WAIBULANIA

BALUWA KWA

WAIBULANIA

ULONGOENGO

Kitabu cha Waibulania ni baluwa ikugela moyo, yalagisa ivo Yesu akint’hize ulotezi mwingi we Ndagano ya Kale. Kiwandikwa enga mabilikizi. Kitabu iki kivuzagiza nk’hanana zijink’hile milongo mtandatu kwe Ndagano ya Kale ye Kiibulania iyo ikulagisa pwilili ivo Yesu akint’hize ulotezi na ndima yakwe enga Mkulu wa walava nt’hambiko wa Kiyahudi. Kwaivo Kitabu iki kitaila kuwagela moyo Wayahudi wakumhuwila Kilisito. Kitabu iki cha Waibulania chalagisa ivo Yesu aukint’hize Umwiko wa Mnungu amwink’haga Musa, vileke walava nt’hambiko wasekulava naho nt’hambiko. Kwaviya Yesu alavagwa kunda nt’hambiko yo wavu wose lumwenga du. Want’hu wamhuwile Kilisito wa haluse iviyaiviya wageligwa moyo ne baluwa ino vileke wagendeele kumtimila Yesu Kilisito atendile idahike suwe kimhuwile Mnungu iviyaiviya kigendeele kumhuwila yehe, 12:2.

Hahali amanyize kugamba kitabu iki nekiwandikwa niani, mna wamanyi wafanyanya kugamba nekiwandikwa ni mwigala Ulosi Paulo hegu ni Luka hegu Balinaba. Hata lupisi chawandikilwa kitabu iki helukumanyika, mna wengi wahuwila kugamba nekiwandikwa hainati kubula miyaka milongo mfungate kulawa aho Yesu eze elekwe. Mna Yelusalemu neimoligwa mwo mwaka milongo mfungate kulawa aho Yesu eze elekwe, uyo awandike ibaluwa ino atambalisa enga viya Yelusalemu hainati imoligwe. Kitabu iki cha Waibulania chawandikilagwa kwo mzi wa Loma, 13:24. Naho yadahika nekigendezwa kwe mafyo mengi ya wahuwila wa Kilisito.

Yemndani

Awandike kitabu alagisa kugamba Yesu ni mkulu kujink’ha wegala Ulosi na watumigwa wa kwe mbingu, 1:1-4:13.

Naho agendeela kulagisa kugamba Yesu ni mkulu kujink’ha walava nt’hambiko wadamanye ndima mwe Nyumba ya Mnungu uko Yelusalemu, 4:14-7:28

Iviyaiviya ndima ya Yesu ni nk’hulu kujink’ha Ndagano ya Kale iyo Mnungu aidamanyaga na want’hu wakwe kwa sila yo Mwiko amwink’haga Musa, 8:1-10:31.

Eze ajike kutambalisa ivo Yesu eli mkulu kwa kila kint’hu, uyo awandike alava malagizo ya udamanyi, 10:32-13:17.

Kwo uheelo, uyo awandike abindiliza ibaluwa kwa milosi ya kugela moyo na ndamsa 13:18-25.

Mbuli ya Mnungu kwa sila ya Mwanawe

¹Aho kale Mnungu alongaga nk’hanana nyingi na wakale wetu kwa sila nyingi kwombokela walotezi wakwe, ²mna mwa mazuwa aya ye nk’homelezo, Mnungu kalonga na suwe kwa sila ya Mwanawe, uyo amwink’hile udahi mwa yose, naho kwombokela yehe nakaviumba vint’hu vose. ³Yehe niye mmweko wo ukulu wa Mnungu, naho mwa yehe Umnungu wose ukint’ha, naho kwa mbuli yakwe ina ludole avitozeleza vint’hu vose vigendeele kunda aaho. Naho eze awakukize wavu wa want’hu wakwe, kekala kulume kwa Mnungu, udahi mkulu wa kwe mbingu.

Ukulu wa mwana ywa Mnungu

⁴Mwana Mnungu ni mkulu kujink’ha watumigwa wa kwe mbingu, enga ivo dizina dyakwe enk’higwe ni Mnungu dili kulu kujink’ha zina dyawe. ⁵Naho kamgamba mtumigwa ywa kwe mbingu yuhi, naho ini, kugamba,

“Weye ywi mwanangu,

diyelo miye ni Iso.”

Naho Mnungu hamgambile mtumigwa ywa kwe mbingu yeyose,

“Nininde Ise,

naho yehe naande Mwanangu.”

⁶Naho umwo Mnungu andaga akamtuma mwanawe nt’hula sasu mwe isi, agambaga,

“Watumigwa wa kwe mbingu wose wamvike.” B

⁷Mna kwe mbuli ya watumigwa wa kwe mbingu, Mnungu agamba,

“Awatenda watumigwa wakwe wa kwe mbingu kunda enga mp’heho,

wandima wakwe nawo awatenda enga ndilija za moto.”

⁸Mna mwe mbuli yo Mwana, Mnungu agamba,

“Fumbi dyo Useuta wako weye Mnungu ni dya ulo na ulo!

Ngoda yo useuta yawalongoza want’hu mwe kudamanya yakumwelela Mnungu.

⁹Waunga mbuli zikumwelela Mnungu, no kuwiihia wiihi.

Nivo vikuleka Mnungu, Mnungu ywako kakuhaka mavuta,

mavuta ya kinyemi kikulu

kujink’ha weyawo wose.”

¹⁰Naho kagamba,

“Weye Zumbe, aho nk’hongo walambalikaga nk’hongelo ze isi,

naho weye niwe uumbile zimbingu.

¹¹Izo zose nezihalawe, mna weye nougendeele kunda uuko,

yose ayo nayasakale enga suke.

¹²Naazizinge enga suke,

naho nezisakanywe enga suke.

Mna weye nu uyudya,

naho wikazi wako hauna uheelo.”

¹³Naho Mnungu hakuna zuwa hamgambile mtumigwa ywa kwe mbingu,

“Wikale kulume kwangu,

kubula aho neniwatende wank’hondo wako wande hasi ye viga vako.”

¹⁴Watumigwa wa kwe mbingu ni kint’hu chani? Hiyo mimuye ya Mnungu ikumdamanyila ndima, naho ikutumwa kuwambiza wakuhokela uyokozi.

Uyokozi mkulu

¹Ivo kiyatozese yadya kiyevile sema kina yaswese. ²Kwaivo uneva ulosi udya wenk’hagwa watumigwa wa kwe mbingu noulagiswa kunda ni kindedi, naho yeyose hekutimila na heekwiva naasengelwe viwagilwe, ³elo, nekihone vivihi uneva kinabela uyokozi uno mkulu? Nk’hongo ulongigwe ni Zumbe na awo wawivile wakigambila kugamba ni kindedi. ⁴Mnungu naye ongezelaga uwona mwe mbuli iyo kwa vilagiso na vihungi na kwehela na upasi wa mageleko ya Muye ywakwe, enga ivo aungile mwenye.

Yesu niye akukilongoza kwo uyokozi

⁵Mnungu hawaikile watumigwa wa kwe mbingu wande wakulu we isi idya ikwiza kikulonga. ⁶Mna heyaho hamwenga Mawandiko Yakukile yakugamba,

“Mnt’hu ni kint’hu chani vikanda umkumbukile,

naho want’hu ni kint’hu chani vikanda uwakaulise?

⁷Kamtenda kunda mdodo kujink’ha watumigwa wa kwe mbingu,

naho kumvala taji no ukulu wa Mnungu ne nt’hunyo,

⁸niyo wamtenda kunda mkulu we vint’hu vose.” Mwo kunda mkulu wa vint’hu vose halekile kint’hu chochose. “Nokuika vint’hu vose hasi ye viga vakwe.”

Kwa kuika vint’hu vose mwo ukulu wo uyo mnt’hu, hasigaze kint’hu chochose. Mna haluse hakikuona vint’hu vose vikanda mwo ukulu wakwe. ⁹Mna chamuwona Yesu atendigwe mdodo kwa lupisi ludodo kujink’ha watumigwa wa kwe mbingu kwa lupisi ludodo vileke kwa wedi wa Mnungu abanike kwa mbuli ya want’hu wose kwa masulumizo no kubanika kwakwe, haluse chamuwona kavaligwa taji yo ukulu wa Mnungu ne nt’hunyo. ¹⁰Nevimwelela Mnungu atendile vint’hu vose vinde viyaho no kumtenda Yesu akint’he kwombokela masulumizo, awalete wana wengi kwo ukulu wa Mnungu, kwaviya Yesu niye akuwalongoza kwo uyokozi.

¹¹Yudya akuwakukiza want’hu uwavu wawe, hamwenga na wadya wakukukizwa, Tati yawe ni yumwenga. Kwaivo Yesu hana soni kuwetanga wanduguze. ¹²Akamgamba Mnungu,

“Neniwabilikize wandugu zangu dizina dyako.

Nohukemele mila ya kukutogola mwe midugano yawe.”

¹³Naho niyo agamba, “Neni mkawiile yehe.” “Naho nnanawo want’hu nink’higwe ni Mnungu wande wanangu.”

¹⁴Kwaviya wana wadya wanda ndala kwe sakame no mwili, yehe mwenye andaga enga woho no kunda ndala mwo unt’hu wawe vileke kwa kwombokela kubanika kwakwe, amhume Mwavu mta udahi we file, ¹⁵awalekele wose watendigwe watumwa mwo wikazi wawe wose kwa kwogoha kubanika. ¹⁶Ni kindedi kugamba yehe hezile kuwambiza watumigwa wa kwe mbingu, mna keza kuwaambiza welekwa wa Ibulahimu. ¹⁷Kwa ivo nevimuunga ande enga wanduguze, vileke ande mlava nt’hambiko mkulu, mta mbazi, naho mhuwilwa kwa mbuli za Mnungu, vileke awausile want’hu wakwe wavu wawe. ¹⁸Naho kwaviya yehe mwenye afinyilizaga masulumizo aho agezagwa, adaha kuwambiza wose wakugezigwa hamwenga na kusulumizwa.

Yesu ni mkulu kumjink’ha Musa

¹Ivo wandugu zangu want’hu wa Mnungu, wadya mwitangwe ni Mnungu mnde ndala kwe mbingu, mfanyanyeni uyo Yesu, atumigwe ni Mnungu naho mlava nt’hambiko mkulu, wo mhuwi uwo kikulonga kwa milomo yetu zimbuli zakwe. ²Yehe andaga mhuwilwa kwa Mnungu amsagulaga enga ivo Musa andaga mhuwilwa mwo kuwadamanyila ndima want’hu wose wa Izilaeli wetangwe nyumba ya Mnungu. ³Yesu kawagilwa kuhokela ukulu kumjink’ha Musa, enga ivo vili kugamba mzesi ahokela nt’hunyo kujink’ha inyumba iyenye. ⁴Kwaviya kila nyumba izengwa ni mnt’hu msiku, mna Mnungu niye mzesi ywe vint’hu vose. ⁵Musa andaga mhuwilwa mwe nyumba yose ya Mnungu enga mndima, naho naakalonga uwona mwa yadya Mnungu naakaunga ayalonge kulongole. ⁶Mna Kilisito ni mhuwilwa enga mwana mwe nyumba ya Mnungu. Nyumba yakwe ni suwe uneva kinagendeela kukimaala haheina kogoha no kukeduvya mwe mbuli zia kikukawiila.

Humuilo dya want’hu wa Mnungu

⁷Naivo elo, Muye ywa Mnungu agamba mwa Mawandiko,

“Dielo uneva mkeva izwi dya Mnungu,

⁸msekunda na nk’hani,

enga ivo wakale wenyu walemelaga kunitegeleza

aho wanigezaga mwe nyika.

⁹Aho wakale wenyu wanigezaga na kunihima,

no kuuona udamanyi wangu kwa myaka milongo mine.

¹⁰Kwaivo nehikiihiya cheleko kiya niyo nagamba,

‘Mazuwa yose nawanda hiyo wahuwilwa no kulemela kutoza sila zangu,

naho hawazimanyize sila zangu.’

¹¹Nakelisaga kwa maya,

‘Hawengile hant’hu hangu ho kuhumula!’ ”

¹²Wahuwila wambuyazangu, kauliseni, mwa nyuwe kusekunda na yumwenga mta moyo mwavu hewikuhuwila kwa kupaguka hale na Mnungu. ¹³Mna mkagendeela kwiva mbuli “dielo” yasomigwa mwa mawandiko gelaneni ludole kila zuwa vileke yumwenga ywenyu anase kudant’hilizwa nu wavu. ¹⁴Kwaviya kinda ndala na Kilisito uneva kikatozana vedi kubula kwo uheelo kudya kuswesa kunda na wogofi uwo chandaga nawo aho nk’hongo.

¹⁵Mawandiko Yakule yagamba,

“dielo uneva mkeva mbuli ya Mnungu,

msekunda wank’hani, enga ivo watendaga wakale wenyu,

umwo waswesaga kumtegeleza Mnungu.”

¹⁶Wadya wategelezaga mbuli ya Mnungu niyo naho waleka kuiva, ni wahi? Hiyo wadya walongozagwa ni Musa umwo wakalawa Misili. ¹⁷Mnungu awaihiyaga wahi kwa myaka milongo mine? Hiyo wadya wadamanyaga wavu niyo vimba vawe vagwa mwe nyika. ¹⁸Mnungu eze aike kilapi kugamba hawengile hant’hu hangu ho kuhumula awaikilaga wahi? Hiyo wadya walemele kumwiva. ¹⁹Ivo chaona kugamba hawadahaga kwingila kwaviya hawahuwile.

¹Kwaivo uneva kiya alagane Mnungu kugamba want’hu wadaha kwingila hant’hu ho kuhumula kikei aaho, kikaulise, vileke yumwenga ywenyu anase adunduge kwingila. ²Kwaivo, naswe kiiva Mbuli Yedi ikabilikizwa kwetu enga woho, mna mbuli waivile haiwambizaga chochose kwaviya awo waivile hawaihanganye no mhuwi. ³Kwaviya suwe kihuwile chengila kwe dihumuilo enga ivo Mnungu alongile,

“Naihiwagwa niyo nakelisa,

‘Hawengile mbwitu hant’hu hangu ho kuhumula!’ ”

Alongaga ayo hamwenga na kugamba ndima yakwe yasilaga kukongela hadya aumbaga isi. ⁴Kwaviya heyaho hamwenga hawandikwe mwa Mawandiko Yakukile mwe mbuli ye dizuwa dya mfungate kugamba, “Mnungu alekaga ndima zakwe zose mwe dizuwa dya mfungate niyo ahumula.” ⁵Naho mwe mbuli ino hant’hu aho halonga naho, “Hawengile mbwitu hant’hu hangu ho kuhumula.” ⁶Kwaviya mbuli ino ikei kugamba weyuko want’hu nawengile hant’hu ho kuhumula, nawadya wabilikizwe Mbuli Yedi aho kale wadundugaga kwingila kwaviya walemelaga. ⁷Naho Mnungu aikaga zuwa tuhu dikwitangwa “Dielo”. Mazuwa mengi yomboke alongaga zimbuli izo kwa sila ya Daudi kwa mbuli zalongagwa kukongela aho kale,

“dielo uneva mkeva izwi dya Mnungu

msekunda wank’hani.”

⁸Kwaviya vandile Yoshua adahaga kuwatenda want’hu wahumule enga ivo alagane Mnungu, Mnungu hegu halongaga naho zuwa tuhu. ⁹Naivo elo, kwiyuko kuhumula kwa want’hu wa Mnungu enga ivo Mnungu ahumulaga mwe dizuwa dya mfungate. ¹⁰Kwaviya wose wakwingila hant’hu ho kuhumula, nawaleke ndima zawe no kuhumula enga viya Mnungu alekaga ndima zakwe niyo ahumula. ¹¹Elo, kikombekeni kingile hant’hu ha kuhumula, vileke yeyose mwa suwe anase agwe enga ivo wagwaga wamwenga kwa kuswesa kwiva kwawe.

¹²Kwaviya Mbuli ya Mnungu dina ugima naho ina ludole, yatwelesa kujink’ha bamba dyodyose dikutwa kosekose. Yakehenyeza kundani kwo unt’hu no muye, enga bamba dikutwa dikukant’ha kubula mndani mwe vilungo no msopwa, naho zadaha kukombaganya fanyanyi na kiya kikuungwa ni mioyo ya want’hu. ¹³Hakihali chochose kikefisile hameso ha Mnungu, kila kint’hu kigubulwa no kuikwa pwilili kwa yudya kikuungwa kimgambile vint’hu vose kidamanye.

Yesu Mlava nt’habiko Mkulu

¹⁴Elo haluse, kwaviya kinanaye mlava nt’hambiko mkulu omboke kubula kwe mbingu uko eli Mnungu, Yesu mwana Mnungu, kiutozese mhuwi kinanawo mwa Kilisito udya kikudaha kuulonga hameso ya want’hu. ¹⁵Kwaviya kinananye mlava nt’hambiko mkulu akukionela usungu kwo usokezi wetu. Yehe nakagezigwa mwe sila zose enga suwe, mna hadamanye wavu. ¹⁶Kibaseni ukalo wo wedi wa Mnungu kwa ukindedi vileke kihokele mbazi no uwedi wa Mnungu, zichambize.

¹Mlava nt’hambiko mkulu yeyose asagulwa mwa want’hu vileke amdamanyile Mnungu ndima kwa mbuli ya want’hu kwa kulava malavo na nt’hambiko kwa mbuli yo wavu. ²Kwaviya yahe mwenye naye ni msokezi, adaha kuwaonela mbazi wadya wakudamanya wavu haheina kumanya kint’hu. ³Naho kwo msokezi uwo aungwa kulava nt’hambiko yo kukeusila wavu wakwe mwenye, na want’hu watuhu. ⁴Mnt’hu yeyose hakudaha kuguha mwenye nt’hunyo. Mnt’hu atendigwa ni Mnungu kunda mlava nt’hambiko mkulu, enga viya atendagwa Haluni.

⁵Enga iivo Kilisito Mkombozi naye hakeguhile mwenye nt’hogola yo kunda mlava nt’hambiko mkulu. Mna Mnungu niye amgambile,

“Weye ywi Mwanangu

dielo nagamba miye ni Iso.”

⁶Naho heyaho hamwenga mwa Mawandiko Yakukile hagambile,

“Weye nounde mlava nt’hambiko ywa ulo na ulo,

mwe ndima yo ulava nt’hambiko wa Melikizedeki.”

⁷Yesu mwo wikazi wakwe mwe isi, amlombezaga na kumwiila yudya adahaga kumyokola kwe file, naho kwo mhuwi wakwe, Mnungu amwivaga. ⁸Hamwenga na kugamba yehe andaga mwana Mnungu, mwa masulumizo yakwe nakakehiniza kumwiva Mnungu. ⁹Aho eze ande kabinda ndima enk’higwe ni Mnungu aidamanye, andaga chotoko cho uyokozi wa ulo na ulo kwa want’hu wose wakumwiva, ¹⁰niyo Mnungu amwitanga kunda mlava nt’hambiko mkulu mwe ndima yo ulava nt’hambiko mkulu wa Melikizedeki.

Makanyo mwo kusaguka mwo mhuwi

¹¹Kinanayo mengi yo kulonga mwe mbuli ino, mna ni vidala kuwagambilani kwaviya mnda wasokezi wo kukombaganya. ¹²Kwaivi haluse neviungwa nyuwe mnde wahinizi, mna naho mkei mwaungwa mnde na mnt’hu wo kuwahiniza naho mbuli zia za nk’hongo za Mnungu. Muiya naho kuunga konk’ha hiyo kudya nk’hande itogile. ¹³Mnt’hu yeyose akwikala kwa konk’ha du akei mkembe, hamanyize mahinizo yo kudamanya vikumwelela Mnungu kwaviya yehe akei mkembe. ¹⁴Nk’hande zitogile ni kwa want’hu wakuile wapatile mahinizo mwo ubala wawe kukombaganya ayedi na yaihile.

¹Elo kigendeele na mahinizo yatogile mwe mbuli ya Kilisito. Hiyo naho kukonga bosi mwe mahinizo mwa Kilisito na kukonga naho kuika nk’hongelo yo kweiila kwa mbuli hezina wambizi na mahinizo kwa mbuli yo mhuwi kwa Mnungu, ²na mahinizo yo ubatizo no kugelekela mikono, no kuuyulwa no usengelo wa ulo na ulo. ³Elo nekigendeele kulongole na mahinizo yatogile mwe mbuli ya Kilisito. Nekidamanye ivo Mnungu anaunga.

⁴Kwaivo haikudahika kuwavuza naho want’hu wadya mwo lupisi lusiku wagubuilagwa kindedi cha Mnungu, wadya walumile mageleko ya kwe mbingu, wandile ndala mwa Muye ywa Mnungu, ⁵no kuluma uwedi we mbuli ya Mnungu hamwenga no ludole lwe isi ikwiza, ⁶naho niyo wagwa, heidahike kuwavuza uhya wakweiile kwaviya kwa kuulemela mhuwi wawe woho wenye ni enga wamuwamba kaidi Mwana Mnungu no kumhomola mwe kiyeti.

⁷Mgunda ukunyeelwa nyeelwa ni fula no kuhoteza ulozo una wambizi kwa uyo akuulima, uwo wavikilwa ni Mnungu. ⁸Mna mgunda ukuhoteza miwa na mani matuhu hauna wambizi, uwo uhagihi na kuligitwa ni Mnungu, naho kwo uheelo nowokigwe.

⁹Wambwiya zetu, hamwenga na kugamba chalonga aya kimanya kwa kindedi kugamba mmwe sila yedi vitendese ikuwalongozani kwo uyokozi. ¹⁰Kwaviya Mnungu adamanya yakwelela. Haajale kiya mdamanye, ivo muwambize want’hu wakwe, naho mwagendeela kuwambiza. ¹¹Chaungisa kugamba kila yumwenga ywenyu alagise kukombeka ukudya kubula kwo uheelo vileke diya dikawiilo dilaile. ¹²Mse kunda wasokezi, timileni wata mhuwi na wakufinyiliza vileke mhokele kiya alagane Mnungu.

Kilaganwe ni Mungu ni kindedi

¹³Mnungu akelisilaga mwa yehe mwenye umwo alaganaga na Ibulahimu, kwaviya hahali yeyose mkulu kujink’ha yehe mwenye Mnungu uyo adahile kukelisila. ¹⁴Mnungu agambaga, “Ikindedi nohuvikile naho neniwagenyeze welekwa wako.” ¹⁵Ibulahimu agojaga no kufinyiliza niyo ahokela kiya alagane Mnungu. ¹⁶Want’hu wakakelisila zina kulu kujink’ha woho wenye, naho kukelisa uku nuko kukutalaula mahigano yose. ¹⁷Ivo, Mnungu naye akitendaga kiya alagane kikimale kitogile kwa kukelisa, naho kwaivo awalagisaga pwilili wadya alaganaga nawo kugamba haadahe kuhituka. ¹⁸Mwe vint’hu ivi viidi kukelisa ne dilagano, Mnungu hakudaha kuhituka, naho mwe ivo Mnungu hakudaha kudant’ha. Naivo elo, suwe kinyilikile kwakwe kigelwa moyo mwo kutozesa dikawiilo kiikilwe. ¹⁹Kawiilo idi dyakimalisa ngungulu no kwamila mioyo yetu enga viya nanga ikukimalisa ngalawa ngungulu. Nadyo dyakehenyeza niyo dyomboka dipazia no kwingila hakukise, ²⁰umwo engile Yesu hant’hu ha suwe, uyo akilongoele, kanda mlava nt’hambiko mkulu ywa ulo na ulo, enga ivo wandile ulava nt’hambiko wa Melikizedeki.

Melikizedeki, mlava nt’hambiko

¹Melikizedeki andaga seuta ywa Salemu naho mlava nt’hambiko ywa Mnungu Mkulu, aduganaga na Ibulahimu umwo andaga akalawa kwe nk’hondo ukwo awakomaga maseuta washano niyo amvikila, ²niyo Ibulahimu amwink’ha Melekizedeki imwenga mwo mlongo ye vint’hu vakwe vose avitahaga, utapita we dizina dya Melekizedeki ni “Seuta akudamanya yakumwelela Mnungu”, Naho kwaviya andaga Seuta ywa Salemu, utapita we dizina dyakwe ni, “Seuta ywo utondowazi.” ³Hahana ise hegu nine, hana welesi naho hana nk’hongelo yo ugima wakwe hegu uheelo wa mazuwa yakwe, yehe kakeiga mwana Mnungu naho yehe agendeela kunda ni mlava nt’hambiko ywa ulo na ulo.

⁴Elo kauleni ukulu wo mnt’hu uyo, uyo Ibulahimu umkale ywetu amwink’haga imwenga ya mlongo mwe vint’hu viya atahaga kwe nk’hondo. ⁵Naho welekwa wa Lawi awo wakwik’higwa ulava nt’hambiko, mwiko wa Mnungu amwink’hile Musa wawalagiza waguhe imwenga ya mlongo kulawa mwa want’hu, awo wandugu zawe hamwenga na kugamba awo nawo ni welekwa wa Ibulahimu. ⁶Melikizedeki handaga mwelekwa ywa Lawi, mna aguhaga iyo imwenga mwo mlongo kulawa kwa Ibulahimu, niyo amvikila Ibulahimu uyo alaganaga na Mnungu. ⁷Havikulemeleka kugamba, mdodo avikilwa nu mkulu. ⁸Aha ino imwenga yo mlongo yahokelwa ni walava nt’hambiko, want’hu hewe kwikala ulo na ulo, mna aha akuhokela imwenga yo mlongo, yehe alongelwa uwona kugamba emgima. ⁹Elo chadaha kugamba, Lawi mwenye uyo akuhokela imwenga yo mlongo, yehe naye alavaga imwenga yo mlongo kwombokela kwa Ibulahimu. ¹⁰Kwaviya umwo Melikizedeki akadugana na Ibulahimu, Lawi andaga akei kwelekwa, andaga akei mwe sakame ya Ibulahimu, mkale ywakwe.

¹¹Kulawa mwo ulava nt’hambiko wa walawi, want’hu wa Izilaeli nawenk’hwa mwiko. Haluse uneva ulavant’hambiko wa Walawi noukint’ha, hakwandile naho kuunga kulaila ulava nt’hambiko mtuhu, naho ukutimila ulava nt’hambiko wa Melikizedeki naho hiyo udya wa Haluni. ¹²Ivo uneva ulava nt’hambiko wahituka, miko nayo yaugwa ihituke. ¹³Kwaviya mta zimbuli izi zose zikulongwa, andaga ywa kabila tuhu, naho mwe dikabila dyakwe hakwandaga na yeyose andaga mlava nt’hambiko akudamanyila ndima he kilingo cho kumvika Mnungu. ¹⁴Ivo imanyika vedi kugamba Zumbe ywetu andaga ywa kabila dya Yuda, mwe dikabila idyo Musa halongile mbuli yoyose mwe mbuli ya walava nt’hambiko.

Mlava nt’hambiko mtuhu enga Melikizedeki

¹⁵Naho mbuli ino yalagisa pwilili vitendese kugamba kalaila mlava nt’hambiko mtuhu enga Melikizedeki. ¹⁶Yehe ulava nt’hambiko wakwe hawink’higwe miko na sigilizi ya mnt’hu, mna ni kwa ludole na ugima hewiina uheelo. ¹⁷Kwaviya Mawandiko Yakukile yagamba, “Weye ni mlava nt’hambiko ywa ulo na ulo enga ivo vandaga ulava nt’hambiko wa Melikizedeki.” ¹⁸Naivo elo, mwiko udya wa kale wausagwa, kwaviya nounda usokela naho hewiina ndima. ¹⁹Kwaviya miko ya Mnungu amwink’hile Musa, idunduga kukitenda kint’hu chochose kunda kikint’hile. Mna kigailwa kawiilo dyedi ditendese dikukigala hagihi na Mnungu.

²⁰Naho mbuli ziya nezidamanyika kwa kilapi cha Mnungu, mwo lupisi wadya wamwenga watendagwa walava nt’hambiko hakwandaga na kilapi. ²¹Mna Yesu katendigwa mlava nt’hambiko kwa kilapi, aho eze amgambe,

“Zumbe kaika kilapi

naho hahituke,

‘nounde mlava nt’hambiko ywa ulo na ulo.’ ”

²²Kwe kilapi iki, Yesu niye akukimaila dilagano idi ditendese uwedi.

²³Naho walava nt’hambiko wadya wa nk’hongo wandaga wengi kwaviya nawakindilwa ni file, naivo wadundugaga kugendeela ne ndima yawe. ²⁴Mna Yesu ana ulava nt’hambiko wa ulo na ulo kwaviya yehe ni ywa ulo na ulo. ²⁵Ivi nivo vikuleka adaha kuwayokola kutendese wadya wakumwizila Mnungu kwa sila ya yehe, kwaviya yehe ekala ulo na ulo vileke awalombezele kwa Mnungu.

²⁶Elo nekiungwa kinde na mlava nt’hambiko mkulu akukile ywa ivi naho hee kukalalizwa heena usavu naho azagulwe hale na want’hu wavu, naho nakakwezwa kulanga kujink’ha mbingu. ²⁷Yehe hiyo enga walava nt’hambiko watuhu wakulu, hakuungwa kulava nt’hambiko kila zuwa, nk’hongo, kwo wavu wawe mwenye, akajika naho kwa wavu wa want’hu watuhu. Atambikaga lumwenga du kwa wose, aho akelavaga yehe mwenye. ²⁸Miko ya Mnungu amwink’hile Musa yawaika want’hu hewekint’hile kunda walava nt’hambiko wakulu, mna kilapi kitimile mwiko kimwiika Mwana uyo akint’hile ulo na ulo.

Yesu Mlava nt’hambiko ywetu Mkulu

¹Elo kiya kikulonga mwa ayo ni kugamba, kinanaye mlava nt’hambiko mkulu ekale kulume kwo ukalo we Kiseuta wo Ukulu wa kwe mbingu, ²uyo adamanya ndima yo ulava nt’hambiko mkulu mwe dihema dya hakukile dye kindedi dikimigwe ni Zumbe, idyo hadikimigwe ni mnt’hu.

³Mlava nt’hambiko mkulu yeyose asagulwa vileke alave mageleko na nt’hambiko, kwaivo uyu mlava nt’hambiko naye aungwa ande na cho kulava. ⁴Uneva yehe andile mwe isi hegu handile mlava nt’hambiko mbwitu, kwaviya weyuko walava nt’hambiko watuhu wakulava malavo kwa kutimila miko ya Musa enk’higwe ni Mnungu. ⁵Walava nt’hambiko wadamanya ndima enga mliganyizo na kizuli che zimbuli za kwe mbingu enga ivo Musa asigiilagwa ni Mnungu aho andaga ehagihi no kudizenga diya dihema, Mnungu amkanyaga akamgamba, “Kaulisa ukadamanye vint’hu vose viligane na viya ulagiswe kwo mnima.” ⁶Mna haluse Yesu kenk’higwa undima wa ulava nt’hambiko wedi utendese kujink’ha woho, kwaviya yehe ni mlunganyi we ndagano iyedi. Sigilizi ze ndagano idya zikimala mwo uwedi utendese udya Mnungu alagane.

⁷Naivo ndagano ya nk’hongo yandile haihungukilwe hegu hakwandile na kuunga ndagano ya kaidi. ⁸Mna Mnungu nakawaona want’hu wakwe wana masa akagamba,

“Zumbe agamba, Mazuwa nayeze,

neniike ndagano mp’hya na want’hu wa Izilaeli, na wa Yuda.

⁹Heinde enga idya indagano naikaga na wakale wawe

mwe dizuwa diya nawatozaga mikono hawalava mwe isi ya Misili,

Kwaviya hawagendeelaga ne ndagano yangu,

naivo niyo nanda hiwakaule.

¹⁰Ino niyo indagano neniike na want’hu wa Izilaeli

yakeza komboka mazuwa yadya,

neni wenk’he miko yangu mwo ubala wawe,

naho neni iwandike mwe mioyo yawe.

Name neninde Mnungu ywawe

nawo nawande want’hu wangu.

¹¹Hahali yeyose mwa woho akudaha kuwahiniza weyawe

hegu kuwagamba weyawe,

‘mmanyeni Zumbe.’

Kwaviya wose nawanimanye

kukongela wadodo na wakulu

¹²Neniwausile wavu wawe

naho henifanyanye wavu wawe vituhu.”

¹³Kwa kutambula ndagano mp’hya, Mnungu kaitenda ndagano ya nk’hongo kunda sakala, naho kint’hu cha kale kikusakala kihagihi no kwaga.

Miviko ya mwe isi na ya kwe mbingu

¹Ndagano ya nk’hongo mwandaga na ivo want’hu wandaga wakavika na hant’hu hakukile atile kuzengwa ni want’hu. ²Hazengagwa hema dya vyumba viidi, chumba chakwe cha nk’hongo chetangagwa hant’hu hakukile. Mndani mwakwe mwaikagwa kint’hu cha kwikila vimuli na meza ne mikate ilavilwe Mnungu. ³Kunyuma ye dipazia dya kaidi kwandaga na hema dyetangagwa Hant’hu Hakukise. ⁴Umwo mndani mwandaga na kilingo cha zahabu cho kufunk’hizila ubani, na sanduku dye ndagano dyahikizagwa zahabu nt’hendelo zose, umwo mwandaga na nyungu ihambigwe zahabu umwo mwaikagwa ink’hande ikwitangwa mana ne ngoda ya Haluni yandaga itugute, ne vibao va maiwe ve ndagano. ⁵Mnanga mwe disanduku dye ndagano mwakink’hananaga mahili maidi yakale enga makelubi yo ukulu wa Mnungu yana mawawa yakagubika hant’hu ho kuusilwa wavu. Hakikudaha kulongesa mwa mbuli izi.

⁶Kila kint’hu kize kinde kiikwa lumwe enga ivo, walava nt’hambiko nawanda wakengila mwe chumba cha nk’hongo kudamanya ndima zawe zo uviki, ⁷mna kudya kwe chumba cha kaidi engila mlava nt’hambiko mkulu du, naho nakatenda ivo lumwenga mwo mwaka, andaga kakeguhila sakame ya kumlavila Mnungu kwo wavu wakwe mwenye na kwa wavu wa want’hu wadamanye haheina kumanya. ⁸Kwa sila ino Muye ywa Mnungu alavanya kugamba, sila ikuita kukukise kwe mbingu hainati ikomolwe kwaviya hema dya nk’hongo nedinda dikei aaho. ⁹Mbuli ino ni mliganyizo kwa mazuwa ya haluse kulagisa kugamba malavo na nt’hambiko zikulavigwa kwa Mnungu hazikudaha kukint’hiza udahi wa kumanya kusagula ayedi hegu yaihile kwa yudya akuvika, ¹⁰mna mbuli za nk’hande na vo kunywa na kuzoela sila zi hengi za kusunt’ha. Aya yose ni miko ya kimt’hu du yaiikigwe kubula aho Mnungu akeza kudamanya mbuli zose kwa uhya. ¹¹Mna Kilisito keza, mlava nt’hambiko mkulu ywa mbuli zedi, zilaile kale. Yehe nakengila kundani ye dihema dikulu dikint’hile, hedidamanywe ni mnt’hu, nuko kugamba hiyo dya mwe isi ino.

¹²Yehe nakengila kamwenga du hant’hu Hakukise, akanda haguhile sakame ya vulata hegu ng’ombe, mna nakaguha sakame yakwe mwenye naho kwa sila iyo kakink’ha ukombola wa ulo na ulo. ¹³Kwaviya uneva sakame ya vulata na ng’ombe na maivu ya moli yanyunyizilwe yawakukizaga wadya wandaga wasavu no kukuka, ¹⁴Mna Kilisito Mkombozi kakelava mwenye kwa Mnungu ande nt’hambiko ikint’hile kwa ludole lwa Muye ywa Mnungu mazuwa yose, togoleni, sakame yakwe haikudaha kukikukiza vitendese umanyi wo wavu wetu no kukikombola mwe udamanyi wetu haheina nk’halalizi na kudaha kumdamanyila ndima Mnungu eli mgima?

¹⁵Ivo yehe ni mlunganyi we lagano hya kwa umwo wadya wetangwe ni Mnungu wadaha kuhokela kipe cha mazuwa yose walagane. File yakwe yawakombola want’hu kwo wavu wadamanye kwa ndagano ya nkh’ongo.

¹⁶Kwaviya aaho ikunda mawandiko yo ukipe haungwa file ya uyo mwenye aikaga mawandiko ayo kimanyika, ¹⁷dilagano dye kipe haya kudaha kukint’ha hahanandile ne file, kwaviya neinde haina ludole uneva yudya adiikile akei mgima. ¹⁸Nivo vilekile lagano idya dya nk’hongo haiikigwe haheina kwitika sakame. ¹⁹Umwo Musa andaga akawagambila want’hu wose miko enga ivo yandaga mwe sigilizi, aguhaga sakame ya ndama na mbuzi hamwenga na mazi, na kwa mani ya mfumbasa na nyuzi zink’hundu za mazoya ya ngonto niyo awamyagila akakonga ne kitabu chenye na want’hu wose. ²⁰Akagamba, Ino ni sakame ye ndagano idya Mnungu awalagizeni mwiitimile. ²¹Iviya iviya, Musa nakanyunyizila sakame mwe dihema na vint’hu vose vo kuvikila. ²²Ikindedi, mwe Miko idya Mnungu amwink’hile Musa kugamba vint’hu vose vakumoswa msanga ni sakame na hahana usilo dya wavu haheina kwitika sakame.

Kilisito niye Nt’hambiko Ikuusa wavu

²³Elo neinda vint’hu viya vikukilagisa vint’hu va kwe mbingu vikukile kwa sila iyo. Mna mbuli za kwe mbingu zenye zaunga nt’hambiko itendese uwedi kujink’ha izi. ²⁴Kwaviya Kilisito hengile hakukile hadamanywe ni want’hu ni mliganyizo wa kiya ichenye chandile kwe mbingu. Yehe kengila kwe mbingu ukwenye uko haluse kakimala hameso ha Mnungu akakigombela. ²⁵Mlava nt’hambiko mkulu wa wayahudi nekeingila hant’hu hakukise kila mwaka akanda na sakame ya nyama, mna Kilisito heingile umwo kukelava mwenye nk’hanana nyingi. ²⁶Vinanda ivo, Kilisito hegu nakusulumizwa nk’hanana nyingi kukongela kuumbigwa kwe isi. Mna haluse, mazuwa aya yo uheelo, yehe kalaila lumwenga du kuusa wavu kwa kukelava yehe mwenye nt’hambiko. ²⁷Naho want’hu waikilwa kubanika lumwenga, kikutimila aho ni usengelo. ²⁸Saviya ivo Kilisito naye nakalavigwa nt’hambiko lumwenga du kuusa wavu wa wengi, neeze kaidi kuwayokola wadya wakumgoja.

¹Kwaviya Miko ya Musa enk’higwe ni Mnungu ni kizuli du che vint’hu vedi vikwiza naho viligane hiyo ikindedi ichenye ivo kili, nt’hambiko iziya nezikalavigwa kila mwaka, hazikudaha kuwatenda wadya wakumsogeela wande wakint’hile! ²Uneva awo want’hu wakumvika Mnungu wandile wasuntigwe wavu wawe kindedi, hawakukeiva naho kunda na wavu, na nt’hambiko izo zose nezisila. ³Mna nt’hambiko izo zikudamanyagwa mwaka na mwaka zawakumbusa want’hu wavu wao, ⁴kwaviya sakame za majeku na vulata hazikudaha mbwitu kuusa wavu.

⁵Kwa ivo Kilisito eze abule mwe isi, nakamgamba Mnungu,

“Haungile nt’hambiko hegu malavo,

mna kuniikila lumwe mwili.

⁶Nt’hambiko za kokigwa pele mwe kilingo chakulavila nt’hambiko

na nt’hambiko za kuusila wavu, hazikukwelela.

⁷Niyo nagamba, ‘Niyaha,

nitemde ivo ukuunga weye

enga ivo niwandikilwe mwe kitabu che miko ya Mnungu amwink’hile Musa.’ ”

⁸Nk’hongo agambaga, “Huziungile na huwagilwe na nt’hambiko na malavo na nt’hambiko yo kokigwa pele na nt’hambiko yo kuusila wavu.” Agambaga ikanda nt’hambiko izo nezilavigwa kutimila miko ya Musa enk’higwe ni Mnungu. ⁹Niyo ongezela kugamba, “Ni hano, kudamanya ivo ukuunga.” Ivo Mnungu kaziusa nt’hambiko zose za nkh’ongo no kuiika ya kaidi. ¹⁰Kwaviya Yesu Kilisito nakakint’hiza ivo akuunga Mnungu, suwe kikukizwa wavu wetu kwa idya nt’hambiko yo mwili wakwe aulavile kamwenga du.

¹¹Kila mlava nt’hambiko wa kiyahudi adamanya ndima yakwe mazuwa yose ya kulava malavo kwa kuvuzagiza nk’hanana nyingi, akadamanya nt’hambiko iiyo iyo heikudaha kuusa wavu. ¹²Mna Kilisito kalava nt’hambiko imwenga kwa ajili yo kuusa wavu, nt’hambiko ikwikala ulo na ulo, niyo ekala kulume kwa Mnungu, ¹³kukongela aho akagojela wank’hondo wakwe waikwe hasi ye viga vakwe. ¹⁴Ivo, kwa nt’hambiko yakwe imwenga wadya want’hu wa Mnungu kawatenda kunda wakint’hile mazuwa yose.

¹⁵Naye Muye ywa Mnungu akigambila uwona. Akonga no kugamba,

¹⁶Zumbe agamba, “Ino niyo ndagano niikile nawo,

yakeza kwomboka mazuwa yadya,

Neniike miko yangu mwe mioyo yawe,

na kuiwandika mwo ubala wao.”

¹⁷Niyo agamba, “Wavu wawe na hewekumwiva Mnungu heniufanyanye naho.” ¹⁸Ivo, wavu unauswa, hokunde na kulava malavo ya kuusila wavu.

Kimsogeele Mnungu

¹⁹Elo, wandugu, kwaviya hakikogoha kwingila Hant’hu Hakukise kwa sakame ya Yesu, ²⁰yehe kakikomoela sila imp’ya ikwigala ugima, kwombokela mwe dipazia, nuko kugamba kadamanya ivo kwa kukelava mwili wakwe, ²¹na kwaviya kinananye mlava nt’hambiko mkulu akukimaila mwe nyumba ya Mnungu, ²²Ivo kimsogele Mnungu kikanda na moyo wa na mhuwi ukint’hile, na kwa mioyo ikukizwe mwo kukeiva kugamba kina wavu, na mili kindedi isunt’higwe mwa mazi malengu. ²³Naho kitozese dilagano diya kikudilonga kwa milomo yetu haheina kuhwa kwaviya yudya akigambile kikawiile ni mhuwilwa. ²⁴Kifanyanye sila za kugelana moyo no kutigizana mwo lukunde na kudamanya ayedi. ²⁵Naho kisekuleka kudugana hamwenga, enga ivo watuhu wazoele kutenda. Mna kigelane moyo, vitendese kikadikaula Zuwa dya Zumbe ivo dili hagihi.

²⁶Kwaivo kinagendeela kudamanya wavu kasidi uku kikanda kikimanya ikindedi, hokunde na nt’hambiko yoyose neiuse wavu. ²⁷Mna isigale kungojela du kwa wogofi usengelo wa Mnungu, no ukali wo moto nouwakome wose wakumhiga Mnungu! ²⁸Mnt’hu yeyose heekuiva miko ya Mnungu amwink’hile Musa, akomwa haheina mbazi kukanda na uwona wa want’hu waidi hegu watatu. ²⁹Haluse, haasengelwe vitendese mnt’hu akumbela mwana ywa Mnungu no kuiona sakame ye ndagano ya Mnungu akukizilwe kunda hi kint’hu na akumhomola Muye ywo uwedi wa Mnungu? ³⁰Kwaviya kimmanya yudya agambile, “Ndima yo kulihiza ni yangu, ni miye nenilihize.” Naho niyo agamba, “Zumbe naawasengele want’hu wakwe.” ³¹Kugweela mwe mikono ya Mnungu mta ugima kwatisisa!

³²Kumbukileni yalaile mazuwa ya nk’hongo aho mwakongaga kukimanya kindedi cha Mnungu. Nomwombokela masulumizo mengi mna no finyiliza. ³³Hamwenga aha nomhomolwa na kutendelwa vihile mwe kiyeti, naho hamwenga nomnda hamwenga na wadya wasulumizwe enga ivo. ³⁴Kwaviya nomuwaonela usungu wadya wandile mwe divugailo, naho niyo mwazumila kwa kinyemi kuhokigwa vint’hu venyu, mkamanya kugamba mna vint’hu vedi vitendese, vikwikalisa. ³⁵Ivo, msekwaza dikawiilo dyenyu, kwaviya dina nt’hunyo nk’hulu. ³⁶Mwaungigwa mfinyilize vileke mdahe kukint’hiza ivo Mnungu akuunga naho mhokele ndagano idya alongile. ³⁷Kwaviya enga ivo viwandikwe,

“Lukei lupisi ludodo,

naye yudya akwiza, neeze

heekalise.

³⁸Mna mnt’hu ywangu akudamanya yakumwelela Mnungu neekale kwa mhuwi

mna yeyose akutugatuga mwo mhuwi

miye henelelwe naye.” ³⁹Ivo, suwe hakimuli mwa wadya wakutugatuga no kukomwa, mna suwe kimwa wadya wata mhuwi na wadya wakuyokolwa.

Mhuwi

¹Mhuwi ni kunda na kindedi cha mbuli kikukawiila ni kumanya kwa kindedi mbuli hezikuoneka. ²Kwaviya kwa mhuwi wawe wakale wetu wazumilagwa ni Mnungu.

³Kwa mhuwi Suwe kimanya kugamba isi iumbwa kwa mbuli ya Mnungu, vint’hu vikuoneka viumbwa mwe vint’hu hevikuoneka.

⁴Kwa mhuwi habili amlavilaga Mnungu nt’hambiko yedi kujink’ha idya ya Kaini. Mwo mhuwi wakwe nakazumilwa kugamba adamanya yakumwelela Mnungu naho mwenye nakazumila malavo yakwe. Hamwenga na kugamba abanikaga, kwo uwo mhuwi akei alonga.

⁵Kwaivo mhuwi uwo, Henoko nakaguhigwa ni Mnungu kuita kwe mbingu ivo habanike, haoneke naho kwaviya nakasamizwa ni Mnungu. Umwo andile akei kusamizwa nakalongelwa uwona kugamba amwelela Mnungu. ⁶Mna haheina mhuwi haikudahika kumwelela Mnungu. Kwaviya yeyose akumbasa Mnungu aungwa ahuwile kugamba eyuko naho kugamba awenk’ha nt’hunyo wadya wakumzungula kwa kukombeka.

⁷Kwo mhuwi, Nuhu amwivaga Mnungu akamkanya kwe zimbuli zandile zikei kulaila, hezikaoneka na meso. Amtegelezaga Mnungu niyo azenga safina vileke ayokole imp’huga yakwe. Kwa mhuwi wakwe want’hu we isi waonekanaga kunda wavu naivo niyo ahokela kumwelela Mnungu kwa sila yo mhuwi.

⁸Kwa mhuwi Ibulahimu amwivaga Mnungu umwo amgambaga aite kwe isi yaungaga inde kipe chakwe. Asamaga mwe isi yakwe niyo aita kunt’hu heekumanyize. ⁹Kwo mhuwi wakwe ekalaga mwe isi iidya heena ukaya nayo alongaga Mnungu, ekalaga mwa mahema hamwenga na Isaka na Yakobo wakipe hamwenga na yehe mwe iivo walaganaga. ¹⁰Kwaviya Ibulahimu andaga akakawiila mzi una nk’hongelo itogile ifanyanywe na kuzengigwa ni Mnungu.

¹¹Kwa mhuwi Ibulahimu mweye enk’hagwa udahi wa kunda mwelesi hamwenga na kugamba andaga kadalahalisa, naho Sala mkaziwe andaga mgumba. Ino yadahikaga kwaviya Ibulahimu ahuwilaga kugamba Mnungu uyo walagane ni mhuwilwa. ¹²Kwaivo kwa sila ya mnt’hu, yumwenga andaga kabunt’hika, kwelekagwa want’hu wengi enga nt’hondo za mwo ulanga naho enga msanga wa kwe bahali.

¹³Want’hu awa wose wafaga wakanda na mhuwi hamwenga no kugamba hawahokele kiya walagane nawahokele, mna wakionelaga kwa hale niyo wakionela kinyemi no kukiona kindedi kugamba wandaga watafi naho hiwo wakaya mwe isi. ¹⁴Yalagisa kugamba wose wakulonga mbuli izo wazungula isi yawe wenye. ¹⁵Wandile waikumbukile isi yawe idya wayasaga, hegu wauyaga kwe isi yawe. ¹⁶Vituhu vakwe nawaiungisa isi idya iyedi vitendese, ya kwe mbingu. Naivo Mnungu haone soni umwo woho wakamwitanga Mnungu ywawe, kwaviya nakawaikila lumwe mzi.

¹⁷Kwa mhuwi, Ibulahimu amlavaga mwanawe Isaka ande nt’habiko umwo agezagwa ni Mnungu. Naho Ibulahimu ni yehe akawiilaga kiya Mnungu alaganaga kwakwe, mna azumilaga kumlava mwanawe andile nuuyo du. ¹⁸Mnungu nakamgamba Ibulahimu, “Kwa kwombokela Isaka noupate welekwa nilagane na weye.” ¹⁹Ibulahimu afanyanyaga kugamba Mnungu naakadaha kuwauyula want’hu wabanike ni enga kugamba kindedi Ibulahimu nakampata naho mwanawe Isaka kulawa kuzimu.

²⁰Kwo mhuwi, Isaka awavikilaga Yakobo na Esau kwa wikazi wawe wa kulongole.

²¹Kwo mhuwi aho Yakobo andaga hagihi no kubanika awavikilaga wana wa Yusufu, naho amvikaga Mnungu akegamila ngoda yakwe.

²²Kwa mhuwi Yusufu umwo andaga kabunt’hika alongaga mbuli yo kulawa kwa wana wa Izilaeli, no kuwalagiza watendei na mavuha yakwe.

²³Kwa mhuwi welesi wa Musa nawamfisa miezi mitatu aho eze elekwe kwaviya nawaona ni mwana mta futa yedi haheina kogoha sigilizi ya seuta. ²⁴Kwa mhuwi Musa eze akule alemelaga kwitangwa mwana ywa mwanakike ywa seuta ywa Misili akwitangwa Falao.

²⁵Aonaga ni vedi kusulumila hamwenga na want’hu wa Mnungu, kujink’ha kukebwedeza mwo wikazi wo wavu wo lupisi luguhi. ²⁶Aonaga kugamba kusulumizwa kisoni kwa mbuli ya Kilisito Mlokozi ni utana utendese kujink’ha ugoli wose umwe isi ya Misili kwaviya andaga akakawiila nt’hunyo.

²⁷Kwa mhuwi Musa alawaga Misili haheina kogoha maya ya seuta, kwaviya agendeelaga kumkawiila Mnungu heekuoneka. ²⁸Kwa mhuwi aidamanyaga Pasaka niyo alagiza sakame imyagigwe mwe milango vileke Mkomi asekwiza kuwakoma welekwa wa nk’hongo wa Waizilaeli.

²⁹Kwa mhuwi Waizilaeli wombokaga mwe Bahali Ink’hundu enga viya mwe isi heiina mazi, mna Wamisili weze wageze kwomboka wadidimilaga niyo wafa mwa mazi.

³⁰Kwa mhuwi gomela dya Yeliko dyamokaga aho Waizilaeli weze wauzunguluke umzi kwa mazuwa mfungate. ³¹Kwa mhuwi yudya pamp’he Lahabu hakomigwe hamwenga na wadya hewekumwiva Mnungu kwaviya awahokelaga wapelembi wa Waizilaeli kwa utondowazi.

³²Nigeeze naho? Kwaviya lupisi halukukint’ha kusimuila mbuli za wakina Gidioni na Balaki na Samsoni na Yefuta na Daudi na Samweli na walotezi. ³³Kwa mhuwi wose awa wawahumaga maseuta naho wadamanyaga vikuungwa niyo wahokela kiya Mnungu alagane kwawo, no kuifupa milomo ye zisimba, ³⁴wauzimaga moto wandaga mkali naho wanyilikaga mwe kukomwa na mabamba naho usokezi wawe uhitulwa kunda ludole, wandaga wahumi mwe zink’hondo, naho wawagulusaga wank’hondo wageni. ³⁵Wavele wamwenga wavuzilagwa want’hu wawe wabanikaga wakanda wauyulwa. Wamwenga wasulumizagwa niyo wakomwa uku wakalemela kulekelwa vileke wahokele wauyulwe no kwingila kwo ugima wedi utendese. ³⁶Wamwenga nawasekigwa na kutoigwa mikotya, niyo wakakigwa mp’hingu na kugeligwa kwa mavugailo. ³⁷Wotoigwa maiwe naho wakant’hagwa nt’hili na kukomwa kwa mabamba naho wangadikaga wakavala nk’hingo za ngoto na mbuzi naho wandaga wakiwa, wakasulumizwa na kutendelwa viihile. ³⁸Want’hu we Isi yose hawawagilwe kwikala na want’hu enga awo. Nawangadika mwe nyika na kwe milima, wakekala mwe zimp’hanga na mwa mabome.

³⁹Hamwenga na kugamba wose awa nawalongelwa yedi kwo mhuwi wandaga nawo, hawahokele kiya Mnungu alagane nawo, ⁴⁰kwaviya Mnungu akiikilaga lumwe kint’hu chedi vitendese, vileke woho wasekudaha kukint’hizwa haheina suwe.

Mnungu Tate yetu

¹Kwaviya suwe naswe kizungulukwa ni fyo dya waona, kiike hale nt’wika zose no wavu ukukinamatila kwa uhufu, kiguluke kikafinyiliza mwe zinguluko zia kiikilwe kulongole. ²Kimkauleni Yesu uyo akikongele no kuukint’hiza mhuwi wetu, yehe kwa kinyemi nakafinyiliza msalaba no kuzibela zisoni zakwe, yehe kekala mwe difumbi kulume kwa Mnungu.

³Mfanyanyeni yudya afinyilize wiihi adamanyilwe ni wata wavu vileke mse kusokela no kwingila chevu. ⁴Mwe nk’hondo yo kuuhiga wavu hambuile mwo kukomwa. ⁵Mjala zimbuli za kuwagelani moyo izo Mnungu alongaga na nyuwe wanawe akagamba,

“Mwanangu, Zumbe akakuogola, umwive,

naho usekunda na chevu umwo akakuogola ⁶kwaviya Zumbe amuogola yeyose akumuunga,

naho amfyalika yeyose akumzumila kunda mwanawe.”

⁷Finyilizeni umwo mkaogolwa, kwaviya Mnungu awatendelani nyuwe enga wanawe. Mwana yuhi heekuogolwa ni ise? ⁸Uneva hamkuogolwa enga ivo wakuogolwa wana wose, vanda kugamba nyuwe hiyo wana we kindedi. ⁹Hamwenga na ayo kinanawo watati zetu wa mwe isi wakukiogola niyo chawategeleza. Elo hi vedi kumtegelezesa Tati yetu ywa kwe mbingu vileke kinde wagima! ¹⁰Watati zetu wacheleke wakiogola kwa lupisi du enga viya ikuwelela, mna Mnungu akiogola kwa kuchambiza vileke kinde want’hu wa Mnungu enga yehe. ¹¹Kwa ivi haluse kuogolwa kwaluma naho kwagela kinyulu, mna kulongole kwegala utondowazi no wikazi ukumwelela Mnungu kwa wose wahinizwe nu kuogolwa uko.

Malagizo na makanyo

¹²Elo muigele ludole mikono yenyu na mavindi yenyu yasokele, ¹³chululeni sila zenyu vileke viga va waholomp’hale vise kupimbizuka mna ni vedi wahonywe.

¹⁴Kombekeni kuzungula kwikala kwa utondowazi na want’hu wose no kwikala mwo wikazi ukukile, kwaviya hokunde na yeyose namuwone Zumbe, uneva anaviswesa ivo. ¹⁵Hangi nyuwe wenye, mnt’hu yeyose ase kuuswesa uwedi wa Mnungu anasekunda enga nk’hologo ya usungu ikusuka niyo wawagela usavu watuhu wengi. ¹⁶Mkekaulise kusekunda na yumwenga ywenyu kunda mhabwasi naho heekumwogoha Mnungu enga ivo Esau autagaga welekwa wakwe wa nk’hongo kwa ludyo lumwenga. ¹⁷Kwaviya mmanya kugamba nakalemelwa aho eze aunge kuhokela naho uvikilwa kwaviya haonaga luneka lwa kweiila hamwenga nakugamba nakaluzungula kwa kuila.

¹⁸Nyuwe hamnati mbule kwo mnima Sinai enga ivo Waizilaeli wabulaga kwo mnima wa Sinai, nyuwe hambuile kwo moto wandaga ukakweela no kugubikwa ni ziza dikomele na mvumilo na heho mna woho wabulaga, ¹⁹naho kwo mnima udya wevaga izwi dye digunda na izwi dya mbuli idya, wadya waivaga walombezaga wasekugendeela kugambilwa mbuli nt’huhu, ²⁰kwaviya hawadahaga kufinyiliza sigilizi iyo wandaga wakasigiilwa kugamba, “Kiumbwa chochose kina kwafa mnima uno nekitoigwe maiwe kikomwe.” ²¹Ayo yalailaga yandaga yakatisisa vamtendaga Musa agambe, “Nazingizaga na kwogoha.”

²²Mna nyuwe mwiza kwo mnima wa Sayuni kwo mzi wa Mnungu, Yelusalemu ya kwe mbingu ukwo weli watumigwa wa kwe mbingu hewe kuwamosa msanga wadugane kwa kinyemi. ²³Nyuwe mbula mwo mdugano mkulu wa want’hu wa Mnungu wakwitangwa welekwa wa nk’hongo wa Mnungu, awo mazina yawe yawandikwe kwe mbingu. Naho mbula kwa Mnungu akuwasengela want’hu wose, naho ukwo ikwikala miuye ya want’hu wakudamanya yakumwelela Mnungu naho wakint’hile. ²⁴Mbula kwa Yesu mlunganyi ywe ndagano hya kwa sakame yakwe imyagigwe, iyo ikulonga ayedi kujink’ha idya ya Habili.

²⁵Kauleni msekumlemela uyo akulonga na nyuwe. Enga want’hu wadya walemele kumtegeleza uyo awakanyaga aha he isi, naswe nekidahe vivihi kuhona uneva kinalemela kumtegeleza uyo akukikanya kulawa kwe mbingu? ²⁶Mwo lupisi ludya diizwi dyakwe dyaisingisaga isi, mna ivi haluse alagana na suwe akagamba, “Vituhu naho nenisingise isi, mna neniisingise ne mbingu nayo.” ²⁷Mbuli izi “vituhu naho” zalagisa kugamba viumbwa nevisingiswe no kuuswa vileke visigale viya hevikusingisika.

²⁸Elo, kimtogole Mnungu kwaviya chahokela useuta houkusingisika. Kinde na nt’hogola no kumvika Mnungu kwa sila ikumwelela no kwogoha, ²⁹kwaviya Mnungu ywetu kindedi ni enga moto ukoka pele.

Kumwelela Mnungu

¹Mgendeele no lukunde nyuwe kwa nyuwe. ²Mse kujala kuwahokela wageni, kwaviya kwa kudamanya ivo wamwenga wawahokelaga watumigwa wa kwe mbingu haheina kumanya. ³Msekuwajala wavugailwa enga kugamba mvugailanywa, wadya nawo wakusulunizwa inde enga ni weye ukuhujilwa.

⁴Ndoza yaungwa kwogohwa ni want’hu wose kiya kikuungwa mwe ndoza kidamanywe kwa uhuwilwa, kwaviya Mnungu naawasengele masulumizo wahabwasi na wadesi.

⁵Mkenege no kuungisa matundu, mwiguswe na viya mnanavo, kwaviya Mnungu kagamba, “Henikuleke naho he huduule.” ⁶Naivo chadaha kulonga haheina kwogoha,

“Zumbe nuwo wambizi wangu,

henogohe.

Mnt’hu naanitendei?”

⁷Wakumbukileni vilongozi wenyu wadya wawabilikizagani Mbuli ya Mnungu. Fanyanyeni ivo wekalaga no kubanika vileke mdahe kutimila mhuwi wawe. ⁸Yesu Kilisito nu uyudya, gulo na diyelo na ulo na ulo. ⁹Msekuzumila kulongozwa ni mahinizo ye hengi ye kigeni, kwaviya ni vedi imioyo itogezwe nu wedi wa Mnungu, hiyo kwa kutimila miko mwe zink’hande heiina wambizi kwa wadya wakuitimila.

¹⁰Suwe kina kilingo cho kumvika Mnungu, naho awo wakudamanya ndima mwe dihema dya Wayahudi dyo kumvika Mnungu, hawakuungwa kudya vint’hu vakwe. ¹¹Nyama ye icho kichinjigwe yokagwa moto uko kuse ye nk’hambi, mlava nt’hambiko mkulu aigalaga isakame yakwe Hant’hu Hakukise inde nt’hambiko ya kuusa wavu. ¹²Kwaivo Yesu naye asulumilaga no kubanika uko kuse yo mzi vileke awakukize want’hu kwa sakame yakwe. ¹³Naivo elo kimbaseni ukwo kuse ye nk’hambi vileke kikasulumizwe enga ivo yehe asulumizwe. ¹⁴Kwaviya aha hauhali mzi ukwikalisa, mna chazungula mzi udya ukwiza. ¹⁵Ivo, kigendeele kumlavila Mnungu nt’hambiko ya nt’hunyo kwa sila ya Yesu, aho kikalonga kwa milomo yetu kugamba yehe ni Zumbe. ¹⁶Msekuleka kudamanya wedi no kwambizana mwa viya mnanavo kwaviya izo ni nt’hambiko zikumwelela Mnungu.

¹⁷Muwategeleze vilongozi wenyu naho mtimile viya wakuwasigiilani. Woho ni wadimi wo unt’hu wenyu, kwaviya nawaungwe walonge hameso ya Mnungu kiya wadamanye. Mnawategeleza nawadamanye ndima kwa kinyemi hiyo kwa kulabila, naivo iyo haina wambizi kwenyu.

¹⁸Kilombezeleni kwaviya chahuwila kugamba mioyo yetu heikukigambila kugamba kina malema, chaungisa kudamanya ayedi mazuwa yose. ¹⁹Dikulu ditendese nawaungani mnilombezele kwa Mnungu vileke nisunguze kuvuzwa naho kwenyu.

Malombezo yo mzigilizo na ndamsa

²⁰Mnungu ywo utondowazi uyo amuuyalaga Zumbe ywetu Yesu Mdimi mkulu ywe zingoto kwa sakame yakwe ye ndagano ya ulo na ulo kunda kindedi, ²¹awatendeni mkint’he kwa mbuli yoyose yedi mdahe kudamanya yadya akuunga, yehe naye adamanye mwenyu yadya yakumwelela. Ukulu wa Mnungu wa ulo na ulo unde wakwe Yesu Kilisito! Taile.

Mbuli za kukomeleza

²²Wandugu zangu nawaungani mzihokele mbuli izi kwa kufinyiliza izi zikuwagelani moyo kwaviya hiwa bent’helani du. ²³Naunga mmanye kugamba ndugu yetu Timoseo kafosa kwe divugailo, akeza kwiza nenize naye kwenyu.

²⁴Walamseni vilongozi na want’hu wose wa Mnungu. Wandugu wose wa Italia wawalamsani.

²⁵Wedi wa Mnungu unde na nyuwe nyose.