MATIE

MATIE

¹ Yesu Klisi’ é nuu Davi ginɛ́á, ke é zí nuu Ablam ginɛ́á láà, à bhɛ́mabò tɔ́ bhɛɛlé’ lóii é. ² Ablam ké Izaaki kpɔ’, le Izaaki’ Zakɔbu kpɔ’, ³ le Zakɔbu’ Zuda ni à dóobò ni à lɔ́ɔ̀bò kpɔ’, le Zuda’ Falɛzi ni Zala kpɔ’ Tamaa bhà, le Falɛzi’ Ezolom kpɔ’, ⁴ le Ezolom’ Alam kpɔ’, le Alam’ Aminadabu kpɔ’, le Aminadabu’ Naason kpɔ’, le Naason’ Salamon kpɔ’, le Salamon’ Boazi kpɔ’ Laabu bhà, ⁵ le Boazi’ Zobedi kpɔ’ Wuluti bhà, le Zobedi’ Izai kpɔ’, ⁶ le Izai’ Davi kpɔ’. Le gwilinɛ Davi’ Salomon kpɔ’ Uli-à gɛɛn-nɔ̀ng bhà, ⁷ le Salomon’ Woloboam kpɔ’, le Woloboam’ Abia kpɔ’, le Abia’ Azafu kpɔ’, ⁸ le Azafu’ Zozafa kpɔ’, le Zozafa’ Zolam kpɔ’, le Zolam’ Ozia kpɔ’, ⁹ le Ozia’ Zoatam kpɔ’, le Zoatam’ Akazi kpɔ’, le Akazi’ Ezekia kpɔ’, ¹⁰ le Ezekia’ Manase kpɔ’, le Manase’ Amon kpɔ’, le Amon’ Zozia kpɔ’, ¹¹ le Zozia’ Zekonia ni à laànɛ́bò kpɔ’ Izalae-bò lò nuanɛ̀ gi Babiloni tée gi le. ¹² Ang lò nuanɛ̀ gi Babiloni-yè láà à zìpieta, le Zekonia’ Salatiɛli kpɔ’, le Salatiɛli’ Zolobabɛli kpɔ’, ¹³ le Zolobabɛli’ Abiyu kpɔ’, le Abiyu’ Eliakim kpɔ’, le Eliakim’ Azɔɔ kpɔ’, ¹⁴ le Azɔɔ’ Sadɔki kpɔ’, le Sadɔki’ Akim kpɔ’, le Akim’ Eliyudi kpɔ’, ¹⁵ le Eliyudi’ Eleazali kpɔ’, le Eleazali’ Matan kpɔ’, le Matan’ Zakɔbu kpɔ’, ¹⁶ le Zakɔbu’ Mali-à gɔɔn Zozɛfu kpɔ’, le Mali-le’ Yesu’ wò à lee Klisi láà à kpɔ’ le. ¹⁷ È tò’ kwɛi, ke é si’ Ablam bhà, ke à bhɛɛ- nu flúúlé, ke è zin Davi bhà, Klisi láà à bhɛ́mabò yàkɔi ké to’ buu-ni-wɛ́ɛ́-yisɛ. É si’ zí Davi bhà, ke à bhɛɛ- nu flúúlé, ke è zin Izalae-bò lò nuanɛ̀ gi Babiloni-yè bhà, à bhɛ́mabò yàkɔi ké to’ buu-ni-wɛ́ɛ́-yisɛ, le é si’ zízí àng lò nuanɛ̀ gi Babiloni-yè bhà, ke à bhɛɛ- nu flúúlé, ke è zin à lekini bhà, à bhɛ́mabò yàkɔi’ to’ buu-ni-wɛ́ɛ́-yisɛ le. ¹⁸ Yesu Klisi kpɔ́-kɔ̀ɔ̀’ to’ kɔɔ’ gi, àle é. E nuu kwɛi, ke à laú Mali’ woo wɩ́ɩ́ yàà Zozɛfu gɔ̀n-wùn-le bhà, kɛ́ ke àngbhà sua’ òo woo tó do bhe le. Wó wo káá’ wo’ kwɛnggei, ke Mali ké gwíyèa le. Sée Aatana-à Waa Zaazaa gisɛ́lɛ́’ nuu àleá le. ¹⁹ Kɛ́ àbhà gɔɔn Zozɛfu’ nuu’ wo’ wúnsɛ̀ kɛɛ-mɛ̀ɛ̀a láà, yàa nuu à pé, ke è Mali tɔ́ sie. Ale kɛɛ le é à yaa’ e zʋʋ pé ye: é e kɔɔ góà à zì mɛnó tíibhà le. ²⁰ E woo tuàn e yáán wáláà à gi kwɛi, le é to’ le é Gwilinɛ Kpáa-à kɩ́ɩ́la do ye’ mia gi, ke e wɩ́ɩ́ii à nɛ̀ ye: Davi gbe Zozɛfu, síka òo tóà i gi Mali sì ke è tó ibhà lêá-wùn gi. Atoosiwo é nɛ́’ à-gwì síyèa láà, è gò Aatana-à Waa Zaazaa’ à pé le. ²¹ È nɛ́ miɔnnɛ́’ kpɔ́à láà, è à kpɔ̀’, í à lee Yesu, atoosiwo nɛ́ láà àle bɔ́n góà Izalae-bò ka bhà le. (Sée wò à pè’ wo Yesu, ke wo wɩɩ wo: mɛ̂ɛ la-mɛ̀ɛ̀.) ²² Wún láà àle tó’ kɛ̀ɛ̀ kwɛi, ke Gwilinɛ Kpáa’ wʋʋ’ kpɔ’ lii e wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀ ke bhà láà, àle gi-wùn- nù kɛɛ le. ²³ Atoosiwo e wɩɩ’ ye: Ká ka káá’ woà, ke loònɛ́’ àa miɔn-wùn dɔn, ya tó gwíyèa, ke ya nɛ́ kpɔ́ miɔnnɛ́á. Nɛ́ láà wo à leeà wo Emanuɛli. Wò à pè’ kwɛi, ke wo wɩɩ wo: Áàn dàà ko kpe gi-yè. ²⁴ Zozɛfu’ gó-le wo’ yi gi, Gwilinɛ Kpáa-à kɩ́ɩ́la’ wún’ pe’ à nɛ̀ láà, é à gi-wùn kɛɛ’ wo’, le é ebhà lê láà à si’, le é à yaa’ e tà le. ²⁵ Kɛ́ e to’ kwɛi flúúlé àngbhà sua òo nù tó do, le nɔ́ng láà é nɛ́ ye’ miɔnnɛ́á, le Zozɛfu’ à tɔ́ kpɔ’ Yesu-á le.

¹ Wó Yesu kpɔ̀- pɛ́ɛ’ wò à lee Betelɛm láà àle gi, Zudee lùu gi le. E nuu kwɛi, ke Elɔdi ké gwilinɛá lùu gi bhi. À bha láà à bhà, zʋ́ʋ́bò kemò’ wò mɛɛ́ɛ́ gòkéigo lɔngwɛ́ɛ́ bhà láà, wo go’ yáánwoloá, le wó nu’, le wó waa’ Zelizalɛm, ² le wó bhàgilawo daa’ wo: Wó nɛ́’ kpɔ’, ke è tó Zuifu-bòà gwilinɛá láà, è mɛ́ɛ́’ wo le? Atoosiwo kó àbhà mɛɛ́ɛ́ yeyèa yáánwoloá. Ko nuii àle gi, ke kó à lɔ̀ɔ̀kɛ̂ɛ le. ³ Gwilinɛ Elɔdi’ àle ma’, síka’ daa’ wo’ àle ni Zelizalɛm-mɛ̀ɛ̀bò tó páipái gi le. ⁴ Ale kɛɛ le é yíkpáá-mɛ̀ɛ̀bòà wunmɛ̀ɛ̀bò ni Zuifu-bòà tɔ́ng dɔ-mɛ̀ɛ̀bò tó páipái ban’ ké tà, le é àng bhàgilawo’ ye: Wo wɩɩ wo: Izalae-bò la-mɛ̀ɛ̀ Klisi’ wò à pe ziàn láà, wò à kpɔ́à mɛ́ɛ́’ wo poo le? ⁵ Le wó à yoobɔ’ à gɔ̀n wo: Wo à kpɔ́à Betelɛm Zudee lùu gi. Atoosiwo Aatana wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀’ sɛ́ikwɛ́’ bɛɛnzɛ’ lii à-wùn gi láà, e à pe’ à gi ye: ⁶ Aatana ké wɩɩ ye: Betelɛm-pɛ̀ɛ̀’ í Zudee-pɛ̀ɛ̀a, ile yóó tó pɛ́ɛ tɔ́yèbò’ Zudee lùu gi àng tó gòzíaá. Atoosiwo gwilinɛ’ è zaa góà nbhà Izalae lùu é à gá, ile í tóà à gòi-pɛ̀ɛ̀a le. ⁷ Elɔdi’ bo’ à maá kwɛi, le é zʋ́ʋ́bò láà àng lee’ piilɛ gi, le é àng bhàgilawo’ ye: Mɛɛ́ɛ́ láà é bhí zigò- bha-mɛ̀ɛ̀ lekini’ bhà le? ⁸ Wó à bha pe’ à nɛ̀, le é Betelɛm-zàà gie’ àng nɛ̀ ye: Ka lò’, ká nɔ́ɔ́nɛ́ láà à dɔ̀kɔ̀ɔ̀ lekini guo. Ka bò’ à yeá, ká sɛí, ke ká nu à pei n nɛ̀, ke n lekini án nù ló à lɔ̀ɔ̀kɛɛi. ⁹ Wó bo’ gwilinɛ wʋʋ láà à maá kwɛi, le wó lo’ le. Wóò wo káá’ wo zí, ke mɛɛ́ɛ́’ wó à ye’ fɔ́ɔ́lé yáánwoloá láà, e lóii àng liélé za. Kɛ́ é waa’ nɔ́ɔ́nɛ́ láà é nuu lee’ gi à tà tɛ́nglà, le é dɔlɔ’ le. ¹⁰ Zʋ́ʋ́bò’ yáánpá dɛ́ɛ wo’ mɛɛ́ɛ́ láà à bhà, à lí ké sɛɛ’ àng gi miniminiyèa. ¹¹ Wó daa’ kwíle, ke wò nɔ́ɔ́nɛ́ láà à ye, ke à laú ké à pé bhi, le wó zinna’ wo kpóng gi, le wó tɔ́ ban’ à bhà le. É go’ bhi, le wó woà gbábò lépolo’, le wó nu’ nà à gbàa-pɔ̀ɔ̀nbò’ gá láà, wó à kɔ́nɔ́wo’ à nɛ̀ le. Sánng oo, ni dɔ̀ pailé-làsikɔlɔ oo, ni làsikɔlɔ ye’ wò à lee Miili láà oo, wó nù- nà àleá à nɛ̀ le. ¹² Wó bo’ à gba láà à woá kwɛi, le Aatana’ à pe’ àng nɛ̀ dɔ̀ya mia gi ye: Ka sɛíyè òo gieà Elɔdi-zàa koo. Ale kɛɛ le wó zaawɛ́ɛ́ bhɛ́i si’, le wó lo’ woó lùu gi le. ¹³ Wó bo’ lóá, Zozɛfu ké zí Aatana-à kɩ́ɩ́la do ke ye’ mia gi, ke e wɩ́ɩ́ii à nɛ̀ ye: Bhè walá ke í nɔ́ɔ́nɛ́ láà à sí ninà à laúá, ke ká ló ka bànàkpɔ́i Ezite lùu gi, ke ká tó bhi flúúlé, fɔ́nni ke má à pe ma: ká sɛí ke ká nu kaá lùu gi zé. Atoosiwo Elɔdi ké nɔ́ɔ́nɛ́ láà à guoà, ke è à zɛ. ¹⁴ Ale kɛɛ le Zozɛfu’ wala’ gbɛi gi, le é nɛ́ ni laa láà àng si’, le é lo’ nàa àng gá Ezite lùu gi le. ¹⁵ E to’ bhi flúúlé, le Elɔdi ga bha’ bhɔ’ le. Sée wún láà àle tó’ kɛ̀ɛ̀ kwɛi, ke Aatana Gwilinɛ’ wʋʋ’ kpɔ’ e wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀ ke bhà lii láà, àle gi-wùn- nù kɛɛ le. A-mɛ̀ɛ̀ ké wɩɩ’ Aatana wʋʋá ye: Má woo n gbe lee ma: è gó Ezite lùu gi, ke è nu. ¹⁶ Kɛ́ é nuu ke Elɔdi òo ga bhe, é bo’ à gànnuá ye: zʋ́ʋ́bò láà wa e yínígó kwɛi laá, à bhɔlɔ’ waa’ à gi láà, à nààlé àa nuu bhe. Ale kɛɛ le nɔ́ɔ́nɛ́ ye’ àngle wó nuu miɔnnɛ́á, ke wa kwee piilɛ káán, ni àng yemò’ wó woo tuàn àngle wala za láà, Elɔdi’ mɛ̂ɛ bɔ’ Betelɛm ni à zì-lèè tó gi, ke wò àngle tó páipái zɛ le. Sée zʋ́ʋ́bò’ mɛɛ́ɛ́ dɛ́ɛ yàà lɔng bhà bha do’ pe’ à nɛ̀ fɔ́ɔ́lé láà, é à sì- àle bhà, le é náò láà àng zɛ-nàà pe’ kwɛi le. ¹⁷ Sée Aatana wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀ Zelemi’ wʋʋ’ pe’ lii láà, à gi-wùn’ kɛ̀ɛ̀ kwɛi’ wo le. ¹⁸ Atoosiwo Zelemi ké wɩɩ’ ye: Gbálá-wʋ̀ʋ̀’ woloii Lama za lɛ́ɛ. Gbóoó-wʋ̀ʋ̀ ni kóò kpɔ́-wʋ̀ʋ̀’ à gá wɔ̀ɔ̀ɔ̀le le. Lasɛli ké ebhà náò wòsí-ii, le àa wɩ́ɩ́ à bhà ke wò kpɔ́ à zʋʋ tà, wàa bhe’ wo koo láà à-wùn gi le. ¹⁹ Elɔdi’ bo’ gaá, le Zozɛfu’ Gwilinɛ Kpáa-à kɩ́ɩ́la do ye ke wo’ zí mia gi Ezite lùu gi, ²⁰ ke e wɩ́ɩ́ii à nɛ̀ ye: Bhè walá, ke í sɛí nà nɛ́ ni laa láà àng gá, ke ká ló Izalae lùu gi. Atoosiwo mɛ̂ɛ’ wó nuu nɛ́ láà à zɛ-lèè guoà poo, wa woo ga. ²¹ Ale kɛɛ le Zozɛfu’ zí wala’, le é nɛ́ ni laa láà àng si’, le é lo’ yaai nà àng gá Izalae lùu gi le. ²² Kɛ́ é à ma’ wo: Elɔdi gbe Akelau’ yaayèa e nɛ gbóló gi Zudee lùu wunlé laá, le yàà bhi-yè síka’ daa’ à gi le. A-wùn gi, Aatana ké zí liang dɛ́ɛ ke zɛ’ à nɛ̀ mia gi, le é lo’ pɛ́ɛá Galilee lùu gi le. ²³ É yaa’ pɛ́ɛ’ gi láà, wo à lee Nazalɛti. Sée Aatana wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀bò’ à pe’ wo’ lii Klisi-wùn gi wo: wo à leeà Nazalɛ-mii láà, àle’ kɛ̀ɛ̀ kwɛi, ke è tó wʋʋ láà àle gi-wùn kɛɛ-kɔ̀ɔ̀a le.

¹ Mɛ̂ɛ’ wó nuu à leeà Záàn mɛ̂ɛ zúlú-mɛ̀ɛ̀ láà, é walà- bha láà àle bhà, le é gbaan’ Aatana-à lòlòkpɔ́à bhìng bhà Zudee lùu gi le. ² E nuu wɩ́ɩ́à ye: Kà ka kɔɔ gó ka sɔng lé, atoosiwo gwilinɛ’ é yaa lɔngwɛ́ɛ́ gi láà à pe’ yaa tó wo à bhà. ³ Sée Aatana wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀ Ezai’ Záàn láà àle liélé-nàà kpɔ’ lii ye: Mɛ̂ɛ’ à lòlòkpɔ́-wʋ̀ʋ̀’ woloii bhìng bhà láà, e wɩɩ ye: Ká Gwilinɛ Kpáa giè à tà-zàà baa, ke ká à lé-lèè tó mɔɔ kiá dɛlɛngle. ⁴ Záàn’ nùù yɔ̀ɔ̀nmia kua bhái’ daaà, le àbhà gbàà tà-bhɛ̀ɛ̀’ nuu kwîiá le. É nùù zɔ́ɔ́’ góà kai, le è bhienɛ́bò kun, le è to àbhà lígóá le. ⁵ Bhaamɛ̀ɛ̀ ké nuu góà Zelizalɛm, le wó nuu góà Zudee lùu tó gi, le wó nuu góà zí sɛ́ɛ́bò’ é Zudɛɛn-gùàn pé à tó gi, le àng tó- gbulu, le wò lo Záàn pé le. ⁶ Wo nuu wɩ́ɩ́à wo sɔng bhà bhi, le Záàn’ nuu àng zúlúà Zudɛɛn-gùàn láà à wɛ́ɛ́, ke bɔ́n- nù gó àng bhà le. ⁷ Kɛ́ Záàn’ à gaa’ ye Faliziɛn-bò ni Sadusiɛn-bò ké nuii wo zúlú lià kpeá, le é wɩɩ’ àng nɛ̀ ye: Bhei-bhààmɛ̀ɛ̀bò, Aatana yéè ka bhàgila kpáa’ wo leekpɔ̀ɔ̀tili gi láà la ò, wáa dàà à gɔ̀n kai-gwìlìkààn daa’ ka bhà tò le? ⁸ È tò’ ke ká ka kɔɔ góyèa ka sɔng lé maiá laá, kà à gi-wùn kɛɛ’ wo tò le. ⁹ Kɛ́ kao tóà à pe-le lengdo woà ziàn ka zowɛ́ɛ́ pé bhiá ka: Ablam ginɛ́bò’ kale kaá le. Atoosiwo án wɩɩ ka nɛ̀ ma: Aatana ké mɔɔà à bhà, le è gwɛɛbò é à kemò gigala, le wò to Ablam ginɛ́á le. ¹⁰ Sée dua-le ké yaayè tóá yílí bɔ lɔ̀ɔ̀ nɛ̀ à sɩ́ɩ-nàà tà. A-wùn gi, yílí ye óó ye’ àle àa wɛ́ɛ́ sɛ̀-le bha láà, à gàn- tó ka yàan ka: wóò àle tó bɔ’ wo, ke wò pai daa à kián gi le. ¹¹ Nle an ka zúlúii yí’ gá ka kɔɔ gò ka sɔng lé-wùn gi le. Kɛ́ mɛ̂ɛ ye’ é nuii n zía láà, àle ké kpókpóá e gie nle n tà. Atoosiwo máá ni bhɔyèa àbhà sàbha bhɛɛ lépòlò à gɛɛn bhà-nùà lefienɛ́ gi. Ale- nù’ laá, è ka zúlúà Waa Zaazaa ni pai’ gá le. ¹² Abhà láwa ké à kɔlé. È bò’ ebhà mini maaá gwɛɛ́sáa lé, ke è à pie láwa láà à gi, e à wɛ́ɛ́ wóóà, le è à ban ebhà sàwa gi le. Kɛ́ à sèlè ni à fɩɩ’ è tóà láà, è àle dɔ’ woà pai’ àa líí gbonggbongle láà à lé le. ¹³ À tée láà à gi, Yesu ké go’ Galilee lùu gi, le é lo’ Záàn pé Zudɛɛn-gùàn wɛ́ɛ́ bhi, ke è e zúlú le. ¹⁴ Kɛ́ é waa’ bhi, Záàn ké woo à gò à bhà-wʋ̀ʋ̀ pe’ à nɛ̀ ye: Nle n bhàwùn’ ile-mii’ i bhà, ke í bɔ́n gò n bhà-zùlù wo láà la ò, le ile i zí nu nle n pé la è? ¹⁵ Le Yesu’ à yoobɔ’ à gɔ̀n ye: A tó bhi kwɛi, ke í à do’ tenglé é àle kɛɛ-le wo. Atoosiwo wún ye’ é Aatana zòàwùn-a, à-lèè ké à bhà ke kó àle tó kɛɛ’ wo kwɛi do le. É à pe’ kwɛi, le Záàn’ nuu wɩ́ɩ́à à bhà, le é nuu à zúlúà le. ¹⁶ É bo’ à zúlúá, le Yesu’ to’ le é go’ yí wɛ́ɛ́ le. À gò yí wɛ́ɛ́-yèa, yéè lɛgaa ke lɔngwɛ́ɛ́ ké lépólóyèa, ke Aatana-à Waa Zaazaa ké yɔɔii ye tìnìng nɛ̀, ke e nuii à tà. ¹⁷ Ale’ kɛɛii kwɛi láà, ke wʋʋ ke ké góii Aatana pé lɔngwɛ́ɛ́ gi ye: Mɛ̂ɛ é, nbhà nɛ́ wùndɔ̀yóoá’ à gá, le à lɔ̀ɔ̀’ è n kɛɛ láà à nààlé àa bhe le.

¹ É go’ bhi, le Waa Zaazaa’ zaa go’ Yesu-á, le é lo’ nà à gá bhìng bhà, ke gɔɔ̀yóo- nù à gidan bhi le. ² Yesu’ bo’ súng waaá bhi yáángɛɛn kuà-yisɛá yáán gi ni gbɛi gi tó bhà, le vɔ́n’ à kun’ le. ³ Gɔɔ̀yóo’ é mɛ̂ɛ gidan-mɛ̀ɛ̀a láà é nù- àle gi, le é wɩɩ’ à nɛ̀ ye: I tò’ Aatana gbeá laá, bhè liangzɛ gwɛɛbò é à nɛ̀, ke wò gálá à gi bhɛlɛ-pɔ̀ɔ̀n-a. ⁴ Kɛ́ le Yesu’ à yoobɔ’ à gɔ̀n ye: E bɛɛnzɛyèa Aatana-à sɛ́ikwɛ́ gi wo: Bhɛlɛ-pɔ̀ɔ̀n lengdo-le àa tó mɛ̂ɛ níiá. Kɛ́ wʋʋ páipái’ è go Aatana biinlé, àle tó- to mɛ̂ɛ níiá le. ⁵ À pe zìpieta, gɔɔ̀yóo ké zí lo’ nà Yesu-á Zelizalɛm-pɛ̀ɛ̀’ é Aatana zòà-pɛ̀ɛ̀ kpáaá láà à gi, le é à dɔ’ Aatana-kwìì sáá tà tɛ́nglà-lèè báibài’ nuu bhi láà à gi, ⁶ le é wɩɩ’ à nɛ̀ ye: I tò’ Aatana gbeá laá, bhè dɔ bhɛ́ ke í bili, ke í zinná sáalé bhee. Atoosiwo e bɛɛnzɛyèa Aatana-à sɛ́ikwɛ́ gi wo: E wʋʋ kpɔ́à ebhà kɩ́ɩ́labò bhà i-wùn gi, ke wò kɔɔ kpɔ́ i gɔ̀n, ke i gɛɛnlé òo nù maa gwɛɛ ke bhà. ⁷ Kɛ́ le Yesu’ à yoobɔ’ à gɔ̀n ye: E zí bɛɛnzɛyèa Aatana-à sɛ́ikwɛ́ pɛ́ɛ́n bhɛ́i ke gi wo: Koo à peà kó ko nɛ Aatana Gwilinɛ gidan. ⁸ É go’ àle gi, gɔɔ̀yóo ké ló ke wo’ zízí nà Yesu-á tɔɔn dɔ́ɔ́n gànnggànngyè ke gwenglé, le lùu páipái’ lúyáán tà, é à tó gie’ à nɛ̀, ninà à tó ni pe gwilinɛnɛ̀ zán-á, le é wɩɩ’ à nɛ̀ ye: ⁹ I zinná-le wò’ n nɛ̀ kpóng gi ke í yànnglé kɛ̂ɛ n nɛ̀ laá, an pɔɔnbò láà à tó nu’ wo i nɛ̀ le. ¹⁰ Kɛ́ le Yesu’ à yoobɔ’ à gɔ̀n ye: Bhè gó bhɛ́ kwɛi, Sɔtana! Atoosiwo e bɛɛnzɛyèa Aatana-à sɛ́ikwɛ́ gi wo: Kó zinná ko kpóng gi ko nɛ Aatana Gwilinɛ lengdo’ à nɛ̀ le. Koo mɛngge bhɛ́i ke lɔ̀ɔ̀kɛɛà àle zìpieta. ¹¹ É bo’ àle peá kwɛi, gɔɔ̀yóo’ kɔɔ gó’ wo’ à zì le. Yesu yéè lɛgaa, ke Aatana-à kɩ́ɩ́labò ké dɔɔ, ke wo à légièwoii. ¹² Wó bo’ Záàn daaá kààso gi, ke Yesu- à-wùn ma, le é ló dɛ́ɛ wo’ Galilee lùu gi le. ¹³ É kóló wo’ Nazalɛti-pɛ̀ɛ̀’ gi fɔ́ɔ́lé láà, òo ló yaai bhi-le bhà koo. Kɛ́ é lò-Kapɛlɛnau’ wo le. Kapɛlɛnau-pɛ̀ɛ̀ láà e nuu Galilee-kɔ̀ɔ̀yí kpúnglé Zabulon sɛ́ɛ́ ni Nefutali sɛ́ɛ́ nààlé. ¹⁴ Sée Yesu’ ló’ wo’ zi yaai bhi láà, àle to’ Aatana wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀ Ezai’ wʋʋ do’ pe’ lii, à gi-wùn kɛɛ-kɔ̀ɔ̀a le. ¹⁵ Atoosiwo Ezai ké wɩɩ’ ye: Mɛ̂ɛ’ wó Zabulon sɛ́ɛ́ gi oo, ni mɛ̂ɛ’ wó Nefutali sɛ́ɛ́ gi oo, ni mɛ̂ɛ’ wó kɔ̀ɔ̀yí pɛ́ɛ́n tà za oo, ni mɛ̂ɛ’ wó Zudɛɛn zele tia oo, ni mɛ̂ɛ’ wó Galilee sɛ́ɛ́’ lùu bhɛ́i gi-mɛ̀ɛ̀bò nai’ mɔɔyèa à tà láà à gi oo, mɛ̂ɛ páipái’ wó yaayèa wo yán tíibhà kwɛi láà, wóò wo káá’ wo, ke lɛi’ póló àng tó tà púúá bolongle do le. ¹⁶ Angle-mii’ wó nuu yaayèa ga wónglé kwɛi, ke ga-gbɔ̀ tó’ woo wí àng wun bhà láà, wo wo káá’ wo’ do, ke mɔ̀ng’ maa àng tà velekangle le. ¹⁷ É si’ lóó láà àle bhà, Yesu’ bhe, e wúnsɛ̀’ è go Aatana pé láà, à-nàà kpɔ́ zì’ go’ le. E nuu à peà ye: Kà ka kɔɔ gó ka sɔng lé, atoosiwo gwilinɛ’ é lɔngwɛ́ɛ́ gi láà, à pe’ yaa tó wo à bhà. ¹⁸ Yesu’ nuu gieà Galilee kɔ̀ɔ̀yí kpúng pé kwɛnggei, le é laànɛ́bhà-mɛ̀ɛ̀ piilɛ ta’ bhi, ke wo song bili-ii yí tà le. Wo nuu mɛngdo leeà Simon, le à tɔ́yààtà’ nuu Piɛli-a, le wó nuu mɛ̂ɛ dini leeà Andele le. Mɛ̂ɛ piilɛ láà àng pe bháála’ nuu vé zɛyèa le. ¹⁹ Yesu’ waa’ àng lià bhi, le é wɩɩ’ àng nɛ̀ ye: Kà daa n wɛì, ke án ka tó bhaamɛ̀ɛ̀-vè sí-mɛ̀ɛ̀a. ²⁰ Wo to’ sáabhi, le wó kɔɔ go’ woà songbò zì, le wó daa’ à wɛì le. ²¹ Yesu’ lónɛ́ ke wo’ liélé, le é laànɛ́bhà-mɛ̀ɛ̀ piilɛ bhɛ́i ke ta’ zí le. Angle nuu Zebedee gbebò piilɛ’ wó nuu àng leeà Zaki ni Záàn láà àng gá le. Wo nuu góló gi kià nà àng nɛá, le wó nuu woà songbò mɔ̀ng-baaà le. Yesu’ waa’ àng lià, le é àng lee’, ²² le wó woà góló to’ wo nɛ bhà bhi, le wó to’ le wó daa’ à wɛì le. ²³ Yesu’ nùù lóà gieá kwɛi’ wo Galilee-pɛ̀ɛ̀ bhɛɛ tà, le è liangzɛ Aatana-kwììbò gi le. É nuu nâa sɛ̀’ kpɔ́à láà, e nuu à peà ye: Gwilinɛ’ é lɔngwɛ́ɛ́ gi láà, à pe’ yaa tó wo à bhà. E zí nuu lóà bhàyúá-mɛ̀ɛ̀ ni nià-mɛ̀ɛ̀ suu tó páipái tóá kélékèlèa. ²⁴ A-wùn gi, à tɔ́ sɛ̀ ké lo’ flúúlé, le é mɔɔ lefienɛ́ wo’ Sili lùu tó gi zanózànóá le. Ale kɛɛ le mɛ̂ɛ páipái’ bhàyúá’ nuu àng bhà láà, wó nuu nuà nà àng tóá Yesu pé le. Bhàyúá suu bɛ́ɛ́’ nuu àng bhà, le gii’ nuu zí gbɔɔn-à àng tà le. Yínaa yóo-mɛ̀ɛ̀bò oo, géèkwɛ́tà-mɛ̀ɛ̀bò oo, gɛɛnban-mɛ̀ɛ̀bò oo, wo nuu nuà nà àng tóá à nɛ̀, le é nuu àng tó páipái tóà kélékèlèa le. ²⁵ A-wùn gi, bhaamɛ̀ɛ̀ ké nuu lóà à wɛì yèèèle. Ang kemò ké nuu góà Galilee lùu gi, le àng kemò’ nuu góà Dekapoli lùu gi, le àng kemò’ nuu góà Zelizalɛm, le àng kemò’ nuu góà Zudee lùu gi, le mɛnggoò’ nuu zí góà Zudɛɛn-gùàn zele-lèèbò gi, le wó nu’ à wɛì le.

¹ Yesu’ bhaamɛ̀ɛ̀ ting kpáa láà àng ye’, le é lo’ tɔɔn gwenglé le. É yala’, le àbhà kàlengbò’ yɔn’ à gi, ² le é gbaan’ liangzɛà àng nɛ̀ ye: ³ Mɛ̂ɛ’ wò à gànnu wo zowɛ́ɛ́ pé wo: wáá pɔnggeá Aatana zué, àng pe ké sɛ̀a. Gwilinɛnɛ̀’ è go lɔngwɛ́ɛ́ gi láà, è yaayèa àngleà yaa gi le. ⁴ Mɛ̂ɛ’ wó wosí-ii, àng pe ké sɛ̀a. Aatana ké àng zowɛ́ɛ́ saaà. ⁵ Mɛ̂ɛbò’ àng zowɛ́ɛ́’ zuɛyèa, àng pe ké sɛ̀a. Sɛ́ɛ́- tóà àngle gɔ̀n leekpɔ̀ɔ̀tili-sànmáá le. ⁶ Mɛ̂ɛbò’ Aatana zòàwùn kɛɛ-vɔ̀n- àng go wʋʋʋle, ke à lɔ̀ɔ̀- àng kɛɛ ye yí lɔ̀ɔ̀ nɛ̀ fʋʋʋle, àng pe ké sɛ̀a. Ang zòàwùn láà e kɛɛà àng nɛ̀, le è àng zʋʋ kun le. ⁷ Mɛ̂ɛbò’ bhaamɛ̀ɛ̀ wɛ̀i- àng kɛɛ, àng pe ké sɛ̀a. Ang lekini wɛ̀i ké zí Aatana kɛɛà. ⁸ Mɛ̂ɛ’ àng zowɛ́ɛ́’ káányèa wúnyóo bhà, àng pe ké sɛ̀a. Wo wo yáánpáà Aatana bhà. ⁹ Mɛ̂ɛ’ wó bhaamɛ̀ɛ̀ kpɔ̀ kélé-mɛ̀ɛ̀a, àng pe ké sɛ̀a. Wo àng leeà Aatana gbebò. ¹⁰ Mɛ̂ɛ’ wò àng wɛ̀ikɛ̀ɛ̀woà Aatana zòàwùn kɛɛ-wùn gi, àng pe ké sɛ̀a. Gwilinɛnɛ̀’ è go lɔngwɛ́ɛ́ gi láà, è yaayèa àngleà yaa gi le. ¹¹ A-wùn gi, wò sɔ̂ɔnwò’ ka gɔ̀n, ke wò ka wɛ̀ikɛ̀ɛ̀wo, ke wò belebele naa ka bhà n-wùn gi bhiábhiá laá, ke ka pe ké sɛ̀a. ¹² Wò à kɛ̀ɛ̀’ kaá kwɛi, ka zowɛ́ɛ́ nii- daa, ke ká ka liágó, òo sieà ka nɛ̀. Pɔɔn- à kɛɛ ke an àle pe kwɛi, à tɔnɔ ké tóà ka bhà kpáaá lɔngwɛ́ɛ́ gi tili. Atoosiwo Aatana wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀bò’ nuu fɔ́ɔ́lé lii láà, wo àng lekini wɛ̀ikɛ̀ɛ̀wò- kwɛi’ wo le. ¹³ Kale ká wɩɩ’ è lúyáán lí sɛɛ à gá le. Kɛ́ wɩɩ nɛ́ɛ́nɛ̀ɛ̀-lèè-le-gò’ à bhà la ò, wò mɛɛ kpɔ́à à bhà, ke è nù tó dɛ́ɛ wo nɛ́ɛ́nɛ̀ɛ̀a le? È tò’ kwɛi, ke àle kɛ̀ɛ̀a-pɔ̀ɔ̀n àa bhe koo, wò à wɛin’ wo lúulé, le bhaamɛ̀ɛ̀bò- táási à tà le. ¹⁴ Kale ká zí ye làngbha nɛ̀, le ka zán- lɛipolo lúyáán tó tà le. Tààn pɛ́ɛ’ é yaayèa tɔɔn gwenglé, e to bànàkpɔ́ gi ziàn è? ¹⁵ Sée mɛngge àa zí làngbha dɔ ke è gbɔ bhuo à tà, kɛ́ wò à yaa’ wo à yààlà-pɔ̀ɔ̀n tà, le è lɛipolo mɛ̂ɛ páipái’ wó kwíle àng tó tà le. ¹⁶ A-kɔ̀ɔ̀ do láà à gi, ka leng ká làngbha’ à gá lúyáán tà láà, à-lèè ké à bhà ke à zán- bhɔ, ke mɛnó-à ye. Sée à zán’ è bhɔà ke mɛnó-à yeà, àle wúnsɛ̀sɛ̀bò’ ka à kɛɛà láà à gá le. Wúnsɛ̀sɛ̀bò’ kwɛi láà, bhaamɛ̀ɛ̀bò yánwɛ́ɛ́- páà àle bhà, le wò ka nɛ Aatana’ é lɔngwɛ́ɛ́ gi láà à tɔ́ bhɔ à bhà le. ¹⁷ Òo tóà ka gi ye: Moizi’ tɔ́ng’ dɔ’ lii, ni Aatana wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀bò wʋʋ’ é sɛ́ikwɛ́ gi láà, án nù- ke án àle gó gbóló gi le. Mɔ́ɔ́ nu tɔ́ng gói. Wánglafila, nle án nù- à kùn-kɔ̀ɔ̀ lekini’ giei ka nɛ̀ le. ¹⁸ À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, án à zɛ ka nɛ̀ sii tà ma: lɔngwɛ́ɛ́ ni sɛ́ɛ́-le tó òo gieà bhe, Aatana-à tɔ́ng bɛɛn’ é sɛ́ikwɛ́ gi láà à wɛ́ɛ́ do ɛ́ɛ́n à bɛɛn tunɛ́ pɩ́sɩ́ɩ́nɛ́ do lefienɛ́ àa sieii bhiábhiá, ke à gi-wùn tó páipái òo kɛɛ bhe. ¹⁹ A-wùn gi, mɛ̂ɛ óó mɛ̂ɛ’ è tɔ́ngbò láà à pɩ́ɩ́nɛ́ do lefienɛ́ ke sieà, ke à-mɛ̀ɛ̀- zí à sie-kɔ̀ɔ̀ gieà mɛ̂ɛ bhɛ́ibò nɛ̀ laá, àle-mɛ̀ɛ̀- tóà mɛnó gòzíaá gwilinɛnɛ̀’ è go lɔngwɛ́ɛ́ gi à bhà le. Kɛ́ mɛ̂ɛ ye’ àle- tɔ́ngbò láà à kún-à, ke è zí à kún-kɔ̀ɔ̀ gieà bhaamɛ̀ɛ̀bò nɛ̀, àle-mɛ̀ɛ̀- dɔ̀lèè kpáa yeà lɔngwɛ́ɛ́ gi-gwìlìnɛnɛ̀ láà à bhà le. ²⁰ Ale kɛɛ le an wɩɩ ka nɛ̀ ma: kale ka pe táásì Aatana-à zaa tà-kɔ̀ɔ̀ òo tò’ sɛ̀a, ke è gie Aatana-à tɔ́ng dɔ-mɛ̀ɛ̀bò ni Faliziɛn-bò-le pe tà laá, ke káá dɔ̀lèè yeii lɔngwɛ́ɛ́ gi-gwìlìnɛnɛ̀ láà à bhà àlei. ²¹ Wó à pe’ wo’ fɔ́ɔ́lé-mɛ̀ɛ̀bò nɛ̀ lii wo: kao bhaamɛ̀ɛ̀ zɛà láà, na ká àle mayèa loô a. Atoosiwo wo wɩɩ wo: mɛ̂ɛ’ è bhaamɛ̀ɛ̀ zɛ, ke gílawo ké à-mɛ̀ɛ̀ bhà. ²² Kɛ́ nle án wɩɩ ka nɛ̀ ma: mɛ̂ɛ’ i i wɛí sieà i bhá bhà, ke gílawo ké i bhà. Sée mɛ̂ɛ’ i à peà i bhá nɛ̀ ye: léfɩɩ-mɛ̀ɛ̀’ à gá laá, ke lò nà i-mɛ̀ɛ̀a lee kpáa lià tèbhenaanibò zué-wùn ké bhe. Mɛ̂ɛ ye’ i zí à peà i bhá nɛ̀ ye: pɔàin-mɛ̀ɛ̀’ à gá laá, ke i-mɛ̀ɛ̀ i bìlì gɔɔ̀le-pài lé-wùn ké bhe. ²³ A-wùn gi, i wàà’ nà ibhà sáàpɔɔn-á Aatana lɔ̀ɔ̀kɛ̀ɛ̀ à tà-gwɛ̀góló lé kwɛnggei, ke i zʋʋ- zana bhi ye: i bhá ke ké wɛí sieyèa i bhà, ²⁴ í ibhà sáàpɔɔn láà à tó gwɛgóló lé bhi, ke í ló solong kún-i i bhá láà à nɛ̀ líe, ke í nuu nuà ibhà sáà láà à gói Aatana lé. ²⁵ À lébhà ké ye mɛngge’ bhi, wa i daa, le ka ni i daa-mɛ̀ɛ̀ láà ká lóii kiá tèbhenaani zué le. È tò’ kwɛi, à-lèè ké à bhà ke í tó ke í bhàiwo i lɩ́ɩ́ kpɔ́ yóó láà à zì yɔ̀ɔ̀lɔ̀ɔ̀le, ke ka ni à gá ká tuàn zaalé, ke òo nù ló nà i gá tèbhenaani zué, ke zúuzi-mii láà òo i lénu polisibò nɛ̀, ke polisibò wòo ló nà i gá kààso gi. ²⁶ Án à zɛ i nɛ̀ sii lenglèng tà ma: wò i daa-le wò’ kààso gi, í tóà bhi kwɛi kwɛi flúúlé. Mɛ̂ɛbòà kpan’ é i lé láà, yóó àle sùwɛ́ɛ́ nààlàkáán paán góà bhe, yáá góii bhi. ²⁷ Wó à pe’ wo’ lii wo: kao zùàkɛɛà láà, na ká àle mayèa loô a. ²⁸ Kɛ́ nle án wɩɩ ka nɛ̀ ma: mɛ̂ɛ óó mɛ̂ɛ’ i nɔ́ng ke gaa zowɛ́ɛ́ dɔ̀ à bhà-yànwɛ́ɛ́á, ke yé wɩ́ɩ́ dɔ’ wo à bhà i zowɛ́ɛ́ pé lɛ́ɛ. ²⁹ À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, i kɔɔ sɛ̀ gi-yànwɛ́ɛ́’ é i wun bhà láà, è tò’ i dàà wúnyóo gi-pɔ̀ɔ̀n-a laá, í à sí kɛlɛ gi, ke í à bili. Atoosiwo i yánwɛ́ɛ́ do-le pe sì i bhà-yè ké fìláá i dèbílí-le tó bìlì gɔɔ̀le-pài lé-yè bhà. ³⁰ I kɔɔ sɛ̀’ é i bhà láà àle- zí tò’ i dàà wúnyóo gi-pɔ̀ɔ̀n-a laá, í à tu káán ke í à bili. Atoosiwo i dɔ̀ɔ̀bhà do-kini-dò-le kààn i bhà-yè ké fìláá i lɛnó tò bhi-yè ke wò i bili nàa gɔɔ̀le-pài lé-yè-le bhà. ³¹ Wo zí à pe’ lii wo: mɛ̂ɛ’ i lê góà kai, í à gò kai-sɛ̀ikwɛ́ naa à bhà. ³² Kɛ́ nle án wɩɩ ma: mɛ̂ɛ óó mɛ̂ɛ’ i ibhà nɔ́ng góà kai bhiábhiá, ke àa àbhà giè kpáá pé-wùn-leá laá, ke i à yáán daa’ woii kaa tà le. Sée mɛ̂ɛ’ i lê gò kai-yè si, ke i wɩ́ɩ́’ dɔii mɛ̂ɛbòà lê bhà lɛ́ɛ. ³³ Wó à pe’ wo’ zí fɔ́ɔ́lé-mɛ̀ɛ̀bò nɛ̀ lii wo: kao kaiwoà bele tà láà, na ká à mayèa loô a. Wo wɩɩ wo: ka ka kaiwoà wún óó wún’ gi Gwilinɛ Kpáa nɛ̀, ká àle tó kɛ̂ɛ le. ³⁴ Kɛ́ nle án wɩɩ ka nɛ̀ ma: kao ka kaiwoà pɔnggepɔ̀ngge tà gbonggbongle. Kao ka kaiwoà lɔngwɛ́ɛ́ lefienɛ́ tà, atoosiwo àle Aatana yàà à tà-gbòlòa le. ³⁵ Sée kao ka kaiwoà sɛ́ɛ́ tà, atoosiwo àle Aatana gɛɛn dɔ̀ à tà-sùàa le. Kao zí ka kaiwoà Zelizalɛm-pɛ̀ɛ̀ tà, atoosiwo àle Aatana Gwilinɛ Kpáalàkpàà-à pɛ́ɛá le. ³⁶ Sée kao zí ka kaiwoà ka lekini tà, atoosiwo káá mɔɔii ka lekini wuntɛ̀ɛ̀n do lefienɛ́ talaá tíiá, ke è nù bhɔ à fèlè púúá-yè’ bhà le. ³⁷ Kɛ́ à-lèè ké à bhà ke kaà iin- tó iin-á, ke kaà ááo- zí tó ááo-á. Atoosiwo à bhɛ́i ye’ wò à daa à tà láà, àle tó- gò gɔɔ̀yóo’ pé le. ³⁸ Wó à pe’ wo’ fɔ́ɔ́lé-mɛ̀ɛ̀bò nɛ̀ wo: yánwɛ́ɛ́’ yánwɛ́ɛ́ ye, le sóówɛ́ɛ́- sóówɛ́ɛ́ ye láà, na ká à mayèa loô a. ³⁹ Kɛ́ nle án wɩɩ ka nɛ̀ ma: wò wúnyóo kɛɛà mɛ̂ɛ’ i gá, miá à-kpàn gó wúnyóoá. Wánglafila, mɛngge- i tóló màà’ i kɔɔ sɛ̀ gi, í i kɔɔ kpáná gi-tòlò kpɔ́ lefienɛ́ wo à nɛ̀. ⁴⁰ Mɛngge- à pè’ ye é ló nà i gá tèbhenaanibò zué, ke é ibhà bhái sí i gɔ̀n laá, í ibhà gbàbhuu-nù tó nu à nɛ̀ do. ⁴¹ Giè i gɔ̀n-mɛ̀ɛ̀ ke- zí i tà’ zaá, ke è gbá yaa i gwenglé yàn-gbàn tà, ke è wɩ́ɩ́ ye: í ló nàa à gá, ke í gie nàa tɔɔn do tà laá, í à sí, ke í gie nàa tɔɔn piilɛ tà. ⁴² Mɛ̂ɛ’ è gba leeà i gɔ̀n, í à-pɔ̀ɔ̀n nu à nɛ̀, sée mɛ̂ɛ’ è nuà kpan síi i gɔ̀n, miá i tɛɛ-zàà bɔ à-mɛ̀ɛ̀ tà. ⁴³ É gò’ àle gi, wó à pe’ wo’ lii wo: i dɔ́ma-le lɔ̀ɔ̀- i kɛ̂ɛ, ke i yáò’ à sàn- i kɛ̂ɛ láà, na ká àle mayèa loô a. ⁴⁴ Kɛ́ nle án wɩɩ ka nɛ̀ ma: òo tóà kwɛi. Ka sàn- mɛ̂ɛ’ àng kɛɛ láà, àng lɔ̀ɔ̀- ka kɛ̂ɛ, ke mɛ̂ɛ’ wò ka wɛ̀ikɛ̀ɛ̀wo, ká àng lébhàiwo Aatana zì. ⁴⁵ Ka à kɛɛà kwɛi’ wo, le mɛnó- ka dɔn ka nɛ Aatana’ é lɔngwɛ́ɛ́ gi láà àbhà náòa le. Pɔɔn- à kɛɛ ke an àle pe kwɛi, àle ye: Aatana ké ebhà yáán wolo wúnsɛ̀ kɛɛ-mɛ̀ɛ̀ ni wúnyóo kɛɛ-mɛ̀ɛ̀ tó nɛ̀, le è zí la ban e zòàwùn kɛɛ-mɛ̀ɛ̀ ni e lààwùn kɛɛ-mɛ̀ɛ̀bò tó nɛ̀ le. ⁴⁶ Yàa àleá, ka lɔ̀ɔ̀- mɛ̂ɛbò’ àng kɛɛ, àngle lengdo lɔ̀ɔ̀- ka kɛ̀ɛ̀’ la ò, ke à tɔnɔ-tóà ka gɔ̀n mɛɛá, kɛ́ ke wɛ́i kún-mɛ̀ɛ̀bò lefienɛ́ tó ké àle kɛɛ wo ké nɛ̀ kwɛi le? ⁴⁷ È tò’ zí ke ká bhɛɛ yaa mɛ̂ɛ’ wó ka pe gi láà àngle lengdo bhà la ò, ke ka mɛɛ bhɛ́i ke kɛɛyèa mài mɛ̂ɛ ni-wùn-a àlei le? Atoosiwo mɛ̂ɛ lefie’ wàa Aatana dɔn, àng tó ké àle sínma kɛɛ. ⁴⁸ À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, ka nɛ Aatana’ é lɔngwɛ́ɛ́ gi, pe kekekèke àa à bhà kɔɔ’ gi láà, pe òo tóà ka lekini ka bhà àle-kɔ̀i le.

¹ Ká à kɛ̂ɛ sɛ̀a ke ka ka pe Aatana zòàwùn’ kɛɛà láà, ke òo nù tó bhaamɛ̀ɛ̀bò yáán kɛ̀ɛ̀ à gi-wùn bhɛ́ia. Atoosiwo ka à kɛ̀ɛ̀’ kwɛi-le bhà, káá à tɔnɔ yeii ka nɛ Aatana’ é lɔngwɛ́ɛ́ gi láà à pé. ² A-wùn gi, mɛ̂ɛ’ i à pè’ í wɛ̀i-mɛ̀ɛ̀ gbaà Aatana lɔ̀ɔ̀ bhà, í à gba súɛ̀ɛ̀le, wòo túnú pieà à-pɔ̀ɔ̀n tà. Gbèyèdáinbò’ à kɛɛ kwɛi ziàn Aatana-kwìle ni téng-lé-lèèbò bhà, ke mɛnó- nù àng tɔ́ sɛ̀ pe le. Án à zɛ ka nɛ̀ sii tà ma: wò à kɛ̀ɛ̀’ kwɛi, ke wa wo pe tɔnɔ paán’ ye lɛ́ɛ. ³ Kɛ́ mɛ̂ɛ’ i à pè’ í wɛ̀i-mɛ̀ɛ̀ gbaà Aatana lɔ̀ɔ̀ bhà laá, i kɔɔ sɛ̀- wún’ kɛɛà, i kɔɔ kpáná òo à gànnuà. ⁴ È tò’ kwɛi, i gba’ woà láà, e tóà bànàkpɔ́ gi-wùn-a, le i nɛ Aatana’ è lee ye bànàkpɔ́ gi láà, è à yóógi daa i gɔ̀n le. ⁵ É gò’ bhi, ká bhàiwoà Aatana zì téei, kao à woà ye gbèyèdáinbò láà àng nɛ̀. Atoosiwo dɔ̀ gɛɛn bhà Aatana-kwìle ni dɔ̀ téng-lé ke wò bhàiwo mɛnó yàànlé lɔ̀ɔ̀- àngle kɛɛ le. Sée wò à kɛ̀ɛ̀ kwɛi ke wò wo leng gie’ wo bhaamɛ̀ɛ̀bò nɛ̀ le. Án à zɛ ka nɛ̀ sii tà ma: wò à kɛ̀ɛ̀’ kwɛi, ke wa wo pe tɔnɔ paán’ ye lɛ́ɛ. ⁶ Kɛ́ mɛ̂ɛ’ i à pè’ í bhàiwoà Aatana zì laá, í sɔɔ i yìì-lià, ke í kwíi léta i tà, ke í bhàiwo i nɛ Aatana zì bànàkpɔ́ gi bhi’ wo le. I à kɛ̀ɛ̀’ kwɛi, i nɛ Aatana’ è lee ye bànàkpɔ́ gi láà, àle à yóógi daaà i gɔ̀n le. ⁷ É gò’ àle gi, ká bhàiwoà tée’ gi, kao gieà liang bhɛɛ pé dɔ́ɔ́n-á bhilibhilile ye mɛ̂ɛ’ wàa Aatana dɔn àng nɛ̀. Atoosiwo e to àngle gi ye: wò mɔ̀’ wɩ́ɩ́à kwɛi pingpingle, le Aatana- wo wʋʋ zìdɔ le. ⁸ Kɛ́ kale kao à kɛɛà ye àngle nɛ̀. Atoosiwo ka bhàwùn’ pɔɔn’ bhà, ka nɛ Aatana ké à dɔn fɔ́ɔ́lé, ke káó à-wùn lefienɛ́ pe à nɛ̀ bhe. ⁹ À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, ka à pè’ ká bhàiwoà Aatana zì laá, ká à pe ka: N nɛ Aatana’ í lɔngwɛ́ɛ́ gi, bhɛɛ- yaa i tɔ́ bhà. ¹⁰ Bhè dɔ gbáágbààa ke ibhà gwilinɛnɛ̀- yaa à bhà, ke i zòàwùn- kɛ̂ɛ sɛ́ɛ́ tà zé ye è kɛɛ lɔngwɛ́ɛ́ gi kɔɔ’ gi láà à nɛ̀. ¹¹ Bhè dɔ gbáágbààa ke í ko gba tenglé-lìgóá, ¹² ke í zí ko bhàwùn tó ko sɔngbò’ ko bhà à-wùn gi, atoosiwo mɛ̂ɛ’ wò wúnyóo kɛɛ koá, ko leng kó àng bhàwùn to. ¹³ É gò’ àle gi, miá wɩ́ɩ́ à bhà ke kó daa gɔɔ̀yóo gɔ̀n sóólé. Wánglafila, í ko káán’ wo à gɔ̀n bhɛɛlé le. [Atoosiwo ile í gwilinɛá, le ibhà yáán àa gó lɔng bhà gbonggbongle, le í kpókpóá, le ibhà mɛ̂ɛnɛ̀ zán- bhɔ kwee wáá wúlúá le. À sɛ̀’ kwɛi, Áa è à kɛ̂ɛ, àmiina.] ¹⁴ E kwɛi maiá, ka wúnyóo kɛ̀ɛ̀ kaá-mɛ̀ɛ̀bò bhàwùn tò’ laá, le ka nɛ Aatana’ é lɔngwɛ́ɛ́ gi láà, è ka lekini ka bhàwùn to le. ¹⁵ Kɛ́ káó bhaamɛ̀ɛ̀bò bhàwùn tò’, ka nɛ Aatana àa ka leng ka bhàwùn tóii ka kɛɛ-wùn yóyoobò láà à-wùn gi. ¹⁶ È gò’ zí àle gi, ká súng waaà téei, kao tóà ye gbèyèdáinbò’ wò to wo wɛí sieyèa láà àng nɛ̀. Wo wo wɛí kun bàlàbàlàle, le àng wɛ̂ɛ- to góyèa gbóló gi, ke mɛnó- nù à gànnu wo: wo súng waayèa le. Án à zɛ ka nɛ̀ sii tà ma: wò à kɛ̀ɛ̀’ kwɛi, ke wa wo pe tɔnɔ paán’ ye lɛ́ɛ. ¹⁷ Kɛ́ mɛ̂ɛ’ i à pè’ ye í súng waaà, í i wɛí wo, ke í i kɔɔ kpɔ́ i leng-wùn bhà zììa-kɔ̀i, ¹⁸ ke mɛngge òo nù à gànnu ye: í súng gi. I à kɛ̀ɛ̀’ kwɛi, i nɛ Aatana’ yáá à ye láà, àle lengdo’ à gànnuà, le è i ye bànàkpɔ́ gi, le è à yóógi daa i gɔ̀n le. ¹⁹ Kao wélé ban-à ké tà kpunglà zé. Atoosiwo kɔ́ɔ́kɔ́ɔ́ ni zɛ́nbò ké pɔɔn sie sɛ́ɛ́ tà zé, le kuan-mɛ̀ɛ̀bò- kwíi zua, le wò kuanwo à gélé le. ²⁰ Kɛ́ ká ka tili-sànma yaa lɔngwɛ́ɛ́ gi’ wo le. Atoosiwo kɔ́ɔ́kɔ́ɔ́ ni zɛ́n àa pɔɔn sie bhi-le bhà, le kuan-mɛ̀ɛ̀bò wàa zí kwíi zua, ke wò kuanwo bhi le. ²¹ Pɔɔn- à kɛɛ ke an àle pe kwɛi, àle ye: mɛ̂ɛà wélé’ lee’ gi, mɛ̂ɛ zowɛ́ɛ́ àa gó bhi’ wo le. ²² Mɛ̂ɛ yánwɛ́ɛ́’ làngbháá mɛ̂ɛ bu bhà le. A-wùn gi, mɛ̂ɛ yánwɛ́ɛ́ láà à tó- tò’ kpólókpòlòa laá, ke mɔ̀ng ké maayèa mɛ̂ɛ tà bolongle zanózànóá. ²³ Kɛ́ mɛ̂ɛ yánwɛ́ɛ́-le òo tò’ kpólókpòlòa laá, ke lɛi ké talayèa mɛ̂ɛ-lɛ̀nó páipái tà tíiá do mɔɔɔle. À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, lɛipòlò mɛ̂ɛ tà-pɔ̀ɔ̀n láà àle-tàlà’ tíiá, ke àle bìlìbìlìle- yaaà à tà àle gi wɛ́ tò! ²⁴ Bhaamɛ̀ɛ̀ do-le àa mɔɔ daaá mɛ̂ɛ piilɛ wɛì. Àa àleá, mɛngdo lɔ̀ɔ̀’ à kɛɛà téei, ke mɛ̂ɛ dini sàn ké à kɛɛii. É zí mɛngdo pe wʋʋ maà tée’ gi, ke e mɛ̂ɛ dini pe góii e tóló gi. A-kɔ̀ɔ̀ do láà à gi, ka leng káá mɔɔii yaaá Aatana-à yaa gi zangdo pé, ke ká zí daa wélé gɔ̀n nuanɛ̀ gi zaa dini pé. ²⁵ Ale kɛɛ le an à pe ka nɛ̀ ma: kao yaaà ka leng-wùn-zʋ̀ʋ̀gɔ̀ɔ̀n tà. Ka pɔɔn’ bhɛlɛà ni ka pɔɔn’ mià ni ka zí wélé’ daaà ka bhà, ke è tóà ka bubhà-pɔ̀ɔ̀n-a láà, síka òo tóà ka gi àle ke-wùn gi. Mɛ̂ɛ níi-wùn-le àa kpókpóá bhɛlɛ-pɔ̀ɔ̀n-wùn bhà ziàn poo è? Le mɛ̂ɛ lekini bu’ é mɛ̂ɛ bhà láà àle-wùn àa kpókpóá mɛ̂ɛ bubhà-wèlè-le bhà zí è? ²⁶ Kà à súnmagó maabò bhà. Wàa mini bɔ, wàa mini káán, sée wàa mini-kònglá dɔ, kɛ́ àle tó gi, ka nɛ Aatana’ lɔngwɛ́ɛ́ gi láà, e àng légba. Kaà lɛgààgi’ lɛ́ɛ, kale káá fìla’ gá maabò láà àngle bhà la è? ²⁷ Tààn wáa ka kpe gi, le àbhà yàà e lekini-wùn-zʋ̀ʋ̀gɔ̀ɔ̀n tà-yè- mɔɔà à pe sii pɩ́sɩ́ɩ́nɛ́ lefienɛ́ ke daaá à lé le? ²⁸ Le mɛɛ kɛɛ tò le ka yaa ka bubhà-wèlè-wùn-zʋ̀ʋ̀gɔ̀ɔ̀n tà ziàn le? Bánnai tɛ́ɛ́n’ è bín dɔ láà, kà à sɛ̂ɛ-kɔ̀ɔ̀ gaa, ke ká mai sí àle tà le. Àa ye bhaamɛ̀ɛ̀bò nɛ̀, ke wò kɩ́ɩ kɛɛ, ɛ́ɛ́n ke wò wélé kɛɛ. ²⁹ Kɛ́ sée án wɩɩ ka nɛ̀ ma: gwilinɛ Salomon’ é nuu wélé-mɛ̀ɛ̀ kpáalàkpààa lii láà, à lefienɛ́ bhà-wèlè yáán òo sɛɛ ke è mɔɔ nà bɩ̂ɩ bín láà à keá. ³⁰ Kai-bɩ̀ɩ̀ bhɛ́iwɛ́ɛ́’ à bín- tenglé lengdo kɛɛà, ke tili-bhɔ̀’ wò tóà ke wò à kpɛ́ɛ́ bilià pailé láà, Aatana- àle sɛɛ sínmasìnma láà àle wò’ ziàn kwɛi la ò, mɛɛ kɛɛ le è kwii wélé’ é sɛ̀a ke è gie bɩ̂ɩ bín láà àle tà à nuá kale ka nɛ̀ le? È tò’ kwɛi la ò, mɛɛ kɛɛ le kaà kpɔ̀ à lé-yè’ pɩ́sɩ́ɩ́nɛ́á kwɛi le? ³¹ Kɛ́ án wɩɩ ma: síka òo tóà ka gi, ke ká à pe ka: ko mɛɛ bhɛlɛà le? Ɛ́ɛ́n ko mɛɛ mià le? Ɛ́ɛ́n ko mɛɛ daaà ko bhà wéléá le? ³² Atoosiwo mɛ̂ɛ’ wàa Aatana dɔn, àngle yaa pɔɔn yemò láà àle-zʋ̀ʋ̀gɔ̀ɔ̀n tà le. Kɛ́ ka nɛ Aatana’ é lɔngwɛ́ɛ́ gi láà, e à gànnu ye: ka bhàwùn ké pɔɔnbò láà à tó bhà. ³³ Le àle’ kwɛi, ká Aatana-à gwilinɛnɛ̀-wùn lefɔ́ɔ́lé’ à yáán bhɔ, ke ká à zòàwùn kɛɛ-lèè guo le. Ka à kɛ̀ɛ̀’ kwɛi, ka bhàwùn’ pɔɔnbò’ à bhà láà, Aatana leng’ à tó nuà ka tàkpɔ́á le. ³⁴ À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, kao yaaà tili-le-zʋ̀ʋ̀gɔ̀ɔ̀n tà. Wánglafila, tili’ yaaà tili-le-zʋ̀ʋ̀gɔ̀ɔ̀n tà le. Atoosiwo yáángɛɛn tó ni pe gii ké pɛi.

¹ Kao dɔà ka bhámò sɔng bhɛɛ tà, ke Aatana òo nù ka zɛ lɩ́ɩ́á. ² Atoosiwo ka ka bhámò sɔng gɔɔn-à kɔɔ do’ gi láà, Aatana-ka leng ka sɔng gɔɔn-à àle-kɔ̀ɔ̀ bhà le. Ka zí àng gɔɔn-à kuo do’ bhà láà, Aatana leng- zí ka leng ka gɔɔn-à àle suu bhà le. ³ À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, mɛɛ kɛɛ le sángyolole-bɩ̀ɩ̀’ é daayèa i bhá yán bhà láà, i àle ye, le kóngla bái ye’ é kpɔ́yèa ile i pe yánlé láà, yáá àle ye le? ⁴ Le mɛɛ kɛɛ zí le ile i wɩɩ i bhá nɛ̀ ye: bhè dɔ ke án bîɩ’ é i yán bhà láà à sí bhi, kɛ́ ke kóngla bái kpulu ké tuàn kpɔ́yèa ile i yánlé le? ⁵ Gbèyèdáin-bhààmɛ̀ɛ̀, kóngla bái’ é i yánlé láà, bhè àle sí bhi líe fɔ́ɔ́lé, ke i yánlé- póló, ke í nuu sángyolole-bɩ̀ɩ̀’ é i bhá yán bhà láà à sì bhi-lèè yeà le. ⁶ È gò’ bhi, kao Aatana-wùn kɔ́lɔ̀ góà gbɛ́ɛn-bhààmɛ̀ɛ̀bò nɛ̀, ke wòo nù seelá ka bhà, ke wòo ka sɔ́dɔ. Sée kao kaà sánng-wɛ́ɛ́ bilià bíai-bhààmɛ̀ɛ̀bò nɛ̀, ke wòo nù gɛɛn tán à tà. ⁷ È gò’ àle gi, ka bhàwùn- tóà pɔɔn’ bhà, ká à-wùn pe Aatana nɛ̀. E à nuà ka nɛ̀. Ká pɔɔn guo, ká à yeà. Ká kwíi tàmaa, wo à lépólóà ka gɔ̀n. ⁸ Atoosiwo mɛ̂ɛ’ è kɔɔ kpɔ Aatana nɛ̀, Aatana àa à-mɛ̀ɛ̀ lúó. Sée mɛ̂ɛ’ è wúnsɛ̀ guo à lé, à-mɛ̀ɛ̀ ké à ye, le mɛ̂ɛ’ è àbhà kwíi tàmaa, è à lépolo à-mɛ̀ɛ̀ gɔ̀n le. ⁹ Tààn nɛ́ kpɔ́-mɛ̀ɛ̀ suu-mɛ̀ɛ̀’ à gwílí’ yóoá ka kpe gi, ke àbhà nɛ́- à pè’ à nɛ̀ ye: n nɛ, máà yáá bhɛlɛ, ke è gwɛbílí’ nuà à nɛ̀ le? ¹⁰ Ɛ́ɛ́n ke àbhà nɛ́- zí véwɛ́ɛ́-wùn pè’ à nɛ̀, ke è mɛɛ yáányè’ nuà à nɛ̀ le? ¹¹ Kà lɛgaa lɛ́ɛ, kale-mii’ ká wúnyóo kɛɛ-mɛ̀ɛ̀bòa láà, kale tó ka dɔn pɔɔn sɛ̀sɛ̀bò nuá ka pe náò nɛ̀ lee’ gi láà la ò, mɛɛ kɛɛ le ka nɛ Aatana’ é lɔngwɛ́ɛ́ gi láà àle- kwiià wúnsɛ̀ kɛɛá bhàiwò à zì-mɛ̀ɛ̀bò nɛ̀ le? ¹² È gò’ zí àle gi, wún óó wún’ ká à pé ke bhaamɛ̀ɛ̀bò- à kɛ̂ɛ ka nɛ̀ láà, ka lefɔ́ɔ́lé’ ká à kɛ̂ɛ àng nɛ̀ le. Wʋʋ’ é bɛɛnzɛyèa Moizi-à tɔ́ng-sɛ̀ikwɛ́ ni Aatana wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀bòà sɛ́ikwɛ́ gi láà, à wɛ́ɛ́-lèè leng’ bhi, àle lɛ́ɛ. ¹³ Dàà Aatana pe gi-yè ké kpókpóá ye kwíi’ à lé-lèè’ kóbhókòbhòa, sɔ̀ɔ̀ à gélé-yè nɛ̀. Kɛ́ kà bɔ bhi’ wo, ke ká daa Aatana pe gi le. Atoosiwo bhaamɛ̀ɛ̀ lò pailé-zàà sɔɔlé-lèè ké gbɛ́ɛ́á, le à tà-lèè’ baayèa, le mɛ̂ɛ’ wò bɔ à tà, wó kpeá yèèèle le. ¹⁴ Kɛ́ mɛ̂ɛ là à tà-zààwɛ́ɛ́ láà àle sɔɔlé-lèè’ kóbhókòbhònɛ́á, le à tà-lèè’ súkúlúyèa, le giè bhi-mɛ̀ɛ̀bò wàa tó wɛ̀sɛ le. ¹⁵ Ká ka leng kún sɛ̀a Aatana wʋʋ kuan-mɛ̀ɛ̀bò gɔ̀n. Pɔɔn- à kɛɛ ke an àle pe kwɛi, àle ye: wo nuà ka pé, ke wa kóló kún ye bháábò nɛ̀, sée ke kpɔ̀ gbá gi-zòwɛ́ɛ́’ àng gwílé ye lòngyokpáanɛ́bò nɛ̀ le. ¹⁶ Kɛ́ ka àng gòkéi dɔn-à àng kɛɛ-wùn tò yóoá-yè’ bhà le. Pɔɔn sɛ̀ tɛ́ɛ́n’ pɔɔn sɛ̀ lébhɔ, le pɔɔn yóo tɛ́ɛ́n pɔɔn yóo lébhɔ le. Kɛ́ pɔɔn sɛ̀ tɛ́ɛ́n àa mɔɔ pɔɔn yóo lébhɔá, sée pɔɔn yóo tɛ́ɛ́n àa zí mɔɔ pɔɔn sɛ̀ lébhɔá. Tààn mɛ̂ɛ ké ziàn dɔ̀lɔ̀ng-wɛ́ɛ́ go lùùlɛɛ-yìlì gi è? Ɛ́ɛ́n mɛ̂ɛ ké zí bàngle bílí go gbánngzàkana bhà poo è? ¹⁹ A-wùn gi, yílí ye óó ye’ à wɛ́ɛ́ àa sɛ̀a láà, wò àle káán’ wo, le wò à dɔ pailé le. ²⁰ À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, wò yílí suu dɔn à wɛ́ɛ́ bhà kɔɔ’ gi láà, ka Aatana wʋʋ kuan-mɛ̀ɛ̀bò dɔn-à àng kɛɛ-wùnbò bhà àle-kɔ̀ɔ̀ bhà le. ²¹ A-wùn gi, mɛ̂ɛ páipái’ wò n tɔ́ pe ziàn wo biinlé bhiábhiá, ke wò n lee wo: gwilinɛ, gwilinɛ láà, àngle tó wàa dɔ̀lèè yeii gwilinɛnɛ̀’ è go lɔngwɛ́ɛ́ gi à bhà. Kɛ́ mɛ̂ɛ ye’ è n nɛ Aatana’ é lɔngwɛ́ɛ́ gi láà à zòàwùn kɛɛ, àle lengdo’ dɔ̀lèè yeà à bhà le. ²² À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, bhàgila kpáa láà à wo-kwèèi- bhɔ̀’, bhaamɛ̀ɛ̀ kpe ké à peà n nɛ̀ wo: Áámii gwilinɛ, kó nuu’ wo’ Aatana wʋʋ léban-à ziàn, ke kó nuu zí yínaabò kɛɛà bhaamɛ̀ɛ̀ wɛì, ke kó nuu zízí sɔ́n-wùn tinglàtìng kɛɛà láà la ò, kwáá nuu wúnbò láà àle tó kɛɛà ile i bháa bhà poo è? ²³ Kɛ́ wò à pè’ kwɛi, án à yoobɔà àng gɔ̀n tàpúúá ma: wúnyóo kɛɛ-mɛ̀ɛ̀bò, kà gó n bhà bhɛ́. Máá ka dɔn nbhà mɛnggemɛ̀nggeá fɛ́ɛ́fɛ́ɛ́lé. ²⁴ È gò’ àle gi tò, án wʋʋbò’ peii é, mɛ̂ɛ óó mɛ̂ɛ’ i à maà ke i à gi-wùn kɛɛà, ke i-mɛ̀ɛ̀ lébhà ké ye wún dɔn-mɛ̀ɛ̀ ke’ é kwíi dɔ’ gwɛɛ́sáa lé à nɛ̀. ²⁵ La’ ban’, le yí’ pa’, le é daa’ kaa tà, le wàà’ gie’, le kwíi láà é dɔ’ wàà ni layí tó wóng-wɛ́ɛ́ lé, le òo wálá é nuu’ wo’ dɔyèa gwɛɛ́sáa lé láà à-wùn gi le. ²⁶ Kɛ́ wʋʋbò’ án à peii é, è daaà mɛ̂ɛ’ i tóló gi, ke yóó à gi-wùn kɛɛ, i lébhà ké tóà ye tàmaa-mɛ̀ɛ̀ ke’ é e pe kwíi dɔ’ kɛɛn tà à nɛ̀. ²⁷ La’ ban’ ke yí- pa ke è daa kaa tà, ke wàà- gie vúvúlé, le kwíi láà é wala’, le é wi’ tùlùsɛ́tùlùsɛ́lé le. ²⁸ Yesu’ bo’ liang láà à tó zɛá kwɛi, à pe bhaamɛ̀ɛ̀ dɔɔ-kɔ̀ɔ̀ láà à-mài ké mɛnómɛ̀nó ni’. ²⁹ Atoosiwo yɛnɛ ké nuu à wʋʋ lé, le é nuu àng dɔɔà kɔɔ’ gi láà, yàa nuu ye àngbhà tɔ́ng dɔ-mɛ̀ɛ̀bò pe nɛ̀ le.

¹ Yesu’ go’ tɔɔn gwenglé ke è zinná, le bhaamɛ̀ɛ̀ kpe’ dɔ’ à wɛì gbùlùùle le. ² Wóò wo káá’ wo, ke yáánbhàyúá-mɛ̀ɛ̀ do ke’ nu zinnái à nɛ̀ kpóng gi, ke e wɩ́ɩ́ii ye: Gwilinɛ, à gàn ké n yàan ma: i wɩ́ɩ́-le wò’ à bhà, í mɔɔà n tóá kélékèlèa. ³ Bhàyúá-mɛ̀ɛ̀ láà é à pe’ kwɛi, le Yesu’ e gban gigbie’, le é e kɔɔ zin’ à bhà, le é wɩɩ’ à nɛ̀ ye: Má wɩ́ɩ́ à bhà, yé tó kélékèlèa. Yesu’ bo’ àle peá kwɛi, mɛ̂ɛ láà e to’ sáabhi le é to’ kélékèlèa, ke yáánbhàyúá’ nuu à bhà láà à tó’ gó à bhà fɩ́fɩ́lé le. ⁴ É to’ kélékèlèa kwɛi, le Yesu’ wʋʋ kpɔ’ à bhà ye: I lò’, í à kɛ̂ɛ sɛ̀a ke yoo à gɛingó mɛnggemɛ̀ngge nɛ̀. Kɛ́ bhè ló i leng giei yíkpáá-mɛ̀ɛ̀ nɛ̀, ke Moizi’ sáà’ gie’ Aatana-à tɔ́ng-sɛ̀ikwɛ́ gi láà, í àle gó le. Atoosiwo i àle góà, le mɛnó- wún dɔn à gi wo: yé tó kélékèlèa le. ⁵ Yesu’ go’ bhi, é waa’ Kapɛlɛnau-pɛ̀ɛ̀ gbɛ̀ɛɛlé, le Wɔlɔm-mii ke’ nuu sɔ́yabòà kapitɛni-a bhi láà é nu’ à pé, le é bhàiwo’ à zì ye: ⁶ Gwilinɛ, nbhà gùá-mii ké kpááyèa kwíle, à-lɛ̀nó ké gayèa à bhà, le é yúáii miniminiyèa le. ⁷ É à pe’ kwɛi, le Yesu ye: Nle ké lóà, le an à to kélékèlèa le. ⁸ Kɛ́ le kapitɛni-mii láà é wɩɩ’ ye: Áá gwilinɛ, an mɛɛá, le i nu nle n pé kwíle-le bhà le? N nɛ, nle án wɩɩ í dɔ’ wo gbáágbààa ke í liang wʋʋ do fíole gó i biinlé, ke nbhà gùá-mii láà è tó kélékèlèa le. ⁹ Atoosiwo nle-mii lefienɛ́’ n pe wunlé-mɛ̀ɛ̀bò’ zí bhe é, n leng an zí à pè’ n pe sɔ́yabò’ wó n kɔɔ wala àng ke nɛ̀ ma: kaó-mɛ̀ɛ̀, bhè ló yilò-lià, è ló’ wo le. An zí à pè’ sɔ́ya bhɛ́i ke nɛ̀ ma: dolò-mɛ̀ɛ̀, bhè nu, è nu’ wo le. Le an zí à pè’ n pe gùá-mii nɛ̀ ma: bhè kaó-wùn kɛɛ, à leng- à kɛɛ’ wo le. Sánni nle n pe- tó kwɛi la ò, le ile wɛ? ¹⁰ Yesu’ bo’ kapitɛni wʋʋ láà à maá kwɛi, à liá ké waa’ à gi, le é à pe’ mɛ̂ɛ’ wó nuu à pé bhi láà àng nɛ̀ ye: Án à zɛ ka nɛ̀ sii lenglèng tà ma: mɔ́ɔ́ kpɔ̀ n lé-mɛ̀ɛ̀ suu’ kwɛi láà àle mɔ̀ɔ̀kiá ye Izalae lùu lefienɛ́ é à gi do bhe. ¹¹ Sée án à pe ka nɛ̀ tàpúúá ma: nu-mɛ̀ɛ̀ kpe ké góà yáánwoloá ni yáándaaá, le wò yàlèè si gwilinɛnɛ̀’ è go lɔngwɛ́ɛ́ gi à yàà à bhà téei, le wò à gi-pɔ̀ɔ̀n bhɛlɛ Ablam ni Izaaki ni Zakɔbu-nù pé le. ¹² Kɛ́ Izalae-bò’ wó gwilinɛ kwìle-mɛ̀ɛ̀a láà, wò àngle kɛɛ’ woà, le wò àng daa lɛitíi lià lúulé le. Wò wɛ̀i-wòsíà bhi’ wo, le wò wo sóólébhɛlɛ keléékeléélé le. ¹³ Yesu’ bo’ à peá kwɛi, le é wɩɩ’ kapitɛni-mii láà à nɛ̀ ye: Bhè ló, i kpɔ́yè’ n lé kelekelele kɔɔ’ gi láà, Áa è à kɛ̂ɛ i nɛ̀ kwɛi. Yesu’ bo’ àle peá kwɛi, mɛ̂ɛ láà àbhà gùá-mii’ tó’ wo’, le é to’ bhiá bha do láà à bhà le. ¹⁴ Yesu’ go’ bhi, ke è ló Piɛli pé kwíle, e waa’ bhi, ke Piɛli-à nɔ́ng laú ké kpááyèa, ke níní ké bɔii à bhà. ¹⁵ Yesu’ e kɔɔ zin’ à kɔɔ bhà, níní láà é káán’ wo’ à tà, le é wala’, le é à léguo’ le. ¹⁶ Yáánpa’ bhɔ’, wo nu’ nà yínaa yóo-mɛ̀ɛ̀bò kpeá à nɛ̀, le é yínaa yóobò láà àng tó kɛɛ’ e biin-á, le é zí bhàyúá-mɛ̀ɛ̀bò’ nuu bhi láà àng tó páipái to’ bhiá le. ¹⁷ Ale to’ Aatana wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀ Ezai’ wʋʋ’ pe’ lii láà à gi-wùn kɛɛ-kɔ̀ɔ̀a le. E wɩɩ’ ye: E ko nià-lèèbò góyèa ko bhà, le é dɔyèa koà yúá tó páipái-gbà gɔ̀n le. ¹⁸ Yesu’ à gaa’ ye bhaamɛ̀ɛ̀’ kɔnɔ e zì kpáaá laá, le é wɩɩ’ e wɛì-mɛ̀ɛ̀bò nɛ̀ ye: Kwàa yí káán, ke kó ló yí zele tia za. ¹⁹ Kɛ́ é à pe’ kwɛi, òo daaà góló gi bhe, le é to’ le Aatana-à tɔ́ng dɔ-mɛ̀ɛ̀ do ke’ sɔn’ à gi, le é wɩɩ’ à nɛ̀ ye: Kààmɔ, i lóà lee óó lee’ gi, án lóà i wɛì bhi. ²⁰ Kɛ́ le Yesu’ wɩɩ’ à nɛ̀ ye: Sáwánɛ́bò tó ni pe yɛɛ ké bhe, le maabò tó ni pe kwêe’ bhe le. Kɛ́ nle bhaamɛ̀ɛ̀ gbe nle laá, wun dɔ̀ à lé-pɔ̀ɔ̀n lefienɛ́ àa nle n gɔ̀n. ²¹ É go’ bhi, le mɛngge bhɛ́i’ nuu Yesu-à kàlengbò bhɛɛ gi bhi láà, é wɩɩ’ à nɛ̀ ye: Gwilinɛ, bhè dɔ gbáágbààa ke í kɔɔ gó n zì, ke án ló líe n nɛ ga tà, ke án nuu daaà i wɛì. ²² É à pe’ kwɛi, le Yesu’ à yoobɔ’ à gɔ̀n ye: Mɛ̂ɛ’ wó gayèa Aatana gɔ̀n láà, bhè i kɔɔ gó àng zì, ke àngle wò woà gewàà bii le. Kɛ́ ile bhè nu n wɛì, ke kó ló. ²³ Yesu’ bo’ à peá kwɛi, le é nuu daaà góló gi le. Abhà kàlengbò ké daa’ à wɛì bhi. ²⁴ Wóò wo káá’ wo, ke wàà ké gieii kpókpóá bháalé, ke yí tɔɔn tɔɔn’ nuu dɔà láà e lóii wɛin-á góló gi. Ale’ kɛɛii kwɛi láà, ke Yesu-le ké yizɛii. ²⁵ Le àbhà kàlengbò’ sɔn’ à gi, le wó à zana’, wo: Gwilinɛ, kwéé bhɔ ga-lèè’ bhà é la wà! Bhè táá ko pé a! ²⁶ Kɛ́ le Yesu’ wɩɩ’ àng nɛ̀ ye: Mɛɛ kɛɛ le ka suo kwɛi le? Káá kpɔ́yè’ gá n lé wɛ̀sɛ la è? É à pe’ kwɛi, le é wala’, le é pee’ wàà ni kɔ̀ɔ̀yí’ nuu viin-à láà àng tó tà, le é to’ le lɛlàlé’ dɔ’ zilingle le. ²⁷ Mɛ̂ɛbò láà wó gbààn màiwoà à bhà àle gi, le wó nuu wɩ́ɩ́à wo: Le wáa mɛ̂ɛ é àleá, le wàà ni kɔ̀ɔ̀yíbò tó-wún ma àle tà kwɛi le? ²⁸ Yesu ni àbhà kàlengbò’ bo’ waaá yí kpúnglé tia za Gadala-mɛ̀ɛ̀bò pé lùu gi, le yínaa yóo-mɛ̀ɛ̀ piilɛ’ go’ gee bii-lià, le wó nu’ dɔi à gɔ̀n zaá le. Wó nuu kpain’ woà miniminiyèa láà, mɛngge àa nuu bɔà zaa láà à tà àng-wùn gi. ²⁹ Yesu’ waa’ bhi, le mɛ̂ɛ piilɛ láà wó sɔɔ’ gbáláà wo: Aatana gbe, ibhà mɛɛ ko bhà le? Í nù- zé ke í wún kpɔ́’ wo ko tà, ke à bha òo bhɔ bhe la è? ³⁰ E nuu kwɛi ke bíai kpulu kpáa ke ké bhɔii àng maabhà lɛngge gi bhi. ³¹ Le yínaabò láà wó bhàiwo’ Yesu zì wo: Le í ko pié-le kɛɛii mɛ̂ɛbò é àng wɛì laá, bhè dɔ gbáágbààa ke í ko bɔ bíai kpulu gi tiilɛ́. ³² Le Yesu ye: Má wɩ́ɩ́ à bhà. Kà ló. Wó go’ mɛ̂ɛ láà à wɛì ke wò waa bíaibò gi, le é to’ le bíaibò tó’ gbùlù kaan’, le wó yɔɔ’ gènggèlè bhà bàlàa, le wó yʋʋla’ kɔ̀ɔ̀yí wɛ́ɛ́, le yí’ àng tó zɛ’ le. ³³ Ale’ kɛɛ’ kwɛi, bíai wunlé-mɛ̀ɛ̀bò’ nuu bhi láà àng tó’ gie’ wo’ bàlàa, le wó lo’ à gɛingói péele le. À ye’ é kɛɛ’ yínaa yóo-mɛ̀ɛ̀bò peá láà, wo zí à tó gɛingo’. ³⁴ Péng bhi-mɛ̀ɛ̀bò’ àle ma’ kwɛi, àng tó páipái’ gbulu’ wo’, le wó lo’ dɔi Yesu gɔ̀n zaá le. Kɛ́ wó à ye’, le wó bhàiwo’ à zì wo: è dɔ gbáágbààa ke è gó àngbhà sɛ́ɛ́ gi le.

¹ Wó à pe’ kwɛi, le Yesu’ daa’ góló gi, le wó kɔ̀ɔ̀yí kaan’, le é lo’ woó péele le. ² Wóò lɛgaa, ke wa nu nà gɛɛnban-mɛ̀ɛ̀ doá à nɛ̀ kpààlà-pɔ̀ɔ̀n tà. Yesu’ à gaa’ ye: àng kpɔ́yè leng’ e lé kelekelele kwɛi laá, le é wɩɩ’ gɛɛnban-mɛ̀ɛ̀ láà à nɛ̀ ye: Nbhà nɛ́, bhè i zʋʋ gbaan, bɔ́n’ gó’ wo i bhà lɛ́ɛ. ³ Kɛ́ le Aatana-à tɔ́ng dɔ-mɛ̀ɛ̀ kemò’ nuu bhi, wó sɔɔ’ wɩ́ɩ́à wo zʋʋ pé wo: Mɛ̂ɛàn é è Aatana wóó’ woii à gi lɛ́ɛ. ⁴ Kɛ́ le Yesu’ àng zʋʋ pé-wùnbò láà à to’ àng gwílé, le é à dɔn’, le é à pe’ àng nɛ̀ ye: Mɛɛ kɛɛ le zʋʋgɔ̀ɔ̀n suu’ kwɛi láà è daa ka gwílé le? ⁵ E ka gi à-mɛ̀ɛ̀’ kpókpóá le? À pè gɛɛnban-mɛ̀ɛ̀ nɛ̀ wo: bɔ́n’ gó i bhà-yè láà, àle kpókpóá, tààn à pè wo: bhè walá, ke í táásí-yè? Wún piilɛ láà à-mɛ̀ɛ̀’ kpókpóá ka gi le? ⁶ Kɛ́ à gàn- tó ka yàan ka: bɔ́n gò mɛ̂ɛ bhà sé ké nle bhaamɛ̀ɛ̀ gbe-mɛ̀ɛ̀ n nɛ̀ sɛ́ɛ́ tà zé maiá. Yesu’ bo’ à peá kwɛi, le é wɩɩ’ gɛɛnban-mɛ̀ɛ̀ láà à nɛ̀ ye: Bhè walá ke í ibhà kpààlà-pɔ̀ɔ̀n sí, ke í ló i pé kwíle. ⁷ Yesu’ à pe’ kwɛi, le mɛ̂ɛ láà é wala’, le é lo’ e pé kwíle le. ⁸ Mɛ̂ɛ’ wó nuu bhi, wó àle-lèè ye’, súó’ daa’ wo’ àng tó gi, le wó gbaan’ tɔ́ ban-à Aatana bhà le. Wo nuu wɩ́ɩ́à wo: Aatana Gwilinɛ Kpáalàkpàà, í wúnsɛ̀sɛ̀ sínmasìnma’ kwɛi láà à kɛɛ-bhàà daayè’ gá bhaamɛ̀ɛ̀ yáányènɛ́ gi láà, i wángle, i kiàbhà à-wùn gi. ⁹ Yesu’ go’ gɛɛnban-mɛ̀ɛ̀ láà à léwalá lià, ke e zaa gieii lɛngge láà à gi, le é mɛngge ye’, ke e yaa zaa gba kún-lià le. Wo nuu à-mɛ̀ɛ̀ leeà Matie. Le Yesu’ wɩɩ’ à nɛ̀ ye: Walá ke í daa n wɛì. É à pe’ kwɛi, le Matie’ wala’, le é daa’ à wɛì le. ¹⁰ É nuu ke Yesu ké pɔɔ̀ɔ̀nlé Matie láà à pé kwíle, wɛ́i kún-mɛ̀ɛ̀bò ni Aatana-à tɔ́ng sie-mɛ̀ɛ̀bò ké nu’ bhi kpeá, le àng tó’ kɔɔ daa’ àle ni àbhà kàlengbò pé le. ¹¹ Kɛ́ Faliziɛn-bò’ àle-lèè ye’, le wó wɩɩ’ àbhà kàlengbò nɛ̀ wo: Mɛɛ kɛɛ le kaà kààmɔ- e kɔɔ daa wɛ́i kún-mɛ̀ɛ̀bò ni tɔ́ng sie-mɛ̀ɛ̀bò é àng pé le? ¹² Yesu leng’ àng wʋʋ láà à ma’, le é wɩɩ’ ye: Yúálibò’ àng bhàwùn- to boo kɛɛ-mɛ̀ɛ̀ bhà le. Mɛ̂ɛ’ wó kélékèlèa, àngle bhàwùn àa tó à bhà. ¹³ Ale kɛɛ le Aatana- wɩɩ ebhà sɛ́ikwɛ́ gi ye: Bhaamɛ̀ɛ̀bò wɛ̀i ka kɛɛyè’ à liá lekini’ n gi le. Kɛ́ sáàpɔɔn-le liá àa n gi wɛ̀sɛ. A-wùn gi, ka leng kà ka zʋʋgɔɔn wʋʋ láà à zíaá, ke ká à gima tò. Atoosiwo án nù- wúnyóo kɛɛ-mɛ̀ɛ̀bò’ àng guoi le. Mɔ́ɔ́ nu wúnsɛ̀ kɛɛ-mɛ̀ɛ̀bò-le guoi. ¹⁴ É go’ bhi, le Záàn mɛ̂ɛ zúlú-mɛ̀ɛ̀à kàlengbò’ nu’ Yesu lià, le wó à bhàgilawo’ wo: Mɛɛ kɛɛ le ko ni Faliziɛn-bò kole kó súng waaii, le ile i pe kàlengbò-le wàa à waa le? ¹⁵ Wó à pe’ kwɛi, le Yesu’ à yoobɔ’ àng gɔ̀n ye: E ka gi ye: lê dɔ-mɛ̀ɛ̀bò ké ziàn wɛ̀i-yàà wo, ke wó nuyèa mɛ̂ɛ’ àbhà lê dɔi láà, à lekini ké bhi è? Àbin! Kɛ́ bha ke’ bhi, è bhɔ̀’, ke àng yáán’ kwii lemɛ̀dɛ gi, ke wa à sí àng kpe gi, le wò nuu súng waaà le. ¹⁶ Mɛngge àa zí gbàà dɛ́ɛ pɛ́ɛ́n naa gbàà zìì-le bhà. Àa àleá, gbàà dɛ́ɛ pɛ́ɛ́n ké gbàà zìì láà à gbieà, le à péé-lèè- daa kpáa gi le. ¹⁷ Mɛngge àa sée wɩ́ɩ dɛ́ɛ kpɔ́ yí fóló zìzììbò gi. Yàa àleá, yí fóló zìzììbò láà e pééà, le à gi-wɩɩ- wɛin, le yí fóló ni wɩ́ɩ láà à tó- to pɔɔn sieyèa le. A-wùn gi, mɛ̂ɛ- wɩ́ɩ dɛ́ɛ-le kpɔ̀ yí fóló dɛ́ɛ’ gi, le à tó- mɔ le. ¹⁸ Yesu ké to’ wʋʋbò láà à pè àng nɛ̀ lià, le wunmɛ̀ɛ̀ do ke’ waa’ bhi, le é bhuola’ à wala, ke e wɩ́ɩ́ii ye: Gwilinɛ, nbhà nɛ́ loònɛ́’ é n gɔ̀n láà, àle ya sie dɛ́ɛdɛ́ɛnɛ́ é à gá é la wà! Bhè dɔ’ wo gbáágbààa ke í i kɔɔ dɔ à tà, n nɛ, ke è nù la le. ¹⁹ É à pe’ kwɛi, le Yesu’ wala’ nà ebhà kàlengbòa, le wó dɔ’ mɛ̂ɛ láà à wɛì le. ²⁰ Wó nuu lóà, wóò lɛgaa ke nɔ́ngnɛ́ ke’ mááná’ nuu kwee buu-ni-wɛ́ɛ́-piilɛ káányèa à bhà láà, ya daa Yesu zía, ke ya sɔ́n à gi, ke ya e kɔɔ yɛ́ɛ́ à bubhà-gbàà biin zɔ́ɔ́ bhà. ²¹ Atoosiwo e nuu wɩ́ɩ́à e zʋʋ pé ye: An woo n kɔɔ zìn’ à bubhà-gbàà lefienɛ́ bhà laá, an tó’ wo bhiá le. ²² A-wùn gi, nɔ́ngnɛ́ láà é bo’ e kɔɔ yɛ́ɛ́á Yesu-à bhái bhà kwɛi, le Yesu’ seela’ e gi, le é à ye’, le é wɩɩ’ à nɛ̀ ye: Bhè i zʋʋ gbaan, nbhà nɛ́. I kpɔ́yè’ n lé láà, ya i la’ wo lɛ́ɛ. Yesu’ àle pe’ kwɛi, nɔ́ngnɛ́ láà e tó’ wo’, le é to’ bhiá lɛngdo láà à gi le. ²³ Yesu’ go’ bhi, ke è waa wunmɛ̀ɛ̀ láà à pé kwíle, yéè lɛgaa ke bhʋ̀ʋ̀nɛ́ pie-mɛ̀ɛ̀bò ni bhaamɛ̀ɛ̀ bhɛ́ibò kpe ké baan bhi gbilingle, ke àng gbáan-wʋ̀ʋ̀ ké dɔii wɔ̀ɔ̀ɔ̀le. ²⁴ Yesu’ àng ye’ kwɛi, le é wɩɩ’ àng nɛ̀ ye: Kà wolo, loònɛ́ láà àa gayèa, è yi’ zɛii le. Kɛ́ é à pe’ kwɛi, le wó zua’ à tà le. ²⁵ Wó bo’ bhaamɛ̀ɛ̀bò láà àng tó woloá, le Yesu’ sɔɔ’ kwíle, le é loònɛ́ láà à kun’ à kɔɔ bhà, le loònɛ́’ to’ le é zana’, le é wala’ le. ²⁶ Yesu’ sɔ́n’ kɛɛ’ láà, à-wʋ̀ʋ̀ ké maana’ fang láà à tó lé. ²⁷ Yesu’ go’ bhi, ke e lóii liélé, le yánwili piilɛ’ dɔ’ à wɛì nà gbáláá wo: Davi gbe oo, Davi gbe oo, bhè dɔ gbáágbààa ke í ko gaa wɛ̀i bhà oo! ²⁸ É waa’ kwíle, le yánwilibò láà wó yɔn’ à maabhà, le Yesu’ àng bhàgilawo’ ye: Ka kpɔ́yè ké n lé ka: án mɔɔà à kɛɛá ka nɛ̀ è? Le wo: Iin, Gwilinɛ Kpáa. ²⁹ Wó à pe’ kwɛi, le Yesu’ e kɔɔ zin’ àng yánwɛ́ɛ́ bhà, le é wɩɩ’ àng nɛ̀ ye: Ka kpɔ́yè’ n lé kɔɔ’ gi láà, ÀaÁa è à kɛ̂ɛ ka nɛ̀ à-kɔ̀ɔ̀ bhà. É bo’ àle peá kwɛi, àng yánlé’ póló’ wo’ le. ³⁰ É go’ bhi, le Yesu’ kɔɛ́ɛ́ gie’ àng nɛ̀ sɛ́ɛ́ gi gilígilílé ye: Ká à kɛ̂ɛ sɛ̀a, ke mɛngge òo à ma. ³¹ Kɛ́ mɛ̂ɛbò láà wó tuàn wolo-le woà, wo tó’ wo’, le Yesu’ wún’ kɛɛ’ àng nɛ̀ láà, wó à gɛingó zìgo’, le à tɔ́ sɛ̀’ mɔɔ’ lɛnólɛ̀nó gi le. ³² Yesu-nù gò bhi-yèa, ke wo lóii liélé, mɛnggoò’ nu’ nà yínaa yóo-mɛ̀ɛ̀ ke’ gá à nɛ̀ láà, e nuu bhóbhóá. ³³ Yesu’ bo’ yínaa láà à piékɛɛá, le bhóbhó láà é sɔɔ’ wɩ́ɩ́à le. Bhaamɛ̀ɛ̀ páipái’ wó à-lèè ye’ kwɛi, àng tó ké nuu màiwoà, le wò wɩɩ wo: À ye é, mɛngge òo àle sínma ye Izalae lùu gi zé do bhe. ³⁴ Kɛ́ le Faliziɛn-bò’ nuu wɩ́ɩ́à wo: Mɛ̂ɛ láà è yínaa yóobò kɛ̀ɛ̀ yínaabòà gwilinɛ bháa’ gá le. ³⁵ Yesu ké nuu gieà pɛ́ɛ tó bhɛɛ tà dɔ́ɔ̀nle. E nuu lóà liangzɛá Aatana-kwììbò gi, ke e àngbhà nâa sɛ̀ kpɔ́ii àng nɛ̀ ziàn ye: Gwilinɛ’ é lɔngwɛ́ɛ́ gi láà, à pe’ yaa tó wo à bhà. E nuu zí bhàyúá-mɛ̀ɛ̀ ni nià-mɛ̀ɛ̀ suu tó páipái tóà kélékèlèa. ³⁶ Bhaamɛ̀ɛ̀ ké nuu nuà à pé kpeá yèèèle. É nuu àng yeà kwɛi, àng wɛ̀i ké nuu à kɛɛà miniminiyèa, atoosiwo àng gi ké nuu gayèa, le àng gbɔ̀i’ nuu yɛnyèa, le wó nuu ye bháábò’ àng maakɛɛ-mɛ̀ɛ̀ àa bhe àng nɛ̀ le. ³⁷ Yesu’ à pè- àle gi ebhà kàlengbò nɛ̀ ye: Aatana-à bhaamɛ̀ɛ̀-bʋ̀ʋ̀ ké kpáaá miniminiyèa. Kɛ́ à gi-kɩ̀ɩ̀ kɛɛ-mɛ̀ɛ̀bò’ wàa wɛ̀sɛ le. ³⁸ A-wùn gi, ká bhàiwo bʋʋnɛ kpáa zì, ke è dɔ gbáágbààa ke è kɩ́ɩlé-mɛ̀ɛ̀bò bɔ’ wo ebhà bhaamɛ̀ɛ̀-mìnì láà à káán lià le.

¹ É go’ bhi, le Yesu’ ebhà kàleng buu-ni-wɛ́ɛ́-piilɛ láà àng lee’, le é giè yínaa yóobò gɔ̀n-bhàà daa’ àng gi, ke wò nù mɔɔ àng kɛɛá bhaamɛ̀ɛ̀bò wɛì, ke wò zí bhàyúá-mɛ̀ɛ̀bò ni niàwo-mɛ̀ɛ̀bò suu tó páipái tó kélékèlèa le. ² É mɛ̂ɛ’ àng lee’ kwɛi láà, àng fɔ́ɔ́lé’ nuu Simon’ à tɔ́yààtà’ nuu Piɛli-a láà à gá le. È gò’ àle gi, Simon lɔ́ɔ̀ Andele, ni Zebedee gbe Zaki ni Zaki lɔ́ɔ̀ Záàn, ³ ni Filipu ni Batelemi, ni Toma ninà wɛ́i kún-mɛ̀ɛ̀ Matie, ni Alifee gbe Zaki ni Tadee, ⁴ leni lùu tàkoo-mɛ̀ɛ̀ Simon ni Isikalio-mii Zuda’ é Yesu lénu’ pɔɔn nɛ̀ dɔ̀ya láà, àlele. ⁵ Yesu’ mɛ̂ɛ buu-ni-wɛ́ɛ́-piilɛ’ àng yaa’ ebhà táá-mɛ̀ɛ̀a kwɛi láà, àngle wó nuu lɛ́ɛ. E wʋʋ kpɔ̀- àngle bhà, le é wɩɩ’ àng nɛ̀ ye: Izalae-bò’ wó góyèa Aatana-à zaa tà, ke wó ye bháá lèèniyè nɛ̀ láà, ká ló àngle-zàa le. Kao lóà mɛ̂ɛ’ wàa Izalae-bòa láà àngle-zàa, sée kao daaà Samali-pɛ̀ɛ̀bò-le ke yáànbhà. ⁷ Ka dàà’ zaalé, ká ló Aatana-à nâa kpɔ́á, ke ká à pe ka: Gwilinɛ’ é lɔngwɛ́ɛ́ gi, à pe’ yaa tó wo à bhà. ⁸ Ká bhàyúá-mɛ̀ɛ̀bò tó kélékèlèa, ká ga-mɛ̀ɛ̀bò zana, ká bhɛ sí yáánbhàyúá-mɛ̀ɛ̀bò bhà, ká yínaa yóobò kɛ̂ɛ bhaamɛ̀ɛ̀bò wɛì. ⁹ Án bhaamɛ̀ɛ̀bò tò kélékèlèa-bhàà daa’ ka gi bhiákábhiáká kɔɔ’ gi láà, ka lekini ká à gi-wùn kɛ̂ɛ àng nɛ̀ bhiákábhiáká àle-kɔ̀ɔ̀ bhà le. Ká lóà, kao sánng-wɛ́ɛ́ ni wɛ́ipúúwɛ́ɛ́ ni wɛ́i mɛ́sɛn lefienɛ́ kekekèke daaà kaà gbàà tà-bhɛ̀ɛ̀ gi. ¹⁰ Kao gbá síà, kao bhái bhɛ́i ni sàbha bhɛ́i síà, sée kao zí tààlà-yìlì síà. Atoosiwo kɩ́ɩlé-mɛ̀ɛ̀ pe’ à léguo pɔ̀ɔ̀n-leá le. ¹¹ Ka waaà pɛ́ɛ óó pɛ́ɛ’ à yáànbhà, é kpáaá oo, é pɩ́ɩ́nɛ́á oo, ká bhàgilawo daa bhi, ke bhɛɛ yàà ka-tɔ̀ɔ̀ bhà-mɛ̀ɛ̀ ke- tò’ bhi, ká tó à-mɛ̀ɛ̀ pé kwíle flúúlé, ke ka ló bha- bhɔ. ¹² Ka sɔ̀ɔ̀ kwíle-yèa, ká wɩ́ɩ́ kwíi-mɛ̀ɛ̀bò bhà, ke ká à pe àng nɛ̀ ka: Lúbha- ka kún. ¹³ È tò’ lúbha-kwììa, kaà lúbha láà e àng kún-à. È tò’ zí ke àa lúbha-kwììa laá, kaà lúbha láà e lésɛsíà, le è nu dɛ́ɛ wo ka pé le. ¹⁴ Kɛ́ ka lóà pɛ́ɛ óó pɛ́ɛ’ gi, ke wòo wo tóló dɔ ka wʋʋ bhà bhi, ɛ́ɛ́n ka sɔɔà kwíi óó kwíi’ gi, ke wòo zí ka ya gó bhi, ká gó bhi-le bhà. Kɛ́ ká góà bhi téei, ká ka gɛɛn maaná, ke àngbhà boibii yànmayè’ bhi láà è gó ka gɛɛn bhà. ¹⁵ Án à zɛ ka nɛ̀ sii lekinilèkini tà ma: Aatana-à bhaamɛ̀ɛ̀ tó páipái bhàgila kpáa wo-kwèèi- bhɔ̀’, e gbɔɔn-à pɛ́ɛ’ kwɛi láà à tà miniminiyèa, le à lé- gie lefienɛ́ wo Sodɔm ni Gomɔɔ-pɛ̀ɛ̀bò pe-le tà le. ¹⁶ À gàn- tó ka yàan ka: án ka gielá’ woii é, ká tóà ye bháábò nɛ̀ lòngyokpáabò kpulu gi. A-wùn gi, ká tó gèlèngyèa ye mɛɛbò nɛ̀, ke tìnìng’ é maa kólósɛ̀a, à gwílé’ púúá kɔɔ’ gi láà, ka leng ka gwílé- zí tó púúá ye àle nɛ̀ le. ¹⁷ À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, ká ka leng kún sɛ̀a bhaamɛ̀ɛ̀bò gɔ̀n. Atoosiwo wo ka daaà tèbhenaanibò nɛ̀. É gò’ bhi, wo zí ka maaà sàbhiliwɛ́ɛ́á woà Aatana-kwììbò gi. ¹⁸ Wo lóà nà kaá lùu wunlé-mɛ̀ɛ̀bò ni gwilinɛbò zué n-wùn gi, le è to ka tò n séeá-kɔ̀ɔ̀a gwilinɛbò láà àng leni mɛ̂ɛ’ wàa Zuifu-a àng tó zué le. ¹⁹ Kɛ́ wò lóà nà kaá lɩ́ɩ́-tèng bhà kwɛi tée’ gi, kao yaaà ka liangzɛà kɔɔ’ gi ni ka wʋʋ’ peà bhi à ke-zʋ́ʋ́gɔ̀ɔ̀n tà. Pɔɔn- à kɛɛ ke an àle pe kwɛi, àle ye: ka ka káá’ woà bhi do, ke káà wʋʋ’ pe láà, ke Aatana’ à yí dɔ ka biin bhà le. ²⁰ Atoosiwo ka nɛ Aatana- Waa Zaazaa’ à daaà ka gi láà, àle liang yoo dɔà ka biinlé le. Kale káá liangzɛii ka lekini tà à tée láà à gi. ²¹ È gò’ zí àle gi, nɛ́ ni dóo lesósó ké wo ké lédɔà ga nɛ̀, le nɛ́ nɛ leng- ebhà nɛ́ lédɔ, ke wò à zɛ le. Náò ké zí waláà wo kpɔ́-mɛ̀ɛ̀bò pé, le wò àng lédɔ, ke wò àng zɛ le. ²² Ka sàn ké mɛnómɛ̀nó kɛɛà n-wùn gi, kɛ́ mɛ̂ɛ ye’ è n-wùn kún-à kpókpóá kelekelele, ke è waaà nàa à léyaalé, à-mɛ̀ɛ̀ ké laà. ²³ Wò ka wɛ̀ikɛ̀ɛ̀woà pɛ́ɛ ke gi kwee’ gi, ká daa kai, ke ká ló pɛ́ɛ bhɛ́i ke gi. Án à zɛ ka nɛ̀ sii tà ma: ka lò’ pɛ́ɛ bhɛɛ tà kwɛi, káá boii giè Izalae-pɛ̀ɛ̀ tó gi-yè bhà, le nle bhaamɛ̀ɛ̀ gbe an nu dɛ́ɛ wo le. ²⁴ À gàn- tó zí ka yàan ka: kàleng-le ke àa gie e kààmɔ-le tà, sée gùá-mii-le àa tó fìláá é mɛ̂ɛ’ à wɛì àle bhà. ²⁵ Kàleng-le pe tó-nàà’ bhe, àle à mɔ̀ɔ̀ nà e dɔɔ-mɛ̀ɛ̀a-yèa le. Gùá-mii leng pe’ bhe, àle zí tò ye é mɛ̂ɛ’ à wɛì láà à nɛ̀-yèa le. À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, wa kwíinɛ lekini-le lèè’ Belizebuli la ò, mɛɛ kɛɛà le wò kwii à bhà-mɛ̀ɛ̀bò-le pe tɔ́ nààbhà naaá, le wò gie nàa à pe tà le? ²⁶ Kɛ́ kao súóà àng gɔ̀n àle gi. Atoosiwo wún óó wún’ é bànàkpɔ́yèa, àle tó ké daaà mɔ̀nglé, à ke àa tóii bànàkpɔ́ gi. Sée piilɛ gi-wùn ye’ wàa àle maii, àle àa bhe sɛ́ɛ́ tà. ²⁷ À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, an wúnbò’ pe ka nɛ̀ ziàn piilɛ gi láà, ká dɔ mɔ̀nglé, ke ká à gɛingó mɛnómɛ̀nó nɛ̀, ke ka à yemò’ ma ka tóló lé sɛ́ɛn gi láà, ká dɔ téng kpáa lé-lèèbò gi, ke ká à pe lòlò gi. ²⁸ Mɛ̂ɛ’ wò mɔɔ bhaamɛ̀ɛ̀ zɛá, kɛ́ ke wàa mɔɔ mɛ̂ɛ-gɔ̀ɔ̀-le biliá pailé láà, kao súóà àngle gɔ̀n. Wánglafila, Aatana’ è mɔɔ mɛ̂ɛ-gɔ̀ɔ̀ ni mɛ̂ɛ dèbílí tó biliá pailé, ke à gi- sie láà, ká súó àle gɔ̀n le. ²⁹ Kà ka yáán wálá à gi: wàa ziàn zengnɛ́ piilɛ-le lóódɔ wɛ́ɛɛ́ do bhà poo è? Kɛ́ sée àle do lefienɛ́ ke-gèè àa dalá sáaá, ke ka nɛ Aatana àa wɩ́ɩ́yèa à-wùn bhà. ³⁰ Le kale laá, ka wuntɛ̀ɛ̀n lefienɛ́’ é ka gwenglé láà, à tó páipái ké núnúyèa. ³¹ Pɔɔn- à kɛɛ ke an à pe ma: kao súóà láà, àle lɛ́ɛ. Atoosiwo ka bhɛɛ ké kpáaá, e gie zengnɛ́ ting bɛ́ɛ́ tó tà. ³² À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, mɛ̂ɛ óó mɛ̂ɛ’ òo yɛ́ɛ kɛɛ n tɔ́ pè e bhà-wùn-a bhaamɛ̀ɛ̀bò zué, n lekini máá zí yɛ́ɛ kɛɛii à-mɛ̀ɛ̀ tɔ́ pè n bhà-wùn-a n nɛ Aatana’ é lɔngwɛ́ɛ́ gi láà à zué. ³³ Kɛ́ mɛ̂ɛ óó mɛ̂ɛ’ è à peà bhaamɛ̀ɛ̀bò zué ye yáá n dɔn laá, n lekini án zí à peà n nɛ’ é lɔngwɛ́ɛ́ gi láà à zué ma: máá à-mɛ̀ɛ̀ dɔn. ³⁴ Òo tóà ka gi ye: án nù- sɛ̀ɛ̀kénɛ̀’ daai bhaamɛ̀ɛ̀bò finibhà le. Àbin! Mɔ́ɔ́ nu bhaamɛ̀ɛ̀bò sɛ̀ɛ̀kénɛ̀-wùn-le gi, án nù- gwili’ daai àng finibhà le. ³⁵ Atoosiwo án nù- nàà’ daai nɛ́ ni e nɛ finibhà, ɛ́ɛ́n loònɛ́ ni e laú finibhà, ɛ́ɛ́n yálá ni e náá finibhà le. ³⁶ È tò’ kwɛi, ke mɛ̂ɛ’ í n pe gi láà, ke i leng pé kwíle-mɛ̀ɛ̀bò yáò’ i gá le. ³⁷ À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, mɛ̂ɛ óó mɛ̂ɛ’ i i nɛ ni i laú fìlayányè woà nle n bhà, ke i-mɛ̀ɛ̀ yáá dɔ̀lèè yè n pé-mɛ̀ɛ̀ bhɔyèa. Mɛ̂ɛ’ i zí i gbe ɛ́ɛ́n i lú ke fìlayányè wo n bhà, ke i-mɛ̀ɛ̀ yáá dɔ̀lèè yè n pé-mɛ̀ɛ̀ bhɔyèa. ³⁸ Sée mɛ̂ɛ’ yóó zí i zɛ̀ à bhà-yìlì-le sí ye n nɛ̀, ke í dɔ nàa à gá n wɛì laá, ke i-mɛ̀ɛ̀ yáá zí dɔ̀lèè yè n pé-mɛ̀ɛ̀ bhɔyèa. ³⁹ Mɛ̂ɛ óó mɛ̂ɛ’ i i lekini la-lèè guoà, i-mɛ̀ɛ̀ wunbílí ké tóà à gi. Kɛ́ mɛ̂ɛ óó mɛ̂ɛ’ i wɩ́ɩ́à i wunbílí tò à gi-wùn bhà n-wùn gi laá, ile i-mɛ̀ɛ̀- laà le. ⁴⁰ À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, mɛ̂ɛ’ è bhɛɛ yaaà ka bhà, ke ya bhɛɛ yaa nle n bhà lɛ́ɛ. Sée mɛ̂ɛ’ è bhɛɛ yaaà n bhà kwɛi, ke ya bhɛɛ yaa mɛ̂ɛ’ é n bɔ’ láà àle bhà lɛ́ɛ. ⁴¹ Mɛ̂ɛ’ è zí bhɛɛ yaaà Aatana wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀ ke bhà àbhà Aatana wʋʋ léban-wùn gi laá, à-mɛ̀ɛ̀ tɔnɔ ké mɔɔà nà Aatana wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀ lekini pe tɔnɔá. È gò’ bhi zí, mɛ̂ɛ’ è bhɛɛ yaaà Aatana zòàwùn kɛɛ-mɛ̀ɛ̀ ke bhà àbhà kɛɛ-wùn sɛ̀ láà à-wùn gi, à-mɛ̀ɛ̀ tɔnɔ ké mɔɔà nà Aatana zòàwùn kɛɛ-mɛ̀ɛ̀bò lekini tɔnɔá. ⁴² È gò’ àle gi zízí, mɛ̂ɛ’ wó ye náò pɩ́pɩ́nɛ́bò nɛ̀ kpɔ̀ n lé-zàà tà láà, mɛ̂ɛ óó mɛ̂ɛ’ è yí máimài kwèè-yààn do lefienɛ́ nuà àng do ke nɛ̀ à tò n pe gi-mɛ̀ɛ̀a-wùn gi laá, án à zɛ ka nɛ̀ sii tà ma: à-mɛ̀ɛ̀ àa kwii-ii e pe tɔnɔ sɔlɔá.

¹ Yesu’ bo’ wʋʋ kpɔ́á ebhà kàleng buu-ni-wɛ́ɛ́-piilɛ láà àng bhà kwɛi, le é wala’, le é daa’ lùu láà à gi-pɛ̀ɛ̀ bhɛɛ tà le. E nuu lóà liangzɛá bhaamɛ̀ɛ̀bò nɛ̀, ke e àng dɔɔii ziàn Aatana-wùn-a. ² Ale’ kɛɛii kwɛi láà, ke Záàn mɛ̂ɛ zúlú-mɛ̀ɛ̀’ woo bo Klisi’ nuu sɔ́nbò’ kɛɛà láà à tó-wùn maá, ke e kààso gi. É ebhà kàleng kemò bɔ̀- Yesu pé àle gi, ke wò à bhàgilawo: ³ Mɛ̂ɛ la-mɛ̀ɛ̀’ à nu-wùn’ nuu bhe láà la ò, àle à gá, tààn kó ko yáán tó mɛ̂ɛ bhɛ́i ke’ à gɔ̀n le? ⁴ Gielá-mɛ̀ɛ̀bò láà wó lo’ wó waa’ bhi, ke wò à bhàgilawo kwɛi, le Yesu’ à yoobɔ’ àng gɔ̀n ye: Wúnbò’ ká à mayèa ni ká à yemò’ à kɛɛ-lèè yeyèa zé é, kà ló àle gɛingói Záàn nɛ̀, ke ká à pe à nɛ̀ ka: ⁵ yánwilibò yánlé ké pólóii, gɛɛnban-mɛ̀ɛ̀bò ké táásí-ii, yáánbhàyúá-mɛ̀ɛ̀bò ké tóii kélékèlèa, tólówilibò ké bhaamɛ̀ɛ̀ wʋʋ maii, gewààbò ké zanaii, le wúnsɛ̀’ è go Aatana pé, à-nàà’ kpɔ́ii mɛ̂ɛ’ wó wɛ̀iyèa láà àng nɛ̀ le. ⁶ Kɛ́ mɛ̂ɛ óó mɛ̂ɛ’ à gɛɛnlé òo maa n-wùn bhà laá, ke àle-mɛ̀ɛ̀ pe’ sɛ̀ lekiniá le. ⁷ Záàn-à gielá-mɛ̀ɛ̀bò láà wó nuu lóà, le Yesu’ sɔɔ’ bhàgilawo daaà bhaamɛ̀ɛ̀ ting’ wó nuu bhi láà àng gɔ̀n ye: Záàn’ nuu yaa bhìng-bhà-lèè’ gi láà la ò, ká lò- mɛɛ gaai bhi le? Wàà- ziàn gbúá’ à viin, ke è à naana zía ni zía láà, àle ke’ nuu à gá la è? ⁸ Òo tò’ àleá, ke ká lò- sée mɛɛ gaai bhi le? Tààn mɛngge’ nuu bhi, le é nuu wéléwɛ́ɛ́ wúndɔ̀kpókpóáyèbò daaà ziàn, le ká lo’ à-mɛ̀ɛ̀ gaai la è? Sée mɛ̂ɛ’ wò wéléwɛ́ɛ́ wúndɔ̀kpókpóáyèbò daa ziàn láà, àngle wò yàà gwilinɛnɛ̀-súà’ à tà kwíi sɛ̀sɛ̀bò gi le. ⁹ Ká lò- sée mɛɛ kɛɛi bhi àlei le? Tààn ká lò- Aatana wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀ ke’ à gaai la è? Án wɩɩ ka nɛ̀ ma: Aatana wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀-le’ à gá kwɛi la màà! Kɛ́ àle pe lé ké gie lefienɛ́ wo Aatana wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀ paánbò-le tó pe tà. ¹⁰ Atoosiwo e bɛɛnzɛyèa sɛ́ikwɛ́ gi Aatana wʋʋá wo: Í i yáán tó bhi, án mɛ̂ɛ bɔà i liélé, ke è nù i giè à tà-zàà baa. Sée Záàn do láà wó àle-wùn to’ liélé, le wó à bɛɛnzɛ’ kwɛi le. ¹¹ Án à zɛ ka nɛ̀ sii tà ma: Bhaamɛ̀ɛ̀ ye óó ye’ daa’ sɛ́ɛ́ tà fɔ́ɔ́lé, ke è zin nàa tenglé bhà láà, àngle kekekèke pe lé òo gie Záàn mɛ̂ɛ zúlú-mɛ̀ɛ̀-le pe tà. Kɛ́ sée Aatana-à gwilinɛnɛ̀-wùn tà’ pólóyèa mɛ̂ɛ yemò’ àng nɛ̀ dɔ̀yáa gá é, àngle tó pe gòzía lefienɛ́ ké zí fìláá Záàn-le bhà. ¹² À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, é si’ Záàn mɛ̂ɛ zúlú-mɛ̀ɛ̀ liangzɛ-kwèè tà, ke è zin nàa tenglé bhà, gwilinɛnɛ̀’ è go lɔngwɛ́ɛ́ gi láà, à-wùn’ tó gwiliá, le gikpókpó-mɛ̀ɛ̀bò’ à kooii, ke wò dɔ̀lèè ye à bhà le. ¹³ Pɔɔn- àle kɛɛ kwɛi, àle ye: Aatana wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀bò’ nuu fɔ́ɔ́lé lii oo, ni Moizi’ é Aatana-à tɔ́ng dɔ’ láà oo, àng tó ké gwilinɛnɛ̀ láà à-wùn to’ liélé dɔ́ɔ́n-á, le wó nu’ nà à léban bhɛɛá, le é zin’ nàa Záàn bhà le. ¹⁴ Ka tò’ wùn gimaà laá, ke Záàn do láà àle Eli’ nuu lii, ke à sɛí-wùn’ nuu bhe láà à gá le. ¹⁵ Wún gima-tòlòkwɛ́’ mɛ̂ɛ’ i wun bhà, í à ma. ¹⁶ Kɛ́ tenglé-yààn é à gi-mɛ̀ɛ̀bò é, an àng kpɔ̀ɔ̀bhàkpɔ́à pɔɔn’ gá, máà àle pe é le. Ang lébhà ké ye náò bháán kemò’ wò to yaláyèa téng kpáa lé láà àng nɛ̀. Wo wo ké bhàgilawo lòlò gi wo: ¹⁷ Mɛɛ kɛɛ le kó bhʋ̀ʋ̀nɛ́ pie’, ke kó yúé sí ka nɛ̀ à gi, le káó táán kɛɛ le? Mɛɛ kɛɛ zí le kó ga táán daa’ ka nɛ̀, le káó wɩ́ɩ́ à bhà, ke ká wosí le? ¹⁸ Pɔɔn- à kɛɛ ke an tenglé-yààn é à gi-mɛ̀ɛ̀bò gɔɔn nà zábàà téng-lé-nàaòa kwɛi láà, àle ye: Záàn mɛ̂ɛ zúlú-mɛ̀ɛ̀’ nuu bhe tée’ gi láà, àa nuu pɔɔn sɛ̀sɛ̀bò bhɛlɛà, sée àa nuu wɩ́ɩ mià. Le wó wɩɩ’ wo: yínaa yóo ké à wɛì, le é à kɛɛii kwɛi lɛ́ɛ. ¹⁹ É go’ bhi, nle bhaamɛ̀ɛ̀ gbe án n pe nu’ wo’ dɔ̀yáa gá é, ke mɔ́ɔ́ bhɛlɛ-pɔ̀ɔ̀n ni wɩ́ɩ-gbàn kpɔ́ é, le wó wɩ́ɩ́ii zí wo: mɛ̂ɛàn é, wɩ́ɩ mi tùtù ni gwílé gbɛ́ɛ́-mɛ̀ɛ̀ bhɛ́iwɛ́ɛ́’ à gá, le é zí wɛ́i kún-mɛ̀ɛ̀bò ni Aatana-à tɔ́ng sie-mɛ̀ɛ̀bò dɔ́máá le. Kɛ́ àle tó gi, mɛ̂ɛ’ wó wɩ́ɩ́yèa Aatana-à wúndɔnnɛ̀ bhà láà, mɛ̂ɛ ké à gànnu àng táá-kɔ̀ɔ̀ bhà wo: Záàn’ nùù Aatana-à zaawɛ́ɛ́’ à gieà bhaamɛ̀ɛ̀bò nɛ̀ maiá le. ²⁰ Yesu’ bo’ à peá kwɛi, le é ebhà sɔ́n bɛ́ɛ́-lèè tó kɛɛ’ pɛ́ɛbò’ gi láà, é gbaan’ wɩ́ɩ́ gi-wɩ̀ɩ̀ woà à-mɛ̀ɛ̀bò nɛ̀ vilívilílé, wòo wo kɔɔ gó’ wo wo sɔngbò lé láà à-wùn gi le. E nuu à peà ye: ²¹ Kolazɛn-mɛ̀ɛ̀bò, kaà lángga’ lɛ́ɛ, Besaida-mɛ̀ɛ̀bò, kaà lángga’ lɛ́ɛ. Atoosiwo án sɔ́nbò’ kɛɛ’ ka kpe gi láà, án woo nù àle kɛɛà Tiili ni Sidon-mɛ̀ɛ̀bò-le finibhà laá, ke àngle kɔɔ gò wo sɔng lé lɔ̀ɔ́’ woo mɔ́, ke wa woo solong kún Aatana nɛ̀. ²² Ale kɛɛ le an à pe ka nɛ̀ ma: bhaamɛ̀ɛ̀bò bhàgila kpáa wo-kwèèi láà è bhɔ̀’, àa gbɔɔn-ii Tiili ni Sidon-mɛ̀ɛ̀bò-le tà wɛ̀sɛ ye kale ka pe nɛ̀. ²³ Le Kapɛlɛnau-mɛ̀ɛ̀bò, kale wɛ? E ka gi ye: ká tɔnngà, le ka waa lɔngwɛ́ɛ́ gi la è? Ale àa bhe. Wánglafila, ka yɔɔ’ woà flúúlé, le ka zinna gɔɔ̀le le. Pɔɔn- à kɛɛ ke an àle pe kwɛi, àle ye: Án sɔ́nbò’ kɛɛ’ ka yàànlé láà, án woo nù àle kɛɛà Sodɔm-pɛ̀ɛ̀ yáànbhà laá, ke pɛ́ɛ láà e woo tuàn bhe tenglé-yààn é à gi. ²⁴ Ale kɛɛ le an à pe ka nɛ̀ ma: bhàgila kpáa wo-kwèèi láà è bhɔ̀’, wún’ è kpɔ́à Sodɔm-pɛ̀ɛ̀ tà, àle àa mɔɔii nà Kapɛlɛnau-mɛ̀ɛ̀bò kale ka peá. ²⁵ Yesu’ zí wɩɩ́ à tée do láà àle gi ye: N nɛ Aatana, ile-mii’ í lɔngwɛ́ɛ́ ni sɛ́ɛ́ tóà Gwilinɛ Kpáa-á láà, i wángle, i kiàbhà, atoosiwo wúnbò’ í à bànàkpɔ́yèa dɔ̀n wɩ́ɩ́á-mɛ̀ɛ̀bò ni wún dɔn-mɛ̀ɛ̀bò-le tó bhà láà, i à tàpólóyèa mɛ̂ɛ’ wó ye náò bháánbò nɛ̀ àngle nɛ̀ le. N nɛ, i wángle à-wùn gi. ²⁶ Atoosiwo í à yaa’ i zʋʋ pé kɔɔ’ gi láà, i à kɛɛyèa àle-kɔ̀ɔ̀ bhà lɛ́ɛ. ²⁷ Yesu’ bo’ à peá kwɛi, le é wɩɩ’ zí ye: N nɛ Aatana, i wúnnówùnnó dɔyèa nle n kɔlé le. À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, mɛnggemɛ̀ngge àa nle-mii’ án i gbeá é n dɔ̀kɔ̀ɔ̀ dɔn, ke àa ile-mii’ í n nɛá láà ileá. Sée mɛngge àa zí i lekini dɔn, ke àa nleá, ɛ́ɛ́n ke àa zí an i-wùn tàpolo mɛ̂ɛ’ à nɛ̀ àleá. ²⁸ À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, mɛ̂ɛ páipái’ ka gi’ gayèa, ke gbá bháibhài’ ka tà láà, kà nu n pé, ke án fɔ̀gó ka bhà. ²⁹ Kà nbhà míí yaa ka gwenglé, ke ká nbhà gbá sí à bhà, ke ká wún ma n tà, atoosiwo n kóló ké sɛ̀a, le nbhà wúnnó’ loolooyèa le. Ka à kɛ̀ɛ̀’ kwɛi, loo ké daaà ka zowɛ́ɛ́ tà. ³⁰ Atoosiwo nle n pe míí sí-lèè àa yóoá. È gò’ àle gi, nbhà gbá’ ka à síà à bhà láà, yàa bháibhàia.

¹ Tée poo à gi, Yesu-nù ké nuu zaa gieà golo-kwèèi ke bhà. Wó nuu gieà Belee-bʋ́ʋ́bò gi, ke vɔ́n’ àbhà kàlengbò kún, le wó sɔɔ’ Belee láà à taanyè-wɛ́ɛ́ vɔɔà à zɔ̀ bhà bòo, le wò à bhɛlɛ ziàn le. ² Faliziɛn kemò’ nuu bhi, wó àle-lèè ye’, le wó wɩɩ’ Yesu nɛ̀ wo: Wún’ wa à tɔ́ng dɔ wo: mɛngge òo à kɛɛà golo-kwèèi láà, lɛgaa ke ibhà kàlengbò-le ké à kɛɛii é. ³ Wó à pe’ kwɛi, le Yesu’ à yoobɔ’ àng gɔ̀n ye: Gwilinɛ Davi’ wún’ à kɛɛ’ lii, ke vɔ́n’ à kún, à leni à wɛì mɛ̀ɛ̀bòa láà la ò, káó à bɛɛn gaa’ fwo Aatana-à sɛ́ikwɛ́ gi do bhe la è? ⁴ É sɔɔ’ Aatana kwìle, le é sáà búlú’ nuu bhi láà à bhɛlɛ’, à leni à wɛì mɛ̀ɛ̀bòa le. Káó à-wùn ma do bhe è? Sée à-lèè àa woo à bhà ke mɛngge bhɛ́i ke- búlù ye láà àle bhɛlɛ yíkpáá-mɛ̀ɛ̀bò-le zìpieta. ⁵ Tààn káó zí à-wʋ̀ʋ̀ pe’ wo Moizi-à tɔ́ng-sɛ̀ikwɛ́ gi do bhe ka: golo-kwèèi- bhɔ kɔi dolodolo, yíkpáá-mɛ̀ɛ̀bò ké lóólà-kwèèi láà à gban zɛ bháála kɛ̀ɛ̀ Aatana-kwìle-yèa la è? Kɛ́ sée tɔ́ng àa àngle kún à ye láà àle-wùn gi. ⁶ Sée án wɩɩ ka nɛ̀ ma: mɛngge’ zé é, àle ké fìláá Aatana-kwìì-le bhà. ⁷ Aatana wʋʋ ke’ sɛ́ikwɛ́ gi, e wɩɩ ye: bhaamɛ̀ɛ̀ wɛ̀i ka kɛɛyè’ à liá’ e gi le. Kɛ́ sáàpɔɔnbò-le liá àa e gi wɛ̀sɛ. É woo nù tóà ke ká Aatana wʋʋ láà àle zía dɔn laá, ke káá woo mɛ̂ɛbò é àng-wùn yóo peii, sée ke wó wún’ à kɛɛ’ láà, àa wúnyóo lefienɛ́á. ⁸ Atoosiwo nle bhaamɛ̀ɛ̀ gbe-mɛ̀ɛ̀ nle nbhà golo-kwèèi’ bhe le. ⁹ Yesu’ go’ bhi, le é sɔɔ’ àngbhà Aatana-kwìle le. ¹⁰ Mɛngge’ nuu bhi, à kɔɔ do ké nuu gayèa à bhà, le wó Yesu bhàgilawo’ wo: E sɛ̀a bhiá, ke wò bhàyúá-mɛ̀ɛ̀ tó kélékèlèa golo-kwèèi è? Sée wó nùù Yesu kún-lèè’ guoà, le wó nuu àle peà kwɛi le. ¹¹ Kɛ́ le Yesu’ à yoobɔ’ àng gɔ̀n ye: Wáa ka kpe gi, ke à-mɛ̀ɛ̀à bháá do- dalà’ gulu gi golo-kwèèi, ke à-mɛ̀ɛ̀ àa lóii à síi bhi le? ¹² Ká à yeii láà wo, bhaamɛ̀ɛ̀ yáányè-le’ fìla ye’ gá bháá-le bhà láà, àle- kpɔ̀ ké bhà-pɔ̀ɔ̀n ke’ gá la è? Le àle’ kwɛi, ke wúnsɛ̀-le kɛ̀ɛ̀ golo-kwèèibò tó bhà-yè ké kɛɛ-wùn-a. ¹³ É bo’ à peá kwɛi, le é wɩɩ’ kɔɔ ga-mɛ̀ɛ̀ láà à nɛ̀ ye: Bhè i gban gigbie. Le mɛ̂ɛ láà é e gban gigbie’, le à kɔɔ’ to’ kélékèlèa ye à dini nɛ̀ le. ¹⁴ Ale’ bo’ kɛɛá kwɛi, Faliziɛn-bò’ wolo’ wo’, le wó lo’ Yesu zɛ-wùn yààkébhà kɛɛi le. ¹⁵ Kɛ́ Yesu’ àle-wùn ma’, é e pe gó’ wo’ bhi, le bhaamɛ̀ɛ̀ kpe kpáa’ dɔ’ à wɛì yèèèle le. Bhàyúá-mɛ̀ɛ̀bò’ nuu bhi, e àng tó to’ kélékèlèa. ¹⁶ Kɛ́ le é kɔɛ́ɛ́ gie’ àng nɛ̀ sɛ́ɛ́ gi gilígilílé, ke e à peii àng nɛ̀ ziàn ye: Kao n dɔ̀kɔ̀ɔ̀ peà mɛnggemɛ̀ngge nɛ̀. ¹⁷ Sée é àle pè- kwɛi, ke Aatana wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀ Ezai’ wʋʋ’ à pe’ fɔ́ɔ́lé lii láà, àle gi-wùn- nù kɛɛ le. Atoosiwo Ezai ké wɩɩ’ Aatana wʋʋá ye: ¹⁸ Án nbhà gùá-mii’ à yaayèa, àle é. À lɔ̀ɔ̀ ké n kɛɛ, le à liá lekinilèkini’ n gi le. Án nbhà Waa Zaazaa nuà à nɛ̀, le è to à gi lɛ́ile, le è lo n zòàwùn lòlòkpɔ́i lùu bhɛ́i gi-mɛ̀ɛ̀bò tó nɛ̀ le. ¹⁹ À leni mɛngge wàa zaabɔii kiá, àa zí gbáláii mɛngge tà. Sée mɛnggemɛ̀ngge àa à píní daa-wʋ̀ʋ̀ maii téng-lé. ²⁰ Kpan-ɛ́ɛ́ ye’ é kɔlɔngyèa à tà láà, yàa à yɛ́ɛ́ paán woii do, sée pai-tùɛ̀n ye’ à gbɛ́ɛ́nnɛ́ ke’ tuàn bhɔà láà, yàa zí à líí paán woii do. ²¹ È tóà àle kɛɛà kwɛi flúúlé, le è to Aatana-à mai-wùn pe bhà, le lùu bhɛ́ibò tó kpɔ́yè- to à lé, le wò wo yáán to à gɔ̀n le. (Pɔɔn’ à kɛɛ’ ke Yesu’ nuu wɩ́ɩ́à ye: wòo e dɔ̀kɔ̀ɔ̀ peà mɛngge nɛ̀ láà, àle lɛ́ɛ.) ²² É go’ àle gi, le yínaa yóo-mɛ̀ɛ̀ do ke’ nuu bhóbhó yánwiliá láà, wó nu’ nà à gá Yesu nɛ̀, le Yesu’ à to’ kélékèlèa, le é sɔɔ’ wɩ́ɩ́à, ke à yánlé’ póló le. ²³ À-mài ké bhaamɛ̀ɛ̀bò’ nuu bhi láà àng tó ni’, le wó nuu wɩ́ɩ́à wo: È tò’ àlei kwɛi, ke Davi gbe’ wó nuu à peà láà, àle mɛ̂ɛ é à gá la wà! ²⁴ Kɛ́ Faliziɛn-bò’ à-wùn ma’, le wó wɩɩ’ wo: Mɛ̂ɛàn láà è yínaa yóobò kɛ̀ɛ̀ ziàn yínaabòà gwilinɛ’ wò à lee Belizebuli láà àle bháaá le. ²⁵ Kɛ́ Yesu’ nuu’ wo’ àng zʋʋgɔ̀ɔ̀n-a-wùn tó dɔn-à láà, le é wɩɩ’ àng nɛ̀ ye: Lùu ye óó ye’ àle gi-mɛ̀ɛ̀bò lesósó-yaa wo ké gɔ̀n gwili-yàn gi, ke àle lùu láà ya wí’ wo lɛ́ɛ. Sée pɛ́ɛ ye’ à gi-mɛ̀ɛ̀bò’ yaayèa ké gɔ̀n gwili-yàn gi, àle-pɛ̀ɛ̀ láà àa dɔ koo. Ɛ́ɛ́n kwíilé do- tò’ zí pééyèa à gi, àle-kwìì láà è wálá’ wo, le à zíi àa tó le. ²⁶ A-kɔ̀ɔ̀ do láà à gi, Sɔtana-le- Sɔtana piékɛ̀ɛ̀’, ke àbhà gwilinɛnɛ̀- tó pééyèa à gi la ò, ke à gi- mɔ́-kɔ̀ɔ̀ keeà lɔ àlei? ²⁷ È zí tò’ ke n leng an yínaa yóobò kɛ̀ɛ̀ Belizebuli bháa’ gá la ò, ke ka pe gi-mɛ̀ɛ̀bò-le wɛ? Angle wò yínaabò kɛ̀ɛ̀ wáa pe bháaá le? Ale kɛɛ zí le an wɩɩ ma: àng lenglèng láà àngle wóò ka zɛ lɩ́ɩ́á le. ²⁸ Kɛ́ à gàn- tó ka yàan ka: nle an yínaa yóobò kɛ̀ɛ̀’ laá, ke an àng kɛ̀ɛ̀ Aatana Waa Zaazaa’ gá le. Sée è tò’ kwɛi, ke Aatana-à gwilinɛnɛ̀ yéè yaa’ wo à bhà láà, àle zɔ́ɔ́lé’ woloyèa ka nɛ̀ lɛ́ɛ. ²⁹ Tààn mɛngge ké mɔɔ sɔɔá ziàn kiɛ̀gbáan gbókoto ke pé kwíle, le è àbhà kwíle-pɔ̀ɔ̀n woo, kɛ́ ke òo kiɛ̀gbáan láà à yele-le wo fɔ́ɔ́lé bhe è? Ale àa bhe. Kɛ́ è bò’ à yeleá, le è nuu à pé kwíle-pɔ̀ɔ̀n wóóà le. ³⁰ À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, án wɩɩ ka nɛ̀ ma: mɛ̂ɛ’ à zi àa nle n pé, ke àle-mɛ̀ɛ̀- yaayè’ gá n gɔ̀n gwili-yàn gi le. Sée mɛ̂ɛ’ àa bhaamɛ̀ɛ̀ guo n pé, ke bhaamɛ̀ɛ̀ kààn n bhà-mɛ̀ɛ̀’ àleá le. ³¹ Ale kɛɛ le an wɩɩ ka nɛ̀ ma: Aatana ké mɔɔà e lekini màà biin gi-mɛ̀ɛ̀bò ni wúnyóo kɛɛ-mɛ̀ɛ̀bò-le tó páipái bhàwùn tóá, kɛ́ àa Waa Zaazaa màà biin gi-mɛ̀ɛ̀bò-le bhàwùn tóii. ³² Sée mɛ̂ɛ óó mɛ̂ɛ’ è nle bhaamɛ̀ɛ̀ gbe-mɛ̀ɛ̀ nle n maaà biin gi, Aatana ké mɔɔà à-mɛ̀ɛ̀ bhàwùn tóá àle-wùn gi. Kɛ́ mɛ̂ɛ ye’ è Waa Zaazaa-le maaà biin gi, Aatana àa àle-mɛ̀ɛ̀ bhàwùn tóii lúyáán tà zé, sée àa zí à-mɛ̀ɛ̀ bhàwùn tóii leekpɔ̀ɔ̀tili gi gbokungbokunle. ³³ Ka pɔɔn sɛ̀ tɛ́ɛ́n dàà’, le è pɔɔn sɛ̀ lébhɔ le. Ka zí pɔɔn yóo tɛ́ɛ́n dàà’, le è pɔɔn yóo lébhɔ le. Atoosiwo mɛ̂ɛ- yílí tó ni pe suu dɔ̀n à wɛ́ɛ́’ bhà le. ³⁴ Bhei-bhààmɛ̀ɛ̀bò, ka mɔ̀ɔ̀ wʋʋ sɛ̀sɛ̀bò peá-kɔ̀ɔ̀ kèè lɔ, ke ka gwílí láà àle sínma ké yóoá kwɛi le? Atoosiwo wún’ é mɛ̂ɛ zowɛ́ɛ́ pé kpókpóá, àle wolo mɛ̂ɛ biinlé le. ³⁵ Wúnsɛ̀sɛ̀bò lesósó’ è to kólósɛ̀-mɛ̀ɛ̀ zʋʋ pé láà, è àle léwolo ziàn e biinlé, le wúnyóyoo lesósó’ è to gwílíyóo-mɛ̀ɛ̀ zʋʋ pé láà, à lekini- zí àle léwolo ziàn e biinlé le. ³⁶ Án sée à pe ka nɛ̀ tàpúúá kpanggaale ma: Aatana- bhaamɛ̀ɛ̀bò bhàgila kpáa woà kwee’ gi láà, liang páipái’ wò à zɛ ziàn gbáákɔ́á láà, à tó yoo ké àng kún-à kwɛpoo à gi. ³⁷ Atoosiwo lɩ́ɩ́- sɛ̀ɛ̀ Aatana zué mɛ̂ɛ bhà mɛ̂ɛ líílé-wʋ̀ʋ̀’ bhà le. Sée lɩ́ɩ́- zí mɛ̂ɛ zɛ̀’ Aatana zué, ke é zí sì- à-mɛ̀ɛ̀ líílé-wʋ̀ʋ̀’ bhà le. ³⁸ É go’ àle gi zí, le Aatana-à tɔ́ng dɔ-mɛ̀ɛ̀ kemò ni Faliziɛn kemò’ wɩɩ’ Yesu nɛ̀ wo: Kààmɔ, kó à pé ke í lábhili do daa, ke kó à súnmagó à bhà ko: Aatana’ i bɔ’ maiá le. ³⁹ Kɛ́ le Yesu’ à yoobɔ’ àng gɔ̀n ye: Wúnyóo kɛɛ-mɛ̀ɛ̀bò’ wó tenglé-yààn é à gi, ke wó Aatana-à zaa tóyèa ye zùà-nɔ̀ngbò’ woà gɔɔn tó láà, àngle wó à pé ke án lábhili daa wo yàan é le. Kɛ́ sée lábhili-wùn bhɛ́i-le ke àa kɛɛii àng nɛ̀ ke è tó n-wùn súnmagò à bhà-pɔ̀ɔ̀n-a, ke àa Aatana wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀ Zonasi pe do’ nuu lii láà àle suuá. ⁴⁰ Atoosiwo Zonasi ké yáángɛɛn yaka ni gbɛi gi yaka kɛɛ’ kɔ̀ɔ̀yí-wɛ́ɛ́-vè kábháko ke gwílé. A-kɔ̀ɔ̀ do láà à gi laá, bhaamɛ̀ɛ̀ gbe leng ké zí yáángɛɛn yaka ni gbɛi gi yaka kɛɛà sɛ́ɛ́ gi. ⁴¹ A-wùn gi, Ninivu-pɛ̀ɛ̀’ nuu lii láà à gi-mɛ̀ɛ̀bò ké waláà bhàgila kpáa wo-kwèèi, le wò tenglé-yààn é à gi-mɛ̀ɛ̀bò ka zɛ lɩ́ɩ́á Aatana zué le. Atoosiwo àngle ké wo kɔɔ go’ wo sɔng lé Zonasi’ é Aatana-à liangzɛ’ àng nɛ̀, ke wó à ma’ láà à wʋʋ lé. Sée mɛ̂ɛ ye’ é zí dɔɔ Aatana-à liangzɛà ka nɛ̀ zé é, àle lé ké gie Zonasi láà àle tà. ⁴² È gò’ bhi zí, gwilinɛ-nɔ̀ng’ é go’ lii yáìngiáán wia za láà, à lekini ké waláà bhàgila kpáa wo-kwèè láà à gi kià nà tenglé-yààn é à gi-mɛ̀ɛ̀bò kaá, le è ka zɛ lɩ́ɩ́á Aatana zué le. Atoosiwo nɔ́ngnɛ́ láà àle ké go’ sɛ́ɛ́ nààlé-lèè dɔ́ɔ́n gi, le é nu’ e tóló dɔi gwilinɛ Salomon’ é nuu liangzɛà wúndɔnyè bhà láà à wʋʋ bhà le. Sée mɛ̂ɛ ye’ é dɔɔ liangzɛà ka nɛ̀ zé é, àle lé ké zí gie Salomon-le tà. ⁴³ Yínaa yóo ke’ bhi, è gò’ bhaamɛ̀ɛ̀ wɛì, le è zaa gie kpénggbele lé-lèèbò gi, ke e e yàlèè guoii, ke é nù e fɔ̀gó bhi le. Kɛ́ àa yàlèè yeà tée’ gi, le è wɩɩ e leng tà ye: án go’ mɛ̂ɛ’ à wɛì, ke à zowɛ́ɛ́ pé-lèè’ nuu n yalé-lèèa láà, án sɛsíà le an lo sɔɔ dɛ́ɛ woi à-mɛ̀ɛ̀ zowɛ́ɛ́ pé le. ⁴⁴ Kɛ́ yínaa láà è sɛì’ àlei tò, ke è waa bhi, ke mɛngge àa à yalé-kwìì zìì láà à gi, kɛ́ ke à gélé-lèè tó ké sáláyèa, ke pɔɔn sɛ̀sɛ̀bò’ à gaayè liá- waa mɛ̂ɛ yánwɛ́ɛ́ gi, ke e dɔyèa bhi lɛnói yaiinle laá, ⁴⁵ è seelá’ wo e gi, le è lo zí yínaa yóobò saapiilɛ bhɛ́i’ àng pe kákánɛ̀- gie àle pe tà àng síi, le è àng naa e bhà, le wò nu kiá le. Wò wàà’ bhi, le àng tó- wo pe yàlèè kun mɛ̂ɛ láà à zowɛ́ɛ́ pé, le à-mɛ̀ɛ̀- to wɛ̀iyèa, le à lé- gie fɔ́ɔ́lé pe-le tà le. Tenglé-yààn é à gi-mɛ̀ɛ̀bò’ wó wúnyóo kɛɛ-zàà tà láà, àng leng pe- tóà à-kɔ̀ɔ̀ do láà àle gi le. ⁴⁶ Yesu ké woo tuàn liangzɛà bhaamɛ̀ɛ̀ ting’ nuu banyèa ké tà láà àng nɛ̀, le é to’ le à laú ni à lɔ́ɔ̀bò’ waa’ bhi le. Kɛ́ é nuu kwíi’ gi láà, wo dɔlɔ’ à líɛɛ lúulé, le wó nuu liangzɛ̀ à nɛ̀-lèè guoà le. ⁴⁷ Mɛngge’ lò- à pei Yesu nɛ̀ àle gi ye: I laú ni i lɔ́ɔ̀bò ké dɔɔ i gɔ̀n lúulé zé, le wó à pé ke wò liangzɛ i nɛ̀ le. ⁴⁸ Kɛ́ le Yesu’ wɩɩ’ mɛ̂ɛ’ é nu’ à léban-i à bhà láà à nɛ̀ ye: Wáa n laúá, le wáa ni wáa wó zí n laànɛ́bòa zé le? ⁴⁹ É bo’ à peá kwɛi, le é e kɔɔ dɔ’ ebhà kàlengbò’ nuu bhi láà àng gá dɔ́ɔ̀nle, le é wɩɩ’ ye: Kà lɛgaa, n laú ni n laànɛ́bò’ baan é le. ⁵⁰ Sée e kwɛi maiá: mɛ̂ɛ óó mɛ̂ɛ’ è n nɛ’ é lɔngwɛ́ɛ́ gi láà à zòàwùn kɛɛ, ke àle-mɛ̀ɛ̀’ n laànɛ́-miɔn, ni n laànɛ́-loò, ni n laúá le.

¹ Yesu ké go’ kwíle, le é lo’ yalái kɔ̀ɔ̀yí kpúnglé kwɛngdo láà à gi, ke è Aatana-à liangzɛ bhaamɛ̀ɛ̀bò nɛ̀ bhi le. ² Bhaamɛ̀ɛ̀bò’ wó nu’ kɔnɔi à zì bhi, wó nuu kpáa suu’ gá é, é dàà góló’ gi, le é lo’ yalái à gi yí tà, ke bhaamɛ̀ɛ̀ tìngtíng láà wo baan yí kpúnglé le. ³ E mɔ’ gieà àng nɛ̀ wún pé bɛ́ɛ́á, ke e pian káán-ii àng nɛ̀ ziàn. É nuu liangzɛà àng nɛ̀ kwɛi, le é wɩɩ’ ye: É nuu kwɛnggei, mɛngge ké wala’, le é lo’ mini bɔi e pé boi le. ⁴ É nuu mini wɛin-à bʋʋ pé téei, à wɛ́ɛ́ kemò ké dala’ zaaɛ́ɛ́ lé, le maabò’ nu’, le wó àle bhɛlɛ’ le. ⁵ À wɛ́ɛ́ kemò ké zí dala’ gwɛɛ́ɛ́ lé, ke sɛ́ɛ́ àa bhi wɛ̀sɛ, le àngle wó goo’ pálé sɛ́ɛ́ àa nuu’ wo’ bhi wɛ̀sɛ láà à-wùn gi le. ⁶ Kɛ́ yáán’ bo’ wolo-le woá, ke è yúá à bhà, le à goo tó’ ga’ à sɩ́ɩ gie-lèè àa nuu’ wo’ bhi láà à-wùn gi le. ⁷ À wɛ́ɛ́ kemò ké zí dala’ bɩ̂ɩ lùùlɛɛyè gi, le bɩ̂ɩ láà é tolo’ váánlé, le é mini láà à tó bhɛlɛ’ le. ⁸ Kɛ́ mini’ wó à wɛin’ láà, à wɛ́ɛ́ kemò ké zízí daa’ sɛ́ɛ́ sɛ̀ bhà, le àle’ sɛɛ’ le. À taan téei’ bhɔ’, à goo kemò wɛ́ɛ́ ké nuu à zɔ̀ bhà kàindini, le à kemò pe’ nuu kuà-saado, le à kemò pe’ nuu kuà-yaka le. ⁹ Yesu’ bo’ à peá kwɛi, le é wɩɩ’ ye: Wún gima-tòlòkwɛ́- tóà mɛ̂ɛ’ à wun bhà, è à ma. ¹⁰ Abhà kàlengbò’ yɔ̀n- à gi àlei, le wó wɩɩ’ à nɛ̀ wo: Mɛɛ kɛɛ le i liang tó zɛ bhaamɛ̀ɛ̀bò nɛ̀ pian káányèa ziàn kwɛi le? ¹¹ Le Yesu’ à yoobɔ’ àng gɔ̀n ye: Pɔɔn- à kɛɛ ke an pian kaan kwɛi láà, àle ye: gwilinɛnɛ̀’ è go lɔngwɛ́ɛ́ gi, ke à gi-wùn sɛ̀’ nuu bànàkpɔ́yèa Aatana zʋʋ pé, ke mɛngge àa à dɔn láà, è à tàpólóyèa kale ka nɛ̀ le. Kɛ́ àa sée à tàpólóyèa bhaamɛ̀ɛ̀ tó-le nɛ̀. ¹² Atoosiwo pɔɔn’ mɛ̂ɛ ye’ à gɔ̀n, wò àle-mɛ̀ɛ̀ tàkpɔ́à le. Kɛ́ pɔngge àa mɛ̂ɛ ye’ à gɔ̀n, à pɩ́ɩ́nɛ́ ye lefienɛ́’ è tóà à tà láà, wò à tó sí’ woà à-mɛ̀ɛ̀ gɔ̀n le. ¹³ Sée mɛ̂ɛbò láà àng yánwɛ́ɛ́ ké bhi, kɛ́ wàa lee ye, le àng tólókwɛ́’ bhi le, kɛ́ wàa wún ma. Sée wàa wún zía dɔn. Pɔɔn- à kɛɛ ke an liang tó zɛ àng nɛ̀ pian gi kwɛi, àle lɛ́ɛ. ¹⁴ Sée an à pè’ kwɛi, ke Ezai’ Aatana wʋʋ do’ à léban’ fɔ́ɔ́lé lii, àle à pe gi-wùn kɛɛ-kɔ̀ɔ̀a le. Atoosiwo Ezai ké wɩɩ’ Aatana wʋʋá ye: Ká n wʋʋ maà kpákpálé, kɛ́ káá à gimaii. Ká lɛgaaà zuuule, kɛ́ káá lee yeii. ¹⁵ Pɔɔn- à kɛɛ ke an liangzɛ àng nɛ̀ kwɛi láà, àle ye: Ang zowɛ́ɛ́ tó’ tó tílíkpátìlìkpàa. Wa wo tóló lé-tɩ̀ɩ̀ gbaan, ke àng tólókwɛ́ òo nù wún ma. Wa wo yán léta, ke àng yánwɛ́ɛ́ òo nù lee ye, é kɛ̂ɛ kwɛi ke wòo nù wún gima wo zowɛ́ɛ́ pé. Kɛ́ àle tó- kɛ̀ɛ̀ kwɛi ke àng zowɛ́ɛ́ òo nù seelá’ wo n pé, ke mɔɔ nù àng tó bhiá le. ¹⁶ Kɛ́ kale ka pe ké sɛ̀a, atoosiwo ka yánwɛ́ɛ́ ké lee ye, le ka tólókwɛ́- wún ma le. ¹⁷ Án à zɛ ka nɛ̀ sii leng tà ma: wúnbò’ ká à kɛɛ-lèè yeii é, Aatana wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀bò ni à zòàwùn kɛɛ-mɛ̀ɛ̀bò’ nuu lii láà àng kpe tó ké nuu wo yáánpà à bhà-lèè guoà, kɛ́ wòo nù à-lèè ye. Le ká wʋʋ’ à maii é, wó zí nuu à ma-lèè guoà, kɛ́ le wòo nù à ma le. ¹⁸ Kale kà ka tóló dɔ, ke ká mini bɔ-piàn láà à zía ma tò. ¹⁹ Gwilinɛnɛ̀’ è go lɔngwɛ́ɛ́ gi láà, mɛ̂ɛ’ è à-wùn ma e tólókwɛ́ doá, kɛ́ ke àa à gima e zowɛ́ɛ́ pé-le bhà láà, à-mɛ̀ɛ̀ lébhà ké ye miniwɛ́ɛ́’ wɛin’ zaaɛ́ɛ́ lé láà à nɛ̀. Gɔɔ̀yóo- nù’, le wʋʋ ye’ daa’ à-mɛ̀ɛ̀ zowɛ́ɛ́ pé láà, è à tó go bhi le. ²⁰ Mɛ̂ɛ ye’ à pe- to ye miniwɛ́ɛ́ dàà gwɛɛ́ɛ́ lé-yè nɛ̀ láà, àle-mɛ̀ɛ̀- bò’ Aatana wʋʋ maá, e to sáabhi le è wɩɩ à-wùn bhà sóósíá le. ²¹ Kɛ́ à zi àa tó zinnáyèa à-mɛ̀ɛ̀ zowɛ́ɛ́ pé, le àa wúnngdo gbaakún le. A-wùn gi, wún kpókpó ni mɛ̂ɛ wɛ̀ikɛ̀ɛ̀woyè do-le ke’ tuàn zin-à à-mɛ̀ɛ̀ bhà Aatana wʋʋ-wùn gi laá, è tó’ wo, le à yáin- ga, le è to le è gɛɛn go à gi le. ²² Mɛ̂ɛ ye’ à pe- to zí ye lùùlɛɛ gi-mìnìwɛ́ɛ́ nɛ̀ láà, e Aatana wʋʋ-le ma kwɛi, kɛ́ e to yaa kpunglà zé-wùnbò-zʋ̀ʋ̀gɔ̀ɔ̀n tà, le wélé-wùn- à-mɛ̀ɛ̀ wunbílí gisie, le é Aatana wʋʋ’ ma’ láà, à tó- yɛnna à zowɛ́ɛ́ pé, le à tɔnɔ àa tó le. ²³ Kɛ́ mɛ̂ɛ ye’ à pe- to ye sɛ́ɛ́ sɛ̀ bhà-mìnìwɛ́ɛ́ nɛ̀ láà, àle e tóló dɔ Aatana wʋʋ bhà, le è à gima le. À-mɛ̀ɛ̀ ké tɔnɔ kɛɛ ye mini’ è sɛɛ, ke à zɔ̀ do pe wɛ́ɛ́- to kàindini, ke à ke pe- to kuà-saado, ke à bhɛ́i ke pe- to zí kuà-yaka láà à nɛ̀. ²⁴ É go’ bhi, Yesu ké zí pian bhɛ́i ke kaan’ bhaamɛ̀ɛ̀bò’ nuu banyèa ké tà à lià bhi láà àng nɛ̀, le é wɩɩ’ ye: Gwilinɛnɛ̀’ è go lɔngwɛ́ɛ́ gi láà, à lébhà- ye mɛngge’ é sìnmaa-kɩɩ kɩ̀ɩ̀ kee’ pé boi láà àleà wún nɛ̀ le. ²⁵ Mɛ̂ɛ láà é bo’ mini bɔá, le à sàn’ nuu mɛ̂ɛ’ à bhà láà, é nu’ gbɛi do ke gi, ke bhaamɛ̀ɛ̀ tó ké yizɛii, le é dɛ̂ɛn-wɛ́ɛ́ wɛin’ mini bɔ́n láà à gi, le é e pe ló wo’ le. ²⁶ Mini’ goo’, le à goo’ tolo’, le é wolo’ à tà, le dɛ̂ɛn leng’ zí goo’, le à goo’ tolo’, le é zí wolo’ à tà kɔɔ do láà à gi le. ²⁷ Kɛ́ le bʋʋnɛà gùábò’ lo’ à bhàgilawoi wo: Gwilinɛ, yóó sìnmaa sɛ̀-le bɔ i pé boi poo è? Le à-kɔ̀ɔ̀- lɔ tò, le bɩ̂ɩ yóo’ bhɔyèa bhi kwɛi le? ²⁸ Wó à pe’ kwɛi, le bʋʋnɛ’ à yoobɔ’ àng gɔ̀n ye: Án mɛ̂ɛbò’ àng yáòa láà, àngle ke’ bhɔyèa lɛ́ɛ. Le wo: È sɛ̀ɛ̀’ i nɛ̀, kó lóà mini láà à gizɛi, le ko bɩ̂ɩ yóo láà à tó wolo le. ²⁹ Le ye: Ááo. Mɔ́ɔ́ wɩ́ɩ́ à bhà. Atoosiwo ká dɛ̂ɛn láà à woloà téei, ká nuà mini goo woloi ka tíibhà. ³⁰ Wánglafila, kà à tó bhi kwɛi, ke à tó- tolo kiá, ke mini káán bha’ bhɔ. Ale- bò’ bhɔá, án à peà mini káán-mɛ̀ɛ̀bò nɛ̀ ma: wò lò’, wò dɛ̂ɛn láà à tó wolo, ke wò à kélé yele, ke è nù dɔ pailé. Kɛ́ wò bò’, wò mini-le ban kónglai. ³¹ É go’ bhi, le Yesu’ zí pian ke kaan’ mɛ̂ɛ’ wó nuu banyèa ké tà bhi láà àng nɛ̀ ye: Gwilinɛnɛ̀’ è go lɔngwɛ́ɛ́ gi láà, à lébhà ké zí ye ta-pɔ̀ɔ̀n ke’ wò à lee wo Seneve láà à wɛ́ɛ́ nɛ̀. Mɛngge’ nuu bhi, e Seneve-wɛ́ɛ́ láà à si’, le é lo’ à wɛin-i e pé boi le. Sée Seneve-wɛ́ɛ́ láà àle ta-pɔ̀ɔ̀n-wɛ́ɛ́ tó páipái pɩ́ɩ́nɛ́yèa le. ³² Kɛ́ è bò’ gooá, àle-yìlì- to zí ta-pɔ̀ɔ̀n tó páipái kpáèa le. E to yílí kpáaá, le maabò- nu kwêe dɔi à-yìlì gi le. ³³ É go’ à ye láà à gi, le Yesu’ pian ke kaan’ zízí àng nɛ̀ ye: Gwilinɛnɛ̀’ è go lɔngwɛ́ɛ́ gi láà, à lébhà ké zí ye kwíbòà sɛ́kɛ nɛ̀. Nɔ́ngbò- à dɛ́idɛ̀inɛ́ ke’ si, le wò à kaan búlù bii kílo kuà-piilɛ-ni-wɛ́ɛ́-soluá, le sɛ́kɛ biinɛ́’ wó à daa’ à gi láà, è à kɔɔn tó fɔu, le è to kpáaá le. ³⁴ Yesu’ nùù wúnbò láà à tó peà bhaamɛ̀ɛ̀bò nɛ̀ pian gi’ wo le. Yàa nuu liangzɛà àng nɛ̀ bhiábhiá, ke àa pian káányèa. ³⁵ É nùù à kɛɛà kwɛi, ke Aatana wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀ do ke’ wʋʋ’ pe’ fɔ́ɔ́lé lii láà, àle gi-wùn- nù kɛɛ le. Atoosiwo mɛ̂ɛ láà e wɩɩ’ Aatana wʋʋá ye: An liangzɛà bhaamɛ̀ɛ̀bò nɛ̀ pian káányè’ gá le. An à kɛɛà kwɛi’ wo, le wúnbò’ é daa’ bànàkpɔ́yèa lúyáán zigó téei lii, ke ya zin nàa tenglé bhà láà, an à tó tàpolo àng nɛ̀ le. ³⁶ Yesu’ bo’ pianbò láà à káán-á kwɛi, le é bhaamɛ̀ɛ̀ tìngtíng láà àng to’ bhi, le é lo’ gbúnng gi le. Wó waa’ bhi, le àbhà kàlengbò’ yɔn’ à gi, le wó wɩɩ’ à nɛ̀ wo: Dɛ̂ɛn bhɔ̀ boi-piàn’ í à kaan’ láà, bhè dɔ gbáágbààa ke í à zía pe ko nɛ̀. ³⁷ Wó à pe’ kwɛi, le Yesu’ à yoobɔ’ àng gɔ̀n ye: Bʋʋnɛ’ é mini bɔ’ láà, àle nle bhaamɛ̀ɛ̀ gbe n gá, ³⁸ le lúyáán tà-lèè tò kwɛiyè tó’ nbhà boi-lèèa le. È gò’ bhi, mɛ̂ɛ’ wò dɔ̀lèè yeà gwilinɛnɛ̀’ è go lɔngwɛ́ɛ́ gi à bhà láà, àngle wó ye boi-mìnì nɛ̀ le. Bʋʋnɛ sàn’ nuu mɛ̂ɛ’ à kɛɛà láà, àle gɔɔ̀yóoá, le gɔɔ̀yóo pe gi-mɛ̀ɛ̀bò’ ye é dɛ̂ɛn-wɛ́ɛ́’ wɛin’ mini gi láà à nɛ̀ le. Mini káán bha láà àle lúyáán léyaaléá le. È gò’ àle gi, mini káán-mɛ̀ɛ̀bò láà àngle wó Aatana-à kɩ́ɩ́labòa le. ⁴⁰ Wò dɛ̂ɛn wolo, ke wò à dɔ pailé kɔɔ do’ gi láà, àle woà lúyáán léyaalé le. ⁴¹ Lúyáán léyaa-kwèèi láà è bhɔ̀’, nle bhaamɛ̀ɛ̀ gbe án nbhà kɩ́ɩ́labò bɔà, le mɛ̂ɛ’ wó Aatana-à gwilinɛnɛ̀-zàà tà, kɛ́ ke wò to wo bhámò gò zaa gi-mɛ̀ɛ̀a, ɛ́ɛ́n ke wò wúnyóo kɛɛ láà, wò àng tó si, ⁴² le wò àng bili pailé le. Wò wɛ̀i-wòsíà bhi’ wo, le wò wo sóólébhɛlɛ keléékeléélé le. ⁴³ Kɛ́ mɛ̂ɛ yemò’ wó Aatana zòà-zàà tà tɩnggbɩɩle láà, àngle zán ké bhɔà ye yáán zán nɛ̀ àng nɛ Aatana-à gwilinɛnɛ̀ yàà à bhà-kwèè láà à gi. Wún gima-tòlòkwɛ́- tóà mɛ̂ɛ’ à wun bhà laá, è à ma. ⁴⁴ Gwilinɛnɛ̀’ è go lɔngwɛ́ɛ́ gi láà, à lébhà ké zí ye sánng kpùlù ke’ é nuu bànàkpɔ́yèa bʋʋ ke gi à-wùn nɛ̀. Mɛngge láà é waa’ bhi ke è à ye, le é lɛ́wɛ́ bhuo’ à tà sɛ́iinlé lɛngdo láà à gi le. Pɔɔn láà à ye-wùn lí’ sɛɛ suu’ wo’ à gi é, à sínma àa nuu bhe. Ale kɛɛ le é wala’, le é lo’ e kwenglé-pɔ̀ɔ̀n tó páipái lóódɔi, le é nu’, le é bʋʋ láà à lɔ’ le. ⁴⁵ Gwilinɛnɛ̀’ è go lɔngwɛ́ɛ́ gi láà, à lébhà ké zí ye lóódɔ-mɛ̀ɛ̀’ è kánnggwɛɛ púú guo láà àbhà wún nɛ̀. ⁴⁶ E à tiàànle ke ye’, le é e kwenglé-pɔ̀ɔ̀n tó lóódɔ’, le é lo’ à ye láà à lɔ́i à sɔ̀ɔ́n-á le. ⁴⁷ Gwilinɛnɛ̀’ è go lɔngwɛ́ɛ́ gi láà, à lébhà ké zí ye song’ wò à bili yí bhà, ke vé suu tó páipái- daa à gi láà à nɛ̀. ⁴⁸ È pà’, à bili-mɛ̀ɛ̀bò ké à gbie, le wò sɔn nàa à gá yí kpúnglé, le wò vé woo à gi le. Wò à sɛ̀sɛ̀bò zɛ̀’ à gi, le wò à ban kpéle gi, le à paán ye’ à zìnlé-bhɔ̀lɔ̀ àa bhe láà, wò à wɛin yí bhà le. ⁴⁹ Lúyáán léyaalé-bhɔ̀’, è tóà zí kɔɔ do láà àle gi le. Aatana-à kɩ́ɩ́labò ké nuà, le wò wúnyóo kɛɛ-mɛ̀ɛ̀bò ni wúnsɛ̀ kɛɛ-mɛ̀ɛ̀bò kaan ké bhà, ⁵⁰ le wò wúnyóo kɛɛ-mɛ̀ɛ̀bò bili pailé le. Bhaamɛ̀ɛ̀bò- wɛ̀i-wòsíà bhi’ wo, le wò wo sóólébhɛlɛ keléékeléélé le. ⁵¹ Yesu’ bo’ pianbò láà à tó káán-á kwɛi, le é ebhà kàlengbò bhàgilawo’ ye: Ká à ye láà àle tó gimayèa è? Le wo: Iin, Gwilinɛ Kpáa. ⁵² Wó à pe’ kwɛi, le Yesu’ wɩɩ’ àng nɛ̀ ye: Le àle’ kwɛi laá, ke Aatana-à sɛ́ikwɛ́ dɔn-mɛ̀ɛ̀ ye’ è àbhà gwilinɛnɛ̀-wùn dɔn, àle-mɛ̀ɛ̀ lébhà’ ye kwíinɛ’ è pɔɔn dɛ́dɛɛbò ni pɔɔn zìzììbò si ebhà wélé gi, ke è à gulu bhaamɛ̀ɛ̀bò tà ziàn láà à nɛ̀ le. ⁵³ Yesu’ bo’ pianbò láà à tó káán-á kwɛi, le é wala’, ⁵⁴ le é lo’ woó péele le. É waa’ bhi, le é sɔɔ’ Aatana-kwìle, le é gbaan’ bhaamɛ̀ɛ̀bò dɔɔà bhi le. É nuu liang’ zɛà láà, à-mài ké bhi-mɛ̀ɛ̀bò tó ni’, le wó nuu wɩ́ɩ́à wo: È gò nà e pe wúndɔnyè ni sɔ́n kɛɛyèbò é àleá mɛ́ɛ́’ wo kwɛi le? ⁵⁵ Yàa yílí yán-mɛ̀ɛ̀’ nuu poo àle gbeá è? Wàa à laú-le lee Mali poo è? Le à lɔ́ɔ̀-miɔnbò-le wàa Zaki ni Zozɛfu ni Simon ni Zude-nùa zí è? ⁵⁶ Le à lɔ́ɔ̀-loòbò tó páipái wàa ziàn koó péng zé è? È tò’ kwɛi la ò, ke àle- gò nà e pe sɔ́nnɛ̀ kpáa láà àleá mɛ́ɛ́’ wo kwɛi le? ⁵⁷ Wúnbò láà àle nuu ye àng gɛɛnlé màà à bhà-gwɛ̀ɛ̀ nɛ̀, le wàa nuu wɩ́ɩ́à Yesu-wùn bhà le. Kɛ́ wó à pe’ wo’ kwɛi láà, le Yesu’ pian kaan’ àng nɛ̀ ye: Mɛngge àa bhɛɛ yaa Aatana wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀-le ke bhà woó pée, le wàa zí bhɛɛ yaa à bhà à pé kwíle leng bhà le. ⁵⁸ À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, Yesu òo nù sɔ́n bɛ́ɛ́ kɛɛ bhi àngbhà wún gbègóyè láà à-wùn gi.

¹ Elɔdi’ é nuu Galilee lùu wunlé-gwìlìnɛá láà, é Yesu-wùn ma’ tée poo à gi, le é wɩɩ’ ebhà gúábò nɛ̀ ye: ² Záàn mɛ̂ɛ zúlú-mɛ̀ɛ̀’ kó à zɛ’ láà, àle ya nù zana yíiín lɛ́ɛ. Ale kɛɛ le é kpókpóá, le sɔ́n kɛɛ-bhàà’ à gi kwɛi le. ³ Pɔɔn’ à kɛɛ’ ke Elɔdi’ à pe’ kwɛi láà, àle ye: e nuu e dóo Filipu-à nɔ́ng’ wó nuu à leeà Elodia láà à síyèa à gɔ̀n, le Záàn’ nuu à peà à nɛ̀ à-wùn gi ye: à-lèè àa à bhà ke è nɔ́ng láà à sí à dóo gɔ̀n le. Ale kɛɛ le Elɔdi’ mɛ̂ɛ bɔ’ Záàn kún lià, le wó à dɔ’ yɔ̀ɔ́bhɛɛ lé, le wó à daa’ kààso gi le. ⁵ Záàn zɛ-wùn lefienɛ́’ nuu Elɔdi zʋʋ pé do le. Kɛ́ e nuu súóà bhaamɛ̀ɛ̀bò gɔ̀n, le òo nù à zɛ líe le. Atoosiwo mɛnó ké nuu Záàn dɔnyèa Aatana wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀ lekiniá. ⁶ Kɛ́ kwɛnggei’ bhɔ’, gwilinɛ Elɔdi ké nuu dɔ kɛɛà, ke à kpɔ́-kwèè’ zin kélé, le à dóoà nɔ́ng Elodia’ é à si’ à gɔ̀n láà à lú’ táán kɛɛ’ wó mɛ̂ɛ’ àng lee’ pɔɔn bhà láà àng zué, le à liá’ waa’ Elɔdi gi le. ⁷ Ale kɛɛ le é píníwo’ à nɛ̀, le é e kaiwo’ à tà ye: Loònɛ́, i pɔɔn óó pɔɔn’ à-wùn peà n nɛ̀ laá, án i gbaà à gá. ⁸ Elɔdi’ à pe’ kwɛi, le loònɛ́ láà é lo’ à gigiei e laú nɛ̀, le à laú’ à zi yaa’ ye: Bhè ló, ke í à pe gwilinɛ nɛ̀ ye: è i gba Záàn mɛ̂ɛ zúlú-mɛ̀ɛ̀ wunbílí’ gá pɔinfɩɩ lé yáain zé le. ⁹ Loònɛ́’ lo’ à pei kwɛi, àle òo sɛɛ gwilinɛ Elɔdi nɛ̀, kɛ́ òo mɔɔ à lúóá à gá, é e kai’ wo’ mɛ̂ɛbò’ é àng lee’ pɔɔn bhà àng yàànlé láà à-wùn gi. Ale kɛɛ le é to’ sáabhi, le é wɩɩ’ ye: Loònɛ́’ pɔɔn’ pe’ láà, wò à nu à nɛ̀. ¹⁰ Elɔdi’ mɛ̂ɛ bɔ̀- Záàn wunbílí kààn à lé lià àle gi kààso-kwìle le. ¹¹ Wó nu’ nà à wunbílí láà à gá pɔinfɩɩ lé, le wó à nu’ loònɛ́ láà à nɛ̀, le à leng’ lo’ nàa e laú nɛ̀ le. ¹² É kɛɛ’ kwɛi, le Záàn-à kàlengbò’ nu’ à-gèè síi, le wó lo’ à kpɔ̀lèè gói le. Wó bo’, le wó lo’ à gɛingói Yesu nɛ̀ le. (Pɔɔn’ à kɛɛ’ ke Elɔdi’ à pe’ dɔ̀ya ye: Záàn mɛ̂ɛ zúlú-mɛ̀ɛ̀ zanayè’ Yesu-á láà, àle lɛ́ɛ.) ¹³ Yesu’ wún láà àle ma’, e daa’ wo’ góló gi, le é gie’ yí tà, le é lo’ bhìng-bhà-lèè ke gi le. Kɛ́ bhaamɛ̀ɛ̀bò ké à ló-wùn ma’, le wó go’ woà pɛ́ɛbò gi yèèèle, le wó gie’ yí kpúng pé wo gɛɛn tà, le wó dɔ’ à wɛì le. ¹⁴ Yesu’ go’ góló gi bhi ke è zinná sáaá, yéè lɛgaa ke bhaamɛ̀ɛ̀ ké dɔyèa à gɔ̀n bhi yèèèle. É àng ye’ kwɛi, le àng wɛ̀i’ gbaan’ à kɛɛà, le bhàyúá-mɛ̀ɛ̀bò’ nuu àng kpe gi bhi, é àng tó to’ kélékèlèa le. ¹⁵ Yáánpa’ bhɔ’, le Yesu-à kàlengbò’ yɔn’ à gi, le wó wɩɩ’ à nɛ̀ wo: Lee’ kó à gi é, bhìng-bhà-lèè’ à gá, sée gbɛi’ yaa tó wo. A-wùn gi, bhè kɔɔ gó mɛ̂ɛbò é àng zì, ke wò ló woà lígó lɔ́i pɛ́ɛbò gi. ¹⁶ Wó à pe’ kwɛi, le Yesu’ wɩɩ’ àng nɛ̀ ye: Ááo. Wòo lóà lɛngge gi. Kɛ́ ka lekini’ kà àng gba lígóá le. ¹⁷ Le wo: Búlù kpanng só-kini-sólu, ni véwɛ́ɛ́ pìì-kini-pììlɛ’ ko tà zé le. ¹⁸ Le Yesu ye: Kà nu nàa à gá n nɛ̀ zé. ¹⁹ Wó nu’ nàa, le é wɩɩ’ bhaamɛ̀ɛ̀ tìngtíng láà àng nɛ̀ ye: Kà yalá bɩ̂ɩ tà dɔ́ɔ̀nle bhɛ́. Ang tó’ yala’, le é búlù solu ni vé piilɛ láà à si’, le é lɛgaa’ tɛ́ng gi, le é à gi-bèaan waa’ Aatana nɛ̀ le. É bo’, le é búlù láà à tutu kaan’, le é à nu’ ebhà kàlengbò nɛ̀, le wó à gulu’ bhaamɛ̀ɛ̀bò láà àng tà le. ²⁰ Mɛnó ké wo pe bhɛlɛ’, le wó kan’, le à tutu’ to’ àng kwììbhàa láà, wó à tó woo’, le é mɔɔ’ gbʋ̀lʋ́ yààn buu-ni-wɛ́ɛ́-piilɛ bhà le. ²¹ Mɛ̂ɛ’ wó pɔɔn bhɛlɛ’ láà, wo mɔɔà miɔnbò wáá solu bhà, ke wàa nɔ́ngbò ni náò-le núnúyèa. ²² Wó bo’ pɔɔn bhɛlɛá, le Yesu’ to’ le é fèè yaa’ ebhà kàlengbò bhà ye: Kà yaa góló gi, ke ká daa n liélé yí zele tia za. Ká lóii, ke nle ké wʋʋ kpɔ́ii ziàn bhaamɛ̀ɛ̀bò é àng bhà. ²³ Abhà kàlengbò’ lo’, ke à lekini- bo wʋʋ kpɔ́á bhaamɛ̀ɛ̀bò láà àng tó bhà laá, le é lo’ bhàiwoi Aatana zì tɔɔn gwenglé le. Gbɛi ké yaa’, ke e bhi e lengdoá. ²⁴ Ale’ kɛɛii kwɛi tée’ gi láà, ke àbhà kàlengbò’ nuu góló’ gi láà, àle’ bo gó tó woá kpúng bhà, ke à sanggbai’ tó dɔ́ɔ́n-á, kɛ́ ke yí tɔɔn dɔyè ké lóii maaá à bhà bang-bánglé zía ni zía, ke wàà wɛ̂ɛ ké àng tà. ²⁵ Lɛkpɔɔlé’ bhɔ’, wóò lɛgaa ke Yesu ké táásí-ii yí tà toaatoaatoaale, ke e nuii àng-zàa za. ²⁶ Kɛ́ àbhà kàlengbò’ à táásì yí tà-lèè láà à ye’ kwɛi, pai’ káán’ wo’ àng zʋʋ bhà, le wó wɩɩ’ wo: Pɔɔn’ nuii láà, e tóà loô bhaamɛ̀ɛ̀-gɔ̀ɔ̀a oo. Wó à pe’ kwɛi, le wó gbala’ kpókpóá, ke súó ké àng kɛɛii bháalé le. ²⁷ Kɛ́ le Yesu’ to’ le é wɩɩ’ àng nɛ̀ ye: Kà ka zʋʋ gbaan, nle án bhi le, kao súóà. ²⁸ Le Piɛli’ à yoobɔ’ à gɔ̀n ye: Gwilinɛ Kpáa, è tò’ ke ile í bhi laá, bhè n lee, ke án nu i pé yí tà tií. ²⁹ É à pe’ kwɛi, le Yesu’ wɩɩ’ à nɛ̀ ye: Bhè nu. Le Piɛli’ to’ le é go’ góló gi, le é gbaan’ táásíà yí tà, ke è ló Yesu lià le. ³⁰ Kɛ́ é nuu lóà yí tà kwɛi, ke wàà ké gieii kpókpóá, le súó’ daa’ à gi, le à gɛɛn’ sɔ̀ɔ̀ yí wɛ́ɛ́ zìgo’, le é to’ le é gbala’ ye: Gwilinɛ Kpáa, bhè táá n pé. ³¹ É à pe’ kwɛi, le Yesu’ to’ le é e gban gigbie’, le é à san’ à kɔɔ bhà, le é wɩɩ’ à nɛ̀ ye: Éké, ibhà kpɔ̀ n lé-yè- pɩ́sɩ́ɩ́nɛ́-leá wɛ́ tò! Mɛɛ kɛɛ le í fún ke daa’ n-wùn bhà le? ³² Wó daa’ góló gi, le wàà’ nuu gieà láà, é lékaan’ téúlé le. ³³ É kɛɛ’ kwɛi, le mɛ̂ɛ’ wó nuu góló láà à gi, àng tó’ zinna’ wo kpóng gi Yesu nɛ̀, le wó wɩɩ’ wo: Aatana gbe’ i gá mai lekiniá le. ³⁴ Wó bo’ yí láà à káán-á, ke wò waa Zenezalɛ lùu gi, ³⁵ le bhi-mɛ̀ɛ̀bò’ Yesu dɔn’, le wó à wàà bhi-yè láà à lòlòkpɔ’ wo zì-lèèbò tó gi le. Bhaamɛ̀ɛ̀bò’ à-wùn ma’, wo nu’ nà woà bhàyúá-mɛ̀ɛ̀bò tó páipáiá à nɛ̀, ³⁶ le wó nuu bhàiwoà à zì, ke è wɩ́ɩ́ à bhà ke bhàyúá-mɛ̀ɛ̀bò láà wò kɔɔ zin à bubhà-gbàà biin zɔ́ɔ́ lefienɛ́ bhà le. À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, mɛ̂ɛ’ wó kɔɔ zin’ àbhà gbàà vɛ́n láà à bhà, àng tó páipái ké to’ kélékèlèa.

¹ É go’ àle gi, Faliziɛn-bò ni Aatana-à tɔ́ng dɔ-mɛ̀ɛ̀bò ké go’ Zelizalɛm, le wó nu’ Yesu pé, le wó à bhàgilawo’ wo: ² Mɛɛ kɛɛ le ibhà kàlengbò- ko bhɛ́mabòà wúlu tó gban zɛ kwɛi le? Atoosiwo wo pɔɔn bhɛlɛ, ke wàa bɔ́n gò wo bhà-kɔ̀ɔ̀ zúlúyèa. ³ Wó à pe’ kwɛi, le Yesu’ à yoobɔ’ àng gɔ̀n ye: Le kale wɛ, mɛɛ kɛɛ le ka Aatana-à tɔ́ng-le go ka lekini pe wúlu-wùn gi le? ⁴ Atoosiwo Aatana-le ké tɔ́ng dɔ’ ye: Mɛ̂ɛ- mɛ̂ɛ nɛ ni mɛ̂ɛ laú bhɛɛ yaa. È gò’ àle gi, Aatana ké wɩɩ’ zí ye: Mɛ̂ɛ’ è lángga daaà e nɛ ni e laú pé, wò wún kpɔ́ à-mɛ̀ɛ̀ tà à zɛyèa. ⁵ Kɛ́ kale ká wɩɩ ka: mɛ̂ɛ ké mɔɔà à peá mɛ̂ɛ nɛ ni mɛ̂ɛ laú nɛ̀ ye: máà woo ka tàkún pɔɔn’ gá láà, má woo à tó tó Aatana lɔ̀ɔ̀kɛ̀ɛ̀a-pɔ̀ɔ̀n-a. Ka gò’ bhi, le ka wɩɩ ka: mɛ̂ɛ’ è à kɛɛ kwɛi láà, ke àle-mɛ̀ɛ̀ nɛ ni à laú bhɛɛ yaa-kpàlà àa à bhà koo. ⁶ Sée ka à pè’ kwɛi laá, ke ka Aatana wʋʋ waa’ woii zùkùlù bhà, le ká kaà wúlubò-le yaaii à gbóló gi lɛ́ɛ. ⁷ È tò’ kwɛi, ke gbèyèdáinbò’ kaá, ke Aatana wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀ Ezai ké dɔn’ à peá ka bhà fɔ́ɔ́lé lii ye: ⁸ Aatana ké wɩɩ ye: Izalae-bò é, wò n yàà bhɛɛ gi wo biinlé lengdo’ bhà le. Kɛ́ àng zowɛ́ɛ́-le àa wɩ́ɩ́yèa n-wùn bhà. ⁹ À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, wò n lɔ̀ɔ̀’ kɛɛ láà, wo à kɛɛ bhiábhiá. Atoosiwo wò wo ké dɔɔ wʋʋ yemò’ gá láà, bhaamɛ̀ɛ̀bòà tɔ́ng bhɛ́iwɛ́ɛ́’ àle tóá le. Sée Ezai’ à pe’ wo’ kwɛi láà, à pè ka bhà kwɛi-lèè’ nuu à gá le. ¹⁰ Yesu’ bo’ à peá kwɛi, le é bhaamɛ̀ɛ̀ ting’ nuu bhi láà àng lee’, le é wɩɩ’ àng nɛ̀ ye: Kà ka tóló dɔ, ke ká wún gima. ¹¹ Pɔɔn’ è lo mɛ̂ɛ líílé, àle ke àa mɛ̂ɛ gban-á, kɛ́ wún ye’ è go mɛ̂ɛ biinlé láà, mɛ̂ɛ- mɛ̂ɛ lekini gban zɛ̀ àleá le. ¹² É à pe’ kwɛi, le àbhà kàlengbò’ yɔn’ à gi, le wó à bhàgilawo’ wo: Í wʋʋ yɛ́ɛ́’ wo’ Faliziɛn-bò bhà vàinle láà, í à-lèè ye’ è? ¹³ Le Yesu’ à yoobɔ’ ye: N nɛ’ é lɔngwɛ́ɛ́ gi láà, à lekini òo pɔɔn ye óó ye’ àle ta, e àle tó woloà. ¹⁴ Kà àng tó bhi kwɛi. Yánwilibò’ zaa góii wo yɔ̀ɔ̀nsínma yánwilibòa lɛ́ɛ. Kɛ́ sée yánwili ke’ zaa góà e bhá yánwili keá, àng tó piilɛyè ké lo dalái guluwɛ́ɛ́ do gi. ¹⁵ Yesu’ à pe’ kwɛi, le Piɛli’ wɩɩ’ à nɛ̀ ye: Bhè pian láà à zía pe ko nɛ̀. ¹⁶ Yesu’ wɩ̀ɩ̀ ebhà kàlengbò nɛ̀ àlei ye: Wún gima-gwìlìkààn àa zí ka lekini ka bhà’ wo la è? ¹⁷ Káá à gànnu’ wo ka: bhɛlɛ-pɔ̀ɔ̀n suu óó suu’ mɛ̂ɛ- à sɔɔ mɛ̂ɛ líílé láà, è bò’ daaá mɛ̂ɛ gwílé, ke mɛ̂ɛ lò gbɛ́ɛ́ gi gói à gá-wùn’ ya tó la è? ¹⁸ Kɛ́ wún ye’ è wolo mɛ̂ɛ biinlé láà, àle- gò mɛ̂ɛ zowɛ́ɛ́ pé’ wo le. Sée mɛ̂ɛ- mɛ̂ɛ lekini gban zɛ̀ àleá le. ¹⁹ Atoosiwo zʋʋgɔ̀ɔ̀n yóyoobò, ni bhaamɛ̀ɛ̀ zɛyèbò, ni zùàkɛɛyèbò, ni yáindɔyèbò, ni kuanwoyèbò, ni bele peyèbò, ni yàngbha waayèbò láà, àle tó- gò mɛ̂ɛ zowɛ́ɛ́’ pé le. ²⁰ Wúnbò’ mɛ̂ɛ- à kɛɛ, ke è to mɛ̂ɛ lekini gban zɛyèa, àle lɛ́ɛ. Kɛ́ pɔɔn bhɛ̀lɛ̀ ke mɛ̂ɛ àa kɔɔ zúlúyèa-yè láà, àle àa tó mɛ̂ɛ lekini gban zɛyèa. ²¹ Yesu’ go’ bhi, le é e pe ló wo’ bèka pé Tiili-pɛ̀ɛ̀ ni Sidon-pɛ̀ɛ̀bò maabhà le. ²² Kanaa-nɔ̀ngnɛ́ ke’ nuu yaa fang láà à lé, ke àa Zuifu-a, é Yesu nu-wùn ma’, le é nu’ à pé, le é gbala’ ye: Davi gbe Gwilinɛ Kpáa, bhè n gaa wɛ̀i bhà a. Yínaa yóo ké n lú wɛ̀ilèè góii kɔɔgiègáá. ²³ Kɛ́ nɔ́ngnɛ́ láà é nuu lóà gbáláá kwɛi, le Yesu òo à zìdɔ à gɔ̀n biinyààn do lefienɛ́á, le àbhà kàlengbò’ yɔn’ à gi, le wó nuu fèè yaaà à bhà wo: Mɛɛ kɛɛ le nɔ́ngnɛ́ láà é dɔɔ ko wɛì nà gbálá lesósó woá kwɛi le? Bhè à pe à nɛ̀, ke è ló. ²⁴ Wó à pe’ kwɛi, le Yesu’ nuu à yoobɔà nɔ́ngnɛ́ gɔ̀n ye: Aatana’ n bɔ̀- Izalae-bò’ wó ye àbhà bháá lèèniyèbò nɛ̀ láà àngle lengdo nɛ̀ le. ²⁵ Kɛ́ le nɔ́ngnɛ́ láà é nu’ bhuolái Yesu wala, le é wɩɩ’ ye: Gwilinɛ Kpáa, bhè dɔ’ wo gbáágbààa ke í táá n pé le. ²⁶ É à pe’ kwɛi, le Yesu ye: E i gi sɛ̀a, ke mɛ̂ɛ- búlù sí náò biinlé, ke mɛ̂ɛ- à bili gbɛ́ɛnnɛ́bò nɛ̀ è? ²⁷ Le nɔ́ngnɛ́ ye: Wàa à kɛɛ kwɛi maiá, gwilinɛ. Kɛ́ búlù bunubunu ye’ è banna gbɛ́ɛn daa-mɛ̀ɛ̀bòà táabhɛlɛ wala láà, àngbhà gbɛ́ɛnbò ké àle bhɛlɛ. ²⁸ É à pe’ kwɛi, le Yesu’ wɩɩ’ à nɛ̀ ye: Áá, nɔ́ngnɛ́, ibhà kpɔ̀ n lé-yè’ tó kpáa-leá wɛ́ tò! Í yii-ii wún’ bhà láà, Áa è à kɛ̂ɛ i nɛ̀. Wo to’ sáabhi, le nɔ́ngnɛ́ láà à lú’ to’ kélékèlèa le. ²⁹ Yesu’ go’ sɛ́ɛ́ láà àle gi, le é lo’ Galilee kɔ̀ɔ̀yí kpúnglé-lèè maabhà le. É waa’ bhi, le é lo’ tɔɔn ke gwenglé, le é yala’ le. ³⁰ É bo’ yaláá bhi, le bhaamɛ̀ɛ̀bò’ gbaan’ nuà à pé yèèèle, nà gɛɛnban-mɛ̀ɛ̀bò, ni yánwilibò, ninà bhóbhó tólówilibò, ninà nià-mɛ̀ɛ̀ ni bhàyúá-mɛ̀ɛ̀ bhɛ́ibò kpeá wo wɛì le. ³¹ Wo àng zinna’ à gɛnpé, le é àng tó to’ kélékèlèa le. Bhaamɛ̀ɛ̀bò láà wó à gaa’ wo: bhóbhó tólówilibò ké wɩ́ɩ́ii, ke gɛɛnban-mɛ̀ɛ̀bò ké táásí-ii, ke yánwilibò ké lee yeii, ke nià-mɛ̀ɛ̀ bhɛ́ibò ké zí tóii kélékèlèa laá, le à-mài’ àng ni’, le Aatana’ é Izalae-bò si’ e zòàa láà, wó gbaan’ tɔ́ ban-à à bhà le. ³² É kɛɛ’ kwɛi, le Yesu’ ebhà kàlengbò lee’, le é wɩɩ’ àng nɛ̀ ye: Bhaamɛ̀ɛ̀ tìngtíng’ é, àng wɛ̀i ké n kɛɛii, atoosiwo àngbhà yáángɛɛn yakanàà’ n lià zé, ke bhɛlɛ-pɔ̀ɔ̀n àa àng gɔ̀n é le. Sée máá à pé ke án àng dɔ zaá vɔ́n-á, ke yíaale òo nù àng zɛ zaalé. ³³ É à pe’ kwɛi, le àbhà kàlengbò’ à yoobɔ’ à gɔ̀n wo: Kó dɔɔ bhìng-bhà-lèè’ gi é la ò, ko góà nà lígóá mɛ́ɛ́’ wo, le è mɔɔà bhaamɛ̀ɛ̀ tìngtíng é àng tó kán-pɔ̀ɔ̀n bhà le? ³⁴ Kɛ́ le Yesu’ àng bhàgilawo’ ye: Búlù kpanng wɛ̀sɛ’ ka gɔ̀n le? Le wo: Búlù kpanng saapiilɛ, ninà véwɛ́ɛ́nɛ́ pɩ́pɩ́nɛ́ kemò. ³⁵ Wó à pe’ kwɛi, le é wɩɩ’ bhaamɛ̀ɛ̀bò láà àng nɛ̀ ye: Wò yalá sáaá dɔ́ɔ̀nle le. ³⁶ Ang tó’ bo’ yaláá, le é búlù saapiilɛ ni vébò láà à tó si’, le é à gi-bèaan waa’ Aatana nɛ̀ le. É bo’, le é à tutu kaan’, le é à nu’ ebhà kàlengbò nɛ̀, le wó à gulu’ bhaamɛ̀ɛ̀bò láà àng tà le. ³⁷ Mɛ̂ɛ’ wó nuu bhi láà àng tó páipái ké pɔɔn bhɛlɛ’, le wó kan’, le à tutu’ to’ àng kwììbhàa láà, wó à woo’, le é mɔɔ’ kpéle saapiilɛ bhà le. ³⁸ Mɛ̂ɛ’ wó pɔɔn láà à bhɛlɛ’, wo nuu miɔnbò lesósó wáá yisɛá, ke wàa nɔ́ngbò ni náò-le núnúyèa. ³⁹ É bo’ kɛɛá kwɛi, le Yesu’ bhaamɛ̀ɛ̀bò láà àng tó dɔ’ zaá, le à leng’ daa’ góló gi, le é lo’ Magadan sɛ́ɛ́ gi le.

¹ Faliziɛn-bò ni Sadusiɛn-bò ké nu’ Yesu pé kwɛpoo à gi, ke wò à gidan, le wó à pe’ à nɛ̀ wo: Bhè lábhili-wùn do ke kɛɛ ko yàànlé, ke kó nuu à súnmagóà à bhà ko: Aatana’ i bɔyèa maiá le. ² Kɛ́ le Yesu’ à yoobɔ’ àng gɔ̀n ye: [Yáánpa- bhɔ̀’ kwɛnggoò gi ziàn la ò, lùu gi zé-mɛ̀ɛ̀bò káá wɩ́ɩ́ ka: yáánwun ké taanyèa tɛ́ɛ́n-á tɔɔn tà tenglé è? È tò’ kwɛi, le ka wɩɩ ka: mɔ̀ng ké maaà tili le. ³ Le yué kemò- zí bhɔ̀’, le ka wɩɩ ka: loo ké kpɔ́yèa lɔngwɛ́ɛ́ bhà tɛ́ɛ́n-á yuúlé. È tò’ kwɛi, le ka wɩɩ ka: la ké ban-à tenglé le. Ka dɔn lɔngwɛ́ɛ́ gi-lèè-le súnmagóá kɔɔ’ gi láà la ò, mɛɛ kɛɛ le wún súnmagò à bhà-wùnbò’ kɛɛii bha é à bhà é, káá àle zía dɔn le?] ⁴ Wúnyóo kɛɛ-mɛ̀ɛ̀bò’ wó tenglé-yààn é à gi, ke wó Aatana-à zaa tóyèa ye zùà-nɔ̀ngbò’ woà gɔɔn tó láà, àngle wó n-wùn súnmagò à bhà-pɔ̀ɔ̀n guoii é la wà! Kɛ́ sée lábhili-wùn bhɛ́i-le ke àa kɛɛii àng nɛ̀, ke è tó n-wùn súnmagò à bhà-pɔ̀ɔ̀n-a, ke àle àa Aatana wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀ Zonasi pe do’ nuu lii láà àle suuá. Yesu’ bo’ à peá àng nɛ̀ kwɛi, le é àng to’ bhi, le é lo’ le. ⁵ Sée Yesu-nù’ nuu yí káán-à, ke wò ló yí kpúng dini lé tia za laá, àbhà kàlengbò zʋʋ ké go’ búlù sí-wùn-a. ⁶ Yesu’ wɩ̀ɩ̀ àng nɛ̀ àle gi ye: Ká ka leng kún sɛ̀ lekinilèkiniá Faliziɛn-bò ni Sadusiɛn-bòà sɛ́kɛ gɔ̀n. ⁷ É à pe’ kwɛi, le àbhà kàlengbò’ sɔɔ’ wo ké gbègóà wo: È tó’ wo ke wo sɛ́kɛ daa ziàn búlù bhà, ke kwáá à síyèa láà, àle kɛɛ le é à peii kwɛi lɛ́ɛ. ⁸ Wó nuu wún’ peà láà, e daa’ Yesu dɔn gi, le é wɩɩ’ àng nɛ̀ ye: Mɛɛ kɛɛ le kaà kpɔ̀ n lé-yè-to pɩ́sɩ́ɩ́nɛ́á kwɛi, le ká yaa káó búlù sí’ wo láà à-wùn zʋ̀ʋ̀gɔ̀ɔ̀n tà le? ⁹ Tààn án wún’ pe’ láà, káó à gima’ wo la è? Le bhaamɛ̀ɛ̀ wáá solu’ búlù kpanng solu bhɛlɛ’ wo’, ke wò kwii à bhà, ke ká à tutu paán wóó ke è gbʋ̀lʋ́ yààn buu-ni-wɛ́ɛ́-piilɛ pa láà la ò, àle-wùn àa ka yàan koo è? ¹⁰ Le bhaamɛ̀ɛ̀ wáá yisɛ’ búlù saapiilɛ bhɛlɛ’ wo’, ke wò kwii à bhà, ke ká à tutu paán wóó ke è kpéle saapiilɛ pa láà, àle-wùn àa zí ka yàan koo è? ¹¹ Mɛɛ kɛɛ le káá à gànnu ka: án nuu liang’ zɛà ka nɛ̀ láà, àa nuu búlù-le-wùn-a le? Kɛ́ án wɩɩ ma: ká ka leng kún sɛ̀a Faliziɛn-bò ni Sadusiɛn-bòà sɛ́kɛ’ à gɔ̀n le. ¹² Yesu’ à pe’ wo’ kwɛi láà, wó à gimà- àle gi tò wo: e wɩɩ ye: Wò lêe kún Faliziɛn-bò ni Sadusiɛn-bò- mɛ̂ɛ dɔɔ wúnbò’ gá ziàn láà àle gɔ̀n le. Òo búlù bhà-sɛ̀kɛ leng-le pe. ¹³ Yesu’ waa’ pɛ́ɛ’ wò à lee Filipu-à Sezalee láà à zì-lèèbò gi, le é ebhà kàlengbò bhàgilawo’ ye: Nle bhaamɛ̀ɛ̀ gbe, bhaamɛ̀ɛ̀bò ké wɩɩ ziàn wo: wáa lekini’ n gá le? ¹⁴ Le wó à yoobɔ’ wo: Mɛnggoò ké wɩɩ wo: Záàn mɛ̂ɛ zúlú-mɛ̀ɛ̀’ nuu láà, àle zanayè’ i gá le. Kɛ́ le mɛnggoò- zí wɩɩ wo: Aatana wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀ Eli’ nuu lii láà àle i gá, le mɛnggoò- zí wɩɩ wo: Aatana wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀ Zelemi ɛ́ɛ́n à wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀ bhɛ́ibò’ nuu lii láà, àngle do ke’ i gá le. ¹⁵ Abhà kàlengbò láà wó à pe’ kwɛi, le é àng bhàgilawo’ ye: Le kale wɛ, ká wɩɩ ka: wáa n gá le? ¹⁶ É à pe’ kwɛi, le Simon Piɛli’ à yoobɔ’ ye: Izalae-bò ko la-mɛ̀ɛ̀ Klisi’ wò à pe ziàn, ke é Aatana lekini yáányè gbeá láà, àle i gá le. ¹⁷ Yesu’ à pè- Piɛli nɛ̀ àlei ye: Zonasi gbe Simon, i pe ké sɛ̀a, atoosiwo yuɛn-pɔ̀ɔ̀n bhɛ́i-le ke òo à ye láà àle pe i nɛ̀, kɛ́ n nɛ’ é lɔngwɛ́ɛ́ gi láà, àle àle tàpólóyèa i nɛ̀ le. ¹⁸ À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, n lekini án zí wɩɩ i nɛ̀ ma: má i tɔ́ kpɔ́ Piɛli-a. (Wò à pè’ kwɛi, ke wo wɩɩ gwɛɛ.) Le àle’ kwɛi, ke an nbhà legilizi gbaan-à í gwɛɛ’ à gá láà àle tà, le pai’ é gɔɔ̀le láà à bháa àa mɔɔ à bhà le. ¹⁹ È gò’ àle gi zí, gwilinɛnɛ̀’ è go lɔngwɛ́ɛ́ gi láà, án à-kwììlé-làkelebò dɔà i gɔ̀n, é kɛ̂ɛ kwɛi, ke i à létaà mɛ̂ɛ óó mɛ̂ɛ’ à gɔ̀n sɛ́ɛ́ tà zé, è tó létayèa à-mɛ̀ɛ̀ gɔ̀n lɔngwɛ́ɛ́ gi, ke i zí à lépólóà mɛ̂ɛ óó mɛ̂ɛ’ à gɔ̀n sɛ́ɛ́ tà, è tó lépólóyèa à-mɛ̀ɛ̀ gɔ̀n lɔngwɛ́ɛ́ gi. ²⁰ Yesu’ bo’ à peá kwɛi, le é kɔɛ́ɛ́ gie’ ebhà kàlengbò nɛ̀ sɛ́ɛ́ gi gilígilílé ye: N tò Klisi-a-wùn láà, kao à peà mɛngge mɛ̀ngge nɛ̀. ²¹ É si’ lóó poo àle bhà, Yesu’ sɔɔ’ wo’ e leng-wùn tàpólóà ebhà kàlengbò nɛ̀ ye: N lò Zelizalɛm, ke mɔaagbebò, ni yíkpáá-mɛ̀ɛ̀bòà wunmɛ̀ɛ̀bò, ninà Aatana-à tɔ́ng dɔ-mɛ̀ɛ̀bò- n wɛ̀ikɛ̀ɛ̀wo miniminiyèa-wùn ké bhe. È gò’ bhi, ke wò n zɛ. Kɛ́ wò bò’ n zɛá kwɛi, án góà gɔɔ̀le, le an zana à yáángɛɛn yakanàà-kwèèi le. ²² É à pe’ kwɛi, le Piɛli’ à lee’ piilɛ gi, le é gbaan’ zaabɔà à gá ye: Áá, Gwilinɛ Kpáa, Áa fai à ye láà àle gɔ̀n, òo kɛɛà i gá gbonggbongle. ²³ Kɛ́ le Yesu’ seela’ e gi, le é à pe’ Piɛli nɛ̀ ye: Gó n wɛì bhɛ́ kwɛi, gɔɔ̀yóo-bhààmɛ̀ɛ̀. N gò zaa gi-mɛ̀ɛ̀’ i gá le. Atoosiwo zowɛ́ɛ́’ i gwílé láà, kpunglà zé-zòwɛ́ɛ́’ à gá le. Ale àa wún mà Aatana tà-zòwɛ́ɛ́á. ²⁴ É go’ bhi, le Yesu’ à pe’ ebhà kàlengbò nɛ̀ ye: Mɛ̂ɛ óó mɛ̂ɛ’ i à peà ye í daaà n pe gi, í i zʋʋ gó i lekini-wùn lé, ke í i zɛ̀ à bhà-yìlì sí ye n nɛ̀, ke í táásí n gbóló tà. ²⁵ Atoosiwo mɛ̂ɛ’ è wɩ́ɩ́à ye é e leng wunbílí wolo laá, à-mɛ̀ɛ̀ wunbílí ké tóà à gi. Kɛ́ mɛ̂ɛ ye’ àle- wɩ́ɩ́à e leng wunbílí tò à gi-wùn bhà nle n-wùn gi laá, àle-mɛ̀ɛ̀- laà le. ²⁶ Tààn mɛngge- kpunglà zé-pɔ̀ɔ̀n tó páipái sɔ̀lɔ̀’, ke à-mɛ̀ɛ̀ lekini-le òo la leekpɔ̀ɔ̀tili gi la ò, ke à tɔnɔ’ nù- tói à gɔ̀n mɛɛá le? Sée bhaamɛ̀ɛ̀-zí mɛɛ nuà e leng tàboo-pɔ̀ɔ̀n-a, ke è nù la le? ²⁷ Atoosiwo n nɛ Aatana- ebhà gwilinɛnɛ̀’ dɔà nle bhaamɛ̀ɛ̀ gbe n kɔlé láà, an dɔà àle gi, le an nu dɛ́ɛ wo lúyáán tà zé, ke àbhà kɩ́ɩ́labò ké n wɛì le. Sée an nu láà à woà kwee’ gi, an mɛnó ni pe dɔ̀lèè góyè síà àng kɛɛ-wùn’ bhà le. ²⁸ Kɛ́ án à zɛ ka nɛ̀ sii tà ma: mɛ̂ɛ’ wó dɔɔ zé é, àng tó wàa ga lefienɛ́ woii, ke wòo nle bhaamɛ̀ɛ̀ gbe n nù gwilinɛnɛ̀ kɛɛi lúyáán tà zé-lèè ye bhe.

¹ Yáángɛɛn saado’ bo’ gieá, le Yesu’ Piɛli ni Zaki ni Zaki lɔ́ɔ̀ Záàn-nù lee’, le é lo’ nà àng gá tɔɔn dɔ́ɔ́n ke gwenglé le. Wó waa’ bhi, wo nuu wo doá, mɛngge bhɛ́i ke àa nuu àng wɛì, ² le Yesu’ gigala’ àng yàànlé bhi, le à wɛí-lèè zán’ nuu bhɔà ye yáán zán nɛ̀ le. À bubhà-gbààbò tó ké fele’ púúá pàpàle, le à zán’ nuu mɔ̀ng maayèa à zì bolongle le. ³ Wóò wo káá’ wo ke Moizi ni Eli’ wó nuu lii láà wa wolo à lé, ke wo dɔɔ àng maabhà bhi, ke wo liangzɛii kià nà Yesu-á. ⁴ Piɛli’ wɩ̀ɩ̀ Yesu nɛ̀ àle gi ye: Gwilinɛ Kpáa, ko tò zé-yè ké tóà sɛ̀a lɛ́! È sɛ̀ɛ̀’ i nɛ̀, án gbàà gbáiwa yaka dɔà zé, ke à do- tó i peá, ke à do- tó Moizi peá, ke à do- tó Eli peá. ⁵ Wʋʋ láà e to’ Piɛli biinlé, le loo’ mɔ̀ng’ nuu maayèa à gi bolongle, é yaa’ àng tà zɔíínlé do le. Wóò wo tóló dɔ, ke wʋʋ ke ké góii loo láà à gi, ke e wɩ́ɩ́ii ye: Nbhà nɛ́ wùndɔ̀yóoá’ à lɔ̀ɔ̀- n kɛɛ miniminiyèa, àle é. Ká ka tóló dɔ àle wʋʋ bhà le. ⁶ Yesu-à kàlengbò’ wʋʋ láà àle ma’, súó’ daa’ wo’ àng gi, le wó pɛlɛ’ sáaá wo gwí tà le. ⁷ Kɛ́ le Yesu’ yɔn’ àng gi, le é pa’ àng bhà, le é wɩɩ’ àng nɛ̀ ye: Kà walá, kao súóà. ⁸ Wó wo wunlé wala’, wóò lɛgaa, ke Yesu lengdo’ ya tó bhi le. ⁹ Wó nuu tɔɔn yɔɔà, le Yesu’ kɔɛ́ɛ́ gie’ àng nɛ̀ sɛ́ɛ́ gi ye: Ka yáin’ daa’ wún’ gá ke ká à-lèè ye’ láà, kao à gɛingóà mɛnggemɛ̀ngge nɛ̀, è tó líe kwɛi flúúlé, fɔ́nni ke nle bhaamɛ̀ɛ̀ gbe má gó gɔɔ̀le ke má zana. ¹⁰ É à pe’ kwɛi, le àbhà kàlengbò’ bhàgilawo daa’ à gɔ̀n wo: Le mɛɛ kɛɛ tò le Aatana-à tɔ́ng dɔ-mɛ̀ɛ̀bò- wɩɩ ziàn wo: à-lèè ké à bhà ke Eli lefɔ́ɔ́lé’ è nu, ke Aatana-à gwilinɛnɛ̀- nuu yaaà à bhà le? ¹¹ Wó à pe’ kwɛi, le Yesu’ à yoobɔ’ ye: Eli nu-wùn ké bhe maiá, ke è nù Aatana-wùn tó páipái zinná dɛ́ɛ wo à gbóló lé. ¹² Kɛ́ án wɩɩ ka nɛ̀ ma: Eli-le’ woo bo nuá. Kɛ́ wòo à dɔn’ wo wo: Eli sɛíyè’ nuu à gá láà, àle kɛɛ le à kún-kɔ̀ɔ̀’ sɛɛ’ àng nɛ̀ kɔɔ’ gi, wó à kun’ à bhà le. Sée wò zí nle bhaamɛ̀ɛ̀ gbe-mɛ̀ɛ̀ n leng n wɛ̀ikɛ̀ɛ̀woà kwɛi’ wo le. ¹³ Yesu’ à pe’ wo’ kwɛi láà, à gàn’ dàà àbhà kàlengbò yàànlé àleá tò wo: é nùù Záàn mɛ̂ɛ zúlú-mɛ̀ɛ̀’ à-wùn peà wo nɛ̀ lɛ́ɛ. ¹⁴ Wó bo’ tɔɔn yɔɔá, ke wò waa bhaamɛ̀ɛ̀bò’ nuu banyèa ké tà lee’ gi, ke wó nuu yáán tóà Yesu gɔ̀n bhi láà à bhà, le mɛngge’ nu’ bhuolái à gɛnpé ye: ¹⁵ Gwilinɛ, bhè dɔ gbáágbààa ke í n gbenɛ́ é à gaa wɛ̀i bhà a. Géèkwɛ́tà’ à bhà é, e gii kpɔ́ii à tà miniminiyèa. E pɛlɛ ziàn pailé, è gò’ bhi le è pɛlɛ yí wɛ́ɛ́ wɛ̀ɛ̀ɛ̀nle le. ¹⁶ Án nù-nà à gá ibhà kàlengbò nɛ̀ àlei, ke wò à tó kélékèlèa le. Kɛ́ wòo nù mɔɔ à bhà. ¹⁷ Mɛ̂ɛ láà é bo’ à peá kwɛi, le Yesu’ wɩɩ’ ye: Wún gbègó kpàkpà kɛɛ-kɔ̀ɔ̀ yóobò’ ká tenglé-yààn é à gi é, e ka gi ye: án tóà ka wɛì flúúlé, le an to ka-gbà bun-à dʋ́ʋ́-kwèè ni kweeifɩɩ tóá kwɛi kwɛi la è? Ndɔ́, kà nu nà nɛ́ láà à gá n nɛ̀ zé. ¹⁸ Wó nu’ nàa, le Yesu’ wɩɩ’ yínaa yóo láà à tà, le yínaa’ to’ le é go’ nɛ́ láà à wɛì dɔ̀lèè do láà à gi le. Ale to’ nɛ́ láà à tò bhiá-kɔ̀ɔ̀a do le. ¹⁹ Ale’ bo’ kɛɛá kwɛi, Yesu-à kàlengbò ké sɔn’ à gi, le wó à bhàgilawo’ piilɛ gi wo: Mɛɛ kɛɛ le kole kóó mɔɔ yínaa yóo ye láà àle piékɛɛá le? Le Yesu ye: ²⁰ Kaà kpɔ̀ Aatana lé-yè àa wɛ̀sɛ’ wo láà, àle kɛɛ le káó mɔɔ à bhà le. Án à zɛ ka nɛ̀ sii tà ma: kpɔ̀ Aatana lé-zòwɛ́ɛ́’ é ka gwílé láà, yàa ni yéè tó lefienɛ́ wo pɩ́sɩ́ɩ́nɛ́pɩ̀sɩɩnɛ́á ye pɔ́nglɔ-wɛ́ɛ́ nɛ̀ laá, ká mɔɔà à bhà, le ka à pe tɔɔn’ dɔɔ é à nɛ̀ ka: è gó zé ke è ló gbaan-i tiilɛ́, le è go e dɔ̀lèè gi le. É tò’ kwɛi, ka kwìì à bhà-wùn àa tóii. [ ²¹ Kɛ́ yínaa yóo suu ye láà àle kɛ̀ɛ̀ ke è gó mɛ̂ɛ wɛì-bhàà- sɔ̀lɔ̀ bhàiwoyè ni súng waayè lengdo’ gi le.] ²² Yesu ni àbhà kàlengbò’ go’ bhi, ke wo gieii Galilee lùu pé, le é à pe ke wo’ àng nɛ̀ ye: ²³ Wo nle bhaamɛ̀ɛ̀ gbe n lédɔà bhaamɛ̀ɛ̀bò nɛ̀, le wò n zɛ, kɛ́ le an zana à yáángɛɛn yakanàà-kwèèi le. Yesu’ à pe’ wo’ kwɛi láà, àbhà kàlengbò wɛí ké nuu sieyèa miniminiyèa à-wùn gi. ²⁴ Yesu ni àbhà kàlengbò’ waa’ Kapɛlɛnau, le Aatana-kwìì kpáa’ é Zelizalɛm láà à gba kún-mɛ̀ɛ̀bò’ Piɛli lee’, le wó à bhàgilawo’ wo: Mɛnó- Aatana-kwìì gba’ bhɔ ziàn láà la ò, ka kààmɔ-le àa à bhɔ’ wo la è? ²⁵ Le Piɛli ye: E à bhɔ kɛ̀! Yesu’ bo’ waaá gbúnng gi, le àle fɔ́ɔ́lé’ to’ le é à pe’ Piɛli nɛ̀ ye: Simon, i pe’ à gi lɔ le? Gwilinɛbò’ wó lúyáán tà zé é la ò, wò ziàn níisɔ̀ɔ́n ni pɔɔn bhɛ́ibò’ à gba kun láà, wò à kún wáangle gɔ̀n poo le? Wò à kùn woà náò’ àng gɔ̀n, tààn bhaamɛ̀ɛ̀ bhɛ́ibò? ²⁶ Le Piɛli ye: Wò à kùn bhaamɛ̀ɛ̀ bhɛ́ibò’ àng gɔ̀n le. Le Yesu ye: È tò’ àleá, ke gwilinɛ pe náò-le gwɛɛ ké go à gi àlei wà, tààn àa kwɛi-le bhà poo è? ²⁷ Kɛ́ máá à pé ke mɛ̂ɛbò láà wò wo lààwùn ye ko pé. A-wùn gi, bhè ló kɔ̀ɔ̀yí lé, ke í kɔ́ng daa bhi. I à dàà’, i vé fɔ́ɔ́lé’ síà láà, i à líílé pòlò’, í wɛ́ipúúwɛ́ɛ́ do yeà bhi. Í wɛ́i láà à sí, ke í à nu àng nɛ̀, ke Aatana-kwìì gba’ wó à kún-ii láà, ke àle- nù tó ko ni i gá ko peá le.

¹ Yesu-à kàlengbò’ sɔ̀n- à gi bha láà àle bhà, le wó wɩɩ’ à nɛ̀ wo: Mɛ̂ɛ’ kó é, ko-mɛ̀ɛ̀’ à dɔ̀lèè’ kpáèa gwilinɛnɛ̀’ è go lɔngwɛ́ɛ́ gi láà à bhà le? ² Kɛ́ wó à pe’ kwɛi, le Yesu’ nɛ́ pɩ́sɩ́ɩ́nɛ́ ke lee’, le é à dɔ’ àng zué bhi, le é wɩɩ’ ye: ³ Án à zɛ ka nɛ̀ sii tà ma: ka zowɛ́ɛ́’ ka gwílé láà àle òo seelà’, ke è tó ye náò pɩ́pɩ́nɛ́bò pe nɛ̀ laá, káá dɔ̀lèè ye lefienɛ́ woii gwilinɛnɛ̀’ è go lɔngwɛ́ɛ́ gi láà à bhà. ⁴ À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, mɛ̂ɛ’ è e wunlé kpááà, ke è tóà ye nɛ́ pɩ́sɩ́ɩ́nɛ́ é à nɛ̀ laá, àle-mɛ̀ɛ̀ dɔ̀lèè- tóà kpáèa gwilinɛnɛ̀’ è go lɔngwɛ́ɛ́ gi láà à bhà le. ⁵ Sée kpɔ̀ n lé-mɛ̀ɛ̀’ wó ye náò pɩ́pɩ́nɛ́bò’ kwɛpɛ́lɛ é àng nɛ̀ láà, mɛ̂ɛ óó mɛ̂ɛ’ è bhɛɛ yaa àng do lefienɛ́ ke bhà n-wùn gi, ke à-mɛ̀ɛ̀’ bhɛɛ yaa’ wo n lekini n bhà lɛ́ɛ. ⁶ Kɛ́ mɛ̂ɛ’ wó ye náò pɩ́pɩ́nɛ́bò nɛ̀ kpɔ̀ n lé-zàà tà láà, mɛ̂ɛ óó mɛ̂ɛ’ è tóà àngle do ke gò zaa gi-mɛ̀ɛ̀a, lángga’ è à-mɛ̀ɛ̀ kún-à láà, à nààlé àa tóii. E woo tóà à-mɛ̀ɛ̀ bhà fìláá, ke wò gwɛbílí kábháko do ke dun à vele bhà, ke wò à bili nàa kɔ̀ɔ̀yí gulu wɛ́ɛ́. ⁷ Àa tóii lúyáán tà-mɛ̀ɛ̀bò bhà sia mɛ̂ɛ’ wò Aatana-à zaa léta bhaamɛ̀ɛ̀bò gɔ̀n láà àng-wùn gi. Wúnnówùnnó yéè kɛɛ, bhaamɛ̀ɛ̀ gò zaa gi-mɛ̀ɛ̀bò-le wàa gó bhaamɛ̀ɛ̀ kpe gi. Kɛ́ mɛ̂ɛ ye’ àle- tóà mɛ̂ɛ gò zaa gi-mɛ̀ɛ̀a kwɛi láà, àle-mɛ̀ɛ̀ pe- tóà yóo lengá le. ⁸ À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, i kɔɔ ni gɛɛnbò’ é i lé láà, à ke- tò’ i dàà wúnyóo gi-pɔ̀ɔ̀n-a, í à tu káán i bhà, ke í à bili dɔ́ɔ́n-á. Atoosiwo sii’ àa yɛn à kɛ̀ɛ̀ nà i gɛɛn ni i kɔɔ tuá-yè-le ké fìláá, i gɛɛn ni i kɔɔ tò i lé, ke wò i bili nà à tóá gɔɔ̀le-pài lé-yè-le bhà. ⁹ I yánwɛ́ɛ́ do- tò’ zí i dàà wúnyóo gi-pɔ̀ɔ̀n-a laá, à sí kɛlɛ gi, ke í à bili dɔ́ɔ́n-á. Atoosiwo i sii’ àa yɛn à kɛ̀ɛ̀ nà i yánwɛ́ɛ́ doá-yè-le ké fìláá i yánwɛ́ɛ́ tó piilɛ-yè tò bhi, ke wò i bili nà à tóá gɔɔ̀le-pài lé-yè-le bhà. ¹⁰ Mɛ̂ɛ’ àng kpɔ́yè’ n lé ke wó ye náò pɩ́pɩ́nɛ́bò nɛ̀ láà, ká à kɛ̂ɛ sɛ̀a ke kao àng ke gaa yáàngóngpéá. Atoosiwo án à zɛ ka nɛ̀ sii lenglèng tà ma: Aatana-à kɩ́ɩ́labò’ wó lɔngwɛ́ɛ́ gi láà, àngle yáán tò àng bhà-mɛ̀ɛ̀a le. Kɛ́ sée yáán tò àng bhà-mɛ̀ɛ̀’ wó kwɛi láà, wo n nɛ Aatana wɛí-lèè ye lɛ́nólɛ̀nó bhà. [ ¹¹ E sée kwɛi maiá. Nle bhaamɛ̀ɛ̀ gbe nle án nù- mɛ̂ɛ’ wó lèèniyèa àngle guoi, ke wò la le.] ¹² Tààn e ka gi ye: bháá kàindini- tò’ mɛngge tà, ke è ló àng dɔi tɔɔn bhà, ke à do- lèèni la ò, à-mɛ̀ɛ̀ àa e kɔɔ góii à kuà-sɔisɛ-ni-wɛ́ɛ́-sɔisɛ paán láà à zì bhi, ke è ló à do ye’ lèèni’ láà à guoi è? ¹³ Án à zɛ ka nɛ̀ sii tà ma: è à do láà à gúò’ ke è à ye, à nii ké daa à-wùn gi, le à lé- gie à kuà-sɔisɛ-ni-wɛ́ɛ́-sɔisɛ yemò’ wòo lèèni láà àle-wùn tà le. ¹⁴ A-kɔ̀ɔ̀ do láà à gi, ka nɛ Aatana’ é lɔngwɛ́ɛ́ gi, yàa à pé ke mɛ̂ɛ’ wó ye náò pɩ́pɩ́nɛ́bò nɛ̀ láà àng do lefienɛ́ ke- lèèni. ¹⁵ I laànɛ́ ke- wúnyóo kɛ̀ɛ̀’, bhè walá ke í ló à lià i lengdoá, ke í liè dɔ à tà ka ni àle piilɛyèa. È e tóló dɔ̀’ i wʋʋ bhà laá, ke yé à la’ wo lɛ́ɛ. ¹⁶ Kɛ́ òo zí e tóló dɔ̀’ i wʋʋ bhà laá, é bhaamɛ̀ɛ̀ doá oo, ɛ́ɛ́n é bhaamɛ̀ɛ̀ piilɛá oo, í àng naa i bhà, ke wún óó wún’ ka à peà bhi, à tó zɔ́ɔ́- nù dɔ sée piilɛ ɛ́ɛ́n yaka láà àng yàànlé. ¹⁷ Òo zí nù’ wɩ́ɩ́i e tóló dɔ̀ mɛ̂ɛ yaka láà àngle ke wʋʋ bhà-wùn bhà laá, í legilizi tó ban ké tà, ke í à pe àng nɛ̀. Òo wɩ̀ɩ̀’ zízí e tóló dɔ̀ legilizi tó wʋʋ láà àle bhà-wùn bhà, ke í à-wùn kún ye mɛ̂ɛ’ mɛ̂ɛ’ wàa Aatana dɔn à-wùn kún, ɛ́ɛ́n ye mɛ̂ɛ’ wɛ́i kún-mɛ̀ɛ̀-wùn kún. ¹⁸ Án à zɛ ka nɛ̀ sii lenglèng tà ma: ka mɛ̂ɛ óó mɛ̂ɛ’ à yeleà Aatana-à zaaɛ́ɛ́ tà sɛ́ɛ́ tà zé, ke káé à-mɛ̀ɛ̀ yele’ wo Aatana zué lɔngwɛ́ɛ́ gi lɛ́ɛ. Sée ka zí mɛ̂ɛ óó mɛ̂ɛ’ à pólóà sɛ́ɛ́ tà zé, ke káé zí à-mɛ̀ɛ̀ póló’ wo Aatana zué lɔngwɛ́ɛ́ gi lɛ́ɛ. ¹⁹ Án wɩɩ ka nɛ̀ zí ma: mɛ̂ɛ’ ká n pe gi láà, mɛ̂ɛ piilɛ lefienɛ́, ka wʋʋ- tóà do wún óó wún’ bhà sɛ́ɛ́ tà zé, ka à pè’ n nɛ Aatana’ é lɔngwɛ́ɛ́ gi láà à nɛ̀, e à kɛɛà ka nɛ̀. ²⁰ Atoosiwo bhaamɛ̀ɛ̀ piilɛ ɛ́ɛ́n bhaamɛ̀ɛ̀ yaka yɔ̀ɔ̀nsínma’ banyèa ké tà n-wùn gi lee óó lee’ gi, ke n lekini án àng kpe gi bhi. Gùá ye’ àa e bhámò bhàwùn tó àbhà pian ²¹ Yesu’ bo’ à peá kwɛi, le Piɛli’ sɔn’ à gi, le é à bhàgilawo’ ye: Gwilinɛ Kpáa, è tò’ ke n laànɛ́ ke- wúnyóo kɛɛ n gá ziàn la ò, án à bhàwùn tó gɛnyààn wɛ̀sɛ’ gá le? Tààn án tóà à bhàwùn tóà kwɛi kwɛi, le è zin gɛnyààn saapiilɛ bhà la è? ²² Kɛ́ é à pe’ kwɛi, le Yesu’ à yoobɔ’ à gɔ̀n ye: Ááo, mɔ́ɔ́ à pe ma í à bhàwùn tó gɛnyààn saapiilɛá. Kɛ́ án wɩɩ í tó à bhàwùn tóà kwɛi kwɛi flúúlé, ke è zin nàa gɛnyààn kuà-saapiilɛ yaawun saapiilɛ bhà. ²³ A-wùn gi, gwilinɛnɛ̀’ è go lɔngwɛ́ɛ́ gi, e bhɔ gwilinɛ ke’ nuu bhi àbhà wún bhà. Gwilinɛ láà e wɩɩ’ ebhà gùábò nɛ̀ ye: Nbhà pɔɔn páipái’ é ka tà, kà nu nà à tóá, ke kó à núnú. ²⁴ Wó woo tuàn à núnú zìgóà, wo káá’ wo’ ke àbhà wɛ́i wáá wúlú-wùn’ nuu gùá-mii ke’ à bhà láà, wa nu nà à gá à nɛ̀. ²⁵ Kɛ́ kpan gòa-pɔ̀ɔ̀n àa nuu gùá-mii láà à gɔ̀n. Gwilinɛ’ à pè- àle gi ye: wò à leng oo, àbhà nɔ́ng oo, àbhà náò oo, ni à ye-pɔ̀ɔ̀n tó páipái lóódɔ, ke àng sɔ̀ɔ́n- nù tó ebhà kpan góá le. ²⁶ Gwilinɛ’ àle pe’ kwɛi, gùá-mii láà é bhuolá’ wo’ à gɛnpé, le é sɔɔ’ gbɛ̀óógbɛ̀ kɛɛà à nɛ̀ ye: Gwilinɛ, bhè dɔ gbáágbààa ke í zowɛ́ɛ́ saa n pé, ke án nù ibhà kpan láà à tó gó. ²⁷ É à pe’ kwɛi, le à wɛ̀i’ gwilinɛ kɛɛ’, le é bo’ kpan láà à gá à nɛ̀, le é wɩɩ’ à nɛ̀ ye è ló le. ²⁸ Gùá-mii láà é gó-le wo’ bhi, àbhà wɛ́i wáá do yɔ̀ɔ̀nsínma kpan’ nuu à bhá ke’ à bhà láà, é à ta’, e tó’ wo’ le é à san’ à kpéelé, le à téng’ bhɔ’ sí lià, ke e wɩ́ɩ́ii à nɛ̀ ye: Bhè nbhà kpan’ i lé láà à gó tò! ²⁹ É à pe’ kwɛi, le à bhá’ bhuola’ à gɛnpé, le é bhàiwo’ à zì ye: Bhè dɔ gbáágbààa ke í zowɛ́ɛ́ saa n pé, ke án ibhà kpan gó. ³⁰ Kɛ́ gùá-mii láà òo wɩ́ɩ́ à bhà. Le é lo’ e bhá láà à daai kààso gi, ke è tó bhi sánni àbhà kpan láà à tó góyè finibhà. ³¹ Gwilinɛ láà àbhà gùá bhɛ́i kemò’ àle-lèè ye’ kwɛi, e sie’ àng nɛ̀ bháalé, le wó lo’ à gɛingói à nɛ̀ le. ³² Gwilinɛ’ àle ma’ kwɛi, e mɛ̂ɛ bɔ’ wo’ gùá-mii láà à lee lià le. É waa’ bhi, le é wɩɩ’ à nɛ̀ ye: Gùá-mii yànmayè-mɛ̀ɛ̀’ ile i gá kwɛi le? Án woo à pe-le wo’ ma: nbhà kpan páipái’ nuu i bhà láà, yáá woo à ke góii koo í bhài’ wo’ n zì láà à-wùn gi. ³³ É tò’ kwɛi la ò, mɛɛ kɛɛ le i bháála kɛɛ yóó láà à lekini wɛ̀i òo i kɛɛ ye i wɛ̀i’ nle n kɛɛ’ kɔɔ’ gi láà à nɛ̀ le? ³⁴ Wún láà e yua’ gwilinɛ bhà e gie’ à pɛɛ́ɛ́-bhùlù tó gi, le é mɛ̂ɛàn láà à daa’ kààso gi, ke wò nù wún gó à yáin sánni kpan láà à tó góyè finibhà le. ³⁵ Yesu’ bo’ pian láà à káán-á kwɛi, le é wɩɩ’ ebhà kàlengbò nɛ̀ ye: À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, à-lèè ké à bhà ke ká ka zowɛ́ɛ́ daa faa gi, ke ká ka laànɛ́bò bhàwùn tó lekinilèkini wo. Atoosiwo káó àle kɛ̀ɛ̀’ kwɛi, n nɛ’ é lɔngwɛ́ɛ́ gi láà, è ka leng ka kún-à ye gwilinɛ’ ebhà gùá-mii kun’ kɔɔ’ gi láà àle nɛ̀ le.

¹ É nuu ke Yesu’ bo liangbò láà à tó zɛá, le é go’ Galilee lùu gi, le é lo’ Zudee lùu nààlé Zudɛɛn-gùàn zele tia le. ² É nuu lóà kwɛi, bhaamɛ̀ɛ̀bò ké dɔ’ à wɛì gbùlùle, le wó waa’ bhi, le é bhàyúá-mɛ̀ɛ̀bò’ nuu àng kpe gi, àng tó to’ kélékèlèa le. ³ É nuu bhi, le Faliziɛn kemò’ yɔn’ à gi, le wó à bhàgilawo’ wo: Mɛ̂ɛ- mɛ̂ɛ siènɛ̀-wùn ye óó ye’ à yeà mɛ̂ɛà nɔ́ng pé, mɛ̂ɛ ké mɔɔà à góá kai àle tó-wùn gi è? Sée wó nùù à peà kwɛi à gidan lɔ̀ɔ̀’ bhà le. ⁴ Le Yesu’ à yoobɔ’ àng gɔ̀n ye: E bɛɛnzɛyèa Aatana-à sɛ́ikwɛ́ gi wo: À zigó gi, lúyáán daa-mɛ̀ɛ̀ Aatana ké bhaamɛ̀ɛ̀ tɛ́ɛ́n daa’ loò ni miɔn-á. É à pè- àlei ye: Ale kɛɛ le miɔn- káán-à e nɛ ni e laú bhà, le è naa ebhà nɔ́ng bhà le. Wò à kɛ̀ɛ̀’ kwɛi, ke mɛ̂ɛ piilɛ láà wa tó bhaamɛ̀ɛ̀ doá. ⁶ Tààn káó wún láà à-wʋ̀ʋ̀ pe Aatana-à sɛ́ikwɛ́ gi do bhe è? È tò’ kwɛi, ke lê ni gɔɔn wàa piilɛ koo, kɛ́ ke wa tó bhaamɛ̀ɛ̀ doá. ⁷ À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, Aatana lekini’ mɛ̂ɛ piilɛ’ àng daa’ kiá kwɛi láà, bhaamɛ̀ɛ̀ ke òo àng káán-à ké bhà koo. Yesu’ bo’ à peá kwɛi, le wó wɩɩ’ à nɛ̀ wo: Ale ké kwɛi la ò, le mɛɛ kɛɛ le Moizi’ tɔ́ng dɔ’ sée ye: Mɛ̂ɛ óó mɛ̂ɛ’ è à peà ye é lê gó kai, à-mɛ̀ɛ̀- à gò kai-sɛ̀ikwɛ́ naa à bhà, ke è nuu à góà kai? ⁸ Le Yesu’ à yoobɔ’ àng gɔ̀n ye: Ka zowɛ́ɛ́ tò tílíkpátìlìkpàa-kɔ̀ɔ̀ yóo láà, àle kɛɛ le Moizi’ wɩɩ’ à bhà ka gɔ̀n ye: ká mɔɔà lê góá kai le. Kɛ́ àa nuu kwɛi-le bhà à zigó gi lii. ⁹ Ale kɛɛ le nle an wɩɩ ka nɛ̀ ma: mɛ̂ɛ óó mɛ̂ɛ’ i ibhà nɔ́ng góà kai, kɛ́ ke àa à giè kpáá pé-wùn-leá, ke í ló à bhɛ́i ke síi laá, ke i-mɛ̀ɛ̀ i zùà’ kɛɛii lɛ́ɛ. ¹⁰ Yesu-à kàlengbò’ à pè- à nɛ̀ àle gi wo: È tò’ miɔnbò tò kúnyèa wo leng kwenglé woà nɔ́ngbò gɔ̀n-wùn-leá kwɛi lɛ́ile laá, ke e fìláá ke wòo lê sí àlei wà! ¹¹ Le Yesu’ à yoobɔ’ àng gɔ̀n ye: Aatana- wʋʋ láà à gima-gwìlìkààn daaà mɛ̂ɛ’ àng bhà láà, àngle wó à gimaà le. Kɛ́ bhaamɛ̀ɛ̀-le tó àa mɔɔii à gimaá. ¹² Ká zí à pe’ wo’ ka: e fìláá ke mɛ̂ɛ òo lê sí láà, lò vɛ̂ɛ tà-mɛ̀ɛ̀ kemò’ bhe, àngle ké go nà wo pe láà à gá wo laa gwílé. Le mɛnggoò’ bhe, bhaamɛ̀ɛ̀bò-àngle péé’ wo wo kɔɔá, le wò to lò vɛ̂ɛ tà-mɛ̀ɛ̀a le. Kɛ́ mɛnggoò’ bhi zí, àngle wò wo kɔɔ gó’ wo lê sí-wùn lé gwilinɛnɛ̀’ è go lɔngwɛ́ɛ́ gi láà à-wùn gi le. An à pè’ kwɛi, à dɔn-mɛ̀ɛ̀- à gima. ¹³ É go’ bhi, le mɛnggoò’ nu’ nà náò pɩ́pɩ́nɛ́bòa Yesu nɛ̀, ke è e kɔɔ dɔ àng tà, ke è bhàiwo Aatana zì àng-wùn gi le. Kɛ́ le Yesu-à kàlengbò’ gbaan’ gàga yaaà mɛ̂ɛ’ wó nu’ nà àng gá láà àng bhà, ke wò sɛí le. ¹⁴ Yesu’ à pè- ebhà kàlengbò nɛ̀ àle gi ye: Kà ka kɔɔ gó náò bháánbò zì, ke wò nu n pé. Kao zin-à àng gɔ̀n zaalé. Atoosiwo mɛ̂ɛ’ wó ye àng nɛ̀ láà, àngle dɔ̀lèè yeà gwilinɛnɛ̀’ è go lɔngwɛ́ɛ́ gi láà à bhà le. ¹⁵ Yesu’ bo’ à peá kwɛi, le é e kɔɔ dɔ’ náò láà àng tà, le é nuu lóà le. ¹⁶ É waa’ lɛngge láà à gi, le zuànnɛ́ ke’ nu’ à pé, le é à bhàgilawo’ ye: Kààmɔ, an wúnsɛ̀ suu-mɛ̀ɛ̀’ à kɛɛà, ke sii’ àa yɛn, án nù à sɔlɔ le? ¹⁷ Le Yesu’ à yoobɔ’ à gɔ̀n ye: Mɛɛ kɛɛ le i n bhàgilawo wúnsɛ̀ kɛɛ-wùn-a le? Wúnsɛ̀ kɛɛ-mɛ̀ɛ̀-le ké do fíole kwɛi, àle Aatana-á le. Kɛ́ è tò’ ke sii’ àa yɛn àle sɔlɔ lɔ̀ɔ̀ ké i bhà laá, bhè i gi tó kpókpóá ke í Aatana-à tɔ́ngbò’ à kún le. ¹⁸ É à pe’ kwɛi, le zuànnɛ́ ye: Tɔ́ngbò láà an à-mɛ̀ɛ̀ ni mɛ̀ɛ̀’ à kún-à le? Le Yesu’ à yoobɔ’ à gɔ̀n ye: Aatana ké wɩɩ ebhà tɔ́ng-sɛ̀ikwɛ́ gi ye: Kao bhaamɛ̀ɛ̀ zɛà. Kao zùàkɛɛà. Kao kuanwoà. Kao bele peà. ¹⁹ Ká ka nɛ ni ka laú bhɛɛ yaa. È gò’ àle gi, ka bhá-bhààmɛ̀ɛ̀ lɔ̀ɔ̀-ka kɛ̂ɛ ye ka lekini lɔ̀ɔ̀- ka leng kɛɛ kɔi láà à nɛ̀. ²⁰ Yesu’ àle pe’ kwɛi, le zuànnɛ́ láà é wɩɩ’ à nɛ̀ ye: Án tɔ́ng yemò láà àle tó kun fɔ́ɔ́lé. À-mɛ̀ɛ̀ bhɛ́i ke’ à-wùn’ tuàn n bhà le? ²¹ Le Yesu’ à yoobɔ’ à gɔ̀n ye: I à pè’ ye ibhà wúnsɛ̀ kɛɛyè wun- ban péele laá, bhè ló, ke pɔɔn’ i gɔ̀n, í à tó páipái lóódɔ, ke í à sɔ̀ɔ́n gúlú wɛ̀i-mɛ̀ɛ̀bò tà. I à kɛ̀ɛ̀’ kwɛi, Aatana ké i sànma yaaà lɔngwɛ́ɛ́ gi-wèlèa. I bò’, ke í nu, ke í daa n wɛì. ²² Zuànnɛ́ láà é àle ma’ kwɛi, é e wɛí sie’ wo’ bìlìbìlìle, le é e pe ló wo’ le. Atoosiwo wélé ké nuu à gɔ̀n miniminiyèa. ²³ Mɛ̂ɛ láà é bo’ lóá, le Yesu’ wɩɩ’ ebhà kàlengbò nɛ̀ ye: Án à zɛ ka nɛ̀ sii tà ma: wélé-mɛ̀ɛ̀bò-le dɔ̀lèè yè Aatana-à gwilinɛnɛ̀ bhà-yè- kpókpó-leá wɛ́ tò! ²⁴ An sée àle pe ke woii ka nɛ̀ zí le. Án wɩɩ ma: yɔ̀ɔ̀nmia giè sèèla ganng gi-yè-le ké kpókpóá, kɛ́ wélé-mɛ̀ɛ̀-le pe dɔ̀lèè yè Aatana-à gwilinɛnɛ̀ bhà-yè ké zí kpókpóá, e gie lefienɛ́ wo à ye láà àle tà. ²⁵ Yesu-à kàlengbò’ àle ma’ kwɛi, à kɔ̀kún ké àng kun’, le wó wɩɩ’ wo: È tò’ àlei kwɛi la ò, ke wáa- laà àlei le? ²⁶ Wó Yesu bhàgilawo’ kwɛi, le é àng gaa’ sɛ́inlé, le é à yoobɔ’ àng gɔ̀n ye: Bhaamɛ̀ɛ̀-le ke àa mɔɔ àle bhà, kɛ́ sée Aatana-le kwìì à bhà-wùn àa bhe. ²⁷ Yesu’ bo’ à peá kwɛi, le Piɛli’ à bhàgilawo’ ye: Le mɛ̂ɛ’ kole kwéé ko pe pɔnópɔ̀nó tó, ke kwéé daa i wɛì é la ò, mɛɛ kɛɛà kole ko nɛ̀ le? ²⁸ Piɛli’ à pe’ kwɛi, le Yesu’ à yoobɔ’ ebhà kàlengbò láà àng tó gɔ̀n ye: Án à zɛ ka nɛ̀ sii lenglèng tà ma: lúyáán tó páipái seelá bha- bhɔ̀’, nle bhaamɛ̀ɛ̀ gbe án yaaà nbhà gwilinɛnɛ̀-gbòlò tà. È gò’ bhi, mɛ̂ɛ buu-ni-wɛ́ɛ́-piilɛ’ ká daa’ n wɛì kpunglà zé é, ka lekini ká yaaà zí gwilinɛnɛ̀-gbòlò tà, le ka Izalae lùu yaawun buu-ni-wɛ́ɛ́-piilɛ láà àng tó bhàgila kpáa wo Aatana zué le. ²⁹ È gò’ àle gi, mɛ̂ɛ óó mɛ̂ɛ’ è e kɔɔ góà ebhà kwíibò ni ebhà sɛ́ɛ́bò-wùn zì, ɛ́ɛ́n ke è e laànɛ́-miɔnbò ni loòbò, ni e nɛ ni e laú, ni ebhà náò tó tóà n-wùn gi laá, à-mɛ̀ɛ̀ ké àle tó légiètà kàindini kàindini yeà, è gò’ bhi le è sii’ àa yɛn à sɔlɔ leekpɔ̀ɔ̀tili-sànmáá le. ³⁰ Kɛ́ liélé-gɛ̀ɛ̀n bɛ́ɛ́ ké daaà zía, le zía-gɛ̀ɛ̀n bɛ́ɛ́-le- daa liélé le.

¹ Yesu’ bo’ à peá kwɛi, le é à tà-piàn kaan’ ye: Gwilinɛnɛ̀’ è go lɔngwɛ́ɛ́ gi láà, e ye bʋʋ-mɛ̀ɛ̀ ke’ nuu bhi àbhà wún nɛ̀. E wala’ kwɛnggei yué pápálé, le é lo’ bhaamɛ̀ɛ̀bò guoá, ke wò bháála kɛ̂ɛ ebhà dɔ̀lɔ̀ng-bòi le. ² Wò wɛ́iwɛ́ɛ́’ à lee Denie láà, àng wʋʋ’ mɔ̀ɔ̀ àle do-wùn bhà yáángɛɛn do saaá le. Ang wʋʋ’ bo’ mɔɔá kwɛi, le é bháála kɛɛ-mɛ̀ɛ̀bò láà àng bɔ’ boi le. ³ Yáán zán mɛ̂ɛ bhà kún bha’ bhɔ’, le bʋʋ-mɛ̀ɛ̀ láà é wolo piilɛnàà wo’, le é mɛnggoò ye’, ke wo dɔɔ téng-lé bhiábhiá, ⁴ le é wɩɩ’ àng nɛ̀ ye: Ka leng kà ló bháála kɛɛi nbhà dɔ̀lɔ̀ng-bòi. Ka lò’, án ka saa góà à gó-kɔ̀i. ⁵ É à pe’ kwɛi, le mɛ̂ɛbò láà àng leng’ zí lo’ boi bhi le. Bʋʋ-mɛ̀ɛ̀’ wolo ke wo’ yáán yàà mɛ̂ɛ gwenglé zué téei, le é zí à ke wo’ yáán seelá gi, le é mɛnggoò ta’, le é à pe’ àng nɛ̀ kɔɔ do láà à gi, le àng leng’ zí lo’ boi le. ⁶ É wolo dɔ̀yayè wo’ yáán loo daa gi, e mɛnggoò ta’ zízí lee do láà à gi, le é àng bhàgilawo’ ye: È bhi lɔ le ká dɔɔ zé bhiábhiá, ke káá pɔngge kɛɛii le? ⁷ Le wo: Mɛ̂ɛ’ è ko síà, àle-mɛ̀ɛ̀ àa bhe la wà! Le ye: È tò’ àlei kwɛi, ka leng kà ló bháála kɛɛi nbhà dɔ̀lɔ̀ng-bòi. É à pe’ kwɛi, le wó lo’ le. ⁸ Yáánpa’ bhɔ’, le bʋʋnɛ’ wɩɩ’ e kɔlé-mɛ̀ɛ̀ nɛ̀ ye: Bhè bháála kɛɛ-mɛ̀ɛ̀bò lee, ke í àng saa gó. Í à zigó án mɛ̂ɛ’ àng si’ dɔ̀ya láà àngle tà, ke í nuu à léyaaà án mɛ̂ɛbò’ àng si’ fɔ́ɔ́lé láà àng tà le. ⁹ É à pe’ kwɛi, le mɛ̂ɛbò’ wó yaa’ bháála bhà yáán loo daa gi láà, wó nu’, le wó àng saa go’ Denie dolodoloá le. ¹⁰ Wó mɛ̂ɛ yemò’ àng si’ fɔ́ɔ́lé láà, àng leng wó nu’, e nuu àng gi wo: wole wo pe saa ké gieà nù dɔ̀ya-mɛ̀ɛ̀bò pe láà àle tà dɔ́ɔ́n-á. Kɛ́ wó zí àng leng gbà- Denie dolodolo’ à gá le. ¹¹ Wó Denie do láà à sɔɔ’ àng kwenglé, le wó gbaan’ wo yuun gi-lìangzɛà bʋʋnɛá, ¹² le wó à pe’ à nɛ̀ wo: Mɛ̂ɛ yemò’ wó nu’ dɔ̀ya ke wòo mɔ́ bháála bhà é la ò, mɛɛ kɛɛ le í àng pe saa mɔɔ’ nà ko peá, sée ke yáán’ golo kole ko doloà tenglé, ke ko gi sínmasìnma é é gayèa kwɛi le? ¹³ Wó à pe’ kwɛi, le bʋʋnɛ’ à yoobɔ’ àng do ke gɔ̀n ye: Zuàn, mɔ́ɔ́ i yínígó, lò bháála kɛɛi yáángɛɛn doá n pé boi Denie do bhà-yè’ sɛɛ’ wo’ i nɛ̀ le. Tààn àa kwɛi è? ¹⁴ À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, i leng bhè i pe saa sí, ke í ibhà ló wo. Kɛ́ mɛ̂ɛ ye’ wó nu’ dɔ̀ya é, àng pe saa mɔ̀ɔ̀ nà i peá-wùn’ sɛɛ’ wo’ n nɛ̀, le án à nu’ àng nɛ̀ kwɛi lɛ́ɛ. ¹⁵ Atoosiwo pɔɔn’ à kɛ̀ɛ̀ n lengà wéléá-wùn- sɛɛà n nɛ̀, an àle kɛɛà à gá, le mɛngge àa n gílawo le. Tààn i yóonɛ̀’ káán-ii nle n pe kólósɛ̀nɛ̀ tà la è? ¹⁶ Yesu’ à pe’ kwɛi, le é à zɔ́ɔ́ dɔ’ ye: Pɔɔn- à kɛɛ ke an wɩɩ ma: zía-gɛ̀ɛ̀nbò ké daaà liélé, le liélé-gɛ̀ɛ̀nbò- zí daa zía láà, àle lɛ́ɛ. ¹⁷ É nuu ke Yesu ké lóii Zelizalɛm za, àle ni ebhà kàleng buu-ni-wɛ́ɛ́-piilɛ láà àng gá laá, le é àng lee’ piilɛ gi, le é à pe’ àng nɛ̀ táá-zààlé ye: ¹⁸ Ká ka yáán tó bhi, kó ló do’ woii Zelizalɛm é, wo nle bhaamɛ̀ɛ̀ gbe-mɛ̀ɛ̀ n lénuà yíkpáá-mɛ̀ɛ̀bòà wunmɛ̀ɛ̀bò ni Aatana-à tɔ́ng dɔ-mɛ̀ɛ̀bò nɛ̀ bhi. ¹⁹ Angle wó lɩ́ɩ́ sieà n bhà, le wò n lénu mɛ̂ɛ’ wàa Aatana dɔn àng nɛ̀, ke wò n zɛ le. Wò bò’ n lénuá àng nɛ̀ kwɛi, wo sóósíà n bhà, wo n maaà sàbhiliwɛ́ɛ́á, wo n naaà yílí bhà pɔ́ngti gbààn n kɔɔ ni n gɛɛnbò tà-yèa, le è to n zɛ-kɔ̀ɔ̀a le. Kɛ́ yáángɛɛn piilɛ- bò’ gieá, à yakanàà-kwèèi- bhɔ̀’, án góà gɔɔ̀le, le an zana le. ²⁰ É go’ bhi, le Zebedee-à nɔ́ng’ lo’ Yesu pé, àle ni e gbebò piilɛ’ wó nuu Yesu-à kàlengbòa láà àng gá, le é bhuola’ à gɛnpé, bhàiwò à zì-kɛ̀an-á le. ²¹ Kɛ́ le Yesu’ to’ le é wɩɩ’ à nɛ̀ ye: Í à pé ke án mɛɛ kɛɛ i nɛ̀ le? Le nɔ́ngnɛ́ ye: Gwilinɛ, ibhà mɛ̂ɛnɛ̀- yàà’ à bhà leekpɔ̀ɔ̀tili gi laá, án à pé ke n gbebò piilɛ’ wó é, àngle do-yaa i kɔɔ sɛ̀ gi, ke à dini- yaa i kɔɔ kpáná gi le. Yé wɩ̀ɩ̀’ à bhà, bhè à píníwo n nɛ̀. ²² Kɛ́ le Yesu’ à yoobɔ’ ye: Ka wúnbò’ pe láà, káá à zía dɔn. Tààn máà wún kpókpó-yì’ mi é, ká mɔɔà à miá è? Le wo: Iin, kó mɔɔà à bhà. ²³ Le é zí wɩɩ’ àng nɛ̀ ye: E kwɛi-le wo maiá, an wún kpókpó-yì do’ mià láà, ka leng ka zí àle mià le. Kɛ́ à ye’ é yalà n kɔɔ sɛ̀ ni n kɔɔ kpáná gi-wùn-leá láà, àle àa dɔ nle n bhà. N nɛ Aatana’ àle yaayèa mɛ̂ɛbò’ àng gɔ̀n, wò à nuà àngle nɛ̀ le. ²⁴ Yesu-à kàleng buu paán láà wó àle ma’ kwɛi, wo wo lààwùn ye’ wo’ mɛ̂ɛ piilɛ láà àng pé le. ²⁵ Ale kɛɛ le Yesu’ àng tó lee’, le é wɩɩ’ àng nɛ̀ ye: À gàn ké ka yàan ka: lùu wunlé-mɛ̀ɛ̀bò ké gbɔɔn ziàn woà lùu gi-mɛ̀ɛ̀bò tà, le giè mɛ̂ɛ gɔ̀n-mɛ̀ɛ̀bò-kpókpónɛ̀-gbàn dɔ mɛ̂ɛ tà le. ²⁶ Kɛ́ à-lèè àa à bhà ke è tó kwɛi kale ka kpe gi. Wánglafila, mɛ̂ɛ’ é à pé ke é tó tiàànle ka kpe gi laá, à-mɛ̀ɛ̀- tó ka légièwo-mɛ̀ɛ̀a. ²⁷ È gò’ bhi, mɛ̂ɛ óó mɛ̂ɛ’ é à pé ke é daa kanó páipái liélé, à-mɛ̀ɛ̀- e lekini tó kaà gùáá. ²⁸ A-kɔ̀ɔ̀ do láà à gi, nle bhaamɛ̀ɛ̀ gbe n lekini án nù- ke nle án bhaamɛ̀ɛ̀bò légiè’ wo, ke án zí n lekini wunbílí nu, ke è nù tó bhaamɛ̀ɛ̀ kpe kpáalàkpàà tó bhà-sààa le. Mɔ́ɔ́ nu ke wò nle n légièwo. ²⁹ Ang lóyè’ bo’ gieá Zeliko, bhaamɛ̀ɛ̀bò ké nuu Yesu wɛì yèèèle. ³⁰ Yánwilibò piilɛ ke’ wó nuu yaa zaa pé, wó à ma’ wo Yesu ké gieii, le wó sɔɔ’ gbáláà wo: Davi gbe gwilinɛ, bhè ko gaa wɛ̀i bhà a. ³¹ Wó nuu gbáláà kwɛi, le bhaamɛ̀ɛ̀bò’ nuu bhi láà wó pee’ àng tà, ke wò nù wo líílé ta le. Kɛ́ àng lekini ké nuu zí wo bháa dɔà gbáláyè bhà kpókpóá wo: Davi gbe, yáá ko gaa wɛ̀i bhà è? Yáá ko gaa wɛ̀i bhà è, gwilinɛ? Wó nuu à peà kwɛi, ³² le Yesu’ dɔlɔ’, le é àng lee’, le é àng gílawo’ ye: Ká à pé ke án mɛɛ kɛɛ ka nɛ̀ le? ³³ Le wo: Gwilinɛ, bhè dɔ’ wo gbáágbààa ke í ko yán lépóló ke kó lee ye le. ³⁴ Wó à pe’ kwɛi, le àng wɛ̀i’ Yesu kɛɛ’, le é e kɔɔ yɛɛ’ àng yánwɛ́ɛ́bò bhà dɔ́ɔ̀nle le. É bo’ àle kɛɛá kwɛi, mɛ̂ɛ piilɛ láà wo to’ sáabhi, le àng tó yánlé’ polo’, le wó dɔ’ Yesu wɛì le.

¹ Wó lo’ ke wò waa pɛ́ɛ’ wò à lee Betifaze láà à gbɛ̀ɛɛlé Olive-tɔ̀ɔ̀n bhà za, ke Zelizalɛm-lèè’ tó kúlúá, le Yesu’ wʋʋ kpɔ’ ebhà kàleng piilɛ bhà ye: ² Kà ló pɛ́ɛ’ é yaa ka liélé tɛ́ láà à gi. Ka dàà’ pɛ́ɛ yáànbhà, ká tóà le ka sʋʋfai dá do ye bhɛɛ́ɛ́ lé, ke à nɛ́ ké à wɛì le. Ká à bhɛɛ lépóló, ke ká nu nà à tó piilɛyèa n nɛ̀. ³ È tò’ ke mɛngge- wúngge pe ka nɛ̀, ká à yoobɔ à gɔ̀n ka: Gwilinɛ Kpáa’ à bhàwùn’ à bhà le. Ka à pè’ kwɛi, à-mɛ̀ɛ̀ ké tóà le è wɩɩ à sí-wùn bhà, le ka nu nàa le. ⁴ Sée Yesu’ à pe’ wo’ kwɛi láà, àle to’ Aatana wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀’ wʋʋ ke’ pe’ fɔ́ɔ́lé, à gi-wùn kɛɛ-kɔ̀ɔ̀a le. ⁵ E wɩɩ’ ye: Kà à pe Sion-pɛ̀ɛ̀wɛ́ɛ́bò nɛ̀ ka: ká ka yáán tó, kaà gwilinɛ’ nuii ka pé lɛ́ɛ. Abhà gwilinɛnɛ̀ ké loolooyèa. È yaayè lefienɛ́á sʋʋfai dá’ à tà le. Kɛ́ sʋʋfainɛ́ pɩ́ɩ́nɛ́’ é tuàn laa pé, àle à gá le. ⁶ Yesu-à kàleng piilɛ láà wó lo’, le wó à kɛɛ’ ye é à pe’ kɔɔ’ gi láà à nɛ̀, ⁷ le wó nu’ nà sʋʋfai ni à nɛ́ láà à gá Yesu nɛ̀ le. Wó bo’ woà gbààbò kpɔ́á sʋʋfaibò láà àng tɛɛ, le Yesu’ yaa’ à tà le. ⁸ À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, tìngtíng’ nuu à wɛì láà àng bɛ́ɛ́-lèè tó ké nuu lóà wo bubhà-gbààbò kpɔ́á zaalé, le mɛnggoò’ nuu lóà sɔ́ɔ́nkwɛ́bò káán-á, le wò à banna à liélé le. ⁹ Bhaamɛ̀ɛ̀bò láà àng kpulukpulu kemò ké nuu Yesu liélé, le àng kemò’ nuu à zía, ke wo lóii yúé síá à nɛ̀ wo: Ozana! Ozana! Davi gbe, koà yúé! Wo nuu zí à peà wo: Mɛ̂ɛ’ é nuii Gwilinɛ Kpáa-à nu gi láà, lúbha- à kún. Yúé-wɩ́ɩ́ lɔngwɛ́ɛ́ gi-lèèbò tó bhà oo. ¹⁰ Yesu’ sɔɔ’ Zelizalɛm-pɛ̀ɛ̀ yáànbhà, à-tìng ké daa’ pɛ́ɛ tó tà, le wó nuu à peà wo: Mɛ̂ɛ’ é nuyèa é, wáa à gá le? ¹¹ Wó nuu à peà kwɛi, le gwiligbá’ nuu à wɛì láà, wó à yoobɔ’ wo: Aatana wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀’ wò à lee Yesu, è go Nazalɛti Galilee sɛ́ɛ́ gi láà, àle à gá le. ¹² Yesu’ lo’ ke è waa Aatana-kwìì kpáa’ é péng bhi láà à líɛɛ, le é sɔɔ’ à gélé le. É bo’ sɔɔá bhi, e lóó gbawo-mɛ̀ɛ̀bò ni pɔɔn lɔ́-mɛ̀ɛ̀bò’ nuu bhi àng tó páipái piékɛɛ’, le é zí wɛ́i faiboo-mɛ̀ɛ̀bòà táabhɛlɛbò ni tìnìng lóódɔ-mɛ̀ɛ̀bòà gbàànɛ́bò tó lébhuola’ dolodolo le. ¹³ É nuu àng kɛɛà, ke e à peii àng nɛ̀ ye: E bɛɛnzɛyèa Aatana-à sɛ́ikwɛ́ gi wo: Abhà kwíi é, wo à leeà bhàiwòi-kwìì. Kɛ́ le kale ká à tóyèa kuan-mɛ̀ɛ̀bò bànàkpɔ̀ à gi-yɛ̀ɛ̀a é la wà! ¹⁴ É kɛɛ’ kwɛi, le yánwilibò ni gɛɛnban-mɛ̀ɛ̀bò kpe’ nu’ Yesu pé Aatana-kwìle bhi, le é àng tó to’ kélékèlèa le. ¹⁵ Kɛ́ é nuu lábhili-wùn kpákpaabò’ kɛɛà kwɛi láà, àa nuu sɛɛà yíkpáá mɛ̀ɛ̀bòà wunmɛ̀ɛ̀bò ni Aatana-à tɔ́ng dɔ-mɛ̀ɛ̀bò nɛ̀. Sée náò’ nuu à pe’ woà Aatana-kwìle lòlò tà wo: Davi gbe, koà yúé láà, à ke àa nuu zí sɛɛà àng nɛ̀. ¹⁶ Wó wɩ̀ɩ̀ Yesu nɛ̀ àlei wo: Wó wún’ peii láà, í à ma è? Le é à yoobɔ’ àng gɔ̀n ye: Iin, án à ma. Kɛ́ e bɛɛnzɛyèa Aatana-à sɛ́ikwɛ́ gi wo: Gwilinɛ Kpáa, ile í i wánglegó-wʋ̀ʋ̀ daayèa náò bháánbò ni nɔ́ɔ́nɛ́bò lefienɛ́ tó zʋʋ pé, le é woloyèa àng biinlé le. Tààn wʋʋ láà, káó à bɛɛn ye sɛ́ikwɛ́ gi do bhe è? ¹⁷ Yesu’ bo’ à peá kwɛi, le é àng to’ bhi, le é go’ Zelizalɛm-pɛ̀ɛ̀ yáànbhà, le é lo’ yii-i Betani le. ¹⁸ À sɛíyèa yué, ke e ló ke woii Zelizalɛm za, le vɔ́n’ à kun’ le. ¹⁹ É bhúlu bhɔ̀ɔ̀bhà do ke ye’ zaalé, le é yɔn’ à maabhà le. Kɛ́ é waa’ bhi, e à kwɛ́ lesósó’ ye’ à bhà, le é wɩɩ’ à nɛ̀ ye: Yílí é, i wɛ́ɛ́ òo bhaà gbonggbongle koo. É à pe’ kwɛi, e to’ sáabhi, le bhúlu bhɔ̀ɔ̀bhà láà é kpɛ́ɛ́ ga’ le. ²⁰ Abhà kàlengbò’ àle-lèè ye’ kwɛi, à-mài ké àng ni’, le wó wɩɩ’ wo: Bhúlu bhɔ̀ɔ̀bhà é la ò, e kpɛ́ɛ́ ga-kɔ̀ɔ̀ kèè lɔ’ wo dɛ́ɛnɛ́ é à gá kwɛi le? ²¹ Le Yesu’ à yoobɔ’ àng gɔ̀n ye: Án à zɛ ka nɛ̀ sii lenglèng tà ma: ka kpɔ́yè- tò’ Aatana lé, ke káó fún daa wún bhà laá, wún’ é kɛɛyèa bhúlu é à gɔ̀n é, káá tóii àle lengdo kɛɛyè bhà, kɛ́ ká à pe lefienɛ́ woà tɔɔn’ dɔɔ é à nɛ̀ ka: è gó bhɛ́, ke è ló bhuolái kɔ̀ɔ̀yí wɛ́ɛ́ tiilɛ́, le è lo ka wʋʋ lé le. ²² À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, ka bhàiwò’ Aatana zì, ke ka kpɔ́yè-tó à lé, ka wún óó wún’ à peà Aatana nɛ̀, e à kɛɛà ka nɛ̀. ²³ Wó lo’ ke wò waa Zelizalɛm, le Yesu’ zí sɔɔ dɛ́ɛ ke wo’ Aatana-kwìle, le é gbaan’ liangzɛà bhaamɛ̀ɛ̀bò nɛ̀ le. Kɛ́ le yíkpáá-mɛ̀ɛ̀bòà wunmɛ̀ɛ̀bò ni Zuifu-bòà mɔaagbebò’ nu’ à bhàgilawoi wo: I wúnbò’ kɛɛ é la ò, i à kɛ̀ɛ̀ wáaà kɛɛ gi le? Ɛ́ɛ́n i i pe saó dàà wáa nɛ̀ ziàn, le i à kɛɛ le? ²⁴ Yesu’ à yoobɔ̀- àng gɔ̀n àle gi ye: Káé à pè’ kwɛi laá, n lekini an zí ka gíla do’ woà le. Ka à yoobɔ̀’ n gɔ̀n, le n lekini án wúnbò láà à kɛɛii mɛ̂ɛ’ àbhà kɛɛ gi, le an nuu à peà ka nɛ̀ le. ²⁵ Án wɩɩ ma: Záàn’ nuu bɔ́n gò mɛ̂ɛ bhà-zùlù’ woà láà la ò, à gɛɛn’ nùù góà mɛ́ɛ́’ wo le? É nùù góà Aatana’ pé, tààn bhaamɛ̀ɛ̀bò pé? Kɛ́ Yesu’ àng bhàgilawo’ kwɛi, le wó à yààkébhà kɛɛ’ wo ké finibhà wo: Ko à pè’ ko: à gɛɛn’ nùù góà Aatana pé’ wo laá, e à peà ko nɛ̀ ye: le mɛɛ kɛɛ sée le káó kpɔ́ Záàn wʋʋ lé le? ²⁶ Sée kwáá zí mɔɔii à peá ko: à gɛɛn’ nùù góà bhaamɛ̀ɛ̀bò pé’ wo le. Atoosiwo kó kpalayèa bhaamɛ̀ɛ̀bò gɔ̀n, mɛnómɛ̀nó- Záàn dɔn’ wo Aatana wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀a láà à-wùn gi. ²⁷ Ale kɛɛ le wunmɛ̀ɛ̀bò láà wó à yoobɔ’ Yesu gɔ̀n wo: wole wáá à gɛɛn gó-lèè dɔn le. É à pè- àng nɛ̀ àle gi ye: È tò’ àleá, n lekini an n pe kɛɛ mɛ̂ɛ’ àbhà kɛɛ gi, máá zí àle-mɛ̀ɛ̀ peii ka nɛ̀. ²⁸ Yesu’ bo’ à peá kwɛi, le é pian kaan’ wunmɛ̀ɛ̀bò láà àng nɛ̀ ye: Máà wún’ pe é, ka pe’ à gi lɔ le? Mɛngge’ nuu bhi, à gbebò ké nuu piilɛ. Kwɛnggei’ bhɔ’, le é wɩɩ’ mɛngdo nɛ̀ ye: Nbhà nɛ́, bhè ló bháála kɛɛi tenglé nbhà dɔ̀lɔ̀ng-bòi. ²⁹ Le à gbe láà é wɩɩ’ ye: Máá lóii. Kɛ́ é zí e zʋʋgɔɔn’ dɔ̀ya, le é lo’ le. ³⁰ Nɛ́ nɛ láà é go’ bhi, le é lo’ e gbe dini pé, le é zí wúnngdo láà à pe’ à leng nɛ̀ le. À gbe ye láà àle ké e pe yoobɔ’ ye: N nɛ, má à ma. Án lóà. Kɛ́ le òo nù ló le. ³¹ È tò’ kwɛi, ke mɛ̂ɛ piilɛ láà àng-mɛ̀ɛ̀’ e nɛ zòàwùn kɛɛ’ le? Le wo: Mɛ̂ɛ fɔ́ɔ́yè láà àlele. Wó à pe’ kwɛi, le Yesu’ wɩɩ’ àng nɛ̀ ye: À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, án à zɛ ka nɛ̀ sii lenglèng tà ma: wɛ́i kún-mɛ̀ɛ̀bò oo, ni zùà-nɔ̀ngbò oo, àngle ké dɔ̀lèè yeà Aatana-à gwilinɛnɛ̀ bhà kale ka liélé. ³² Atoosiwo Záàn ké nu’ Aatana-à zaa dɔɔyè giei ka nɛ̀, le ka kpɔ́yè òo tó à lé le. Kɛ́ wɛ́i kún-mɛ̀ɛ̀bò ni zùà-nɔ̀ngbò láà àngle kpɔ́yè’ to’ à lé le. Sée ká bo’ mɛ̂ɛbò láà àngle tó kpɔ̀ à lé-lèè yeá kwɛi, ka zowɛ́ɛ́ òo seelá lefienɛ́ wo, ke ka lekini ka kpɔ́yè- zí tó à lé. ³³ Yesu’ bo’, le é zí wɩɩ’ àng nɛ̀ ye: Ko faiwo, ke án zí wún kpɔ̀ɔ̀bhà bhɛ́i ke kpɔ́ ka nɛ̀. Mɛngge’ nuu bhi, àle dɔ̀lɔ̀ng-bʋ̀ʋ̀ kpɔ’, le é lʋ́ʋ́ kaan’ à zì, le é dɔ̀lɔ̀ng-wɛ́ɛ́ zɔ̀n à gi-gùlù go’, le é gbáa dɔ’, ke wò bʋʋ láà à maakɛɛ à lé le. É bo’, e bʋʋ láà à kɛ̀fɛmawo’ busaan sí-mɛ̀ɛ̀bò bhà, le é lo’ táá gi le. ³⁴ Dɔ̀lɔ̀ng-wɛ́ɛ́ gó téei’ bhɔ’, le é ebhà gúábò bɔ’ busaan gi-mɛ̀ɛ̀bò láà àng pé, ke à ye’ é sɔlɔ’ bhi, wò à gúlú, ke wò e pe nu le. ³⁵ Kɛ́ gielá-mɛ̀ɛ̀bò láà wó waa’ bhi, busaan gi-mɛ̀ɛ̀bò’ daa’ wo’ àng tà, le wó mɛngdo maa’, le wó mɛ̂ɛ dini zɛ’, le wó gwɛɛ bili’ mɛ̂ɛ yakanàà bhà zunngzunngle, le é to’ à lé le. ³⁶ É kɛɛ’ kwɛi, le bʋʋnɛ láà é zí ebhà gùá bhɛ́i kemò bɔ’ bhi le. Angle ké nuu kpeá mɛ̂ɛ fɔ́ɔ́lé’ wó lo’ láà àngle bhà. Kɛ́ wó waa’ bhi, busaan gi-mɛ̀ɛ̀bò’ wúnngdo láà àle kɛɛ’ zí àng lengá le. ³⁷ Ale’ bo’ kɛɛá kwɛi, le bʋʋnɛ láà é e gbe bɔ’, ke e wɩ́ɩ́ii e zʋʋ pé ye: wo yíiín bhɛɛ yaaà n gbe-le bhà. ³⁸ Kɛ́ busaan gi-mɛ̀ɛ̀bò’ à gbe láà à ye-le wo’, wo à pe’ wo’ wo ké nɛ̀ wo: Kó bʋʋ’ gi é, yéè tó mɛ̂ɛ’ àbhà kéeá tili, àle nuii lɛ́ɛ. Kwàa à zɛ’ wo do, ke àbhà kée é è nù tó ko gɔ̀n le. ³⁹ Wó à pe’ kwɛi, wo tó’ wo’ le wó à kun’, le wó lo’ nàa kʋ́ʋ́lé, le wó à zɛ’ le. ⁴⁰ Yesu’ bo’ pian láà à káán-á kwɛi, le é mɛ̂ɛ’ wó nuu bhi láà àng bhàgilawo’ ye: È tò’ kwɛi, bʋʋ-mɛ̀ɛ̀- wàà’ bhi la ò, è mɛɛ kɛɛà busaan gi-mɛ̀ɛ̀bò láà àng gá le? ⁴¹ Le mɛ̂ɛ’ wó nuu bhi láà, wó à yoobɔ’ à gɔ̀n wo: È tò’ àleá, e gwílíyóo-mɛ̀ɛ̀bò láà àng tó zɛà piánlé. È gò’ bhi, le è ebhà bʋʋ nu busaan sí-mɛ̀ɛ̀ bhɛ́i kemò nɛ̀, é kɛ̂ɛ kwɛi ke dɔ̀lɔ̀ng-wɛ́ɛ́ gó bha- bhɔ̀’, àngle wò nù e pe nu le. ⁴² Wó à pe’ kwɛi, le Yesu’ wɩɩ’ àng nɛ̀ ye: E bɛɛnzɛyèa Aatana-à sɛ́ikwɛ́ gi wo: Gwɛɛ ye’ kwíi dɔ-mɛ̀ɛ̀bò’ à bili’ fɔ́ɔ́lé láà, àle nu’ tói kwíi-kpùlù kààn-a-gwɛ̀ɛ̀ lekiniyèa le. Sée Gwilinɛ Kpáa kɛɛ-wùn’ àleá le. Ko à gàà’ sɛ́iinlé, e to lábhili-wùn kpáa lenglèngá ko yáin. Tààn káó bɛɛn láà à-wʋ̀ʋ̀ pe sɛ́ikwɛ́ gi do bhe è? ⁴³ Yesu’ bo’ à peá kwɛi, le é e wʋʋ zɔ́ɔ́ dɔ’ ye: À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, án à zɛ ka nɛ̀ sii tà ma: Aatana ké ebhà gwilinɛnɛ̀ síà kale ka gɔ̀n, le bhaamɛ̀ɛ̀ bhɛ́i yemò’ wò gwilinɛnɛ̀ láà à tɔnɔ sɛ̀ kɛɛà, è à nu àng nɛ̀ le. [ ⁴⁴ Atoosiwo kwíi dɔ-mɛ̀ɛ̀bò’ gwɛɛ’ bili’ láà, mɛ̂ɛ’ è pɛlɛà à tà, à-mɛ̀ɛ̀ lé ké yɛ́ɛ́à, sée è zí daláà mɛ̂ɛ ye’ à tà, e à-mɛ̀ɛ̀ pɛɛ góà.] ⁴⁵ Yesu’ pianbò’ kaan’ láà, yíkpáá-mɛ̀ɛ̀bòà wunmɛ̀ɛ̀bò ni Faliziɛn-bò’ à ma’, à-nàà ké daa’ àng yàan wo: é nùù wɩ́ɩ́à nà wole woá le. ⁴⁶ Ale kɛɛ le wó gbaan’ à kún-lèè guoà le. Kɛ́ bhaamɛ̀ɛ̀ kpe kpáa’ wó nuu Yesu dɔn-à Aatana wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀ lekiniá láà, wó nùù súóà àngle yánwɛ́ɛ́ gɔ̀n, le wòo nù à kún kwɛpoo àle gi le.

¹ É go’ àle gi, Yesu’ liangzɛ dɛ́ɛ’ wo’ zí àng nɛ̀ pian káányèa ye: ² Gwilinɛnɛ̀’ è go lɔngwɛ́ɛ́ gi à yàà à bhà-yè ké ye gwilinɛ ke’ é dɔ kpáa kɛɛ’ e gbeà lê sí-kwèèi láà à pe nɛ̀. ³ Dɔ kpáa láà à kɛɛ-kwèèi’ bhɔ’, le gwilinɛ’ ebhà gùábò bɔ’ é yi kpɔ’ mɛ̂ɛbò’ àng gɔ̀n láà àng lee lià le. Kɛ́ àng ke wòo wɩ́ɩ́ nu-wùn bhà. ⁴ À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, gwilinɛ láà e ebhà gùá bhɛ́i kemò bɔ’, le é wɩɩ’ àng nɛ̀ ye: Ka lò’, ká à pe án yi kpɔ’ mɛ̂ɛbò’ àng gɔ̀n láà àng nɛ̀ ka: má bo nbhà dîlibò ni nbhà tolo-pɔ̀ɔ̀n sɛ̀sɛ̀ bhɛ́ibò tó zɛá, le wa à tó kpaa le. Gbɔ tó’ gó wóó lé tò! Wò nu, ke kó lê sí-pɔ̀ɔ̀n láà à bhɛlɛ. ⁵ Kɛ́ é mɛ̂ɛbò’ àng lee’ láà, àng ke òo à yàkisí, le àng tó’ wo pe ló wo’ wo bhàwùn bhà dɔ́ɔ̀nle le. Mɛngdo ké lo’ e pé boi, le mɛ̂ɛ dini’ lo’ ebhà lóódɔi, ⁶ le mɛ̂ɛ paánbò’ gùábò láà àng kun’, le wó àng wɛ̀ikɛ̀ɛ̀wo’, le wó àng zɛ’ à gá le. ⁷ Wún láà é dolo’ wo’ gwilinɛ bhà é, à nààlé àa nuu bhe. Ale kɛɛ le é ebhà sɔ́yabò bɔ’, le wó bhaamɛ̀ɛ̀ zɛ-mɛ̀ɛ̀bò láà àng zɛ’, le wó pai daa’ àngbhà pɛ́ɛá le. ⁸ É go’ bhi, le gwilinɛ’ wʋʋ kpɔ’ ebhà gùábò bhà ye: Dɔ kɛɛ-pɔ̀ɔ̀n é à tó’ ma. Kɛ́ án mɛ̂ɛbò’ àng lee’ à bhà fɔ́ɔ́lé láà, àngle wàa nuu bhɔyèa kɔɔ yàà nbhà kuo bhà-mɛ̀ɛ̀ gi le. ⁹ Le àle’ kwɛi, kà ló zaawun bhà dɔ́ɔ̀nle, ke ka mɛ̂ɛ páipái’ àng yeà bhi, ká àng tó lee. ¹⁰ Gwilinɛ’ à pe’ kwɛi, le àbhà gùábò láà wó lo’ zaawun bhà dɔ́ɔ̀nle, le wúnsɛ̀ kɛɛ-mɛ̀ɛ̀bò ni wúnyóo kɛɛ-mɛ̀ɛ̀ páipái’ wó àng ye’ bhi, wó àng tó lee’ le. É kɛɛ’ kwɛi, le dɔ kɛ̀ɛ̀i-kwìì láà é pa’ bhaamɛ̀ɛ̀a le. ¹¹ Gwilinɛ’ bo’ sɔɔá kwíle, ke è wɩ́ɩ́ mɛ̂ɛ’ wó nu’ láà àng bhà, yéè lɛgaa ke wò wélé’ daa lê sí-zàyi tà láà, ke àa mɛngdo ke’ nuu àng finibhà láà àle bhà. ¹² Le é wɩɩ’ à-mɛ̀ɛ̀ nɛ̀ ye: N dɔ́ma, í sɔ̀ɔ̀ zé-kɔ̀ɔ̀ kèè lɔ, ke záyi é à tà-gbàà àa i bhà le? Kɛ́ gílawo láà à yoo òo sɔlɔ mɛ̂ɛ láà à gɔ̀n. ¹³ Le gwilinɛ’ wɩɩ’ ebhà gùábò nɛ̀ ye: Kà mɛ̂ɛàn é à kɔɔ ni à gɛɛn tó yele, ke ká à bili lɛitíi lià lúulé, ke è wɛ̀i-wòsí bhi, ke è sóólébhɛlɛ keléékeléélé. ¹⁴ Yesu’ bo’, le é e wʋʋ zɔ́ɔ́ dɔ’ ye: Pɔɔn- à kɛɛ ke an àle pe kwɛi, àle ye: Aatana’ bhaamɛ̀ɛ̀bò’ àng leeyèa dàà e pe gi-wùn-a, wo kpeá maiá, kɛ́ à zòà-mɛ̀ɛ̀ lekinilèkinibò’ wó yaa àbhà yaa gi, àngle wàa wɛ̀sɛ le. ¹⁵ Yesu’ à pe’ kwɛi, le Faliziɛn-bò’ lo’ yààkébhà kɛɛi, ke wò à kún-à à leng wʋʋ bhà kɔɔ’ gi, wò à-kɔ̀ɔ̀ dɔn le. ¹⁶ Wó bo’, le wó woà kàleng kemò ni gwilinɛ Elɔdi pé-mɛ̀ɛ̀ kemò bɔ’ Yesu lià, le wó à pe’ à nɛ̀ wo: Kààmɔ, à gàn ké ko yàan ko: mai-wùn pe-mɛ̀ɛ̀’ i gá le. È gò’ bhi zí, í Aatana-à zaaɛ́ɛ́ gie bhaamɛ̀ɛ̀bò nɛ̀ sii lenglèng tà, le súó àa i kɛɛ mɛngge gɔ̀n le. Atoosiwo yáá kpala mɛnggeà tò tiàànle-wùn gi. ¹⁷ À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, ko níisɔ̀ɔ́n bhɔ̀ gwilinɛ Sezaa’ é Wɔlɔm láà à nɛ̀-yè ké kɛɛ-wùn-a, tààn àa kɛɛ wùn-a? I pe’ i zʋʋ pé, bhè à pe ko nɛ̀. ¹⁸ Kɛ́ Yesu ké to’ le é àngbhà gbèyè láà à-yàn ye’, le é à yoobɔ’ àng gɔ̀n ye: Gbèyèdáinbò, mɛɛ kɛɛ le ka n gidan kwɛi le? Wò níisɔ̀ɔ́n bhɔ ziàn wɛ́iwɛ́ɛ́’ gá láà, kà à do gie n nɛ̀ bhee. ¹⁹ Wɛ́iwɛ́ɛ́’ wò à lee Denie láà, wó à do giè- à nɛ̀ àle gi, ²⁰ le é àng bhàgilawo’ ye: Wáa wunbílí nai ni wáa tɔ́’ à tà é le? ²¹ Le wo: Gwilinɛ Sezaa’ à gá le. Wó à pe’ kwɛi, le é wɩɩ’ àng nɛ̀ ye: Le àle’ kwɛi, ke pɔɔn ye’ é Sezaa peá, ká à nu Sezaa nɛ̀, ke à ye’ é Aatana peá, ká à nu Aatana nɛ̀. ²² Yesu’ à yoo’ bɔ’ àng gɔ̀n kwɛi láà, à-mài ké àng ni’, le wó à to’ bhi, le wó wo pe ló wo’ le. ²³ Sadusiɛn-bò’ wò wɩɩ ziàn wo: ga-mɛ̀ɛ̀bò wàa zana láà, wo nu’ Yesu pé kwɛngdo láà à gi, le wó à bhàgilawo’ wo: ²⁴ Kààmɔ, Moizi ké wɩɩ’ lii ye: È tò’ ke mɛngge- ga, ke nɛ́ àa à gɔ̀n laá, à-lèè ké à bhà ke à lɔ́ɔ̀- àbhà gɛɛn-nɔ̀ng’ è tóà láà à sí, ke è nɛ́ kpɔ́ à bhà e dóoà kpɔ́ gi, ke è nù à tɔ́ zana. ²⁵ Kɛ́ sée laànɛ́yáànbhà-mɛ̀ɛ̀bò saapiilɛ ké nuu ko pé lii. Ang tàkpáè’ lê si’, le é ga’, kɛ́ nɛ́ àa nuu’ wo’ à gɔ̀n láà, le àbhà nɔ́ng’ to’ à lɔ́ɔ̀ gɔ̀n le. ²⁶ É tò- kɔɔ do láà àle gi mɛ̂ɛ piilɛnàà gɔ̀n, le é zí to’ kwɛi mɛ̂ɛ yakanàà gɔ̀n, le à bhɛɛ’ lo’ kwɛi flúúlé, le é zin’ nàa àng saapiilɛnàà bhà le. ²⁷ Ang tó’ bo’ gaá, le nɔ́ngnɛ́ láà à leng’ zí ga’ le. ²⁸ È tò’ kwɛi, ga-mɛ̀ɛ̀bò- zanaà kwee’ gi la ò, nɔ́ngnɛ́ láà è yaaà bhaamɛ̀ɛ̀ saapiilɛ láà àng-mɛ̀ɛ̀’ à gɔ̀n, sée ke e gie’ àng tó páipái-kwììlé kpunglà le? ²⁹ Wó à pe’ kwɛi, le Yesu’ à yoobɔ’ àng gɔ̀n ye: Ka mai-zàà tóyè’ gá, le ká wɩ́ɩ́ii kwɛi lɛ́ɛ. Atoosiwo káá Aatana-à sɛ́ikwɛ́ wʋʋ gima, le káá zí à kɔɔ mɔ̀ɔ̀ à bhà-wùn dɔn le. ³⁰ Pɔɔn- à kɛɛ ke an àle pe kwɛi, àle ye: ga-mɛ̀ɛ̀bò zana bha- bhɔ̀’, miɔnbò wàa lê sí-ii, sée nɔ́ngbò wàa zí gɔnɔ kpɔ́ii. Wo tóà ye Aatana-à kɩ́ɩ́labò’ wó lɔngwɛ́ɛ́ gi láà àng nɛ̀. ³¹ Kɛ́ à ye’ è zin ga-mɛ̀ɛ̀bò pe zana-wùn-le bhà láà, Aatana’ wʋʋ’ pe’ ka nɛ̀ à-wùn gi sɛ́ikwɛ́ gi láà la ò, káó à bɛɛn ye’ wo do bhe la è? E wɩɩ’ ye: ³² Nle án ka bâa Ablam oo, ni ka bâa Izaaki oo, ni ka bâa Zakɔbu-nù tóà Aatana-á le. Sée n lekini án wɩɩ ka nɛ̀ ma: Aatana- mɛ̂ɛ yemò’ àng tɔ́ pe e leng bhà kwɛi láà, yàani àng yánwɛ́ɛ́ àa à gi ko finibhà koo laá, kɛ́ àngle tó- yáán-mɛ̀ɛ̀bò’ àng pé le. Angle ke wàa mɛ̂ɛ’ wó gayèa láà àngle bhɛɛ gi. ³³ Yesu’ liangbò’ zɛ’ láà, mɛ̂ɛ’ wó à ma’, wo nuu kpeá, le à-mài’ àng tó ni’ le. ³⁴ Faliziɛn-bò’ à ma’ wo: Yesu-à liang yoo ké Sadusiɛn-bò láà àng kúnyèa laá, le wó ban’ ké tà, ³⁵ le àngbhà mɛngdo ke’ é nuu Aatana-à tɔ́ng-sɛ̀ikwɛ́ dɔn-mɛ̀ɛ̀ kpáaá, é zí Yesu bhàgilawo’, ke è nù à kún à lekini wʋʋ bhà ye: ³⁶ Kààmɔ, Aatana-à tɔ́ngbò’ wó àbhà sɛ́ikwɛ́ gi láà, à-mɛ̀ɛ̀yè lekini’ à tó kpáèa le? ³⁷ É à pe’ kwɛi, le Yesu’ à yoobɔ’ à gɔ̀n ye: A-lèè ké à bhà ke ka nɛ Aatana Gwilinɛ lɔ̀ɔ̀- ka kɛ̂ɛ bɩ́bɩ́lé, ke ká à-wùn kún ka níiá kelekelele, è gò’ bhi ke à lɔ̀ɔ̀- tó ka zʋʋgɔ̀ɔ̀n-a-wùn tó páipái zigbààngiá. ³⁸ Aatana-à tɔ́ng kpáè’ à-wùn’ kpókpóá à paánbò tó bhà, àle lɛ́ɛ. ³⁹ Abhà tɔ́ng piilɛnàà’ à-wùn’ zí kpókpóá ye à fɔ́ɔ́yè láà à nɛ̀, àle ye: Ka bhá-bhààmɛ̀ɛ̀ lɔ̀ɔ̀- ka kɛ̂ɛ ye ka lekini lɔ̀ɔ̀- ka leng kɛɛ kɔi láà à nɛ̀. ⁴⁰ Wʋʋ piilɛ láà àle Aatana-à tɔ́ng-sɛ̀ikwɛ́ ni à wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀bòà sɛ́ikwɛ́ tó páipái zigbààngiá le. ⁴¹ Faliziɛn-bò’ nuu’ wo’ banyèa ké tà kwɛi láà, le Yesu’ àng bhàgilawo’ ye: ⁴² Aatana’ ebhà mɛ̂ɛ’ yaa’ ke è tó Izalae-bò la-mɛ̀ɛ̀a, ke wò à lee wo Klisi láà la ò, ka ka zʋʋgɔ̀ɔ̀n à-wùn gi lɔ? E ka gi ye: wáa ginɛ́’ à gá le? Le wó à yoobɔ’ à gɔ̀n wo: É gwilinɛ Davi’ à ginɛ́á le. ⁴³ Wó à pe’ kwɛi, le Yesu’ wɩɩ’ àng nɛ̀ ye: Le mɛɛ kɛɛ le Davi- à lee Waa Zaazaa wʋʋá ye gwilinɛ le? Atoosiwo Davi’ à pè- Klisi láà àle-wùn gi ye: ⁴⁴ Aatana Gwilinɛ Kpáa ké à pe’ koà gwilinɛ nɛ̀ ye: Bhè yalá n kɔɔ sɛ̀ gi zé, ke í tó bhi flúúlé ke án i yáòbò tó tó i gɛin-sàbháá. ⁴⁵ È tò’ kwɛi, ke Davi ké Klisi lee gwilinɛ la ò, ke Klisi tò Davi ginɛ́á-kɔ̀ɔ̀’ nu’ tói lɔ le? ⁴⁶ É si’ lóó poo àle bhà, ke wó Yesu bhàgilabò’ wo’ láà, è bo àle tó yoobɔá kwɛi laá, mɛnggemɛ̀ngge òo mɔɔ à bhàgila bhɛ́i ke woá dɔ̀ya àlei koo.

¹ Ale’ bo’ kɛɛá kwɛi, le Yesu’ gbaan’ liangzɛà ebhà kàlengbò ni bhaamɛ̀ɛ̀ ting’ nuu bhi láà àng nɛ̀ ye: ² Aatana-à tɔ́ng dɔ-mɛ̀ɛ̀bò ni Faliziɛn-bò- dɔyèa Moizi dɔ̀lèè’ bhà, ke wò àbhà tɔ́ng zía pe bhaamɛ̀ɛ̀bò nɛ̀ lɛ́ɛ. ³ À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, wò wún óó wún’ peà ka nɛ̀, ká wɩ́ɩ́ à tó kɛɛ-wùn bhà. Kɛ́ ka táá-kɔ̀ɔ̀’ òo tóà ye àng pe nɛ̀ le. Atoosiwo wo à pe-le wo sɛ̀a kwɛi, kɛ́ wàa à gi-wùn’ kɛɛ le. ⁴ Pɔɔn- à kɛɛ ke an àle pe kwɛi, àle ye: wò tɔ́ngbò’ dɔ ziàn láà, à lébhà ké ye gbá bháibhàibò’ wò à yele, ke wò mɛ̂ɛbò tàdɔ à gá à nɛ̀. Kɛ́ àng leng-le wàa à pé ke wò wo kɔɛ́ɛ́ do lefienɛ́ yaa à bhà. ⁵ Wò wo pe wúnnówùnnó kɛ̀ɛ̀ ke bhaamɛ̀ɛ̀bò- nù wo ye’ wo le. Ale kɛɛ le wò sɛ́ikwɛ́ baayè gbɛ́ɛ́gbɛ́ɛ́bò daa wo bu gi, le àngbhà gbàbhuubò vɛ́n- to dɔ́ndɔ́n-á le. ⁶ Yàlèèbò’ mɛnó liélé dɔ kɛɛ-lèèbò bhà, ni gbàànɛ́bò’ mɛnó yáán- à kun Aatana-kwììbò gi láà, wò yàà àle tà-lèè guo le. ⁷ Wo à pé ke bhaamɛ̀ɛ̀bò- wole wo bhɛɛ yaa wɩ̀ɩ̀ wo bhà-yèa téng kpáa-lé-lèèbò gi le. Wo zí à pé ke mɛnó- woo wole wo lee wo kààmɔbò le. ⁸ Kɛ́ kale kao à peà ka: mɛngge- ka lee e kààmɔ. Atoosiwo ka kààmɔ ké kwɛi do fíole, le kale tó ká ka ké laànɛ́á le. ⁹ Sée kao mɛngge bhɛ́i ke leeà ka nɛ sɛ́ɛ́ tà zé. Atoosiwo ka nɛ leng ké kwɛi do fíole, àle Aatana’ é lɔngwɛ́ɛ́ gi láà à gá le. ¹⁰ Kao à peà zí ka: wò ka lee wunmɛ̀ɛ̀. Atoosiwo ka wunmɛ̀ɛ̀ ké kwɛi do fíole. Ale Aatana-à yaa-mɛ̀ɛ̀ Klisi’ é liangzɛii ka nɛ̀ é à gá le. ¹¹ Wánglafila, mɛ̂ɛ’ é à pé ke wò e dɔ dɔ̀lèè kpáa gi ka finibhà laá, à-lèè ké à bhà ke àle-mɛ̀ɛ̀- tó ka légièwo-mɛ̀ɛ̀a le. ¹² Atoosiwo mɛ̂ɛ ye’ i i wunbílí yaa gɛɛn bhà, Aatana ké i wunlé zinnáà. Kɛ́ mɛ̂ɛ’ i i wunlé kpááà, Aatana ké i-mɛ̀ɛ̀ wunlé waláà. ¹³ Aatana-à tɔ́ng dɔ-mɛ̀ɛ̀bò ni Faliziɛn-bò’ ka gbèyè daa ziàn ye dáinbò nɛ̀, ka véè! Atoosiwo gwilinɛnɛ̀’ è go lɔngwɛ́ɛ́ gi láà, kale ka à-kwìì léta’ wo bhaamɛ̀ɛ̀bò gɔ̀n le. Ka leng káá ni sɔɔ bhi, le sɔ̀ɔ̀ bhi lɔ̀ɔ̀’ mɛ̂ɛ yemò’ àng bhà láà, káá zí sée kɔɔ gó àng zì, ke wò sɔ̀ɔ̀ bhi-lèè ye le. [ ¹⁴ Tɔ́ng dɔ-mɛ̀ɛ̀bò ni Faliziɛn-bò’ ká gbèyèdáinbòa láà, ka véè! Atoosiwo ká gɛɛn-nɔ̀ngbò tàbhɛlɛ, le ka gò’ bhi, le kaà bhàiwo bhɛɛlé- to dɔ́ndɔ́n-á, ke è nù tó bhaamɛ̀ɛ̀bò gi ye: Aatana zòàwùn kɛɛ-mɛ̀ɛ̀bò’ kaá le. Kɛ́ sée ka à kɛɛ’ wo kwɛi láà, ka zʋʋ àa à wún-á ka: Aatana- à gi-wùn’ kpɔ́à ka tà, e tóà miniminiyèa.] ¹⁵ Tɔ́ng dɔ-mɛ̀ɛ̀bò ni Faliziɛn-bò’ ká gbèyèdáinbòa láà, ka véè! Atoosiwo ká lo gieá kɔ̀ɔ̀yí tà-lèè ni sɛ́ɛ́ tà-lèèbò gi lɛnólɛ̀nói, ke ká nù dàà kaà sée gi-mɛ̀ɛ̀ donɛ́ ke sɔlɔ. Kɛ́ ka bò’ à sɔlɔá tò laá, le ka à to gɔɔ̀le-pài légbàa-pɔ̀ɔ̀n-a, le à-mɛ̀ɛ̀ pe tò pɔɔn yóoá-yè lé- gie ka pe tà gɛnyààn piilɛ tóá le. ¹⁶ Zaa gò mɛ̂ɛá-mɛ̀ɛ̀ yánwilibò, ka véè! Atoosiwo ká wɩɩ ziàn ka: mɛngge- e kaiwò’ ke è wɩ́ɩ́ ye: án ga lenglèng wo Aatana-kwìì kpáè tà laá, àle àa tó wúnggeá, kɛ́ mɛ̂ɛ’ è e kaiwo sánng’ é Aatana-kwìle bhi à tà láà, ke àle-mɛ̀ɛ̀’ naa le. ¹⁷ Tàmaa-mɛ̀ɛ̀ yánwilibò, pɔɔn piilɛ láà à-mɛ̀ɛ̀’ à-wùn’ kpókpóá le? Aatana-kwìì láà àle-wùn’ kpókpóá, tààn sánng’ é à gélé láà àlele? Sée sánng láà àle- tò Aatana-à pɔɔn-á kwíi láà àle yànmai gi le. ¹⁸ Ká zí wɩɩ ka: mɛ̂ɛ- e kaiwò’ Aatana lɔ̀ɔ̀kɛ̀ɛ̀ à tà-gwɛ̀góló tà laá, àle àa tó wúnggeá. Kɛ́ sáàpɔɔn’ wò à yaa bhi láà, mɛ̂ɛ’ è e kaiwo àle tà, ke àle-mɛ̀ɛ̀’ naa le. ¹⁹ Yánwilibò! Pɔɔn piilɛ láà à-mɛ̀ɛ̀’ à-wùn’ kpókpóá le? Sáàpɔɔn láà àle-wùn’ kpókpóá, tààn sáà gò à tà-gwɛ̀góló’ wó à kaan’ láà àlele? Sée gwɛgóló láà àle sáàpɔɔn gi-wùn sɛɛ Aatana nɛ̀ le. ²⁰ Ale kɛɛ le nle an wɩɩ ma: mɛ̂ɛ’ è e kaiwo Aatana lɔ̀ɔ̀kɛ̀ɛ̀ à tà-gwɛ̀góló tà laá, ke ya e kaiwo gwɛgóló ni sáàpɔɔn’ é bhi láà àle tó tà do lɛ́ɛ. ²¹ Sée mɛ̂ɛ’ è zí e kaiwo Aatana-kwìì kpáè tà láà, ke ya e kaiwo kwíi láà à tà, kɛ́ ke ya e kaiwo zí Aatana’ é kwíle bhi àle tó tà do le. ²² È gò’ zí bhi, mɛ̂ɛ’ è e kaiwo lɔngwɛ́ɛ́ tà, ke ya e kaiwo Aatana-à gwilinɛnɛ̀ kɛ̀ɛ̀ à tà-gbòlò ni Aatana leng’ é yaa à tà láà àngle tó tà à gá do lɛ́ɛ. ²³ Tɔ́ng dɔ-mɛ̀ɛ̀bò ni Faliziɛn-bò’ ká gbèyèdáinbòa láà, ka véè! Atoosiwo kpana ni zóòwɛ́ɛ́ ni sɔ́ɔ́nwɛ́ɛ́bò láà, ká àle tó líya yaa buu buu ziàn, le ka à líya buunàà nu Aatana nɛ̀ le. Pɔɔn pɩ́pɩ́nɛ́bò láà, ká àle tó wun go à lé kwɛi, kɛ́ le wún yemò’ àle kɛɛ-wùn’ kpókpó lengá Aatana-à tɔ́ng-sɛ̀ikwɛ́ gi láà, ka àle-wùn daa ka kɔɔ pé le. A-lèè ké woo à bhà ke ká mai-mɛ̀ɛ̀à mai-wùn dɔ à gɔ̀n, ke bhaamɛ̀ɛ̀ wɛ̀i- ka kɛ̂ɛ, ke ká tó Aatana wʋʋ tà kelekelele, ke ká nuu wún paánbò láà àle kɛɛà le. ²⁴ Zaa gò mɛ̂ɛá-mɛ̀ɛ̀ yánwilibò, ká zúnmɛi-gèèbò-le go kaà wɩ̂ɩ tà ò, kɛ́ le ka yɔ̀ɔ̀nmia-gèè-le mai la wà! ²⁵ Tɔ́ng dɔ-mɛ̀ɛ̀bò ni Faliziɛn-bò’ ká gbèyèdáinbòa láà, ka véè! Atoosiwo ká kaà yílà-kwèè ni pɔɔn bhɛ̀lɛ̀i-pɔ̀ɔ̀nbò tɛɛlà-zàà-le zulu, sée ke à gélé-lèèbò-le ké payèa kuan-pɔ̀ɔ̀nbò ninà gwílé gbɛ́ɛ́nɛ̀-pɔ̀ɔ̀nbòa. ²⁶ Faliziɛn yánwilibò, ká kɔi dolodolo láà, ka zowɛ́ɛ́ pé-lèè ké ye wɩ̂ɩ mìi-pɔ̀ɔ̀n ni pɔɔn bhɛ̀lɛ̀i-pɔ̀ɔ̀nbò láà à nɛ̀. À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, wúnyóo’ é ka zowɛ́ɛ́ pé láà, kà àle fɔ́ɔ́lé gó bhi le. Mɛ̂ɛ’ i àle kɛɛà kwɛi, ke bɔ́n páipái’ é i bhà láà, àle tó’ gó’ wo i bhà do lɛ́ɛ. ²⁷ Tɔ́ng dɔ-mɛ̀ɛ̀bò ni Faliziɛn-bò’ ká gbèyèdáinbòa láà, ka véè! Atoosiwo ká ye bhaamɛ̀ɛ̀ bubò’ wa bhɛ̂ɛ púú daa à bhà láà à nɛ̀. Bubò láà à tó bhà-lèè-le yáán ké bhɔ kpunglé púúá zolongle mɛ̂ɛ gi sɛ̀a kwɛi, kɛ́ ke à gélé-lèèbò-le ké payèa bhaamɛ̀ɛ̀ dɔwɛ́ɛ́ kpɛ́ɛ́ ninà bhaamɛ̀ɛ̀-gèè búúyèbòa. ²⁸ Ka lekini ka zowɛ́ɛ́- kwɛi’ wo le. Mɛ̂ɛ- ka súnmagò’ ka kɛɛ-wùnbò’ mɛ̂ɛ- à ye mɔ̀nglé é àle bhà, ká woo bhɔ mɛ̂ɛ gi wúnsɛ̀ kɛɛ-mɛ̀ɛ̀ lenglèngbò bhà, sée ke ka gwílé za-le ké tala tíi bìlìbìlìyèa, le wúnyóo kɛɛ-zòwɛ́ɛ́’ bhía za, le é ka payèa miniminiyèa le. ²⁹ Tɔ́ng dɔ-mɛ̀ɛ̀bò ni Faliziɛn-bò’ ká gbèyèdáinbòa láà, ka véè! Atoosiwo ká kpóló sɛ̀sɛ̀bò kpɔ Aatana wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀bò’ nuu lii láà àng bu tà, le ka à zòàwùn kɛɛ-mɛ̀ɛ̀bò’ nuu láà àng bu tà-lèèbò mɔ̀ng-baa yaiinle, ³⁰ le ka wɩɩ ka: kole kó woo nù tóà bhe ko nɛnù-kwèè tà laá, ke ko pe àa woo tóii àng pe tà Aatana wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀bò zɛ-wùn láà à gi. ³¹ Ka ka leng zɛ̀ lɩ́ɩ́á kwɛi’ wo, le mɛnó- à gànnu ka wʋʋ bhà wo: kale ká mɛ̂ɛ’ wó Aatana wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀bò zɛ’ láà àng ginɛ́bòa le. ³² È tò’ àle gi kwɛi, ke ka nɛnù kɛɛ-wùn láà, kà àle kún ka kɔɔá, ke ká à léyaa do le. ³³ Bhei-bhààmɛ̀ɛ̀bò, Aatana yéè wún kpɔ́’ wo bhaamɛ̀ɛ̀bò tà leekpɔ̀ɔ̀tili gi àng bìlì gɔɔ̀le-pài lé-yèa láà la ò, kale ka à-kɔ̀ɔ̀ keeà lɔ, le ka la à gɔ̀n le? ³⁴ Le àle’ kwɛi, ká ka yáán tó bhi, án Aatana wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀bò ni à-wùn dɔn-mɛ̀ɛ̀bò ni àbhà tɔ́ng dɔ-mɛ̀ɛ̀bò bɔà ka nɛ̀. Ká àng kemò gbaan-à yílí bhà pɔ́ngtiá, le ka àng zɛ, le ka àng kemò zɛ bhiá, le ka mɛnggoò maa sàbhiliwɛ́ɛ́á kaà Aatana-kwììbò gi, le ka lo nà àng wɛ̀ikɛ̀ɛ̀wo bhɛɛá pɛ́ɛ-kɔ̀i dɔ́ɔ̀nle le. ³⁵ È tò’ kwɛi, yàà Aatana-à yaa gi-mɛ̀ɛ̀ páipái’ wó gbaan’ àng zɛà bhiábhiá sɛ́ɛ́ tà lii, ke è zin nàa tenglé bhà láà, àng tóà lángga- kale ka kún-à le. À zi ké go’ Aatana zòàwùn kɛɛ-mɛ̀ɛ̀ Abɛli zɛyè tà lii, le é zin’ nàa Balasi gbe Zakali’ ká à zɛ’ sáà gó-lèè ni Aatana-kwìì finibhà láà à bhà le. ³⁶ Mai’ à gá le, án à zɛ ka nɛ̀ sii tà ma: ka bhɛ́mabòà wúnyóo láà à tó ké tóà dɔkɔ̀ɔ̀ é à gi-mɛ̀ɛ̀bò kaà wún-á. ³⁷ Zelizalɛm-mɛ̀ɛ̀bò! Zelizalɛm-mɛ̀ɛ̀bò! Kale ká ziàn Aatana- mɛ̂ɛbò’ àng bɔ ka nɛ̀ láà àng zɛ gwɛɛ bìlì àng bhà-yèa, le ka zí Aatana wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀bò leng zɛ la wà! Má ka bàn ké tà-lèè guo gɛnyààn tinglàtìng tóá, ye toonɛ́mɛ̀laa- e nɛ́ múnúnɛ́bò ban ké tà e gban wala kɔi láà à nɛ̀, kɛ́ káá wɩ́ɩ́yèa à bhà ke ká nu n pé. ³⁸ A-wùn gi, ká ka yáán tó bhi, ka yàlèè bhà-lèè ké tóà ka nɛ̀ fɩɩ lenglèngá. ³⁹ Atoosiwo án à zɛ ka nɛ̀ sii tà ma: è si dɔkɔ̀ɔ̀ é à gi bhà, káá n yeii sɛ́ɛ́ tà zé koo, le è to kwɛi flúúlé fɔ́nni ke bha ke’ bhi àle ya bhɔ le. À bha láà è bhɔ̀’, ká à peà ka: mɛ̂ɛ’ é nuii Gwilinɛ Kpáa-à nu gi láà, lúbha- à-mɛ̀ɛ̀ kún.

¹ Yesu’ bo’ liangzɛá kwɛi, le é go’ Aatana-gbùnng gi bhi, le é lo’ le. À lóyè láà à gá, àbhà kàlengbò ké yɔn’ à gi, le wó à pe’ à nɛ̀ wo: Yá, Aatana-kwìì kpáa’ kó góii à gi é, í à sɛ̂ɛ-kɔ̀ɔ̀ láà à súnmagóyèa è? ² Kɛ́ le é à yoobɔ’ àng gɔ̀n ye: Ká kwíibò é à yeii è? Án à zɛ ka nɛ̀ sii tà ma: wo à tó páipái wíà tɛ̀nɛ̀kɛ́ntɛ̀nɛ̀kɛ́nlé, le wò à yaa kpùlù tà, le à dɔ̀a-gwɛ̀ɛ̀ do lefienɛ́ àa tó kélé koo le. ³ Wó lo’ ke wò waa Olive-tɔ̀ɔ̀n gwenglé, le Yesu’ yala’ bhi, le àbhà kàlengbò’ nu’ à bhàgilawoi piilɛ gi wo: Wúnbò’ í à pe’ sáaan láà la ò, è kɛɛà bha-mɛ̀ɛ̀’ bhà le? È gò’ àle gi, i sɛí’ woà ke í nu láà, wò à gànnuà mɛɛ ni mɛɛ bhà wo: à bha’ bhɔ kúlúá, le wò zí à gànnu à bhà wo: lúyáán léyaa bha’ bhɔ kúlúá le? ⁴ Wó à pe’ kwɛi, le Yesu’ à yoobɔ’ àng gɔ̀n ye: Ká ka leng kún sɛ̀a ke mɛngge òo ka yínímaa gó. ⁵ Atoosiwo bhaamɛ̀ɛ̀ ké nuà n-tɔ̀ gi kpeá, le wò wɩɩ wo: wole wó Klisi láà à gá le. Wò wʋʋ’ peà ke wò bhaamɛ̀ɛ̀ kpe kpáalàkpàà tó zʋʋ síà à gá, àle lɛ́ɛ. ⁶ È gò’ bhi, ká gwili daa-wùnbò maà, le gwili gɔn-vììnbò- daa ka tóló gi ziàn le. Kɛ́ ká ka zʋʋ gbaan ke ka gwílé òo múúwo, atoosiwo àle gò à bhà-kɔ̀ɔ̀ àa bhe. Kɛ́ sée àle àa tóii lúyáán léyaa bha lengá kwɛi gɛngdo. ⁷ Lùu ke ké gwili daaà lùu ke tà, le gwilinɛ ke- zí gwili daa gwilinɛ ke tà le. Vɔ́n ké daaà sɛ́ɛ́ tà-lèèbò gi zúùzúlé, le sɛ́ɛ́- zí lo viin-á lɛnggoò gi bòo le. ⁸ Kɛ́ àle tó- tóà ye nɛ́ kpɔ́-gwìlé-yùà zigóyè’ à nɛ̀ le. ⁹ Wo ka lédɔà pɔɔn nɛ̀ bha láà à bhà, le wò ka wɛ̀ikɛ̀ɛ̀wo, le wò ka zɛ le. È gò’ bhi zí, ka sàn ké lùu tó páipái gi-mɛ̀ɛ̀bò kɛɛà n-wùn gi. ¹⁰ Sée àle tóà bhaamɛ̀ɛ̀ kpe kpáalàkpàà tó gò Aatana-à zaa tà gɛɛn-á le. Wo wo ké sàn kɛɛà, le wò wo ké lédɔ pɔɔn nɛ̀ le. ¹¹ Aatana wʋʋ kuan-mɛ̀ɛ̀bò ké zí waláà kpeá, le wò zí bhaamɛ̀ɛ̀ kpe tó wunbílí gisie le. ¹² È gò’ àle gi, wúnyóo kɛɛyè- daa suu’ woà kpáa gi láà, è nù yɔ́n bhi ke Aatana-wùn-pài’ nuu mɛ̂ɛbò’ àng tà láà, ya zuɛ àng bɛ́ɛ́-lèè tó gi. ¹³ Kɛ́ àle tó gi, mɛ̂ɛ ye’ è n-wùn kún-à kpókpóá kelekelele, ke è waaà nàa à léyaalé, àle-mɛ̀ɛ̀- laà le. ¹⁴ Sée Aatana-à gwilinɛnɛ̀ yàà à bhà-wùn do’ án nuyèa à-nàà kpɔ́i láà, wò lóà àle gɛingóá lúyáán tà lɛnólɛ̀nói, ke lùu tó páipái gi-mɛ̀ɛ̀bò- nù n-wùn ma le. Wò bò’ nâa sɛ̀ láà à kpɔ́á kwɛi laá, le lúyáán léyaalé- nuu bhɔà le. ¹⁵ Lúyáán léyaa bha láà è bhɔ̀’ kúlúá, Aatana wòò à gi-pɔ̀ɔ̀n tàsalatásalayè ké lóà yaai Aatana leng pe túbhà-lèè záázààyè láà à gi. Atoosiwo Aatana wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀ Daniɛ’ àle-wùn to’ liélé dɔ́ɔ́n-á, le é à pe’ lii le. ¹⁶ (Sée mɛ̂ɛ’ í sɛ́ikwɛ́ é à-wʋ̀ʋ̀ peii, í à gima nà à zíaá.) Kɛ́ ka à yeà kwee’ gi, ke pɔɔn tàsalatàsalayè láà ya yaa bhi kwɛi, mɛ̂ɛ’ ka tóà Zudee lùu gi, ká daa kai, ke ká ló ka bànàkpɔ́i tɔɔn gbaan gi. ¹⁷ Mɛ̂ɛ’ i zí tóà yaa ibhà kwíi sáá tà-lèè báibài gi kwɛpoo à gi, i-mɛ̀ɛ̀ miá zinná, ke í ló ibhà pɔɔn’ to’ kwíle à sí lià. ¹⁸ Sée mɛ̂ɛ ye’ i tóà boi, i-mɛ̀ɛ̀ miá sɛsí ke í ló ibhà gbàbhuu síi pée koo. ¹⁹ À tée láà à gi, nɔ́ngbò’ wò tóà gwíyèa, ni nɛ́- tóà àng yemò’ àng gɔ̀n yɔ́n lé, è tóà àngle gɔ̀n wɛ̀iyè-leá wɛ́ tò! ²⁰ À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, ká bhàiwo ke ka dàà kai-yè láà à gɛɛn òo yaa níní kpáa waa téei bhà, ɛ́ɛ́n ke òo tó gòlòbhàlóóá. ²¹ Atoosiwo wɛ̀i-wùn kpáa’ è kɛɛà tée poo à gi láà, à wosí ké tóà miniminiyèa. É si’ lúyáán daayè bhà, ke è zin nàa tenglé bhà, àle yɔ̀ɔ̀nsínma òo woo kɛɛ lii do bhe. Sée àle suu àa tuàn kɛɛà àle zìpieta gbonggbongle koo. ²² Kɛ́ bha yóo láà, Aatana ké à ke káán-à à lé, é e zòà-mɛ̀ɛ̀bò’ àng si’ bhaamɛ̀ɛ̀bò finibhà láà àng-wùn gi. Atoosiwo àa woo nù àle kɛɛà kwɛi, ke mɛnggemɛ̀ngge àa woo laii. ²³ À bha láà è bhɔ̀’, mɛngge- à pè’ ka nɛ̀ ye: Klisi- zé’ wo, ɛ́ɛ́n ke mɛngge- zí à pe ye: è tiilɛ́’ wo laá, ka kpɔ́yè òo tóà à ke lé. ²⁴ Atoosiwo leng tò Klisi-a-mɛ̀ɛ̀bò ni Aatana wʋʋ kuan mɛ̀ɛ̀bò ké waláà kpeá, le wò sɔ́n kpákpaabò ni lábhili-wùnbò kɛɛ, le è to ye wóò Aatana zòà-mɛ̀ɛ̀bò lefienɛ́ tó wunbílí gisie à gá le. ²⁵ Wúnbò láà è tó ka yàànlé. Má àle tó liélé dɔ́ɔ́n-á, le má à pe ka nɛ̀ lɛ́ɛ. ²⁶ Wò à pè’ ka nɛ̀ àle gi tò wo: kà lɛgaa, Klisi ké bhìng bhà tiilɛ́ laá, kao lóà bhi. Sée wò à pè’ zí wo: e bànàkpɔ́yèa kwíinɛ́ gi lɛngge gi laá, ka kpɔ́yè òo tóà à lé. ²⁷ Wánglafila, la- pàipài gó zigo ziàn yáánwoloá kɔɔ do’ gi, ke à zán mɔ̀ng maayè- waa yáándaaá láà, nle bhaamɛ̀ɛ̀ gbe-mɛ̀ɛ̀ n leng pe sɛíyè- zí tóà kwɛi’ wo le. ²⁸ Ká zí mai sí lúbhabò bhà. Atoosiwo wii-gèè- to lee’ gi láà, wò bàn ké tà bhi’ wo le. ²⁹ Kɛ́ wɛ̀i-wùn níníwɛ́ɛ́yè’ án à pe’ láà, àle lóó- bò’ zin-á kélé, yáán ké tóà, le è tala tíiá bìlìbìlìle, mɛ̂ɛ àa bhí-ii koo, mɛɛ́ɛ́bò ké góà lɔng bhà, le wò banna sáaá, le minimini-pɔ̀ɔ̀nbò’ lɔngwɛ́ɛ́ gi, àng tó- go gbóló gi le. ³⁰ Ale- bò’ kɛɛá kwɛi, le wò à-túlé yeà pɔɔn’ bhà wo: nle bhaamɛ̀ɛ̀ gbe má bhia láà, le à-pɔ̀ɔ̀n- lébhɔ lɔngwɛ́ɛ́ gi le. Lùu páipái’ wó sɛ́ɛ́ tà, ke wò à-lèè yeà kwɛi láà, àng tó ké gbáláà wosí bhà, le wò lɛgaa, ke nle bhaamɛ̀ɛ̀ gbe-mɛ̀ɛ̀ án góii lɔngwɛ́ɛ́ gi, ke án nuii loo tà gwilinɛnɛ̀-nù gi nà nbhà mɛ̂ɛnɛ̀ kɛɛ-wàà kpókpóá le. ³¹ Ale’ kɛɛà kwɛi tée’ gi láà, ke má nbhà kɩ́ɩ́labò bɔ, ke wo túnú kpáa pieii, le wò n zòà-mɛ̀ɛ̀bò’ wò góà zaawun yisɛ tó bhà àng ban ké tà le. Wo à zigóà sɛ́ɛ́ nààlé-lèè do gi, le à bhɛɛ- lo flúúlé, le wò waa nàa à nàà dini tà le. ³² Máà wún kpɔ̀ɔ̀bhà’ kpɔ́ bhúlu tolo yaa-wùn-a é, ká mai sí àle bhà le. Atoosiwo bhúlu gbaanbò’ péià à bhà téei, ke è kwɛ́ dɛ́ɛ yaa láà, ke à gàn’ daa ka yàan ka: lóo’ zinná tó wo. ³³ A-kɔ̀ɔ̀ do láà à gi, án wúnbò’ pe’ ka nɛ̀ ma: e kɛɛà láà, ka lekini ká à yeà tée’ gi ka: à tó ké kɛɛii laá, à gàn- tó ka yàan ka: nle bhaamɛ̀ɛ̀ gbe n nu gi’ bhɔ kúlúá, le má yaa gbɛ̀ɛɛ bhà le. ³⁴ Án à zɛ ka nɛ̀ sii tà ma: wúnbò láà à tó ké kɛɛà, ke dɔkɔ̀ɔ̀ é à gi-mɛ̀ɛ̀bò tó wòo ga bhe. ³⁵ Sɛ́ɛ́ ni lɔngwɛ́ɛ́-le tó ké gbuluà, kɛ́ n wʋʋ-le àa góii gbonggbongle. ³⁶ È gò’ zí àle gi, à ye’ è zin n nu lóó ni n nu lɛ́ɛ́lɛ́ɛ́ lenglèng bhà láà, n nɛ Aatana lengdo’ àle dɔn le. Mɛngge bhɛ́i ke àa àle dɔn. Yàani àbhà kɩ́ɩ́labò’ wó lɔngwɛ́ɛ́ gi, ni nle-mii lefienɛ́’ án à gbeá láà kongge kwáá àle dɔn. ³⁷ Kɛ́ bhaamɛ̀ɛ̀bò’ nuu lúyáán kún-à kɔɔ do’ gi fɔ́ɔ́lé lii Noe yàà yítà-gɔ̀ɔ̀ gi-yè liélé láà, è tóà zí àle-kɔ̀ɔ̀ bhà bhaamɛ̀ɛ̀ gbe pe yáán yàà lɔng bhà-yè liélé le. ³⁸ Atoosiwo é nuu fɔ́ɔ́lé, ke la kpáa’ é yí pa’ lɛnó gi mɔɔɔle láà òo ban bhe, bhaamɛ̀ɛ̀bò’ nùù pɔɔn’ bhɛlɛà, le wó nuu wɩ́ɩ mià, le wó nuu lê síà, le wó nuu woà náò dɔà gɔnɔ bhà le. Wó tò- wúnbò láà àle kɛɛà flúúlé kwɛi, le Noe sɔ̀ɔ̀ yítà-gɔ̀ɔ̀ gi bha’ bhɔ’ le. ³⁹ Wàa nuu wúngge bhɛ́i ke-zʋ́ʋ́gɔ̀ɔ̀n síà àle zìpieta. Wó tò- nàa àleá kwɛi kwɛi, le la kpáa láà é ban’, le à yí’ àng tó páipái si’ le. È tóà à-kɔ̀ɔ̀ do láà àle gi bhaamɛ̀ɛ̀ gbe pe yáán yàà lɔng bhà téei le. ⁴⁰ À-kwèèi láà è bhɔ̀’, miɔnbò piilɛ’ wò tóà bʋʋ do gi, mɛngdo ké lóà ye gbʋ́ʋ’ mɛ̂ɛ sí, le mɛ̂ɛ dini- to le. ⁴¹ Nɔ́ngbò piilɛ’ wò tóà wúnnglé, mɛngdo ké zí lóà à-kɔ̀ɔ̀ do láà à gi, le mɛ̂ɛ dini- to le. ⁴² A-wùn gi, ká yaa ka zʋʋá. Atoosiwo káá Gwilinɛ Kpáa nu bha dɔn. ⁴³ È tò’ kwɛi, à gàn- tó ka yàan ka: kuan-mɛ̀ɛ̀- nuà lɛ́ɛ́lɛ́ɛ́’ bhà gbɛi gi láà, àle’ woo nù tóà kwíinɛ yàan laá, ke àa woo yizɛii, e woo tóà yáán, ke wòo nù àbhà kwíi zua. ⁴⁴ Pɔɔn- à kɛɛ ke an wɩɩ ma: ka lekini ká yaa ka zʋʋá láà, àle lɛ́ɛ. Atoosiwo ka zʋʋ àa bha ye’ bhà láà, bhaamɛ̀ɛ̀ gbe- nuà àle bhà le. ⁴⁵ È tò’ àlei kwɛi, kà wún súnmagó gùá-mii ke’ kwíinɛ’ à yaa’ à bhámò wunlé, ke è nù àng légba bha sɛ̀ bhà láà à kɛɛ-wùn bhà. ⁴⁶ È tò’ gùá-mii kólósɛ̀’ è wún dɔn à gá laá, kwíinɛ- nù’, e à taà, ke e à kɛɛii à-kɔ̀ɔ̀ láà à gi. È tò’ kwɛi, ke gùá-mii láà à pe’ tó sɛ̀a. ⁴⁷ Án à zɛ ka nɛ̀ sii tà ma: kwíinɛ sɛíyè- gúá-mii ye’ à taà kwɛi láà, e à yaaà ebhà pɔnópɔ̀nó wunlé. ⁴⁸ Kɛ́ è tò’ gùá-mii gwílíyóo-leá, e à peà e zʋʋ pé ye: kwíinɛ ké mɔ́ii, ke àa nu wà! ⁴⁹ É tò’ kwɛi, le è gbaan e bháála kɛɛ yóóbò maaà, le è daa wɩ̂ɩ mi kpɔ̀kikpɔ̀kibò pé, le wò pɔɔn bhɛlɛ, le wò wɩ̂ɩ mi kiá le. ⁵⁰ A-wùn gi, gùá-mii ye’ è tóà kwɛi láà, kwíinɛ ké nuà lóó’ à yáán àa à gɔ̀n à gá, le è waa lɛ́ɛ́lɛ́ɛ́’ àa à dɔn à bhà le. ⁵¹ È bò’ waaá bhi, è gùá-mii suu láà àle pe gó’ woà à lé do, le wò wún kpɔ gbèyèdáin-bhààmɛ̀ɛ̀ kɛɛ-kɔ̀ɔ̀ yóyoobò tà lee’ gi, wò à bili bhi, le wún láà à sínma- kpɔ à lekini tà le. È wɛ̀i-wòsíà bhi’ wo miniminiyèa, le è sóólébhɛlɛ keléékeléélé le.

¹ Gwilinɛ’ è go lɔngwɛ́ɛ́ gi, àbhà yáán yàà lɔng bhà téei láà è bhɔ̀’, e tóà ye loònɛ́ buu’ wó lo’ lê dɔ-zàyi ke pé àngbhà wún nɛ̀. Loònɛ́bò láà wo woà làngbha si’, le wó lo’ dɔi lemɛ̀dɛ gɔ̀n zaá le. ² Ang solu ké nuu tàmaayèa, le àng solu’ nuu gwílíkaanyèa le. ³ Ang yemò’ nuu tàmaayèa láà, wo làngbha si’, ⁴ kɛ́ wòo paiyí bhɛ́i ke sí wo kɔɔ pé, le mɛ̂ɛ yemò’ wó nuu gwílíkaanyèa láà, àngle wó làngbha si’, le wó zí paiyí bútelibò si’ wo kɔɔ pé le. ⁵ É nuu ke lêà gɔɔn àa nuii váánlé, ke loònɛ́ buu láà àng tó yánlà-kwìì’ tó bháibhàia, le wó yizɛ’ le. ⁶ Gbɛi zué’ bhɔ’, le lòlò wʋʋ’ daa’ àng tóló gi wo: Lêà gɔɔn’ nu oo! Lêà gɔɔn’ nu oo! Kà ló dɔi à gɔ̀n zaá oo! ⁷ Loònɛ́ buu láà wó à ma’ kwɛi, le àng tó’ zana’, le wó sɔɔ’ woà làngbhabò doloà le. ⁸ Kɛ́ le loònɛ́ tàmaayèbò láà wó wɩɩ’ à gwílíkaanyèbò nɛ̀ wo: Ko pe làngbha tó ké líí-ii. Kà ko pe paiyínɛ́ ke nu a. ⁹ Kɛ́ le loònɛ́ gwílíkaanyèbò láà wó wɩɩ’ wo: Ááo. Ko pe paiyí àa téng gi, ke ko ni kanù konó ko pe- gó à gi. Kà ló ka pe ke lɔ́’ woi paiyí lóódɔ-mɛ̀ɛ̀bò gɔ̀n le. ¹⁰ Wó à pe’ kwɛi, le loònɛ́ tàmaayèbò láà wó lo’ wo pe paiyí lɔ́i le. Kɛ́ wó bo’ daaá bhía, le lêà gɔɔn’ nu’ àng zía le. A-wùn gi, lêà gɔɔn’ loònɛ́ solu ye’ àng ta’ bhi láà, é sɔ̀ɔ̀ nà àngleá lê dɔ-kwìle, le wó kwíi léta’ làkeleá le. ¹¹ Loònɛ́ paánbò láà wó waa’ bhi dɔ̀ya, le wó gbala’ wo: Gwilinɛ wɛɛ, gwilinɛ wɛɛ, bhè dɔ gbáágbààa ke í kwíi lépóló ko gɔ̀n. ¹² Kɛ́ le lêà gɔɔn’ wɩɩ’ àng nɛ̀ ye: Án à zɛ ka nɛ̀ sii tà ma: máá ka dɔn. ¹³ Yesu’ bo’ pian láà à káán-á kwɛi, le é e wʋʋ zɔ́ɔ́ dɔ’ ye: A-wùn gi, ká yaa ka zʋʋá, atoosiwo lêà gɔɔn yéè nu lóó’ bhà, ni yéè nu lɛ́ɛ́lɛ́ɛ́ lekini’ bhà, káá àle ke dɔn. ¹⁴ Gwilinɛ’ è go lɔngwɛ́ɛ́ gi, àbhà yáán- yaaà lɔng bhà kwee’ gi, e tóà zí ye mɛngge’ é lo’ táá gi àbhà wún nɛ̀. Òo lóà téei bhe láà, e líe ebhà gùábò lee’, le é e sɔlɔ-pɔ̀ɔ̀n tó kɛ̀fɛmawo’ àng bhà le. ¹⁵ E sánng kpùlù kàin solu dɔ’ mɛngdo gɔ̀n, le é à kàin piilɛ dɔ’ mɛ̂ɛ piilɛnàà gɔ̀n, le é à kàindini dɔ’ mɛ̂ɛ yakanàà gɔ̀n le. É bo’ à dɔá àng gɔ̀n kwɛi àng tó ni pe kɔɔ mɔ̀ɔ̀ à bhà-nàà tà laá, le é lo’ le. ¹⁶ Gùá-mii ye’ wó sánng kpùlù kàin solu kɛ̀fɛmawo’ à bhà láà, é e kɔi seela’ à gi, le à kàin solu dɛ́ɛ ke’ daa’ à gi à tɔnɔá le. ¹⁷ Mɛ̂ɛ ye’ wó sánng kpùlù kàin piilɛ kɛ̀fɛmawo’ à bhà láà, à leng ké e kɔi seela’ e pe láà à gi, le à kàin piilɛ ke’ zí daa’ à gi à tɔnɔá le. ¹⁸ Kɛ́ mɛ̂ɛ ye’ wó sánng kpùlù kàindini kpáólé kɛ̀fɛmawo’ à bhà láà, àle’ lò- yɛɛ’ gói sɛ́ɛ́ gi, le é kwíinɛà wɛ́i láà à bànàkpɔ’ bhi le. ¹⁹ Kwíinɛ láà é nu’ dɔ̀ya, ke a mɔ́ táá gi pingpingle, le é gbaan’ e sɔlɔ-pɔ̀ɔ̀nbò mààkélé kɛɛà kià nà ebhà gùábò láà àng gá le. ²⁰ Kwíinɛ’ sánng kpùlù kàin solu dɔ’ mɛ̂ɛ ye’ à gɔ̀n láà, à-mɛ̀ɛ̀’ waa’ bhi, le é sánng kpùlù kàin solu’ sɔlɔ’ à tɔnɔá láà, é à kɔ́nɔ́wo’ kwíinɛ nɛ̀ ye: Gwilinɛ, í sánng kpùlù kàin solu’ to’ n tà le. Kɛ́ bhè lɛgaa: án à kàin solu bhɛ́i ye’ sɔlɔyèa à tɔnɔá, àle é. ²¹ É à pe’ kwɛi, le kwíinɛ’ wɩɩ’ à nɛ̀ ye: Ya sɛɛ n nɛ̀, nbhà gùá-mii! I kɛɛ-wùn ké sɛ̀a, í kpɔ̀ɔ̀lé-mɛ̀ɛ̀a. Yé tò’ kpɔ̀ɔ̀lé-mɛ̀ɛ̀a kwɛi pɔɔnnɛ́ pɩ́ɩ́nɛ́’ án à to’ i pé láà àle-wùn gi laá, ke án i yaaà àle gi pɔɔn kpáalàkpàà wunlé. À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, bhè nu ke kó ko liágó à gi-pɔ̀ɔ̀n bhɛlɛyèa. ²² É go’ bhi, le kwíinɛ’ sánng kpùlù kàin piilɛ dɔ’ mɛ̂ɛ ye’ à gɔ̀n láà, à leng’ nu’, le é wɩɩ’ ye: Gwilinɛ, í sánng kpùlù kàin piilɛ’ to’ nle n tà le. Kɛ́ bhè lɛgaa: án à kàin piilɛ bhɛ́i ye’ sɔlɔyèa à tɔnɔá, àle é. ²³ É à pe’ kwɛi, le kwíinɛ’ zí wɩɩ’ à leng nɛ̀ ye: Ya sɛɛ n nɛ̀, nbhà gùá-mii! I kɛɛ-wùn ké sɛ̀a, í kpɔ̀ɔ̀lé-mɛ̀ɛ̀a. Yé tò’ kpɔ̀ɔ̀lé-mɛ̀ɛ̀a kwɛi pɔɔnnɛ́ pɩ́ɩ́nɛ́’ án à to’ i pé láà àle-wùn gi laá, ke án i yaaà àle gi pɔɔn kpáa leng wunlé. À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, bhè nu ke kó ko liágó à gi-pɔ̀ɔ̀n bhɛlɛyèa. ²⁴ É go’ bhi zí, le kwíinɛ’ sánng kpùlù kàindini kpáólé dɔ’ gùá ye’ à gɔ̀n láà, à lekini’ zí nu’ à zué, le é wɩɩ’ ye: Gwilinɛ, à gàn ké nuu n yàànlé ma: ibhà wún kɛɛ-lèè àa sia. Yóó mini bɔ lee’ bhà, í mini kaan bhi, le yóó zí miniwɛ́ɛ́ kpɔ́ lee’ bhà, i à woo bhi le. ²⁵ Ale kɛɛ le súó’ nuu n kɛɛà, le án lo’ ibhà wɛ́i láà à bànàkpɔ́i sɛ́ɛ́ gi le. À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, ibhà pɔɔn’ í à to’ n pé láà, àle é. ²⁶ É à pe’ kwɛi, le kwíinɛ’ à yoobɔ’ à gɔ̀n ye: Gùá-mii gwílíyóo, ile i sɛin-le wò wɛ́! I wɩɩ ye: à gàn ké nuu i yàànlé ye: mɔ́ɔ́ mini bɔ lee’ gi, án à kaan bhi, le mɔ́ɔ́ miniwɛ́ɛ́ kpɔ́ lee’ gi, an à woo bhi la wà! ²⁷ E nuu i gi kwɛi la ò, le mɛɛ kɛɛ le yóó nbhà wɛ́i láà à kɛ̀fɛmawo wɛ́i bànàkpɔ́-kwììlé-mɛ̀ɛ̀bò bhà, ke an nù’, ke án woo nbhà pɔɔn sí bhi nà à tɔnɔ’ éè woo daa à gi láà à gá le? ²⁸ Kwíinɛ’ bo’, le é wɩɩ’ ye: Kà sɛin-mɛ̀ɛ̀ láà àle pe sánng kpùlù sí à gɔ̀n, ke ká à nu à kàin solu-mɛ̀ɛ̀ láà à nɛ̀. ²⁹ Atoosiwo pɔɔn’ mɛ̂ɛ ye’ à gɔ̀n láà, wò àle-mɛ̀ɛ̀ tàkpɔ́à, le è daa à gɔ̀n kpáa gi le. Kɛ́ pɔngge àa mɛ̂ɛ ye’ à gɔ̀n, à pɩ́ɩ́nɛ́ ye lefienɛ́’ è tóà à tà láà, wò à tó sí’ woà à-mɛ̀ɛ̀ gɔ̀n le. ³⁰ È gò’ àle gi, gùá-mii ye’ é dɔɔ zé, ke à tɔnɔ àa bhe é, kà àle kún’ wo, ke ká à lébili lúulé lɛitíi lià, ke wún- kpɔ́ à tà le. È wɛ̀i-wòsíà bhi’ wo, le è e sóólébhɛlɛ keléékeléélé le. ³¹ Bhaamɛ̀ɛ̀ gbe’ é liangzɛii ka nɛ̀ é, à sɛíyè- nuà kwee’ gi, e nuà ebhà gwilinɛnɛ̀-nù gi, ke Aatana-à kɩ́ɩ́labò tó páipái ké à wɛì. É bò’ yaaá ebhà gwilinɛnɛ̀-gbòlò tà, ³² lùu tó páipái ké ban-à ké tà à zué, le è bhaamɛ̀ɛ̀bò go kéi dolodolo, ye tolo-pɔ̀ɔ̀n wunlé-mɛ̀ɛ̀- ziàn bháá ni bhʋʋbò go kéi kɔɔ’ gi láà à nɛ̀ le. ³³ Mɛ̂ɛ’ wò tóà ye bháábò nɛ̀, e àng dɔà e kɔɔ sɛ̀ tà za, le mɛ̂ɛ’ wò tóà ye bhʋʋbò nɛ̀, è àng dɔ e kɔɔ kpáná tà za le. ³⁴ È bò’ à kɛɛá kwɛi, le è à pe mɛ̂ɛ yemò’ wò tóà à kɔɔ sɛ̀ tà láà àng nɛ̀ ye: N nɛ Aatana-à lúbha’ mɛ̂ɛ páipái’ ka kúnyèa láà, kale tó kà nu, ke é ka sànma yaa’ dɔ̀lèè’ gá ebhà gwilinɛnɛ̀ bhà lúyáán zigó téei liilììlii láà, ke ká ka kɔɔ kpɔ́ à gɔ̀n. ³⁵ Pɔɔn- à kɛɛ ke an àle pe kwɛi, àle ye: vɔ́n’ nuu n góà tée’ gi, ká n gba’ lígóá, yí mi lɔ̀ɔ̀’ nuu n kɛɛà, ká n gba’ yíá, án nuu tɔ́ɔ̀nɛ̀ tà, ká n yago’. ³⁶ Án nuu zí n kpáán-á tée’ gi, ká wélé daa’ n bhà, kángwa’ nuu n bhà, ká n légièwo’, le án nuu kààso gi, ká nu’ bhɔi n lià le. ³⁷ Kɛ́ gwilinɛ- bò’ à peá kwɛi, wúnsɛ̀ kɛɛ-mɛ̀ɛ̀bò láà wo à bhàgilawoà wo: Gwilinɛ Kpáa, kó i yè- mɔ̀bhà’ wo, ke vɔ́n ké i góii, le kó i gba’ lígóá le? Ɛ́ɛ́n ke yí mi lɔ̀ɔ̀ ké i kɛɛii, le kó i gba’ yíá le? ³⁸ Kó i yè- tɔ́ɔ̀nɛ̀ tà bha-mɛ̀ɛ̀’ bhà, le kó i yago’, ɛ́ɛ́n ke í kpáán-á, le kó wélé daa’ i bhà le? ³⁹ Kó zí i yè- kángwayèa, ɛ́ɛ́n kààso gi tée-mɛ̀ɛ̀’ gi, le kó lo’ zin-i i lià le? ⁴⁰ Kɛ́ wò à pè’ kwɛi, gwilinɛ ké zí à yoobɔà àng gɔ̀n ye: Án à zɛ ka nɛ̀ sii lenglèng tà ma: n laànɛ́ yemò’ wàa bhɔ bhaamɛ̀ɛ̀bò gi pɔngge bhà láà, ká nuu wúnsɛ̀sɛ̀bò kɛɛà àng do lefienɛ́ ke nɛ̀ tée’ gi, ke ká nùù à kɛɛà n lekini’ n nɛ̀ lɛ́ɛ. ⁴¹ È gò’ bhi, le gwilinɛ- zí à pe mɛ̂ɛ yemò’ wò tóà à kɔɔ kpáná tà láà àng nɛ̀ ye: Lángga-mɛ̀ɛ̀bò, kà gó n bhà bhɛ́. Wó pai’ yaayèa gɔɔ̀yóo ni àbhà kɩ́ɩ́labò gɔ̀n, ke àa líí gbonggbongle láà, wóò kale ka bili àle lé le. ⁴² Pɔɔn- à kɛɛ ke an àle pe kwɛi, àle ye: vɔ́n ké n go’, káó n gba lígóá. Yí lɔ̀ɔ̀ ké n kɛɛ’, káó n gba yíá, ⁴³ án nuu tɔ́ɔ̀nɛ̀ tà, káó n yagó, án nuu n kpáán-á, káó wélé daa n bhà. Kángwa’ nuu n bhà oo, án nuu kààso gi oo, káó nu zin-i n lià à ke gi. ⁴⁴ Gwilinɛ- bò’ à peá kwɛi, àng lekini ké zí à bhàgilawoà wo: Gwilinɛ Kpáa, kó i yè- bha-mɛ̀ɛ̀’ bhà, ke vɔ́n ké i góii, ke yí lɔ̀ɔ̀ ké i kɛɛii, ke í tɔ́ɔ̀nɛ̀ tà, ke í kpáán-á, ke kángwa ké i bhà, ɛ́ɛ́n ke í zí kààso gi, le kóó pɔngge kɛɛ i nɛ̀ le? ⁴⁵ Kɛ́ wò à pè’ kwɛi, e à yoobɔà àng gɔ̀n ye: Án à zɛ ka nɛ̀ sii lenglèng tà ma: n laànɛ́ yemò’ wàa bhɔ bhaamɛ̀ɛ̀bò gi pɔngge bhà láà, káó à kɛɛ àng do lefienɛ́ ke nɛ̀ kwɛi kɔi dolodolo, ke káó à kɛɛ n lekini’ n nɛ̀ lɛ́ɛ. ⁴⁶ Yesu’ bo’ à peá kwɛi, le é e wʋʋ zɔ́ɔ́ dɔ’ ye: À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, Aatana- wún kpɔ́à mɛ̂ɛ tà lee’ gi, ke mɛngge àa góii à yí wala gbonggbongle láà, wò wúnyóo kɛɛ-mɛ̀ɛ̀bò láà àngle daaà bhi’ wo le. Kɛ́ Aatana zòàwùn kɛɛ-mɛ̀ɛ̀bò’ án àng-wùn pe’ fɔ́ɔ́lé láà, àngle wò lóà sii’ àa yɛn àle kɛɛ lià le.

¹ Yesu’ bo’ liangbò láà à tó zɛá, le é wɩɩ’ ebhà kàlengbò nɛ̀ ye: ² À gàn ké ka yàan ka: tenglé-le- gò’ bhi, ke yáángɛɛn paán’ tó do, à piilɛnàà’ Paki-pɔ̀ɔ̀n bhɛlɛ-kwèèiá le. Sée wò nle bhaamɛ̀ɛ̀ gbe n lénuà pɔɔn nɛ̀ àle-kwèèi, le wò n zɛ yílí bhà pɔ́ngti gbààn n kɔɔ ni gɛɛnbò tà-yèa le. ³ À tée do láà à gi, yíkpáá-mɛ̀ɛ̀bòà wunmɛ̀ɛ̀bò ni mɔaagbebò ké ban’ ké tà, yíkpáá-mɛ̀ɛ̀ kpáè’ wó nuu à leeà Kaifu láà àbhà záwa wala. ⁴ Wò kèlèleng kɛɛà kɔɔ’ gi, ke wò Yesu kún, ke wò à zɛ, wó nùù àle yààkébhà kɛɛà bhi le. ⁵ Kɛ́ sée wo nuu à peà wo: Òo tóà Paki kɛɛ-kwèèiá, ke tìngtíng’ è ban-à ké tà láà, wòo nù bhing daa à-wùn gi. ⁶ É nuu ke Yesu ké Betani yáánbhàyúá-mɛ̀ɛ̀ zìì ke’ wó nuu à leeà Simon láà à pé kwíle, nɔ́ngnɛ́ do ke ké nu’ à pé bhi, ke e pɔɔ̀ɔ̀nlé. ⁷ Wò búteli sɛ̀sɛ̀bò’ kɛɛ kánnggwɛɛ suu’ wò à lee Libati à gá láà, à do ke ké nuu à tà, ke làsikɔlɔ ke’ à sɔ̀ɔ́n- to kpókpóá e à gi. Yesu ké to’ pɔɔ̀ɔ̀nlé kwɛi, le nɔ́ngnɛ́’ làsikɔlɔ láà à tó yʋʋla’ à gwenglé le. ⁸ Yesu-à kàlengbò’ à-lèè ye’ kwɛi, e sie’ àng nɛ̀, le wó wɩɩ’ wo: Pɔɔn gisie-kɔ̀ɔ̀ suu’ kwɛɛ́ɛ́ é, à tɔnɔ’ mɛɛá le? ⁹ Wó woo nù làsikɔlɔ láà à lóódɔà laá, wò woo wɛ́i’ sɔlɔà à gi, e woo tóà kpáalàkpààa, le wò à gulu wɛ̀i-mɛ̀ɛ̀bò tà le. ¹⁰ Kɛ́ wó nuu à pe’ woà kwɛi láà, Yesu’ à gànnu’, le é wɩɩ’ àng nɛ̀ ye: Mɛɛ kɛɛ le ká nɔ́ngnɛ́ láà à gbɔ̀i yɛn-ii kwɛi le? ¹¹ Ya e pe wúnsɛ̀’ kɛɛ n nɛ̀ lɛ́ɛ. Pɔɔn- à kɛɛ ke an àle pe kwɛi, àle ye: ka nà wɛ̀i-mɛ̀ɛ̀bò-le ká kiá lúyáán tà zé lɛ́nólɛ̀nó bhà. Kɛ́ nle máá ka pé zé lɛ́ile. ¹² À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, nɔ́ngnɛ́ é, é làsikɔlɔ wɛinyè’ gá n bhà é, wóò woo n-gèè solo n kpɔ̀lèè gó téei dɔ̀ya kɔɔ’ gi, ya àle tó liélé, le ya à wo lɛ́ɛ. ¹³ A-wùn gi, án à zɛ ka nɛ̀ sii tà ma: wúnsɛ̀’ è zin n-wùn bhà láà, wò à-nàà kpɔ́à lúyáán tà lee óó lee’ gi, nɔ́ngnɛ́ é é wúnsɛ̀’ kɛɛyèa n nɛ̀ é, wo zí à gɛingóà àle-lèè tó páipái gi, ke bhaamɛ̀ɛ̀bò zʋʋ òo nù gó à-wùn-a. ¹⁴ É go’ àle gi, Zuda Isikalio-mii ké wala’, le é lo’ yíkpáá-mɛ̀ɛ̀bòà wunmɛ̀ɛ̀bò pé, le é wɩɩ’ àng nɛ̀ ye: ¹⁵ An Yesu láà à lénù’ ka nɛ̀ la ò, ka n gbaà mɛɛá le? Sée Yesu-à kàleng buu-ni-wɛ́ɛ́-piilɛ láà àng gi dini’ nuu Zuda láà à gá le. É à pe’ kwɛi, le wó wɛ́ipúúwɛ́ɛ́ kuà-yaka nunu’, le wó à sɔɔ’ à kwenglé le. ¹⁶ É si’ bha láà àle bhà, Zuda’ sɔɔ’ wo’ yáán guoà à bhà, ke è Yesu lénuà kɔɔ’ gi, è nù à-kɔ̀ɔ̀ ye le. ¹⁷ Búlù’ sɛ́kɛ àa à bhà à bhɛlɛ-kwèèi fɔ́ɔ́lé’ bhɔ’, le Yesu-à kàlengbò’ sɔn’ à gi, le wó à bhàgilawo’ wo: Í à pé ke kó ló i pe Paki-pɔ̀ɔ̀n kpaai mɛ́ɛ́’ wo le? ¹⁸ Le Yesu’ à yoobɔ’ àng gɔ̀n ye: Kà ló Zelizalɛm, ka wàà’ bhi, ká sɔɔ mɛ̂ɛ’ kwɛpɛ́lɛ láà à pé kwíle, ke ká à pe à nɛ̀ ka: gwilinɛ ké wɩɩ ye: e pe bha’ bhɔ kúlúá. A-wùn gi, wo ni ebhà kàlengbò wo wo pe Paki kɛɛà i pé bhi’ wo le. ¹⁹ Yesu’ bo’ wʋʋ kpɔ́á ebhà kàlengbò bhà kwɛi, le wó lo’, le é à pe’ àng nɛ̀ kɔɔ’ gi láà, wó à kɛɛ’ à-kɔ̀ɔ̀ bhà, le wó Paki-pɔ̀ɔ̀n láà à kpaa’ bhi le. ²⁰ Yáánpa’ bhɔ’, le é lo’, le é yaa’ pɔɔ̀ɔ̀nlé, àle ni ebhà kàleng buu-ni-wɛ́ɛ́-piilɛ láà àng gá le. ²¹ Wó nuu pɔɔn bhɛlɛà, le é wɩɩ’ àng nɛ̀ ye: Án à zɛ ka nɛ̀ sii lenglèng tà ma: mɛngdo ke’ ka kpe gi, àle yéè n lédɔ pɔɔn nɛ̀ le. ²² Kɛ́ Yesu’ à pe’ wo’ kwɛi láà, à lé ké yua’ àng bhà bháalé, le mɛ̂ɛ ye- dɔ, le è wɩɩ ye: Àa nleá lɛ́, Gwilinɛ Kpáa? ²³ Le Yesu’ à yoobɔ’ àng gɔ̀n ye: Mɛngdo ke’ é kɔɔ daayèa n pé pɔɔ̀ɔ̀n gi zé é, àle yéè n lédɔ le. ²⁴ E kwɛi maiá. Nle bhaamɛ̀ɛ̀ gbe nle an n pe ló woii Áa-à táá bhà é bɛɛnzɛyèa n bhà Aatana-à sɛ́ikwɛ́ gi kɔɔ’ gi àle-kɔ̀ɔ̀ bhà le. Kɛ́ mɛ̂ɛ do’ é n lédɔii láà, àle-mɛ̀ɛ̀à lángga’ lɛ́ɛ. Atoosiwo òo woo nù bhɔ lefienɛ́ woà, àle ké woo tóà à-mɛ̀ɛ̀ bhà fìláá. ²⁵ Yesu’ bo’ à peá kwɛi, le Zuda’ é nuu à lédɔà láà, é wɩɩ’ ye: Nle án à gá laá, kààmɔ? Le Yesu’ à yoobɔ’ à gɔ̀n ye: Yé àle pe lɛ́ɛ. ²⁶ Wó nuu pɔɔn bhɛlɛà, le Yesu’ búlù si’, le é bo’ à gi-bèaan waaá Aatana nɛ̀, le é à tutu kaan’, le é à gulu’ ebhà kàlengbò tà, ke e wɩ́ɩ́ii ye: Kanó kà ka pe sí, ke ká à bhɛlɛ. Atoosiwo pɔɔn é, àle n-wìì dìgóá le. ²⁷ É bo’, le é wɩ̂ɩ-kwèè yààn do si’, le é à gi-bèaan waa’ Aatana nɛ̀, le é à nu’ àng nɛ̀, ke e wɩ́ɩ́ii ye: Kanó páipái kà ka biin yaa à tà dɔ́ɔ̀nle. ²⁸ N nɛ Aatana- mɛ̀ɛ̀nɛ̀’ daaii àle ni bhaamɛ̀ɛ̀bò ka finibhà é le. N yuɛn’ wóò à kpɔ́ bhaamɛ̀ɛ̀ kpe kpáalàkpàà-wùn gi, ke Aatana- nù àng bhàwùn tó, ke è tó mɛ̀ɛ̀nɛ̀ láà à zigò à tà-pɔ̀ɔ̀n-a, àle dìgó’ wɩ́ɩ é à gá le. ²⁹ Kɛ́ án wɩɩ ka nɛ̀ ma: è si tenglé bhà, máá tuàn dɔ̀lɔ̀ng-wɛ́ɛ́ yí é àle mià gbonggbongle koo, e tóà kwɛi kwɛi kwɛi, le n nɛà gwilinɛnɛ̀- yaa à bhà, le ko nà kaá-nù ko nuu à dɛ́ɛ mià kiá le. ³⁰ Wó bo’ pɔɔn láà à bhɛlɛá kwɛi, le wó Paki táánbò bɔ’, le wó go’ bhi, le wó lo’ Olive-tɔ̀ɔ̀n bhà le. ³¹ Wó nuu lóà, le Yesu’ wɩɩ’ ebhà kàlengbò nɛ̀ ye: Gbɛi do é à gi, kanó páipái ka gɛɛnlé ké maaà n-wùn bhà. Pɔɔn- à kɛɛ ke an àle pe kwɛi, àle ye: e bɛɛnzɛyèa sɛ́ikwɛ́ gi Aatana wʋʋá wo: Án wún kpɔ́à bháá wunlé-mɛ̀ɛ̀ tà, le àbhà bháábò tó- wɛinna dolodolo le. ³² Yesu’ bo’ à peá kwɛi, le é zí wɩɩ’ àng nɛ̀ ye: Kɛ́ an gò’ gɔɔ̀le ke án zana, án daaà ka liélé Galilee lùu gi. ³³ É à pe’ kwɛi, le Piɛli’ wɩɩ’ à nɛ̀ ye: Yàani mɛnómɛ̀nó gɛɛnlé yéè maa i-wùn bhà, nle n gɛɛnlé àa maaii i-wùn bhà wà! ³⁴ Kɛ́ le Yesu’ wɩɩ’ à nɛ̀ ye: Án à zɛ i nɛ̀ sii tà ma: gbɛi do é à gi, sánni tɔgɔ́ɔn- nù wɩ́ɩ́, ke yé kpei n dɔn-wùn-a gɛnyààn yaka tóá. ³⁵ Kɛ́ le Piɛli’ à pe ke wo’ ye: Gwilinɛ, yàani wóò n naa i bhà ke wò ko ni i gá ko zɛ lefienɛ́ wo kiá laá, nle máá kpei-ii i dɔn-wùn-leá gbonggbongle. Piɛli’ àle pe’ kwɛi laá, à bhámò tó páipái’ zí wo pe pe’ wo’ à-kɔ̀ɔ̀ do láà à gi le. ³⁶ Wó lo’ ke wò waa lɛngge’ wò à lee Zesemane láà à gi, le Yesu’ wɩɩ’ ebhà kàlengbò nɛ̀ ye: Kà yalá n gɔ̀n zé, ke nle án ló bhàiwoi tiilɛ́, ke án nu. ³⁷ É nuu lóà, e Piɛli ni Zebedee gbebò piilɛ láà àngle lee’, le wó lo’ à wɛì le. Kɛ́ àng lóyèa kwɛi, síka ké daa’ à gi, le à zowɛ́ɛ́’ kpain zìgo’ le. ³⁸ É à pè- mɛ̂ɛ yaka láà àng nɛ̀ àle gi ye: N zowɛ́ɛ́’ kpain-kɔ̀ɔ̀ suu’ woii é, à nààlé’ n gayèa le. Kɛ́ kale kà tó zé, kao yizɛà, ke ká yììyáán kɛ̂ɛ n pé. ³⁹ Yesu’ bo’ à peá kwɛi, le é lónɛ́ ke wo’ liélé, le é bhuola’ sɛ́ɛ́ bhà, le é bhàiwo’ Aatana zì ye: N nɛ, è tò’ mɔɔ-wùn-a, bhè dɔ gbáágbààa ke yí yóo-kwèè’ nuii láà, à miyè- dɔ n bhà dɔ́ɔ́n-á. Kɛ́ àle tó gi, è tó i zòàyè’ bhà le. Òo tóà nle n pe bhà. ⁴⁰ É bo’ bhàiwoá kwɛi, le é sɛsi’, le é lo’ ebhà kàleng yaka láà àng lià le. Éè waa bhi, ke wo yizɛii, le é wɩɩ’ Piɛli nɛ̀ ye: Ká tò- kaà yi lengdo’ zɛà loô, káó nù tó yáán n pé lɛ́ɛ́lɛ́ɛ́ do lefienɛ́á wà! ⁴¹ Án wɩɩ ma: ká tó yáán, ke ká bhàiwo, ke kao nù daa gɔɔ̀yóo gɔ̀n sóólé. Atoosiwo Aatana zòàwùn kɛɛ-zòwɛ́ɛ́-le ké woo to bhaamɛ̀ɛ̀ gwílé, kɛ́ à kɛɛ sé’ àa nù tó àng nɛ̀ le. ⁴² Yesu’ bo’ à peá kwɛi, le é gó piilɛnàà wo’ àng maabhà bhi, le é lo’ zí bhàiwoi ye: N nɛ, è tò’ zí ke yí yóo-kwèè é à kpɔ̀ n gá-yè ke mɔ́ɔ́ à mi láà, yàa mɔ̀ɔ̀ kiá-wùn-a laá, ke à ye’ è sɛɛà i nɛ̀, àle- kɛ̂ɛ le. ⁴³ É bo’ à peá kwɛi, le é ló ke wo’ ebhà kàlengbò láà àng lià, le é zí àng ta’ yi gi, ke àng yánlà-kwìì tó’ tó bháibhàia yi nɛ̀ le. ⁴⁴ Ale’ bo’ kɛɛá kwɛi, e àng to’ bhi, le é zí ló dɛ́ɛ wo’, le é bhài gɛnyààn yakanàà wo’ giè wʋʋ do láà à gbóló gi-yèa le. ⁴⁵ É zí bo’ ke è sɛí, ke è waa ebhà kàlengbò láà àng lià, le é wɩɩ’ àng nɛ̀ ye: Kale ka kaà yi’ zɛii tò, le ká ka gi saaii la wà! Kɛ́ kà lɛgaa loô, bha’ án à pe’ láà, àle ya bhɔ é. Wóò nle bhaamɛ̀ɛ̀ gbe n lénu wúnyóo kɛɛ-mɛ̀ɛ̀bò nɛ̀ tò! ⁴⁶ À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, kà walá, ke kó ló. Atoosiwo mɛ̂ɛ’ é n lédɔii pɔɔn nɛ̀ láà, ya waa tó wo zé. ⁴⁷ À-wʋ̀ʋ̀ ké to’ à biinlé, le Zuda’ waa’ bhi, ke yíkpáá mɛ̀ɛ̀bòà wunmɛ̀ɛ̀bò ni Zuifu-bòà mɔaagbebò’ nuu mɛ̂ɛ’ àng bɔyèa, àng kpɔng ké à wɛì yèèèle, nà siàng-wɛ́ɛ́ ni yílíbòa àng kɔlé. Sée Yesu-à kàleng buu-ni-wɛ́ɛ́-piilɛ láà àng gi dini’ nuu Zuda láà à gá le. ⁴⁸ Ale’ kɛɛii kwɛi láà, ke àle-mii’ é nuu à lénuà à kún-mɛ̀ɛ̀bò nɛ̀, ke ya woo sɛ́lɛ́ gie àng nɛ̀ fɔ́ɔ́lé ye: e mɛ̂ɛ’ à kpíníbhà mià láà, ke àle lɛ́ɛ. Wò àle kún le. ⁴⁹ Zuda ni Yesu kún-mɛ̀ɛ̀bò láà wó waa’ bhi, le é to’ le é yɔn’ à gi, ke e à peii ye: Kààmɔ, ibhà wɩ̀ɩ̀bhà’ é. É bo’ à peá kwɛi, le é à kpíníbhà mi’ le. ⁵⁰ Yesu’ à pè- à nɛ̀ àle gi ye: N dɔ́ma, í nu’ i pe wún’ gi, bhè à kɛɛ. É à pe’ kwɛi, le mɛ̂ɛbò láà wó yɔn’ liélé, le wó kɔɔ wi’ à tà, le wó à kun’ le. ⁵¹ Kɛ́ wó nuu à kún-à kwɛi, le à pe wɛì-mɛ̀ɛ̀bò láà àng do ke’ ebhà siàng-wɛ́ɛ́ gbie’ à gi, le é yíkpáá-mɛ̀ɛ̀ kpáèà gùámii’ nuu bhi láà à fele’ à gá à wun bhà, le é à tólókwɛ́ do kaan’ à bhà le. ⁵² É kɛɛ’ kwɛi, le Yesu’ à pe’ mɛ̂ɛ láà à nɛ̀ ye: Bhè ibhà siàng-wɛ́ɛ́ láà à sɔɔ sùè gi. Atoosiwo mɛ̂ɛ óó mɛ̂ɛ’ è pie síà, à-mɛ̀ɛ̀ lekini ké tóà pielé. ⁵³ Tààn e i zʋʋ pé ye: máá woo mɔɔ’ woii gwili lòlò daaá n nɛ Aatana tà, ke è ebhà kɩ́ɩ́labò’ wó àbhà sɔ́yáá láà àng kpulu buu-ni-wɛ́ɛ́-piilɛ lefienɛ́ tó bɔ, ke wò n tà-gwìlì gɔn la è? ⁵⁴ Kɛ́ án woo nù à kɛɛà kwɛi, Aatana wʋʋbò’ é bɛɛnzɛyèa n-wùn gi láà la ò, à gi-wùn- woo kɛɛ-kɔ̀ɔ̀ keeà lɔ tò àlei le? Atoosiwo e bɛɛnzɛyèa wo: wúnbò láà àle kɛ̀ɛ̀ n gá-wùn àa góii à bhà. ⁵⁵ Yesu’ bo’ à peá kwɛi, le é zí wɩɩ’ gwiligbá’ wó nu’ à kún-i láà àng nɛ̀ ye: Mɛɛ kɛɛ le ká nuyèa n légɔ̀n nà siàng-wɛ́ɛ́ ni yílíbòa kwɛi ye mɛ̂ɛ’ nu yàà mɛ̂ɛ gɔ̀n zâa bhà-mɛ̀ɛ̀ légɔ̀n le? Sée lee’ nuu kpɔɔà kɔi dolodolo, án nuu tóà yaa Aatana-kwìle, ke án àbhà liangzɛii bhi ziàn. Mɛɛ kɛɛ tò le káó n kún tée láà àle gi le? ⁵⁶ Kɛ́ ká n kún ye’ woii tò ye wúnyóo kɛɛ-mɛ̀ɛ̀ nɛ̀ tenglé-le bhà é laá, àle- Aatana wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀bò’ wún’ bɛɛnzɛ’ n bhà lii láà àle gi-wùn kɛɛ-kɔ̀ɔ̀a le. Ale’ bo’ kɛɛá kwɛi, Yesu-à kàlengbò tó’ káán’ wo’ à zì ké bhà, le wó daa’ kai le. ⁵⁷ Mɛ̂ɛ’ wó Yesu kun’ láà, wo lo’ nà à gá yíkpáá-mɛ̀ɛ̀ kpáè’ wó nuu à leeà Kaifu láà à zué, ke Aatana-à tɔ́ng dɔ-mɛ̀ɛ̀bò ni mɔaagbebò tó ké banyèa ké tà bhi. ⁵⁸ Wó nuu lóà nà Yesu-á kwɛi, Piɛli-le ké dɔ’ à wɛì flúúlé, kɛ́ àa nuu àng tayèa, e nuu àng zía dɔ́ɔ́nnɛ́ keá, le à leng’ waa’ yíkpáá-mɛ̀ɛ̀ kpáèà gbúnng lià, le é sɔɔ’ bhi, le é yala’ gùábò kpe gi, ke é nù wún láà à léyaalé ye le. ⁵⁹ E nuu kwɛi, ke yíkpáá-mɛ̀ɛ̀bòà wunmɛ̀ɛ̀bò ninà wunmɛ̀ɛ̀ bhɛ́ibòà bànkétà kpáa’ wò à lee Sanedɛnɛ láà à gi-mɛ̀ɛ̀bò tó páipái ké bhi, ke mɛngdo’ è mɔɔà bele naaá Yesu bhà, ke è bhɛ káán, wo à-mɛ̀ɛ̀ guoii. Wo nuu à pé ke àle-mɛ̀ɛ̀- woo tó wo séeá, ke wò Yesu zɛ à wʋʋ bhà le. ⁶⁰ Kɛ́ wòo nù àle-mɛ̀ɛ̀ ye. Sée bele yàà à bhà-mɛ̀ɛ̀bò-le kpe ké woo gbaan’, ke wó nù tó àng sée láà à gá. Kɛ́ àngle ke pe òo nù tó’ wo à bhà le. ⁶¹ À léyaalé’ bhɔ’, le mɛ̂ɛ piilɛ bhɛ́i ke’ nu’, le wó wɩɩ’ wo: Mɛ̂ɛàn é, e à pe’ ye: ele ké mɔɔà Aatana-kwìì kpáa láà à wíá, ke é à dɔ dɛ́ɛ wo yáángɛɛn yakaá. ⁶² Yíkpáá-mɛ̀ɛ̀ kpáè láà é àle ma’ kwɛi, é walá’ wo’, le é wɩɩ’ Yesu nɛ̀ ye: Wó wún’ peii i bhà é, yáá à ma’ wo la è? Mɛɛ kɛɛ le yáá à yoobɔ le? ⁶³ Kɛ́ Yesu ké to’ e tàsáná, òo wɩ́ɩ́. Yíkpáá-mɛ̀ɛ̀ kpáè láà é wɩ̀ɩ̀ à nɛ̀ àle gi ye: Í à zɛ Aatana yáányè lekinilèkini nɛ̀ sii tà, è tò’ ke ile í à gbe Klisi’ wò à pe láà à gá maiá laá, ke í à pe ko nɛ̀ tàpúúá. ⁶⁴ É à pe’ kwɛi, le Yesu’ à yoobɔ’ à gɔ̀n ye: Yé àle pe lɛ́ɛ. È gò’ àle gi, n leng án wɩɩ ka nɛ̀ tàpúúá ma: è sí tenglé bhà, bhaamɛ̀ɛ̀ gbe’ é liangzɛii ka nɛ̀ é, ká à yeà, ke e yaa Aatana’ é kpókpóá ke à mɔ̀ɔ̀kiá àa bhe láà à kɔɔ sɛ̀ gi. É gò’ bhi, ká zí à ye ke woà, ke à sɛíyè’ góii lɔngwɛ́ɛ́ gi, ke e nuii loo tà tɛ́nglà le. ⁶⁵ Yesu’ àle pe’ kwɛi, e dolo’ wo’ yíkpáá-mɛ̀ɛ̀ kpáè láà à bhà vàinle, le é to’ le é e bubhà-gbààbò pee’ vɛ́ɛ̀ɛ̀le, le é wɩɩ’ ye: É wʋʋ’ peii láà, sɔ̂ɔnwò Aatana gɔ̀n-wʋ̀ʋ̀’ àleá le. Ko bhàwùn- tuàn sée-mɛ̀ɛ̀’ à kúnyè bhà àlei koo le? Na é sɔ̂ɔn’ wo’ láà, ka lekini ka tóló ké àle gi loô wà! ⁶⁶ Ka pe’ à gi lɔ le? Yíkpáá-mɛ̀ɛ̀ kpáè’ à pe’ kwɛi, le wó à yoobɔ’ à gɔ̀n wo: À zɛ’ è wo le. ⁶⁷ Wó tò- àle tà, le wó biín suobò wo’ à wɛí, le wó kɔɔ kpubò bili’ à bhà, le mɛnggoò’ à tóló maabò wo’, ⁶⁸ ke wo wɩ́ɩ́ii ziàn wo: Klisi, í à zɛ do, wáa i maa’ lɛ́ɛ? ⁶⁹ É nuu kwɛi láà, ke Piɛli ké yaa lúulé gbúnng gi bhi. Le gùá-nɔ̀ngnɛ́ do ke’ yɔn’ à gi, le é wɩɩ’ à nɛ̀ ye: I lekini í nuu Yesu Galilee-mii láà à wɛì wà! ⁷⁰ Kɛ́ le é kpei’ mɛnó yàànlé bhi, ye: Í wún’ à peii láà, máá à gànnu a. ⁷¹ É nuu lóà gbúnng láà à lé-lèè maabhà za, le gùá-nɔ̀ng bhɛ́i ke’ zí à ye’, le é wɩɩ’ mɛ̂ɛ’ wó nuu bhi àng nɛ̀ ye: Mɛ̂ɛ é, e nuu Yesu Nazalɛti-mii láà à wɛì. ⁷² Nɔ́ngnɛ́ láà é à pe’ kwɛi, le Piɛli’ zí kpei dɛ́ɛ ke wo’, ke e e kaiwoii ye: Án à zɛ sii lenglèng tà, án wɩɩ ma: máá mɛ̂ɛ láà à dɔn kɔɔkekɔ̀ɔ̀ke gi. ⁷³ Bhanɛ́ ke’ gie’, le mɛ̂ɛ’ wó nuu bhi láà wó yɔn’ à maabhà, le wó à pe’ à nɛ̀ wo: À gbègó-lèè àa bhe, mɛ̂ɛbò láà àngle ke’ i lekiniá le. Atoosiwo i pe liangzɛ-kɔ̀ɔ̀ láà e i-lèè gie pɔɔn nɛ̀. ⁷⁴ Wó àle pe’ kwɛi, é gbaan’ wo’ e kaiwoà ye: Án ga lenglèng wo, án wɩɩ ma: máá mɛ̂ɛ láà à dɔn fɛ́sɛ́fɛ́sɛ́lé. ⁷⁵ Wo to’ sáabhi, le tɔgɔ́ɔn’ wɩɩ’, le Piɛli zʋʋ’ zana’ Yesu’ wʋʋ’ pe’ à nɛ̀ fɔ́ɔ́lé láà à gá le. Atoosiwo e wɩɩ’ à nɛ̀ ye: sánni tɔgɔ́ɔn- nù wɩ́ɩ́ gbɛi do láà à gi, ke ya kpei e dɔn-wùn-a gɛnyààn yaka tóá. Piɛli zʋʋ’ zana’ Yesu wʋʋ láà à gá kwɛi, le é wolo’ lúulé, le é gbaan’ wosíà wɛ̀iwɛ̀iyèa le.

¹ Yué’ bhɔ’, le yíkpáá-mɛ̀ɛ̀bòà wunmɛ̀ɛ̀bò ni Zuifu-bòà mɔaagbebò tó páipái’ lo’ sɔ́nɔ́ gi, le wó Yesu zɛ-wùn yààkébhà kɛɛ’, le àng wʋʋ’ mɔɔ’ le. ² Wó go’ bhi, le wó à yele’, le wó lo’ nà à gá, le wó à lénu’ Wɔlɔm-mɛ̀ɛ̀bò’ kúmana kpáè’ à yaa’ Zuifu-bò wunlé, ke wó nuu à leeà Pɔnsi Pilati láà à nɛ̀ le. ³ À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, Zuda’ é Yesu lédɔ’ pɔɔn nɛ̀ fɔ́ɔ́lé láà, é à gaa’ ye: wa à zɛ lɩ́ɩ́á, ke à wunbílí yéè tó à gi laá, le é wún’ kɛɛ’ láà à sànà’ à kun’ le. Ale kɛɛ le yíkpáá-mɛ̀ɛ̀bòà wunmɛ̀ɛ̀bò ni mɔaagbebò’ wɛ́ipúúwɛ́ɛ́ kuà-yaka’ nu’ à nɛ̀ Yesu lédɔ saaá láà, é lo’ à gói kai, le é wɩɩ’ àng nɛ̀ ye: ⁴ Mɛ̂ɛ’ àa wúnyóo kekekèke kɛɛyèa, án à lédɔ’ wo’ ka nɛ̀, ke wóò à zɛ à-wùn gi láà, má à gànnu tò ma: an wúnyóo lenglèng’ kɛɛyèa à gá lɛ́ɛ. Kɛ́ le wó à yoobɔ’ à gɔ̀n wo: Ale- dɔ̀ kole ko gɔ̀n mɛ́ɛ́? I tà-wùn’ lebhà lɛ́ɛ. ⁵ Wó à pe’ kwɛi, le Zuda’ wɛ́ipúúwɛ́ɛ́ láà à tó wɛin’ Aatana-kwìì kpáa gi le. É go’ bhi, le é e pe ló wo’ e leng dun-i bhɛɛ́ɛ́ lé yílí bhà le. ⁶ Kɛ́ Zuda’ bo’ lóá, le yíkpáá-mɛ̀ɛ̀bòà wunmɛ̀ɛ̀bò’ wɛ́i láà à woo’, le wó wɩɩ’ wo ké nɛ̀ wo: Àa sɛ̀a, ke kó wɛ́i é àle daa Aatana gbàa-wɛ̀i pé, atoosiwo bhaamɛ̀ɛ̀ níi gó saa’ à gá le. ⁷ Wó bo’ à yààkébhà kɛɛá, le wó lo’ gbɔ dɔ-mɛ̀ɛ̀à bʋʋ lɔ́i wɛ́i láà à gá, ke wò à tó tɔ́ɔ̀bò bukpɔ́-lèèale. ⁸ Wó bʋʋ láà à lɔ́’ wo’ bhaamɛ̀ɛ̀ níi gòa-wɛ̀ɛ́ɛ́á láà, àle kɛɛ le wó à tɔ́ kpɔ’ wo: yuɛn-bòi-lèè le. Sée wó à tɔ́ do’ kpɔ’ kwɛi láà, àle tuàn à bhà tenglé le. ⁹ Kɛ́ sée àle to’ Aatana wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀ Zelemi’ wʋʋ do’ pe’ lii láà à gi-wùn kɛɛ-kɔ̀ɔ̀a le. Atoosiwo e wɩɩ’ ye: Wɛ́ipúúwɛ́ɛ́ kuà-yaka’ Izalae-bò’ à pe’ mɛ̂ɛànnɛ́ sɔ̀ɔ́n-á láà, wó àle si’, ¹⁰ le wó à nu’ gbɔ dɔ-mɛ̀ɛ̀à bʋʋ sɔ̀ɔ́n-á le. Sée Gwilinɛ Kpáa leng’ wʋʋ kpɔ’ n bhà kɔɔ’ gi, àle lɛ́ɛ. ¹¹ Mɛ̂ɛ’ wó lo’ nà Yesu-á kúmana kpáè zué láà, wó bo’ à-wùn léban-á à bhà kwɛi, le kúmana’ à bhàgilawo’ ye: Ile í Zuifu-bòà gwilinɛá la è? Le Yesu’ à yoobɔ’ à gɔ̀n ye: I àle peii lɛ́ɛ. ¹² Kɛ́ yíkpáá-mɛ̀ɛ̀bòà wunmɛ̀ɛ̀bò ni mɔaagbebò’ nuu belebelebò’ à naaà à bhà láà, òo àle ke yoobɔ. ¹³ Pilati’ wɩ̀ɩ̀ à nɛ̀ àle gi ye: Wó wún páipái’ naaii i bhà láà, yáá à ma’ wo la è? ¹⁴ Kɛ́ Yesu òo à yoo do lefienɛ́ bɔ à gɔ̀n, le à-mài’ Pilati ni’ miniminiyèa le. ¹⁵ Sée Paki kɛɛ-kwèèi’ nuu bhɔà kɔi dolodolo, Zuifu-bò’ nuu kààso gi-mɛ̀ɛ̀ do ye’ à-wùn peà kúmana nɛ̀, é nùù àle yɔɔà àng nɛ̀ le. ¹⁶ Ale’ kɛɛii kwɛi téei láà, ke fáli-mii kpáa ke’ wó nuu à leeà Balabasi láà, e kààso gi. ¹⁷ Zuifu-bò’ nuu’ wo’ banyèa ké tà Yesu zɛ-lìang bhà kwɛpoo à gi láà, Pilati’ à pè- àng nɛ̀ àle gi ye: Ká à pé ke mɛ̂ɛ piilɛ é, án à-mɛ̀ɛ̀’ yɔɔ ka nɛ̀ Paki é à bhà le? Balabasi, tààn Yesu’ wò à lee Klisi é àlele? ¹⁸ Pɔɔn- à kɛɛ ke Pilati’ àng bhàgilawo’ kwɛi láà, àle ye: à gàn ké nuu à yàan ye: wó bhɛ̂ɛgó’ yaa’ Yesu lé, le wó à lénu’ e nɛ̀ le. ¹⁹ Pilati ké to’ yaa liangzɛ-gwɛ̀ɛ̀ tà bhi, le àbhà nɔ́ng’ mɛ̂ɛ bɔ’ à nɛ̀ ye: Ka lò’, ká à pe à nɛ̀ ka: àle òo daaà wúnsɛ̀ kɛɛ-mɛ̀ɛ̀ láà à zɛ-gwìlì pé, atoosiwo án mia’ zɛ’ à-wùn gi tenglé gbɛi gi, e gbɔɔn’ n tà miniminiyèa. ²⁰ Kɛ́ yíkpáá-mɛ̀ɛ̀bòà wunmɛ̀ɛ̀bò ni mɔaagbebò ké wʋʋ waa’ gwiligbá’ nuu bhi láà àng gi wo: Kà à pe kúmana nɛ̀ ka: è Balabasi’ yɔɔ, ke è Yesu-le zɛ le. ²¹ À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, kúmana ké àng bhàgila ke wo’ zí ye: Mɛ̂ɛ piilɛ é, ká wɩɩ ka: án à-mɛ̀ɛ̀ lekini’ yɔɔ ka nɛ̀ le? Le wó à yoobɔ’ wo: Kó wɩɩ í Balabasi’ yɔɔ le. ²² Le Pilati ye: Ka à pè’ kwɛi la ò, le an mɛɛ kɛɛà Yesu’ wò à lee Klisi é àleá le? Pilati’ à pe’ kwɛi, le àng tó’ wɩɩ’ kiá wɔ̀ɔ̀ɔ̀le do wo: ²³ Ale gbaan’ è wo mɛ̂ɛ zɛ̀ à bhà-yìlì bhà le. Pilati’ à pè- àle gi ye: È mɛɛ-wùn yóo-le kɛɛyèa le? Le wó wɩ́ɩ́ ke wo’ zí kpókpóá wo: Kó wɩɩ ko: í à gbaan’ wo yílí bhà la ooo! ²⁴ Pilati’ à gaa’ ye: e wʋʋ àa pɔngge kún-ii, kɛ́ ke àng wɩ́ɩ́-wʋ̀ʋ̀ láà è daa lesósó’ woii kpáa gi laá, le é yí si’, le é e kɔɔ zulu’ gwiligbá láà àng tó yàan bhi, le é wɩɩ’ ye: È tò’ àleá, ke ka lengdo ka tà-wùn’ à gá le, kɛ́ ke nle n kɔɔ àa wúnsɛ̀ kɛɛ-mɛ̀ɛ̀ é à zɛ-wùn gi ka pé àlei oo. ²⁵ Pilati’ à pe’ kwɛi, le mɛ̂ɛbò láà àng tó’ à yoobɔ’ wo: Iin’ oo! À yuɛn’ è wɛin-à láà, à lángga- kole ko kún, ko ni koà náòa le. ²⁶ Pilati’ nù- Balabasi yɔɔi àng nɛ̀ àle gi, le é sɔ́yabò yaa’ Yesu-le bhà, ke wò à maa sàbhiliwɛ́ɛ́á le. Wó bo’, le é zí à lénu’ àng nɛ̀, ke wò ló à gbaan-i yílí bhà le. ²⁷ Wó lo’ nà Yesu-á líe kúmana-à gbúnng zué, le wó sɔ́ya kpulu ye’ nuu bhi, àng tó ban’ ké tà, le wó kɔnɔ’ à zì le. ²⁸ Wó à kɛɛ’ kwɛi, le wó gbàà go’ à bhà, le wó gbàngzáà tɛ́ɛ́n do daa’ à bhà le. ²⁹ É go’ bhi, le wó lùùlɛɛ kálá kɛɛ’, le wó à yaa’ à wun bhà, ke è tó àbhà fánngwɛ́ɛ́á, le wó zí gaawɛ́ɛ́ daa’ à kɔɔ sɛ̀ gi, ke è tó à tààlà-yìlìa le. Wó bo’, le wó gbaan’ zinnáà à nɛ̀ kpóng gi, ke wo sóósí-ii à bhà ziàn wo: Zuifu-bòà gwilinɛ, sii- kɛ̂ɛ i nɛ̀ oo. ³⁰ Wo nuu biín suoà à bhà, le wó nuu gaawɛ́ɛ́ láà à síà, le wò à maa à gá à gwenglé le. ³¹ Wó bo’ sóósíá à bhà kwɛi, le wó gbàbhuu láà à si’ à bhà, le wó à lekini pe gbààbò daa dɛ́ɛ wo’ à bhà le. Wó bo’, le wó lo’ nàa à gá, ke wò à gbaan yílí bhà le. ³² Ang gò pɛ́ɛ yáànbhà-yèa, wo Silɛni-mii do ke’ wó nuu à leeà Simon à ta’ zaá, le wó daa’ à tà, le wó à kun’, ke è Yesu zɛ̀ à bhà-yìlì sí à nɛ̀ le. ³³ Wó lo’, le wó waa’ tɔɔn gwenglé-lèè’ wò à lee Gɔligota láà à gi le. Wò à pè’ Gɔligota, ke wo wɩɩ wo: bhaamɛ̀ɛ̀ wunwɛ́ɛ́-tɔ̀ɔ̀n. ³⁴ Wó bo’ waaá nà à gá bhi kwɛi, le wɩ̂ɩ ke’ wó nuu wii kɛ́ɛn wíyèa à bhà, ke è nù tó pɔɔn yùà mɛ̂ɛ bhà-yè lò loo lé-pɔ̀ɔ̀n-a láà, wó à dɔ’ à biin bhà, ke è nù à mi le. Kɛ́ é bo’ à lígaaá, òo wɩ́ɩ́ à mi-wùn bhà. ³⁵ É go’ bhi, le sɔ́yabò’ Yesu naa’ yílí bhà, le wó pɔ́ngti gbaan’ à kɔɔ ni à gɛɛnbò tà le. Wó bo’, le àbhà gbààbò’ wó à si’ à bhà láà, wó kpékpé maa’ à tà, ke à ye’ è tóà mɛ̂ɛ ye’ à gɔ̀n, wò à dɔn le. Wó àbhà gbààbò gùlù- kwɛi’ wo le. ³⁶ Wó bo’, le wó yala’ à maagɛ̀n le. ³⁷ Wó à zɛ gɛɛn’ pe’ láà, à bɛɛn ké nuu zɛyèa kóngpalanɛ́ ke bhà, le wó nuu à naayèa yílí bhà à tà tɛ́nglà wo: Zuifu-bòà gwilinɛ Yesu’ é. ³⁸ Wo zí yàà mɛ̂ɛ gɔ̀n zaa bhà-mɛ̀ɛ̀ piilɛ dɔ’ Yesu wɛì, le wó àng gbaan’ yílí bhà à pé le. Mɛngdo pe yílí ké nuu à kɔɔ sɛ̀ tà, le mɛ̂ɛ dini pe’ nuu à kɔɔ kpáná tà le. ³⁹ Yesu’ nuu gbaanyèa yílí bhà tée’ gi láà, zaa gie-mɛ̀ɛ̀bò tó ké nuu sɔ̂ɔnwoà à gɔ̀n, le wò wo wunbílí mììmii, ke wo à peii wo: ⁴⁰ Ile-mii’ i wɩɩ ye: í Aatana-kwìì kpáa’ zé é à wíà, ke í à dɔ dɛ́ɛ wo yáángɛɛn yakaá é la ò, mɛɛ kɛɛ le yáá i lekini la tò le? I tò’ zí Aatana gbeá maiá laá, bhè gó i zɛ̀ à bhà-yìlì láà à bhà, ke í yɔɔ tò sée a. ⁴¹ A-kɔ̀ɔ̀ do láà à gi, yíkpáá-mɛ̀ɛ̀bòà wunmɛ̀ɛ̀bò ni Aatana-à tɔ́ng dɔ-mɛ̀ɛ̀bò ninà mɔaagbebò tó ké nuu zí sóósíà à bhà, le wò wɩɩ wo: ⁴² Kà lɛgaa lɛ́ɛ! E nuu mɛ̂ɛ bhɛ́ibò-le laà màà, le àa mɔɔ e lekini-le laá tò la wà! Wo wɩɩ wo: Izalae-bòà gwilinɛ’ à gá laá? È gó sée mɛ̂ɛ zɛ̀ à bhà-yìlì láà à bhà, ke è zinná tò a. È àle kɛ̀ɛ̀’ kwɛi laá, à-wùn- bhɔ’ wo ko gi mai bhà le. ⁴³ Sée à kpɔ́yè’ nuu ebhà Aatana’ à lé láà, è tò’ zí ke à lɔ̀ɔ̀ ké Aatana láà à kɛɛ maiá, è à wolo wún láà à gɔ̀n tò, ke kó à-lèè ye bhee. Òo à pe poo ye: à gbe’ eleá la è? ⁴⁴ Yàà mɛ̂ɛ gɔ̀n zaa bhà-mɛ̀ɛ̀ piilɛ’ wó nuu gbaanyèa yílí bhà Yesu pé láà, àng lekini ké nuu sɔ̂ɔnwoà à gɔ̀n à-kɔ̀ɔ̀ do láà à gi. ⁴⁵ É si’ yáán yàà mɛ̂ɛ gwenglé zué téei bhà, ke è zin nàa yáán seelá gi bhà, gbɛi ké yaa’ sɛ́ɛ́ tà lɛnói mɔɔɔle do. ⁴⁶ Yáán seelá gi lɛ́ɛ́lɛ́ɛ́ yakanàà téei’ bhɔ’, le Yesu’ gbala’ kpókpóá ye: Eli, Eli, Lama Sabatani. Wò à pè’ Ebɛlɛ-wʋ̀ʋ̀ gi kwɛi, ke wo wɩɩ wo: Éké, n nɛ Aatana, éké, n nɛ Aatana, mɛɛ kɛɛ le í i kɔɔ góyèa n zì kwɛi le? ⁴⁷ Mɛ̂ɛ’ wó nuu dɔɔ bhi, àng kemò ké à wʋʋ láà à ma’, le wó wɩɩ’ wo: E Eli leeii wà! ⁴⁸ Wó à pe’ kwɛi, le mɛngdo’ to’, le é lo’ fùù do síi bàlàa, le é à sɔɔ’ wɩ̂ɩ waanwaanyè ke bhà, le é à yaa’ gaawɛ́ɛ́ lé, le é à dɔ’ Yesu biin bhà, ke è nù à mi le. ⁴⁹ Kɛ́ le mɛ̂ɛ paánbò’ wɩɩ’ wo: Bhè dɔlɔ́ ke kó ko yáán tó, fún ke Eli- nuà à lai è. ⁵⁰ Wóò wo káá’ wo, ke Yesu’ gbálá dɛ́ɛ ke wo kpókpóá, le à wàà’ yɛn’, le é to’ à gayèa le. ⁵¹ É kɛɛ’ kwɛi tée’ gi láà, Aatana-kwìì kpáa’ nuu péng bhi láà, à gélé-lèè gikààn-i-gbàà ké pee’ zué gbaànle bha do láà à bhà. Sée é péé zi do’ go’ tɛ́ng gi vɛ́ɛ̀ɛ̀le láà, é wàà nà àleá sáalé le. Sɛ́ɛ́ ké zí viin’, le gwɛgɔ̀ɔ̀nbò’ pee’, ⁵² le bhaamɛ̀ɛ̀ bubò’ lépolo’, le fɔ́ɔ́-mɛ̀ɛ̀ yemò’ nuu Aatana-à zaa tà láà, àng kpe’ zana’, ⁵³ le wó go’ wo bu gi le. Yesu lekini’ bo’ zanaá dɔ̀ya, le wó sɔɔ’ Zelizalɛm-pɛ̀ɛ̀’ é Aatana-pɛ̀ɛ̀a láà à yáànbhà, le wó wo leng gie’ bhaamɛ̀ɛ̀ kpe kpáalàkpàà nɛ̀ le. ⁵⁴ Sɛ́ɛ́’ viin’ wo’, ke lábhili-wùnbò- zí kɛ̂ɛ Yesu ga téei láà, kapitɛni ni ebhà sɔ́yabò’ wó nuu yaayèa à maagɛ̀n bhi láà, wó à tó-lèè ye’ kwɛi, súó ké daa’ àng gi miniminiyèa, le wó wɩɩ’ wo: Áá, Aatana gbe’ nu’ tói mɛ̂ɛ é à gá mai lekinilèkiniá la wà! ⁵⁵ Wó Yesu zɛ’ lee’ bhà láà, nɔ́ngbò kpe ké nuu bhi zí. Kɛ́ àngle dɔ̀lèè ké nuu à bhà dɔ́ɔ́nnɛ́ keá, le wó nuu à-lèè gaaà le. Nɔ́ngbò do’ wó go’ Yesu wɛì Galilee lùu gi, ke wó nuu à légièwoà ziàn láà, àngle nuu bhi le. ⁵⁶ Mali Madala oo, ni Mali ye’ é nuu Zaki ni Zozɛfu-nù laúá oo, ni Zebedee gbebò’ nuu Yesu wɛì láà àng laú oo, àng tó ké nuu nɔ́ngbò láà àng bhɛɛ gi bhi. ⁵⁷ Yáánpa’ bhɔ’, le Alimatee-mii ke’ nuu wélé-mɛ̀ɛ̀a láà é nu’ le. Wo nuu à leeà Zozɛfu. À leng ké zí nuu Yesu-à kàlengá. ⁵⁸ É lò- Pilati pé àle gi, le é bhàiwo’ à zì ye: È Yesu-gèè nu e nɛ̀ le. É à pe’ kwɛi, le Pilati’ wɩɩ’ ye: Wò à dɔ à gɔ̀n le. ⁵⁹ Ale’ kɛɛii kwɛi láà, ke Zozɛfu’ woo à pe fɔ́ɔ́lé ye: Wò e leng pe bu kpɔ̀i-yɛ̀ɛ̀ gó gwɛɛ gi. Wó yɛɛ láà à go’, à lɔ̀ɔ́ òo woo mɔ́ bhe, le é to’ le wó Yesu zɛ láà à wo’ le. Zozɛfu’ bo’ à-gèè síá, le é à daa’ fɛ́nggbɛ púú gi, le é lo’ à kpɔ̀lèè gói ebhà gwɛɛ-yɛ̀ɛ̀ láà à gi le. É bo’, le é gwɛbílí kábháko ke gini’, le é à bhuo’ yɛɛ láà à lé, le é e pe ló wo’ le. ⁶¹ Ale’ kɛɛii kwɛi, ke Mali Madala ni Mali dini láà wo yaláyèa géng tà bukpɔ́-lèè láà à tée gi. ⁶² Wó Yesu zɛ’ gòlòbhàlóó yáanná-kwèè’ gi láà, à pe tàalà’ é nuu Zuifu-bòà gòlòbhàlóó lengá láà, yíkpáá-mɛ̀ɛ̀bòà wunmɛ̀ɛ̀bò ni Faliziɛn-bò ké lo’ kiá Pilati pé, ⁶³ le wó wɩɩ’ à nɛ̀ wo: Gwilinɛ, ko zʋʋ’ zana ko: bele pe-mɛ̀ɛ̀ láà é nuu gieà téei, e nuu wɩ́ɩ́à ye: e gà’, yáángɛɛn piilɛ’ gieà, le e zana à yakanàà-kwèèi le. ⁶⁴ À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, bhè bhaamɛ̀ɛ̀bò yaa à bu wunlé, ke wò à maakɛɛ flúúlé, ke yáángɛɛn yakanàà láà è bhɔ. Ko àle pe kwɛi, ke àbhà kàlengbò wòo nù ló à-gèè kuan-i, ke wò bele pe bhaamɛ̀ɛ̀ bhɛ́ibò nɛ̀ wo: ya gó’ wo gɔɔ̀le, le ya zana le. Atoosiwo wò àle kɛ̀ɛ̀’ kwɛi, àle-wʋ̀ʋ̀- bhaamɛ̀ɛ̀ pɛlɛ ye’ woà àle gi láà, àle ké tóà yóoá, e gieà à fɔ́ɔ́lé pe-le tà. ⁶⁵ Wó à pe’ kwɛi, le Pilati’ wɩɩ’ àng nɛ̀ ye: Sɔ́yabò’ bhɛ́ lɛ́ɛ. Kà ló nàa àng gá, ke ka kɔɔ- mɔɔà à maakɛɛyè bhà kɔɔ’ gi, ká à kɛ̂ɛ à-kɔ̀ɔ̀ bhà. ⁶⁶ Wó lo’, le wó bulé-gwɛ̀ɛ̀ láà à piégɔɔ’, ke à gàn- tó àng yàànlé ye: mɛngge àa mɔɔii à lépólóá koo le. Wó bo’, le wó zí sɔ́yabò yaa’ bu láà à wunlé, ke wò wo yáán tó à bhà le.

¹ Golo-kwèèi láà é bo’ gieá, à pe tàalà, Mali Madala ni Mali dini láà wo solo’ yué pápálé, le wó lo’ bhɔi Yesu bu tà le. ² Wó bhɔ’ waa lià bhi, wóò wo káá’ wo, ke sɛ́ɛ́ ké viin-kɔ̀ɔ̀ miniminiyè kɛɛii, ke Aatana-à kɩ́ɩ́la do’ go’ lɔngwɛ́ɛ́ gi, ya yɔɔ, ke ya gwɛbílí’ nuu bulé láà à gini, ke e yaayèa à tà. ³ Aatana-à kɩ́ɩ́la láà à zán ké nuu dɔà mɛ̂ɛ yáin ye la pàipài góyè nɛ̀, le à bubhà-gbàà’ nuu féléà púúá pàpàpàle le. ⁴ Sɔ́yabò’ wó nuu yáán tóà Yesu bu bhà láà, súó ké daa’ àng gi miniminiyèa, le àng bhà’ nuu viin-à yàyàle, le wó to’ ye gewààbò nɛ̀ le. ⁵ Kɛ́ Aatana-à kɩ́ɩ́la láà e liangzɛ’, le é à pe’ nɔ́ngbò láà àng nɛ̀ ye: Súó òo kale ka kɛɛà, atoosiwo à gàn ké n yàan ma: Yesu’ wó à zɛ’ à gbààn yílí bhà-yèa láà, ka àle guoii le. ⁶ Kɛ́ àa zé koo. Ya zana maiá é à pe’ ka nɛ̀ kɔɔ’ bhà fɔ́ɔ́lé láà à gi. Kà yɔ́n zé, ke à-gèè’ nuu kpááyèa lee’ gi láà, ká à-lèè gaa. ⁷ È gò’ bhi, ke ká ló váánlé, ke ká à pe àbhà kàlengbò nɛ̀ ka: ya gó gɔɔ̀le, le ya zana le. Ka bò’, ká à pe àng nɛ̀ ka: ya daa ka liélé Galilee lùu gi. Ka à yeà bhi’ wo le. Ká ka yáán tó, má àle pe ka nɛ̀ lɛ́ɛ. ⁸ Aatana-à kɩ́ɩ́la’ bo’ àle peá kwɛi, nɔ́ngbò láà wo go’ bu tà bhi váánlé, ke súó’ daa àng leng gi miniminiyèa. Kɛ́ sée àng nii ké nuu zí daayèa bháalé, le wó lo’ nâa sɛ̀ láà à kpɔ́i Yesu-à kàlengbò nɛ̀ bàlàa le. ⁹ Wóò zí wo káá’ wo, ke Yesu leng’ nu dɔi àng gɔ̀n zaá, le é wɩɩ’ ye: Nɔ́ngbò ka see! É à pe’ kwɛi, le nɔ́ngbò láà wó yɔn’ à gi, le wó zinna’ wo kpóng gi à nɛ̀, ke wo à gɛɛn kúnyèa wo kɔɔá le. ¹⁰ Wó à kɛɛ’ kwɛi, le Yesu’ wɩɩ’ àng nɛ̀ ye: Súó òo tóà ka gi. Kɛ́ kà ló à pei n laànɛ́bò nɛ̀ ka: wò ló Galilee lùu gi. Wò n taà bhi’ wo le. ¹¹ Nɔ́ngbò láà wo to’ zaalé, le sɔ́yabò’ nuu yáán tóà bu bhà láà, àng kemò’ sɔɔ’ pɛ́ɛ yáànbhà, le wún’ bhɔ’ bhi, wó à tó páipái gɛingo’ yíkpáá-mɛ̀ɛ̀bòà wunmɛ̀ɛ̀bò nɛ̀ le. ¹² Wunmɛ̀ɛ̀bò láà wó à ma’, le wó ban’ ké tà kià nà mɔaagbebòa le. Wó bo’ yààkébhà kɛɛá, le wó wɛ́i kpáa lenglèng nu’ sɔ́yabò láà àng nɛ̀, ¹³ le wó wʋʋ kpɔ’ àng bhà wo: Ka lò’ laá, ká à pe ka: mɛ̂ɛàn láà àbhà kàlengbò’ nu’ à-gèè kuan-i gbɛi gi, ke ká yizɛii le. ¹⁴ É tò’ zí ke kúmana- wún láà à ma, kole kó kpɔ́à à zʋʋ tà, le ko ka gɛɛn si wún gi le. ¹⁵ Yíkpáá-mɛ̀ɛ̀bòà wunmɛ̀ɛ̀bò’ à pe’ kwɛi, le sɔ́yabò’ wɛ́i láà à si’, le wʋʋ’ wó à kpɔ’ àng bhà láà, wó à gi-wùn kɛɛ’ le. Sée wunmɛ̀ɛ̀bò’ wʋʋ do’ kpɔ’ àng bhà láà, àle-wʋ̀ʋ̀’ tuàn maanáyèa Zuifu-bò kpe gi flúúlé, le à tenglé’ bhe le. ¹⁶ Kɛ́ Yesu-à kàleng buu-ni-wɛ́ɛ́-do’ wó to’ láà, àngle ké lo’ Galilee lùu gi. Wó waa’ tɔɔn’ Yesu’ à-lèè gie’ àng nɛ̀ fɔ́ɔ́lé láà à gwenglé, ¹⁷ le wó à ye’ bhi, le wó zinna’ à nɛ̀ kpóng gi le. Kɛ́ àle tó gi, àng kemò ké woo tuàn à zana-wùn láà à bhe góà. ¹⁸ Wó bo’ zinná láà à woá kpóng gi kwɛi, le Yesu’ yɔn’ àng gi, le é wɩɩ’ ye: Aatana ké giè sɛ́ɛ́ ni lɔngwɛ́ɛ́ tó gɔ̀n-bhàà daayèa n gi. ¹⁹ À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, ká ló, ke ká liangzɛ lùu tó páipái nɛ̀, ke àng zowɛ́ɛ́- seelá, ke wò tó nbhà kàlengá. Wò tò’ à gá kwɛi, ke ká àng dàà n nɛ Aatana, ni nle-mii’ án à gbeá, ni àbhà Waa Zaazaa ko pe gi-zùlù wo. ²⁰ È gò’ àle gi, ká zí àng dɔɔ án wún páipái’ pe’ ka nɛ̀ láà à tó gi-wùn kɛɛyèa. Ka à kɛ̀ɛ̀’ kwɛi, ká ka yáán tó bhi, ka lóà lee óó lee’ gi, án ka wɛì lɛ́nólɛ̀nó bhà. Sée án tóà ka pé kwɛi flúúlé, le lúyáán yɛn bha- bhɔ le.