Якуп онынъ кабырына кие тас салды. Рахелдинъ кабырынынъ кие тасы энди де турады.
21 Исраил [Якуп] йолын бардырды эм Мигдал-Эдерден сонъ шатырын яйды. 22 Исраил сол ерде яшаган заманда Рубен атасынынъ некяхсыз пишеси Билха ман зийналык этти. Исраил сол затты эситкенде [бек ашувланды].
Якуптынъ он эки улы болды.
23 Леядынъ уллары: Рубен (Якуптынъ тунъышы), Шимон, Левий, Юда, Иссакар эм Завулон.
24 Рахелдинъ уллары: Юсуп эм Бенямин.
25 Рахелдинъ таьвкеси Билхадынъ уллары: Дан эм Напталий.
26 Леядынъ таьвкеси Зилпадынъ уллары: Гад эм Ашер. Бу Якуптынъ Паддан-Арамда тувган уллары.
27 Якуп бир заманларда Ибрагим, оннан сонъ Исхак яшаган, соьле Хеврон деп аталган Кирят-Арба шахарына ювык Мамре эменлигине, оьзининъ атасы Исхакка келди. 28 Исхак 170 йыл яшады. 29 Ол карт болып, яшавга тойып, ян берди эм ата-бабаларына косылды. Оны уллары Эсав эм Якуп коьмдилер.
36Эсавдынъ тукымы
1 Мине Эдом деп те аталган Эсавтынъ тукымы акында хабар. 2 Эсав пише этип оьзине эки кенанлы кыз алды: хетли Элоннынъ кызы Адады эм хивли Сивеоннынъ кызы Аьнадынъ кызын Охоливамады. 3 Сонъ Басематты, Исмаилдынъ кызын, Невайоттынъ карындасын алды. 4 Ададан Эсавта Элифаз тувды, Басематтан – Регуел, 5 Охоливамадан – Егуш, Ялам эм Корах. Булар Эсавтынъ Кенан еринде тувган уллары.
6 Эсав пишелерин, улларын, кызларын, уьйиндеги баьри аьдемлерин, суьруьвлерин Кенанда йыйган мал-муьлкин алып, баска кыралга, кардашы Якуптан узакка кетти. 7 Оларда сол кадер байлык бар эди, бирге яшамага амал болмады: олар орынласкан ер тар болды, экевине суьруьвлери мен ер етпей баслады. 8 Эсав Сеир тавы янында орынласты (Эсав – энди Эдом).
9 Сеир тавларында яшаган эдомлылардынъ ата-бабасы Эсавдынъ тукымынынъ тарихи мине:
10 Эсавтынъ уллары: Элифаз Эсавтынъ Ададан улы; Регуел Эсавтынъ Басематтан улы.
11 Элифазтынъ уллары: Теман, Омар, Сефо, Гатам эм Кеназ.
12 Эсавтынъ улы Элифазтынъ некяхсыз пишеси Тимна ога Амалекти тапты. Булар Эсавтынъ пишеси Ададан тувдыклар.
13 Регуелдинъ уллары: Нахат, Зерах, Шамма эм Мизза. Булар Эсавтынъ пишеси Басематтан тувдыклары.
14 Сивеоннынъ кызы Аьнадынъ кызы Охоливамадан Эсавта Егуш, Ялам эм Корах тувдылар.
15 Мине Эсавтынъ тувдыкларынынъ куьплери.
Эсавтынъ тунъышы Элифазтынъ тувдыклары: Теманнынъ куьби, Омардынъ куьби, Сефодынъ куьби, Кеназдынъ куьби, 16 Корахтынъ куьби, Гатамнынъ куьби эм Амалектинъ куьби. Булар Элифаздынъ куьплери, Ададынъ тувдыклары; Эдом еринде яшайдылар.
17 Эсавтынъ улы Регуелдинъ тувдыклары: Нахаттынъ куьби, Зерахтынъ куьби, Шаммадынъ куьби эм Миззадынъ куьби. Булар Регуелдинъ куьплери, Эсавтынъ пишеси Басематтан тувдыклары; Эдом еринде яшайдылар.
18 Эсавтынъ Охоливамадан тувдыклары: Егуштынъ куьби, Яламдынъ куьби эм Корахтынъ куьби. Булар Эсавтынъ пишеси, Аьнадынъ кызы Охоливамадынъ куьплери.
19 Сондай Эсавтынъ (Эдомнынъ) тувдыклары эм ырув куьплери.
Сеирдинъ тукымы
20 Бу кыралда яшаган хорлы Сеирдинъ уллары: Лотан, Шовал, Сивеон, Гана,
21 Дишон, Эсер эм Дишан. Булар хорлылардынъ ырув куьплери, Эдом еринде яшаган Сеирдинъ тувдыклары.
22 Лотаннынъ уллары: Хори эм Хемам. Лотаннынъ карындасынынъ аты Тимна эди.
23 Шовалдынъ уллары: Алван, Манахат, Эвал, Шефо эм Онам.
24 Сивеоннынъ уллары: Айя эм Гана. Оьзининъ атасы Сивеоннынъ эшеклерин бакканда, шоьлде исси булак тапкан сол бирев Гана эди.
25 Ганадынъ балалары: Дишон эм Оголивама, Ганадынъ кызы.
26 Дишоннынъ уллары: Хемдан, Эшбан, Итран эм Керан.
27 Эсердинъ уллары: Билхан, Зааван эм Акан.
28 Дишаннынъ уллары: Ус эм Аран.
29 Сондай хорлылардынъ ырув куьплери: Лотаннынъ куьби, Шовалдынъ куьби, Сивеоннынъ куьби, Ганадынъ куьби, 30 Дишоннынъ куьби, Эсердинъ куьби, Дишаннынъ куьби. Бу – Сеир еринде яшаган хорлылардынъ ырув куьплерининъ тизими.
Эдом патшалары
31 Мине Эдомда, исраилшилерде энди де патшалар болмай турып, патшалык суьргенлер:
32 Эдомда бас деп Беордынъ улы Бела патша болды. Онынъ бас шахарынынъ аты Динхава эди.
33 Бела оьлгенде, орнына босралы Зерахтынъ улы Йовав патша болды.
34 Йовав оьлгенде, орнына Теман кыралыннан Хушам патша болды.
35 Хушам оьлгенде, орнына Моав кырларында мидиянлыларды енъген Бедадтынъ улы Хадад патша болды. Онынъ бас шахарынынъ аты Авит эди.
36 Хадад оьлгенде, орнына масрекалы Самла патша болды.
37 Самла оьлгенде, орнына сув ягасындагы Реховот шахарыннан Шаул патша болды.
38 Шаул оьлгенде, орнына Акбордынъ улы Баал-Ханан патша болды.
39 Акбордынъ улы Баал-Ханан оьлгенде, Хадад патша болды. Онынъ бас шахарынынъ аты Пау эди. Пишеси Мезахавтынъ кызы Матредтинъ кызы Мехетавел эди.
40 Булар, куьплерине эм ерлерине коьре, Эсавтынъ тукымыннан бийлердинъ атлары: Тимна, Алва, Етет, 41 Охоливама, Эла, Пинон, 42 Кеназ, Теман, Мивсар, 43 Магдиел эм Ирам. Сондай оларга байыр болган кыралда яшаган ерлерине атларын берген Эдом куьплери. Эдомлылардынъ ата-бабасы Эсав.
37Юсуп пайхамбардынъ туьслери
1 Якуп, алдын атасы яшаган кыралда, Кенан еринде, орынласты. 2 Мине Якуптынъ ырувы акында хабар.
Юсуп 17 ясында яс аьдем эди. Ол кардашлары – аталарынынъ [некяхсыз] пишелери Билха эм Зилпадынъ уллары – ман бирге суьруьв багатаган эди эм олардынъ эткен яман затлары акында атасына шагатаган эди.
3 Юсуп атасында ога картлык келгенде тувган эди, соны уьшин Исраил [Якуп] оны баска улларыннан эсе, бек суьетаган эди. Ога шешекейли коьйлек савга эткен эди. 4 Юсуптынъ кардашлары, аталарынынъ оны баьрисиннен бек суьетаганын билетаган эдилер. Соны уьшин Юсупты коьрип болмадылар, оны ман йылы соьйлемеге де унамадылар.
5 Бир кере Юсупка туьс энеди. Ол муны кардашларына хабарлаганда, олар оны тагы да бек коьрип болмадылар. 6 «Тынъланъыз, – деди ол, – мага туьсимде не зат энгенин! 7 Биз данъылда куьлте байлай эдик. Бирден меним куьлтем туьп-туьз болып турды, а сизинъ куьлтелеринъиз оны курсап алып ога сежде кылдылар!»
8 Кардашлары ога: «Суьйткенде, сен бизге патшалык суьреек боласынъма? Бизге басшы болаяк боласынъма?» Оны, туьслери эм айтканлары уьшин, тагы да бек коьргилери келмеди.
9 А Юсупка тагы да туьс энди эм ол тагы да кардашларына хабарлады: «Мен туьс коьрдим, ай да, куьн де, он бир юлдыз да мага сежде кылдылар!»
10 Атасы эм кардашларына туьсин айтканда, атасы ога шамгалды: «Не туьслер сага энедилер? Суьйткенде мен де, ананъ да, кардашларынъ да – баьримиз де сага сежде кылмага керекпиз бе?» 11 Кардашлары Юсупка куьншилик суьрдилер, тек атасы бу туьсти эсинде саклады.
Кардашлары Юсуп пайхамбарды сатадылар
12 Бир кере Юсуптынъ кардашлары Шехем шахарынынъ шетине аталарынынъ суьруьвлерин отлатпага кеттилер. 13 Исраил [Якуп] Юсупка айтты: «Кардашларынъ Шехемде суьруьв багадылар. Кел сени де сонда йиберейим».
«Мен аьзирмен», – деп яваплады Юсуп.
14 Атасы: «Бар кардашларынъа, кара, ислери калай барганын, малдынъ аьлин. Мага хабар аькел», – деп, оны Хеврон тогайыннан йолга салды.
Юсуп Шехемге еткенде, 15 ога бир аьдем расты. Ол кырда кезген Юсупты коьрип: «Сен мунда не излейсинъ?» – деп сорады.
16 «Мен кардашларымды излеймен, – деп яваплады Юсуп. – Айт мага, тилеймен, олар каерде мал багадылар?»
17 «Олар булайдан кеттилер, – деди сол аьдем, – тек эситтим, Дотанга бараяк болганларын».
Юсуп кардашларынынъ артыннан барды эм Дотанда оларды тапты. 18 Олар да Юсупты эректен коьрип, ол келгенге дейим оны оьлтиреек болып соьйлеседилер. 19 «Мине бизим туьс коьруьвшимиз! – дедилер бир бирлерине. – 20 Оьлтиреегинъиз оны эм шонъкырга таслаягынъыз, айтармыз оны кийик айванлар едилер деп. Коьрермиз, ол заманда туьслери калай толганларын!»
21 Рубен соны эситип Юсупты куткармага шалысты. «Оны оьлтирменъиз, – деди Рубен. – 22 Канын тоькпенъиз. Оьзинъиздинъ колынъыз бан оьлтиргеннен эсе, шоьлдинъ ортасындагы бу шонъкырга атынъыз». Туврасы ман, ол Юсупты куткармага эм атасына кайтармага суьйди.
23 Юсуп кардашларынынъ касына еткенлей, олар онынъ шешекейли коьйлегин юлкып алдылар, 24 оны ыслап, шонъкырга тасладылар. Шонъкыр бос эди, ишинде сув да йок эди.
25 Кардашлар ас ишпеге олтырганлай, Гилад беттен келетаган исмаиллилердинъ керваны коьринди. Олардынъ туьелерине ийисли сагызлар, бальзам эм ладан юкленген эди. Олар бу затларды Мысырга аькете эдилер. 26 Юда кардашларына: «Бизге не пайдасы бар, кардашымызды оьлтирип, канын тоьккенимизди ясырганнан? 27 Келинъиз, оны исмаиллилерге сатаяк, колларымыз таза болаяк. Кенем де болсын, ол бизим канымыз, денимиз бир кардашымыз», – деди. Кардашлары ога разы болдылар.
28 Мидянлы саьвдегерлер [исмаиллилер] ювык келгенде, кардашлары Юсупты шонъкырдан шыгардылар эм исмаиллилерге йырма кесек куьмиске саттылар, исмаиллилер де оны Мысырга алып кеттилер.
29 Рубен кайтып келип, шонъкырга караса, Юсуп йок! [Кайгырганыннан] уьстиндеге кийимлерин йыртты. 30 «Бала йок! – деди ол кайтып келип, кардашларына. – А мен? Не этеекпен энди мен?»
31 Кардашлары Юсуптынъ коьйлегин алып, теке сойып, онынъ каны ман коьйлекти боядылар. 32 Оннан сонъ аталарына аькеттирип, айттылар: «Мине бизим тапканымыз! Тилеймиз, кара – бу сенинъ улынънынъ коьйлеги ме, тувыл ма?»
33 Якуп коьйлекти танып бакырды: «Бу коьйлек меним улымдыкы! Оны кийик айванлар егенлер! Талаганлар, талаганлар Юсупты!» 34 Эм [кайгырганыннан] кийимлерин йыртты, белине эрегожа кийип, коьп куьнлер улына сыйт этип турды. 35 Баьри кызлары эм уллары келип увандыраяк болып куьрестилер, ол уванмага унамады. «Йок! – деди ол. – Сыйт этип тураякпан! Сыйт пан улыма, ахыретке кетеекпен!» Соьйтип Юсуптынъ атасы сыйтын токтатпады.
36 Сол арада мидянлылар Юсупты Мысырга аькетип, Потифарга саттылар. Ол фараоннынъ куллыкшысы, каравылдынъ басшысы эди.
38Юда ман Тамар
1 Юда сол вакытта, кардашларын калдырып, Хира деген адулламлы бир аьдемнинъ касында яшап баслады. 2 Онда Шуа деген кенанлы бир аьдемнинъ кызын коьрди. Оны пише этип алды, оны ман яшап баслады. 3 Пише авыраяклы болды, ул тапты. Юда ога Эр деген атты берди. 4 Пише тагы да авыраяклы болды, экинши ул тапты эм ога Онан деп атады. 5 Оннан сонъ тагы да биревди тапты, Шела деп атады. Шела тувганда, Юда Кезив шахарында эди.
6 Тунъышы Эрге Юда Тамар деген кызды пише этип алды. 7 Тек Эр Раббийге ярамаган эди. Соны уьшин Раббий ога аьжел берди.
8 Юда Онанга айтты: «Кардашынънынъ тул хатыны ман уьйленип парызды толтыр. Кардашынъды авыстырып, ога тувдыклар берерсинъ». 9 Тек Онан билетаган эди, Тамардан туваяк балалар, онынъ балалары деп саналаяк тувыл эди. Соны уьшин Тамар ман бирге болган сайын, кардашына бала тувдырмаяк болып, урлыгын ерге тоьгетаган эди. 10 Раббийге онынъ эткени ярамады, соны уьшин Раббий ога да аьжел берди.
11 Юда келини Тамарга: «Меним улым Шела оьскенге дейим сен тул хатын болып, ата-ананъда яша», – деди. Неге десе: «Шела да кардашларындай оьлип кетпегей эди!» – деген ой басында бар эди. Соьйтип Тамар тоьркинине кайтты.
12 Коьп заман кетти. Юдадынъ пишеси, Шуадынъ кызы оьлди. Тулланув куьнлери кеткеннен сонъ, Юда йолдасы адулламлы Хира ман бирге Тимна авылына, койларын кыркканларга барды.
13 Тамар кайынатасы Тимнага кой кыркувга барганын билгенде, 14 тул хатын кийимлерин шешип, бетин явлык пан ябып, Тимна йолындагы Энайим шахарынынъ капысында, оранып, олтырды. Неге десе Шеладынъ оьскенин, ама оьзи ога пишеге берилмегенин коьрди.
15 Тек сатлык пишелер бетлерин ябадылар. Сол себептен Юда, Тамарга карап, оны сатлык пише деп анълады. 16 Ол йолдан бурылып, Тамардынъ касына келди эм бу онынъ келини болганын билмей: «Кел, сени мен болмага суьемен», – деди.
Тамар сорады: «Сен мени мен болсанъ, не береексинъ?»
17 Юда: «Мен сага эшки баласын йиберермен», – деди.
Тамар: «Йибермей турып, соьзинъе ыйнангандай бир зат калдыр», – деди.
18 Юда: «Кайдай зат суьесинъ?» – деп сорады.
Тамар яваплады: «Сенинъ бавга байланган мухырынъ эм колынъдагы аса таягынъ». Юда Тамар айтканлардынъ баьрисин берди, оны ман конды. Тамар оннан бала коьтерди. 19 Оннан сонъ турды эм кетти, бетиннен явлыкты шешти, тул хатыннынъ кийимлерин янъыдан кийди.
20 Юда адулламлы йолдасын эшки баласы ман йиберип, калдырган затларын алаяк болады, ама йолдасы хатынды табалмады. 21 Ерли яшавшылардан сорап баслады: «Кайда ды Энайимде йол янында олтырган сол каьхпе пише?»
«Онда бир каьхпе де йок эди», – деп явапладылар.
22 Ол Юдага кайтып: «Мен хатынды табалмадым. Ерли яшавшылар, онда бир каьхпе де йок эди деп, айтадылар», – деди.
23 Юда: «Мен берген затлар сонда калсын, оьзимиздинъ бетимизди ашпайык. Мен ога эшки баласын йибердим, а сен оны табалмадынъ», – деди.
24 Уьш айга ювык кеткеннен сонъ Юдага: «Келининъ Тамар зийна эткен эм энди авыраяклы!» – деп айттылар.
Юда: «Оны шыгарынъыз эм отка тасланъыз!» – деди.
25 Тамарды оьлим язасына аькетеятырганда, ол кайынатасына: «Мен авыраяклы сосы затлардынъ иесиннен. Тилеймен, кара: сосы мухыр, бав эм аса таяк кимнинъ, таныдынъма?» – деп айттырмага аьдем йиберди.
26 Юда сол затларды таныды. «Тувралык онынъ ягында, – деди. Баьри болган зат, мен улым Шелады ога бермеге унамаганым уьшин болды». Юда оннан сонъ Тамар ман бирге болмады.
27 Тамарга бала таппага заман келгенде, карнында эгизлер болганын коьрдилер. 28 Эгизлерден бири туваятырганда, бас деп колы коьринди. Эбия ана колын ыслап, билегине кызыл йип байлады эм айтты: «Бу биринши болып тувды». 29 Ама бала колын артка тартты, сонъ онынъ кардашы тувды. «Сен калай оьзинъе йол аштынъ?» – деди эбия ана. Соьйтип балады Перес+ 38:29* «Перес»тинъ маьнеси* Йол ашкан . деп атадылар. 30 Онынъ артыннан кызыл байлавы болган кардашы да тувды. Оны Зерах+ 38:30* «Зерах»тынъ маьнеси* Кызыл . деп атадылар.
39Юсуп пайхамбар ман Потифардынъ пишеси
1 Исмаилли саьвдегерлер Юсупты Мысырга аькелген эдилер. Сонда оны Потифар деген мысырлы бирев исмаиллилерден сатып алган эди. Потифар фараоннынъ куллыкшысы, каравылдынъ басшысы эди. 2 Юсуп мысырлы иесининъ уьйинде яшап баслады. Раббий Юсупка ярдам этти. Онынъ бактысы ашык эди. 3 Юсуп не зат этсе де, ога Раббий ярдам эткенин, бактысын ашканын иеси коьрди. 4 Юсуп ога бек ярады, онынъ байыр кулы болды. Оннан сонъ иеси Юсупка уьй басшысы болмага эм онынъ басшылыгына баьри мал-муьлкин де тапшырды. 5 Ол Юсупка мал-муьлкин тапшырган заманнан баслап, Юсуп аркалы, Раббий мысырлыдынъ уьйине разылыгын коьрсетти; ога байыр болган аьр затта – эм уьйде, эм кырда – берекет берди. 6 Мысырлы баьри болган затын Юсуптынъ басшылыгына берди – онынъ каьри энди тек ев эм ишуьв эди.
Юсуп бек ярасык эди: эм юзи мен, эм сыны ман. 7 Бир кесек заманнан сонъ, иесининъ пишеси Юсупка коьз салып: «Мени мен бол!» – деди.
8 Тек Юсуп унамады эм иесининъ пишесине булай айтты: «Ием басшылыгыма баьри затын берди. Мен мунда болганым уьшин, ол оьзи уьйдеги эш бир затка карамайды. 9 Мен бу уьйде оны ман бирдей болып эмир этемен. Мага эш бир затка тыюв йок сеннен баска: сен онынъ пишеси. Мен ол яманлыкты калай этейим, Алла алдында ол уьйкен куьнах?»
10 Аьр куьн Потифардынъ пишеси Юсупты коймады, тилеклер тоькти, тек Юсуп оны ман ятпага, касында болмага да разы болмады. 11 Эм мине бир куьн, Юсуп, оьзининъ куллыгын этпеге уьйге киргенде, уьйде баска бир кул да йок эди. 12 Потифардынъ пишеси Юсуптынъ кийиминнен ыслап: «Мени мен бол!» – деди. Ама Юсуп кийимин онынъ колында койып, уьйден шыгып кашты. 13 Пише Юсуп кашканын эм колында онынъ кийими калганын коьрип, 14 кулларын шакырды эм айтты: «Каранъыз: эрим аькелген бу еврей бетимизди ашты! Ол мага зорлык этпеге келген! Ама мен бакырдым. 15 Ол меним бакырыгымды эситип, кийимин менде калдырып, уьйден шыгып кашты».
16 Ол Юсуптынъ кийимин байы уьйге келгенге дейим ыслап турды, 17 байына да сол затты кайтарып айтты: «Сен аькелген еврей кул мага зорлык этпеге келди. 18 Мен бакырганда, ол, кийимин менде калдырып, уьйден шыгып кашты».
19 Юсуптынъ иеси, пишесининъ «Сенинъ кулынъ мага булай этти» деген хабарын эситкенде, ашувдан толды. 20 Ол, Юсупты ыслап, патшадынъ кыянатшылары турган тутнакка олтыртпага буйырды.
Соьйтип Юсуп тутнакка туьседи. 21 Тек Раббий ога ярдам этти, рагимлигин коьрсетти: Юсуп тутнактынъ басшысына ярады. 22 Юсупка тутнактынъ басшысы баьри ысланганларды тапшырды. Юсуп тутнакта болган баьри затлар уьшин соравлы болды. 23 Тутнактынъ басшысы Юсуп соравлы болганнан сонъ, эш бир зат уьшин кыйналмады; неге десе Раббий Юсупка ярдам этип, ол эткен аьр затта бактын ашып тура эди.
40Юсуп пайхамбар эки аьдемнинъ туьслерин йорайды
1 Бираз заман кеткеннен сонъ, Мысыр патшасынынъ шагыр куювшысы эм оьтпекшиси иелерининъ, мысыр патшасынынъ алдында шуьшлендилер. 2 Фараон эки куллыкшысына – бас шагыр куювшысына эм бас оьтпекшиге – бек ашувланды 3 эм каравылдынъ басшысынынъ уьйиндеги, сол Юсуп болган тутнакка, олтыртпага буйырды. 4 Каравылдынъ басшысы Юсупты оларга кызмет кылмага салды. Тутнакта бир кесек заман турдылар.
5 Бир кеше Мысыр патшасынынъ тутнакка туьскен шагыр куювшысына эм оьтпекшисине туьслер энди. Аьр бирине оьзининъ туьси, оьз маьнеси мен энди. 6 Юсуп эртенъликте келгенде, оларды бир зат кыйнайтаганын коьрди. 7 «Буьгуьн сизди не зат кыйнайды?» – деп сорады.
8 Юсуп пан бирге онынъ иесининъ уьйинде капалган фараоннынъ кызметшилери:
«Биз туьслер коьрдик, а оларды йорамага аьдем йок», – деп явапладылар.
Юсуп: «Йорав Алладынъ иси тувыл ма? Айтынъыз мага туьслеринъизди, тилеймен», – деди.
9 Бас шагыр куювшы туьсин Юсупка айтып: «Мага алдымда юзим тереги коьрингендей болды. 10 Юзим терегинде уьш бутак бар эди. Олар оьсип басладылар, шешекейлер аттылар, юзимлер салынып-салынып пистилер. 11 Фараоннынъ тостакайы меним колымда эди. Мен юзимлерди алып, уьзип, соьлин шыгарып, фараоннынъ тостакайына куйдым, сонъ тостакайды фараонга бердим», – деди.
12 «Мине туьсинънинъ маьнеси, – деди Юсуп. – Уьш бутак – ол уьш куьн. 13 Уьш куьн кеткеннен сонъ, фараон сени муннан шыгартаяк: эски ис еринъе кайтараяк эм сен, алдынгындай шагыр куювшысы болып, фараонга тостакайын береексин. 14 Тек сага наьсип кайтканда, мени мутпа! Мага ийгилик эт, акымда фараонга соьйле, мени муннан шыгарт!
15 Мени еврей ериннен урлаганлар. Мунда да тутнакка таслангандай эш бир зат этпегенмен».
16 Бас оьтпекши туьстинъ яхшыга йоралганын коьрип, Юсупка айтты: «Мага да басымда уьш оьтпек шетени бардай коьринди. 17 Йогардагы шетенде – фараонга писирилген аьр туьрли оьтпек бар. Ама куслар басымдагы сол шетеннен оьтпекти шоьплей эдилер».
18 «Мине сенинъ туьсинънинъ маьнеси, – деди Юсуп. – Уьш шетен – ол уьш куьн. 19 Уьш куьн кеткеннен сонъ фараон сени де муннан шыгартаяк: сен дарагашта илинип тураяксынъ эм куслар сенинъ тенинъди шоьплееклер».
20 Уьш куьннен сонъ фараоннынъ тувган куьни эди. Ол буьтин куллыкшыларына зияпет тизди. Баьрисининъ алдында бас шагыр куювшыды эм бас оьтпекшиди тутнактан шыгартты. 21 Бас шагыршысын алдынгы ерине кайтарды. Бас шагыршы фараонга тостакайын янъыдан берип баслады. 22 Ама фараон бас оьтпекшиди – дарагашка, аскакка аспага буйырды. Аьр зат Юсуп йорагандай болды. 23 Тек шагыр куювшы Юсупты мутты, онынъ тилегин эсине туьсирмеди.
41Юсуп пайхамбар Фараоннынъ туьслерин йорайды
1 Эки йыл кеткеннен сонъ, фараонга туьс энди: Нил сувынынъ уьстинде турады экен. 2 Сувдан ети сыйыр шыгады – семиз, ярасык сыйырлар. Яга бойында оьскен камыслар ишинде отлайдылар. 3 Артларыннан сувдан баска ети сыйыр шыгады, карувсыз, арык. Келип сувдынъ ягасындагы сыйырлардынъ касында токтайдылар. 4 Мине сол карувсыз, арык сыйырлар семиз, ярасык ети сыйырды ашайдылар. Сонда фараон уянды.
5 Тагы да уйклап кеткенде, ол баска туьс коьрди. Туьсинде бир сабакта аслыкка толы, ети аьруьв масак тувады. 6 Артыннан исси ел мен янган ети йинъишке эм бос масак оьседи.
7 Мине йинъишке эм бос масаклар аслыкка толы, аьруьв масакларды ютадылар. Сонда фараон уянды. Туьс коьргенин анълады.
8 Эртенъликте, тынышсызланган фараон, баьри мысырлы балшыларды, билимшилерди йыйды эм туьслерин айтты, ама бирев де фараоннынъ туьслерин йоралмады. 9 Сол заманда бас шагыршы фараонга: «Энди эсиме бир эски куьнам туьсти! 10 Фараон кулларына ашувланып, мени мен бас оьтпекшиди каравылдынъ басшысынынъ уьйиндеги тутнакка капамага буйырды. 11 Сонда бир кеше экевимизге туьс энди, аьр биримизге оьзининъ туьси, оьзининъ маьнеси мен. 12 А биз бен бирге бир яс еврей бар эди, каравыл басшысынынъ ыргаты. Биз ога туьслеримизди айттык, ол маьнелерин шешти – аьр биримизге туьсимизди йорады. 13 Ол кайтып айткан болса, солай болды: мен эски орныма кайтарылдым, а бас оьтпекшиди аскакка астылар», – деди.
14 Фараон, аьдем йиберип, Юсупты аькелмеге буйырды. Оны тез болып тутнактан шыгардылар, шашын кырктылар, кийимлерин авыстырдылар. Оннан сонъ ол фараоннынъ алдына келди. 15 Фараон Юсупка: «Мен туьс коьрдим, эш бирев де мага маьнесин шешалмайды. А мага айтканларына коьре, сен эситкен аьр туьсти йораяласынъ», – деди.
16 Юсуп: «Фараонга макул анълатувды мен тувыл, Алла берер», – деп яваплады.
17 Фараон Юсупка айтты: «Туьсимде Нил сувынынъ ягасында тура экенмен. 18 Сувдан ети сыйыр шыгады – семиз, ярасык сыйырлар. Яга бойында оьскен камыслар ишинде отлайдылар. 19 Артларыннан сувдан баска ети сыйыр шыгады – арык, карувсыз, суьек пен тери болган. Мысырда бир ерде сондай арык сыйыр коьрмегенмен. 20 Эне сол арык, карувсыз сыйырлар ети семиз сыйырды ашайдылар. 21 Семиз сыйырлар олардынъ карынларында йок болдылар, карынлары толганы да коьринмейди. Олар алдынгындай арык болган эдилер. Сонда мен уяндым.
22 Оннан сонъ баска туьс коьрдим: бир сабакта аслыкка толы, ети аьруьв масак. 23 Олардынъ артыннан исси ел мен янган ети йинъишке эм бос масак оьседи. 24 Сол йинъишке масаклар ети аьруьв масакты юттылар. Мен туьслеримди балшыларга айттым, тек олар йораялмадылар».
25 Юсуп фараонга айтты: «Патшам, эки туьсинънинъ маьнеси бир. Алла сага не зат этеегин билдирген. 26 Ети аьруьв сыйыр ети йылды анълатады, ети аьруьв масак та – ети йыл. Эки туьстинъ маьнеси бир. 27 Олардынъ артыннан шыккан ети арык, карувсыз сыйыр – ол ети йыл. Ел мен янган ети йинъишке эм бос масак та, сол затты анълатады – ети йыл ашлыкты. 28 Патшам, мен сага басында айтканымдай: Алла сага не этеегин коьрсетеди. 29 Буьтин Мысыр еринде ети йыл моллык болаяк. 30 Оннан сонъ ети йыл ашлык келеек. Мысырда алдыда болган моллык мутылаяк. Ашлык кыралды йояяк. 31 Алдынгы моллыктан ыз да калмаяк – сондай авыр бир ашлык болаяк. 32 Патшам, сага эки кере бу туьс энгени – Алладынъ баьри затты беркиткенин, тезден Оьзининъ карарын толтыраягын коьрсетеди.
33 Суьйткенде, патшам, акыллы эм оьткир аьдем айыр эм Мысырга басшы этип сал.
34 Келеятырган мол ети йылдынъ ишинде буьтин кыралда халктан аслыктынъ бесинши кесегин алар уьшин, кырал ислерин юргисткен аьдемлер айыр. 35 Олар мол йыллардынъ буьтин аслыгын йыйсынлар, сенинъ тергевинъ мен шахарларда саклап коршаласынлар.
36 Сол заманда Мысырда аслык йыйымы болаяк эм кырал ашлыктынъ ети йылында кырылмаяк».
Фараон Юсуп пайхамбарды Мысырга басшы этип салады
37 Юсуптынъ соьзлери фараонга да, онынъ аьдемлерине де ярадылар. 38 «Сондай баска аьдемди табып болмаяк, – деди фараон аьдемлерине, – Онда Алладынъ рухы!» 39 Сонъ Юсупка: «Алла сага баьри бу затларды ашкан болса, сеннен акыллы эм сеннен оьткир эш бирев де йок. 40 Буьгуьннен арбатын меним байырлыгымды юргистеексинъ эм меним халкым сага тынълаяк. Мен тек патша атым ман сеннен йогары болаякпан. 41 Кара, – деди фараон, – мен сени буьтин Мысырга басшы этип саламан!»
42 Сонъ ол оьзининъ мухыры болган юзигин шыгарып, Юсуптынъ бармагына салды. Юсупка юка кетеннен кийимлер кийгистти эм мойнына алтын шынжыр такты. 43 Ол Юсупка кыралдынъ экинши аьдемине тийисли болган эки тегершикли арбады берди. Юсуп арба уьстинде келеятырса, алдында «Йол беринъиз!» деген сес занъырайды. Соьйтип фараон Юсупты буьтин Мысырдынъ басшысы этти.
44 Ол Юсупка: «Мен фараон болсам да, сенинъ разылыгынъ болмай, буьтин Мысыр еринде эш бирев колы ман аягы ман кымылдамаяк», – деп, 45 Сафнат-Панеах+ 41:45* «Сафнат-Панеах»тынъ маьнеси* Алла соьйлейди эм яшайды . деген атты берди, эм пише этип ога Хелиопол шахардынъ дин куллыкшысы Потиферадынъ кызын Аснатты алды. Соьйтип Юсуп Мысырга басшылык суьрмеге кетти.
46 Фараонга, мысыр патшасына кызмет кылып баслаганда, Юсупка 30 яс эди. Юсуп фараоннан шыгып, буьтин мысыр ерин айланды. 47 Ети мол йыл бойында ер берекетли аслык бере эди. 48 Сол ети йыл ишинде Мысырда оьскен аслыкты Юсуп йыйып, шахарларга пайластырып турды. Аьр бир шахарга тоьгеректеги данъылларда оьскен аслыкты койды. 49 Ол денъиз кумы шаклы аслык йыйды – коьп болганнан санаганын койды: санап та болмады.
50 Сол заманда, ашлык келмей турып, Аснат, Хелиопол шахардынъ дин куллыкшысы Потиферадынъ кызы, Юсупка эки ул тапты. 51 Юсуп: «Алла мага баьри кайгымды, ата уьйимди мутпага амал берди», – деп, тунъышына Манаше+ 41:51* «Манаше»динъ маьнеси* кайгыды муттырувшы . деген атты берди. 52 Экиншисине де: «Алла мени кыйналган еримде, емисли этти», – деп, Эпрайым+ 41:52* «Эпрайым»дынъ маьнеси* эки кере емисли . деген атты берди.
53 Мысырда ети мол йыл сонъына келди. 54 Юсуп айтканындай ети аш йыл келди. Ашлык баьри кыралларды кысты, тек Мысырдынъ баьри еринде азык-туьлик бар эди. 55 Мысырдынъ аьр ери ашлык сынап баслаганда, халк аслык таппай, фараоннан оьтпек тилеп баслады. Фараон: «Барынъыз Юсупка, ол не зат айтса, соны этинъиз», – деди. 56 Буьтин дуныяда ашлык бар эди. Юсуп аслык йыйылган беженлерди ашып, мысырлыларга аслык сатып баслады. Ашлык Мысырда каты болды. 57 Конъысы кыраллардан да Мысырга, Юсупка, аслык алмага келе эдилер, неге десе ашлык буьтин ер юзинде авыр эди.
42Юсуп пайхамбардынъ кардашлары Мысырга барадылар
1 Мысырда аслык бар экенин билип, Якуп улларына: «Бир биринъизге неге карап турасыз?» 2 Эм: «Мысырда аслык бар деп айтадылар. Барынъыз сонда эм, биз сав калар уьшин, аслык сатып алынъыз. Ол болмаса оьлеекпиз», – деп соьзин бардырды.
3 Соьйтип Юсуптынъ он кардашы аслык алмага Мысырга кеттилер. 4 Тек Якуп Беняминди, Юсуптынъ инисин, ога бир зат болып олтырмасын деп, олар ман йибермеди. 5 Исраилдинъ уллары Мысырга аслык тилемеге топарласып келгенлердинъ ишинде эдилер; неге десе ашлык буьтин Кенан ерин де кыса эди.
6 Юсуп кыралдынъ басшысы эди. Баьрисине аслыкты ол сататаган эди. Юсуптынъ кардашлары келип, алдында сежде кылдылар. 7 Ол кардашларын коьрип таныды, ама танымагандай болып: «Кайдан келгенсиз?» – деп, каты сорады.
«Кенаннан, аслык алмага келдик», – дедилер кардашлары.
8 Юсуп кардашларын таныды, ама олар оны танымадылар. 9 Юсуп олар акында коьрген туьслерин эсине туьсирип айтты: «Сиз анъылып юретаганлар. Сиз бизим кыралдынъ карувсыз ерлерин билмеге келгенсиз!»
10 Олар: «Йок, бийимиз! – деп явап бердилер. – Биз сенинъ ыргатларынъмыз, тек аслык уьшин келдик. 11 Биз – кардашлар, бир атадынъ уллары, таза намыслы аьдемлер! Биз, сенинъ ыргатларынъ, бир заманда да анъылып юретаганлардан тувылмыз!»
12 «Йок, – деди Юсуп, – сиз анъылмага келгенсиз, кыралымыздынъ карувсыз ерлерин билмеге».
13 «Биз, сенинъ кулларынъ, он эки кардаш, – деп явапладылар. – Биз баьримиз де Кенан ериннен, бир атадынъ уллары. Кишкейимиз атамыз бан калды. А биримиз энди йок».
14 «Аьше, мен айттым да: сиз анъылып юретаганлар, – деди Юсуп. – 15 Мен сизди тешкерип карарман. Фараоннынъ яшавы ман ант этемен: сизинъ кишкей кардашынъыз келмесе, сиз муннан шыкпаяксыз. 16 Оны аькелмеге биревинъиз барсын, а калганларынъыз капалы тураяксыз. Сол заманда коьрермиз, сизинъ айтканларынъыз тувра яде тувра тувылма. Эгер оьтирик болып шыкса, Фараоннынъ яшавы ман ант этемен: сиз анъылып туратаганларсынъыз». 17 Эм Юсуп уьш куьнге оларды тутнакка олтыртты.
18 Уьшинши куьн оларга айтты: «Мен айткандай этсенъиз яшаяксынъыз, неге десе мен Алладан коркаман. 19 Эгер сиз уьшини мен де туврашыл аьдемлер болсанъыз, биревинъиз тутнакта калсын, калганларынъыз аслыкты аш болган аьеллеринъизге аькетсинлер. 20 Кишкей кардашынъыз бан кайтсынлар. Сол заманда соьзлеринъиз тувра болып шыгар эм сиз оьлмеексиз».
Олар бойсындылар. 21 «Тувра, биз кардашымызга эткен куьнамыздынъ язасын шегемиз! – деп бир бирлерине айттылар. – Биз онынъ кайгысын коьрдик, кайтип тилесе де, биз оны аямадык. Энди бизге де келди кайгы!»
22 Рубен косты: «Мен сизге айтпадым ма „Этпенъиз балага яманлык“ деп? А сиз тынъламадынъыз. Энди биз онынъ канын тоьлеймиз».
23 Юсуптынъ олардынъ тилин анълаганын билмейтаган эдилер. Юсуп олар ман тилмаштынъ ярдамы ман соьйлесетаган эди. 24 Юсуп шетке кетип йылады. Оннан сонъ кайтып тагы да олар ман соьйлести. Шимонды айырып алып, кардашларынынъ алдында байлатты. 25 Оннан сонъ олардынъ шувалларын аслык пан толтырмага, аьр бирине куьмисин кайтарып шувалына салмага эм йолга азык бермеге буйырды. Солай этилди. 26 Кардашлар, аслыкларын эшеклерине юклеп, оннан кеттилер.
27 Кеше, олар конган ерде, биревлери, эшекке ем береек болып, шувалды ашты, куьмисин коьрди – мине ол, шувалдынъ басында! 28 «Меним куьмисимди кайтарганлар! – деди кардашларына. – Мине ол, шувалымда!»
Юреклери коркты. Дирилдеп, бир бириннен сорап басладылар: «Алла бизи мен не зат этеди?»
29 Кенан ерине, аталары Якупка кайтып, кардашлар олар ман болган аьр не затты ога айттылар: 30 «Сол кыралда басшылык эткен аьдем бизи мен бек каты соьйледи эм бизди анъылмага келгендей коьрди. 31 Биз туврашыл аьдемлермиз, анъылып юретаганлардан тувылмыз деп айттык. 32 Биз бир атадынъ балалары, он эки кардаш болганымызды, бир кардашымыз йок болганын, кишкейимиз атамыз бан Кенанда калганын айттык. 33 Ама сол кыралда басшылык эткен аьдем бизге булай яваплады: „Мен туврашыл аьдемлер болганынъызды булай билеекпен: биринъизди мени мен калдырып, калганлар аслыкты аш болган аьеллерине аькетсинлер. 34 Кишкей кардашлары ман кайтып келсинлер. Эне сол заманда мен сизинъ анъылып юретаганлардан болмаганынъызга, туврашыл аьдемлер болганынъызга ыйнанаякпан, кардашынъызды да босатаякпан, сизге кыралымызда саьвдегерлик этпеге ызын береекпен“».
35 Олар шувалларыннан затларын шыгарып басладылар, эм аьр шувалдан куьмис толган бокша шыкты. Оны коьрип, оьзлери де, аталары да корктылар. 36 Аталары Якуп оларга: «Сиз меннен бир бирлеп балаларымды аласынъыз, – деди. – Юсуп йок, Шимон йок, Беняминди де алаятырсынъыз. Баьри баьле меним басыма келеди!»
37 Рубен атасына: «Эгер мен Беняминди артыма алып келмесем, меним эки улымды оьлтирмеге боласынъ. Мага сенип бер, эм мен оны сага кайтарарман».
38 «Йок, – деди Якуп, – меним улым сиз бен бармаяк. Онынъ кардашы оьли. Бенямин менде ялгыз калган. Эгер йолда ога бир зат болса ша? Мен ак шашлы картпан; сиз мени кайгыдан кабырга туьсиреексиз!»
43Юсуп пайхамбардынъ кардашлары Мысырга кайтадылар
1 Кенан еринде ашлык куьшленген эди. 2 Кардашлардынъ Мысырдан аькелген аслыгы таьвесилгенде, аталары Якуп оларга: «Тагы да барып бизге бираз аслык сатып алынъыз», – деди.
3 Юда: «Сол аьдем бизге каты этип, кишкей кардашынъызды алмай коьзиме коьринменъиз деп айткан эди. 4 Эгер кардашымызды бизи мен йиберсенъ, барып сага аслык сатып алармыз. 5 Эгер дейим йибермесенъ, бизге бармага керек болмайды, неге десе сол аьдем кардашынъыз сизи мен болмаса коьзиме де коьринменъиз, деди», – деп айтты.
6 «Бу казады меним басыма неге аькелдинъиз, – деди Исраил [Якуп], – тагы да бир кардашынъыз болганын неге айттынъыз?»
7 Олар: «Сол аьдем баьри зат акында, оьзимиз, ювыкларымыз акында, атамыз савым, энди де кардашларымыз барым деп сорады. Ол сорады, биз явапладык. Ким билген эди, бизге кардашынъызды аькелинъиз деп буйыраягын?» – дедилер.
8 Юда атасы Исраилге айтты: «Йибер ясты мени мен, бирге барайык. Сол заманда баьриси де сав калаяклар, аштан оьлмееклер – биз де, сен де эм балаларымыз да. 9 Мен яс уьшин яваплы боларман. Меннен сорарсынъ: эгер мен оны сага кайтарып алдынъа шыгармасам, яшавымнынъ сонъ куьнине дейим алдынъда шуьшли болаякпан. 10 Эгер биз созып турмаган болсак, эки кере онда эм артка барып келеек эдик!»
11 Аталары Исраил: «Соьйтип болмага керек болса, булай этинъиз: шувалларынъызга бизим ерде оьскен энъ ийги затлардан салып, сол аьдемге савгага бираз бальзам, бал, ийисли сагыз, ладан, фыстык, бадам аькетинъиз. 12 Оьзинъиз бен эки кере коьп куьмис алынъыз. Шувалларынъызга салынган куьмисти кайтарынъыз. Билким бир янъылыс болган. 13 Кардашынъыз Беняминди оьзинъиз бен алып, сол аьдемге тагы да барынъыз. 14 Куьдиретли Алла оны сизге рагимли этсин, ол сизинъ кардашынъыз Шимонды эм Беняминди босатсын эм йиберсин! Мага калганда, балаларымды йоймага буйырылган болса, солай болсын», – деди.
15 Кардашлар савгаларды аьзирледилер, алдынгыннан эки кере коьп куьмис алдылар. Беняминди де оьзлери мен алып Мысырга бардылар эм Юсуптынъ алдына келдилер. 16 Юсуп олар ман бирге Беняминди коьргенде, уьйин юргисткен куллыкшысына айтты: «Бу аьдемлерди меним уьйиме аькет. Бир мал сой, ас аьзирле – буьгуьн уьйледе олар мени мен ас ишееклер».
17 Юсуптынъ буйырыгын толтырып, куллыкшысы кардашларды онынъ уьйине аькетти.
18 Тек кардашлары Юсуптынъ уьйине аькелингенлериннен корктылар. Бир бирине: «Алдынгы келуьвимизде шувалларымызга кайтарылган куьмисти урлаганымызды айтып, бизди бир ерге аькетедилер! Сонъ бизге шапкынлык этееклер, ыргатлыкка алып, эшеклеримизди аькетееклер!» – дедилер.
19 Уьйдинъ босагасында олар Юсуптынъ уьйин юргисткен куллыкшыдынъ касына келип: 20 «Иемиз, сизге айтпага ызын беринъиз! Биз аслык алмага алдын да келгенмиз. 21 А кеше, конган еримизге етип, шувалларымызды ашканда, мине аьр биринде куьмис бар эди – аьр кимимиз тоьлеген оьлшемде. Биз сол куьмисти артка аькелдик. 22 Аслык алар уьшин тагы да куьмис аькелдик. А бизим шувалларга куьмисти ким салганын билмеймиз», – дедилер.
23 «Кайгырманъыз, – деди куллыкшы, – коркпанъыз. Акшады сизинъ Алла, атанъыздынъ Алласы, шувалларынъызга салган болар. Куьмисинъизди мен толысы ман алганман!» Сонъ оларга Шимонды шыгарды.
24 Куллыкшы оларды Юсуптынъ уьйине киргистти, аякларын ювмага сув аькелди, эшеклерине ем берди. 25 Кардашлар савгаларын шыгарып салдылар, уьйледе Юсупты йолыгар уьшин: уьйле асын сонда ашаякларын эситкен эдилер. 26 Юсуп уьйине келгенде, олар савгаларын бердилер эм онынъ аякларына йыгылып сежде кылдылар. 27 Юсуп саламласып: «Карт атанъыз калай яшайды, онынъ акында сиз хабарлаган эдинъиз? Савым?» – деп сорады.
28 Кардашлары: «Атамыз, сенинъ кулынъ, аман-эсен», – деп явапладылар эм сежде кылып, онынъ аякларына йыгылдылар.
29 Юсуп тоьгерегине карап, Беняминди, оьзининъ тувган кардашын коьрип: «Бу сиз мага айтатаган кишкей кардашынъыз ба?» – деп сорады. Эм айтты: «Алла сага рагимли болсын, улым!»
30 Юреги суьювден кардашына шанышты, йыламага аз калды. Соны уьшин тез болып шыгып, баска пешке кетип, сонда йылады. 31 Оннан сонъ бетин ювды, янъыдан конакларга кирди, оьзи оьзин колга алып, ас бермеге буйырды.
32 Юсупка асты оьз алдына бере эдилер, кардашларына да оьз алдына, Юсуп пан бирге ашаган мысырлыларга да солай. Мысырлылар еврейлер мен бирге ас ишпейдилер: бу мысырлыларга арам. 33 Кардашлар Юсуп алдында тете тетеси мен олтырган эдилер, уьйкеннен баслап кишкейге дейим, эм сейирсинип, бир бирлерине карай эдилер. 34 Юсуп оьзининъ сыпырасыннан оларга уьлислер йиберди, Беняминге, баскаларга коьре, бес кере коьп. Иштилер, едилер, Юсуп пен бирге кейфлендилер.
44Юсуп пайхамбар кардашларын сынайды
1 Юсуп уьйин юргисткен куллыкшысына: «Бу аьдемлердинъ шувалларын не кадер аькеталсалар сол кадер аслыкка толтыр. Аьр бирининъ шувалына тагы да куьмис салынъыз. 2 Кишкейдинъ шувалына, ол аслык уьшин берген куьмис пен бирге, меним куьмис тостакайымды да салынъыз». Юсуп калай айткан болса, куллыкшысы солай этти.
3 Танъ атар-атпас, конакларды эшеклери мен бирге йолга шыгардылар. 4 Кардашлар шахардан шыктылар, тек эрек кетпеге уьлгирмедилер. Юсуп куллыкшысына: «Тез болып артларыннан ет! Етсенъ айт: „Неге сиз ийгиликке яманлык пан яваплайсыз? 5 Неге меним иемнинъ куьмис тостакайын урлагансыз? Меним ием сол тостакайдан ишеди эм оны ман бал ашады. Яман ис ислединъиз сиз!“» – деди.
6 Куллыкшы оларды кувып етти, калай буйырылган болса, солай айтты. 7 Кардашлар явапладылар: «Бизим иемиз, не уьшин соьйтип айтасынъ? Биз, сенинъ ыргатларынъ, бу затты калай этип болармыз? 8 Биз шувалларымыздынъ басында тапкан куьмисти де артына, Кенан ериннен аькелдик. Аьше, сенинъ бийинънинъ куьмисин эм алтынын калай урлар эдик? 9 Бизим биревимизде сол урланган тостакай табылса, сога оьлим оькимин шыгарсынлар, а биз баьримиз де бийимизде ыргатлыкта калармыз».
10 «Аьруьв. Сиз калай айткан болсанъыз, солай болсын, – деди куллыкшы, – тек ыргат болып, кимде тостакай табылса, сол калаяк, калганларынъыз шуьшсиз болаяклар».
11 Кардашлардынъ аьр бири тез болып шувалын ерге туьсирди эм ашты. 12 Куллыкшы баьрин де уьйкеннен кишкейге тете тетеси мен тинтти. Тостакай Беняминнинъ шувалында табылды. 13 Кардашлар [кайгыларын билдирип,] кийимлерин йырттылар, тагы да эшеклерин юклеп, шахарга кайттылар.
14 Юда эм кардашлары Юсуптынъ уьйине келгенде, Юсуп аьле де сонда эди. Олар онынъ аягына йыгылдылар. 15 Юсуп оларга: «Соьйтип калай эттинъиз? Сиз билмейсизбе, аьше, мендей аьдемлер бал ашпага уста боладылар?» – деди.
16 «Иемизге не айтып боламыз? – деди Юда, – Калай соьйлейик? Калай сенинъ алдынъда акланайык? Алла бизим шуьшимизди ашыклайды. Буьгуьннен баслап биз бийимиздинъ ыргатларымыз – эм кимде тостакай табылган, эм де баьри калганлар».
17 «Йок, – деди Юсуп, – мен ол затты этпем! Кимде тостакай табылган, сол меним ыргатым болаяк, а сиз атанъызга аман-эсен кайтынъыз».
18 Сонда Юда Юсупка ювык келип: «Бийим меним! – деди. – Ызын бер мага сени мен соьйлемеге. Ашувланма, бийим, ыргатынъа. Билемен, сен – фараонга тенъсинъ! 19 Сен, бийим, бизге, кулларынъга сораган эдинъ, атанъыз бар ма, эм баска кардашынъыз бар ма, деп. 20 Бийимиз, биз сага явапладык, атамыз сав, ама бек карт, эм онынъ кишкей улы да бар деп. Ол онынъ картлыгынынъ баласы. Тек ол анасынынъ балаларыннан ялгыз сав калган, кардашы оьлген. Атамыз оны бек суьеди.
21 Тек сен бизге, кулларынъа: „Кишкей кардашынъызды аькелинъиз, оны коьзим мен коьрейим“, дединъ. 22 Биз сага, бийимиз, айттык: „Яс атамызды таслап болмаяк: атамыз айырылысувды коьтерип болмаяк, оьлеек“, деп. 23 Тек сен айттынъ бизге, ыргатларынъа, „Кишкей кардашынъыз сизи мен келмесе, тагы да коьзиме коьринменъиз“, деп.
24 Уьйимизге кайтканда атамызга, сенинъ ыргатынъа, соьзлеринъди айттык, бийим. 25 Атамыз „Тагы да кетип бираз аслык сатып алынъыз“, деп буйырганда, 26 „Биз кишкей кардашымызды алмай барып болмаякпыз; онсыз сол аьдемнинъ коьзине коьринип болмаякпыз“ деп айттык.
27 Бизим атамыз, сенинъ ыргатынъ, бизге: „Билесинъиз, пишем мага эки ул тапты, – деди. – 28 Бири йок болды. Оны айванлар талаган, – деп ойландым. Соннан сонъ мен оны коьрмедим. 29 Энди сиз меннен экиншисин де тартып аласынъыз. А ол да баьлеге туьссе ша? Сиз амалтын мен, ак шашлы карт, кайгыдан оьлип, ахыретке кетеекпен!“
30 Уьйге атама, сенинъ ыргатынъа, кишкей кардашымды алмай калай барайым? Атамды яшавга ол байлайды. 31 Атамыз онсыз келгенимизди коьрсе, оьлеек. Бийимиз, биз уьшин атамыз, сенинъ ыргатынъ, кайгыдан оьлип ахыретке кетеек! 32 Мен, сенинъ ыргатынъ, кишкей кардашымды сага кайтараякпан, ол болмаса яшавымнынъ сонъ куьнине дейим алдынъда шуьшли болаякпан деп, басым ман атамга ант эткенмен. 33 Суьйткенде, бийим, ястынъ орнына мен булайда ыргатынъ болып калайым! А ол кардашлары ман кайтсын. 34 Мен онсыз атамга калай кайтарман? Атамнынъ кайгысын коьтерип болмаякпан!»
45Юсуп пайхамбар оьзин кардашларына танытады
1 Юсуп, аьдемлерининъ касында оьзин оьзи ыслалмай: «Баьрисин де муннан шыгарынъыз!» – деп бакырды. Ким болганын кардашларына айтканда, Юсуптынъ касында бирев де йок эди. 2 Ол куьшли давысы ман йылаганнан себеп, мысырлылар эситедилер, хабар фараоннынъ уьйиндегилерге де етеди.
3 «Мен – Юсуп, – деди ол кардашларына. – Атам савым?» А олар, бир явап да бералмай, катып калган эдилер.
4 «Касыма келинъиз», – деди Юсуп. Кардашлары ювыкладылар. «Бу – мен, Юсуп, – деп косты, – сизинъ Мысырга саткан кардашынъыз. 5 Оьзинъизди кыйнаманъыз, мени мунда сатканынъыз уьшин мыдахланманъыз. Мени мунда Алла сизинъ яшавынъызды куткарув уьшин эртерек йиберген. 6 Мине эки йыл ашлык болганы, энди де бес йыл ер айдав, аслык орув болмаяк. 7 Алла, ырувынъыз ер уьстинде бардырылсын эм сав калганларынъыз коьп санлы болсын деп, мени сизден эртерек йиберди. 8 Соьйтип сиз тувыл, Алла мени мунда йиберди. Онынъ эмири мен мен фараонга ата, баьри уьйиндегилерге бий эм буьтин Мысыр ерине басшы болдым. 9 Асыгынъыз атамызга, айтынъыз ога: „Улынъ Юсуп булай айтады: Алла мени буьтин Мысырга басшы этти. Кешикпе, кел мага. 10 Сен меннен узак болмаган ерде яшаяксынъ, Гошен еринде, улларынъ эм йиенлеринъ мен, суьруьвлеринъ, туварларынъ эм баьри мал-муьлкинъ мен. 11 Мен сенинъ яшавынъды солай орынластырырман не сага, не сенинъ аьелинъе, не малынъа кытлык келмеек – алдыда энди де бес ашлык йылы бар“.
12 Карашынъызтагы! – деди Юсуп. – Кара, Бенямин, кардашым! Бу менмен де, мен сизи мен соьйлеймен! 13 Атама Мысырда уллы данъкым болганын айтынъыз. Хабарланъыз баьри коьрген затлар акында эм тез болып атамды мунда аькелинъиз!»
14 Сонъ Юсуп Беняминди, кардашын, кушаклап, йылады. Бенямин де, оны кушаклап, йылады. 15 Оннан сонъ, аьле де йылап, Юсуп калган кардашларын оьпти. Кардашлары оны ман хабарласып басладылар. 16 Юсупка кардашлары келгени акында хабар фараоннынъ уьйине етти. Фараон эм онынъ куллыкшылары бек суьйиндилер, 17 эм фараон Юсупка айтты: «Кардашларынъа эшеклерин юклеп Кенан ерине бармага буйыр. 18 Атанъызды эм аьеллеринъизди мунда аькелинъиз. Мен сизге Мысырдынъ энъ аьруьв ерлерин береекпен. Бизим кыралдынъ моллыгы ман рахатланаяксыз. 19 Сага буйыраман: оларга айт, пишелери эм балалары уьшин Мысырдан куьйме арбалар алсынлар; оьзлери мен бирге атанъызды да алып келсинлер. 20 Калган мал-муьлк уьшин кайгырмасынлар: Мысырдынъ энъ ийги затлары оларда болаяк!»
21 Исраилдинъ [Якуптынъ] уллары соьйтип эттилер. Юсуп оларга, фараон буйыргандай, куьйме арбалар эм йолга азык берди. 22 Олардынъ аьр бирине янъы кийим, Беняминге 300 кесек куьмис пен бес янъы кийим берди. 23 Атасына он эшекке тиеп Мысыр ерининъ энъ аьруьв затларын эм он ургашы эшек пен йолга аслык, оьтпек эм баска азык-туьлик йиберди. 24 Сонъ кардашлары ман аманласты. Олар кетеятырганда Юсуп: «Йолда даваласпанъыз!» – деп айтты.
25 Олар Мысырды калдырып, Кенан ерине, аталарына кайттылар. 26 «Юсуп сав! – дедилер олар Якупка. – Ол энди буьтин Мысырга басшы!» Якуптынъ юреги токтап калды: ыйнанмады. 27 Уллары ога Юсуптынъ соьзлерин кайтарып айттылар. Якуп оьз коьзлери мен Юсуп оны Мысырга аькелмеге деп йиберген куьйме арбаларды коьргенде, коьнъили коьтерилип, айтты: 28 «Болды! Суьйткенде, улым Юсуп сав! Барайым, оьлеектен алдын оны коьрейим!»
46Якуп пайхамбар Мысырга барады
1 Исраил [Якуп] болган мал-муьлкин йыйып, йолга шыкты. Беэр-Шевага келгенде, атасы Исхактынъ сежде кылган Алласына курманлык этти. 2 Алла оны туьндеги коьринисте шакырды: «Якуп, Якуп!»
«Эситемен», – деп яваплады Якуп.
3 Алла: «Мен Алла, атанънынъ сежде кылган Алласы. Коркпа, бар Мысырга: сонда Мен сеннен уллы халк яратаякпан. 4 Мен Оьзим сени мен бирге Мысырга бараякпан эм тувдыкларынъды бу ерге кайтараякпан. Юсуп оьзининъ коллары ман сенинъ коьзлеринъди ябаяк», – деди.
5 Якуп Беэр-Шевады калдырды. Уллары Якупты эм оьзлерининъ пишелери мен балаларын Фараон оларды Мысырга аькелер уьшин берген куьйме арбаларга олтырттылар. 6 Олар суьруьвлерин алдыларына салып, баьри Кенанда йыйган мал-муьлклерин алып бара эдилер. Соьйтип Якуп баьри тувдыклары ман Мысырга коьшти:
7 улларын, йиенлерин, кызларын, кыз йиенлерин – баьри ырувын Мысырга аькелди.
8 Мине Мысырга коьшкен Исраил улларынынъ – Якуп эм онынъ улларынынъ атлары:
Якуптынъ тунъышы – Рубен. 9 Рубеннинъ уллары: Ханок, Паллу, Хесрон эм Карми.
10 Шимоннынъ уллары: Емуел, Ямин, Охад, Якин, Сохар эм Шаул, кенанлы хатынынынъ улы.
11 Левийдинъ уллары: Гершон, Кохат эм Мерари.
12 Юдадынъ уллары: Эр, Онан, Шела, Перес эм Зерах. Эр эм Онан аьле Кенан еринде оьлгенлер. Перестинъ уллары: Хесрон эм Хамул.
13 Иссакардынъ уллары: Тола, Пува, Яшув эм Шимрон.
14 Завулоннынъ уллары: Серед, Элон эм Яхлеел.
15 Булар Якуптынъ Леядан тувдыклары. Лея улларын, кызы Динадай болып, Паддан-Арам еринде тапты. Якуптынъ Леядан баьри тувдыклары – 33 аьдем.
16 Гадтынъ уллары: Сифйон, Хагги, Шуни, Эсбон, Эри, Ароди эм Арели.
17 Ашердинъ уллары: Имна, Ишва, Ишви эм Бериа. Ашердинъ кызы – Серах. Бериадынъ уллары: Хевер эм Малкиел.
18 Булар Якуптынъ, Лаван кызы Леяга таьвке этип берген Зилпадан тувдыклары – 16 аьдем.
19 Якуптынъ Рахелден уллары: Юсуп эм Бенямин. 20 Юсуптынъ Мысырда Хелиопол шахардынъ дин куллыкшысы Потиферадынъ кызы Аснаттан эки улы болды: Манаше мен Эпрайым.
21 Беняминнинъ уллары: Бела, Бекер, Ашбел, Гера, Нааман, Эхи, Рош, Муппим, Хуппим эм Ард.
22 Бу Якуптынъ Рахелден тувдыклары – 14 аьдем.
23 Даннынъ улы: Хушим.
24 Напталийдинъ уллары: Яхсеел, Гуни, Есер эм Шиллем.
25 Бу Якуптынъ Лаван Рахелге берген таьвкесиннен, Билхадан тувдыклары – ети аьдем.
Исраил уллары Мысырда орынласадылар
26 Якуп пан бирге Мысырга келгенлердинъ саны – келинлерди санамай, онынъ тувра тувдыклары – 66 аьдем. 27 Мысырда Юсупта оннан алдын тагы да экев тувган эди. Соьйтип, Мысырга коьшкен Якуптынъ ырувынынъ саны савлай 70 аьдем болды.
28 Якуп Юдады, Гошенге барган йолды коьрсетер уьшин оьзиннен алдыга, Юсупка йиберди. Олар Гошенге еткенде, 29 Юсуп арбасын аьзирлеп, Гошенге, атасы Исраилдинъ [Якуптынъ] алдына шыкпага кетти. Ол атасын коьргенде, кушаклап, мойнында коьп йылады.
30 Исраил сонда айтты: «Сени сав-эсен коьргеннен сонъ, тынышлык пан оьлип болаякпан».
31 Юсуп кардашларына эм савлай ырувына: «Мен барып, фараонга хабар билдирейим. Кенаннан меним кардашларым эм ырувым келген, 32 олар шобанлар, мал багадылар, оьзлери мен кой, эшки, сыйыр эм болган байлыкларын алып келгенлер, деп айтайым. 33 А фараон сизди шакырып, не зат пан каьрлейсинъиз деп сораганда, 34 булай айтынъыз: „Биз, сенинъ ыргатларынъ, аталарымыздай, кишкейден, мал багамыз“. Сол заманда ол сизди Гошен деген бир ерде орынластыраяк, неге десе шобанларды мысырлылар арам деп санайдылар», – деди.
471 Фараонга барып, Юсуп айтты: «Кенан ериннен меним атам эм кардашларым келдилер, койлары эм эшкилери мен, сыйырлары ман, мал-муьлклери мен. Соьле олар Гошен еринде». 2 Юсуп фараонды кардашларынынъ бесеви мен таныстырды.
3 Фараон не мен каьр шегетаганлары акында сорады, олар да: «Биз, сенинъ ыргатларынъ, аталарымыздай болып, мал багамыз». 4 Эм тагы да: «Биз бу ерге бираз турар уьшин келдик. Бизге, сенинъ ыргатларынъа, мал бакпага ер йок, Кенанда энди де уьйкен ашлык. Бизге, ыргатларынъа, Гошенде ерлеспеге ызын бер», – деп тиледилер.
5 Фараон Юсупка: «Сага атанъ, кардашларынъ келгенлер. 6 Савлай Мысыр ери сенинъ алдынъда. Атанъды, кардашларынъды кыралымыздынъ энъ аьруьв ерлеринде орынластыр: Гошенде яшасынлар. Араларында келискен аьдемлер бар болса, меним суьруьвлеримди карамага сал».
7 Оннан сонъ Юсуп фараонга атасын аькелип таныстырды. Якуп фараонга разылыгын берди. 8 Фараон сорады: «Неше ясындасынъ?» – деп.
9 «Бу дуныяда мен 130 йыл яшадым», – деп яваплады Якуп. – Бу коьп тувыл, эм бу йыллар мага кыйын болды. Меним ата-бабаларым яшаган йыллар ман тенълестирип болмаяк. 10 Тагы да фараонга разылыгын берип, Якуп кетти.
11 Юсуп, фараон калай буйырган болса, солай этип, атасы ман кардашларын Мысырдынъ энъ аьруьв еринде, Рамсесте, орынластырды, ер берди. 12 Атасына эм кардашларына, баьри ырувына Юсуп аьр бир аьелдинъ балаларынынъ санына коьре аслык беретаган эди.
Ашлык куьшленеди
13 Ашлык куьшленди, эш бир кыралда энди аслык калмады. Мысырды эм Кенанды бийлеген ашлык бек каты эди. 14 Юсуп, аслыкты Мысыр эм Кенанда яшавшыларга сатып, фараоннынъ казнасына сол ерлердеги баьри куьмисти йыйды. 15 Мысырда эм Кенанда куьмис калмаганда, мысырлылар Юсупка келдилер эм айттылар: «Бер бизге аслык! Биз сенинъ коьзинънинъ алдында оьлмеге керекпиз бе, аьше? Куьмисимиз таьвесилди!»
16 «Эгер куьмисинъиз таьвесилген болса, малынъызды аькелинъиз, аслыкты малга авыстыраякпан», – деди Юсуп. 17 Олар малларын айдап аькелдилер. Юсуп аслыкты малга авыстырып баслады: атларга, койларга, эшкилерге, сыйырларга, эшеклерге. Бир йыл бойы ол малга аслык авыстырды.
18 Сол йыл оьткеннен сонъ, олар экинши йыл ога келип: «Сеннен ясыралаяк тувылмыз, бийимиз: куьмисимиз де, малымыз да таьвесилди, баьриси де сага коьшти. Бизге энди авыстырмага, тенлеримиз эм ерлеримиз болмаса, эш бир зат та калмады.
19 Энди сенинъ коьзлеринъ алдында еримиз бен бирге оьлмеге калдыма? Бизди де, еримизди де аслыкка авыстырып ал – эм биз еримиз бен бирге фараоннынъ ыргатлары болаякпыз. Тек сен, бизди сав калдырар уьшин, еримиз де бослыкка айланмасын деп, бизге урлык бер», – дедилер.
20 Соьйтип Юсуп фараонга буьтин Мысырдагы ерлерди сатып алды. Мысырлылар, биреви де калмай, эгин эккен кырларын саттылар – сондай куьшли эди ашлык. Буьтин ер фараоннынъ байырлыгы болды, 21 а мысырлылардынъ баьрин де – кыралдынъ бир шетиннен бир шетине дейим – Юсуп фараоннынъ ыргатлары этти. 22 Тек дин куллыкшылардынъ ерлерин сатып алмады. Олар фараоннан айлык алып, фараон берген айлык пан кешинедилер. Соны уьшин олар ерлерин сатпадылар.
23 Юсуп халкка: «Мен сизди эм еринъизди фараонга сатып алдым. Энди урлык алынъыз эм ерге шашынъыз. 24 Орып алган аслыгынъыздынъ бесинши кесегин фараонга береексинъиз, доьрт кесегин оьзинъизге урлыкка эм азыкка калдыраяксыз. Оьзинъиз, уьйдегилеринъиз эм балаларынъыз есин», – деди.
25 Мысырлылар: «Сен бизди оьлимнен куткардынъ! Сен бизге рагимлисин, бийимиз. Буьгуьннен арбатын биз фараоннынъ ыргатларымыз», – дедилер.
26 Юсуп аслыктынъ бес кесегиннен бирининъ фараонга берилуьвин Мысырда закон этти. Сол закон энди де сакланады. Тек дин куллыкшылардынъ ерлери фараонга байыр болмады.
27 Исраиллилер Мысырдынъ Гошен деген еринде орынластылар. Онда олар ер иелери, балалы эм коьп санлы болдылар. 28 Якуп Мысырда 17 йыл яшады. Онынъ оьмири 147 йыл болды. 29 Оьлеек вакыты келгенде, Якуп улы Юсупты шакырды эм айтты: «Рагимлик коьрсет, янбасыма тий, мени суьйсенъ туьзлик этип, мени Мысырда коьммеске ант эт. 30 Мен оьлип ата-бабаларымнынъ янына кеткенде, меним илесимди Мысырдан аькетип, ата-бабаларымнынъ кешенесинде коьмерсинъ».
«Мен, сен калай айткан болсанъ, солай этермен», – деди Юсуп.
31 «Ант эт», – деди Якуп. Юсуп ант этти. Якуп, яткан орнынынъ ушына таянып, Аллага табынды.
48Якуп пайхамбар Юсуп пайхамбардынъ эки улына разылыгын береди
1 Бир кесек заманнан сонъ Юсуп, атасынынъ авырганын билип, улларын, Манаше мен Эпрайымды, оьзи мен алып, йолга шыкты. 2 «Сенинъ улынъ Юсуп келди», – дедилер Якупка. Ол, карувын йыйып, яткан орынында олтырды.
3 Якуп Юсупка: «Бир заманда Кенан еринде, Луз шахарында мага Куьдиретли Алла коьринип, разылыгын коьрсетти 4 эм айтты: „Мен сенинъ ырувынъды емисли эм коьп санлы этеекпен, сеннен коьп халкларды яратаякпан, сосы ерди оьмирлерге сенинъ тувдыкларынъа байыр этеекпен“. 5 Эм энди, мен келгеннен алдын Мысырда тувган улларынъды мен оьзимнинъ улларым этемен. Энди Манаше ман Эпрайым – Рубен эм Шимонга тенъли меним улларым. 6 А муннан сонъ туваяк улларынъ сеники болаяк, тек кардашларынынъ ырувларында саналаяклар эм асабалык пайларын алаяклар. 7 Мен Паддан-Арамнан кайтаятырганда, Рахел Кенан еринде, барган йолда Эфраттан (соьлеги Бетлехем) узак болмаган ерде, йол уьстинде ян берди. Сонда мен оны коьмдим – Эфратка барган йолда», – деди.
8 Юсуптынъ балаларына карап, Исраил [Якуп] онадан сорады: «Ким ди булар?»
9 «Олар, – деди Юсуп, – мага бу ерде Алла савга эткен улларым».
«Касыма аькел оларды, – деди Исраил, – мен оларга разылыгымды берейим».
10 Картлык Исраилдинъ коьзлерин капаган эди – ол бир зат та коьрмейди. Юсуп улларын онынъ касына аькелди; Исраил оларды оьпти, кушаклады 11 эм Юсупка айтты: «Мен сени де коьрермен деп уьмит этпеген эдим, а мине Алла мага сенинъ улларынъды коьрмеге де наьсип берди».
12 Юсуп улларын атасынынъ кушагыннан алды, ога ерге дейим энъкейип сежде кылды. 13 Сонъ Юсуп Эпрайымды онъ колы ман Исраилдинъ сол ягына, а Манашеди сол колы ман Исраилдинъ онъ ягына аькетти. 14 Ама Исраил онъ колын Эпрайымнынъ, кишкейдинъ, басына, сол колын – Манашединъ, уьйкеннинъ, басына салганда, колларын биле-биле кашландырды.
15 Исраил Юсупка сосындай соьзлер мен разылыгын берди: «Меним аталарым, Ибрагим эм Исхак, сежде эткен Алла, соьлеге дейим аьр дайым мени багатаган Алла, 16 мени аьр бир яманлыктан куткаратаган маьлек, бу ясларга да разылыгын берсин! Меним атым эм меним аталарым Ибрагим эм Исхактынъ атлары бу яслар ман яшасын! Дуныяда сансыз коьп болсын олардынъ тувдыклары!»
17 Юсуп атасынынъ Эпрайымга онъ колын салганын янъылыс эткендей коьрип, атасынынъ Манашединъ басына салаяк болды. 18 «Атам, уьйтип тувыл, – деди Юсуп, – мине тунъыш, ога онъ колынъды сал».
19 Тек атасы унамады. «Билемен, – деди, – билемен, улым. Оннан да халк яратылаяк, ол да уллы болаяк. Кене де кишкей кардашы оны озаяк эм онынъ ырувыннан коьп халк яратылаяк».
20 Мине сол куьн Исраил немерелерине сосындай соьзлер мен разылыгын берди: «Исраил уллары „Алла сени Эпрайым мен Манашедей этсин!“ деп сизинъ атынъыз бан разылык берееклер». Соьйтип Эпрайымды Манашединъ алдына салды.
21 Оннан сонъ Исраил Юсупка айтты: «Мен тезден оьлеекпен. Тек Алла сизи мен болаяк эм сизди ата-бабаларынъыздынъ ерине кайтараяк. 22 А мен сага кардашларынънан артык бир ер уьлисин – Шехемди беремен. Мен оны аморлылардан кылышым эм яйым ман тартып алганман».
49Якуп пайхамбардынъ ахыр соьзлери
1 Сонъ Якуп улларын шакырып: «Йыйылынъыз: келеекте сизди не саклаганын айтайым. 2 Ювыкланъыз, тынъланъыз, Якуптынъ уллары, Исраилди тынъланъыз, атанъызды!
3 Рубен, меним тунъышым, меним куьдиретим,
Меним эр куьшимнинъ биринши емиси,
Мактав эм куват ягыннан баьрисиннен де сен йогары!
4 Сувдай токтатып болмаган,
Энди биринши болмаяксынъ,
Атанънынъ орнына ятып, пишеси мен уйклаганнан
сонъ,
Арам эттинъ яткан орнымды!
5 Шимон эм Левий, кардашлар,
Кылышлары – залымлыктынъ савытлары!
6 Мен олардынъ ойларында катнаспайман,
Йыйылувларына косылмайман.
Неге десе ашувланып аьдем оьлтиредилер,
Завык уьшин бугаларды зарарлайдылар.
7 Сондай каты болган ашувлары наьлет болсын!
Наьлет болсын залым болган оьпкелери!
Якуптынъ уллары ишинде боьлермен оларды,
Исраилдинъ уллары арасында шашарман!
8 Юда, кардашларынъ сени мактаяклар.
Колынъ явларынънынъ елкесинде болаяк,
Алдынъда кардашларынъ сежде кылаяк.
9 Сен яс арслан кибик, Юда,
Авдан кайтып ерге ийилерсинъ, улым.
Арслан, арсландай ятарсынъ.
Ким сени тынышсызландырар?
10 Патшадынъ аса таягы Юдадынъ колыннан кетпеек,
Басшылык аьр заман онынъ ырувында калаяк;
Ахырында аса таягынынъ Иеси+ 49:10* Дуныяды куткарган Уллы Патша, Масих. Иса Масих – Юда ырувыннан.* келеек,
Сонда халклар ога бойсынаяклар.
11 Ол эшегин юзим терегине,
Эшектинъ баласын энъ яхшы юзим терегине байлайды;
Кийимлерин шагырда,
Капталын юзим канында шайкайды.
12 Коьзлери онынъ – шагырдан койы,
Тислери суьттен ак.
13 Завулон денъиз янында яшаяк,
Кемелер токтаган ер болаяк.
Онынъ шети Сидонга дейим бараяк.
14 Иссахар – карувлы эшектей,
Юклердинъ арасында яткан;
15 Ол тыншаяк аьруьв орын, коьнъилге яраган ер коьрсе,
Аркасын юк астына салады,
Ыргат болып ислейди.
16 Дан оьзининъ халкын басшылаяк:
Ол да Исраилдинъ бир ырувы.
17 Дан йолда бир йыландай болаяк,
Увлы йыландай йол уьстинде.
Аттынъ аягын шакса,
Атлы йыгылар аттан.
18 Раббий, сакла! Сага сенемен!
19 Гадка тонавшылар шабаяклар,
Ама олардынъ артларыннан ол ушар тонамага.
20 Ашердинъ асы таьтли болаяк,
Ол патшага тийисли ас-сув таптыраяк.
21 Напталий эркин этилген кийиктей,
Оннан ярасык балалар туваяк.
22 Юсуп – емисли юзим терегиндей,
Булак янында емисли юзим терегиндей.
Онынъ бутаклары иргединъ басыннан
оьтедилер.
23 Садакшылар аямай ога шапкынлык эттилер,
Явласып ога ок аттылар.
24 Ама Якуптынъ куьдиретли Алласы аркалы,
Исраилге багып куьш беруьвши Алла аркалы
Юсуптынъ яйы берк калды, коллары куват алды.
25 Сага ярдам этуьвши – атанънынъ Алласы,
Разылыгын беруьвши – куьдиретли Алла.
Ол коьклерден явган ямгырдынъ
эм ердинъ туьбиннен шыккан сувлардынъ
яхшылыклары ман,
Эмшеклердинъ эм карынлардынъ яхшылыклары ман
Сага разылыгын коьрсетеек.
26 Атанънынъ берген разылыгы
Бурынгы тавлардынъ яхшылыкларыннан,
Оьмирли тоьбелердинъ моллыкларыннан
уллы;
Олар Юсуптынъ басында,
Кардашлары арасында басшы болганнынъ
тоьбесинде болсынлар.
27 Бенямин йырткыш боьридей;
Эртенъликте курманлыгын кемиреди,
Кеште олжасын уьлеседи», – деди.
28 Сондай Исраилдинъ он эки ырувы. Аталары оларга разылыгын бергенде бу соьзлерди айтты, аьр бирине ога тийисли кепте разылыгын берди.
Якуп пайхамбардынъ оьлими эм коьмилуьви
29 Сонъ Якуп улларына насихатлап: «Тез арадан мен оьлип ата-бабаларыма кетеекпен. Мени ата-бабаларымнынъ касына, хетли Эфроннынъ данъылындагы дорбында коьминъиз. 30 Бу дорбын – Кенан ериндеги Мамре шахарына ювык болган Макпела данъылында. Ибрагим дорбынды хетли Эфроннан мезарлык ер деп данъыл ман бирге сатып алган эди. 31 Онда Ибрагим мен Сара, эм Исхак пан Ревека коьмилген, сонда мен Леяды да коьмдим. 32 Данъыл эм сондагы дорбын хетлилерден алынган», – деди.
33 Якуп, улларына сондай насихат айтып кутылганда, аякларын орнына йыйды, оьлип ата-бабаларына кетти.
501 Юсуп атасынынъ тенине бавырлады эм йылады, бетин оьпти. 2 Оьзине байыр эмлевшилерине атасы Исраилдинъ [Якуптынъ] тенин бальзамламага буйырды. Эмлевшилер тенди бальзамладылар. 3 Бу ис 40 куьнде этилип кутылды. Бальзамлавга бу кадер заман керек. 70 куьн мысырлылар Исраилдинъ [Якуптынъ] артыннан йылап турдылар.
4 Тулланув заманы кеткенде, Юсуп фараоннынъ куллыкшыларына тиледи: «Рагимлик коьрсетинъиз, фараонга айтынъыз: 5 Меним атам меннен соьз алган: ол оьлгенде, мен оны Кенан еринде, оьзи аьзирлеген кешенеде, коьммеге керекпен. Мага барып, атамды коьммеге ызын бермеге тилеймен – оннан сонъ кайтаякпан».
6 Фараон разы болды: «Бар эм атанъды коьм. Антынъды толтыр», – деди.
7 Соьйтип Юсуп атасын коьммеге кетти. Оны ман бирге фараоннынъ буьтин куллыкшылары, сарай тамадалары, мысыр ерининъ аксакаллары, 8 эм Юсуптынъ савлай аьели, баьри кардашлары, савлай атасынынъ уьйиндегилери кеттилер. Гошен еринде тек балалары эм туварлар ман сыйырлары калдылар. 9 Арбалар ман атлылар, олардынъ артыннан коьплеген халк бара эди.
10 Йордан сувынынъ артындагы Атад ындырына еткенде, олар бек уьйкен сыйт коьтерип йыладылар. Юсуптынъ атасынынъ сыйты ети куьн этилди. 11 Сол ерде яшаган кенанлылар Атад ындырында тулланувды коьргенде: «Мысырлылар калай ашы йылайдылар!» – деп айттылар. Соны уьшин Йордан сувынынъ артындагы бу ер Авел-Мисрайим+ 50:11* «Авел-Мисрайим»нинъ маьнеси* Мысырлылардынъ йылавлары . деп айтылады.
12 Якуптынъ уллары аталарынынъ ыркын толтырдылар: 13 онынъ тенин Кенанга аькелдилер эм Махпеладынъ данъылындагы дорбында коьмдилер. Мамреден узак болмаган дорбынды Ибрагим хетли Эфроннан коьммеге ер деп данъыл ман бирге сатып алган эди.
14 Атасын коьмгеннен сонъ, Юсуп кардашлары эм оны ман бирге оьмираллага келгенлердинъ баьриси мен Мысырга кайтты.
Юсуп пайхамбар кардашларына соьз береди
15 Энди аталары оьлгеннен сонъ, Юсуптынъ кардашлары ойландылар: «Билким Юсуп энди де бизди коьрип болмайды. Биз ога эткен яманлыклар уьшин бизден оьшин алмага суьйсе, не этермиз?»
16 Соьйтип олар Юсупка аьдем йиберип булай айтпага буйырдылар: «Оьлеектен алдын атамыз сага оьсиетин айтпага тиледи: 17 „Бек тилеймен, кардашларынънынъ куьналарын, шуьшлерин кешир. Олар сага яманлык эттилер“. Энди кешир бизди, биз сенинъ атанъ сежде кылган Алладынъ кулларымыз!»
Юсуп, сол соьзлерди эситип, йылады. 18 Оннан сонъ кардашлары оьзлери де келдилер, алдында ерге йыгылдылар эм айттылар: «Энди биз сенинъ ыргатларынъмыз!»
19 «Коркпанъыз, – деди Юсуп, – Мен Алламан ма? 20 Сиз мага яманлык этпеге ойландынъыз, ама Алла оны ийгиликке айландырды: буьгуьн эткениндей, коьп аьдемнинъ яшавын куткарады! 21 Коркпанъыз, мен сизинъ эм балаларынъыз акында дайым да каьр шегеекпен». Сол танъ соьзлери мен ол оларды тыншайтты.
Юсуптынъ оьлими
22 Соьйтип, Юсуп Мысырда оьзининъ кардашлары ман яшап турды. Ол 110 йыл яшады. 23 Эпрайымнынъ балаларын да, немерелерин де коьрмеге эм Манашединъ улы Махирдинъ янъы тувган балаларын тизине алмага Алла наьсип берди.
24 «Мен тезден оьлеекпен, – деди Юсуп кардашларына. – Тек бир куьн келеек, Алла сизге ярдам этип булайдан сизди Ибрагимге, Исхакка эм Якупка бермеге ант эткен ерине кайтарып аькетеек». 25 Оннан сонъ Юсуп Исраилдинъ улларыннан: «Алладынъ ярдамы ман Мысырдан кетеексиз. Сол заманда оьзинъиз бен бирге меним суьеклеримди де аькетинъиз», – деп соьз алды.
26 Юсуп 110 ясына келип оьлди. Онынъ тенин бальзамлап, Мысырда сарытабакка салдылар.