Эстер

Эстер китабы

Вашти ханбийкелигин йойтады

¹ Бу зат Ахашверош патшадынъ кезуьвинде болган эди. Сол Ахашверош Индиядан Суданга+ 1:1 Индиядан Суданга – ювытша «Ходдудан Кушка». дейим яйылган юз йырма ети улыстынъ уьстинде патшалык суьретаган эди. ² Сол вакытта Ахашверош бас каласы Сузадагы тагыннан патшалык этетаган эди. ³ Такта олтырувынынъ уьшинши йылында баьри тоьрелерине эм куллыкшыларына зияпет этти. Перс эм Мидия аьскер басшылары, мырзалар эм юз йырма ети улыстынъ тоьрелери онда бар эдилер. ⁴ Коьп куьнлер, юз сексен куьнди, бу зияпетте патшалыгынынъ уллы байлыгын эм оьз данъкынынъ аьлемет яркыравын коьрсетти.

⁵ Сол куьнлердинъ ызында патша бас каласы Сузада яшаган халкынынъ уьйкениннен кишкейине дейим оьз сарайынынъ бав каралдысында ети куьнлик зияпет эттирди. ⁶ Мермер баганаларга илинген куьмис юзиклерге ак эм карагошкыл кызыл кетен бавлар ман байланган ак эм коьк туьсли мамык кумашлар тагылган эдилер. ⁷ Порфир+ 1:7 Порфир – карагошкыл кызыл баалы тас. , мермер, ынжы эм баска баалы таслар ман тоьселген каралдыга алтын эм куьмис диванлар+ 1:7 Диван – янтаяр уьшин юмсак, узын олтыргыш, миндер. орынластырылган эдилер.

⁸ Иширилетаган затлары (баасы 30000 талант+ 1:8 Талант – ювытлардынъ акша оьлшеми. болган) туьрли-туьрли алтын аякларда берилетаган эдилер; патшадынъ байлыгындай, сарай шагыры мол эди. Ишкиликке марда салынмаган эди; патша оьз сарайындагы баьри куллыкшыларына, аьр аьдемге суьйгенин беринъиз деп, буйырган эди.

⁹ Солай ок Вашти ханбийке де Ахашверош патшадынъ сарайында хатын-кызлар уьшин зияпет эткен эди.

¹⁰ Етинши куьнинде шагырдан коьнъили кейфленген патша Вашти ханбийкединъ ярасыклыгын – а ол бек аьруьв хатын эди – халкка эм мырзаларга коьрсетеек болып, басына тажын салдыртып, оьзининъ алдына аькелмеге евнухларына – Мехуманга, Бизтага, Харбонага, Бигтага, Авагтага, Зетарга эм Каьркаска – буйырды. ¹² Ама Вашти ханбийке, патшадынъ евнухлары аркалы билдирилген буйырыгын толтырып, келмеге унамады.

¹³ Патша бек ашувланды, ашувы ишине сыйынмай коьтерилди. Ол яшаган заманларынынъ талабын анълаган акыллы аьдемлер мен соьйлести, неге десе йорыкты эм оькимди ийги билетаганлардынъ баьриси мен кенъесуьв патшадынъ аьдети эди. ¹⁴ Ога энъ ювык болганлары – Каршена, Шетар, Адмата, Таршиш, Мерес, Марсена, Мемукан деген Фарс эм Мидиядынъ ети мырзалары эдилер. Олар патша ман коьзбе-коьз коьрисетаган эм патшалыкта биринши орынды алып олтыратаган аьдемлер эдилер. Олардан патша:

¹⁵ «Йорыкка коьре Вашти ханбийке мен Ахашверош патшадынъ евнухлары аркалы берилген буйырыгын толтырмаганы уьшин не этпеге керек болады?» – деп сорады.

¹⁶ Патша эм мырзалар алдында Мемукан явапка деп айтты: «Вашти ханбийке тек бир патшадынъ алдында шуьшли болмай, а баьри мырзалар, Ахашверош патшадынъ баьри ерлериндеги халклардынъ алдында да айыплы. ¹⁷ Неге десе ханбийкединъ эткени баьри хатынларга да еткерилеек, олар оьз эрлерин мисетсинмей баслаяклар: „Ахашверош патша ханбийкеси Ваштиди оьзининъ алдына аькелмеге тапшырган эди, а ол келмеди“, – деп айтпага болаяклар. ¹⁸ Буьгуьн Перс эм Мидия тотайлары да, ханбийкединъ эткенин эситип, патшадынъ мырзаларына да соны этпеге болаяклар; аьр ерде хатынлар эрлерин мисетсинмееклер, эрлер де ашувланаяклар. ¹⁹ Эгер патша макул коьрсе, буйырык шыгарсын. Бу буйырык Перс эм Мидиядынъ эш бир заманда туьрленмеген йорыкларына косылсын. Ога коьре Вашти энди Ахашверош патшадынъ алдына шыкпасын, патша да оннан ийгисин ханбийкеликке айырсын. ²⁰ Патшадынъ бу буйырыгы уьйкен кыралынынъ аьр ягына еткен заманда, баьри пишелер уллысыннан кишкейине дейим оьз эрлерин оьрметлееклер».

²¹ Бу соьзлер патшага да, мырзаларга да ярады эм патша Мемукан айтканын толтырды. ²² Патшалыктынъ баьри ерлерине, аьр бир ердинъ оьз элиппеси мен, аьр бир халкка оьзи соьйлейтаган тилинде язылган, аьр бир эр оьз уьйинде ие экенин бегиткен эм соны аьр бирисине, оьз тувган тилинде анълатылгандай этип, язылган хатлар йиберилди.

Эстер ханбийке болады

¹ Ахашверош патшадынъ ашувы таркаганнан сонъ, ол Ваштиди, онынъ не эткенин эм ога кайдай буйырык шыгарылганын эсине туьсирди. ² Патшадынъ янындагы куллыкшылары: «Патшага яс эм ярасык кызларды излемеге керек. ³ Патша оьзининъ патшалыгынынъ баьри ерлерине тергевшилерди сайласын. Олар баьри яс эм ярасык кызларды бас калага, Сузага, хатын-кызлардынъ боьлмесине йыйып, сарай евнухы Хегайдынъ каравына тапшырсын эм кызларга ийисли затлар берилсин. ⁴ Онынъ коьзине тийген кыз, Ваштидинъ орнын алып, ханбийке болсын», – дедилер. Бу соьзлерди патша макул коьрди эм ол солай этти.

⁵ Бас калада, Сузада, бир ювыт киси яшаган, аты Мордокай эди. Ол, Яир улы, Шимий улы, Кыйш улы болып, Бенямин ырувыннан эди. ⁶ Кыйш, Бабилон патшасы Невукаднесардынъ буйырыгы ман ювыт патшасы Ехоякин мен бирге есирге алынып, Ерусалимнен коьширилгенлерден бириси эди. ⁷ Мордокайдынъ ата кардашынынъ Хадасса атлы кызы бар эди. Эстер деп те аталган Хадасса ата-анасын да йойткан себепли, Мордокай, оны оьзине кыз этип, тербиялавшысы болды. Кыздынъ коьрки коьзел, шырайы ярасыклы эди.

⁸ Патша буйырыгы эм тапшырувы билдирилген сонъ, коьплеген кызларды, бас кала Сузага йыйып, Хегайдынъ каравына бердилер. Эстер де патша сарайына аькетилинип, хатын-кызларды саклайтаган Хегайдынъ колына берилди. ⁹ Бу кыз Хегайга ярады эм коьзине тийди. Ол Эстерге ягылаяк ийисли майларды эм керекли асларды бермеге асыкты, ога куллык этпеге патша сарайыннан сайланган ети кызды белгиледи. Эстерди эм таьвкелерин сарайдынъ хатын-кыз боьлмесининъ энъ аьруьв орнына коьширди.

¹⁰ Эстер оьзининъ не халкы, не кардаш-кавымы акында айтпайтаган эди, неге десе Мордокай ога бу затларды ашык этпеске буйырган эди. ¹¹ Мордокай аьр куьн сайын сарайдынъ кыскаяклылар каралдысына Эстердинъ калай болганын эм ога не эткенлерин билер уьшин келетаган эди.

¹² Аьр бир кыз, кезуьви еткенде, Ахашверош патшадынъ алдына шыгатаган эди. Тек оннан алдын, кызлар уьшин белгиленгенге коьре, оьзине он эки ай ийисли майлар – алты ай мир майы, алты ай баска ийисли майлар эм бальзамлар – ягатаган эди. ¹³ Оннан сонъ кыз патшага киретаган болган. Кыз не затты тилесе, ога кыскаяклылар боьлмесиннен патшадынъ сарайына аькетпеге баьрисин де беретаган эдилер. ¹⁴ Кыз кеште киретаган болган эм эртенъликте баска кыскаяклылар боьлмесине, патшадынъ хатынларын саклайтаган евнухы Шаашгаздынъ каравына кайтатаган болган. Патшага ярамаган, атын айтып шакырылмаган кыз патшадынъ янына кайтпаган.

¹⁵ Мордокай оьзине кыз эткен, ата кардашы Авихайылдынъ кызы Эстердинъ патшага бармага кезуьви еткенде, ол тек патшадынъ хатынларын саклайтаган евнухы Хегай айтканы болмаса, эш бир зат та тилемеди. Эстер оьзин коьргенлердинъ баьрисининъ алдында сый тапты. ¹⁶ Эстер Ахашверош патшага онынъ сарайына оныншы айда, Тевет деген айда, патшалык эткенининъ 7-нши йылында аькетилинди.

¹⁷ Патша баьри хатынларыннан да Эстерди артык суьйди эм Эстер патшадынъ оьзине ийги каравын, яратувын баьри кызлардан да коьбирек тапты. Патша тажды Эстердинъ басына салды эм оны Ваштидинъ орнына ханбийке этти. ¹⁸ Патша баьри мырзалары эм куллыкшылары уьшин Эстердинъ оьрметине уьйкен зияпет этти, патшалык эткен ерлерине байрам этип, юмартлык пан савгалар уьлестирди.

Мордокай патшады куткарады

¹⁹ Кызлар экинши кере йыйылганда, Мордокай сарай капысы касында олтыра эди. ²⁰ Эстер аьлиге дейим де оьз кардаш-кавымы эм халкы акында, Мордокай буйырганша, айтпайтаган эди. Мордокайдынъ соьзин Эстер, сол баягы онда тербияланган заманындагындай этип, тынълайтаган эди.

²¹ Бир заман, Мордокай капыдынъ касында олтырган шакта, патшадынъ эки евнухы Бигтан эм Тереш – капы саклавшылары – ашувланган эдилер эм патшады оьлтирмеге ойландылар. ²² Мордокай бу исти билгенде, Эстерге айттырды, Эстер оны Мордокайдынъ атыннан патшага еткерди. ²³ Бу ис тергелди эм дурыс болып шыкканда, капы саклавшылардынъ экевин де терекке астылар. Патшадынъ аьр куьнделик язылув китабына Мордокайдынъ эткен ийгилиги язылып алынды.

Хаман ювытларды йок этпеге ойланады

¹ Сонъ Ахашверош патша Агаг ырувыннан+ 3:1 Агаг ырувы коьптен бери ювытлардынъ энъ каты душпанларыннан эди. Мине сол себепли Мордокай Хаманнынъ алдында ийилмеге унамады. Хаммедата улы Хаманды данъклады, онынъ миндерин оьзинде болган баьри мырзалардыкыннан да бийикке салды. ² Капыдынъ касында турып, патшага куллык этетаганлардынъ баьриси Хаманнынъ алдында, сежде кылып, ерге дейим ийилетаган эдилер, неге десе соьйтип этпеге патша буйырган эди. Ама Мордокай оны этпеди.

³ Патшадынъ капысында туратаган куллыкшылары Мордокайга: «Сен патшадынъ буйырыгын не уьшин бузасынъ?» – дедилер. ⁴ Куьн сайын айтып турсалар да Мордокай оларды тынъламаганы уьшин, оны Хаманга еткердилер. Неге десе Мордокай ювыт болганын оларга айткан эди эм Мордокайдынъ эткенине Хаман тоьзерме яде тоьзбеспе экенин коьрмеге суьйдилер.

⁵ Хаман, Мордокайдынъ ийилмегенин эм ерге бети мен йыгылмаганын коьрип, бек ашувланды. ⁶ Ога тек Мордокайды оьлтирееги бек аз болып коьринди. Мордокайдынъ кайсы халктан болганын билгеннен сонъ, Хаман Ахашвероштынъ буьтин патшалыгындагы ювытларды, Мордокай халкы деп, баьрисин курытпага ойлады.

⁷ Ахашвероштынъ патшалыгынынъ он экинши йылынынъ биринши айында, Нисан айында, бу иске энъ онъайлы куьнди эм айды билер уьшин Хаман алдында «пур» – олай демек, сыбага – тасладылар. Сыбага он экинши айга, Адар айына, туьсти.

⁸ Хаман Ахашверош патшага: «Бир халк бар, патшалыгынъда халклар ара шашыраган, олардан баска яшаган. Олардынъ аьдетлери баска халклардыкыннан айырылады, патшадынъ йорыкларын толтырмайдылар, сол себепли патшага оларды оьз аьллеринде калдырмага ярамайды. ⁹ Эгер патша макул коьрсе, сол заман оларды йок этпеге буйырсын: бу исти эткенлерге тоьлер уьшин патша казнасына он мынъ талант куьмис киргистермен», – деди.

¹⁰ Сол заманда патша колыннан тамгалы юзигин шыгарып алып, ювыт душпаны Агаг ырувыннан Хаммедата улы Хаманга берди. ¹¹ Патша Хаманга: «Куьмисти де, халкты да сага беремен, олар ман суьйгенинъди этпеге болаяксынъ», – деди.

¹² Патшадынъ язып алувшылары биринши айдынъ он уьшинши куьнинде шакырылдылар, Хаман тапшыргандай, патшадынъ аькимлерине+ 3:12 Аьким – перс патшалыгында сатрап. , патшалык этетаган ерлердинъ басшыларына, аьр халктынъ мырзаларына, аьр ердинъ оьз аьлиппеси мен, аьр миллеттинъ тилинде баьриси де Ахашверош патшадынъ атыннан язылды эм юзиги мен бегитилди. ¹³ Баьри ювытларды, ясын эм картын, балаларын эм хатын-кызларын бир куьнде, он экинши айдынъ, Адар айынынъ он уьшинши куьнинде, оьлтирмеге, аьлек этпеге, йок этпеге, а уьйлерин тонамага деген патшадынъ хаты кыралдынъ буьтин ерлерине атлы хабаршылар аркалы йиберилди. ¹⁴ Хатты язып алып, патшалыктынъ аьр бир кесек ерине баьри халклар уьшин йорык этип береек эдилер, неге десе сол куьнге олар аьзир болып турмага керекли.

¹⁵ Хабаршылар, патша буйырыгын алып, асыгыслы кеттилер. Буйырык бас калада, Сузада да, белгили болды; патша ман Хаман олтырдылар, иштилер, а Суза каласы адасты-састы.

Мордокайдынъ тапшырувы

¹ Мордокай этилетаган затлардынъ баьрисин билгеннен сонъ, кийимин йырткышлады, эрегожа кийип, оьзининъ уьстине куьл септи+ 4:1 Эрегожа киюв эм куьл себуьв – уллы кайгыды билдируьв аьдети. ; каладынъ ортасына шыгып, уллы эм ашшы йылав ман кышкырыклады. ² Барып сарайдынъ капы алдында турды, неге десе эрегожа кийген эш биревдинъ сарайга кирмеге амалы йок эди. ³ Тап сондай болып, патшалыктынъ баьри ерлеринде де патшадынъ хаты эм буйырыгы еткенлей, ювытлар арасында уьйкен кайгы, ораза тутув, сыйыт эм ынъыранув болды, коьплер эрегожа кийип, куьлдинъ уьстине яттылар.

⁴ Эстердинъ таьвкелери эм евнухлары келдилер, ога баьрисин айттылар. Эстер бек тынышсызланды. Мордокай кийинсин эм эрегожасын шешсин деп, ога кийимлер йиберди, ама ол кийимлерди алмады. ⁵ Сонда Эстер оьзине кылынмага деп салынган патшадынъ бир евнухын, Атакты, шакырды эм Мордокайга: «Бу не затты эм неден экен?» – дегенди билмеге йиберди.

⁶ Атак, сарайдынъ капысы алдындагы майданга шыгып, Мордокайга барды. ⁷ Мордокай оьзи мен не болганын, ювытларды йок этер уьшин патша казнасына Хаман не кадер куьмис бермеге айтканынынъ баьрисин айтты. ⁸ Сузада халкка билдирилген, ювытларды курытаяк буйырыктынъ маьнеси язып алынган кагытты Эстерге коьрсетер эм баьрисин билдирер уьшин ога берди. «Эстерге патшага бармага, оннан ювытлардынъ кеширилуьвин ялбарып тилемеге тапшыр», – деди.

⁹ Атак Мордокайдынъ соьзлерин Эстерге кайтарып айтты. ¹⁰ Эстер Атакты: «Патшадынъ баьри куллыкшылары эм патшалык этетаган ерлерининъ халклары биледилер, эгер ким болса да бирев, эр болсын, кыскаяклы болсын сарайдынъ ишки каралдысына кирип, патшадынъ алдына шакырылмай шыкса, бир оьким бар – оьлим; тек сол, алтын шокпар баслы таягы+ 4:10-11 Алтын шокпар баслы таяк – золотой скипетр. ман патша коьрсеткени, сав калады. А мен патшага отыз куьннен бери шакырылмаганман», – деп, айттырып, Мордокайга йиберди.

¹² Эстердинъ бу соьзлерин Мордокайга кайтарып айттылар. ¹³ Мордокай Эстерге бу явапты йиберди: «Баьри ювытлардан патша уьйинде тек ялгыз сен сакланарсынъ деп, ойланма. ¹⁴ Эгер сен мунадай заманда уьндемей калсанъ, эркинлик эм кутылув ювытларга баска ерден келер, а сен эм ата уьйинъ аьлек боларсыз. Ким биледи, сен сосындай бир вакыт уьшин ханбийке дережесин алган боларсынъ».

¹⁵ Эстер Мордокайга: «Кетип, Сузадагы ювытлардынъ баьрисин йый. Меним уьшин ораза тутынъыз, уьш куьн бойы не куьндиз, не кеше ашамай, ишпей турынъыз. Солай ок мен де оьз таьвкелерим мен ораза тутарман; сонъ, йорыкка карсы шыксам да мен патшага барарман. Эгер оьлмеге тийисли болсам, оьлермен», – деп яваплады.

¹⁷ Мордокай, кетип, Эстердинъ буйырганларынынъ баьрисин толтырды.

Эстердинъ патшадан тилеги

¹ Уьшинши куьн Эстер ханбийкеше кийинди, сарайдынъ ишки каралдысына, патша залынынъ алдына келип токталды. Патша сол вакыт оьз тагында тувра залга киреек эсиктинъ алдында олтыра эди. Патша каралдыда Эстердинъ турганын коьрди, Эстер патшадынъ коьзинде рагимлик тапты.

² Патша Эстер бетке колындагы алтын таягын созды. Эстер патшага ювык келди, алтын таяктынъ ушына тийди.

³ «Не керегинъ бар, Эстер ханбийке, тилегинъ кайдай ды? Сага патшалыктынъ яртысына дейим берилмеге болаяк», – деди патша.

⁴ «Эгер патша макул коьрсе, буьгуьн ога аьзирлеген зияпетиме Хаман ман бирге келсин», – деди Эстер.

⁵ Патша: «Эстер шакырган зияпетке барар уьшин тез болып Хаманды излеп табынъыз», – деди де Хаман ман бирге Эстер аьзирлеген зияпетке барды.

⁶ Патша, шагырды ише турып, Эстерден: «Тилегинъ кайдай? Ол берилеек. Мырадынъ да кайдай? Патшалыгымнынъ яртысын тилесенъ де толтырылмага болаяк», – деп сорады.

⁷ Эстер явапка: «Мине мырадым эм тилегим: ⁸ Эгер патшадынъ алдында ийги каравды тапкан болсам, эгер патша суьйгенимди этпеге эм тилегимди толтырмага макул коьрген болса, сонда ол, Хаман ман бирге, эртен оларга аьзирлеек зияпетиме келсин, мен патшадынъ соьзин толтырарман», – деди.

Хаманнынъ ашувы

⁹ Сол куьн Хаман шатланып эм коьнъилленип кетти. Ама Мордокайды капыдынъ касында коьргенде, ол оьзининъ алдында турмаганын эм оьрмет коьрсетпегенин эскергенде, Хаман Мордокайга ашувдан толды. ¹⁰ Тек сабырлык этти эм уьйине кайтканда, тенълерин эм пишеси Зерешти шакырды. ¹¹ Хаман оларга аьжейип байлыгы эм улларынынъ коьплиги, патша оны калай бек йогарга коьтергени, баска мырзалардынъ эм куллыкшылардынъ басшысы эткени акында айтып мактанды: «¹² Эстер ханбийке де оьзи эткен зияпетке, патша ман эш биревди де шакырмай, тек мени шакырган эди. Эртен де мен патша ман бирге шакырылганман. ¹³ Ама ювыт Мордокайдынъ сарайдынъ капысы касында олтырганын коьрип, мага ол затлардынъ баьриси де аз».

¹⁴ Пишеси Зереш эм баьри дослары: «Элли аршын бийиклиги болган дарагаш аьзирлет, эртенъликте патшага, Мордокайды сога астыр деп, айт; сонъ, шатланып, патша ман зияпетке бар», – дедилер. Хаманга сондай кенъес ярады эм ол дарагашты аьзирледи.

Мордокайга оьрмет бериледи

¹ Сол кеше Ахашверош патшадынъ уйкысы кашты. Ол патшалыгында юргистилген ислерди эскерген китапты аькелмеге буйырды. Китапты патшадынъ алдында окып басладылар. ² Онда Ахашверош патшадынъ эки евнухы, оны оьлтирмеге ниет эткен капы саклавшылары, Бигтан ман Тереш акында билдирген Мордокайдынъ хабары язылган эди.

³ Патша: «Мунынъ уьшин Мордокайга кайдай оьрмет эм кайдай сый берилди?» – деп сорады.

Куллыкшылары: «Ога эш бир зат та этилмеди», – деп явап бердилер.

⁴ Сол вакыт патша: «Эсик алдында ким бар?» – деп сорады. Бу Хаман эди. Ол, оьзи аьзирлеген дарагашта Мордокайды ассынлар деп, патша ман соьйлесуьв уьшин сарайдынъ тыскы каралдысына келген эди. ⁵ Патшадынъ куллыкшылары: «Мине каралдыда Хаман туры», – дедилер.

Патша: «Кирсин», – деди.

⁶ Хаман киргенде, патша ога: «Патша оьрметлемеге суьйген киси уьшин не этпеге керек?» – деди.

Хаман юрегиннен алып: «Патша меннен баска тагы да кимге оьрмет коьрсетер экен?» – деп ойланды. ⁷ Сонда патшага явап берип: «Патша кимге оьрмет коьрсетпеге суьйсе, сол кисиге патша кийген патшалык кийимлерин эм патша атланып юрген ат аькелинсин, аттынъ басына патша тажы кийдирилсин. ⁹ Кийим де, ат та патшадынъ энъ йогары мырзаларыннан бирининъ колына берилсин. Сонъ патша оьрметлемеге суьйген кисиге сол кийимлерди кийиндирип, оны сол атка атландырып, шахар майданына шыгарып, онынъ алдында: „Патша оьрметлемеге суьйген кисиге булай этиледи!“ – деп билдирсин», – деди.

¹⁰ Сонда патша Хаманга: «Айтканынъдай соьле ок кийим мен ат алып кел де патша капысынынъ туьбинде олтырган ювыт Мордокайга солай эт. Соьйлегенлеринънинъ бирисин де туьсирип калдырма», – деди.

¹¹ Хаман, кийим мен ат алып келип, Мордокайды кийиндирди, оны атка атландырып, шахар майданына шыгарды эм онынъ алдында: «Патша оьрметлемеге суьйген кисиге булай этиледи!» – деп билдирди.

¹² Мордокай яне сарай капысынынъ туьбине айланып кайтты. Хаман болса, кайгырып, басын ябып, уьйине асыкты. ¹³ Хаман басына келген баьри затлар акында пишеси Зерешке эм баьри досларына хабарлады.

Кенъес беруьвшилери мен пишеси Зереш: «Сенинъ дереженъ ювыт тукымыннан болган Мордокай аркалы тоьмен туьсип баслаганнан сонъ, сен оны енъалмаяксынъ, керисинше, онынъ алдында йыгылаяксынъ», – дедилер. ¹⁴ Олар энди де Хаман ман соьйлей турып, патшадынъ евнухлары келип, Хаманды Эстер аьзирлеген зияпетке тез болып аькеттилер.

Хаманынъ оьлуьви

¹ Патша Хаман ман бирге Эстер ханбийкединъ зияпетине келдилер. ² Сол экинши куьне, олар шагыр ишетаган заманда, патша Эстер бийкеден яне сорады: «Эстер ханым, тилегинъ кайдай? Ол берилеек. Мырадынъ да кайдай? Патшалыгымнынъ яртысын тилесенъ де толтырылмага болаяк».

³ Эстер ханбийке явап берип: «Эй, патшам, эгер мен сенинъ коьзинънинъ алдында рагимлик тапсам, патшам макул коьрсе, мага оьмир берилсин: бу тилегим. Халкыма да оьмир берилсин: бу да мырадым. ⁴ Неге десе биз, мен эм халкым, йок этилуьв, оьлтирилуьв эм аьлек этилуьв уьшин сатылганмыз. Эгер биз кул эм таьвке деп сатылган болсак, мен уьндемей де калган болар эдим, неге десе бу ис уьшин патшады тынышсызландырмага тийисли болмас+ 7:4 Бу ис уьшин патшады тынышсызландырмага тийисли болмас – яде «патшам коьреек зарарды яв тоьлеялмас». », – деди.

⁵ Сонда Ахашверош патша Эстер ханбийкеден сорады: «Мундай исти этпеге йигери баткан ким ди?»

⁶ Эстер: «Душпанымыз эм явымыз – мине сымырай Хаман!» – деди.

Сол вакыт Хаман Ахашверош патшадынъ эм Эстердинъ алдында коркувга туьсти. ⁷ Патша бек ашувланып, шагыр сыпырасыннан турып, сарай бавына шыкты. Хаман оьз яшавы акында Эстер ханбийкеден ялбарып тилер уьшин ишинде калды, неге десе ол оьзине патшадан каты яза белгиленгенин анълаган эди.

⁸ Патша сарай бавыннан зияпет боьлмеге кыдырып келген заманда, Хаман Эстер ханбийке олтырган ерге кевдеси мен ятып ялбарыптилей эди. Патша: «Бу аьдем аз болса, меним уьйимде, меним янымда ханбийкеге зорлык этеек боладыма?» – деди.

Патшадынъ авызыннан бу соьзлер шыктылар – сол саьатлей Хаманнынъ бетин яптылар. ⁹ Патша алдында евнухларынынъ бири – Харбона – айтты: «Мине, патшага ийгилик эткен Мордокайды асув уьшин Хаман ясаган элли аршын бийиклигинде дарагашы уьйининъ янында турады».

Сонда патша: «Оны сол дарагашка асынъыз», – деди.

¹⁰ Соьйтип Мордокай уьшин ясалган дарагашка Хаманнынъ оьзин астылар. Сонъ патшадынъ ашувы басылды.

Патшадынъ буйырыгы

¹ Сол ок куьн Ахашверош патша ювытлардынъ душпаны Хаманнынъ юртын Эстер ханбийкеге берди. Мордокай патша алдына келди, неге десе Эстер ювык болганын айткан эди. ² Патша Хаманнан артына алган юзигин Мордокайга берди. Эстер Мордокайды, Хаман юртынынъ каравылшысы этип, белгиледи.

³ Эстер, патша алдында соьйлевин бардырып, патшадынъ аягына йыгылды эм, йылап, Хаманнынъ ювытларга карсы курган кара ниети толмасын деп, ялбарып тиледи. ⁴ Патша алтын таягын Эстерге созганда, Эстер турып патшадынъ алдына келди.

⁵ Эстер: «Эгер патшам макул коьрсе, онынъ алдында рагимлик тапсам, бу ис патша алдында аьдил коьринсе, коьнъилине ярасам, Агаг ырувыннан Хаммедата улы Хаман, патшадынъ буьтин ерлериндеги ювытлар кырылсын деп, кара ниет пен язган хатларды куьшсиз этер уьшин буйырык язылсын. ⁶ Неге десе халкымнынъ басына келеек баьледи, тувган кардашларымнынъ аьлек болувларын калай карап турмага болаякпан?» – деп тиледи.

⁷ Ахашверош патша Эстер ханбийкеге эм Мордокайга: «Мине мен Хаман юртын Эстерге бердим. Колын ювытларга карсы созганы уьшин Хаманды дарагашка астылар. ⁸ Ама патша атыннан язылган эм буйырыгын бегиткен юзик пен мухыр согылган хатты туьрлендирмеге ярамайды. Энди оьзинъиз ювытларга не тилей болсанъыз, патша атыннан соны язынъыз, патша буйырыгын беркиткен юзик пен мухыр салынъыз», – деди.

⁹ Сол вакытта, уьшинши айдынъ, Сиван айынынъ йырма уьшинши куьнинде, патшадынъ язувшылары шакырылып, Мордокай калай буйырса, ювытларга, аькимлерге, Индиядан алып Суданга дери юз йырма ети боьлик ердинъ басшыларына, аьр боьликтинъ оьз язувы ман, аьр халктынъ оьз тилинде, ювыт язувы ман ювыт тилинде де хат язылды. ¹⁰ Мордокай Ахашверош патшадынъ атыннан яздырган хатларды, патша буйырыгын бегиткен юзик пен мухыр салынганнан сонъ, патшадынъ кызметинде кулланув уьшин оьстирилген тез шабувшы атларга атланган хабаршылар ман йиберди.

¹¹ Бу хатларда патша аьр бир шахарда яшаган ювытларга бир куьнде – он экинши айдынъ, Адар айынынъ он уьшинши куьнинде, Ахашверош патшадынъ баьри ерлеринде бирге йыйылып, яшавларын коршаламага, оьзлерине душпан шыгаяк халктынъ эм сол ердинъ савыт-садаклы кисилерин, балалары эм хатынлары ман бирге, йок этпеге, оьлтирмеге, аьлек этпеге, муьлклерин таламага эркинлик берди. ¹³ Сол куьнге ювытлар душпанларыннан оьш алмага аьзир болсынлар деп, бу буйырыктынъ иштелиги аьр ерге, йорык болып, язылмага эм буьтин халкларга билдирилмеге тийисли эди.

¹⁴ Патшадынъ атлылары, патша буйырыгын толтырмага асыгып, тез ара йолга шыктылар. Бу буйырык бас шахарда, Сузада да, билдирилди.

¹⁵ Мордокай коьк эм ак туьсли патша кийим кийип, басына алтын таж салып, карагошкыл кызыл баалы кетен аба ябынып, патша яныннан шыкты. Соьйтип Суза халкы коьнъил ашты, бек куванды. ¹⁶ Ювытларга ярыклык, шатлык, куваныш эм коьнъилленуьв келди. ¹⁷ Патшадынъ буйырыгы еткен аьр ерде, аьр шахарда ювытлар куванып, шатланып, йыйылып байрам эттилер. Баска халклардан коьп аьдем ювыт динине коьшти, неге десе оларды ювытлардан коркув бийледи.

Ювытлардынъ енъуьви

¹ Он экинши айдынъ, Адар айынынъ, он уьшинши куьнинде, патшадынъ буйырыгын эм билдируьвин тол-тырув вакыт ювыклаганда, ювыт душпанлары оларга иелик суьрмеге уьмит этип турганда, баьри зат терисиннен шыкты: ювытлар, явларын оьзлерине бойсындырып, иеликти оьз колларына алдылар. ² Олар, оьзлерине кыянатлык этпеге суьйгенлерге ябысаяк болып, Ахашверош патшадынъ баьри ерлериндеги шахарларда йыйылдылар. Ювытларга эш бирев де карсы шыгалмады, неге десе баьри халклар олардан коркатаган эдилер. ³ Сол ерлердеги баьри мырзалар эм аькимлер, эл басшылары эм патша ислерин юргистуьвшилер оларга ярдам эттилер, неге десе Мордокайдан корка эдилер. ⁴ Мордокайдынъ сарайда сыйы уьйкен, данъкы буьтин ерлерге таралды, неге десе Мордокайдынъ абрайы йогардан йогарга оьсти.

⁵ Ювытлар баьри душпанларын кылыш пан кырдылар, оьлтирдилер, аьлек эттилер. Явлары ман не суьйселер соны эттилер. ⁶ Бас кала Сузада бес юз киси мен бирге, ювыт душпаны Хаммедата улы Хаманнынъ он улын – Паршандатады, Далпонды, Аспатады, Поратады, Адалияды, Аридатады, Пармаштады, Арисайды, Аридайды эм Вайзатады – оьлтирдилер, тек муьлк таламага кол созбадылар.

¹¹ Сол ок куьн бас кала Сузада оьлтирилгенлердинъ санын патшага еткердилер. ¹² Патша Эстер ханбийкеге: «Ювытлар бас кала Сузада бес юз кисиди эм Хаманнынъ он улын оьлтирип аьлек эткенлер; патшалыктынъ баска ерлеринде не затлар ислеген экенлер? Тилегинъ кайдай? Ол берилеек. Мырадынъ да кайдай? Патшалыгымнынъ яртысын тилесенъ де толтырылмага болаяк», – деди.

¹³ Эстер айтты: «Эгер патшам макул коьрсе, Сузадагы ювытларга буьгуьн буйырык берилгендей, эртен де солай этилсин, Хаманнынъ он улын дарагашка ассынлар».

¹⁴ Патша сол ислерге разылык берди, бу буйырык Сузада яйылды, Хаманнынъ он улын астылар. ¹⁵ Сузада болган ювытлар Адар айынынъ он доьртинши куьнинде де бирге йыйылдылар, уьш юз кисиди оьлтирдилер, тек муьлк таламага кол созбадылар.

¹⁶ Патшалыктынъ ерлеринде баскалар да, яшавларын коршалап, душпанларыннан тыншаюв мырат пан йыйылдылар, явларыннан етпис бес мынъ кисиди оьлтирдилер, тек муьлк таламага кол созбадылар. ¹⁷ Бу аьллер Адар айынынъ он уьшинши куьнинде болды. Сол айдынъ он доьртинши куьнинде олар тынышландылар. Бу куьнди, зияпет эм куваныш куьни этип, белгиледилер.

Пурим байрамы

¹⁸ Сузада болган ювытлар сол айдынъ он уьшинши эм он доьртинши куьнлеринде йыйылдылар, он бесинши куьнинде тынышландылар. Сол куьнди, байрам куьни деп, белгиледилер. ¹⁹ Соны уьшин авылларда, кишкей шахарларда яшавшы ювытлар Адар айынынъ он доьртинши куьнин куваныш эм зияпет куьни, байрам куьни деп белгилейдилер. Сол куьн бир-бирлерине савгалар йибередилер.

²⁰ Мордокай бу аьллерди яздырып, Ахашверош патшадынъ буьтин боьликлериндеги, ювыктагы эм эректеги ювытлардынъ баьрисине, аьр йылдынъ Адар айынынъ он доьртинши эм он бесинши куьнлерин эсинде тутсынлар, эм сол куьнлерди ювытлардынъ душпанларыннан тыншайган куьнлери, кайгы – шатлыкка, йыланув – байрамга айланган куьн болып, бир-бирлерине савгалар йиберип, ярлыларга садака берип, зияпет эм куваныш куьнлери этип белгилесинлер деп, хатлар йиберди.

²³ Ювытлар, Мордокайдынъ насихатын кабыл этип, аьр йылдынъ сол куьнлеринде байрам болаягын белгиледилер. ²⁴ Буьтин ювытлардынъ душпаны болган Хаммедата улы Хаман, ювытларды йок этуьв уьшин ниет кылып, оларды кырып аьлек этуьв уьшин «пур» – сыбага таслаган эди. ²⁵ Ама сол хабар патшага еткенде, ол, Хаманнынъ этеек болган кара ойлары оьз басына туьссин деп, оны эм улларын дарагашка аспага, хат язып, буйырык берди. ²⁶ Сонынъ уьшин бу куьнлерге пур деген соьзден, Пурим куьнлери деп, атадылар. Мордокайдынъ хатында язылган баьри соьзлерин, оьзлери коьрген, басларына келген затларды эслеринде саклар уьшин, ²⁷ ювытлар, хатта язылганша, белгиленген заманда бу эки куьнди аьр йыл сайын байрам этпеге токтастылар. Бу аьдетти оьзлери, тувдыклары эм оларга косылганлар таймастан толтырмага тийисли, ²⁸ аьр несилде, аьр тукымда, аьр ерде эм аьр шахарда бу куьнлер эске алынып, байрам этилмеге, ювытлар арасында бу Пурим куьнлери эш мутылмаска, келеек несиллердинъ эсиннен кетпеске керек деген ойга келдилер.

²⁹ Авихайыл кызы Эстер ханбийке Мордокай ман бирге Пурим акында бу экинши хатты беркитуьв уьшин буьтин бийлик куьши мен язды. ³⁰ Мордокай эм Эстер ханбийке буйырык эткендей, солай ок ораза туткан эм бозлав куьнлеринде оьзлери эм оьзлерининъ келеек несиллери уьшин белгилегендей, бу Пурим куьнлерин оьз вакытында таймастан оьткеруьв акында Мордокай аманшылык эм коркувсызлык соьзлери мен язды, хатларды Ахашверош патшалыгынынъ юз йырма ети боьлик еринде яшаган баьри ювытларга йиберди. ³² Эстердинъ буйырыгы, Пурим акындагы бу соьзлерди беркитип, китапка язылды.

Мордокайдынъ уллылыгы

¹ Бу ислерден сонъ, Ахашверош патша тенъиз ягаларына дейим буьтин кыралга ясак салды. ² Патшадынъ куьшли эм куьдретли ислери, ол йогары коьтерген Мордокайдынъ уллылыгы акында толы кепте Мидия эм Перс патшаларынынъ язба китапларында белгиленди. ³ Ювыт Мордокай Ахашверош патшадан сонъ экинши аьдем болды. Ювытлар арасында сыйы оьсти, коьплеген кардашларыннан оьрмет тапты, неге десе оьз халкы уьшин хайырлы ислер иследи, буьтин халкы уьшин аманшылык болдырмага куьрести.