LUKI

¹ Wúnbò’ daa’ ko-kwèè tà láà, mɛ̂ɛ’ àng yánwɛ́ɛ́’ à-lèè ye’, ke wò à zigó-kɔ̀ɔ̀ ni à léyaa-kɔ̀ɔ̀ tó dɔn, wó à léban’ ko bhà kɔɔ’ gi láà, bhaamɛ̀ɛ̀ bɛ́ɛ́ tó ké yaayèa à bɛɛnzɛyè bhà. Sée mɛ̂ɛ do’ wó à-lèè ye’ láà, Aatana- zí àngle yaayèa e kɔlé-mɛ̀ɛ̀a, ke wò à-wʋ̀ʋ̀ léban bhaamɛ̀ɛ̀bò bhà le. ³ À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, gɛ̀ilɛ tó-mɛ̀ɛ̀ Teofili, má wúnbò láà à tó gɛin ma kɔɔ’ gi, ke má zí bo à zigólé ni à léyaalé tó dɔn-á kpákpálé láà, e sɛ̀a n gi, ke n lekini án zí dɔ i nɛ̀ à bhɛɛ tà dɔ́ɔ̀nle sɛ́ikwɛ́ é à gi, ke án à bɔ i nɛ̀, ⁴ ke wó i dɔɔ’ wúnbò’ à gá láà, í nù à tó tò maiá-lèè ye à bhà. ⁵ Elɔdi’ nuu gwilinɛá Zudee lùu wunlé tée’ gi láà, yíkpàà Aatana nɛ̀-mɛ̀ɛ̀ do ke’ nuu bhi, wo nuu à leeà Zakali. Izalae-bòà yíkpáá-mɛ̀ɛ̀ kpulu ye’ wó nuu àng leeà Abia pé-mɛ̀ɛ̀bò láà, Zakali’ nùù àngle pé le. Wo nuu àbhà nɔ́ng leeà Elizabɛti. Yíkpáá-mɛ̀ɛ̀ kpáa fɔ́ɔ́lé’ nuu lii ke wó nuu à leeà Aalon láà, à ginɛ́’ nuu nɔ́ng láà à gá le. ⁶ Zakali ni àbhà nɔ́ng Elizabɛti láà àng tó piilɛyè ké nuu Aatana zòàwùn kɛɛ-mɛ̀ɛ̀bòa. Wo nuu Gwilinɛ Kpáa-à tɔ́ng kún-à, le wó nuu liè maà à tà, le pe àa nuu àng bhà kɔɔke kɔ̀ɔ̀ke gi le. ⁷ Kɛ́ nɛ́ àa nuu àng gɔ̀n, atoosiwo Elizabɛti àa nuu nɛ́ kpɔ́-nɔ̀ngá. Sée àng tó piilɛyè’ woo tó bhaamɛ̀ɛ̀ bhàgbaanyè lenglèngbòa. ⁸ É nuu kwɛngge láà à gi, Zakali ké nuu e pe yíkpáá-gàlá kɛɛà Aatana nɛ̀, ke à bhɛɛ’ zin é nuu kpulu’ à gi láà à bhà. ⁹ Kɛ́ Gwilinɛ Kpáa lɔ̀ɔ̀kɛɛ-lèè záázàà leng láà, sɔ̀ɔ̀ bhi bha’ bhɔ’, le wó kpékpé maa’ yíkpáá-mɛ̀ɛ̀bò kɛɛ-kɔ̀ɔ̀ zìì gi, le é to’ Zakali pe bhà le. É sɔ̀ɔ̀ bhi àle gi, ke è làsikɔlɔ dɔ pailé Aatana nɛ̀ le. ¹⁰ Ale’ kɛɛii kwɛi láà, ke mɛ̂ɛ páipái’ wó nuu nuyèa Aatana lɔ̀ɔ̀kɛɛ lià bhi, àng tó kpulu ké dɔɔ bhàiwo lià lúulé làsikɔlɔ dɔ̀ pailé bha bhà. ¹¹ Zakali yéè e káá’ wo, ke Gwilinɛ Kpáa-à kɩ́ɩ́la do ké dɔɔ wò sáà gòa-làsikɔlɔ dɔ pailé gwɛgóló’ à lé láà à pé à kɔɔ sɛ̀ tà bhi. ¹² À yáánpà à bhà-yè láà e à gwílé múúwo’, ke súó’ daa à gi. ¹³ Kɛ́ le Aatana-à kɩ́ɩ́la’ wɩɩ’ à nɛ̀ ye: Miá súó, Zakali! Atoosiwo í nuu bhàiwoà ziàn Aatana zì wún’ gi láà, ya wɩ́ɩ́ à bhà. A-wùn gi, ibhà nɔ́ng Elizabɛti ké nɛ́ kpɔ́à i gɔ̀n miɔnnɛ́á, le i à lee Záàn le. ¹⁴ E tóà i gɔ̀n zowɛ́ɛ́ niidàà à lé-wùn kpáaá, le i i liágo à lé, le bhaamɛ̀ɛ̀ kpe kpáalàkpàà tó- zí wo liágo i pé à kpɔ́-wùn gi le. ¹⁵ Atoosiwo à dɔ̀lèè ké tóà tiàànle Gwilinɛ Kpáa zué. Yàa wɩ̂ɩ ni yàà mɛ̂ɛ yáin-pɔ̀ɔ̀nbò-le kekekèke mi-ii. E góà e laa gwílé, ke Aatana-à Waa Zaazaa ké à payèa. ¹⁶ E Izalae-bò kpe kpáa góà ni-zàà tà, le wò nu daa dɛ́ɛ woi wó Aatana Gwilinɛ Kpáa-à zaawɛ́ɛ́’ à to’ láà à tà le. ¹⁷ Aatana-à Waa Zaazaa bháa’ nuu à wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀ Eli gi naa do’ à tà fɔ́ɔ́lé lii láà, è tóà à lekini gi àle-nàà tà, le è daa nàa Gwilinɛ Kpáa liélé le. E mɛ̂ɛkpáò zowɛ́ɛ́ seeláà náò pé, le è gbánngnɛ̀ gò Aatana wʋʋ bhà-mɛ̀ɛ̀bò dɔ zaa gi, ke wò Aatana zòàwùn kɛɛ-mɛ̀ɛ̀bò lé-mài sí le. È Izalae-bò mɔ̀ng-baaà kwɛi’ wo, ke wò yaa yáán tò Gwilinɛ Kpáa gɔ̀n-yàà gi le. ¹⁸ Aatana-à kɩ́ɩ́la’ bo’ à peá kwɛi, le Zakali’ wɩɩ’ à nɛ̀ ye: An i wʋʋ láà à tò maiá-lèè yeà mɛɛ bhà, ke n bhà’ gbaan tó wo, ke nbhà nɔ́ng leng bhà’ zí gbaan le? ¹⁹ Zakali’ bo’, le Aatana-à kɩ́ɩ́la’ à yoobɔ’ à gɔ̀n ye: Nle án Aatana-à kɩ́ɩ́la ye’ wò à lee Gabilie láà à gá le. Nle án dɔ à zué, le an à légièwo le. Ale n bɔyèa ke án liangzɛ i nɛ̀, ke án nâa sɛ̀ láà à kpɔ́ i nɛ̀ le. ²⁰ Kɛ́ le àa bhɔyèa i gi mai bhà lɛ́ɛ. Sée àle tó gi, Aatana’ wúnbò láà à kɛɛ lóó’ à kpɔ́yèa, àle- bhɔ̀’, à tó ké kɛɛà mai lenglèngá. A-wùn gi, bhè i yáán tó bhi, í tóà bhóbhóá, le yáá mɔɔ wɩ́ɩ́á, le è to kwɛi flúúlé, le wúnbò láà à tó kɛɛ-kwèèi- bhɔ le. ²¹ Ale’ kɛɛii kwɛi, ke mɛ̂ɛ páipái’ wó nuu yáán tóà Zakali gɔ̀n lúulé, à mɔ̀ Aatana-kwìle kwɛi pingpingle-yè láà à-mài ké àng tó ni-ii. ²² É wolo’ bhi, yòo mɔɔ liangzɛá àng nɛ̀. Ale kɛɛ le wó à gànnu’ wo: lábhili ke’ daayèa à gá Aatana-kwìle bhi le. Atoosiwo é nùù liangzɛà àng nɛ̀ e kɔɔ’ gá, ke e e tàsáná, ke àa mɔɔ wɩ́ɩ́á le. ²³ É nuu ke Zakali pe yíkpáá lóó’ bo zin-á kélé, le é lo’ woó péele le. ²⁴ Bhanɛ́ ke’ bo’ gieá, le Zakali-à nɔ́ng Elizabɛti láà é to’ gwíyèa le. Ale’ kɛɛ’ kwɛi, Elizabɛti’ ló’ wo’ e bànàkpɔ́i mɛ̂ɛ soluá, ke e wɩɩ ye: ²⁵ Gwilinɛ Kpáa’ gɛ̀ilɛ lenglèng’ à tó n bhà é le. Yɛ́ɛ’ nuu n kɛɛà bhaamɛ̀ɛ̀bò zué láà, ya wɩ́ɩ́ à tó gò n yán tà-wùn bhà tò! ²⁶ À mɛ̂ɛ saadonààa, Aatana ké ebhà kɩ́ɩ́la Gabilie bɔ’ Nazalɛti Galilee lùu gi. ²⁷ E à bɔ’ loònɛ́ ke’ wó nuu à leeà Mali à pé. Gwilinɛ Davi ginɛ́ do ke’ wó nuu à leeà Zozɛfu, e nuu loònɛ́ láà à-wùn peyèa. ²⁸ Aatana-à kɩ́ɩ́la’ bo’ daaá kwíle, le é à pe’ Mali nɛ̀ ye: Ibhà wɩ̀ɩ̀bhà’ é. Aatana Gwilinɛ ké i pé, le ya gɛ̀ilɛ tó i bhà le. ²⁹ Mali’ à wʋʋ láà à ma’, e à gwílé múúwo’ miniminiyèa, le é gbaan’ e zʋʋgɔɔn-à ye: Wɩ̀ɩ̀bhà suu ye é, àle zía’ lɔ le? ³⁰ Aatana-à kɩ́ɩ́la’ à pè- à nɛ̀ àle gi ye: Mali, miá súó, gána ké yaayèa i gi Aatana zué. ³¹ A-wùn gi, í gwí síà, le i à-nɛ̀ kpɔ miɔnnɛ́á le. I à kpɔ̀’, í à lee Yesu. ³² À dɔ̀lèè ké tóà kpáaá. Wo à leeà Aatana Gwilinɛ Kpáalàkpàà’ é lɔngwɛ́ɛ́ gi tɛ́nglà láà à gbe. A-wùn gi, Aatana ké à bâa Davi-à mɛ̂ɛnɛ̀’ nuu lii láà à nuà à nɛ̀. ³³ E tóà Zakɔbu ginɛ́bò wunlé kweetókwèètóá, le àbhà yáán àa gó lɔng bhà gbonggbongle le. ³⁴ Aatana-à kɩ́ɩ́la’ bo’ à peá kwɛi, le Mali’ à bhàgilawo’ ye: Le àle kɛɛ-kɔ̀ɔ̀- keeà lɔ, sée ke máá wúngge dɔn miɔn-wùn gi le? ³⁵ Le Aatana-à kɩ́ɩ́la’ à yoobɔ’ à gɔ̀n ye: Waa Zaazaa ké nuà i tà, le Aatana Kpáalàkpàà’ é lɔngwɛ́ɛ́ gi tɛ́nglà láà, à bháa- loo daa i tà le. Pɔɔn- à kɛɛ ke nɛ́’ i à kpɔ́à láà, è tóà Aatana gbeá, ke è tóà à tùbhà-nɛ̀a, àle lɛ́ɛ. ³⁶ È gò’ àle gi, à gàn- tó i yàan ye: Elizabɛti’ ka ni à gá ka ganng- zin ké bhà láà, à lekini ké zí gwíyèa, le yéè à gi-nɛ̀ kpɔ́ miɔnnɛ́á, sée ke e lóoán-á kwɛi le. A-wùn gi, wó nuu àle-mii’ à leeà kɔifɩɩ-nɔ̀ng láà, àle ya gwí sí, le kó dɔɔ àbhà mɛ̂ɛ saadonààa é le. ³⁷ Atoosiwo Aatana kwìì à bhà-wùn àa bhe. ³⁸ Aatana-à kɩ́ɩ́la’ bo’ à peá kwɛi, le Mali’ wɩɩ’ ye: Gwilinɛ Kpáa-à nua-nɔ̀ng’ n gá le. Í à pe’ kɔɔ’ gi láà, Áa è à kɛ̂ɛ n nɛ̀ kwɛi. Mali’ bo’ àle peá kwɛi, Aatana-à kɩ́ɩ́la’ ló’ wo’ le. ³⁹ À bha do láà à bhà, Mali ké wala’, le é lo’ zólé Zudee-tɔ̀ɔ̀n gbaan gi-pɛ̀ɛ̀ do ke gi le. ⁴⁰ É waa’ bhi ke è sɔɔ Zakali pé kwíle, le é wɩɩ’ àbhà nɔ́ng Elizabɛti láà à bhà le. ⁴¹ Elizabɛti-à wɩ̀ɩ̀bhà’ tuàn ma-le woà Mali tóló bhà, àbhà nɛ́’ tó’ wo’, le é pà lebhà zìgo’ à gwílé le. ⁴² A-wùn gi, Elizabɛti ké to’ sáabhi, ke Waa Zaazaa’ daa à gi, ke ya à pa, le é e wʋʋ léwala’ váale, le é wɩɩ’ à gɔ̀n ye: Sá Mali! Aatana- lúbhawoyèa ile i bhà i bhá-nɔ̀ngbò finibhà, le é zí lúbhawoyèa nɛ́’ é i gwílé láà à leng bhà kwɛi la wà! ⁴³ Le nle an zí mɛɛá, le Gwilinɛ Kpáa laú’ nuii wɩ́ɩ́i n bhà le? ⁴⁴ Pɔɔn- à kɛɛ ke an ale pe kwɛi láà, àle ye: Ibhà wɩ̀ɩ̀bhà-wʋ̀ʋ̀’ tuàn daaà n tóló gi, le é to’ le nɛ́’ é n gwílé zé é, é sɛ̀ kɛ̂ɛ zìgo’ i wʋʋ lé le. ⁴⁵ I pe ké sɛ̀a, atoosiwo i kpɔ́yè ké to’ à lé ye: Wó nâa’ à kpɔ’ i nɛ̀, ke è go Gwilinɛ Kpáa pé láà, à gi-wùn ké kɛɛà maiá. ⁴⁶ É bo’, le Mali’ à wʋʋ lékun’ ye: Má Gwilinɛ Kpáalàkpàà wánglegó, má à kiàbhà yaa à tà. ⁴⁷ N zowɛ́ɛ́ nii’ daa n gwílé miniminiyèa Aatana’ é n la-mɛ̀ɛ̀a láà à-wùn gi. ⁴⁸ Pɔɔn- àle kɛɛ kwɛi, àle ye: Nle nua-nɔ̀ng wɛ̀iyè’ é, Gwilinɛ Kpáa ké n gaayèa wɛ̀i bhà. A-wùn gi, è sí tenglé bhà, ke è zin nàa lúyáán léyaalé bhà, tɛ́i-pɔ̀ɔ̀n tó páipái ké à peà wo: n pe ké sɛ̀a. ⁴⁹ Atoosiwo Aatana kpókpó’ à kɔɔ- mɔɔ wúnnówùnnó bhà, ke wúnyóo àa zin à bhà láà, e wúnsɛ̀ kpáalàkpàà kɛɛyèa n nɛ̀. ⁵⁰ A-wùn gi, án wɩɩ ma: Aatana ké tóà mɛ̂ɛ’ wò suo à gɔ̀n láà àng gaaà wɛ̀i bhà kwɛi kwɛi kwɛi flúúlé, le kwee- yaa kwee lé le. ⁵¹ E wún kpókpóbò lékáányèa e kɔɔá. Bháa’ é à túlú gi láà, e lekini butolo-zòwɛ́ɛ́’ mɛ̂ɛbò’ àng gwílé láà àng waayèa zùkùlù bhà à gá. ⁵² E gwilinɛ kpákpaabò góyèa fàànlé, le é wunlé kpàà e nɛ̀-mɛ̀ɛ̀bò dɔyèa dɔ̀lèè kpákpaabò bhà le. ⁵³ E vɔ́n-mɛ̀ɛ̀bò gbayèa gbanggbaale, le wa kán le. Kɛ́ e wélé-mɛ̀ɛ̀bò-le kɛɛ’ wo’, le wó lo’ wo kɔifɩɩá le. ⁵⁴ E zí à to’ liélé, le é à pe’ ko bhɛ́mabò nɛ̀ lii ye: Ablam ni à ginɛ́bò ko wɛ̀i ké e kɛɛà kwɛi kwɛi, le à nààlé àa tó le. É à pe’ kɔɔ’ gi lii láà, è àle gi-wùn kɛɛyèa tò, le Izalae-bò’ kó àbhà gùábòa láà, é ko síyèa wún gi é le. Ale tóyèa ko bhɛ́mabò wɛ̀i’ é nuu à kɛɛà fɔ́ɔ́lé láà à gizana-kɔ̀ɔ̀ dɛ́ɛá le. ⁵⁶ Mali’ bo’ à peá kwɛi, e to’ Elizabɛti pé bhi flúúlé, le mɛ̂ɛ yaka yɔ̀ɔ̀nsínma’ gie’, le é nuu lóà woó péele le. ⁵⁷ Elizabɛti nɛ́ ye bha’ bhɔ’, le é nɛ́ kpɔ’ miɔnnɛ́á le. ⁵⁸ À yaa yóóbò ni àng pé gbúnng gi-mɛ̀ɛ̀bò’ à ma’ wo: Elizabɛti wɛ̀i ké Aatana kɛɛyèa, le ya wúnsɛ̀ kpáa kɛɛ à nɛ̀ kwɛi laá, àng tó ké nuu wo liágóà à-wùn lé. ⁵⁹ Nɛ́ láà à kpɔ̀ à bhà lóó’ zin’ kélé, àng tó ké nu’ à-yì kɛɛ lià. Wóò woo à daa à nɛ nɛ̀, ke wò à lee Zakali, ⁶⁰ kɛ́ le à laú’ wɩɩ’ ye: Ááo, àa Zakali ziaá, à tɔ́- Záàn. ⁶¹ Le wó wɩɩ’ à nɛ̀ wo: I pe ganng- zìn à bhà-mɛ̀ɛ̀-mɛ̀ɛ̀’ kaé kwíilé-yɛ̀ɛ̀ bhà, ke wò à lee kwɛi le? ⁶² Wó bo’, le wó Zakali leng bhàgilawo’, ke wo kɔɔ wawí-ii à nɛ̀, ke wò àbhà nɛ́ láà à leeà tɔ́’ gá, è à pe le. ⁶³ Zakali’ e kɔizɛ̀-àng nɛ̀ àle gi, ke wò nu nà kóngpalanɛ́ do keá à nɛ̀, le wó nu’ nàa, le é bɛɛnzɛ’ à tà ye: Nɛ́ láà à tɔ́- Záàn. À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, à-mài ké mɛnó ni’. ⁶⁴ Kɛ́ wo to’ sáabhi, le Zakali biinlé’ polo’, le bhɛɛ’ kaan’ à nɛɛ́ɛ́ tà, le é sɔɔ’ liangzɛà, ke e Aatana wánglegóii lòlò tà le. ⁶⁵ Ale’ kɛɛ’ kwɛi, súó ké daa’ àng zì-mɛ̀ɛ̀bò tó páipái gi, le à gɛingò ké nɛ̀ bhɛɛ’ lo’ Zudee-tɔ̀ɔ̀n gbaan gi zanózànóá le. ⁶⁶ Mɛ̂ɛ páipái’ wó à-wùn ma’, àng tó ké nuu wo yáán wáláà à gi, le wò wɩɩ wo: Élaò, nɔ́ɔ́nɛ́ láà àle- tóà mɛɛ-nɛ̀ suuá kwɛi le? Sée Aatana Gwilinɛ ké nuu kɔɔ sɛ̀ yaayèa nɛ́ láà à bhà mai lekiniá. ⁶⁷ À bha do láà à bhà, Waa Zaazaa ké Zakali’ é nuu nɛ́ nɛá láà à pa’, le é sɔɔ’ Aatana wʋʋ léban-à ye: ⁶⁸ Gɛ̀ilɛ àa Aatana bhà. Atoosiwo àle Izalae-bò koà Gwilinɛ-á, le à zʋʋ’ zanayèa kole-mii’ é ko síyèa e zòà-lùuá láà ko-wùn-a, le ya ko tàboo le. ⁶⁹ E mɛ̂ɛ la-mɛ̀ɛ̀ kpókpó do zinnáyèa ko nɛ̀ kpunglà. Abhà gùá-mii’ é nuu gwilinɛ Davi-a láà àle ginɛ́ do’ à gá le. ⁷⁰ E àle bhɔ-wùn to’ liélé, le é à-nàà kpɔ’ ko nɛ̀ e wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀bò’ nuu fɔ́ɔ́lé lii láà àng tà le. ⁷¹ Wo nuu à peà wo: mɛ̂ɛ la-mɛ̀ɛ̀ láà àle ko káán-à ko yáòbò gɔ̀n bhɛɛlé, le è ko si ko sàn- mɛ̂ɛ’ àng kɛɛ àng kwenglé le. ⁷² Ale tóà ko bhɛ́mabò gàà wɛ̀i bhà-kɔ̀ɔ̀a Aatana gɔ̀n, ke à zʋʋ’ zana é mɛ̀ɛ̀nɛ̀’ daa’ àle ni àng gá-nù àng finibhà lii láà à-wùn-a le. ⁷³ Aatana’ píní láà à wò- ko bâa Ablam’ à nɛ̀, le é e kaiwo’ à tà le. ⁷⁴ E wɩɩ’ zí ye: É zaa lépólóà ko gɔ̀n, ke ko bò’ góá ko sàn- mɛ̂ɛ’ àng kɛɛ àng kwenglé, kó nù táásí’ wo gwílé púúá Aatana zòà-zàà dɔɔyè tà tɩnggbɩɩle, ke à yáán ké ko bhà, ke síka ke àa ko gi koo, ke è tó kwɛi kwɛi koà tòsɛ́ɛ́là tó páipái gi le. ⁷⁶ Zakali’ bo’ à peá kwɛi, le é zí e wɛ̂ɛ bɔ’ nɔ́ɔ́nɛ́ láà à tà, le é wɩɩ’ à nɛ̀ ye: Nbhà nɛ́, i leng’ bhe laá, wo i leeà wo: Aatana Kpáalàkpàà’ é lɔngwɛ́ɛ́ gi tɛ́nglà láà à wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀, atoosiwo ile í daaà Gwilinɛ Kpáa liélé, le i à giè à tà-zàà baa le. ⁷⁷ Ile í zí gwílíkaan daaà Izalae-bò bhà, le wò wo la-mɛ̀ɛ̀ dɔn, ke Aatana- nù àng bhàwùn tó le. ⁷⁸ Atoosiwo bhaamɛ̀ɛ̀bò ko wɛ̀i ké ko nɛ Aatana kɛɛ miniminiyèa. Gɛ̀ilɛ àa ko wɛ̀i à kɛɛ-zòwɛ́ɛ́’ é à gwílé kwɛi láà àle bhà, le àbhà mɛ̂ɛnɛ̀’ é góii lɔngwɛ́ɛ́ gi, à zán’ mɔ̀ng maa zigó ko tà ye yáán nɛɛ- wolo ziàn yué kɔi láà à nɛ̀ le. ⁷⁹ Sée mɛ̂ɛ’ wó wo yán tíibhà, ke ga-gbɛ̀i’ yaayèa àng tà láà, Aatana’ ebhà yáán láà à wòlò- kwɛi, ke è lɛipóló àngle tà le. È zí à kɛɛyèa kwɛi ke è nù ko tò ko ké nɛ̀ sɛ̀a-zàà’ gó koá le. (Zakali’ tɔ́ ban’ Aatana bhà wʋʋ’ gi, àle lɛ́ɛ.) ⁸⁰ Nɛ́ láà e nuu toloà, ke e tóii kpáaá, ke e lóii gwílíkaan síá do. E lo’ yaai bhìng bhà, le é to’ bhi kwɛi flúúlé, le à dàà kpunglà Izalae-bò finibhà bha’ bhɔ’ le.

¹ À bha láà à bhà, gwilinɛbòà gwilinɛ’ wó nuu à leeà Sezaa Wogisi láà, e lòlòkpɔ́-mɛ̀ɛ̀bò daa’ ye: Wò sɛ́ɛ́ tà-mɛ̀ɛ̀bò tó páipái núnú. ² Bhaamɛ̀ɛ̀ núnú-kɔ̀ɔ̀ suu láà à fɔ́ɔ́lé’ woo tuàn kɛɛà bhi lɛ́ɛ. E nuu kwɛi, ke Kilinu’ kúmana kpáèa Sili lùu gi le. ³ Mɛnómɛ̀nó’ nùù lóà àle gi wo núnú lià wo nɛ dɔ-pèèle le. ⁴ Zozɛfu leng’ gò- Nazalɛti Galilee lùu gi àlei, le é lo’ Betelɛm Zudee lùu gi le. Atoosiwo à bâa Davi’ gò- Betelɛm-lèè láà àle gi lii le. ⁵ Zozɛfu wʋʋ’ nuu Mali’ à tóló gi láà, àle ni à gá wo lo’ kiá wo núnú lià bhi, ke Mali ké gwíyèa. ⁶ Wo to’ péng bhi, le Mali nɛ́ ye bha’ bhɔ’, ⁷ le é e dɔ̀ɔ̀bhà-nɛ̀ láà à kpɔ’ miɔnnɛ́á le. É bo’ gbàà puoláá à gá, le é à kpaa’ gbúngkele’ é nuu tolo-pɔ̀ɔ̀nbò lígòi-pɔ̀ɔ̀n-a láà à gi le. Atoosiwo wòo yàlèè sɔlɔ tɔ́ɔ̀bò yagó-lé. ⁸ E nuu kwɛi, ke tolo-pɔ̀ɔ̀n wunlé-mɛ̀ɛ̀ kemò ké fang do láà à lé, ke wo yii yáán woà tolo-pɔ̀ɔ̀nbò wunlé kai bhi. ⁹ Wóò wo káá’ wo, ke Aatana-à kɩ́ɩ́la do’ wolo à lé, ke Gwilinɛ Kpáa zán’ lɛipóló àng zì bholongle, le pai’ to’ le é kaan’ àng zʋʋ bhà miniminiyèa le. ¹⁰ Kɛ́ le Aatana-à kɩ́ɩ́la’ à pe’ àng nɛ̀ ye: Kao súóà. Nâa sɛ̀’ è lùu é à gi-mɛ̀ɛ̀ tó zowɛ́ɛ́ niidaaà, án nù- àle kpɔ́i ka nɛ̀ le. ¹¹ Ale ye: Tenglé gbɛi do é à gi, wo Izalae-bò ka la-mɛ̀ɛ̀ kpɔ́yèa gwilinɛ Davi nɛ dɔ-pèèle Betelɛm zé. Aatana-à yaa-mɛ̀ɛ̀’ wò à lee Klisi láà àle à gá le. Gwilinɛ Kpáalàkpàà’ à gá le. ¹² Ka à dɔn-à pɔɔn’ bhà, àle ye: Ka lò’, ká nɔ́ɔ́nɛ́ do yeà, ke gbàà ké puoláyèa à gá, ke wa à kpáá gbúngkele gi. ¹³ É bo’ à peá kwɛi, wóò wo káá’ wo zí, ke Aatana-à kɩ́ɩ́la kpulu kpáa ke’ pɔ́n à lé, ke wa nu kɩ́ɩ́la ye láà à pé. Ang tó ké nuu tɔ́ ban-à Aatana bhà wo: ¹⁴ Kwàa yúé sí Aatana’ é lɔngwɛ́ɛ́ gi tɛ́nglà dɔ́ɔ́n-á láà à nɛ̀, ke bhaamɛ̀ɛ̀bò’ àng liá’ à gi sɛ́ɛ́ tà sáalé zé láà àng zowɛ́ɛ́ nii- daa. ¹⁵ Aatana-à kɩ́ɩ́labò’ bo’ góá àng lià bhi, ke wò ló lɔngwɛ́ɛ́ gi, le tolo-pɔ̀ɔ̀n wunlé-mɛ̀ɛ̀bò láà wó à pe’ wo ké nɛ̀ wo: Le àle’ kwɛi, kwàa ló zin-i Betelɛm, ke wúnsɛ̀’ é kɛɛyèa bhi, ke Gwilinɛ Kpáa’ à-nàà kpɔ́yèa ko nɛ̀ é, ko leng kó à-lèè ye. ¹⁶ Wó lò- àle gi bàlàa, le wó waa’ Mali ni Zozɛfu-nù lià bhi, ke nɔ́ɔ́nɛ́ dɛ́ɛ ké kpááyèa gbúngkele gi le. ¹⁷ Wó yáánpa’ nɛ́ bhà, le Aatana-à kɩ́ɩ́la’ wʋʋ’ à pe’ àng nɛ̀ à-wùn gi, wó gie’ à tó-gɛ̀in pé àng nɛ̀ le. ¹⁸ Tolo-pɔ̀ɔ̀n wunlé-mɛ̀ɛ̀bò’ wʋʋ’ pe’, mɛ̂ɛ páipái’ wó à ma’, à-mài ké àng tó ni’. ¹⁹ Kɛ́ Mali-le ké nuu e yáán kpɔ́à wúnbò láà à tó pé ziàn, le à zʋʋ àa nuu góà à gá le. ²⁰ Tolo-pɔ̀ɔ̀n wunlé-mɛ̀ɛ̀bò’ go’ bhi, wo sɛi’ wo gbólóá, ke wo Aatana wánglegóii, ke wo à tɔ́ bhɔii, wó wúnbò’ à ma’, ni wó yáánpa’ pɔɔnbò’ à bhà láà à tó-wùn gi. Atoosiwo Aatana-à kɩ́ɩ́la’ à pe’ àng nɛ̀ ye: Wúnbò’ é kɛɛyèa láà, é à pe’ àng nɛ̀ kɔɔ’ gi, à tó’ nù- tói àle-kɔ̀ɔ̀ bhà le. ²¹ Wó nɛ́ láà à kpɔ’ lóó’ bhà, é zin’ kélé, le wó à-yì kɛɛ’, le wó à tɔ́ kpɔ’ wo Yesu le. Atoosiwo Aatana-à kɩ́ɩ́la ké à-gwì síyè to’ liélé, le é wɩɩ’ ye: Wò à tɔ́ kpɔ́ kwɛi le. ²² Nɛ́ láà à laa gò kwíi wala ke wò à bɔ́ɔ́tà-zùlù wo-kwèèi’ bhɔ’, ye é bɛɛnzɛyèa Moizi-à tɔ́ng-sɛ̀ikwɛ́ gi kɔi láà à nɛ̀, le wó à si’, le wó lo’ nàa Zelizalɛm, ke wò à kɔ́nɔ́wo Aatana Gwilinɛ nɛ̀ bhi le. ²³ À bɛɛn’ zɛyè’ gá Aatana-à tɔ́ng-sɛ̀ikwɛ́ gi wo: Nɛ́ fɔ́ɔ́lé-le ye óó ye’ àle- tóà miɔnnɛ́á, wò àle tó kɔ́nɔ́wo Gwilinɛ Kpáa nɛ̀, ke wò à yaa àbhà yaa gi láà, wó à kɛ̀ɛ̀ kwɛi àle-wùn gi le. ²⁴ Gwilinɛ Kpáa-à tɔ́ng-sɛ̀ikwɛ́- à pe’ wo zí ye: Wò sáà gó tuuluu piilɛ ɛ́ɛ́n tìnìngnɛ́ piilɛá láà, wó lò- kwɛi, ke wò àle-sàà gó à nɛ̀ le. ²⁵ À tée do láà à gi, mɔán ke ké nuu Zelizalɛm bhi, wo nuu à leeà Simeon. Wúnsɛ̀ kɛɛ-mɛ̀ɛ̀’ nuu à gá, le é nuu súóà Aatana gɔ̀n le. Kɔɔ giè Izalae-bò yánlé-mɛ̀ɛ̀’ à nu-wùn’ nuu bhe láà, é nùù zí e yáán tóà àle gɔ̀n, le Aatana-à Waa Zaazaa’ nuu zaa góà à gá ziàn le. ²⁶ Sée é nuu ke Yesu òo bhɔ bhe, Aatana Gwilinɛ ké gie’ Waa Zaazaa gi, le é à pe’ Simeon láà à nɛ̀ ye: Àa gaii, ke òo yáánpá ebhà yaa-mɛ̀ɛ̀’ wò à lee Klisi láà à bhà bhe le. ²⁷ Waa Zaazaa do láà àle zí à wɛ̂ɛ go’ kwɛpoo à gi, le é lo’ nàa à gá Aatana-kwìle le. É waa’ bhi, yéè lɛgaa ke Yesu kpɔ́-mɛ̀ɛ̀bò ké nuii nà nɔ́ɔ́nɛ́ pɛ̀nggɛ́ɛ̀nɛ́ láà à gá, ke Aatana-à tɔ́ng- wʋʋ’ pe à-wùn gi, wò à gi-wùn kɛ̂ɛ. ²⁸ Simeon’ nɔ́ɔ́nɛ́ láà à si’, le é à kpɔ’ e gban gi, le é Aatana wánglego’ ye: ²⁹ Gwilinɛ Kpáa, í wún’ pe’ n nɛ̀, ke án nuu n yáán tóà à gɔ̀n láà, àle gi-wùn’ kɛɛyèa é le. È tò’ kwɛi, ke yé wɩ́ɩ́’ wo ibhà nuaɔ́ɔnmii lò e fɛ́ɛ gi-wùn bhà lɛ́ɛ. ³⁰ Atoosiwo í mɛ̂ɛ la-mɛ̀ɛ̀’ à bɔyèa é, n lekinilèkini yánwɛ́ɛ́ piilɛ’ pá à bhà tò! ³¹ I àle yaayèa lúyáán tó páipái la-mɛ̀ɛ̀a le. ³² Ale tóà mɔ̀ng màà lùu tó páipái tà-mɛ̀ɛ̀a, le è àng yán lépolo, ke wò i dɔn le. Nɛ́ do é, àle zí tóà Izalae-bò’ í koà lùu síyèa i zòà-lùuá lùu tó finibhà láà ko tɔ́ wolo-mɛ̀ɛ̀a le. ³³ Simeon’ nuu wúnbò’ à peà Yesu bhà kwɛi láà, à nɛ ni à laú-nù ké nuu màiwoà à bhà à tó-wùn gi. ³⁴ Simeon’ lúbhawò-àng bhà àle gi, le é à pe’ Mali’ é nuu nɛ́ laúá láà à nɛ̀ ye: Aatana lekini’ ibhà nɛ́ é à daayèa kwɛi, ye ke è tó mɛnggoò pɛ̀lɛ̀ à bhà-gwɛ̀ɛ̀a, kɛ́ ke è tó zí mɛnggoò-le pe léwalà à bhà-yìlìa Izalae-bò kpe gi le. È gò’ zí àle gi, e tóà Aatana-wùn súnmagò à bhà-mɛ̀ɛ̀a, le bhaamɛ̀ɛ̀bò- kpa à wʋʋ bhà, ke wo à-wùn gbègóii le. ³⁵ Wúnbò’ é bànàkpɔ́yèa bhaamɛ̀ɛ̀ kpe kpáalàkpàà tó zowɛ́ɛ́ pé láà, àle tóà à tó léwòlò kpunglà-mɛ̀ɛ̀a le. Kɛ́ nɔ́ngnɛ́, ile laá, wúngge lé ké yúáà i bhà à-wùn gi, le è to ye wa i duo siàng-wɛ́ɛ́á le. ³⁶ É gò’ àle gi, Aatana wʋʋ léban-nɔ̀ngnɛ́ do ké nuu bhi zí, Fanuɛ lú’ nuu à gá Asɛli-kwìle Izalae-bò finibhà le. Wo nuu à leeà wo Ani. Ya woo tó lóaán kɔ̀nggɔ̀nɛ́ lenglèngá. É go’ loònɛ́nɛ̀ gi, e kwee kaan’ gɔnɔ-kwììlé saapiilɛ, le é gɛɛn go’, le é to’ kwɛi flúúlé, le òo gɔnɔ dɛ́ɛ ke kpɔ́ koo, ³⁷ le àbhà kwee’ lépa’ kuà-saaka-ni-wɛ́ɛ́-yisɛ bhà le. E nuu Aatana lɔ̀ɔ̀kɛɛà yáán gi ni gbɛi gi tó bhà súng waayèbò ninà bhàiwoyèbòa lɛ́ile. Àa nuu sɛsíà Aatana-kwìle. ³⁸ Wó nu’ nà Yesu-á Aatana-kwìle bha’ bhà láà, à leng’ zí wàà bhi bha do láà àle bhà le. É Yesu-nɔ̀ɔ́nɛ́yè láà à ye’ bhi, le é sɔɔ’ Aatana wánglegóà, le é lo’ à-wùn gɛingóá mɛ̂ɛ páipái’ wó nuu wo yáán tóà Zelizalɛm gò nuanɛ̀ gi-kwèèi gɔ̀n láà àng tó nɛ̀ le. ³⁹ Yesu kpɔ́-mɛ̀ɛ̀bò láà wó bo’ Aatana-à tɔ́ng- wún’ pe nɔ́ɔ́nɛ́bò-wùn gi à tó gi-wùn kɛɛá kwɛi, ke è zin kélé, le wó sɛi’, le wó lo’ woó péele Nazalɛti Galilee lùu gi le. ⁴⁰ Nɛ́ láà é tòlò-bhi’ wo, le é to’ kpáaá, le gèlèng’ daa’ à bhà, le àbhà wúndɔnyè wun’ ban’ péele le. Aatana ké nuu gɛ̀ilɛ tóà à bhà lɛ́iile. ⁴¹ Yesu kpɔ́-mɛ̀ɛ̀bò ké nuu lóà Zelizalɛm kweetókwèètóá fɛ́ɛti kpáa’ wò à lee Paki láà à tà. ⁴² É nuu ke Yesu’ kwee káán buu-ni-wɛ́ɛ́-piilɛ, le wó zí ló ke wo’ zììa-kɔ̀i fɛ́ɛti láà à tà le. ⁴³ Fɛ́ɛti yáángɛɛn’ bo’ zin-á kélé, le wó sɛsi’, le Yesu’ to’ Zelizalɛm bhi le. Kɛ́ à kpɔ́-mɛ̀ɛ̀bò wòo à-tùlé ye, ⁴⁴ ke wo wo zʋʋgɔɔn-ii wo: e tóà wo táá yóóbò wɛì, le wó yáángɛɛn do-tàà si’, le wó sɔɔ’ à guoà woà mɛ̂ɛbò ni wo dɔn-mɛ̀ɛ̀ bhɛ́ibò kpe gi le. ⁴⁵ Kɛ́ wòo à ye’ wo láà, wo sɛsi’ wo gbólóá, le wó lo’ Zelizalɛm, ke wo à guoii do le. ⁴⁶ À yáángɛɛn yakanàà’ bo’ zin-á kélé, le wó nuu à yeà Aatana-kwìle, ke e yaa Aatana wʋʋ dɔn-mɛ̀ɛ̀ kpákpaabò kpe gi bhi le. E nuu e tóló dɔà àng wʋʋ bhà, le é nuu zí àng bhàgilawoà ziàn le. ⁴⁷ Mɛ̂ɛ páipái’ wó nuu à wʋʋ maà, àbhà wúndɔnyè kɔ̀kún ké nuu àng tó kún-à, le wó nuu màiwoà àbhà liang yoobɔ-kɔ̀ɔ̀bò bhà le. ⁴⁸ À kpɔ́-mɛ̀ɛ̀bò’ bo’ à yeá, à-mài ké zí àng leng ni’, le à laú’ à bhàgilawo’ ye: Nbhà nɛ́, í mɔ̀ng’ kɛɛ’ koá kwɛi le? À gaa tò, ke ko ni i nɛ kó i guo láà à sínmasìnma woii kwɛi, ke ko gwílé-yànwɛ́ɛ́ tó’ wí lɛ́ɛ. ⁴⁹ Yesu laú’ à pe’ kwɛi, le é à yoobɔ’ àng gɔ̀n ye: Ká nùù n guoà mɔ̀ng’ gi le? Tààn à gàn àa nuu’ wo’ ka yàan ka: wún’ é n nɛà wún-á, à-lèè ké à bhà ke án àle tó n nɛ̀-wùn-a la è? ⁵⁰ Kɛ́ é liang’ à zɛ’ àng nɛ̀ kwɛi láà, wòo à gima. ⁵¹ É bo’, le é yɔɔ’ àng wɛì, le wó lo’ kiá Nazalɛti le. E nuu e wunlé kpááyèa àng nɛ̀. À laú ké nuu zʋʋ kpɔ́à wúnbò láà à tó gi. À do ke àa nuu góà à yàànlé. ⁵² E nuu kwɛi, ke Yesu ké toloii, ke e gwílíkaan sí-ii, ke à liá ké lóii waaá Aatana ni bhaamɛ̀ɛ̀bò tó gi kwɛi do.

¹ Aatana ké wʋʋ kpɔ’ Zakali gbe Záàn bhà kwɛnggei dɔ̀ya, ke Záàn ké bhìng bhà. E kɛɛ’ kwɛi gwilinɛbòà gwilinɛ’ wó nuu à leeà Sezaa Tibɛɛ láà à yàà sɛ́ɛ́ wunlé-kwèè buu-ni wɛ́ɛ́-solunàà tà. Pɔnsi Pilati ké nuu kúmana kpáèa Zudee lùu wunlé, le Elɔdi’ nuu Galilee sɛ́ɛ́nɛá, le à dóo Filipu’ nuu Itulee sɛ́ɛ́ ni Talakoni sɛ́ɛ́nɛá, le Lizania’ nuu Abileni sɛ́ɛ́nɛá le. Ani ni Kaifu’ nuu Zuifu-bòà yíkpáá-mɛ̀ɛ̀ kpákpaabòa tée poo à gi le. ³ Záàn’ bo’ Aatana wʋʋ láà à maá kwɛi, le é wala’, le é lo’ gieá Zudɛɛn-gùàn pé lùu tó gi, ke e lòlòkpɔ́ii bhaamɛ̀ɛ̀bò nɛ̀ ye: Kà ka kɔɔ gó ka sɔng lé, ke ká nu, ke án ka zúlú, ke Aatana- nù ka bhàwùn tó. ⁴ Aatana wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀ Ezai’ wʋʋ’ bɛɛnzɛ’ ebhà sɛ́ikwɛ́ gi lii, àle gi-wùn’ nu’ kɛɛi kwɛi lɛ́ɛ. E wɩɩ’ ye: Mɛ̂ɛ’ é lòlòkpɔ́ii bhìng bhà láà, e wɩɩ ye: Kà Gwilinɛ Kpáa giè à tà-zàà baa, ke ká à lé-lèè tó mɔɔ kiá dɛlɛngle, ⁵ ke ká guluwɛ́ɛ́bò tó léta, ke ká tɔɔn ni tíníkpulunɛ́bò tó páipái wí. È gò’ bhi, ke ká zaa kɔlɔngyèbò tó dɔ zué tɩnggbɩɩle, ke ká à lé-lèè yemò’ è tóà yanggɩɩle à tó mɔɔ kiá. ⁶ È tò’ kwɛi, Aatana- ebhà mɛ̂ɛ la-mɛ̀ɛ̀’ à bɔà láà, mɛnómɛ̀nó ké yáánpáà à bhà. Aatana’ wʋʋ’ kpɔ’ Ezai bhà fɔ́ɔ́lé lii Záàn-wùn gi, àle lɛ́ɛ. ⁷ À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, bhaamɛ̀ɛ̀ ké nuu gbuluà, le wó nuu nuà Záàn pé yèèèle, ke è nù àng zúlú le. Kɛ́ le é nuu à peà àng nɛ̀ ye: Bhei-bhààmɛ̀ɛ̀bò, Aatana yéè ka bhàgila kpáa’ wo leekpɔ̀ɔ̀tili gi láà, wáa dàà à gɔ̀n kai-gwìlìkààn daa’ ka bhà tò le? ⁸ È tò’ ke ká ka kɔɔ góyèa ka sɔng lé maiá laá, kà à gi-wùn kɛɛ’ wo tò le. Kɛ́ kao tóà à pe-le lengdo woà ziàn ka zowɛ́ɛ́ pé bhiá ka: Ablam ginɛ́bò’ kale kaá le. Atoosiwo án wɩɩ ka nɛ̀ ma: Aatana ké mɔɔà à bhà, le è gwɛɛbò é à kemò gigala, le wò to Ablam ginɛ́á le. ⁹ Sée dua-le ké yaayè tóá yílí bɔ lɔ̀ɔ̀ nɛ̀ à sɩ́ɩ-nàà tà. A-wùn gi, yílí ye óó ye’ àle àa wɛ́ɛ́ sɛ̀-le bha láà, à gàn- tó ka yàan ka: wóò àle bɔ’ wo, ke wò pai daa à kián gi le. ¹⁰ Záàn’ nuu à pe’ woà kwɛi láà, mɛ̂ɛ’ wó nuu bhi, wó nùù à bhàgilawoà àle gi wo: È tò’ kwɛi, kó à-kɔ̀ɔ̀ kêe lɔ àlei? ¹¹ Wó à pe’ kwɛi, le Záàn’ à yoobɔ’ àng gɔ̀n ye: Bhái piilɛ’ mɛ̂ɛ’ i gɔ̀n laá, í à gúlú, ke pɔngge àa mɛ̂ɛ’ à gɔ̀n láà, í à dini nu à nɛ̀, ke lígó’ mɛ̂ɛ’ i gɔ̀n, i leng í zí à gúlú à-kɔ̀ɔ̀ do láà à gi kwɛi. ¹² É go’ bhi, le wɛ́i kún-mɛ̀ɛ̀bò’ zí nu’ wo zúlú-wùn gi Záàn pé, le wó à bhàgilawo’ wo: Wunmɛ̀ɛ̀, le kole wɛ, kó à-kɔ̀ɔ̀ kêe lɔ? ¹³ Le Záàn’ yoobɔ’ àng gɔ̀n ye: Wò wɛ́i kún-nàà’ peà ka nɛ̀ láà, ká à kún à tà, kao gieà àle tà le. ¹⁴ É go’ àle gi, le sɔ́yabò leng’ zí nu’ à bhàgilawoi wo: Le kole wɛ, kó à-kɔ̀ɔ̀ kêe lɔ? Le Záàn’ à yoobɔ’ àng gɔ̀n ye: Kao mɛnggeà pɔɔn síà sɔ̀ngtàa, sée kao zí à síà námana bhà. A-lèè ké à bhà ke ka saa’ wò à go láà, ká ka bhàwùn gó àleá le. ¹⁵ À tée láà à gi, lùu tó yáán ké nuu Izalae-bò la-mɛ̀ɛ̀ Klisi’ wó nuu à peà láà à nuyè gɔ̀n. A-wùn gi, mɛnómɛ̀nó ké nuu màiwoà Záàn bhà, ke wo à peii wo zowɛ́ɛ́ pé wo: Izalae-bò la-mɛ̀ɛ̀’ à nu-wùn’ bhe láà, àle àa é wo è? ¹⁶ Kɛ́ le Záàn’ wɩɩ’ àng nɛ̀ ye: Nle laá, nle an ka zúlúii yí’ gá le. Kɛ́ mɛ̂ɛ ye’ é nuii láà, àle ké kpókpóá e gie nle n tà. Atoosiwo nle an mɛɛá, ke máá ni bhɔyèa àbhà sàbha bhɛɛ lépòlò à gɛɛn bhà-nùà lefienɛ́ gi le? Ale nuà, le è ka zulu Waa Zaazaa ni paiá le. ¹⁷ Abhà láwa ké à kɔlé. É bò’ ebhà mini maaá gwɛɛ́sáa lé, ke è à pie láwa láà à gi, e à wɛ́ɛ́ wóóà, le è à ban ebhà sàwa gi le. Kɛ́ à sèlè ni à fɩɩ’ è tóà láà, è àle dɔ’ woà pai’ àa líí gbonggbongle à lé le. ¹⁸ Záàn ké nuu zí liè bhɛ́ibò dɔà àng tà bɛ́ɛ́á. Wúnsɛ̀’ è go Aatana pé láà, é nuu à-nàà kpɔ́à bhaamɛ̀ɛ̀bò nɛ̀ kɔɔ’ gi, àle lɛ́ɛ. ¹⁹ Sée e nuu kwɛi, ke gwilinɛ Elɔdi’ e dóoà nɔ́ng’ wó nuu à leeà Elodia láà à sí à gɔ̀n. Ale kɛɛ le Záàn’ nuu mai-wùn yɛ́ɛ́à à yán bhà é wúnyóo’ kɛɛ’ láà à-wùn gi le. E nuu zí mai-wùn peà à nɛ̀ é nuu wúnyóyoo bhɛ́i yemò’ kɛɛà à ye láà à pé à tó-wùn gi. ²⁰ Kɛ́ àle tó gi, Elɔdi’ wúnyóo páipái’ kɛɛ’ láà, e zí àle ke daa’ wo’ à tà Záàn dàà kààso gi-yèa le. ²¹ Kɛ́ é nuu fɔ́ɔ́lé ke Elɔdi òo Záàn kún bhe, mɛnómɛ̀nó ké nuu lóà à pé, ke è nù àng zúlú. Yesu leng’ zí lò- à pé à-kɔ̀ɔ̀ do láà àle gi, le Záàn’ à zulu’ le. Yesu’ nuu bhàiwoà tée’ gi, le lɔngwɛ́ɛ́’ lépolo’, ²² le Waa Zaazaa’ go’ bhi, ke ya gigálá ke ya tó ye tìnìng nɛ̀, le é yɔɔ’ Yesu tà le. Ale’ kɛɛii kwɛi láà, ke wʋʋ ke ké góii Aatana pé lɔngwɛ́ɛ́ gi ye: Nbhà nɛ́ wùndɔ̀yóoá’ i gá le. I lɔ̀ɔ̀’ è n kɛɛ láà, à nààlé àa bhe. ²³ Yesu’ wolo’ mɔ̀nglé tée’ gi láà, ke àbhà kwee’ tó kuà-yaka yɔ̀ɔ̀nsínmáá. E nuu bhaamɛ̀ɛ̀bò gi wo: à nɛ leng’ nuu Zozɛfu-a le. Zozɛfu láà à nɛ’ nuu Eli-a, le Eli nɛ’ nuu Mata-a, ²⁴ le Mata nɛ’ nuu Levi-a, le Levi nɛ’ nuu Mɛlɛki-a, le Mɛlɛki nɛ’ nuu Zanglai-a, le Zanglai nɛ’ nuu Zozɛfu-a, ²⁵ le Zozɛfu nɛ’ nuu Matatia-a, le Matatia nɛ’ nuu Amosi-a, le Amosi nɛ’ nuu Naum-a, le Naum nɛ’ nuu Esili-a, le Esili nɛ’ nuu Nagai-a, ²⁶ le Nagai nɛ’ nuu Maatu-a, le Maatu nɛ’ nuu Matatia-a, le Matatia nɛ’ nuu Semɛin-a, le Semɛin nɛ’ nuu Zozɛku-a, le Zozɛku nɛ’ nuu Zoda-a, ²⁷ le Zoda nɛ’ nuu Zoana-a, le Zoana nɛ’ nuu Leza-a, le Leza nɛ’ nuu Zolobabɛli-a, le Zolobabɛli nɛ’ nuu Salatiɛli-a, le Salatiɛli nɛ’ nuu Neli-a, ²⁸ le Neli nɛ’ nuu Mɛlɛki-a, le Mɛlɛki nɛ’ nuu Adi-a, le Adi nɛ’ nuu Kosam-a, le Kosam nɛ’ nuu Elimadam-a, le Elimadam nɛ’ nuu Ɛli-a, ²⁹ le Ɛli nɛ’ nuu Yesu-á, le Yesu nɛ’ nuu Eliezɛli-a, le Eliezɛli nɛ’ nuu Zolim-a, le Zolim nɛ’ nuu Mata-a, le Mata nɛ’ nuu Levi-a, ³⁰ le Levi nɛ’ nuu Simeon-a, le Simeon nɛ’ nuu Zuda-a, le Zud a nɛ’ nuu Zozɛfu-a, le Zozɛfu nɛ’ nuu Zonam-a, ³¹ le Zonam nɛ’ nuu Eliakim-a, le Eliakim nɛ’ nuu Melea-a, le Melea nɛ’ nuu Mena-a, le Mena nɛ’ nuu Matata-a, le Matata nɛ’ nuu Natan-a, le Natan nɛ’ nuu Davi-a, le Davi nɛ’ nuu Izai-a, ³² le Izai nɛ’ nuu Zobedi-a, le Zobedi nɛ’ nuu Boazi-a, le Boazi nɛ’ nuu Sala-a, le Sala nɛ’ nuu Naazon-a, le Naazon nɛ’ nuu Aminadabu-a, le Aminadabu nɛ’ nuu Adamɛ-a, ³³ le Adamɛ nɛ’ nuu Aani-a, le Aani nɛ’ nuu Ezolom-a, le Ezolom nɛ’ nuu Falɛzi-a, le Falɛzi nɛ’ nuu Zuda-a, ³⁴ le Zuda nɛ’ nuu Zakɔbu-a, le Zakɔbu nɛ’ nuu Izaaki-a, le Izaaki nɛ’ nuu Ablam-a, le Ablam nɛ’ nuu Tala-a, le Tala nɛ’ nuu Nakɔɔ-a, le Nakɔɔ nɛ’ nuu Seluki-a, ³⁵ le Seluki nɛ’ nuu Alago-a, le Alago nɛ’ nuu Falɛki-a, le Falɛki nɛ’ nuu Ebɛɛ-a, le Ebɛɛ nɛ’ nuu Sala-a, ³⁶ le Sala nɛ’ nuu Kainam-a, le Kainam nɛ’ nuu Alafasa-a, le Alafasa nɛ’ nuu Sɛm-a, le Sɛm nɛ’ nuu Noe-a, le Noe nɛ’ nuu Lamɛki-a, ³⁷ le Lamɛki nɛ’ nuu Matuzala-a, le Matuzala nɛ’ nuu Enɛki-a, le Enɛki nɛ’ nuu Zalɛdi-a, le Zalɛdi nɛ’ nuu Maleɛli-a, le Maleɛli nɛ’ nuu Kaina-a, ³⁸ le Kaina nɛ’ nuu Enɔsi-a, le Enɔsi nɛ’ nuu Sɛti-a, le Sɛti nɛ’ nuu Adam-a, le Adam nɛ’ nuu Aatana-á le.

¹ Yesu’ go’ Zudɛɛn-gùàn wɛ́ɛ́, ke Waa Zaazaa ké à payèa, le Waa Zaazaa láà é zaa go’ à gá, le é lo’ nàa bhìng bhà, ² le gɔɔ̀yóo’ à gidan’ bhi yáángɛɛn kuà-yisɛá le. Yesu ké to’ kwɛi flúúlé, òo pɔɔn bhɛlɛ yáángɛɛn ye láà àle keá. Kɛ́ àle tó’ bo’ zin-á kélé, vɔ́n’ à kún’ wo’ le. ³ Gɔɔ̀yóo’ à pè- à nɛ̀ àle gi ye: I tò’ Aatana gbeá laá, bhè liangzɛ gwɛɛ é à nɛ̀, ke è gálá à gi bhɛlɛ-pɔ̀ɔ̀n-a. ⁴ Kɛ́ le Yesu’ à yoobɔ’ à gɔ̀n ye: E bɛɛnzɛyèa Aatana-à sɛ́ikwɛ́ gi wo: Bhɛlɛ-pɔ̀ɔ̀n lengdo-le àa tó mɛ̂ɛ níiá. ⁵ É go’ bhi, le gɔɔ̀yóo’ Yesu si’, le é lo’ nà à gá tɛ́nglà dɔ́ɔ́n-á, le é gwilinɛ-lùubò’ sɛ́ɛ́ tà zé à tó páipái gie’ à nɛ̀ víánglé ye mɛ̂ɛ’ mɛ̂ɛ yánlé maa le. ⁶ Gɔɔ̀yóo’ bo’ à kɛɛá kwɛi, le é wɩɩ’ à nɛ̀ ye: Lùu páipái’ í à yeyèa láà, án à tó nuà i nɛ̀ nà à gi-wèlè tóá, le i yaa à tó wunlé le. Atoosiwo à tó kɔ́nɔ́ ké woyèa n nɛ̀. À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, à nù mɛ̂ɛ óó mɛ̂ɛ’ à nɛ̀-wùn- sɛɛ n nɛ̀, an à nu’ wo à-mɛ̀ɛ̀ nɛ̀ le. ⁷ Le àle’ kwɛi, i zinná-le wò’ n nɛ̀ i kpóng gi laá, án à tó nuà i nɛ̀. ⁸ Kɛ́ le Yesu’ à yoobɔ’ à gɔ̀n ye: E bɛɛnzɛyèa Aatana-à sɛ́ikwɛ́ gi wo: Kó zinná ko kpóng gi ko nɛ Aatana Gwilinɛ lengdo’ à nɛ̀ le. Koo mɛngge bhɛ́i ke lɔ̀ɔ̀kɛɛà àle zìpieta. ⁹ É go’ zí àle gi, gɔɔ̀yóo ké ló ke wo’ nà Yesu-á Zelizalɛm, le é à dɔ’ Aatana-kwìì sáá tà tɛ́nglà-lèè báibài’ nuu bhi láà à gi, le é wɩɩ’ à nɛ̀ ye: I tò’ Aatana gbeá laá, bhè gó zé ke í bili, ke í zinná sáalé. ¹⁰ Atoosiwo e bɛɛnzɛyèa Aatana-à sɛ́ikwɛ́ gi wo: E wʋʋ kpɔ́à ebhà kɩ́ɩ́labò bhà i-wùn gi, ke wò nù i maakɛɛ. ¹¹ È gò’ bhi, e zí bɛɛnzɛyèa wo: Aatana-à kɩ́ɩ́labò láà wo kɔɔ kpɔ́à i gɔ̀n, le i gɛɛnlé àa maa gwɛɛ bhà le. ¹² Kɛ́ le Yesu’ à yoobɔ’ à gɔ̀n ye: E zí bɛɛnzɛyèa wo: Koo à peà kó ko nɛ Aatana Gwilinɛ gidan. ¹³ Gɔɔ̀yóo’ bo’ Yesu gidan-á kɔɔtókɔ̀ɔ̀tó gi kwɛi, le é e kɔɔ go’ à zì, sánni ke bha sɛ̀ bhɛ́i ke’ bhɔ le. ¹⁴ Yesu’ go’ bhìng-bhà-lèè láà à gi, le é sɛi’, le é lo’ Galilee lùu gi le. E nuu kwɛi, ke Waa Zaazaa bháa ké à payèa kpainkpainle. Ale kɛɛ le à tɔ́’ nuu bhɔà fangbò láà à tó lé le. ¹⁵ E nuu lóà liangzɛá Aatana-kwììbò gi, le mɛnómɛ̀nó’ nuu à-wùn sɛ̀ peà le. ¹⁶ É nuu kwɛngge láà à gi, Yesu ké lo’ é kóló wo’ Nazalɛti-lèè’ bhà láà à gi. Golo-kwèèi’ bhɔ’, le é sɔɔ’ àngbhà Aatana-kwìle zììa-kɔ̀i le. ¹⁷ Wóò lɛgaa, ke a dɔ gɛɛn bhà, ke è Aatana-à sɛ́ikwɛ́-wʋ̀ʋ̀ pe. Le wó Aatana wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀ Ezai-à sɛ́ikwɛ́ kélé nu’ à nɛ̀ le. É à lépolo’, à yáán’ daa’ bɛɛn kpulu ye’ à tà láà, e nuu bɛɛnzɛyèa à gi wo: ¹⁸ Gwilinɛ Kpáa-à Waa Zaazaa nai ké n tà. Atoosiwo àle n soloyèa, le é n yaayèa ebhà yaa gi, ke án ló àbhà nâa sɛ̀ kpɔ́i mɛ̂ɛ’ wó wɛ̀iyèa àng nɛ̀ le. Ale zí n bɔyèa ke án à pe kààso gi-mɛ̀ɛ̀bò nɛ̀ ma: wò wolo, ke án zí à pe yánwilibò nɛ̀ ma: àng yánlé- póló, ke mɛ̂ɛ’ wó yáingbɔɔn gi, án àng daa yáinsaa gi le. ¹⁹ E n bɔ’ zí, ke án à lòlòkpɔ́, ke án à pe bhaamɛ̀ɛ̀bò nɛ̀ ma: Gwilinɛ Kpáa- gɛ̀ilɛ tóà mɛnómɛ̀nó bhà kwee’ tà, àle ya bhɔ é le. ²⁰ Yesu’ bo’ sɛ́ikwɛ́ láà à-wʋ̀ʋ̀ peá mɛnó yàan kwɛi, le é à kélé yele’, le é à dɔ’ Aatana-kwìì légièwo-mɛ̀ɛ̀’ nuu bhi láà à gɔ̀n, le é yala’ le. Ale’ kɛɛii kwɛi láà, ke mɛ̂ɛ páipái’ wó nuu bhi, àng tó ké à gaaii sɛ́iinlé do, ke wo à súnmagóii. ²¹ Yesu’ à pè- àng nɛ̀ àle gi ye: Aatana wʋʋ ye’ án à gaa’ sɛ́ikwɛ́ gi, ke ká à ma’ láà, àle gi-wùn’ kɛɛyèa à gá tenglé é le. ²² É à pe’ kwɛi, mɛnómɛ̀nó ké nuu màiwoà à bhà, le wʋʋ nɛ́ɛ́nɛ̀ɛ̀bò’ é nuu góà à líílé láà à lí’ nuu sɛɛà àng gi, le wò wɩɩ wo: ²³ Zozɛfu gbe-le àa é wo è? Wó à pe’ kwɛi, le Yesu’ à yoobɔ’ àng gɔ̀n ye: À gàn ké n yàan ma: ká pian káán-à n nɛ̀ sáaan ka: Lɔ̀tɔlɔ-mii, bhè i lekini-le fɔ́ɔ́lé la-le wo líe. È gò’ bhi, le ka à pe n nɛ̀ ka: í sɔ́n páipái’ kɛɛ’ Kapɛlɛnau ke ko à-wùn ma ziàn láà, mɛɛ kɛɛ tò le yáá à ke kɛɛ i lekini nɛ yalé zé-le bhà le? ²⁴ É bo’, le é wɩɩ’ zí ye: Án à zɛ ka nɛ̀ sii tà ma: Mɛngge àa bhɛɛ yaa Aatana wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀-le ke bhà à nɛ dɔ-pɛ̀ɛ̀ yáànbhà. ²⁵ A-wùn gi, an mai leng’ peii ka nɛ̀ é le: gɛɛn-nɔ̀ngbò ké nuu Izalae lùu gi bɛ́ɛ́-leá Aatana wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀ Eli-kwèè tà lii. Sée lɔngwɛ́ɛ́’ léta’ layí gɔ̀n tée’ gi kwee yaka ni mɛ̂ɛ saadoá, ke vɔ́n kpáa’ daa lùu tó gi láà, ²⁶ Aatana òo Eli bɔ gɛɛn-nɔ̀ng yemò láà àngle ke lià. Kɛ́ é à bɔ̀- mɛ̂ɛ ye’ nuu Salepita Sidon lùu gi láà àle lià le. ²⁷ È gò’ àle gi, yáánbhàyúá-mɛ̀ɛ̀bò ké nuu zí kpe-leá yèèèle Izalae lùu gi Aatana wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀ Elize-kwèè tà, kɛ́ sée àngle do ke òo zí tó bhiá à kɔ̀ɔ̀tà, ke àa Naama’ é nuu Sili-miiá láà àle lengdoá. ²⁸ Wó à wʋʋ láà àle ma’ kwɛi, bhɔlɔ’ waa’ wo’ àng tó páipái gi Aatana-kwìle bhi le. ²⁹ Wó walà- àle gi, le wó lo’ à lébiliá flúúlé, le wó daa’ nàa à gá gbɛ̀ɛɛ zì le. Wó waa’ nà à gá gwɛɛ-tɔ̀ɔ̀n’ àngbhà pɛ́ɛ’ yaayèa à gwenglé láà à tèngbhè lé, wo nuu à pé ke wó dɔ tɛ́nglà bhi, ke wó à lébili, ke è daa gwɛɛ zì. ³⁰ Kɛ́ àle tó gi, e gie’ àng finibhà lúɛ́ilé, le é e pe ló wo’ le. ³¹ Yesu’ go’ bhi, le é lo’ Galilee-pɛ̀ɛ̀ do ke’ wó nuu à leeà Kapɛlɛnau láà à gi, le é nuu Aatana-à liangzɛà péng bhi-mɛ̀ɛ̀bò nɛ̀ golo-kwèèi le. ³² Yɛnɛ ké nuu à wʋʋ lé, le à pe bhaamɛ̀ɛ̀ dɔɔ-gɛ̀ɛ̀n láà à-mài’ nuu àng tó nià miniminiyèa le. ³³ Kɛ́ mɛngge’ nuu Aatana-kwìle bhi, yínaa ké nuu níi yóo daayèa à gi, le é sɔɔ’ gbáláà kpókpóá ye: ³⁴ Ááá i nɛ̀ a, Yesu Nazalɛti-mii, ibhà mɛɛ ko bhà le? Tààn í nù- wún kpɔ̀ ko tà-wùn’ gi la è? Án i dɔ̀kɔ̀ɔ̀ dɔn. Aatana’ ebhà yaa-mɛ̀ɛ̀’ bɔ’, àle i gá le. ³⁵ Kɛ́ é à pe’ kwɛi, le Yesu’ pee’ à tà ye: I tà- ga bhɛ́. Gó mɛ̂ɛ láà à wɛì. Wóò wo káá’ wo, ke mɛ̂ɛ láà àbhà yínaa’ walá ke wo à gi, ke ya à lépɛlɛ mɛnó yàànlé bhi, ke ya gó à wɛì. Kɛ́ é nuu góà à wɛì, òo wúngge kɛɛ à gá. ³⁶ Mɛ̂ɛ’ wó nuu bhi, wó àle-lèè ye’, àng tó’ sɔɔ’ wo’ kábhawoà, ke wo à peii wo ké nɛ̀ wo: Mɛ̂ɛ é àle- kpókpó-leá wɛ́! À wʋʋ ké mɔɔ yínaa yóyoo tó bhà, le wò súóbò tó wo à gɔ̀n, le wò go bhaamɛ̀ɛ̀ wɛì à wʋʋ lé la wà! ³⁷ À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, Yesu tɔ́ ké nuu bhɔà fang ye’ nuu bhi àle tó lé. ³⁸ Yesu’ go’ Aatana-kwìle bhi, le é lo’ Simon pé kwíle le. É waa’ bhi, ke Simon-à nɔ́ng laú gi àa sia, ke níní ké bɔii à bhà bháalé. Wó à-wùn pe’ à nɛ̀, ³⁹ le é yɔn’ nɔ́ngnɛ́ láà à gi, le é naana’ à tà, le é wɩɩ’ níní bɔ̀ɔ̀bhà láà à tà le. É bo’ àle kɛɛá kwɛi, níní bɔ̀ɔ̀bhà’ káán’ wo’ nɔ́ngnɛ́ tà, le é to’ sáabhi, le é wala’, le é sɔɔ’ àng léguoà le. ⁴⁰ Yáánwun’ bo’ daaá, mɛ̂ɛ páipáí’ kángwa-mɛ̀ɛ̀bò’ nuu àng tà bhi, yàani é nuu yúá suu óó suu’ gá, àng tó ké nu’ nà àng gá Yesu nɛ̀, le é e kɔɔ dɔ’ àng tó tà dolodolo, le é àng to’ bhiá le. ⁴¹ Yínaa yóobò’ nuu góà mɛ̂ɛbò’ àng wɛì, àng leng ké nuu zí kpe kpáaá. Le yínaa yóobò láà wó nuu gbáláà wo: Aatana gbe’ i gá la oo. Aatana gbe’ i gá la oo. Kɛ́ Yesu ké nuu kɔɛ́ɛ́ gieà àng nɛ̀ sɛ́ɛ́ gi, le àa nuu wɩ́ɩ́à à bhà ke wò wɩ́ɩ́ le. Atoosiwo wo nuu à gànnuà wo: Izalae-bò la-mɛ̀ɛ̀ Klisi’ wò à pe láà, àle Yesu-á le. ⁴² À tàalà-lèè-le’ tuàn kpɔɔà, Yesu’ wolo’ wo’, le é lo’ bhìng-bhà-lèè ke gi le. Bhaamɛ̀ɛ̀ kpe kpáalàkpàà tó’ gbààn à guoà àle gi flúúlé le. Wó à ye’, wo nuu à peà wo: è tó wo lià, ke òo gó bhi koo. ⁴³ Kɛ́ le é wɩɩ’ àng nɛ̀ ye: Aatana-à gwilinɛnɛ̀’ à yàà à bhà-wùn’ bhe láà, à-lèè ké à bhà ke án à-nàà sɛ̀ kpɔ́ pɛ́ɛ paánbò tó gi. Atoosiwo Aatana’ n bɔ̀- àle-wùn gi le. ⁴⁴ Yesu’ à pe’ kwɛi, le é go’ bhi, le é lo’ liangzɛá Aatana-kwììbò’ nuu Galilee lùu gi bhi à tó bhɛɛ tà dɔ́ɔ̀nle le.

¹ Yesu ké nuu kwɛnggei Zenezalɛ-kɔ̀ɔ̀yí kpúnglé, ke bhaamɛ̀ɛ̀ ké gbaanyèa ké bhà à zì kpainkpainle. É nùù wúnsɛ̀’ è go Aatana pé láà àle-nàà kpɔ́à àng nɛ̀, le wó nuu tóló dɔà à wʋʋ bhà bhi le. ² Yéè lɛgaa, ke góló piilɛ ké kpaa yí kpúnglé bhi. Vé zɛ-mɛ̀ɛ̀bò’ nuu gólóbò láà à gi, àng tó’ woo zinná, ke wò woà songbò zúlú. ³ Mɛngdo ké nuu bhi, wo nuu à leeà Simon. À pe góló láà, Yesu’ dàà àle gi, le é wɩɩ’ à nɛ̀ ye: Bhè dɔ gbáágbààa ke í à gibhɔnɛ́ ke wo kpúng bhà. Simon’ bo’ ebhà góló láà à gibhɔá kwɛi, le Yesu’ yala’ à gi yí tà bhi, le é zí Aatana-à liangzɛ ke wo’ tìngtíng’ nuu banyèa ké tà yí kpúnglé láà àng nɛ̀ le. ⁴ Yesu’ bo’ liang tó zɛá, le é wɩɩ’ Simon nɛ̀ ye: Bhè yɔ́n nà gólóá i liélé yí’ guluyèa lee’ gi tiilɛ́ láà à bhà, ke ká kaà songbò bili bhi, ke ká vé sí. ⁵ Kɛ́ le Simon’ à yoobɔ’ à gɔ̀n ye: Kààmɔ, kó yiiyèa yáán gbaànle yí é à pé kɛɛyè bhà, le kóó pɔnggepɔ̀ngge sí-le wo la ò! Kɛ́ yé à pè’ kwɛi laá, an songbò é à bili ke woà i wʋʋ láà àle lé le. ⁶ Simon’ bo’ à peá kwɛi, le àle ni à bhámò’ woà songbò bili’ yí bhà bhi, le vé’ daa’ à gi do mɔɔɔle, le songbò’ péé zìgo’ le. ⁷ À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, wo wo kɔizɛ’ wo bhámò’ to’ góló dini gi láà àng nɛ̀, ke wò nu wo tàkún-i. Le àng bhámò’ nu’, le wó góló piilɛ láà à tó pa’ véá, le à tó’ yaa’ yí tà kpèèèle, le é to’ ye yí yéè pɔɔn sí le. ⁸ Simon Piɛli’ àle-lèè ye’ kwɛi, é wálá’ wo’ Yesu kpóng bhà, le é wɩɩ’ à nɛ̀ ye: Gwilinɛ, miá dɔ n maabhà. Wúnyóo kɛɛ-mɛ̀ɛ̀’ n gá le. ⁹ Piɛli ké à pe’ kwɛi, ke àle ni à bhámò páipái’ wó nuu bhi kiá láà, súó’ daa àng tó gi bháalé, wó vé sí’ wo’ kpáaá gbanggbaale láà à-wùn gi. ¹⁰ Zebedee gbe Zaki ni Záàn’ wó nuu Simon kɔ́ng daa yóóbòa láà, súó ké nuu zí daayèa àng lekini gi kwɛi. Yesu’ à pè- Simon nɛ̀ àle gi ye: Miá súó. È sí tenglé bhà, i tóà bhaamɛ̀ɛ̀-vè sí-mɛ̀ɛ̀’ gá le. ¹¹ É bo’ àle peá kwɛi, wo ló’ wo’ woà gólóbò láà à dɔi yí kpúnglé, le wó woà pɔnó páipái to’ bhi, le wó daa’ Yesu wɛì le. ¹² Yesu ké nuu zí pɛ́ɛ ke yáànbhà kwɛnggei, le yáánbhàyúá-mɛ̀ɛ̀ ke’ nu’ à pé le. Mɛ̂ɛ láà à bubhà-lèè tó ké nuu tɛ́ɛ́n-á do gbɩlɩɩle. É Yesu ye-le wo’, e bhuolá’ wo’ à wala, le é e wunbílí gbaan’ sɛ́ɛ́ bhà, le é bhàiwo’ à zì ye: Gwilinɛ, à gàn ké n yàan ma: i wɩ́ɩ́-le tó wò’ à bhà, í mɔɔà n tóá kélékèlèa. ¹³ É à pe’ kwɛi, le Yesu’ e gban gigbie’, le é e kɔɔ zin’ à bhà, le é wɩɩ’ ye: Má wɩ́ɩ́ à bhà, yé tó kélékèlèa. É àle pe’ kwɛi, yáánbhàyúá tó’ gó’ wo’ mɛ̂ɛ láà à bhà sáabhi le. ¹⁴ É bo’ kɛɛá kwɛi, le Yesu’ wɩɩ’ à nɛ̀ ye: I lò’, miá à gɛingó mɛnggemɛ̀ngge nɛ̀. Kɛ́ í ló i leng gie’ woi yíkpáá-mɛ̀ɛ̀ nɛ̀, ke Moizi’ sáà’ à gie’ Aatana-à tɔ́ngá àbhà sɛ́ikwɛ́ gi láà, í àle gó le. I à kɛ̀ɛ̀’ kwɛi, le mɛnó- à gànnu wo: yé tó kélékèlèa le. ¹⁵ Yàani Yesu’ à pe’ wo’ kwɛi láà àle tó gi, à tɔ́ bhɔyè’ nùù daa lesósó’ woà à lé le. A-wùn gi, bhaamɛ̀ɛ̀bò ké nuu nuà à lià yèèèle, ke wò à wʋʋ ma, ke è nù àng tó bhiá. ¹⁶ Kɛ́ le Yesu’ nuu lóà ziàn bhìng-bhà-lèèbò gi, le é nuu bhàiwoà bhi le. ¹⁷ Yesu ké nuu Aatana-à liangzɛà kwɛngge láà à gi, ke Faliziɛn-bò ni Aatana-à tɔ́ng dɔ-mɛ̀ɛ̀bò kpe ké bhi. Wo go’ Galilee-pɛ̀ɛ̀ ni Zudee-pɛ̀ɛ̀bò tó gi, le àng kemò’ go’ Zelizalɛm, le wó ké ta’ bhi le. É nuu’ wo’ bhàyúá-mɛ̀ɛ̀bò tóà kélékèlèa láà, mɛnó’ nùù Gwilinɛ Kpáa tò kpókpóá-lèè yeà àle bhà le. ¹⁸ Wóò lɛgaa, ke mɛnggoò’ waa bhi nà gɛɛnban-mɛ̀ɛ̀ doá kpààlà-pɔ̀ɔ̀n tà. Wo nuu sɔ̀ɔ̀ nà à gá kwíle-lèè guoà, ke wò nù à kpáá Yesu zué. ¹⁹ Kɛ́ wàa nuu à gie-lèè yeà, atoosiwo bhaamɛ̀ɛ̀bò ké nuu kwíi láà à yeleyèa à lé kpainkpainle. A-wùn gi, wó dàà nà à gá kwíi tà tɛ́nglà’ wo, le wó à sáá ke polo’, le wó à to’ à kpààlà-pɔ̀ɔ̀n tà kwɛi, le wó à gie’ kwíi sáá póló-lèè láà à bhà, le wó à zinna’ bhaamɛ̀ɛ̀ finibhà Yesu zué le. ²⁰ Yesu’ à gaa’ ye: Mɛ̂ɛ’ wó nu’ láà, àng kpɔ́yè lekini ké e lé kelekelele laá, le é wɩɩ’ gɛɛnban-mɛ̀ɛ̀ láà à nɛ̀ ye: N dɔ́ma, bɔ́n’ gó’ wo i bhà lɛ́ɛ. ²¹ Tɔ́ng dɔ-mɛ̀ɛ̀bò ni Faliziɛn-bò’ wó nuu bhi láà, wó sɔ̀ɔ̀ wo zʋʋgɔɔn-à àle gi wo: Wáa mɛ̂ɛ é à gá, le è Aatana woo à gi kwɛi le? Wáa bhɛ́i ke- mɔɔ bɔ́n góá mɛ̂ɛ bhà, ke àa Aatana lengdo-leá le? ²² Kɛ́ wó nuu zʋʋgɔɔn-à wún’ gá láà, Yesu ké à to’ àng gwílé, le é à dɔn’, le é wɩɩ’ àng nɛ̀ ye: Mɛɛ kɛɛ le zʋʋgɔ̀ɔ̀n suu’ kwɛi láà è daa ka gwílé le? ²³ E ka gi ka: à-mɛ̀ɛ̀’ à kɛɛ-lèè’ kpókpóá le? À pè gɛɛnban-mɛ̀ɛ̀ nɛ̀ wo: bɔ́n’ gó i bhà láà, àle kpókpóá, tààn à pè à nɛ̀ wo: bhè walá ke í táásí-yè? ²⁴ Wún piilɛ láà à-mɛ̀ɛ̀’ kpókpóá le? Kɛ́ sée à gàn-tó ka yàan ka: bɔ́n gò bhaamɛ̀ɛ̀bò bhà sé ké nle bhaamɛ̀ɛ̀ gbe-mɛ̀ɛ̀ n nɛ̀ lúyáán tà zé maiá. É bo’, le é wɩɩ’ gɛɛn ban-mɛ̀ɛ̀ láà à nɛ̀ ye: Án wɩɩ i nɛ̀ ma: í walá, ke í ibhà kpààlà-pɔ̀ɔ̀n sí, ke í ló i pé kwíle. ²⁵ Yesu’ à pe’ kwɛi, mɛ̂ɛ láà e to’ sáabhi, le é wala’ bhaamɛ̀ɛ̀ tó yàànlé, le é nuu kpááyèa pɔɔn’ à tà láà, é à si’, le é lo’ e pé kwíle, ke e Aatana wánglegóii le. ²⁶ À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à-mài ké mɛnómɛ̀nó ni’, le mɛnó’ nuu Aatana wánglegóà, ke súó’ daa àng gi miniminiyèa le. A-wùn gi, wo nuu wɩ́ɩ́à wo: Kwéé lábhili-wùn miniminiyèbò-le ye tenglé wɛ́! ²⁷ É kɛɛ’ kwɛi, le Yesu’ go’ bhi, le é waa’ lɛngge gi, ke wɛ́i kún-mɛ̀ɛ̀ ke’ wó nuu à leeà Levi láà e yaa zaa gba kún-bìlong tà le. Yesu’ à ye’, le é wɩɩ’ à nɛ̀ ye: Walá, ke í daa n wɛì. ²⁸ É à pe-le wo’ kwɛi, Levi’ walá’ wo’, le é ebhà pɔnó páipái to’ bhi, le é daa’ Yesu wɛì le. ²⁹ Levi’ go’ bhi, e Yesu lɔ̀ɔ̀ kpáa kɛɛ’ e pé kwíle dɔ̀ya, le é wɛ́i kún-mɛ̀ɛ̀bò, ni bhaamɛ̀ɛ̀ bhɛ́ibò kpe tó lee’ à-pɔ̀ɔ̀n bhà le. Mɛ̂ɛbò láà àng tó ké nuu kɔɔ daaà Yesu-nù pé. ³⁰ Kɛ́ òo sɛɛ Faliziɛn-bò ni àng pe gi-mɛ̀ɛ̀ kemò’ wó nuu tɔ́ng dɔ-mɛ̀ɛ̀a láà àng nɛ̀. Wó wɩ̀ɩ̀ Yesu-à kàlengbò nɛ̀ àle gi wo: Mɛɛ kɛɛ le ka kɔɔ daa wɛ́i kún-mɛ̀ɛ̀bò ni Aatana-à tɔ́ng sie-mɛ̀ɛ̀bò láà àng pé le? ³¹ Wó à pe’ kwɛi, le Yesu’ à yoobɔ’ àng gɔ̀n ye: Yúálibò’ àng bhàwùn- to lɔ̀tɔlɔ bhà le. Mɛ̂ɛbò’ wó kɛ́nɛ́kɛ́nɛ́á, àngle bhàwùn àa tó à bhà. ³² A-kɔ̀ɔ̀ do láà à gi, án nù- wúnyóo kɛɛ-mɛ̀ɛ̀bò’ àng guoi, ke àng zowɛ́ɛ́- nù seelá le. Mɔ́ɔ́ nu wúnsɛ̀ kɛɛ-mɛ̀ɛ̀bò-le guoi. ³³ É go’ bhi, le wó zí wɩɩ’ Yesu nɛ̀ wo: Le mɛɛ kɛɛ le Záàn-à kàlengbò ni Faliziɛn-bòà kàlengbò-le wò súng waa ziàn, le wò zí dɔ bhàiwòi-wʋ̀ʋ̀ bhɛɛ tà, kɛ́ ke i pe kàlengbò-le ké nà pɔɔn bhɛlɛá kwɛi do le? ³⁴ Wó à pe’ kwɛi, le Yesu’ à yoobɔ’ àng gɔ̀n ye: E ka gi ye: Mɛ̂ɛ ké mɔɔà à peá mɛnggeà lê dɔ-mɛ̀ɛ̀bò nɛ̀ wo: wò tó vɔ́n-á, kɛ́ ke wó nuyèa mɛ̂ɛ’ àbhà lê dɔi láà, à lekini ké bhi è? Àbin! ³⁵ Kɛ́ bha ke’ bhi è bhɔ̀’, ke àng yáán- kwii lemɛ̀dɛ gi, ke wa à sí àng kpe gi laá, le wò nuu súng waaà le. ³⁶ Yesu’ bo’ à peá kwɛi, le é zí pian dɛ́ɛ ke kaan’ àng nɛ̀ ye: Mɛngge àa wélé dɛ́ɛ-le péé, ke wò gbàà zìì bhɛ gó à pɛ́ɛ́n-á. Àa àleá, wo wélé dɛ́ɛ láà à sie bhiábhiá, sée ke à pɛ́ɛ́n láà àa ni kún-le ke wo gbàà zìì láà à gá. ³⁷ A-kɔ̀ɔ̀ do láà à gi, mɛngge àa zí wɩ̂ɩ dɛ́ɛ kpɔ́ yí fóló zìì gi. Àa àleá, wɩ̂ɩ dɛ́ɛ ké yí fóló láà à tó wi, le wɩ̂ɩ-wɛin, le pɔɔn piilɛ láà à tó gi- sie le. ³⁸ À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, wò wɩ̂ɩ dɛ́ɛ-le kpɔ̀ yí fóló dɛ́ɛ’ gi le. ³⁹ Sée mɛ̂ɛ’ ya wɩ̂ɩ zìì gidɔn, à dɛ́ɛ lɔ̀ɔ̀ àa àle-mɛ̀ɛ̀ kɛɛ koo, atoosiwo à-mɛ̀ɛ̀ ké à pe ye: À zììyè’ sɛ̀a le.

¹ Golo-kwèè ke gi, Yesu-nù ké nuu zaa gieà Belee-bʋ̀ʋ̀bò gi, le àbhà kàlengbò’ nuu lóà à taanyè-wɛ́ɛ́ vɔɔá à zɔ̀ bhà, le wò à bhɛlɛ ziàn, ke wa bo à sùùsúúá wo kwenglé le. ² Faliziɛn kemò’ nuu bhi, wó à pè- àng nɛ̀ àle gi wo: Mɛɛ kɛɛ le tɔ́ng- wún’ pe ye: Mɛngge òo à kɛɛà golo-kwèèi láà la ò, le kale ká à kɛɛii golo bhà tenglé é le? ³ Wó à pe’ kwɛi, le Yesu’ à yoobɔ’ àng gɔ̀n ye: Davi’ wún’ kɛɛ’ lii láà, káó à-wʋ̀ʋ̀ pe’ wo Aatana-à sɛ́ikwɛ́ gi do bhe la è? ⁴ Vɔ́n’ àle ni à wɛì-mɛ̀ɛ̀bò kun’ kɔɔ’ gi, ke é sɔɔ’ Aatana-kwìle, ke sáà búlù’ nuu bhi, é à si’, ke é à bhɛlɛ’, ke é zí à ke nu’ e wɛì-mɛ̀ɛ̀bò nɛ̀ láà la ò, káó à-wùn ma do bhe è? Sée koà tɔ́ng ké wɩɩ ye: Yíkpáá-mɛ̀ɛ̀bò lengdo’ mɔɔ sáà búlù láà àle bhɛlɛá le. ⁵ Yesu’ bo’ à peá kwɛi, le é e wʋʋ zɔ́ɔ́ dɔ’ ye: A-kɔ̀ɔ̀ do láà à gi, nle bhaamɛ̀ɛ̀ gbe-mɛ̀ɛ̀ nle nbhà golo-kwèèi’ bhe le. ⁶ Golo-kwèèi bhɛ́i ke’ zí bhɔ’, le Yesu’ sɔɔ’ Aatana-kwìle, le é gbaan’ Aatana-à liangzɛà le. Mɛngge’ nuu bhi, à kɔɔ sɛ̀ ké nuu gayèa à bhà. ⁷ Aatana-à tɔ́ng dɔ-mɛ̀ɛ̀bò ni Faliziɛn-bò’ nuu bhi, wo nuu yáán gbaanyèa Yesu-yàn gi vɛɛɛnle, ke è tò’ ke è mɛ̂ɛ láà à tóà bhiá golo-kwèèi, ke wó à-lèè ye. Atoosiwo wo nuu à pé, ke wò à yàngbha waa gɛɛn sɔlɔ. ⁸ Kɛ́ wún’ nuu àng zʋʋ pé láà, Yesu ké nuu à tó dɔn-à. É à pè- mɛ̂ɛ’ à kɔɔ’ nuu gayèa à bhà láà à nɛ̀ àle gi ye: Bhè walá, ke í dɔ bhaamɛ̀ɛ̀ zué zé. É bo’ dɔá gɛɛn bhà bhi, ⁹ le Yesu’ wɩɩ’ mɛ̂ɛ’ wó nuu bhi àng nɛ̀ ye: Má ka bhàgilawo: è kaà tɔ́ng gi lɔ? Wo wɩɩ wo: mɛ̂ɛ- wúnyóo’ kɛ̂ɛ golo-kwèèi, tààn mɛ̂ɛ- wúnsɛ̀’ kɛ̂ɛ le? Ɛ́ɛ́n wo wɩɩ wo: mɛ̂ɛ-bhaamɛ̀ɛ̀ la’ wo golo-kwèèi, tààn mɛ̂ɛ- à tó’ wo bhi, ke à gi- sie le? ¹⁰ É à pe’ kwɛi, le é àng tó gaa’ gbàànle, le é wɩɩ’ mɛ̂ɛ láà à nɛ̀ ye: Bhè i gban gigbie. Mɛ̂ɛ láà é e gban gigbie’, le à kɔɔ’ to’ bhiá le. ¹¹ Yesu’ kɔɔ ga-mɛ̀ɛ̀ tó’ wo’ bhiá golo-kwèèi kwɛi láà, e sie’ wunmɛ̀ɛ̀bò láà àng nɛ̀ miniminiyèa. Ale kɛɛ le wó sɔɔ’ wóò wún’ kɛɛ Yesu-á à yààkébhà kɛɛà le. ¹² Tée poo à gi, Yesu ké lo’ bhàiwoi Aatana zì tɔɔn gwenglé, le é yii’ yáán bhàiwoyè bhà bhi le. ¹³ Lee’ kpɔɔ’, le é ebhà kàlengbò tó lee’, le é àng buu-ni-wɛ́ɛ́-piilɛ si’ àng finibhà, le é àng yaa’ ebhà táá-mɛ̀ɛ̀bòa le. Mɛ̂ɛ buu-ni-wɛ́ɛ́-piilɛ láà, wo nuu àng leeà wo: ¹⁴ Simon’ Yesu’ à tɔ́yààtà yaa’ Piɛli-a láà, àlele, ni à lɔ́ɔ̀ Andele, ni Zaki, ni Záàn, ni Filipu, ¹⁵ ni Batelemi, ni Matie, ni Toma, ni Alifee gbe Zaki, ni lùu tàkoo-mɛ̀ɛ̀ Simon, ¹⁶ ni Zaki gbe Zude, leni Zuda ye’ é nuu Isikalio-miiá, ke é Yesu lénu’ pɔɔn nɛ̀ dɔ̀ya láà àlele. ¹⁷ Yesu’ bo’ ebhà táá-mɛ̀ɛ̀bò yaaá kwɛi, le wó tɔɔn yɔɔ’ kía, le é dɔlɔ’ tínílé-lèè ke’ nuu báibàia láà à gi le. Abhà kàleng kpulu kpáa ké nuu dɔyèa à gɔ̀n bhi. Bhaamɛ̀ɛ̀’ nuu nuyè suu’ gá bhi é, e nuu miniminiyèa. Wo go’ Zudee lùu gi zanózànóá, le mɛnggoò’ go’ Zelizalɛm, le mɛnggoò’ zí go’ Tiili ni Sidon-pɛ̀ɛ̀ zì-lèèbò’ wó kɔ̀ɔ̀yí lé láà à gi le. ¹⁸ Wo nu’ kwɛi, ke wò wo tóló dɔ Yesu wʋʋ bhà, ke è zí woà bhàyúábò gó wo bhà. Yínaa yóobò’ nuu mɛ̂ɛ’ àng wɛ̀ilèè góà, e nuu zí àng tó tóà bhiá. ¹⁹ Bhaamɛ̀ɛ̀bò láà àng tó páipái ké nuu wo kɔɔ zìn Yesu bhà-lèè guoà ke wò nù tó bhiá, atoosiwo Aatana ké nuu bhàyúá-mɛ̀ɛ̀ tò bhiá bhàà daayèa à gi, le é nuu àng tó páipáiléwaláà à gá, le mɛnómɛ̀nó’ nuu bhɔà à yáán le. ²⁰ É go’ bhi, le Yesu’ e wunlé wala’, le é ebhà kàlengbò tàkpɔ’ dɔ́ɔ̀nle, le é wɩɩ’ ye: Mɛ̂ɛ’ ká wɛ̀iyèa, ka pe ké sɛ̀a. Aatana-à gwilinɛnɛ̀- yaa kale kaà yaa gi le. ²¹ Mɛ̂ɛbò’ vɔ́n’ ka góii tenglé-yààn é à gi, ka pe ké sɛ̀a. Ká kán-à leekpɔ̀ɔ̀tili gi. Mɛ̂ɛ’ ká zí wosí-ii dɔkɔ̀ɔ̀ é à gi, ka pe ké sɛ̀a. Ká sóósíà leekpɔ̀ɔ̀tili gi. ²² Bhaamɛ̀ɛ̀bò- zí mɛ̂ɛ’ ka sàn kɛɛà, ke wò gbɩɩ yaaà ka lé, ke wò sɔ̂ɔnwoà ka gɔ̀n, ɛ́ɛ́n ke wò yɛ́ɛ kɛɛà ka tɔ́ lefienɛ́ pe-wùn-a nle bhaamɛ̀ɛ̀ gbe n-wùn gi láà, ke ka pe ké sɛ̀a. ²³ Wò à kɛɛà kaá kwɛi kwee’ gi, ká sɛ̀ kɛ̂ɛ, ke ká bhàbhà kún à-wùn lé. Atoosiwo à tɔnɔ ké tóà ka gɔ̀n kpáaá lɔngwɛ́ɛ́ gi. Pɔɔn- à kɛɛ ke an àle pe kwɛi, àle ye: Àng bhɛ́mabò’ nùù à kɛɛà kwɛi’ wo Aatana wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀bòa lii le. ²⁴ Kɛ́ mɛ̂ɛ’ ká wélé-mɛ̀ɛ̀a, kale ka véè! Atoosiwo káé woo bo ka pe wúnsɛ̀ tó sɔlɔá. A-wùn gi, tili àa ka bhà sɛ̀a. ²⁵ Mɛ̂ɛ’ ka gwí’ dɔyèa dɔkɔ̀ɔ̀ é à gi, ka leng ka véè! Atoosiwo vɔ́n ké tuàn ka góà. Mɛ̂ɛ’ ká zí sóósí-ii tenglé, ka leng ka véè! Ga ké tuàn bhɔà ka bhà, le ka wosi le. ²⁶ È tò’ zí ke bhaamɛ̀ɛ̀bò tó páipái- ka-wùn sɛ̀ pe laá, ke ka véè, atoosiwo àng bhɛ́mabò’ nùù à kɛɛà kwɛi’ wo lii Aatana wʋʋ kuan-mɛ̀ɛ̀bò gɔ̀n le. ²⁷ Kɛ́ mɛ̂ɛ ye’ ká ka tóló dɔii n wʋʋ bhà é, án wɩɩ kale ka nɛ̀ ma: à-lèè ké à bhà ke ka sàn- mɛ̂ɛ’ àng kɛɛ, àng lɔ̀ɔ̀- ka kɛ̂ɛ, ke ká wúnsɛ̀ kɛ̂ɛ ka lɔ̀ɔ̀ àa mɛ̂ɛ’ àng kɛɛ àng tó nɛ̀, ²⁸ ke ká lúbhawo lángga dàà ka pé-mɛ̀ɛ̀bò bhà, ke ká zí ka wɛ̀ikɛ̀ɛ̀wo-mɛ̀ɛ̀bò lébhàiwo Aatana zì. ²⁹ Wò mɛ̂ɛ’ i tóló maaà zangdo pé, i-mɛ̀ɛ̀ í i tóló pɛ́ɛ́n dini kpɔ́ à nɛ̀ zí. Mɛngge- zí ibhà gbàbhuu sì’ i gɔ̀n, í à tó bhi ke è ibhà bhái-nù tó sí do. ³⁰ Mɛ̂ɛ óó mɛ̂ɛ’ è gba leeà i gɔ̀n, í à-mɛ̀ɛ̀ gba, sée mɛ̂ɛ’ è ibhà wélé síà i gɔ̀n, miá à-kpàn kɛɛ à lé. ³¹ Ká à pé ke ka bhá-bhààmɛ̀ɛ̀bò- wún’ kɛɛ ka nɛ̀ láà, ka lekini ká àle sínma kɛ̂ɛ àng nɛ̀ le. ³² Ka lɔ̀ɔ̀- mɛ̂ɛ yemò’ àng kɛɛ, è tò’ ke àngle lengdo lɔ̀ɔ̀- ka kɛɛ la ò, wáa- ka dɔn-à à bhà àlei le? Atoosiwo wúnyóo kɛɛ-mɛ̀ɛ̀bò’ bhe, àng lɔ̀ɔ̀- mɛ̂ɛ’ àng kɛɛ, àng lekini ké zí àle-mɛ̀ɛ̀bò-wùn kun kpókpóá. ³³ Ka zí wúnsɛ̀ kɛ̀ɛ̀’ mɛ̂ɛ yemò’ wò wúnsɛ̀ kɛɛ ka nɛ̀ àngle lengdo nɛ̀ la ò, wáa- ka wánglegóà àlei le? Atoosiwo wúnyóo kɛɛ-mɛ̀ɛ̀bò tó ké zí àle kɛɛ kwɛi. ³⁴ È tò’ zízí ke ka kpan dàà ziàn mɛ̂ɛ’ ka zʋʋ’ àng gi ka: wo à góà ka nɛ̀ láà àngle lengdo lé la ò, ke ka wánglegó gɛɛn’ lɔ àlei le? Atoosiwo wúnyóo kɛɛ-mɛ̀ɛ̀bò leng ké kpan daa wo ké lé, ke wò nù à mɔ̀ɔ̀kiá ye. ³⁵ Kɛ́ kale laá, mɛ̂ɛ’ ka sàn- àng kɛɛ, à-lèè ké à bha ke àng lɔ̀ɔ̀-ka kɛ̂ɛ, ke ká wúnsɛ̀ kɛ̂ɛ ka wɛ̂ɛá do, ke ká pɔɔn nu mɛ̂ɛbò nɛ̀ bhiá, ke ka zʋʋ àa à yóógi dàà ka gɔ̀n-wùn bhà. Ka à kɛɛà kwɛi’ wo, le à tɔnɔ- to ka bhà kpáaá gbanggbaale, le mɛnó- ka dɔn Aatana Kpáalàkpàà’ é lɔngwɛ́ɛ́ gi tɛ́nglà láà àbhà náòa le. Atoosiwo à leng kóló ké sɛɛ mɛ̂ɛ’ wàa wúnsɛ̀ dɔn àng bhà, le è zí sɛɛ gwílíyóo-mɛ̀ɛ̀bò tó bhà le. ³⁶ À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, bhaamɛ̀ɛ̀bò wɛ̀i- ka nɛ Aatana kɛɛ kɔɔ do’ gi láà, à-lèè ké à bhà ke àng wɛ̀i- ka lekini ka kɛ̂ɛ àle-kɔ̀ɔ̀ bhà le. ³⁷ Kao dɔà ka bhá-bhààmɛ̀ɛ̀bò sɔng bhɛɛ tà, ke Aatana òo nù dɔ ka leng ka pe sɔng bhɛɛ tà. Sée kao wɩ̀ɩ̀képé yaaà àng gá, ke Aatana òo nù ka zɛ lɩ́ɩ́á. Wánglafila, ká ka bhá-bhààmɛ̀ɛ̀bò bhàwùn tó’ wo, ke Aatana- nù ka leng ka bhàwùn tó le. ³⁸ È gò’ àle gi, ka kɔɔ- wolo ka bhá-bhààmɛ̀ɛ̀bò nɛ̀ lɛ́ile, ke Aatana leng kɔɔ- wolo ka lekini ka nɛ̀. E wúnsɛ̀ paà ka nɛ̀ tɛ́ɛnɛ́á zólòòle, le è wɛin à zì, le è à daa kaà gbàbhuu yíbha gi ka túlú lé, le è pa kpainkpainle le. Atoosiwo ka ka bhámò gɔɔn-à kuo do’ à bhà láà, wò zí ka leng ka gɔɔn-à àle suu bhà le. ³⁹ É go’ bhi, le Yesu’ zí pian kaan’ àng nɛ̀ ye: Yánwili-le ke àa mɔɔ zaa góá e bhá yánwiliá. Àa àleá, àng tó piilɛyè ké pɛlɛà guluwɛ́ɛ́ gi. ⁴⁰ A-kɔ̀ɔ̀ do láà à gi, kàleng-le àa gie e kààmɔ tà, kɛ́ kàleng dɔnyè lenglèng-le- mɔɔ’ wo nà e kààmɔá le. ⁴¹ Mɛɛ kɛɛ le sángyolole-bɩ̀ɩ̀’ é daayèa i bhá yán bhà láà, i àle ye, sée ke kóngla bái ye’ ile i pe yánlé láà, yáá àle ye le? ⁴² Le mɛɛ kɛɛ le i zí à pe i bhá nɛ̀ ye: N dɔ́ma, bhè dɔ ke án bɩ̂ɩ sí i yán bhà, kɛ́ ke kóngla bái’ é kpɔɔ i pe yánlé láà, yáá sée àle ye le? Gbèyèdáin-bhààmɛ̀ɛ̀! Kóngla bái’ é i yánlé láà, bhè àle sí bhi líe fɔ́ɔ́lé, ke i yánlé- póló, ke í nuu sángyolole-bɩ̀ɩ̀’ é i bhá yán bhà láà à sì bhi-lèè yeà le. ⁴³ Mɛ̂ɛ- yílí tó ni pe suu dɔ̀n à wɛ́ɛ́’ bhà le. Pɔɔn sɛ̀ tɛ́ɛ́n àa pɔɔn yóo lébhɔ, le pɔɔn yóo tɛ́ɛ́n àa pɔɔn sɛ̀ lébhɔ le. Mɛngge àa bàngle bílí gó dâan-vòò gi. Sée mɛngge àa zí dɔ̀lɔ̀ng-wɛ́ɛ́ gó gbánngzàkana bhà. ⁴⁵ A-kɔ̀ɔ̀ do láà à gi, zowɛ́ɛ́ sɛ̀’ è to kólósɛ̀-mɛ̀ɛ̀ gwílé láà, è ebhà kólósɛ̀nɛ̀ sì àle bhà le. Yànggo yóo-mɛ̀ɛ̀ leng- zí ebhà yànggo yóonɛ̀ sì zowɛ́ɛ́ yóo’ é à gwílé láà àle bhà le. Atoosiwo wún’ é mɛ̂ɛ zowɛ́ɛ́ pé kpókpóá láà, àle zɔ́ɔ́lé- wolo mɛ̂ɛ biinlé le. ⁴⁶ Ka à pe’ wo ziàn n nɛ̀ ka: Gwilinɛ Kpáa, Gwilinɛ Kpáa’ n gá láà la ò, mɛɛ kɛɛ le ka n lee kwɛi, kɛ́ ke an wún’ pe ka nɛ̀, káá ni à kɛɛ-le ke wo le? ⁴⁷ Mɛ̂ɛ óó mɛ̂ɛ’ i nu n pé, ke i i tóló dɔ n wʋʋ bhà, ke i à gi-wùn kɛɛ, i bhɔ mɛ̂ɛ’ à bhà, máà àle pe ka nɛ̀ é: ⁴⁸ i-mɛ̀ɛ̀ ké ye mɛngge’ é ebhà kwíi dɔ’ à nɛ̀. Mɛ̂ɛ láà é nuu ebhà kwíi dɔà, e yɛɛ pɔn’ líe fɔ́ɔ́lé dɔ́ɔ́n-á, le é zin’ gwɛɛ bhà, le é kwíi-kpùlù kaan’ gwɛɛ láà à tà le. É bo’ kwíi láà à tó dɔá, le la’ ban’, le yí’ pa’, le é daa’ kaa tà le. Kwíi láà é dɔ’ yíòwóngwɛ́ɛ́ lé, yí òo pɔngge gó à bhà, é nuu dɔyè’ gá gwɛɛ tà láà à-wùn gi. ⁴⁹ Kɛ́ mɛ̂ɛ ye’ è e tóló dɔ n wʋʋ bhà, ke àa à gi-wùn-le kɛɛ láà, àle lébhà ké ye mɛngge’ é e pe kwíi dɔ’ sɛ́ɛ́ gbai bhà bhiá, ke à-kpùlù zigbààntà àa bhe láà à nɛ̀. La’ ban’ ke yí- pa, ke è daa kaa tà, ke à pe kwíi láà è dɔ zí yíòwóngwɛ́ɛ́ lé, é tó’ wo’ le é gbulu’, le à tó’ wi’ kpulungkpulungle le.

¹ Yesu’ bo’ gieá mɛ̂ɛbò láà àng nɛ̀ wún pé kwɛi, le é go’ bhi, le é lo’ Kapɛlɛnau le. ² Sɔ́yabòà kapitɛni ke’ nuu bhi Wɔlɔm-miiá, kángwa ké nuu àbhà gùá-mii do bhà kpókpóá, le ya woo kpɔ́ nàà yóo lé le. Abhà gùá-mii láà à-wùn ké nuu à gɔ̀n kpókpóá miniminiyèa. ³ Kapitɛni láà é Yesu-wùn ma’, le é Zuifu-bòà mɔaagbebò kemò bɔ’ à lee lià, ke è nu, ke è ebhà gùá-mii tó bhiá le. ⁴ É mɛ̂ɛ’ àng bɔ’ láà, wó waa-le wo’ Yesu lià, wo yaa’ wo’ bhàiwò à zì-yè bhà wo sɔbhɛɛá wo: Bhè dɔ gbáágbààa ke í táá mɛ̂ɛ láà à pé. Atoosiwo e bhɔyèa wúnsɛ̀ kɛ̀ɛ̀ à nɛ̀-mɛ̀ɛ̀ gi. ⁵ Pɔɔn- à kɛɛ ke ko àle pe kwɛi láà, àle ye: Zuifu-bò ko lɔ̀ɔ̀ ké à kɛɛ bháalé. A-wùn gi, e koà Aatana-kwìì dɔyè lefienɛ́á péng zé. ⁶ Wó à pe’ kwɛi, le Yesu’ lo’ àng wɛì le. É nuu ke kapitɛni láà àbhà kwíi-lèè’ tó kúlúá àng bhà, wóò lɛgaa ke ya e sɛ̀lu kemò bɔ, ke wò à pe Yesu nɛ̀ wo: Áá, Gwilinɛ, an mɛɛá le í nuii n pé kwíle le? Miá i leng giga kwɛi-le bhà. ⁷ Án àle-lèè ye’, le n leng mɔ́ɔ́ mɔɔ nuá i lià fɔ́ɔ́lé lɛ́ɛ. Atoosiwo máá bhɔyèa dɔ̀ i wɛí-mɛ̀ɛ̀ lefienɛ́ gi. Wánglafila, bhè dɔ’ wo gbáágbààa ke í liang wʋʋ do-kini-dò gó i biinlé, ke nbhà gùá-mii láà è tó bhiá le. ⁸ Pɔɔn- à kɛɛ ke an àle pe kwɛi, àle ye: Nle-mii lefienɛ́’ n pe wunlé-mɛ̀ɛ̀bò’ zí bhe láà, n leng an zí à pè’ n pe sɔ́yabò’ wó n kɔɔ wala àng ke nɛ̀ ma: kaó-mɛ̀ɛ̀, bhè ló yilò-lià, è ló’ wo le. An zí à pè’ sɔ́ya bhɛ́i ke nɛ̀ ma: dolò-mɛ̀ɛ̀, bhè nu, è nu’ wo le. An zí à pè’ nbhà gùá-mii nɛ̀ ma: bhè kaó-wùn kɛɛ, à leng- à kɛɛ’ wo le. Sánni nle n pe- nù tó kwɛi la ò, le ile wɛ? ⁹ Wó bo’ kapitɛni wʋʋ láà à léban-á Yesu bhà kwɛi, kapitɛni-mii liá ké waa’ à gi à wʋʋ láà à pé. É seela’ e gi, le é wɩɩ’ mɛ̂ɛ’ wó nuu à wɛì láà àng nɛ̀ ye: Án à zɛ ka nɛ̀ sii tà ma: mɔ́ɔ́ kpɔ̀ n lé-mɛ̀ɛ̀ suu’ kwɛi láà à ye Izalae lùu lefienɛ́ é à gi do bhe. ¹⁰ Kapitɛni’ mɛ̂ɛ’ àng bɔ’ láà, wó sɛsi’, wo waa’ à pé kwíle, ke àbhà gùá-mii láà ya tó bhiá. ¹¹ Yesu’ go’ bhi, le é lo’ pɛ́ɛ ke’ wó nuu à leeà Nainu láà à gi le. Abhà kàlengbò ni mɛ̂ɛ bhɛ́ibò kpe ké lo’ à wɛì yèèèle. ¹² E waa’ pɛ́ɛ gbɛ̀ɛɛlé, ke mɛngge’ ga, ke wo lóii à-gèè bii lià. Mɛ̂ɛ láà e nuu e laa gɔ̀n tòlédoá, le à laa’ nuu zí gɛɛn-nɔ̀ngá le. Pɛ́ɛ-mɛ̀ɛ̀bò kpe kpáalàkpàà ké nuu lóà nɔ́ngnɛ́ láà à wɛì à gbe dɔ̀ zaá lià. ¹³ Gwilinɛ Kpáa’ nɔ́ngnɛ́ ye’, le wɛ̀i’ ban’ à tà, le é wɩɩ’ à nɛ̀ ye: Miá wosí. ¹⁴ É bo’ à peá kwɛi, le é yɔn’ gewàà’ nuu késu’ gi láà à maabhà, le é e kɔɔ zin’ à bhà, le à sí-mɛ̀ɛ̀bò’ dɔlɔ’, le Yesu’ wɩɩ’ ye: Zuànnɛ́, bhè walá. Nle án à peii i nɛ̀ le. ¹⁵ Wóò lɛgaa ke zuànnɛ́ láà ya zana, ke ya yaa gɛɛn bhà, ke e liangzɛii. É bo’ zanaá kwɛi, le Yesu’ à kɔ́nɔ́wo’ à laú nɛ̀ le. ¹⁶ Bhaamɛ̀ɛ̀ páipái’ wó nuu bhi, wó à-lèè ye’, súó ké daa’ àng tó gi, le wó nuu Aatana gɔɔn-à, le wò wɩɩ wo: Aatana wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀ kpáa lekinilèkini’ waláyèa à gá ko finibhà é la wà! Wo nuu zí à peà wo: Aatana zʋʋ’ zana’ wo Izalae-bò’ é ko si’ e zòà-lùuá láà ko-wùn-a tò é la wà! ¹⁷ Yesu’ sɔ́n’ kɛɛ’ láà, à-wʋ̀ʋ̀ ké maana’ Zudee lùu ni à zì-lèèbò tó páipái gi. ¹⁸ Yesu’ nuu wúnbò’ kɛɛà láà, Záàn mɛ̂ɛ zúlú-mɛ̀ɛ̀à kàlengbò ké lo’ à tó gɛingói à nɛ̀. ¹⁹ Záàn’ mɛ̂ɛ piilɛ sì- àng finibhà àle gi, le é àng bɔ’ Yesu pé ye: Ka lò’, ká à bhàgilawo, ke ká à pe ka: mɛ̂ɛ la-mɛ̀ɛ̀’ à nu-wùn’ nuu bhe láà la ò, àle à gá, tààn kó ko yáán tó mɛ̂ɛ bhɛ́i ke’ à gɔ̀n le? ²⁰ Wó lo’ ke wò waa Yesu lià, le wó wɩɩ’ à nɛ̀ wo: Záàn mɛ̂ɛ zúlú-mɛ̀ɛ̀’ ko bɔyèa i lià é le. E wɩɩ ye: Kó i bhàgilawo ko: mɛ̂ɛ’ à nu-wùn’ nuu bhe láà, àle i gá, tààn kó ko yáán tó mɛngge bhɛ́i ke’ à gɔ̀n le? ²¹ Wó waa’ bhi tée’ gi láà, ke Yesu ké bhaamɛ̀ɛ̀ kpe tó tóii bhiá. E nuu bhàyúá-mɛ̀ɛ̀bò ni nià-mɛ̀ɛ̀bò ni yínaa yóo-mɛ̀ɛ̀bò tó tóà kélékèlèa, le é nuu zí yánwilibò kpe tó yán lépólóà le. ²² Ale kɛɛ le é wɩɩ’ Záàn-à kàlengbò láà àng nɛ̀ ye: Ká wúnbò’ à kɛɛ-lèè yeyèa oo, ni ká à yemò’ mayèa zé oo, kà ló à tó gɛingói Záàn nɛ̀, ke ká à pe ka: yánwilibò yánlé ké pólóii, gɛɛnban-mɛ̀ɛ̀bò ké táásí-ii, yáánbhàyúá-mɛ̀ɛ̀bò ké tóii kélékèlèa, tólówilibò ké bhaamɛ̀ɛ̀ wʋʋ maii, gewààbò ké zanaii, le wúnsɛ̀’ è go Aatana pé, à-nàà’ kpɔ́ii mɛ̂ɛ’ wó wɛ̀iyèa àng nɛ̀ le. ²³ Kɛ́ mɛ̂ɛ óó mɛ̂ɛ’ òo e lààwùn ye n pé laá, ke àle-mɛ̀ɛ̀ pe’ sɛ̀ lekiniá le. ²⁴ Záàn-à gielá-mɛ̀ɛ̀bò’ bo’ lóá, le Yesu’ gbaan’ bhàgilawo daaà bhaamɛ̀ɛ̀ ting’ wó nuu bhi láà àng gɔ̀n à-wùn gi ye: Záàn’ nuu yaa bhìng-bhà-lèè’ gi láà la ò, ká lò- mɛɛ gaai bhi le? Wàà-ziàn gbúá’ viin, ke è à naana zía ni zía láà, àle ke’ nuu à gá la è? Òo tò’ àleá, ke ká lò- sée mɛɛ gaai bhi le? ²⁵ Tààn mɛngge’ nuu bhi, le é nuu wéléwɛ́ɛ́ wùndɔ̀kpókpóáyèbò daaà ziàn, le ká lo’ à-mɛ̀ɛ̀ gaai la è? Sée à gàn ké ka yàan ka: mɛ̂ɛ’ wò wéléwɛ́ɛ́ wùndɔ̀kpókpóáyèbò daa-yààn kɛɛ, ke wò pɔɔn sɛ̀sɛ̀bò bhɛlɛ láà, àngle wò tò yaayèa kánánɛ̀-sùà’ tà gwilinɛnɛ̀-kwììbò gi le. ²⁶ Òo zí tò’ àle keá, ke ká lò- sée mɛɛ lekini gaai àlei le? Tààn Aatana wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀ ke’ nuu à gá la è? Án wɩɩ ka nɛ̀ ma: Aatana wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀-le’ nuu à gá maiá kwɛi la màà! Kɛ́ àle pe lé ké gie lefienɛ́ wo Aatana wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀ paánbò-le tó pe tà. ²⁷ Atoosiwo e bɛɛnzɛyèa sɛ́ikwɛ́ gi Aatana wʋʋá ye: Í yáán tó bhi, án mɛ̂ɛ bɔà i liélé, ke è nù i giè à tà-zàà baa. Sée Záàn do láà, wo àle-wùn to’ liélé, le wó à bɛɛnzɛ’ kwɛi le. ²⁸ A-wùn gi, án wɩɩ ka nɛ̀ ma: bhaamɛ̀ɛ̀ ye óó ye’ wó daa’ sɛ́ɛ́ tà fɔ́ɔ́lé ke è zin nàa tenglé bhà láà, àngle kekekèke lé òo gie Záàn mɛ̂ɛ zúlú-mɛ̀ɛ̀-le tà. Kɛ́ Aatana-à gwilinɛnɛ̀-wùn tà’ pólóyèa mɛ̂ɛ yemò’ àng nɛ̀ dɔ̀yáa gá é, àngle tó pe gòzíà lefienɛ́ ké zí fìláá Záàn-le bhà. ²⁹ Sée mɛ̂ɛ páipái’ wó Záàn liangzɛ-lèè ye’ oo, ni wɛ́i kún-mɛ̀ɛ̀bò lefienɛ́ oo, àng tó ké wɩɩ’ wo: mai ké Aatana pé, le wó wɩ́ɩ́bò tó wo’ à bhà, ke Záàn- bɔ́n gò wo bhà-zùlù wo le. ³⁰ Kɛ́ Faliziɛn-bò ni Aatana-à tɔ́ng dɔ-mɛ̀ɛ̀bò-le wàa nuu wɩ́ɩ́à à bhà, ke wò ló Záàn pé, ke è bɔ́n gò àng bhà-zùlù wo. Aatana yéè woo àng la’ wo láà, wó wo lekini kwìì à gi kwɛi’ wo le. ³¹ Ale kɛɛ le Yesu’ wɩɩ’ zí ye: È tò’ àlei kwɛi la ò, ke an tenglé-yààn é à gi-mɛ̀ɛ̀bò gɔɔn-à nà wángleá le? Sée àng kɛɛ-kɔ̀ɔ̀bò- bhɔ̀ mɛɛ bhà le? ³² Ang lébhà ké ye náò bháánbò’ wó yaláyèa téng kpáa lé láà àng nɛ̀. Wo wo ké bhàgilawo lòlò gi wo: mɛɛ kɛɛ le kó bhʋ̀ʋ̀nɛ́ pie’ ke kó yúé sí ka nɛ̀ à gá, le káó táán kɛɛ le? Mɛɛ kɛɛ zí le kó ga táán daa’ ka nɛ̀, le káó wɩ́ɩ́ à bhà ke ká wosí le? ³³ Pɔɔn- à kɛɛ ke tenglé-yààn é à gi-mɛ̀ɛ̀bò, an ka kpɔ̀ɔ̀bhàkpɔ náò’ wò zábaa téng-lé láà àng gá, àle ye: Záàn mɛ̂ɛ zúlú-mɛ̀ɛ̀’ nuu bhe tée’ gi láà, àa nuu pɔɔn sɛ̀sɛ̀bò bhɛlɛà, sée àa nuu wɩ̂ɩ mià. Le ká wɩɩ’ ka: yínaa yóo ké à wɛì, àle kɛɛ le é à kɛɛii kwɛi lɛ́ɛ. ³⁴ É go’ bhi, nle bhaamɛ̀ɛ̀ gbe án n pe nu’ wo’ dɔ̀yáa gá, ke máá bhɛlɛ-pɔ̀ɔ̀n ni wɩ̂ɩ-gbàn kpɔ́yèa é laá, le ká wɩ́ɩ́ii zí ka: mɛ̂ɛàn é, wɩ̂ɩ mi tùtù ni gwílé gbɛ́ɛ́-mɛ̀ɛ̀ bhɛ́iwɛ́ɛ́’ à gá, le é zí wɛ́i kún-mɛ̀ɛ̀bò ni Aatana-à tɔ́ng sie-mɛ̀ɛ̀bò dɔ́máá le. ³⁵ Kɛ́ àle tó gi, wún dɔn-mɛ̀ɛ̀bò-le tó páipái ké à gànnu wo: táá-kɔ̀ɔ̀’ Záàn mɛ̂ɛ zúlú-mɛ̀ɛ̀’ nu à giei láà, àle mai-zààwɛ́ɛ́á le. ³⁶ Faliziɛn-mii do ke’ nuu bhi, e Yesu lee’ kwɛnggei ye: È dɔ gbáágbààa ke è nu pɔɔn bhɛlɛi e pé kwíle. Yesu’ lo’ ke è waa bhi, le wó pɔɔn bhɛlɛ zìgo’ le. ³⁷ Zùà-nɔ̀ngnɛ́ do ke’ nuu péng bhi, é à ma’ wo: Yesu’ ló pɔɔn bhɛlɛi Faliziɛn-mii láà à pé kwíle, le é lo’ bhi nà làsikɔlɔ búteli payè doá le. Kánnggwɛɛ suu’ wò à lee Libati, wó nùù búteli láà à kɛɛyèa àleá le. ³⁸ Nɔ́ngnɛ́ láà é waa’ bhi, le é bɔ’ Yesu zía à gɛɛn-zàa, le é gbaan’ wosíà, ke à yányí ké bannáii wɔ̀ɔ̀ɔ̀le Yesu gɛɛn tà le. A-wùn gi, e nuu naanáà, le è e wunkwɛ́ gie Yesu gɛɛn bhà, le è à bhà mi, le è làsikɔlɔ láà à wɛin à bhà ziàn le. ³⁹ Faliziɛn-mii’ é Yesu lee’ láà, é àle-lèè ye’ kwɛi, le é sɔɔ’ à peà e zʋʋ pé ye: Mɛ̂ɛàn é, é woo nù tóà Aatana wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀a maiá, ke nɔ́ngnɛ́’ é kɔɔ zin-ii à bhà é, e woo à dɔ̀kɔ̀ɔ̀ dɔn-à, le è à gànnu ye: Zùà-nɔ̀ngnɛ́’ à gá le. ⁴⁰ Kɛ́ Yesu ké zʋʋgɔ̀ɔ̀n láà à to’ à gwílé, le é wɩɩ’ à nɛ̀ ye: Simon, e n pé ke án wúngge pe i nɛ̀. Le Simon’ wɩɩ’ ye: Bhè à pe, kààmɔ! ⁴¹ Le Yesu’ wɩɩ’ ye: Mɛ̂ɛ piilɛ ke’ nuu bhi, àngle wó kpan si’ wélé-mɛ̀ɛ̀ ke gɔ̀n le. Wɛ́i wáá kuà-piilɛ-kpàn ké nuu mɛngdo lé, le wɛ́i wáá piilɛ-kpàn’ nuu mɛ̂ɛ dini lé le. Kɛ́ é nuu ke mɛ̂ɛ piilɛ láà àng ke àa mɔɔ kpan góá, kpan daa-mɛ̀ɛ̀ láà e àng tó pe-wùn to’ bhi kwɛi. ⁴² È tò’ kwɛi la ò, kpan daa-mɛ̀ɛ̀ lɔ̀ɔ̀- kpan sí-mɛ̀ɛ̀ piilɛ láà àng-mɛ̀ɛ̀’ kɛɛà kpáèa le? Má i bhàgilawo. ⁴³ Yesu’ à pe’ kwɛi, le Simon’ à yoobɔ’ à gɔ̀n ye: E n gi ma: mɛ̂ɛ ye’ é kpan kpáa si’, ke wó à-wùn to’ à nɛ̀ bhi kwɛi bhiá láà, kpan daa-mɛ̀ɛ̀ lɔ̀ɔ̀- àle-mɛ̀ɛ̀ kɛɛà kpáèa le. Simon’ bo’ àle peá kwɛi, le Yesu’ zí wɩɩ’ à nɛ̀ ye: Í à peyèa sɛ̀a maiá. ⁴⁴ É go’ bhi, le Yesu’ seela’ e gi, le é wɛ̂ɛ bɔ’ nɔ́ngnɛ́’ nuu bhi láà à tà, le é à pe’ Simon nɛ̀ ye: Í nɔ́ngnɛ́ é à yeii è? Án sɔɔ’ i pé kwíle zé, ile yóó yí nu n nɛ̀, ke án n gɛɛn bhà zúlú à gá. Kɛ́ àle ké n gɛɛn bhà zúlúyèa e yányíá, le é e wunkwɛ́ gieyèa à bhà le. ⁴⁵ Án waa’ i lià zé, yóó zí wɩ̀ɩ̀bhà sɛ̀ kɛɛ n bhà n kpíníbhà miyèa. Kɛ́ án sɔɔ-le wo’ kwíle zé tenglé, é gbaan’ wo’ n gɛɛn bhà mià, è àle bhà le. ⁴⁶ Ile yóó bhɛɛ yaa n bhà yɔ́ɔ́n dɔ̀ n gwenglé-yèa, kɛ́ àle ké làsikɔlɔ wɛinyèa n gɛɛn bhà. ⁴⁷ A-wùn gi, án à pe i nɛ̀ tàpúúá ma: pɔɔn- à kɛɛ ke n lɔ̀ɔ̀- nɔ́ng é à kɛɛ miniminiyèa kwɛi, àle ye: É wúnyóo páipái’ à kɛɛ’ ke núnú àa nuu à bhà láà, à tó bian ké góyèa à bhà féfélé. Kɛ́ mɛ̂ɛ’ wò à bhàwùn to wúnyóonɛ́ pɩ́ɩ́nɛ́ ke kɛɛ-wùn gi, à bhàwùn tó-mɛ̀ɛ̀ lɔ̀ɔ̀ àa tó àle-mɛ̀ɛ̀ zʋʋ pé wɛ̀sɛ. ⁴⁸ Yesu’ bo’, le é à pe’ nɔ́ngnɛ́ nɛ̀ ye: Bɔ́n’ nuu i bhà láà, à tó’ gó’ wo i bhà lɛ́ɛ. ⁴⁹ É à pe’ wo’ kwɛi láà, mɛ̂ɛ’ wó nuu lígóà à pé, wó sɔ̀ɔ̀ à peà àle gi wo zʋʋ pé wo: Wáa mɛ̂ɛ é à gá, le è à pe mɛ̂ɛbò nɛ̀ ye: Bɔ́n’ gó àng bhà le? ⁵⁰ Kɛ́ Yesu ké àle tó to’ àng zʋʋ pé bhi kwɛi, le é zí à pe’ nɔ́ngnɛ́ láà à nɛ̀ ye: I kpɔ́yè’ n lé láà, ya i la’ wo lɛ́ɛ. Ibhà ló wo yáinsaa gi.

¹ Yesu’ go’ bhi, le é lo’ pɛ́ɛ kpákpaabò ni à pɩ́pɩ́nɛ́bò tó bhɛɛ tà dɔ́ɔ̀nle le. É nùù lóà nâa sɛ̀’ è go Aatana pé ke è zin àbhà gwilinɛnɛ̀ yàà à bhà-wùn bhà láà, àle lòlòkpɔ́á lɛnói kwɛi le. ² Yesu’ nuu lóà pɛ́ɛ bhɛɛ tà kwɛi, ke àbhà mɛ̂ɛ buu-ni-wɛ́ɛ́-piilɛ láà wo à wɛì, ninà nɔ́ng kemò’ é yínaa yóobò kɛɛ’ àng wɛì, ɛ́ɛ́n ke é kángwa kpókpóbò si’ àng bhà láà àng gá. Nɔ́ngbò’ nuu à wɛì láà, wo nuu mɛngdo leeà Mali, le à tɔ́yààtà’ nuu Madala-a le. Yesu’ yínaa yóo saapiilɛ kɛ̀ɛ̀ àle wɛì le. ³ Wo nuu mɛ̂ɛ dini leeà Zaani, àle nuu gwilinɛ Elɔdi-à gbúnng wunlé-mɛ̀ɛ̀’ wó nuu à leeà Kuza láà àbhà nɔ́ngá le. È gò’ zí àle gi, nɔ́ng ke’ nuu bhi, wo nuu à leeà Sizɛni. Nɔ́ng bhɛ́ibò kpe ké nuu zí bhi, le àng tó’ nuu Yesu wɛì, le wó nuu àle ni àbhà kàlengbò tàkún-à ziàn wo kwenglé-wèlèbòa le. ⁴ Pɛ́ɛbò’ nuu kɔi dolodolo láà, bhaamɛ̀ɛ̀ ké nuu góà à tó gi, le wó nuu lóà Yesu lià le. Kwɛngge láà à gi, ke bhaamɛ̀ɛ̀’ ban ké tà à lià kpáaá gbanggbaale, le é pian do kaan’ àng nɛ̀ ye: ⁵ É nuu kwɛnggei, mɛngge ké wala’, le é lo’ mini bɔi e pé boi le. É nuu mini wɛin-à bʋʋ pé, à wɛ́ɛ́ yemò’ dala’ zaaɛ́ɛ́ lé láà, zaa gie-mɛ̀ɛ̀bò ké taa’ à kemò tà, le maabò’ à paán bhɛlɛ’ le. ⁶ Á kemò ké dala’ gwɛɛ́sáa’ nuu sɛ́ɛ́ wala lee’ bhà láà à gi. À wɛ́ɛ́ yemò láà wo goo-le wo’ pálé. Kɛ́ le à goo’ to’, le é kpɛ́ɛ́ ga’ yí àa nuu’ wo’ sɛ́ɛ́ gi bhi wɛ̀sɛ láà à-wùn gi le. ⁷ À wɛ́ɛ́ kemò ké zí dala’ bɩ̂ɩ lùùlɛɛyè gi, le pɔɔn yaawun piilɛ láà à tó’ goo’ kiá le. Á kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, mini ye láà, bɩ̂ɩ ké àle tó bhɛlɛ’, le òo nù sɛɛ le. ⁸ É go’ àle gi, miniwɛ́ɛ́ ye’ daa’ sɛ́ɛ́ sɛ̀ bhà, àle ké goo’, le é sɛɛ’ le. À káán téei’ bhɔ’, à zɔ̀ kemò wɛ́ɛ́ ké nuu à bhà kàindini kàindini. Yesu’ bo’ liangzɛá kwɛi, le é e wʋʋ léwala’, le é wɩɩ’ ye: Wún gima-tòlòkwɛ́- tóà mɛ̂ɛ’ à wun bhà, è à ma. ⁹ É go’ bhi, le àbhà kàlengbò’ à bhàgilawo’ wo: Pian’ í à kaan’ láà, à zía’ lɔ le? Le Yesu’ à yoobɔ’ àng gɔ̀n ye: ¹⁰ Aatana-à gwilinɛnɛ̀’ à gi-wùn sɛ̀’ nuu bànàkpɔ́yèa, ke mɛngge àa à dɔn láà, è à tàpólóyèa kale ka nɛ̀ le. Kɛ́ an mɛ̂ɛ paánbò-le pe pè àng nɛ̀ pian káányè’ gá, é kɛ̂ɛ kwɛi ke wó lɛgaaà wo yánwɛ́ɛ́á, wòo lee ye, ke wó wo tóló dɔà liang bhà, wòo nù à gima le. ¹¹ Kɛ́ án pian’ kaan’ láà, à zía’ bhi, àle ye: Aatana-à liang’ wò à zɛ ziàn láà, àle ye mini’ wò à bɔ láà à nɛ̀ le. ¹² Mɛ̂ɛ’ wò wo tóló dɔ liang láà à bhà, àng kemò zowɛ́ɛ́ pé-lèè ké ye zaaɛ́ɛ́’ miniwɛ́ɛ́’ dala’ à lé láà à nɛ̀. Wo Aatana wʋʋ ma-le wo, kɛ́ le gɔɔ̀yóo- nu à gói àng zʋʋ pé, é kɛ̂ɛ kwɛi ke wòo nù à dɔn maiá, ke wòo nù la le. ¹³ Ang kemò ké ye gwɛɛ- to sɛ́ɛ́ wala lee’ gi láà à nɛ̀. Wò Aatana wʋʋ mà’, e sɛɛ àng nɛ̀, le àng zowɛ́ɛ́ nii- daa le. Kɛ́ wàa à-wùn kún kpókpóá, ke à sɩ́ɩ- sɛ́ɛ́ kún àng zowɛ́ɛ́ pé. Wò wɩ̀ɩ̀ à-wùn bhà bhanɛ́ ke’ bhà le. Kɛ́ wún kpókpó-le ke’ tuàn daaà àng tà, wò tó’ wo le wò wo kɔɔ go à zì le. ¹⁴ Ang kemò ké zí ye bɩ̂ɩ lùùlɛɛyè gi-mìnì láà à nɛ̀. Wo Aatana wʋʋ ma-le wo. Kɛ́ wò gò’ bhi, le wò zuénàa yaa wo leng bhà kpunglà zé pɔ̀ɔ̀nbò-wùn gi, le wó wʋʋ’ ma’ láà, è yɛnna àng zowɛ́ɛ́ pé ye bɩ̂ɩ- mini’ bhɛlɛ láà à nɛ̀ le. Wélé lɔ̀ɔ̀ ké zí àng kɛɛ, le àng zowɛ́ɛ́- naa kpunglà zé-wùnbò lé, le wó Aatana wʋʋ ma’ wo’ láà, à tɔnɔ àa tó àng bhà le. ¹⁵ Kɛ́ mɛ̂ɛ’ wò wo tóló dɔ Aatana wʋʋ bhà láà, àng tó pe àa tó kwɛi-le bhà. Ang kemò’ bhi, àngle ké to ye miniwɛ́ɛ́ yemò’ daa’ sɛ́ɛ́ sɛ̀ bhà láà àng nɛ̀. Ale-mɛ̀ɛ̀bò láà àngle Aatana wʋʋ ma, le wò wɩɩ à-wùn bhà zowɛ́ɛ́ sɛ̀a, le wò à-wùn kun wo sɔbhɛɛá, le wò to à-zàà tà tɩnggbɩɩle, le wò à tɔnɔ kɛɛ Aatana nɛ̀ le. ¹⁶ Yesu’ bo’ à peá kwɛi, le é zí pian dɛ́ɛ ke kaan’ ye: Mɛ̂ɛ- bò’ làngbha dɔ-le woá, mɛ̂ɛ- à yaa’ wo làngbha yàà à tà-pɔ̀ɔ̀n tà, ke è nù lɛipóló dàà kwíle-mɛ̀ɛ̀bò tà le. Kɛ́ mɛngge àa pɔinfɩɩ-le bhuo à tà, sée mɛngge àa zí à bànàkpɔ́ líì wala-le bhà. ¹⁷ Atoosiwo pɔɔn ye óó ye’ é bànàkpɔ́yèa, à tó ké daaà kpunglà. À ke àa tóii bànàkpɔ́ gi. Sée wúnggewùngge gi àa tóii tíiá, ke mɔ̀ng- kwii maaá à tà, ke wò kwii à dɔn-á. ¹⁸ À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, ka ka tóló dɔà kɔɔ’ gi, ká ka zʋʋgɔɔn à gá sɛ̀a. Atoosiwo pɔɔn’ mɛ̂ɛ ye’ à gɔ̀n, wò àle-mɛ̀ɛ̀ tàkpɔ́à le. Kɛ́ pɔngge àa mɛ̂ɛ ye’ à gɔ̀n, à-mɛ̀ɛ̀ zʋʋ’ à ye lefienɛ́’ à gi láà, wo à tó síà àle-mɛ̀ɛ̀ gɔ̀n do. ¹⁹ Yesu laú ni à lɔ́ɔ̀bò ké nu’ à lià kwɛnggei. Kɛ́ wòo mɔɔ yɔ́n-á à gi, ke é nuu kwíi’ gi láà, bhaamɛ̀ɛ̀ ké yeleyèa à lé kpainkpainle. ²⁰ Mɛngge’ lò- à pei à nɛ̀ àle gi ye: I laú ni i lɔ́ɔ̀bò ké dɔɔ lúulé, àng yáán ké i gɔ̀n. ²¹ Kɛ́ le é wɩɩ’ mɛ̂ɛ’ wó nuu bhi láà àng nɛ̀ ye: Mɛ̂ɛ yemò’ wò wo tóló dɔ Aatana wʋʋ bhà, ke wò à gi-wùn kɛɛ, àngle wó n laú ni n lɔ́ɔ̀bòa le. ²² Yáángɛɛn do keá, Yesu ké go’ kɔ̀ɔ̀yí kpúnglé zangdoá, le é daa’ góló ke gi, àle ni ebhà kàlengbòa, le é wɩɩ’ àng nɛ̀ ye: Kwàa bɔ yí kpúng dini lé tia za. É à pe’ kwɛi, le wó lo’ le. ²³ Góló’ nuu lóà nà àng gá tée’ gi, wóò wo káá’ wo, ke wàà ké gieii kpókpó lenglèngá yí láà à tà, ke yí ké nuii góló paá, ke wa dɔ nàà yóo lé. Kɛ́ e nuu kwɛi, ke yi’ gie Yesu-leá. ²⁴ Le àbhà kàlengbò’ yɔn’ à gi, le wó à zana’ wo: Kààmɔ oo, kààmɔ, kwéé bhɔ ga lià loò o. Wó Yesu zana’ kwɛi, le é wala’, le é gbala’ wàà ni yí’ nuu tɔɔntɔɔn’ dɔà láà à tó tà, le wàà lé’ kaan’, le yí tɔɔn dɔyè leng’ zí bo’, le lɛlàlé’ dɔ’ le. É bo’ kɛɛá kwɛi, le Yesu’ wɩɩ’ ebhà kàlengbò nɛ̀ ye: Ka kpɔ̀ n lé-lèè’ nu’ tói mɛ́ɛ́ le? ²⁵ Kɛ́ súó ké nuu àng kɛɛà, ke wún láà à-mài’ àng ni bháalé, le wó sɔɔ’ wɩ́ɩ́à wo ké nɛ̀ wo: Élaò, mɛ̂ɛ é àle dɔ̀kɔ̀ɔ̀- lɔ sɛ́ɛ́wɛ́ɛ́ tà, le è wɩɩ wàà ni kɔ̀ɔ̀yíbò tó nɛ̀, le àng tó- wún ma à tà kwɛi, le wò dɔ le? ²⁶ Wó lo’, le wó waa’ kɔ̀ɔ̀yí kpúng dini láà à lé Zelazeni-mɛ̀ɛ̀bò pé sɛ́ɛ́ gi za Galilee lùu téei le. ²⁷ Yesu’ nuu góà góló gi, ke è zinná yí kpúnglé, le pée bhi-mii ke’ lo’ dɔi à gɔ̀n zaá le. Yínaa yóobò kpe ké nuu mɛ̂ɛ láà à wɛì. Á bò gbàà daaá e bhà-yè lóó’ woo tó dɔ́ɔ́n-á. Yàa nuu yii lefienɛ́ woà kwíle koo. É nùù yiià bhaamɛ̀ɛ̀ bukpɔ́-lèèbò’ bhà le. ²⁸ Mɛ̂ɛ láà é yáánpa’ Yesu bhà, le é gbala’ kpókpóá, le é zinna’ e kpóng gi à nɛ̀, le é wɩɩ’ lòlò gi ye: Aatana Kpáalàkpàà’ é lɔngwɛ́ɛ́ gi tɛ́nglà láà à gbe Yesu, ibhà mɛɛ n bhà le? Bhè dɔ gbáágbààa ke í n bhàwùn tó, ke yoo wún kpɔ́ n tà. ²⁹ E nuu à peà kwɛi, ke Yesu ké kɔɛ́ɛ́ gieii à nɛ̀ sɛ́ɛ́ gi ye: È gó mɛ̂ɛ láà à wɛì. Sée e nuu kwɛi, ke yínaa yóo zìn daaà à tà lɔ̀ɔ́’ mɔ́, ke wa zí mɔ́ à gɛɛn ni à kɔɔbò yeleà ziàn yɔ̀ɔ́bhɛɛ ni pɛɛ́ɛ́bòa, ke wò à kóló. Kɛ́ e nuu yɔ̀ɔ́bhɛɛbò ni pɛɛ́ɛ́bò lefienɛ́ tó káán-à, le yínaa yóo- à wɛ̂ɛ go ziàn, le è daa à nɛ̀ liélé, le è lo nà à gá kai le. ³⁰ Yesu’ yínaa láà à bhàgilawò- àle gi ye: Wò i lèè lɔ? Le ye: Wo n lee gwiligbá. Yínaa yóobò ké nuu mɛ̂ɛ láà à wɛì kpeá yèèèle, àle kɛɛ le é à pe’ kwɛi le. ³¹ A-wùn gi, wo nuu bhàiwoà Yesu zì wo: Bhè dɔ gbáágbààa ke yoo ko bili kààso gi-lèè’ é gbùnng-wɛ́ɛ́ dɔ́ɔ́n-á láà à gi. ³² Ale’ kɛɛii kwɛi láà, ke bíai péeyè kpulu kpáalàkpàà do ke ké bhɔii tɔɔn bhà bhi. Le yínaabò láà wó gbaan’ bhàiwoà Yesu zì wo: Bhè dɔ gbáágbààa ke ko gò’ zé, kó ló waai bíaibò’ tiilɛ́ láà àngle gi le. ³³ Wó à pe’ kwɛi, le Yesu’ wɩɩ’ à bhà, le wó go’ mɛ̂ɛ láà à wɛì, le wó lo’ waai bíaibò láà àng gi le. Ale’ kɛɛ’ kwɛi, bíaibò tó’ gbùlù kaan’, le wó yɔɔ’ gènggèlè bhà bàlàa, le wó yʋʋla’ kɔ̀ɔ̀yí’ nuu bhi láà à wɛ́ɛ́, le yí’ àng tó zɛ’ le. ³⁴ Bíai maakɛɛ-mɛ̀ɛ̀bò’ àle-lèè ye’ kwɛi, wó gie’ wo’ bàlàa, le wó lo’ à gɛingói péng, le wó daa’ nà à gɛingó bhɛɛá bʋʋɛ̀ɛɛ tà-lèèbò tó gi le. ³⁵ Bhaamɛ̀ɛ̀bò’ walà- àle gi, le wó lo’ bhɔi bhi le. Wó waa’ bhi, ke yínaabò’ go’ mɛ̂ɛ’ à wɛì láà, e yaláyèa Yesu gɛnpé, ke bhái ké à bhà, ke à yángi’ pɔnɔ kpákpálé. Wó àle-lèè ye’ kwɛi, súó’ daa’ wo’ àng tó gi le. ³⁶ À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, yínaa yóo-mɛ̀ɛ̀’ to’ kélékèlèa mɛ̂ɛbò’ àng yàànlé láà, é kɛɛ’ kɔɔ’ gi, àngle wó à tó gɛingo’ mɛ̂ɛ’ wó nu’ láà àng nɛ̀ le. ³⁷ Wó à ma’ kwɛi, le Zelazeni-mɛ̀ɛ̀bò láà àng tó páipái’ sɔɔ’ bhàiwoà Yesu zì wo: è dɔ gbáágbààa ke è gó àng pé sɛ́ɛ́ gi bhi le. Sée súó’ nuu daayè’ gá àng gi bháalé láà, àle kɛɛ le wó à pe’ kwɛi le. À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, Yesu ké daa’ góló gi, le é e pe ló wo’ le. ³⁸ Kɛ́ òo lóà bhe, yínaabò’ go’ mɛ̂ɛ’ à wɛì láà, àle ké nuu bhàiwoà à zì ye: È dɔ gbáágbààa ke ele é tó à wɛì. ³⁹ Kɛ́ Yesu òo wɩ́ɩ́ à bhà, le é à pe’ à nɛ̀ ye: Bhè sɛsí, ke í ló kaá kwíle, ke Aatana’ wún páipái’ kɛɛyèa i nɛ̀ láà, í à tó gɛingó bhi. Mɛ̂ɛ láà é lò- àle gi, le Yesu’ wún páipái’ kɛɛ’ à nɛ̀ láà, é à tó gɛingo’ pɛ́ɛ pé lɛnólɛ̀nó gi le. ⁴⁰ Yesu’ go’ kɔ̀ɔ̀yí kpúnglé lee’ gi fɔ́ɔ́lé láà, à sɛsíyè’ zí waa’ bhi, mɛnó páipái yáán ké nuu à gɔ̀n, le bhaamɛ̀ɛ̀ kpe’ lo’ dɔi à gɔ̀n zaá le. ⁴¹ Kɛ́ à wàà bhi-yè’ to’ kpókpóá, ke mɛngge’ wó nuu à leeà Zailu láà, ya tó ke a nu à pé le. Aatana-kwìì’ nuu péng bhi láà, à wunlé-mɛ̀ɛ̀’ nuu à gá le. Zailu’ waa’ bhi, le é bhuola’ Yesu gɛnpé, le é bhàiwo’ à zì ye: Bhè dɔ gbáágbààa ke í nu n pé kwíle, ⁴² atoosiwo nbhà nɛ́wɛ́ɛ́ donɛ́’ é loònɛ́á ke ya kwee káán buu-ni-wɛ́ɛ́-piilɛ yɔ̀ɔ̀nsínmáá, ya bhɔ ga lià. Yesu’ nuu lóà bhía tée’ gi, bhaamɛ̀ɛ̀bò ké nuu à wɛì yèèèle, le wó nuu naaà à bhà kpainkpainle zanózànóá le. ⁴³ Kɛ́ nɔ́ngnɛ́ do ke’ nuu bhi, mááná’ woo kwee buu-ni-wɛ́ɛ́-piilɛ kɛɛ à bhà, le ya woo e ye-wèlè tó sie lɔ̀tɔlɔbò pé, ke mɛngge àa mɔɔ à tóá kélékèlèa le. ⁴⁴ É bɔ̀- Yesu zía àle gi, le é sɔn’ à maabhà, le é e kɔɔ zin’ à bubhà-gbàà biin zɔ́ɔ́ bhà le. E to’ sáabhi, le yúá láà é lékaan’ téúlé le. ⁴⁵ Yesu’ wɩ̀ɩ̀ àle gi ye: Wáa kɔɔ zin’ n bhà lɛ́ɛ? É nuu ke mɛnómɛ̀nó ké lezɛii gílawo láà à lé, le Piɛli’ wɩɩ’ à nɛ̀ ye: Kààmɔ, bhaamɛ̀ɛ̀’ wó kɔnɔyèa i zì, ke wó naaii i bhà é, wo kpáaá miniminiyèa wà! ⁴⁶ Kɛ́ le Yesu’ wɩɩ’ ye: Án wɩɩ ma: mɛngge ké kɔɔ zinyèa n bhà, atoosiwo à gàn’ daa n yàan ma: bhaamɛ̀ɛ̀ tò bhiá-bhàà’ é n gi láà, ya zin mɛngge bhà. ⁴⁷ Nɔ́ngnɛ́ láà é à gaa’ ye: Wa e nùulékún laá, le é nu’ bhuolái Yesu gɛnpé, ke à bhà ké viin-ii do yàyàle, le é e kɔɔ zin’ à bhà wún’ gi, ni é to’ bhiá kɔɔ’ gi láà, é à tó gɛingo’ mɛnó yàan bhi le. ⁴⁸ É bo’, le Yesu’ wɩɩ’ à nɛ̀ ye: Nbhà nɛ́, i kpɔ́yè’ n lé láà, ya i la’ wo lɛ́ɛ. Ibhà ló wo yáinsaa gi. ⁴⁹ Yesu ké to’ à pè kwɛi lià, le mɛngge’ go’ Aatana-kwìì wunlé-mɛ̀ɛ̀’ nuu láà à zía, le é wɩɩ’ à nɛ̀ ye: I lú láà àa bhi koo, miá fèè yaa wunmɛ̀ɛ̀ bhà bhiábhiá. ⁵⁰ Yesu’ mɛ̂ɛ láà à wʋʋ ma’, le é to’ le é wɩɩ’ Zailu nɛ̀ ye: Miá súó, i kpɔ́yè lengdo’ è tó n lé, ke i lú láà è la le. ⁵¹ Yesu’ bo’ lóá ke è waa Zailu pé kwíle, òo wɩ́ɩ́ mɛngge bhɛ́i ke sɔ̀ɔ̀ e wɛì bhi-wùn bhà Piɛli ni Záàn ni Zaki ninà nɛ́ nɛ, ni nɛ́ laa-le zìpieta. ⁵² Mɛ̂ɛ’ wó nuu kwíle bhi, àng tó ké nuu wosíà, le wó nuu giinnáà nɛ́ láà à-wùn gi. Kɛ́ le Yesu’ wɩɩ’ ye: Kao wosíà, loònɛ́ láà àa gayèa, è yi’ zɛii le. ⁵³ É à pe’ kwɛi, le wó zua’ à tà le. Atoosiwo à gàn ké nuu àng yàan wo: è gayè’ gá le. ⁵⁴ Kɛ́ le Yesu’ loònɛ́ láà à kun’ à kɔɔ bhà, le é à lee’ kpókpóá ye: Loònɛ́, bhè walá. ⁵⁵ É à pe’ kwɛi, le nɛ́ láà à níi’ daa dɛ́ɛ wo’ à gi, le é to’ le é wala’ le. É kɛɛ’ kwɛi, le Yesu’ wɩɩ’ ye: Kà nɛ́ é à gba lígóá. ⁵⁶ Wún’ é kɛɛ’ láà, à kɔ̀kún ké nɛ́ kpɔ́-mɛ̀ɛ̀bò láà àng kun’ miniminiyèa. Kɛ́ Yesu ké wʋʋ kpɔ’ àng bhà ye: Wòo à gɛingóà mɛnggemɛ̀ngge nɛ̀.

¹ Yesu ké ebhà kàleng buu-ni-wɛ́ɛ́-piilɛ láà àng tó ban’ ké tà kwɛnggei, le é giè yínaa yóobò gɔ̀n-bhàà ni bhàyúá gò mɛ̂ɛ bhà-bhàà daa’ àng gi le. ² É bo’, le é àng bɔ’ Aatana-à gwilinɛnɛ̀ yàà à bhà-wùn lòlòkpɔ́i, è gò’ bhi ke wò bhàyúá-mɛ̀ɛ̀bò tó kélékèlèa le. ³ Wó nuu lóà, e wʋʋ kpɔ’ àng bhà ye: Ká lóii táá’ gi láà, kao pɔngge kún-à ka kɔɔ pé. Kao tààlà-yìlì ni gbá síà. Kao lígó ni wɛ́i ke síà. Sée mɛngdo òo bhái piilɛ lefienɛ́ síà. ⁴ Wò ka yagóà kwíi ye’ gi, ká tó àle gi flúúlé, ke ka ló-kwèèi- bhɔ le. ⁵ Ka waaà lee óó lee’ gi, ke wòo wɩ́ɩ́ ka-tɔ̀ɔ̀ kún-wùn bhà, ká góà àle-pɛ̀ɛ̀ láà à gi, ká ka gɛɛn maaná bhi-mɛ̀ɛ̀bò tɔ́á, ke àngbhà boi- gó ka gɛɛn bhà, ke wò à-lèè ye à bhà wo: wéé wo leng zɛ’ wo lɩ́ɩ́á Aatana zué lɛ́ɛ. ⁶ Yesu’ bo’ wʋʋ kpɔ́á ebhà kàlengbò bhà kwɛi, le wó wala’, le wó lo’ wúnsɛ̀’ è go Aatana pé láà à-nàà kpɔ́á pɛ́ɛ bhɛɛ tà dɔ́ɔ̀nle le. Wo nuu zí lóà bhàyúá-mɛ̀ɛ̀bò tóá kélékèlèa lɛnólɛ̀nó gi. ⁷ Wún páipái’ é nuu kɛɛ à láà, gwilinɛ Elɔdi’ à ma’, à pe pèi-wʋ̀ʋ̀ àa nuu à yàànlé. Atoosiwo mɛnggoò ké nuu wɩ́ɩ́à wo: Záàn mɛ̂ɛ zúlú-mɛ̀ɛ̀’ ya gó gɔɔ̀le, le ya zana lɛ́ɛ. ⁸ Le mɛnggoò-wɩɩ wo: Aatana wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀ Eli’ é nuu lii láà, àle lébhɔyèa lɛ́ɛ. Le mɛnggoò- zí wɩɩ wo: Aatana wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀ bhɛ́ibò’ wó nuu lii láà, àngle do ke’ lébhɔyèa le. ⁹ Kɛ́ le Elɔdi’ nuu wɩ́ɩ́à ye: Má woo à pe ma: wò Záàn’ à wunbílí káán à lé, ke wa woo à káán é la ò, è tò’ kwɛi, ke wáa sée tuàn mɛ̂ɛ ye’ án à-wùn maii láà àleá le? Ale kɛɛ le é nuu yáánpà Yesu bhà-lèè guoà le. ¹⁰ Yesu-à táá-mɛ̀ɛ̀bò’ lo’ àbhà nâa sɛ̀ kpɔ́ lià láà, àng sɛsíyè’ nu’, le wúnbò’ kɛɛ’ bhía, wó à tó gɛingo’ à nɛ̀ le. Wó bo’, le é àng si’, le é lo’ nà àng gá bèka pé pɛ́ɛ’ wó nuu à leeà Besaida láà à maabhà le. ¹¹ Kɛ́ bhaamɛ̀ɛ̀ bhɛ́i kpe tó ké à lóyè-tùlé ye’, le wó dɔ’ a wɛì yèèèle le. Wó waa’ à lià, e wɩɩ’ àng tò à pé bhi-wùn bhà, le é nuu Aatana-à gwilinɛnɛ̀-wùn gɛingóà àng nɛ̀, le mɛ̂ɛ yemò’ àng bhàwùn’ nuu tò bhiá-yè bhà, é nuu àng tó tóà kélékèlèa le. ¹² E nuu kwɛi, ke yáán’ ló zìgó. Yesu-à kàleng buu-ni wɛ́ɛ́-piilɛ láà, wó nù- wun dɔi à tóló lé àle gi, le wó wɩɩ’ à nɛ̀ wo: Bhè wʋʋ kpɔ́ mɛ̂ɛbò é àng bhà tò, ke wò ló lígó ni yii-lèè guoá pɛ́ɛbò gi, ninà pàà kpulubò’ wó ko maabhà kúlúá zé láà à lé bòo a. Atoosiwo kó lee’ gi é, bhìng-bhà-lèè’ à gá le. ¹³ Kɛ́ le Yesu’ wɩɩ’ àng nɛ̀ ye: Ááo, ka lekini’ kà àng gba lígóá le. Le wo: Búlù kpanng solu ni véwɛ́ɛ́ piilɛ kpáólé’ ko tà le. Tààn i à pé ke kó ló’ wo lígó lɔ́i bhaamɛ̀ɛ̀ kpe kpáalàkpàà é àng tó nɛ̀ la è? ¹⁴ Sée miɔnbò’ nuu bhi, àng lesósó ké mɔɔà bhaamɛ̀ɛ̀ wáá solu bhà. Yesu-à kàlengbò’ à pe’ kwɛi, le é wɩɩ’ àng nɛ̀ ye: Kà à pe àng nɛ̀ ka: wò yalá ké bhɛɛ gi dɔ́ɔ̀nle kuà-solu solu. ¹⁵ É à pe’ kɔɔ’ gi láà, àbhà kàlengbò’ bo’ à kɛɛá kwɛi, ke mɛ̂ɛbò láà àng tó páipái-yalá, ¹⁶ le é búlù solu ni véwɛ́ɛ́ piilɛ láà à si’, le é e wunlé wala’, le é lɛgaa’ tɛ́ng gi, le é pɔɔnbò láà à gi-bèaan waa’ Aatana nɛ̀ le. É bo’, le é búlù ni vébò láà à tutu kaan’, le é à nu’ ebhà kàlengbò nɛ̀, ke wò à gúlú bhaamɛ̀ɛ̀bò láà àng tà le. ¹⁷ Mɛnó páipái ké à bhɛlɛ’, le wó kan’ le. Wó àng kwììbhà’ to’ ke wò à tutu wóó láà, e mɔɔ’ gbʋ̀lʋ́ yààn buu-ni-wɛ́ɛ́-piilɛ bhà. ¹⁸ É nuu kwɛnggei, Yesu ké nuu bhàiwoà e doá lɛngge gi, ke àbhà kàlengbò ké à maabhà bhi. É bo’, le é àng bhàgilawo’ ye: Bhaamɛ̀ɛ̀bò- à pe ziàn wo: wáa n gá le? ¹⁹ Le wó à yoobɔ’ wo: Mɛnggoò ké wɩɩ wo: Záàn mɛ̂ɛ zúlú-mɛ̀ɛ̀’ nuu láà, àle zanayè’ i gá le. Le mɛnggoò- à pe wo: Aatana wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀ Eli’ nuu lii láà, àle i gá le. Le àng kemò- wɩɩ zí wo: Aatana wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀ bhɛ́ibò’ nuu fɔ́ɔ́lé láà, àngle do ke zanayè’ i gá le. ²⁰ Wó à pe’ kwɛi, le Yesu’ zí àng bhàgilawo’ ye: Le kale wɛ, ká wɩɩ ka: wáa n gá le? Le Piɛli’ à yoobɔ’ ye: Wò Aatana-à yaa-mɛ̀ɛ̀ Klisi’ à pe láà, àle i gá le. ²¹ Piɛli’ à pe’ kwɛi, le Yesu’ e kɔɛ́ɛ́ gie’ àle ni à bhámò nɛ̀ sɛ́ɛ́ gi gilígilílé ye: Kao àle peà mɛngge yàan. ²² É bo’ à peá kwɛi, le é wɩɩ’ zí ye: Nle bhaamɛ̀ɛ̀ gbe n wɛ̀ilèè yè miniminiyèa-wùn ké bhe. Mɔaagbebò oo, ni yíkpáá-mɛ̀ɛ̀bòà wunmɛ̀ɛ̀bò oo, ni tɔ́ng dɔ-mɛ̀ɛ̀bò oo, àng tó páipái ké kɔɔ káán-à n lé, le wò n zɛ le. Kɛ́ wò bò’ n zɛá kwɛi, án góà gɔɔ̀le à yáángɛɛn yakanàà-kwèèi, le an zana le. ²³ É zí bo’, le é à pe’ mɛ̂ɛ’ wó nuu bhi láà àng tó nɛ̀ ye: Mɛ̂ɛ óó mɛ̂ɛ’ i à peà ye í daaà n pe gi, í zʋʋ gó i lekini-wùn lé, ke lee- kpɔɔà kɔi dolodolo, í i zɛ̀ à bhà-yìlì sí ye n nɛ̀, ke í táásí n gbóló tà. ²⁴ Atoosiwo mɛ̂ɛ óó mɛ̂ɛ’ è wɩ́ɩ́à ye é e leng wunbílí wolo laá, à-mɛ̀ɛ̀ wunbílí ké tóà à gi. Kɛ́ mɛ̂ɛ ye’ è wɩ́ɩ́à e leng wunbílí tò à gi-wùn bhà n-wùn gi, àle-mɛ̀ɛ̀- laà le. ²⁵ Tààn mɛngge- lúyáán tà-pɔ̀ɔ̀n tó páipái sɔ̀lɔ̀’, kɛ́ ke à-mɛ̀ɛ̀- e lekini-le gisie, ke òo la leekpɔ̀ɔ̀tili gi la ò, ke à tɔnɔ’ nù- tói à bhà mɛɛá le? ²⁶ Pɔɔn- à kɛɛ ke an àle pe kwɛi, àle ye: Nle bhaamɛ̀ɛ̀ gbe án nu dɛ́ɛ woà lúyáán tà mɛ̂ɛnɛ̀ kɛɛi, ke má dɔ n nɛ Aatana-à gwilinɛnɛ̀-dɔ̀ gi, ke àbhà kɩ́ɩ́labò’ wó yaa àbhà yaa gi, ke wúnyóo àa zin àng bhà láà, wo n wɛì yèèèle. Kɛ́ mɛ̂ɛ óó mɛ̂ɛ’ é yɛ́ɛ kɛɛii dɔkɔ̀ɔ̀ é à gi n tɔ́ pè e bhà-wùn-a, ɛ́ɛ́n ke é yɛ́ɛ kɛɛii nbhà liangzɛ-wùn-a laá, n lekini an nu láà à woà kwee’ gi, án zí yɛ́ɛ kɛɛà à-mɛ̀ɛ̀ tɔ́ pè n bhà-wùn-a. ²⁷ Sée án à zɛ ka nɛ̀ sii tà ma: mɛ̂ɛ’ wó dɔɔ zé é, àng kemò’ bhi, àngle wàa gaii, ke àng yáán òo pá Aatana-à gwilinɛnɛ̀ bhà bhe. ²⁸ Lóówun do yɔ̀ɔ̀nsínma’ bo’ gieá Yesu’ liang’ zɛ’ láà à zìpieta, le é Piɛli ni Záàn ni Zaki-nù lee’, le é lo’ nà àng gá bhàiwo lià tɔɔn gwenglé le. ²⁹ É nuu bhài láà à woà tée’ gi, le à wɛí-lèè’ gala’, le à bubhà-gbàà tó zán’ nuu dɔà púúá pàpàpàle le. ³⁰ Wóò wo káá’ wo, ke àle ni bhaamɛ̀ɛ̀ piilɛ ké liangzɛii kiá. Aatana wʋʋ leban-mɛ̀ɛ̀ Moizi ni Eli’ wó nuu lii láà, ³¹ àngle wó nuu bhi, le Aatana-à mɛ̂ɛnɛ̀ zán’ nuu dɔà àng tà le. Yéè ló’ wo Zelizalɛm, ke wò à zɛ bhi, ke é bhɔ’ wún’ gi, è tó à wun bàn péng-kɔ̀ɔ̀a láà, wó nùù àle-wùn peà le. ³² E nuu kwɛi, ke yi’ gie Piɛli ni à bhámòa filingle. Kɛ́ wó zana’, wo Yesu ye’, ke Aatana-à mɛ̂ɛnɛ̀ zán ké dɔyèa à tà, ke àle ni mɛ̂ɛ piilɛ láà wo kiá bhi le. ³³ Mɛ̂ɛbò láà wóò gó Yesu lià tée’ gi, le Piɛli’ wɩɩ’ à nɛ̀ ye: Kààmɔ, ko tò zé-yè ké tóà sɛ̀a lɛ́! Kó gbàà gbáiwa yaka dɔà, ke à do- tó i peá, ke à do- tó Moizi peá, ke à do- tó Eli peá. Kɛ́ é nuu à pe’ woà kwɛi láà, yàa nuu à gimaà e leng pé. ³⁴ E to’ à pè kwɛi lià, le loo’ yaa’ àng tà zɔíínlé le. Yesu-à kàlengbò láà wó à gaa’ wo: loo’ yaa àng tà kwɛi laá, le súó’ daa’ àng gi le. ³⁵ Wóò wo tóló dɔ, ke wʋʋ ke ké góii loo láà à gi, ke e wɩ́ɩ́ii ye: Nbhà nɛ́’ án à yaayèa nbhà yaa gi, àle é. Ká ka tóló dɔ àle wʋʋ bhà le. ³⁶ Wʋʋ láà é bo’ wɩ́ɩ́á kwɛi, wóò lɛgaa ke Yesu lengdo’ ya tó bhi le. Kɛ́ wó wún’ à-lèè ye’ láà, wó go’ bhi, wo à to’ wo zʋʋ pé, wòo à gɛingó mɛnggemɛ̀ngge nɛ̀ tée poo àle gi. ³⁷ Yesu ni àbhà kàleng yaka láà wó nuu tɔɔn yɔɔà à tàalà, le bhaamɛ̀ɛ̀’ gbulu’ kpáaá, le wó lo’ dɔi à gɔ̀n zaá le. ³⁸ Wó ké ta’, le mɛngge’ nuu bhaamɛ̀ɛ̀bò finibhà bhi láà, é to’ le é gbala’ ye: Kààmɔ, an bhài’ woii i zì le, bhè n gbenɛ́ é à gaa wɛ̀i bhà, atoosiwo nbhà nɛ́wɛ́ɛ́ ké kwɛi do fíole. ³⁹ Kɛ́ le yínaa yóo- daa à tà ziàn, le è to le è gbala, le è kpìlìkpìlì go ye maa’ daa mɛ̂ɛ tà, è gò’ bhi le à biín fou- bhɔ, le yínaa láà à gò à tà-lèè- gbɔɔn miniminiyèa, ke ya bo bhɛbò ni kpinibò kpɔ́á à bhà le. ⁴⁰ Án nù- nà à gá ibhà kàlengbò nɛ̀ àlei, le án bhàiwo’ àng zì, ke wò yínaa láà à kɛɛ à wɛì la wà! Kɛ́ wàa mɔɔyèa à bhà. ⁴¹ Mɛ̂ɛ láà é bo’ à peá kwɛi, le Yesu’ wɩɩ’ ebhà kàlengbò nɛ̀ ye: Wún gbègó kpàkpà kɛɛ-kɔ̀ɔ̀ yóobò’ ká tenglé-yààn é à gi é, e ka gi ye: Án tóà ka wɛì flúúlé, le an to ka-gbà bun-à dʋ́ʋ́-kwèè ni kwee gifɩɩ tóá kwɛi kwɛi la è? É bo’, le é wɩɩ’ mɛ̂ɛ láà à nɛ̀ ye: Bhè nu nà ibhà nɛ́ láà à gá zé. ⁴² Nɛ́ láà é nuu yɔ́n-à Yesu gi, le yínaa yóo’ à lépɛlɛ’ sáalé, le nɛ́’ sɔɔ’ kpìlìkpìlì góà kpókpóá le. Kɛ́ le Yesu’ wɩɩ’ yínaa láà à tà, le nɛ́ láà é to’ bhiá, le é à kɔ́nɔ́wo’ à nɛ nɛ̀ le. ⁴³ Ale’ bo’ kɛɛá kwɛi, mɛnó páipái ké nuu màiwoà Aatana tò kpókpóá-kɔ̀ɔ̀ miniminiyè láà à bhà. Yesu’ nuu sɔ́nbò’ kɛɛà kwɛi láà, mɛnómɛ̀nó ké woo tuàn màiwoà à bhà à-wùn gi. Kɛ́ le é to’ le é wɩɩ’ ebhà kàlengbò nɛ̀ ye: ⁴⁴ Kale kà ka tóló dɔ máà wún’ pe ka nɛ̀ é à bhà sɛ̀a, ke ka zʋʋ òo gó à gá. Án wɩɩ ka nɛ̀ ma: wo nle bhaamɛ̀ɛ̀ gbe n lédɔà bhaamɛ̀ɛ̀bò nɛ̀. ⁴⁵ Kɛ́ àbhà kàlengbò wàa nuu à wʋʋ láà à gimaà. À gi ké nuu àng gi tíi bìlìbìlìyèa, le wàa nuu à zía dɔn-à le. Sée wo nuu súóà à bhàgilawo-wùn-a, ke è à zíà pe àng nɛ̀. ⁴⁶ É go’ bhi, le Yesu-à kàlengbò’ sɔɔ’ wo ké gbègóà wo: Mɛ̂ɛ’ kó zé é, wáa dɔ̀lèè’ kpáaá, le è gie mɛnó tà le? ⁴⁷ Wó nuu ké gbègóà wún’ gi láà, Yesu ké to’ le é à dɔn’, le é nɛ́ pɩ́sɩ́ɩ́nɛ́ ke si’, le é à dɔ’ e liélé, le é wɩɩ’ àng nɛ̀ ye: ⁴⁸ Mɛ̂ɛ óó mɛ̂ɛ’ è bhɛɛ yaa nɛ́ pɩ́sɩ́ɩ́nɛ́’ kwɛi é à suu bhà n-wùn gi, ke ya bhɛɛ yaa n lekini’ n bhà lɛ́ɛ. Sée mɛ̂ɛ óó mɛ̂ɛ’ è bhɛɛ yaa n bhà kwɛi, ke ya bhɛɛ yaa mɛ̂ɛ’ é n bɔ’ láà àle bhà lɛ́ɛ. À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, mɛ̂ɛ ye’ é mɛnó gòzíàa ka finibhà láà, àle-mɛ̀ɛ̀ dɔ̀lèè’ kpáaá Aatana zué le. ⁴⁹ Yesu’ bo’ à peá kwɛi, le Záàn’ wɩɩ’ ye: Kààmɔ, kó mɛngge ye’, ke e yínaa yóobò kɛɛii i-tɔ̀ gi, sée ke yàani ko wɛì i pé. Ale kɛɛ le kó à pe’ à nɛ̀ ko: òo à kɛɛà koo le. ⁵⁰ Kɛ́ le Yesu’ wɩɩ’ Záàn nɛ̀ ye: Kao à kɔɔ síà à bhà. Atoosiwo mɛ̂ɛ ye’ àle àa yaayèa ka gɔ̀n gwili-yàn-le gi, ke àle-mɛ̀ɛ̀ zi ké ka pé. ⁵¹ Yesu gò kpunglà zé ke è ló lɔngwɛ́ɛ́ gi lóó’ bhɔ’ kúlúá, le é e zʋʋ gbaan’, le é wala’, le é lo’ Zelizalɛm le. É nuu lóà, e gielá-mɛ̀ɛ̀ kemò bɔ’ e liélé. ⁵² É mɛ̂ɛbò’ àng bɔ’ láà, wó lo’ wó waa’ Samali-pɛ̀ɛ̀ do ke láà à gi, le wó gbaan’ Yesu yagó-lèè guoà le. ⁵³ Kɛ́ pɛ́ɛ-mɛ̀ɛ̀bò wòo wɩ́ɩ́ à-tɔ̀ɔ̀ bhɔ̀ wo tà-wùn bhà, é nuu ló’ woà Zelizalɛm láà à-wùn gi. ⁵⁴ Yesu-à kàleng piilɛ’ wó nuu àng leeà Záàn ni Zaki láà, wó à gaa’ wo: pɛ́ɛ láà à gi-mɛ̀ɛ̀bò’ koo wo-tɔ̀ɔ̀a kwɛi laá, le wó wɩɩ’ Yesu nɛ̀ wo: Gwilinɛ, í wɩ́ɩ́à à bhà ke kó à pe ko: pai- gó lɔngwɛ́ɛ́ gi, ke è àng tó bhɛlɛ è? ⁵⁵ Wó à pe’ kwɛi, le Yesu’ seela’ àng tà, le é wɩɩ’ àng nɛ̀ sɔbhɛɛ gi le. ⁵⁶ Wó go’ bhi, wó lò- pɛ́ɛ bhɛ́i ke’ gi le. ⁵⁷ Wo to’ zaá, le mɛngge’ wɩɩ’ Yesu nɛ̀ ye: I lóà lee óó lee’ gi, án lóà i wɛì bhi. ⁵⁸ Kɛ́ le é à yoobɔ’ à gɔ̀n ye: Sáwánɛ́bò tó ni pe yɛɛ ké bhe, le maabò tó ni pe kwêe’ bhe le. Kɛ́ nle bhaamɛ̀ɛ̀ gbe nle laá, wun dɔ̀ à lé-pɔ̀ɔ̀n lefienɛ́ àa nle n gɔ̀n. ⁵⁹ É go’ bhi, le é wɩɩ’ mɛ̂ɛ bhɛ́i ke nɛ̀ ye: Bhè daa n wɛì. É à pe’ kwɛi, le mɛ̂ɛ láà é wɩɩ’ ye: Gwilinɛ, bhè dɔ gbáágbààa ke í i kɔɔ gó n zì, ke án ló líe n nɛ ga tà, ke án nuu daaà i wɛì. ⁶⁰ Kɛ́ le é à yoobɔ’ à gɔ̀n ye: Bhè i kɔɔ gó mɛ̂ɛ’ wó gayèa Aatana gɔ̀n láà àng zì, ke àngle wò woà gewààbò bii le. Kɛ́ ile bhè ló Aatana-à gwilinɛnɛ̀-wùn lòlò’ kpɔ́á le. ⁶¹ É go’ bhi zí, le mɛngge bhɛ́i ke’ wɩɩ’ ye: Án daaà i wɛì, gwilinɛ, kɛ́ bhè dɔ gbáágbààa ke án ló líe yué daai koó kwíle-mɛ̀ɛ̀bò nɛ̀. ⁶² Kɛ́ le Yesu’ à yoobɔ’ à gɔ̀n ye: Mɛ̂ɛ óó mɛ̂ɛ’ ya mini bɔ-pɔ̀ɔ̀ kpɔ́ e gbanlé, ke è lɛgaa e zía, ke àle-mɛ̀ɛ̀’ kwii’ wo kɩ́ɩ bhà lɛ́ɛ. A-kɔ̀ɔ̀ do láà à gi, lɛgàà zía-mɛ̀ɛ̀ àa mɔɔ Aatana-à gwilinɛnɛ̀-kɩ̀ɩ̀ bhà.

¹ É go’ àle gi, Gwilinɛ Kpáa leng lò pɛ́ɛ páipái’ à gi-wùn’ nuu bhe, ni à giè lee óó lee’ gi-wùn’ nuu à zʋʋ pé, e bhaamɛ̀ɛ̀ piilɛ piilɛ bɔ’ àle tó gi e liélé. Sée é mɛ̂ɛ’ àng lee’, ke é àng bɔ’ kwɛi láà, wo nuu kuà-saapiilɛ-ni-wɛ́ɛ́-piilɛ. ² É nuu àng bɔà tée’ gi, e wʋʋ kpɔ’ àng bhà ye: Bhaamɛ̀ɛ̀bò’ àng bàn ké tà-wùn’ Aatana bhà láà, wo kpáaá miniminiyèa ye mini taanyè-bʋ̀ʋ̀’ lɔng’ pɛlɛ à tà à nɛ̀. Kɛ́ bhaamɛ̀ɛ̀bò láà àng wun kpɔ́-mɛ̀ɛ̀bò wàa wɛ̀sɛ. A-wùn gi, ká bhàiwo bʋʋnɛ kpáa láà à zì, ke è dɔ gbáágbààa ke è kɩ́ɩlé-mɛ̀ɛ̀bò bɔ’ wo ebhà bhaamɛ̀ɛ̀-mìnì láà à káán lià le. ³ Kɛ́ ká lóà, à gàn- tó ka yàan ka: án ka bɔ’ woii láà, ká tóà ye bháánɛ́bò nɛ̀ lòngyokpáanɛ́bò kpulu gi. ⁴ Ká lóà, kao gbàngpé ni wɛ́i dàài-pɔ̀ɔ̀n ke síà. Sée kao sàbha bhɛ́i ke kún-à ka kɔɔ pé. Bha òo zí gieà ka tà wɩ̀ɩ̀bhà kɛɛyè bhà. ⁵ Ka sɔɔà kwíi ye óó ye’ gi, ká à pe fɔ́ɔ́lé ka: Lúbha- kwíi é à gi-mɛ̀ɛ̀bò ka kún. ⁶ Ka à kɛ̀ɛ̀’ kwɛi, mɛ̂ɛ’ è tóà Aatana zòà-mɛ̀ɛ̀a kwíle bhi, kaà lúbha láà e à-mɛ̀ɛ̀ kún-à. Kɛ́ àle-mɛ̀ɛ̀ òo tò’ bhi, kaà lúbha láà e sɛsíà, le è nu zí ka pé le. ⁷ Kɛ́ kao ka yasíà kwíi ke gi, ke ká ló yaai à bhɛ́i ke gi. Wò ka yagóà kwíi do’ à gélé láà, ká tó àle gi le. Wò zí ka lɔ̀ɔ̀kɛɛà pɔɔn’ gá bhi, kao kán-à à gá. Atoosiwo kɩ́ɩlé-mɛ̀ɛ̀ pe’ à léguo-pɔ̀ɔ̀n-a le. ⁸ Ka wàà’ pɛ́ɛ ke gi, ke wò ka yagó bhi, wò ka léguoà pɔɔn’ gá, ká à bhɛlɛ. ⁹ È gò’ àle gi, kángwa-mɛ̀ɛ̀bò’ wò tóà pɛ́ɛ láà à gi, ká àng tó kélékèlèa, ke ká à pe pɛ́ɛ-mɛ̀ɛ̀bò nɛ̀ ka: Aatana-à gwilinɛnɛ̀’ tɛng ka tà. ¹⁰ Kɛ́ ka daaà pɛ́ɛ óó pɛ́ɛ’ à yáànbhà, ke wòo ka yagó bhi, ká dɔ ténglé, ke ká à pe ka: ¹¹ Boi lefienɛ́’ é bɔ’ ko gɛɛn bhà kaá péng zé láà, kwéé ko gɛɛn maaná, ke à tó- gó ko bhà, ke è tó kaà lánggáá. Kɛ́ à gàn-le- tó ka yàan ka: Aatana-à gwilinɛnɛ̀-le’ tɛng tó’ wo ka tà lɛ́ɛ. ¹² Ka àle pè’ àng nɛ̀ kwɛi, án à zɛ ka nɛ̀ sii tà ma: Aatana-à bhaamɛ̀ɛ̀ bhàgila kpáa wo kwèèi- bhɔ̀’, wún’ è kpɔ́à à-pɛ̀ɛ̀ tà, àle lé ké gieà Sodɔm-pɛ̀ɛ̀ lefienɛ́ pe tà. ¹³ Ale kɛɛ le an wɩɩ ma: Kolazɛn-mɛ̀ɛ̀bò, kaà lángga’ lɛ́ɛ. Besaida-mɛ̀ɛ̀bò, kaà lángga’ lɛ́ɛ. Atoosiwo án sɔ́nbò’ kɛɛ’ ka kpe gi láà, án woo nù àle kɛɛà Tiili ni Sidon-mɛ̀ɛ̀bò-le finibhà laá, ke àngle kɔɔ gò wo sɔng lé lɔ̀ɔ́’ woo mɔ́, ke wa woo solong kún Aatana nɛ̀. ¹⁴ A-wùn gi, án wɩɩ ka nɛ̀ ma: bhaamɛ̀ɛ̀bò gíla kpáa wo-kwèèi láà è bhɔ̀’, àa gbɔɔn-ii Tiili ni Sidon-mɛ̀ɛ̀bò-le tà wɛ̀sɛ ye kale ka pe nɛ̀. ¹⁵ Le Kapɛlɛnau-mɛ̀ɛ̀bò kale wɛ? E ka gi ka: ká tɔnngà, le ka waa lɔngwɛ́ɛ́ gi la è? Ale àa bhe. Wánglafila, ka yɔɔ’ woà flúúlé, le ka zinna gɔɔ̀le le. ¹⁶ Yesu’ bo’ à peá kwɛi, le é wɩɩ’ zí ebhà kàlengbò láà àng nɛ̀ ye: Kale ka wʋʋ’ peà, mɛ̂ɛ’ è wɩ́ɩ́à à bhà, ke ya wɩ́ɩ́ nle n wʋʋ bhà lɛ́ɛ. Kɛ́ mɛ̂ɛ ye’ àle òo wɩ́ɩ́ ka wʋʋ láà àle bhà, ke ya kpa nle n wʋʋ bhà lɛ́ɛ. Sée mɛ̂ɛ’ è kpa nle n wʋʋ bhà, ke ya kpa mɛ̂ɛ’ é n bɔ’ láà àle wʋʋ bhà lɛ́ɛ. ¹⁷ Bhaamɛ̀ɛ̀ kuà-saapiilɛ-ni-wɛ́ɛ́-piilɛ’ wó lo’ láà, wo sɛsi’ sóósíá, le wó wɩɩ’ Yesu nɛ̀ wo: Áá, Gwilinɛ Kpáa, ko yínaa yóobò piékɛɛ lee óó lee’ gi ibhà kɛɛ gi, àng tó ké wún lékpaa ko nɛ̀ loò oo. ¹⁸ Wó à pe’ kwɛi, le Yesu’ wɩɩ’ àng nɛ̀ ye: Pɔɔn- àle kɛɛ kwɛi láà, àle ye: Án táásì mɛɛbò ni zenggbèlèbò tà-bhàà daayèa ka gi. Sée án àle kɛ̀ɛ̀ kwɛi, ke ka kɔɔ- nù gie’ wo ko yáò kpáa’ é Sɔtana-á láà à zi gbààn à gi-pɔ̀ɔ̀n tó páipái gɔ̀n, ke pɔnggepɔ̀ngge kɔɔ òo nù mɔɔ ka bhà le. Atoosiwo án Sɔtana ye’, ke e góii lɔngwɛ́ɛ́ gi, ke e daláii sáalé ye la- máimái go kɔi láà à nɛ̀. ²⁰ Kɛ́ àle tó gi, ka nii òo daaà yínaabò- liè ma’ wo ka tà láà àle-wùn gi. Wánglafila, kà ka liágó ka tɔ́’ bɛɛnzɛyè’ gá Aatana-à sɛ́ikwɛ́ tà lɔngwɛ́ɛ́ gi láà àle-wùn gi le. ²¹ Wo to’ sáabhi, le Waa Zaazaa’ Yesu pa’, le à zowɛ́ɛ́ nii’ daa’ vùlùkpɛ́vùlùkpɛ́lé, ye pɔɔn yɔ́ɔ́n-gbòlò yéè gie, le é wɩɩ’ ye: N nɛ Aatana, ile-mii’ í lɔngwɛ́ɛ́ ni sɛ́ɛ́ tóà Gwilinɛ Kpáa-á láà, i wángle, i kiàbhà, atoosiwo wúnbò’ í à bànàkpɔ́yèa dɔ̀n wɩ́ɩ́á-mɛ̀ɛ̀bò ni wún dɔn-mɛ̀ɛ̀bò-le tó bhà láà, i àle tàpólóyèa mɛ̂ɛ’ wó ye náò bháánbò nɛ̀ àngle nɛ̀ le. N nɛ, i wángle à-wùn gi. Atoosiwo í à yaa’ i zʋʋ pé kɔɔ’ gi láà, i à kɛɛyèa àle-kɔ̀ɔ̀ bhà lɛ́ɛ. ²² Yesu’ bo’ à peá kwɛi, le é wɩɩ’ zí ye: N nɛ Aatana, i wúnnówùnnó tóyèa nle n kɔ̀ɔ̀ bhà le. À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, mɛnggemɛ̀ngge àa nle-mii’ án i gbeá é n dɔ̀kɔ̀ɔ̀ dɔn, ke àa ile-mii’ í n nɛá ileá. Sée mɛngge àa zí i lekini dɔn, ke àa nleá, ɛ́ɛ́n ke àa zí an i-wùn tàpolo mɛ̂ɛ’ nɛ̀ àleá. ²³ Yesu’ bo’, le é wɛ̂ɛ seela’ ebhà kàlengbò tà za, le é wɩɩ’ àng nɛ̀ ye: Kale ka yáán’ wúnbò’ bhà é, án wɩɩ ka nɛ̀ ma: mɛ̂ɛ óó mɛ̂ɛ’ è yáánpáà àle bhà láà, ke àle-mɛ̀ɛ̀ pe- sɛ̀ lenglèng’ gá le. ²⁴ Atoosiwo wúnbò’ ká à kɛɛ-lèè yeii é, Aatana wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀bò ni gwilinɛbò’ nuu lii láà, àng kpe tó ké nuu yáánpà à bhà-lèè guoà, kɛ́ wòo nù à-lèè ye. Ká zí wʋʋ’ maii é, wo nuu à ma-lèè guoà, kɛ́ le wòo nù à ma le. ²⁵ Yesu’ bo’ à peá kwɛi, le Aatana-à tɔ́ng-sɛ̀ikwɛ́ dɔn-mɛ̀ɛ̀ do ke’ wala’, le é à bhàgilawo’ ke è à gidan, le é wɩɩ’ à nɛ̀ ye: Kààmɔ, án mɛɛ kɛ̂ɛ ke Aatana- n gba sii’ àa yɛn à gá nbhà leekpɔ̀ɔ̀tili-sànmáá le? ²⁶ É à pe’ kwɛi, le Yesu’ à yoobɔ’ à gɔ̀n ye: Aatana-à sɛ́ikwɛ́-le- pè à gi lɔ? ²⁷ Le mɛ̂ɛ láà é à yoobɔ’ Yesu gɔ̀n ye: Tɔ́ng-sɛ̀ikwɛ́ láà e wɩɩ ye: A-lèè ké à bhà ke ko nɛ Aatana Gwilinɛ lɔ̀ɔ̀- ko kɛ̂ɛ bɩ́bɩ́lé, ke kó à-wùn kún ko níiá kelekelele, ke kó ko bháa dɔ à-wùn bhà kɔɔtókɔ̀ɔ̀tó gi, è gò’ bhi ke à lɔ̀ɔ̀- tó ko zʋʋgɔ̀ɔ̀n-a-wùn tó páipái zigbààngiá. È gò’ àle gi, tɔ́ng láà e wɩɩ zí ye: Ko bhá-bhààmɛ̀ɛ̀ lɔ̀ɔ̀- ko kɛ̂ɛ ye ko lekini lɔ̀ɔ̀- ko leng kɛɛ kɔi láà à nɛ̀. ²⁸ É bo’ à peá kwɛi, le Yesu’ wɩɩ’ à nɛ̀ ye: Í à yoobɔyèa sɛ̀a. I lò’, í à kɛ̂ɛ kwɛi, ke í nù sii’ àa yɛn láà à sɔlɔ. ²⁹ Kɛ́ e nuu mɛ̂ɛ láà à pé ye é e leng gó Yesu yáin, le é wɩɩ’ à nɛ̀ ye: Le n bhá-bhààmɛ̀ɛ̀- wáa ni wáaá le? ³⁰ É à pe’ kwɛi, le Yesu’ à yoobɔ’, le é wɩɩ’ ye: Mɛngge ké nuu góà kwɛnggei Zelizalɛm, le é nuu yɔɔà Zeliko le. É lo’, le é daa’ yàà mɛ̂ɛ gɔ̀n zaa bhà-mɛ̀ɛ̀bò kwenglé, le wó àbhà pɔnópɔ̀nó woo’ à gɔ̀n, le wó à maa gi-màà wo’, le wó à láámayè to’ bhi zùlùyàikàile, le wó wo pe ló wo’ le. ³¹ É go’ bhi, le Aatana-à yíkpáá-mɛ̀ɛ̀ do ke’ yɔɔ’ zaawɛ́ɛ́ do láà à tà, le é waa’ bhi e kààgiá, le mɛ̂ɛ’ wó à lááma yaa’ láà, é à ye’, le é kpɔ’ à gá, le é e pe ló wo’ le. ³² É go’ bhi, le Aatana-kwìì légièwo-mɛ̀ɛ̀bò’ wò àng lee Levite láà àng do ke’ zí waa’ bhi, le é mɛ̂ɛ láà à ye’, le à leng’ zí kpɔ’ à gá kɔɔ do láà à gi, le é lo’ le. ³³ Kɛ́ Samali-mii do ke’ nuu lóà táá gi, àle’ waa’ wó mɛ̂ɛ’ à lááma yaa’ láà à maabhà, ke è à ye, ³⁴ le à wɛ̀i’ à kɛɛ’ le. É yɔn’ à gi, le é à bhɛbò zulu’ dɔ̀lɔ̀ng-yíá, le é yɔ́ɔ́n zɛ’ à bhà, le é gbàà pɛ́ɛ́n yele’ à lé le. É bo’, le é à yaa’ e lenglèngà sʋʋ tà, le é lo’ à dɔi tɔ́ɔ̀ yagò à gi-kwìì ke’ nuu bhi láà à gi, le é à légiè tó wo’ le. ³⁵ À tàalà’ bhɔ’, le Samali-mii láà é Denie piilɛ si’ e tà, le é à nu’ tɔ́ɔ̀bò tà gò à tà-mɛ̀ɛ̀’ nuu bhi láà à nɛ̀, ye: An lò’, í zʋʋ kpɔ́ mɛ̂ɛ é à gi. I pɔɔn’ kɛɛà à nɛ̀ n zía, à ye’ à lé- gieà án pɔɔn ye’ nuyèa láà à tà, án à bhɛ́i nuà i nɛ̀ n sɛíyèa. ³⁶ Yesu’ bo’ à peá kwɛi, le é tɔ́ng dɔ-mɛ̀ɛ̀ láà à bhàgilawo’ ye: Mɛ̂ɛ’ é daa’ yàà mɛ̂ɛ gɔ̀n zaa bhà-mɛ̀ɛ̀bò kwenglé láà la ò, e i gi ye: À lɔ̀ɔ̀’ nù- tói zaa gie-mɛ̀ɛ̀ yaka láà àng-mɛ̀ɛ̀’ bhà, le é à kun’ ye mɛ̂ɛ’ mɛ̂ɛ bhá-bhààmɛ̀ɛ̀ kún le? Le tɔ́ng dɔ-mɛ̀ɛ̀ láà é à yoobɔ’ ye: ³⁷ À wɛ̀i’ mɛ̂ɛ ye’ à kɛɛ’ láà àlele. Yesu’ à pè- à nɛ̀ àle gi ye: Ló ke i leng í i pe kɛ̂ɛ àle-kɔ̀i le. ³⁸ Yesu ni ebhà kàlengbò’ nuu zaalé, ke wo lóii Zelizalɛm, le wó waa’ pɛ́ɛ ke láà à gi, le nɔ́ngnɛ́ ke’ wó nuu à leeà Maati láà, é à yago’ e pé kwíle. ³⁹ Maati lɔ́ɔ̀ do’ nuu bhi, ke wó nuu à leeà Mali láà, e yala’ Gwilinɛ Yesu gɛnpé, le é nuu e tóló dɔà à wʋʋ bhà le. ⁴⁰ Kɛ́ Maati-le kɔɔ ké nuu dɔyèa sɛ̀a kwíle-gàlá bhà. A-wùn gi, e nu’, le é wɩɩ’ ye: Gwilinɛ, n lɔ́ɔ̀nɛ́’ gàlá tó tóyè’ gá n lengdo n bhà é la ò, yàa i gi wúnggeá è? Dɔ gbáágbààa ke í à pe à nɛ̀, ke è nù n tàkún a. ⁴¹ Kɛ́ le Gwilinɛ’ à yoobɔ’ à gɔ̀n ye: Maati wɛɛ, Maati, i zuénàa’ yaaii i leng bhà, le í vɔ̀ngvɔ̀ng góii wún vánávánábò-wùn gi bhiábhiá lɛ́ɛ. ⁴² Kɛ́ sée pɔngdo-kini-dò’ à-wùn’ kpókpó lengá, ke é à tó sɛ̀yèa, Mali’ àle sí é. Mɛngge àa àle sí-ii à gɔ̀n le.

¹ É nuu kwɛnggei, Yesu ké nuu bhàiwoà Aatana zì lɛnggei. É bo’, le àbhà kàleng do ke’ wɩɩ’ à nɛ̀ ye: Gwilinɛ Kpáa, bhè ko dɔɔ bhàiwoá ye Záàn’ e pe kàlengbò dɔɔ’ kɔɔ’ gi láà à nɛ̀. ² Yesu’ à pè- àng nɛ̀ àle gi ye: Ka tò’ bhàiwoà, ká à pe ka: N nɛ Aatana, bhɛɛ- yaa i tɔ́ bhà. Bhè dɔ gbáágbààa ke ibhà gwilinɛnɛ̀-yaa’ wo à bhà le. ³ Bhè zí dɔ gbáágbààa ke lee- kpɔɔà kɔi dolodolo, í koà lígó nu, ⁴ ke í zí ko bhàwùn tó ko sɔngbò’ ko bhà à-wùn gi, atoosiwo mɛ̂ɛ óó mɛ̂ɛ’ è wúnyóo kɛɛ koá, ko lekini kó zí à-mɛ̀ɛ̀ bhàwùn to. É gò’ àle gi, miá wɩ́ɩ́ à bhà, ke kó daa gɔɔ̀yóo gɔ̀n sóólé. ⁵ Yesu’ bo’, le é wɩɩ’ àng nɛ̀ zí ye: Bhàiwò Aatana zì-yè láà à lébhà ké ye mɛ̂ɛ’ ká zé é, i dɔ́ma do ke- tò’ bhi, ke í walá ke í ló à pé gbɛi zué, ke í à pe à nɛ̀ ye: ⁶ N dɔ́ma, bhè dɔ gbáágbààa ke í búlù yaka-kpàn daa n lé, atoosiwo n pe dɔ́ma do ke’ gó táá gi, le à-tɔ̀ɔ̀’ bhɔ n tà le. Kɛ́ pɔngge àa n gɔ̀n, ke án à nu à nɛ̀. ⁷ Í lo’ i dɔ́ma’ à pé láà, è tò’ ke è yaa kwíle, ke è wɩ́ɩ́ i gɔ̀n ye: Miá fèè yaa n bhà, má woo bo kwíi létaá, ko ni nbhà náò kwéé woo kpáá, máá mɔɔii waláá koo, ke án i gba búlùa, ⁸ è tò’ kwɛi, yàani mɛ̂ɛ láà òo wɩ̀ɩ̀’ walá-wùn bhà, ke è búlù nu i nɛ̀ i tò à dɔ́máá-wùn-le gi laá, kɛ́ án wɩɩ ka nɛ̀ ma: i fèè’ yaa à bhà láà, è waláà àle-wùn gi, le è i gba i bhàwùn’ pɔɔn’ bhà láà à tóá le. ⁹ À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, án wɩɩ ma: ka bhàwùn’ pɔɔn’ à bhà, ká à-wùn pe Aatana nɛ̀, e à nuà ka nɛ̀. Ká pɔɔn guo, ká à yeà. Ká kwíi tàmaa, wo à lépólóà ka gɔ̀n. ¹⁰ Atoosiwo mɛ̂ɛ óó mɛ̂ɛ’ è kɔɔ kpɔ Aatana nɛ̀, Aatana àa à-mɛ̀ɛ̀ lúó. Sée mɛ̂ɛ’ è pɔɔn guo à lé, à-mɛ̀ɛ̀ ké à ye, le mɛ̂ɛ’ è àbhà kwíi tàmaa, è à lépolo à-mɛ̀ɛ̀ gɔ̀n le. ¹¹ Tààn nɛ́ nɛ ke ké bhe ziàn, le àbhà nɛ́- véwɛ́ɛ́-wùn pè’ à nɛ̀, le è vé láà àle tóà, le è mɛɛ yáányè nu à nɛ̀ la è? ¹² Le wáa zí ka finibhà, le àbhà nɛ́- too yaan-wùn pè’ à nɛ̀, le è zenggbèlè nu à nɛ̀ le? ¹³ Kà lɛgaa lɛ́ɛ, kale-mii’ ká wúnyóo kɛɛ-mɛ̀ɛ̀bòa kwɛi láà, kale ka dɔn pɔɔn sɛ̀sɛ̀bò nuá kaà náò nɛ̀ lee’ gi láà la ò, mɛɛ kɛɛ le ko nɛ Aatana’ é lɔngwɛ́ɛ́ gi láà, àle- kwiià mɛ̂ɛ’ wò Waa Zaazaa-wùn peà à nɛ̀ àng gbaá à gá le? ¹⁴ Yínaa ke’ nuu mɛngge wɛì, ke é nuu kpaà à-mɛ̀ɛ̀ biin tà láà, Yesu ké à kɛɛ’ à-mɛ̀ɛ̀ wɛì kwɛnggei. Yínaa’ bo’ góá mɛ̂ɛ láà à wɛì, le é wɩ́ɩ́ zìgo’, le bhaamɛ̀ɛ̀ ting’ wó nuu bhi láà àng tó’ gbaan’ màiwoà à bhà le. ¹⁵ Kɛ́ é kɛɛ’ kwɛi, le mɛnggoò’ nuu bhi, wó wɩɩ’ wo: Ámii, Yesu láà, è yínaa yóobò kɛ̀ɛ̀ ziàn yínaabòà gwilinɛ’ wò à lee Belizebuli láà àle bháaá le. ¹⁶ Mɛnggoò ké nuu zí à gidan-lèè guoà, le wò à pe à nɛ̀ wo: È tò’ ke bháa’ é i gi láà, è gò Aatana pé lɔngwɛ́ɛ́ gi maiá laá, bhè sɔ́n do ke kɛɛ ko yàan zé, ke kó à-lèè ye bhee. ¹⁷ Kɛ́ Yesu’ nuu’ wo’ àng zʋʋ pé-wùn tó dɔn-à láà, le é à yoobɔ’ àng gɔ̀n ye: Lùu ye óó ye’ àle gi-mɛ̀ɛ̀bò lesósóyaa wo ké gɔ̀n gwili-yàn gi, ke àle lùu’ wí, le à gi-kwììbò- lo wáláá ké tà kpulungkpulungle le. ¹⁸ A-kɔ̀ɔ̀ do láà à gi, è tò’ ke Sɔtana-à gwilinɛnɛ̀ láà è tó pééyèa à gi, ke à gi- mɔ́-kɔ̀ɔ̀ keeà lɔ àle gi? Pɔɔn- à kɛɛ ke an àle pe kwɛi, àle ye: Ká wɩɩ ka: nle an yínaa yóobò kɛ̀ɛ̀ ziàn Belizebuli bháa’ gá le. ¹⁹ Kɛ́ è tò’ ke nle an yínaabò láà àng kɛ̀ɛ̀ Belizebuli bháa’ gá la ò, ke ka leng ka pe gi-mɛ̀ɛ̀bò-le wɛ? Angle wò yínaabò kɛ̀ɛ̀ wáa bháaá le? Ale kɛɛ zí le an wɩɩ ma: àng lenglèng láà àngle wóò ka zɛ lɩ́ɩ́á le. ²⁰ Kɛ́ à gàn- tó ka yàan ka: nle an yínaabò kɛ̀ɛ̀’ laá, ke Aatana lekinilèkini’ e kɔɛ́ɛ́ zɔ́ɔ́lé gieii ka nɛ̀ lɛ́ɛ. Sée è tò’ kwɛi, ke Aatana-à gwilinɛnɛ̀’ yéè yaa’ wo à bhà láà, ke àle zɔ́ɔ́lé’ woloyèa ka nɛ̀ lɛ́ɛ. ²¹ Yesu’ bo’ à peá kwɛi, le é zí à tà-piàn kaan’ ye: Kiɛ̀gbáan’ é e tàkúnyèa kelekelele gwili gɔ̀n-a-pɔ̀ɔ̀nbòa, è tò’ e lengà gbúnng maakɛɛà laá, àle ni à pé kwíle-pɔ̀ɔ̀n tó ké to fɛ́ɛ gi. ²² Kɛ́ mɛ̂ɛ ye’ é kpókpóá mɛ̂ɛ fɔ́ɔ́yè láà à bhà, àle- wàà’ bhi, ke à kɔɔ- gie à gɔ̀n, e àbhà gwili gɔ̀n-a-pɔ̀ɔ̀n tó si à gɔ̀n, le è à kpòlo go le. È gò’ bhi, le è à sɔlɔ-pɔ̀ɔ̀n tó woo à gɔ̀n, le è à gulu le. ²³ À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, án wɩɩ ka nɛ̀ ma: mɛ̂ɛ’ à zi àa nle n pé, ke àle-mɛ̀ɛ̀- yaayè’ gá n gɔ̀n gwili-yàn gi le. Sée mɛ̂ɛ’ àa bhaamɛ̀ɛ̀ guo n pé, ke bhaamɛ̀ɛ̀ kààn n bhà-mɛ̀ɛ̀’ àleá le. ²⁴ È gò’ àle gi, yínaa yóo ke’ bhi, è gò’ bhaamɛ̀ɛ̀ wɛì, le è zaa gie kpénggbele lé-lèèbò gi, ke e e yàlèè guoii, ke é nù e fɔ̀gó bhi le. Kɛ́ àa yàlèè yeà tée’ gi, le è wɩɩ e leng tà ye: Án go’ mɛ̂ɛ’ à wɛì, ke à zowɛ́ɛ́ pé-lèè’ nuu n yalé-lèèa láà, án sɛsíà, le an lo sɔɔ dɛ́ɛ woi à-mɛ̀ɛ̀ zowɛ́ɛ́ pé le. ²⁵ Yínaa láà è sɛsì’ àlei tò, ke è waa bhi, ke kwíi láà à gélé-lèè tó ké sáláyèa, ke pɔɔn sɛ̀sɛ̀bò’ à gaayè liá- waa mɛ̂ɛ yánwɛ́ɛ́ gi, ke e dɔyèa bhi lɛnói yaiinle laá, ²⁶ è seelá’ wo e gi, le è lo zí yínaa yóobò saapiilɛ bhɛ́i’ àngle pe kákánɛ̀- gie à pe tà àng síi, le è àng naa e bhà, le wò nu kiá le. Wò wàà’ bhi, le àng tó- wo pe yàlèè kun mɛ̂ɛ láà à zowɛ́ɛ́ pé, le à-mɛ̀ɛ̀- to wɛ̀iyèa, le à lé- gie fɔ́ɔ́lé pe-le tà le. ²⁷ Yesu ké to’ à pè kwɛi lià, le nɔ́ngnɛ́ ke’ dɔ’ bhaamɛ̀ɛ̀ finibhà bhi, le é e wʋʋ léwala’, le é wɩɩ’ à nɛ̀ ye: Í go’ nɔ́ng’ à gwílé, ke í yɔ́n mi’ à gɔ̀n láà, à pe ké sɛ̀a lɛ́! ²⁸ Kɛ́ le Yesu’ à yoobɔ’ ye: Yàa àle bhà. Wánglafila, mɛ̂ɛ’ wò wo tóló dɔ Aatana wʋʋ bhà, ke wò à gi-wùn kɛɛ láà, àngle pe’ sɛ̀ lekiniá le. ²⁹ Kwɛngge láà à gi, Yesu’ à gaa’ ye bhaamɛ̀ɛ̀ ké nuii kpáaá, le wó ban-ii ké tà e zì, le é wɩɩ’ ye: Tenglé-yààn é à gi-mɛ̀ɛ̀bò kɛɛ-kɔ̀ɔ̀ àa sɛ̀a. Wo à pé ke án lábhili-wùn do ke kɛɛ wo yàànlé, ke wó nù à súnmagó à bhà wo: Aatana’ n bɔ’ maiá le. Kɛ́ lábhili-wùn bhɛ́i-le ke àa kɛɛii àng nɛ̀, ke è tó n-wùn súnmagò à bhà-pɔ̀ɔ̀n-a, ke àle àa Aatana wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀ Zonasi pe do’ nuu lii láà àle suuá. ³⁰ Pɔɔn- à kɛɛ ke an àle pe kwɛi, àle ye: Zonasi-wùn’ to’ lábhili-wùn-a Ninivu-mɛ̀ɛ̀bò gɔ̀n kɔɔ do’ gi láà, nle bhaamɛ̀ɛ̀ gbe n lekini-wùn- tóà lábhili-wùn-a tenglé-yààn é à gi-mɛ̀ɛ̀bò gɔ̀n àle-kɔ̀ɔ̀ bhà le. ³¹ A-wùn gi, bhàgila kpáa láà à wo-kwèèi- bhɔ̀’, gwilinɛ-nɔ̀ngnɛ́’ é go’ lii yáìngiáán wia za láà, e waláà, le è ka zɛ lɩ́ɩ́á Aatana zué le. Atoosiwo àle ké go’ sɛ́ɛ́ nààlé-lèè dɔ́ɔ́n gi, le é nu’ e tóló dɔi gwilinɛ Salomon’ nuu liangzɛà wúndɔnnɛ̀ bhà láà à wʋʋ bhà le. Sée mɛ̂ɛ ye’ é dɔɔ liangzɛà ka nɛ̀ zé é, àle lé ké gie Salomon-le tà. ³² È gò’ àle gi, Ninivu-mɛ̀ɛ̀bò’ nuu láà, àng lekini ké zí waláà kià nà tenglé-yààn é à gi-mɛ̀ɛ̀bò kaá, le wò ka zɛ lɩ́ɩ́á bhàgila kpáa láà à wo-kwèèi le. Atoosiwo àngle ké wo kɔɔ go’ wo sɔng lé Zonasi’ é Aatana-à liangzɛ’ ke wó à ma’ láà à wʋʋ lé. Sée mɛ̂ɛ ye’ é dɔɔ liangzɛà ka nɛ̀ zé é, àle lé ké gie zí Zonasi-le tà. ³³ Mɛngge àa làngbha dɔ, ke mɛ̂ɛ- à bànàkpɔ́, ɛ́ɛ́n ke mɛ̂ɛ-gbɔ bhuo à tà. Wánglafila, mɛ̂ɛ- làngbha dɔ̀’, mɛ̂ɛ- à yaa’ wo à yààlà-pɔ̀ɔ̀n tà, é kɛ̂ɛ kwɛi ke mɛ̂ɛ’ wò daaà kwíle, wò nù lee ye à zán lé le. ³⁴ A-kɔ̀ɔ̀ do láà à gi, mɛ̂ɛ yánwɛ́ɛ́’ mɛ̂ɛ bubhà-làngbháá le. A-wùn gi, mɛ̂ɛ’ i yánwɛ́ɛ́- to kpólókpòlòa, ke mɔ̀ng ké maayèa i tà zanózànóá. Kɛ́ i yánwɛ́ɛ́-le òo tò’ kpólókpòlòa laá, lɛi ké to talayèa i tà tíiá do mɔɔɔle. ³⁵ À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, lɛipòlò i tà-pɔ̀ɔ̀n láà, í à kún sɛ̀a, ke òo nù tó lɛi tàlà i tà-pɔ̀ɔ̀n-a. ³⁶ È tò’ ke mɔ̀ng ké maayèa i táá-kɔ̀ɔ̀ leni i zowɛ́ɛ́ pé-wùn tó páipái tà, ke i-lɛ̀nggelɛ̀ngge àa tuàn lɛitíi lià koo laá, ke lɛi’ póló’ wo i tà kpanggaale lɛ́ɛ. È tò’ kwɛi, le i to ye mɛ̂ɛ’ é dɔyèa làngbha zán lé, ke mɔ̀ng’ maayèa à tà zanózànóá à nɛ̀ le. ³⁷ Yesu’ bo’ à peá kwɛi, le Faliziɛn-mii do ke’ wɩɩ’ à nɛ̀ ye: Kwà ló pɔɔn bhɛlɛi n pé kwíle. Wó lo’, ke wò waa bhi, le wó sɔɔ’ kwíle, le é yaa’ pɔɔ̀ɔ̀nlé le. ³⁸ Faliziɛn-mii láà é à gaa’ ke Yesu òo bian gò e bhà-zùlù lefienɛ́ wo pɔɔn bhɛlɛyè liélé, le é gbaan’ màiwoà à bhà le. ³⁹ Kɛ́ le Gwilinɛ Kpáa’ wɩɩ’ à nɛ̀ ye: Kà lɛgaa lɛ́ɛ. Faliziɛn-bò, kale ka kaà yílà-kwèè ni pɔɔn bhɛ̀lɛ̀i-pɔ̀ɔ̀nbò tɛɛlà-zàà’ zulu le. Kɛ́ ka gwílé-lèè’ è bhɔ pɔinfɩɩ gélé-lèè bhà láà, kuan-zòwɛ́ɛ́ ni yóonɛ̀ káán-zòwɛ́ɛ́ ké to àle payèa, le ka àle to bhi le. ⁴⁰ È tò’ kwɛi, ke káá wún-le waaii kéi àleá láà wo è? Aatana do’ é ka kwîi daa’ ka bu bhà láà la ò, àle òo zí ka zowɛ́ɛ́ daa ka gwílé è? ⁴¹ È tò’ kwɛi, mɛɛ kɛɛ tò le káá kaà yílà-kwèè gi-pɔ̀ɔ̀n ni kaà pɔinfɩɩ gi-pɔ̀ɔ̀nbò láà àle nu wɛ̀i-mɛ̀ɛ̀bò nɛ̀ le? Ale fìla ké bhe kaà pɔinfɩɩbò tɛɛlà-zàà zúlúyè láà àle bhà. Sée ka à kɛɛà kwɛi’ wo, le bian tó- go ka bhà fɩ́fɩ́lé le. ⁴² Kɛ́ Faliziɛn-bò, ka véè, atoosiwo kpanakwɛ́ ni gbénggbéyúúnkwɛ́ ninà kaà zɛ́inlé-pɔ̀ɔ̀n vánáváná bhɛ́ibò láà, ka àle tó líya yaa buu buu ziàn, le ka à líya buunàà láà à nu Aatana nɛ̀ le. Ká pɔɔn pɩ́pɩ́nɛ́bò láà àle tó wun go à lé kwɛi, kɛ́ le Aatana lɔ̀ɔ̀ ka kɛɛyè, ni à zòàwùn kɛɛyè’ à-wùn’ kpókpóá láà, ka àle daa ka kɔɔ pé ziàn le. Sée à-lèè ké à bhà ke ká woo àle fɔ́ɔ́lé-wùn kún kpókpóá, ke ká nuu à paánbò láà à kɛɛà le. ⁴³ Án wɩɩ ma: Faliziɛn-bò, ka véè! Atoosiwo gbàànɛ́ yemò’ è mɛnó yánbhà kun Aatana-kwììbò gélé láà, yàà àle tà lɔ̀ɔ̀- ka kɛɛ le. Ka zí tò’ téng-lé-lèèbò gi, ká à pé ke mɛnómɛ̀nó- wɩ̀ɩ̀bhà kɛɛ kale ka bhà le. ⁴⁴ Án wɩɩ: ka véè. Áa tóii ka bhà sɛ̀a, atoosiwo ká ye bhaamɛ̀ɛ̀ bubò’ à dɔ̀n à bhà-pɔ̀ɔ̀n àa bhe, ke mɛ̂ɛ- táásì’ à tà mɛ̂ɛ tíibhà, ke à bian- mɛ̂ɛ kun láà à nɛ̀. ⁴⁵ Yesu’ bo’ à peá kwɛi, le tɔ́ng dɔ-mɛ̀ɛ̀bò’ nuu bhi láà àng do ke’ wɩɩ’ à nɛ̀ ye: Kààmɔ, i loò à pè’ kwɛi, ke i sɔ̂ɔn’ woii mɛnó kole ko gɔ̀n do láà la oo. ⁴⁶ Mɛ̂ɛ láà é à pe’ kwɛi, le Yesu’ à yoobɔ’ ye: Tɔ́ng dɔ-mɛ̀ɛ̀bò, án wɩɩ ma: ka leng ka véè! Atoosiwo ka tɔ́ngbò’ dɔ bhaamɛ̀ɛ̀ nɛ̀ ziàn láà, à lébhà ké ye gbá bháibhàibò’ mɛngge àa mɔɔ à síá à nɛ̀. Ká ka bhámò-le tàdɔ à gá, sée ke ka leng-le káá ni wɩ́ɩ́ à bhà ke ká ka kɔɛ́ɛ́ lefienɛ́ ke yaa à bhà. ⁴⁷ Án wɩɩ: ka véè, atoosiwo ká kpóló sɛ̀sɛ̀bò kpɔ Aatana wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀bò’ nuu lii láà àng bu tà, sée ke à gàn ké ka yàan ka: ka bhɛ́mabò’ àng zɛ’ le. ⁴⁸ Ka à kɛɛ’ wo kwɛi láà, mɛ̂ɛ- à-lèè yè àle bhà wo: ka bhɛ́mabò’ wó wúnyóo kɛɛ’ láà, ka zi ké àng pé le. Atoosiwo àngle wó Aatana wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀bò zɛ’, le kale ká làsó daaii àng bu tà le. ⁴⁹ Ale kɛɛ le Aatana’ è wúnnó dɔn láà é à to’ liélé, le é wɩɩ’ ye: Án n wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀bò ni nbhà táá-mɛ̀ɛ̀bò bɔà àng nɛ̀. Wo nbhà bɔ-mɛ̀ɛ̀bò láà àng kemò zɛà, le wò àng kemò wɛ̀ikɛ̀ɛ̀wo le. ⁵⁰ À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, Aatana wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀ páipái’ wó gbaan’ àng zɛà lúyáán zigó téei lii, ke è zin nàa tenglé bhà, àng tó páipái-wùn lángga ké tenglé-yààn é à gi-mɛ̀ɛ̀bò ka kún-à. ⁵¹ Wún’ zigo’ lii Abɛli yuɛn kpɔ́yè tà, ke à bhɛɛ- nu flúúlé, ke è zin nàa Zakali’ wó à zɛ’ sáà gó-lèè ni Aatana-kwìì kpáa finibhà láà à bhà, án à zɛ ka nɛ̀ sii tà ma: àle tó páipái lángga- tenglé-yààn é à gi-mɛ̀ɛ̀bò ka kún-à le. ⁵² Tɔ́ng dɔ-mɛ̀ɛ̀bò, án wɩɩ ma: ka leng ka véè! Atoosiwo Aatana pé-zààwɛ́ɛ́’ é mai sì à tà-zààwɛ́ɛ́á láà, ká à létayèa bhaamɛ̀ɛ̀bò gɔ̀n, le ká à-làkele síyèa le. Wún’ à gàn’ ka yàan ka: è mɛ̂ɛ la láà, ka lekini káá wɩ́ɩ́ dàà à gi-wùn bhà, le ká zí à-zàà létayèa dàà à gi lɔ̀ɔ̀’ mɛ̂ɛ’ àng bhà láà àng gɔ̀n le. ⁵³ Yesu’ à pe’ kwɛi lee’ gi láà, é nuu góà bhi tée’ gi, le Faliziɛn-bò ni tɔ́ng dɔ-mɛ̀ɛ̀bò’ gbaan’ vɔ̀ngvɔ̀ng góà à zì, ke wo bhàgilawo suu tóletòlé daaii à gɔ̀n le. ⁵⁴ Wó nùù mángyɛlɛ’ daaà à gɔ̀n kwɛi, ke wò nù à kún-lèè ye à lekini líílé wʋʋ bhà le.

¹ Ale’ kɛɛii kwɛi tée’ gi láà, ke bhaamɛ̀ɛ̀bò’ ban ké tà mínímíníyèa, ke wa bhɔ wáá tinglàtìng tó gi. È nù yɔ́n bhi, ke wo táásí-ii wo ké gɛɛn tà. Le Yesu’ sɔɔ’ liè dɔà ebhà kàlengbò tà líe ye: Faliziɛn-bò- kpái’ daa mɛ̂ɛ zʋʋ bhà ziàn, ke é àngbhà gbèyèdáinnɛ̀a láà, ká ka lekini kún sɛ̀a à gɔ̀n. ² Atoosiwo wún óó wún’ bhaamɛ̀ɛ̀bò- à kɛɛ bànàkpɔ́ gi, à tó ké daaà kpunglé, le liang páipái’ wò à zɛà piilɛ gi, à tó- daa wàle gi le. ³ À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, ka leng ka wún óó wún’ à peà gbɛi zué, wo à tó peà yáán tɛ́ɛ́n gi. Le ka zí wún ye’ à peà sɛ́ɛn gi ka bhá ke tóló lé kwíinɛ́ gi, ke à lé ké tayèa láà, wò à tó lòlòkpɔ téng kpáa lé le. ⁴ Mɛ̂ɛ’ ká n dɔ́mabòa, án wɩɩ ka nɛ̀ ma: mɛ̂ɛ’ wò mɔɔ bhaamɛ̀ɛ̀ zɛá, kɛ́ ke wàa mɔɔ pɔngge kɛɛá mɛ̂ɛ-gɔ̀ɔ̀-leá dɔ̀ya koo láà, kao súóà àngle gɔ̀n. ⁵ Kɛ́ mɛ̂ɛ’ é sùò à gɔ̀n-mɛ̀ɛ̀ lengá láà, máà àle pe ka nɛ̀ é. Wò bò’ mɛ̂ɛ zɛá, mɛ̂ɛ’ è mɔɔ mɛ̂ɛ-gɔ̀ɔ̀ biliá pailé láà, án wɩɩ ma: ká súó àle gɔ̀n le. ⁶ Wàa ziàn zengnɛ́ solu-le lóódɔ wɛ́ɛɛ́ piilɛ bhà poo è? Kɛ́ sée Aatana zʋʋ àa gó maanɛ́ pɩ́pɩ́nɛ́bò’ kwɛi láà àngle do lefienɛ́ bhà. ⁷ Le kale laá, yàa ni ka wuntɛ̀ɛ̀n lefienɛ́’ é ka gwenglé láà, à tó ké núnúyèa. Ale kɛɛ le an wɩɩ ma: kao súóà le, atoosiwo ka bhɛɛ ké kpáaá, e gie zengnɛ́ tinglàtìng tó tà. ⁸ À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, án wɩɩ ka nɛ̀ ma: mɛ̂ɛ óó mɛ̂ɛ’ òo yɛ́ɛ kɛɛ n tɔ́ pè e bhà-wùn-a bhaamɛ̀ɛ̀bò zué láà, nle bhaamɛ̀ɛ̀ gbe-mɛ̀ɛ̀ n lekini máá zí yɛ́ɛ kɛɛii à-mɛ̀ɛ̀ tɔ́ pè n bhà-wùn-a Aatana-à kɩ́ɩ́labò zué. ⁹ Kɛ́ mɛ̂ɛ ye’ è à peà bhaamɛ̀ɛ̀ zué ye yáá n dɔn laá, nle bhaamɛ̀ɛ̀ gbe-mɛ̀ɛ̀ n lekini án zí à peà Aatana-à kɩ́ɩ́labò zué ma: máá à-mɛ̀ɛ̀ dɔn. ¹⁰ Mɛ̂ɛ óó mɛ̂ɛ’ è nle bhaamɛ̀ɛ̀ gbe-mɛ̀ɛ̀ n maaà e biin gi, Aatana ké mɔɔà àle-mɛ̀ɛ̀ bhàwùn tóá. Kɛ́ mɛ̂ɛ óó mɛ̂ɛ’ è Waa Zaazaa-le maaà biin gi laá, Aatana àa àle-mɛ̀ɛ̀ bhàwùn tóii gbonggbongle koo. ¹¹ Sée wo lóà nàa kaá Aatana-kwììbò gélé lɩ́ɩ́-tèng bhà, le wò lo nàa kaá liangzɛ̀ à bhà-mɛ̀ɛ̀bò ni lùu wunlé-mɛ̀ɛ̀bò zué le. Kɛ́ wò lò’ nàa kaá kwɛi, ka ka lekini bhàwùn peà kɔɔ’ gi, ni ka liang yoo bɔà àng gɔ̀n kɔɔ’ gi, à ke síka òo tóà ka gi. ¹² Atoosiwo ka wʋʋ’ à peà tée láà à gi, Waa Zaazaa’ à daaà ka gwílé le. ¹³ Yesu’ bo’ à peá kwɛi, le mɛngge’ dɔ’ bhaamɛ̀ɛ̀’ nuu bhi láà àng finibhà, le é wɩɩ’ à nɛ̀ ye: Kààmɔ, bhè à pe n dóo nɛ̀, ke n nɛ’ kée’ to’ láà, è à gúlú, ke è n pe nu. ¹⁴ Mɛ̂ɛ láà é à pe’ kwɛi, le Yesu’ à yoobɔ’ à gɔ̀n ye: N dɔ́ma, wo wɩɩ i nɛ̀ wo: nle án ka gi-lìangzɛ-mɛ̀ɛ̀ ni kaà kée gúlú-mɛ̀ɛ̀a la è? ¹⁵ Yesu’ à pè- àle gi mɛ̂ɛ’ wó nuu bhi láà àng tó páipái nɛ̀ ye: Ká ka leng kún sɛ̀a, ke ka zowɛ́ɛ́ òo naa wélé lé. Atoosiwo mɛ̂ɛ layè àa dɔ wélé tò mɛ̂ɛ gɔ̀n-yè-le bhà. Yàa ni mɛngge yéè tó wélé-mɛ̀ɛ̀ kpáaá kɔɔ óó kɔɔ’ gi, à-mɛ̀ɛ̀ àa mɔɔii laá wélé’ é à gɔ̀n láà àle bhà. ¹⁶ Yesu’ bo’, le é zí à tà-piàn kaan’ àng nɛ̀ ye: Wélé-mɛ̀ɛ̀ ke ké nuu bhi, le é kɩ́ɩ kpáa kɛɛ’, le àbhà sìnma’ sɛɛ lekinilèkini wo’ le. ¹⁷ É gbààn e zʋʋgɔɔn-à àle gi ye: Nbhà sìnma’ é sɛɛyèa é, an à-kɔ̀ɔ̀ keeà lɔ, ke à bàn-lèè àa bhe n gɔ̀n é le? ¹⁸ É bo’, le é wɩɩ’ e lekini tà ye: Ɔ̀ɔ́ɔ̀n, máà pɔɔn’ kɛɛ, ya daa n yàan tò! Án nbhà sìnma bàn-i-kwìì fɔ́ɔ́yèbò tó wíà, le an à dɛ́dɛɛbò dɔ kpákpaaá, le an nbhà sìnma ni n sɔlɔ-pɔ̀ɔ̀n bhɛ́ibò tó ban à gélé le. ¹⁹ An bò’, le an à pe n zowɛ́ɛ́ pé ma: n pe’ tó sɛ̀a tò! Pɔɔn’ tó n gɔ̀n kpáaá. Án mɔɔà à bhɛlɛá kwee tinglàtìnga. Máà yalá tò, ke án pɔɔn bhɛlɛ, ke án wɩ̂ɩ mi, ke án n liágó. ²⁰ Kɛ́ é nuu à peà e zowɛ́ɛ́ pé kwɛi tée’ gi láà, le Aatana’ to’ le é wɩɩ’ à nɛ̀ ye: Á, tàmaa-mɛ̀ɛ̀’ í yaa é, i pe ké yɛn-à gbɛi do é à gi. È tò’ kwɛi la ò, ke pɔɔn páipái’ í à yala’ ibhà tili-sànmáá láà, è tóà wáa gɔ̀n le? ²¹ Yesu’ bo’ à peá kwɛi, le é à zɔ́ɔ́ dɔ’ ye: Mɛ̂ɛ óó mɛ̂ɛ’ è wélé ban ké tà e lekini nɛ̀ kpunglà zé, kɛ́ ke pɔngge àa à gɔ̀n tili-sànmáá Aatana zué-le bhà laá, àle-mɛ̀ɛ̀ pe tòsɛ́ɛ́là-yè- tò kwɛi’ wo le. ²² Yesu’ bo’, le é wɩɩ’ ebhà kàlengbò nɛ̀ ye: Ale kɛɛ le an wɩɩ ka nɛ̀ ma: kao yaaà ka leng-wùn-zʋ̀ʋ̀gɔ̀ɔ̀n tà. Ka pɔɔn’ bhɛlɛà, ni ka wélé’ daaà ke è tóà ka bubhà-pɔ̀ɔ̀n-a láà, síka òo tóà ka gi àle ke-wùn gi. ²³ Atoosiwo mɛ̂ɛ níi-le-wùn ké kpókpóá e gie bhɛlɛ-pɔ̀ɔ̀n-wùn tà, le mɛ̂ɛ bu’ é mɛ̂ɛ bhà láà, à leng-wùn’ zí kpókpóá, le è gie mɛ̂ɛ bubhà-wèlè le-wùn tà le. ²⁴ Kà à súnmagó gɔnglɛbò bhà. Wàa mini bɔ, sée wàa mini káán. Wàa zí pàà dɔ, sée wàa kóngla gó, kɛ́ àle tó gi, Aatana ké àng légba. Kaà lɛgààgi’ lɛ́ɛ. Kale káá fìla’ gá maabò láà àngle bhà la è? ²⁵ Tààn wáa ka kpe gi, le àbhà yàà e lekini-wùn-zɔ̀ɔn tà-yè- mɔɔà àbhà sii kenɛ́ ke daaá à lé le? ²⁶ Káá mɔɔ wúnnɛ́ pɩ́sɩ́ɩ́nɛ́ lefienɛ́’ kwɛi láà à kɛɛá ka lekini tà lee’ gi láà la ò, ka yàà wún paánbò láà àle-zɔ̀ɔn tà àle gi lɔ tò? ²⁷ Bánnai tɛ́ɛ́n’ kai, è bín’ dɔ ziàn láà, kà zí à súnmagó à leng bhà. Wàa ye bhaamɛ̀ɛ̀ nɛ̀, ke wò kɩ́ɩ kɛɛ, ɛ́ɛ́n ke wò wélé kɛɛ, kɛ́ sée án wɩɩ ka nɛ̀ ma: Gwilinɛ Salomon’ é nuu wélé-mɛ̀ɛ̀ kpáalàkpààa lii láà, à lefienɛ́ bhà-wèlè ke yáán òo sɛɛ, ke è mɔɔ nà bɩ̂ɩ bín láà à keá. ²⁸ Kai-bɩ̀ɩ̀ bhɛ́i’ à bín- tenglé lengdo’ kɛɛà, ke tili- bhɔ̀’, wò tóà ke wò à kpɛ́ɛ́ bilià pailé láà, Aatana- àle sɛɛ sínmasìnma wò’ ziàn kwɛi la ò, mɛɛ kɛɛ le è kwii wélé’ é sɛ̀a ke è gie bɩ̂ɩ bín láà àle tà à nuá kale ka nɛ̀ le? È tò’ kwɛi la ò, mɛɛ kɛɛ le kaà kpɔ̀ Aatana lé-yè’ pɩ́sɩ́ɩ́nɛ́á kwɛi le? ²⁹ À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, kao yaaà ka pɔɔn’ bhɛlɛà, ni ka pɔɔn’ mià à ke-wùn-zʋ̀ʋ̀gɔ̀ɔ̀n tà. ³⁰ Atoosiwo mɛ̂ɛ yemò’ wàa Aatana dɔn láà, àngle yaa wún yemò láà àle-zʋ̀ʋ̀gɔ̀ɔ̀n tà le. Kɛ́ kale laá, Aatana’ é ka nɛá láà e à gànnu ye: Ka bhàwùn ké pɔɔnbò láà à tó bhà. ³¹ À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, à-lèè ké à bhà ke kale ká Aatana-à gwilinɛnɛ̀-wùn lefɔ́ɔ́lé’ à yáán bhɔ le. Ka à kɛ̀ɛ̀’ kwɛi, le ka bhàwùn’ pɔɔn paánbò’ bhà láà, Aatana leng- à tó nu ka nɛ̀ à tàkpɔ́á le. ³² A-wùn gi, n pe gi-mɛ̀ɛ̀ wɛ́ngsɛ’ ká ye tolo-pɔ̀ɔ̀n kpulunɛ́ pɩ́sɩ́ɩ́nɛ́ nɛ̀ é, kao súóà, atoosiwo ka nɛ Aatana láà, ka gbà dɔ̀lèèa ebhà gwilinɛnɛ̀ bhà-wùn- sɛɛyè’ gá à nɛ̀ le. ³³ È gò’ àle gi, ká ka kwenglé-pɔ̀ɔ̀nbò wɛ́ngtɛlɛ wo, ke ká à sɔ̀ɔ́n gúlú wɛ̀i-mɛ̀ɛ̀bò tà. Gɛ̀ɛ̀bhúu ye’ àa bɛ́lɛ́ láà, ká àle káán, ke ká ka sànma yaa à gá lɔngwɛ́ɛ́ gi-lèè’ pɔngge àa sie bhi láà à gi le. Atoosiwo kuan-mɛ̀ɛ̀bò wàa waa bhi, sée zɛ́n àa zí pɔngge bhɛlɛ bhi. ³⁴ Pɔɔn- à kɛɛ ke an àle pe kwɛi, àle ye: Mɛ̂ɛà wélé- to lee’ gi, mɛ̂ɛ zowɛ́ɛ́ àa gó bhi’ wo le. ³⁵ È gò’ àle gi, ká kaà làngbha dɔ, ke ká tó ka tàkúnyèa kelekelele, ³⁶ ye gùábò’ wó wo yáán tóii kwíinɛ gɔ̀n àng nɛ̀. À lébhà ké ye kwíinɛ ke’ é lóyèa mɛnggeà dɔ kɛɛ lià, ke àbhà gùábò’ wo yáán tóii à sɛíyè gɔ̀n à-wùn nɛ̀, é kɛ̂ɛ kwɛi ke è wàà’ bhi, ke è kwíi tàmàà’, ke wò nù tó ke wò à lépóló à gɔ̀n. ³⁷ È tò’ kwɛi, kwíinɛ- waaà tée óó tée’ gi, è ebhà gùá yemò’ àng taà yáán láà, àng pe ké tóà sɛ̀a. Án à zɛ ka nɛ̀ sii tà ma: è bò’ waaá bhi, à leng ké kiásili yeleà ebhà gbàà tà, le è à pe ebhà gùábò láà àng nɛ̀ ye: Kale kà yalá. Wò bò’ yaláá, le à lekini- àng légièwo le. ³⁸ È nu gbɛi zué oo, è nu zí ke gbɛi zué lefienɛ́’ woo bo gieá oo, è àng ta-le wò’ yáán, ke gùábò láà àngle pe- sɛ̀ leng’ gá le. ³⁹ È gò’ àle gi, à gàn- tó ka yàan ka: kuan-mɛ̀ɛ̀- nuà lɛ́ɛ́lɛ́ɛ́’ bhà gbɛi gi láà, àle’ woo nù tóà kwíinɛ yàan laá, ke àa woo yizɛii, e woo tóà yáán. Yàa woo à tóii bhi, ke è àbhà kwíi zua. ⁴⁰ A-kɔ̀ɔ̀ do láà à gi, ka lekini ká yaa ka zʋʋá, atoosiwo ka zʋʋ àa bha ye’ bhà láà, bhaamɛ̀ɛ̀ gbe- nuà àle bhà le. ⁴¹ É bo’ à peá kwɛi, le Piɛli’ wɩɩ’ ye: Gwilinɛ, í pian láà à kààn kwɛi ko lengdo’ ko nɛ̀, tààn í à kààn bhaamɛ̀ɛ̀ tó páipái’ nɛ̀ le? ⁴² É à pe’ kwɛi, le Gwilinɛ’ à yoobɔ’ ye: Kà à súnmagó gùá-mii ke’ kwíinɛ’ à yaa’ à bhámò wunlé, ke è nù àng légba bha sɛ̀ bhà láà à kɛɛ-wùn bhà. ⁴³ È tò’ gùá-mii kólósɛ̀’ è wún dɔn à gá laá, kwíinɛ- nù’, e à taà, ke e à kɛɛii à-kɔ̀ɔ̀ láà à gi. È tò’ kwɛi, ke gùá-mii láà à pe’ tó’ wo sɛ̀a lɛ́ɛ. ⁴⁴ Án à zɛ ka nɛ̀ sii tà ma: kwíinɛ sɛíyè- gùá-mii ye’ à taà kwɛi láà, e à yaaà ebhà pɔnópɔ̀nó wunlé. ⁴⁵ Kɛ́ è tò’ ke gùá-mii láà è à pe e zowɛ́ɛ́ pé ye: Kwíinɛ ké mɔ́ii ke àa nu, ke è sɔɔ gùábò’ wó à kɔɔ wala miɔnbò ni loòbòa láà àng maaà, ke e pɔɔn bhɛlɛii, ke e wɩ̂ɩ mi-ii ke e yaaii à yáin, ⁴⁶ kwíinɛ láà e nuà lóó’ à yáán àa à gɔ̀n à gá à bhà, le è waa lɛ́ɛ́lɛ́ɛ́’ àa à dɔn à bhà le. È bò’ waaá bhi, è gùá suu láà àle pe gó’ woà à lé do le. Wò wún’ kpɔ́à mɛ̂ɛ’ wòo wɩ́ɩ́ Aatana pe bhà àng tà láà, wò àle sínma kpɔ́à à lekini tà le. ⁴⁷ Gùá-mii ke’ bhi, è tò’ ke é mɛ̂ɛ’ à wɛì láà è à zòàwùn dɔn, kɛ́ ke òo à sànma yaa, sée ke òo à zòàwùn kɛɛ, é mɛ̂ɛ’ à wɛì láà, è nù’, e wún góà à yáin, le è yílí yààn’ à núnú àa wo à go à gi le. ⁴⁸ Kɛ́ gùá-mii ye’ àa é mɛ̂ɛ’ à wɛì à zòàwùn dɔn láà, àle- mɛ̂ɛ màà à gi-wùn kɛ̀ɛ̀’, wo zí à lekini maa-le woà, kɛ́ àle pe yílí yààn àa tóii wɛ̀sɛ. Pɔɔn- à kɛɛ ke an àle pe kwɛi, àle ye: Wò pɔɔn kpáa nu mɛ̂ɛ’ à nɛ̀ láà, wò tɔnɔ kpáa gùò àle-mɛ̀ɛ̀ lé, le wò pɔɔn kpáa maakpɔ mɛ̂ɛ’ à bhà láà, wò pɔɔn láà à légiètà-wùn pe à-mɛ̀ɛ̀ nɛ̀ le. ⁴⁹ Án nù- pai’ daai lúyáán tà zé le. Sée è woo lee bhɛlɛ zi-le gò’ n yàànlé laá, è woo sɛɛ-le woà n nɛ̀ wɛ́! ⁵⁰ Kɛ́ n sɔ̀ɔ̀ wún kpókpó-yì’ à wɛ́ɛ́-wùn’ bhe láà, àle síka’ tuàn n gi miniminiyèa le. Sánni síka- nù pe é gó n gi, ke má à-yì láà àle káán, ke má à wun ban péng le. ⁵¹ Tààn e ka gi ye: Án nù- sɛ̀ɛ̀kénɛ̀’ daai kpunglà zé la è? Ábin, mɔ́ɔ́ nu àle gi. Wánglafila án nù- nàà’ daai bhaamɛ̀ɛ̀ finibhà le. ⁵² À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, è si dɔkɔ̀ɔ̀ é à gi bhà, kwíi do ke gélé-mɛ̀ɛ̀- tò’ solu, wo pééà à gi, le mɛ̂ɛ yaka- yaa mɛ̂ɛ piilɛ sàn bhà, le mɛ̂ɛ piilɛ- zí yaa mɛ̂ɛ yaka sàn bhà le. ⁵³ Nɛ́ nɛ ké sieà e gbe bhà, le nɛ́ miɔn- sie e nɛ bhà le, nɛ́ laa ké sieà e lú bhà, le à lú- zí sie e laú bhà le. Gɔ̂ɔn laa ké sieà e gbeà nɔ́ng bhà, le gbeà nɔ́ng leng- zízí sie e náá bhà le. ⁵⁴ Yesu ké nuu à peà zí bhaamɛ̀ɛ̀ ting’ wó nuu bhi láà àng nɛ̀ ye: Na ka lɛgàà’ ziàn, ke loo ké kpɔ́ii yáándaaá, le ka to le ka wɩɩ ka: la yéè ban, le è ban maiá la. ⁵⁵ Na wàà’ è go yáìngiáán láà, ka zí à viin mà’, le ka wɩɩ ziàn ka: pai yéè dɔ, le è yaa ka wʋʋ lé la. Tààn àa kwɛi? ⁵⁶ Gbèyèdáin-bhààmɛ̀ɛ̀bò! Na sɛ́ɛ́tà-pɔ̀ɔ̀n ni lɔngwɛ́ɛ́ bhà-pɔ̀ɔ̀nbò láà, ká mɔɔ àle tó súnmagóá, le ka à gòkéigo le. Le mɛɛ kɛɛ tò le Aatana’ wún súnmagò à bhà-pɔ̀ɔ̀nbò’ gieii ka nɛ̀ dɔkɔ̀ɔ̀ é à gi é, káá dɔn àle gòkéigóá le? ⁵⁷ È gò’ àle gi, mɛɛ kɛɛ le wún ye’ é dɔɔyèa, ka lekini káá zí ka zʋʋgɔɔn àleá, ke ká àle kɛ̂ɛ le? ⁵⁸ À lébhà ké ye mɛngge’ bhi, wa i daa, le ka ni i daa-mɛ̀ɛ̀ ká lóii kiá tèbhenaanibò zué le. È tò’ kwɛi, à-lèè ké à bhà ke í i gisie, ke ka ni i daa-mɛ̀ɛ̀ láà ká mɔɔ à gi kiá, ke ká tuàn zaalé, ke wòo nù ló nà i gá zúuzi zué, ke zúuzi-mii láà òo i lénu polisibò nɛ̀, ke polisibò wòo ló nà i gá kààso gi. ⁵⁹ Án à pe i nɛ̀ tàpúúá ma: wò i daa-le wò’ kààso gi, í tóà bhi kwɛi flúúlé. Mɛ̂ɛbòà kpan’ é i lé láà, yóó à nààlàkáán paán góà bhe, yáá góii bhi.

¹ À tée do láà à gi, mɛnggoò ké nu’ Yesu pé, le kúmana kpáè’ wó nuu à leeà Pilati láà, é wún’ kɛɛ’ Galilee-mɛ̀ɛ̀ kemòa, wó sɔɔ’ à gɛingóà à nɛ̀ wo: Galilee-mɛ̀ɛ̀ kemò’ nuu bhi laá, wo to’ Aatana lɔ̀ɔ̀kɛɛ lià, le Pilati’ wɩɩ’ ye: Wò àng zɛ, le wó àng zɛ’ sáabhi le. ² Wó bo’, le Yesu’ à yoobɔ’ àng gɔ̀n ye: E ka gi ye: Mɛ̂ɛbò láà la ò, àngle wó nuu wúnyóo kɛɛ-mɛ̀ɛ̀bò tó nɛwáaá Galilee sɛ́ɛ́ gi, le à lángga’ àng kun’, le wó àng zɛ wɛ̀iyè láà à wo’ kwɛi la è? ³ Án wɩɩ ka nɛ̀ ma: àbin, kɛ́ ka lekini káó ka kɔɔ gò’ ka sɔng lé, kanó ká wɛ̀i-gà woà ye àng nɛ̀. ⁴ Tààn Siloe-kwìì dɔ́ɔ́n gànnggànngyòlò’ gbulu’ bhaamɛ̀ɛ̀ buu-ni wɛ́ɛ́-saaka’ àng tà láà la ò, è ka gi ye: Àngle wó nuu wúnyóo kɛɛà, le àng lé’ nuu gieà Zelizalɛm-mɛ̀ɛ̀ paánbò tó páipái tà la è? ⁵ Án wɩɩ ka nɛ̀ ma: àbin! Kɛ́ káó ka kɔɔ gò’ ka sɔng lé laá, kanó páipái ká wɛ̀i-gà woà ye mɛ̂ɛbò láà àng nɛ̀. ⁶ É go’ àle gi, le Yesu’ pian kaan’ àng nɛ̀ ye: Mɛngge’ nuu bhi, e bhúlu bhɔ̀ɔ̀bhà-yìlì do ta’ ebhà dɔ̀lɔ̀ng-bòi. Kwɛnggei’ bhɔ’, le mɛ̂ɛ láà é nu’ bhúlu bhɔ̀ɔ̀bhà láà à wɛ́ɛ́ gói le. Kɛ́ òo pɔngge ye à gi. ⁷ É à pè- àle gi dɔ̀lɔ̀ng-bʋ̀ʋ̀ wunlé-mɛ̀ɛ̀ láà à nɛ̀ ye: Lɛgaa. Án gbaan’ nuà bhúlu bhɔ̀ɔ̀bhà é à wɛ́ɛ́ gó-wùn gi, à kwee yakanàà’ é. Kɛ́ máá pɔnggepɔ̀ngge ye à-yìlì gi. È tò’ àle gi kwɛi, ke bhè à-yìlì bɔ, atoosiwo è dɔ̀lèè é à sí’ woii bhiábhiá, le à tɔnɔ àa bhe le. ⁸ Kɛ́ é à pe’ kwɛi, le dɔ̀lɔ̀ng-bʋ̀ʋ̀ wunlé-mɛ̀ɛ̀ láà é à pe’ à nɛ̀ ye: Wunmɛ̀ɛ̀, bhè à tó bhi kwɛi kwia do é àle bhà líe. Án à zipé pɔ́n-à, le an di yaa à gɔ̀n le. ⁹ È tò’ kwɛi, e yíiín bhaà zí-kwià-le bhà àlei. Òo zí bhà’ àle gi tò laá, le i nuu à peà, le wò à kaan tò le. ¹⁰ Golo-kwèèi do ke láà à bhà, Yesu ké nuu liangzɛà Aatana-kwìì ke gi. ¹¹ Bhàyúá-nɔ̀ngnɛ́ do ke’ nuu bhi, yínaa yóo’ nuu à wɛì láà, e nuu à du dɔyèa, le àa nuu mɔɔà dɔnɛ́ pɩ́sɩ́ɩ́nɛ́ lefienɛ́ ke woá zué le. Sée bhàyúá láà é yaa’ à bhà kwɛi, à kwee buu-ni-wɛ́ɛ́-saakanàà’ nuu lɛ́ɛ. ¹² Yesu’ à ye’, le é à lee’, le é wɩɩ’ à nɛ̀ ye: Nɔ́ngnɛ́, ibhà yúá’ é i bhà láà, a gó’ wo i bhà lɛ́ɛ. ¹³ Yesu’ à pe’ kwɛi, le é e kɔɔ yaa’ à gwenglé, le nɔ́ngnɛ́ láà é to’ le é dɔ’ zué, le é sɔɔ’ Aatana wánglegóà le. ¹⁴ Kɛ́ Yesu’ bhàyúá sí’ wo’ nɔ́ngnɛ́ bhà golo-kwèèi láà, òo sɛɛ Aatana-kwìì wunlé-mɛ̀ɛ̀’ nuu bhi láà à nɛ̀. É gbààn zaabɔà àlei, le é wɩɩ’ mɛ̂ɛ’ wó nuu bhi láà àng nɛ̀ ye: À-lèè ké à bhà ke mɛ̂ɛ- bháála kɛɛ yáángɛɛn saado’ gá le. È tò’ kwɛi, ká nu ziàn, ke wò ka tó kélékèlèa yáángɛɛnbò láà àleá le. Kao nuà golo-kwèèi-le bhà. ¹⁵ É à pe’ kwɛi, le Gwilinɛ Kpáa’ à yoobɔ’ à gɔ̀n ye: Gbèyèdáin-bhààmɛ̀ɛ̀bò, na golo-kwèèi- bhɔ̀’ ziàn, ká kɔi dolodolo láà, kanó ká kaà dîli ni kaà sʋʋfaibò-le tó kɔɔ wolo, le ka lo àng dɔi yí bhà la. Tààn àa kwɛi è? ¹⁶ Sée nɔ́ngnɛ́’ é, Ablam ginɛ́ do ke’ zí à lengá, le Sɔtana’ daa’ à yeleyèa liilììlii, le à kwee buu-ni-wɛ́ɛ́-saakanàà’ é le. È tò’ kwɛi la ò, mɛɛ kɛɛ tò le ka wɩɩ ka: à-lèè àa à bhà ke wò àle káán Sɔtana gɔ̀n bhɛɛ́ɛ́ lé golo-kwèèi le? ¹⁷ Yesu’ à yoobɔ’ wo’ kwɛi láà, yɛ́ɛ ké dɔ’ à liangzɛ yóóbò tó bhà. Kɛ́ é nuu sɔ́nbò’ kɛɛà láà, à-wùn lí ké nuu sɛɛà mɛ̂ɛ bhɛ́ibò kpe’ wó nuu bhi láà àngle tó gi. ¹⁸ É go’ bhi, le Yesu’ wɩɩ’ ye: Aatana-à gwilinɛnɛ̀ láà è bhɔ̀ mɛɛ bhà le? An zí à kpɔ̀ɔ̀bhàkpɔ́à mɛɛá le? ¹⁹ Ta-pɔ̀ɔ̀n’ wò à lee Seneve, ke à wɛ́ɛ́- to pɩ́pɩ́nɛ́á láà, mɛngge’ à wɛ́ɛ́’ si’, le é à ta’ e pé boi, le é goo’, le é tolo’, le é to’ yílí kpáaá, le maabò’ nu’ kwêe dɔi à gbaan lé le. Aatana-à gwilinɛnɛ̀ láà è bhɔ wún’ bhà, àle lɛ́ɛ. ²⁰ É go’ bhi, le Yesu’ wɩɩ’ zí ye: An Aatana-à gwilinɛnɛ̀ kpɔ̀ɔ̀bhàkpɔ́ ke woà mɛɛá le? ²¹ Nɔ́ngbò- sɛ́kɛ dɛ́idɛ̀inɛ́ ke’ si, le wò à kaan búlù bii kílo kuà-piilɛ-ni-wɛ́ɛ́-soluá, le sɛ́kɛ biinɛ́’ wó à daa’ à gi láà, è à kɔɔn tó fɔu, le è to kpáaá le. Aatana-à gwilinɛnɛ̀ láà è bhɔ wún’ bhà, à ke’ lɛ́ɛ. ²² Yesu’ nuu gieà pɛ́ɛbò gi, ke e lóii Zelizalɛm za, le é nuu e wɛì-mɛ̀ɛ̀bò dɔɔà kwɛi le. É nuu à kɛɛ’ woà kwɛi láà, ²³ le mɛngge’ à bhàgilawo’ ye: Kààmɔ, mɛ̂ɛbò’ wò laà, wàa tóii wɛ̀sɛ maiá è? ²⁴ Le Yesu’ à yoobɔ’ à gɔ̀n ye: Ká ka bháa dɔ’ wo, ke ká gie-lèè ye, ke ká daa Aatana pe gi le. Pɔɔn- à kɛɛ ke an àle pe kwɛi, àle ye: Dàà à pe gi-yè ké kpókpóá ye kwíi’ à lé-lèè’ kóbhókòbhòa sɔ̀ɔ̀ à gélé-yè nɛ̀. Án à zɛ ka nɛ̀ sii tà ma: bhaamɛ̀ɛ̀ kpe ké dàà bhi-lèè guoà wo bháa bhà, kɛ́ wàa mɔɔii à bhà. ²⁵ A-wùn gi, kwíi láà à-mɛ̀ɛ̀- waláà tée’ gi, ke è à létaà làkeleá, ke kale ká tóyèa lúulé za laá, ká ka kɔɔ maaà kóng tà pingpingle, ke ká à peii ka: Kwíinɛ wɛɛ, kwíinɛ, bhè dɔ gbáágbààa ke í kwíi lépóló ko gɔ̀n. Kɛ́ e à yoobɔà ka gɔ̀n ye: Máá ka gó-lèè dɔn. ²⁶ È à pè’ kwɛi, ká wɩ́ɩ́à à nɛ̀ ka: Sée kó ko kɔɔ daa’ i pé, le í nuu liangzɛà lúaalé-lèèbò gi koó péng le. ²⁷ Kɛ́ e zí à yoobɔà ka gɔ̀n, le è wɩɩ ye: Máá ka gó-lèè dɔn. Wúnyóo kɛɛ-mɛ̀ɛ̀bò! Kà gó n bhà sáabhɛ́ kwɛi. ²⁸ Kwíinɛ- à peà ka nɛ̀ kwɛi lee’ gi láà, ká wɛ̀i-wòsíà bhi pingpingle, le ka ka sóólé bhɛlɛ keléékeléélé le. Pɔɔn- à kɛɛ ke ka ka sóólé bhɛlɛà kwɛi láà, àle ye: Ablam oo, ni Izaaki oo, ni Zakɔbu oo, ni Aatana wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀ páipái’ wó nuu lii láà oo, ká àng tó yeà, ke Aatana’ àng dɔ̀lèè kpɔ́ ebhà mɛ̂ɛnɛ̀ bhà, kɛ́ ke ya kale ka kɛɛ, ke káé tó lúulé. ²⁹ Kɛ́ sée bhaamɛ̀ɛ̀bò ké góà yáánwoloá, le wò go yáándaaá, le wò go yáìngiáán zanó piilɛyèa, le àng tó- yàlèè ye wò dɔ kpáa’ kɛɛà Aatana-à gwilinɛnɛ̀ yànmai gi láà à-pɔ̀ɔ̀n bhà le. ³⁰ À tée láà à gi, zía-gɛ̀ɛ̀n kemò ké daaà liélé, le liélé-gɛ̀ɛ̀n kemò- zí daa zía le. ³¹ Faliziɛn kemò’ nù- Yesu pé tée láà àle gi, le wó wɩɩ’ à nɛ̀ wo: Gwilinɛ Elɔdi ké i zɛ-lèè guoii. À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, bhè walá, ke í ló zaa bhɛ́i keá. ³² Wó à pe’ kwɛi, le Yesu’ à yoobɔ’ àng gɔ̀n ye: Kà ló ke ká à pe gbèyèdáin láà à nɛ̀ ka: án tuàn líe yínaa yóobò kɛɛà, ke án zí bhàyúá-mɛ̀ɛ̀bò tó bhiá tenglé ni tili gi, le án nu’ nbhà bháála’ kɛɛi láà, an à wun ban péng tili pe tàalà le. ³³ Kɛ́ à-lèè ké à bhà zí ke án nbhà táá’ kpɔ́ii é, ke án ló nàa n wɛ̂ɛá do kwɛi yáángɛɛn láà àle tó bhà, ke án waa Zelizalɛm. Atoosiwo Aatana wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀ zɛ̀ lee bhɛ́i-le ke gi-yè àa kún à gá, ke àa Zelizalɛm-lèè-leá. Yesu’ bo’ à peá kwɛi, le é wɩɩ’ ye: ³⁴ Zelizalɛm-mɛ̀ɛ̀bò! Zelizalɛm-mɛ̀ɛ̀bò! Kale ká ziàn Aatana- mɛ̂ɛbò’ àng bɔ ka nɛ̀ láà àng zɛ gwɛɛ bìlì àng bhà-yèa, le ka zí Aatana wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀bò leng zɛ la wà! Má ka bàn ké tà-lèè guo gɛnyààn tinglàtìng tóá, ye toonɛ́mɛ̀laa- e nɛ́ múnúnɛ́bò ban ké tà e gban wala kɔi láà à nɛ̀, kɛ́ káá wɩ́ɩ́yèa à bhà ke ká nu n pé. ³⁵ A-wùn gi, ká ka yáán tó bhi, ka yàlèè bhà-lèè ké tóà ka nɛ̀ fɩɩ lenglèngá. Atoosiwo án à zɛ ka nɛ̀ sii tà ma: è si dɔkɔ̀ɔ̀ é à gi bhà, káá n yeii sɛ́ɛ́ tà koo, le è to kwɛi flúúlé, fɔ́nni ke bha ke’ bhi è bhɔ le. À bha láà è bhɔ̀’, ká à peà ka: mɛ̂ɛ’ é nuii Gwilinɛ Kpáa-à nu gi láà, lúbha- à-mɛ̀ɛ̀ kún.

¹ Golo-kwèèi ke’ bhɔ’ zí, le Yesu’ lo’ ligói Faliziɛn-bòà wunmɛ̀ɛ̀ do ke pé kwíle le. Faliziɛn yemò’ nuu bhi, àng tó yáán ké nuu à bhà, le wó nuu à súnmagóà le. ² Wóò wo káá’ wo, ke fɔu-yùà’ nuu mɛngge’ à bhà láà, e dɔɔ à zué bhi. ³ Le Yesu’ tɔ́ng dɔ-mɛ̀ɛ̀bò ni Faliziɛn-bò láà àng bhàgilawo’ ye: Koà tɔ́ng’ é sɛ́ikwɛ́ gi láà la ò, e wɩɩ à bhà ke mɛ̂ɛ- bhàyúá-mɛ̀ɛ̀ ke tó kélékèlèa golo-kwèèi è? ⁴ É à pe’ kwɛi, àng tó ké to’ wo tàsáná zilingle. Mɛngge òo wɩ́ɩ́. Yesu’ bhàyúá-mɛ̀ɛ̀ láà à kùn- kɔɔ bhà àle gi, le é à to’ kélékèlèa, le é e kɔɔ go’ à zì, le mɛ̂ɛ láà é lo’ le. ⁵ Yesu’ bo’, le é wɩɩ’ mɛ̂ɛ’ wó nuu bhi láà àng nɛ̀ ye: Mɛ̂ɛ’ ká baan é, mɛnggeà nɛ́- dalà’ kɔ̀lɔ̀ng gulu gi, ɛ́ɛ́n ke è tó àbhà dîli lefienɛ́á, yàani yéè tó golo-kwèèiá la ò, à-mɛ̀ɛ̀ àa tóii sáabhi ke è à sí bhi zólé è? ⁶ Yesu’ à pe’ kwɛi, mɛngge òo mɔɔ à yoobɔá à gɔ̀n. ⁷ Ale’ kɛɛii kwɛi láà, ke wó mɛ̂ɛ’ àng lee’ dɔ kɛɛ-pɔ̀ɔ̀n bhà, àng tó ké yàlèè sɛ̀sɛ̀yèbò zɛ̀izɛii wo peá, ke Yesu ké àng súnmagóii ziàn. É pian kààn àle gi àng tó nɛ̀ ye: ⁸ Wò nù’ mɛnggeà lê dɔi, ke à-mɛ̀ɛ̀- i lee dɔ kɛɛ-pɔ̀ɔ̀n bhà laá, miá ló yalái yàlèè sɛ̀yè’ è tóà bhi láà à bhà, ke mɛngge’ é tiàànle ile i bhà, ke wó à lekini leeyèa ye i nɛ̀, ke mɛ̂ɛ’ é kanó piilɛyè lee’ láà, òo nu ke è à pe i nɛ̀ ye: ⁹ Ile bhè gó i yàlèè bhà mɛ̂ɛ ye é à nɛ̀. È tò’ kwɛi, i lò yalái zía-yè láà e tóà i gɔ̀n yɛ́ɛyèa. ¹⁰ À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, wò i lèè’ dɔ kɛɛ lià, bhè ibhà ló wo yaai mɛnó páipái zía, ke mɛ̂ɛ’ é i lee’ láà, è nuà tée’ gi, à lekini- nuu à peà i nɛ̀ ye: Bhè walá ke í yɔ́n liélé. Án yàlèè tiàànle tóyèa i gɔ̀n bhi. Ale ké tóà bhɛɛ yàà i bhà-kɔ̀ɔ̀a mɛ̂ɛ páipái’ ka tóà pɔɔ̀ɔ̀nlé kiá láà àng finibhà. ¹¹ Atoosiwo mɛ̂ɛ’ i i wunbílí yaa gɛɛn bhà, Aatana ké i wunlé zinnáà. Kɛ́ mɛ̂ɛ’ i i wunlé kpááà, Aatana ké i wunlé waláà. ¹² Yesu’ bo’ à peá kwɛi, le é wɩɩ’ mɛ̂ɛ’ é à lee’ láà à nɛ̀ ye: N dɔ́ma, i à pè’ ye í bhaamɛ̀ɛ̀bò lɔ̀ɔ̀kɛɛà, ɛ́ɛ́n í dɔ kpáa kɛɛà, miá i dɔ́mabò ni i laànɛ́bò ni mɛ̂ɛbò’ ka ganng- zin ké bhà, ni i yaa yóó tiàntiànlebò lesósó lee, atoosiwo àng lekini ké mɔɔà zí i leeá ye í àng lee’ kɔi láà à nɛ̀. È tò’ kwɛi ke í wún’ kɛɛ’ àng nɛ̀ láà, ke wa àle yóógi daa i gɔ̀n lɛ́ɛ. ¹³ Kɛ́ i à pè’ í dɔ kɛɛà laá, í wɛ̀i-mɛ̀ɛ̀bò ni nià-mɛ̀ɛ̀bò ni gɛɛnban-mɛ̀ɛ̀bò ni yánwilibò’ àng lee kpáèa le. ¹⁴ I à kɛ̀ɛ̀’ kwɛi, ke i pe ké sɛ̀a. Atoosiwo wɛ̀i-mɛ̀ɛ̀bò-le wàa mɔɔii í àng gba’ wo’ láà à yóógi daaá i gɔ̀n. Kɛ́ mɛ̂ɛ’ wò Aatana zòàwùn kɛɛ lúyáán tà láà, wò góà gɔɔ̀le tée’ gi ke wò zana, Aatana leng- à yóógi daaà i gɔ̀n àle tée gi le. ¹⁵ Yesu’ bo’ à peá kwɛi, le àle ni mɛ̂ɛbò’ wó nuu lígóà kiá láà, àng do ke’ wɩɩ’ à nɛ̀ ye: È tò’ àlei kwɛi, ke mɛ̂ɛ’ è lígóà Aatana-à gwilinɛnɛ̀ kɛɛ lià, àle-mɛ̀ɛ̀ pe- tóà sɛ̀-leá wɛ́! ¹⁶ É à pe’ kwɛi, le Yesu’ à yoobɔ’ à gɔ̀n ye: Mɛngge’ nuu bhi, e dɔ kpáa kɛɛ’, le é bhaamɛ̀ɛ̀ kpe kpáalàkpàà lee’ à-pɔ̀ɔ̀n bhà le. ¹⁷ Pɔɔn bhɛlɛ bha’ bhɔ’, le dɔ kɛɛ-mɛ̀ɛ̀ láà é ebhà gùá-mii bɔ’ wó à-yì kpɔ’ mɛ̂ɛ’ àng gɔ̀n láà àng lee lià, ke è à pe àng nɛ̀ ye: Wo ká nu, ka lɔ̀ɔ̀kɛɛ-pɔ̀ɔ̀n tó’ ma. ¹⁸ Kɛ́ gùá-mii’ lo’ mɛ̂ɛ’ àng leei láà, àng tó páipái ké lo’ wo pe kpala-lèèbò peá pɛipɛi dɔ́ɔ̀nle. Mɛ̂ɛ fɔ́ɔ́lé’ gùá-mii’ à lee’ láà, e wɩɩ’ à nɛ̀ ye: Án bʋʋ do’ lɔ́yèa é, à-lèè ké à bhà ke án ló kpooi bhi. Í à pe i pàtɔnɔng nɛ̀ ye: È dɔ gbáágbààa ke è n bhàwùn tó. ¹⁹ Le mɛngdo ke’ zí wɩɩ’ ye: Án dîli piilɛ piilɛ yang solu lɔ́yèa, le án lóii àng gidan-i boi é le. Í à pe i pàtɔnɔng nɛ̀ ye: È dɔ gbáágbààa ke è n bhàwùn tó. ²⁰ Le mɛ̂ɛ bhɛ́i ke’ zí wɩɩ’ ye: An gò lê síi dɛ́ɛá. Ale kɛɛ le máá mɔɔii nuá le. ²¹ Gùá-mii’ sɛsi’ ke è waa dɔ kɛɛ-mɛ̀ɛ̀’ é à bɔ’ láà à lià, le é à tó léban’ à bhà le. Dɔ kɛɛ-mɛ̀ɛ̀’ àle ma’, bhɔlɔ ké waa’ à gi, le é wɩɩ’ ebhà gùá-mii láà à nɛ̀ ye: Bhè ló váánlé téng-lé-lèèbò gi, è gò’ bhi ke í ló zí pɛ́ɛ yáànbhà-zàà-gbùlùbò lé, ke í wɛ̀i-mɛ̀ɛ̀bò ni nià-mɛ̀ɛ̀bò ni yánwilibò ni gɛɛnban-mɛ̀ɛ̀bò lee, ke í daa àng nɛ̀ liélé, ke ká nu kiá. ²² Bhanɛ́ ke’ gie’ ke gùá-mii’ ló, le é nu’, le é wɩɩ’ ye: Kwíinɛ, í wɩɩ’ ye án ló mɛ̂ɛ’ àng leei láà, má àng tó lee, kɛ́ yàlèè ké tuàn bhi kpáaá. ²³ É à pe’ kwɛi, le kwíinɛ’ wɩɩ’ à nɛ̀ ye: Bhè ló bʋʋɛ̀ɛɛ tà-zààbò tà, ke í gie yásabò pé dɔ́ɔ̀nle, ke i mɛ̂ɛ’ àng yeà láà, í fèè yaa àng bhà, ke wò nu n pé kwíle, ke nbhà kwíi- pa. ²⁴ Atoosiwo án wɩɩ ma: mɛ̂ɛ páipái’ wó àng lee’ fɔ́ɔ́lé láà, àngle kekekèke àa kɔɔ daaii dɔ kɛɛ-pɔ̀ɔ̀n láà à gi. ²⁵ Yesu ni bhaamɛ̀ɛ̀ kpe ké nuu lóà kiá zaa tà yèèèle, le é seela’ e gi, le é wɩɩ’ àng nɛ̀ ye: ²⁶ Mɛ̂ɛ óó mɛ̂ɛ’ i nuà n pé, à-lèè ké à bhà ke i-mɛ̀ɛ̀ í i nɛ ni i laú ni ibhà nɔ́ng ni ibhà náò ni i laànɛ́-miɔnbò ni loòbò ni i lekini lefienɛ́-wùn tó tó’ wo bhi n-wùn gi le. Yàa àleá, yáá mɔɔii tóá nbhà kàlengá. ²⁷ Mɛ̂ɛ’ yóó zí i lekini zɛ̀ à bhà-yìlì-le sí, ke í dɔ nà à gá n wɛì laá, ke i-mɛ̀ɛ̀ yáá mɔɔii nbhà kàlengnɛ̀ bhà. ²⁸ È tò’ zí ke mɛngge í wɩ́ɩ́ ye: Ile ké táázi-kwìì dɔ́ɔ́n do dɔà la ò, i-mɛ̀ɛ̀ yáá yalá-le wo líe fɔ́ɔ́lé, le pɔɔn’ è lóà bháála láà à bhà, ke è yɛn-à, i à yàkisi, ke è tò’ ke i mɔɔà à bhà, ke í à-nàà dɔn la è? ²⁹ Yóó àle kɛ̀ɛ̀’ kwɛi, ke í ló kwíi láà à-kpùlù lefɔ́ɔ́lé káán-i, ke í kwii à dɔyè bhà dɔ̀ya laá, mɛ̂ɛ páipái’ wò à-lèè yeà, àng tó ké sóósíà i bhà, le wò wɩɩ wo: ³⁰ Mɛ̂ɛàn é, e woo kwíi dɔ zì-le go’ sɛ̀a, kɛ́ le à kɔɔ òo nù mɔɔ à léyaayè bhà la wà! ³¹ A-kɔ̀ɔ̀ do láà à gi, è tò’ zí ke gwilinɛ ke ké à pé ye: É ló gwili daai e bhá-gwìlìnɛ bhɛ́i ke tà la ò, àa yalá-le wo líe fɔ́ɔ́lé, le è e yáán wala à gi sɛ́iinlé, ke è tò’ ke à leni à pe bhaamɛ̀ɛ̀ wáá buu’ é à wɛì láà, wò mɔɔà mɛ̂ɛ ye’ é nuii à légɔ̀n nàa bhaamɛ̀ɛ̀ wáá kuà-piilɛá láà àng bhà laá, ke è à-lèè ye la è? ³² Kɛ́ è à gàà’ ye yáá mɔɔ-le woii àng bhà laá, è e bhá-gwìlìnɛ láà à tó’ wo lee dɔ́ɔ́n gi, le è mɛ̂ɛ bɔ à nɛ̀, ke wò bhàiwo à zì, ke gwili-káán-à pɔɔn’ tà, wò à pe, ke wó sɛ̂ɛ ké nɛ̀ le. ³³ Yesu’ bo’, le é wɩɩ’ ye: A-kɔ̀ɔ̀ do láà à gi, mɛ̂ɛ’ òo e bo pɔɔn’ é à gɔ̀n àle tó páipáiá láà, ke à-mɛ̀ɛ̀ àa mɔɔii nbhà kàlengnɛ̀ bhà. ³⁴ À gàn ké mɛnó yàan wo: pɔɔn sɛ̀’ wɩɩá le. Kɛ́ è tò’ ke wɩɩ-le- tó sɔ́ɔ́sɔ̀ɔ̀a la ò, wò mɛɛ kpɔ́à à bhà àlei, ke è nù tó dɛ́ɛ wo nɛ́ɛ́nɛ̀ɛ̀a le? ³⁵ È tò’ kwɛi, ke à wɛ̀in kai-wùn lengdo’ ya tó le. Ke à tɔnɔ àa tóii sɛ́ɛ́ ni ting lefienɛ́ ke bhà koo. À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, wún ma-tòlòkwɛ́- tóà mɛ̂ɛ’ i wun bhà, í à ma.

¹ Wɛ́i kún-mɛ̀ɛ̀bò ni Aatana-à tɔ́ng sie-mɛ̀ɛ̀bò tó ké nuu nuà wo tóló dɔi Yesu wʋʋ bhà. ² Kɛ́ e nuu sieà Faliziɛn-bò ni Aatana-à tɔ́ng dɔ-mɛ̀ɛ̀bò nɛ̀, le wó nuu wɩ́ɩ́à wo: Mɛ̂ɛ é, e kɔɔ daa tɔ́ng sie-mɛ̀ɛ̀bò pé, le wò pɔɔn bhɛlɛbò tó wo kiá la wà! ³ Yesu’ pian kààn àng nɛ̀ àle gi ye: ⁴ Wáa ka kpe gi, le bháá kàindini- tò’ à gɔ̀n, ke à do- lèèni, le à-mɛ̀ɛ̀ àa à kuà-sɔisɛ-ni-wɛ́ɛ́-sɔisɛ paán láà à tóii bhìng bhà bhi, le àa ló à do ye’ lèèni’ láà à wɛì, ke è à guo flúúlé, fɔ́nni ke ya à ye le. ⁵ È bò’ à yeá kwɛi, à nii ké daa, le è à si, le è à kpɔ e gbanlé, ⁶ le è sɛi, le è lo nàa e pé gbúnng gi le. È wàà’ bhi, le è e dɔ́mabò ni e yaa yóóbò lee, le è à pe àng nɛ̀ ye: Kwàa ko liágó. Atoosiwo nbhà bháá’ é lèèni’ láà, má à ye tò! ⁷ A-kɔ̀ɔ̀ do láà à gi, án wɩɩ ka nɛ̀ ma: wúnyóo kɛɛ-mɛ̀ɛ̀ do-kini-dò lefienɛ́ ke- e kɔɔ gò’ e sɔng lé, ke è nu solong kún-i Aatana nɛ̀ laá, à-wùn-zàbaayè gi’ è kún-à lɔngwɛ́ɛ́ gi láà, à lé ké gieà wúnsɛ̀ kɛɛ-mɛ̀ɛ̀ kuà-sɔisɛ-ni-wɛ́ɛ́-sɔisɛ’ àng bhàwùn àa solong kún-wùn bhà, àngle-wùn tà. ⁸ È gò’ zí àle gi, wɛ́ipúúwɛ́ɛ́ buu- tò’ nɔ́ngnɛ́ do ke tà, ke à do-lèèni à gɔ̀n la ò, àa làngbha dɔii, ke è viánwɛ́ɛ́ gie kwíi pé, ke è à guo wún súnmàa lɛnólɛ̀nó gi flúúlé, fɔ́nni ke ya à ye è? ⁹ È bò’ à yeá kwɛi, le è e dʋʋ-nɔ̀ngbò ni e yaa yóóbò lee, le è à pe àng nɛ̀ ye: Kwàa ko liágó. Atoosiwo nbhà wɛ́ipúúwɛ́ɛ́’ é lèèni’ láà, má à ye tò! ¹⁰ A-kɔ̀ɔ̀ do láà à gi, án wɩɩ ka nɛ̀ ma: wúnyóo kɛɛ-mɛ̀ɛ̀ do-kini-dò- e kɔɔ gò’ e sɔng lé, Aatana-à kɩ́ɩ́labò ké à gi-zàbaa. ¹¹ É go’ bhi, le Yesu’ zí pian ke kaan’ ye: Mɛngge’ nuu bhi, àbhà nɛ́ ké nuu piilɛ. ¹² Le mɛ̂ɛ bhááɛ̀n’ wɩɩ’ à nɛ nɛ̀ ye: N nɛ, wélé’ é i gɔ̀n, bhè à glú, ke n pe’ è tóà à gi, í n gba à gá. É à pe’ kwɛi, le àng nɛ’ ebhà wélé gulu’ àng tà le. ¹³ À gi òo mɔ́, le à gbe bhááɛ̀n láà é e pe tó si’, le é lo’ nàa lùu dɔ́ɔ́n ke gi le. É waa’ bhi, le wélé’ lo’ à tà láà, é à gisie’ zuànzɛyè bhà le. ¹⁴ Kɛ́ é bo’ à tó gisieá kwɛi, le vɔ́n kpáa’ daa’ lùu gi bhi, le kpala’ yàà à bhà zigo’ le. ¹⁵ É walà- àle gi, le é lo’ e leng daai bháála gi lùu gi bhi-mii ke gɔ̀n, le à-mɛ̀ɛ̀’ à bɔ’ ebhà bíaibò maakɛɛ lià boi le. ¹⁶ É nuu bíaibò wunlé tée’ gi, e nuu à pé ke bíaibò’ nuu máá kpanngbò’ à bhɛlɛà láà, e lekini é woo à ke bhɛlɛ àng pé. Kɛ́ mɛngge àa nuu à pɩ́ɩ́nɛ́ lefienɛ́ ke nuà à nɛ̀. ¹⁷ É e zʋʋgɔɔn’ flúúlé, le é à pe’ e lekini tà ye: Mɛ̂ɛbò lefienɛ́’ wò kɔngtana kɛɛ n nɛ pé, àng tó ké pɔɔn bhɛlɛ wo kan, le vɔ́n yéè nle n zɛ é la wà! ¹⁸ Le àle’ kwɛi, án waláà, le an lo n nɛ lià, le an à pe à nɛ̀ ma: n nɛ, má wúnyóo kɛɛ Aatana-á, le má à kɛɛ i lekini i gá le. ¹⁹ A-lèè àa à bhà ke í n kún ye ibhà nɛ́ nɛ̀ koo. Bhè n kún ye ibhà bháála kɛɛ-mɛ̀ɛ̀ bhɛ́iwɛ́ɛ́ nɛ̀. ²⁰ É bo’ à peá e zʋʋ pé kwɛi, le é wala’, le é lo’ e nɛ lià le. E to’ lee dɔ́ɔ́n gi, le à nɛ’ à ye’, le wɛ̀i’ ban’ à tà, le é lo’ à légɔ̀n bàlàa, le é wi’ à bhà, le é à kpíníbhà mi’ le. ²¹ Kɛ́ le à gbe’ à pe’ à nɛ̀ ye: N nɛ, án wúnyóo kɛɛyèa Aatana-á, le án zí à kɛɛyèa i lekini i gá le. A-wùn gi, à-lèè àa à bhà ke í n kún ye ibhà nɛ́ nɛ̀ koo. ²² Kɛ́ é à pe’ kwɛi, le à nɛ’ à pe’ ebhà gùábò nɛ̀ ye: Kà nu nà wéléwɛ́ɛ́ gbàbhuu sɛ̀yè leng’ é kwíle láà à gá váánlé, ke ká à daa nbhà nɛ́ é à bhà, ke ká kɔɛ́ɛ́bhà-pɔ̀ɔ̀n yaa à kɔɔ bhà, ke ká sàbha waa à gɛin. ²³ È gò’ bhi, ke ká nu nà dîli gbɔ́únɛ́’ kó à légba’ ke è baa láà à gá, ke ká à zɛ, ke kó à bhɛlɛ, ke kó ko liágó. ²⁴ Atoosiwo nbhà nɛ́’ dɔɔ é, à lébhà ké ye mɛ̂ɛ’ ya woo ga à nɛ̀, le ya zana le. Ya woo lèèni n gɔ̀n, le má à ye le. Kwíinɛ’ à pe’ kwɛi, le àng tó’ yaa’ wo liágóyè bhà le. ²⁵ Ale’ kɛɛii kwɛi láà, ke à gbe kpáè-le ké boi. Kɛ́ é nu’, ke è waa woà kwíi maabhà, le é wɩ́ɩ́-pɔ̀ɔ̀nbò ni táán wʋʋ ma’ le. ²⁶ É gùá-mii do lèè àlei, le é à bhàgilawo’ ye: Mɔ̀ng’ zé le? ²⁷ Le é à yoobɔ’ à gɔ̀n ye: I lɔ́ɔ̀nɛ́’ nuyèa, le dîli gbɔ́ú’ kó nuu à légbaà ke è baa láà, i nɛ’ à zɛyèa à nɛ̀ à sɛ̀’ nuyè’ gá, ke é kélékèlèa láà à-wùn gi le. ²⁸ Nɛ́ dóo láà é à ma’ kwɛi, e sie’ à nɛ̀ bháalé, le é gbɛ́ kpɔ’, le òo wɩ́ɩ́ dàà kwíle-wùn bhà le. À nɛ’ wòlò- àle gi, le é bhàiwo’ à zì, ke è daa kwíle le. ²⁹ Kɛ́ le à gbe’ à yoobɔ’ à gɔ̀n ye: N nɛ, án daa’ ibhà bháála kɛɛà liilììlii, ya tó kwee tinglàtìng tóá, ke mɔ́ɔ́ i wʋʋ gó n tóló gi do bhe. Kɛ́ àle tó gi, yóó bhʋʋnɛ́ do lefienɛ́ nu nle n nɛ̀ do bhe, ke ko nà n bhámò kó à bhɛlɛ, ke kó ko liágó kiá. ³⁰ Kɛ́ le i gbe ye’ é ibhà wélé tó páipái bhɛlɛyèa nà zùàbòa láà, àle é nu’ laá, le í koà dîli gbɔ́ú láà à zɛ’ à nɛ̀ la wà! ³¹ É à pe’ kwɛi, le à nɛ’ wɩɩ’ à nɛ̀ ye: Nbhà nɛ́, ile ké n pé zé lɛ́ile. È tò’ kwɛi, ke pɔɔn páipái’ é n gɔ̀n, à tó- ile i peá le. ³² Kɛ́ à-lèè ké nuu à bhà ke i lɔ́ɔ̀ pe sɛíyè láà, kó à gi-zàbaa, ke kó ko liágó. Atoosiwo i lɔ́ɔ̀ é, à lébhà ké ye mɛ̂ɛ’ ya woo ga, ke ya zana à nɛ̀. Ya woo lèèni, le má à ye le.

¹ É go’ bhi, le Yesu’ zí pian ke kaan’ ebhà kàlengbò nɛ̀ ye: Wélé-mɛ̀ɛ̀ kpáa ke’ nuu bhi, e nuu mɛngge yaayèa ebhà wélé wunlé. Kwɛnggei’ bhɔ’, le wó nu’ à pei wélé-mɛ̀ɛ̀ láà à nɛ̀ wo: Í mɛ̂ɛ’ yaayèa i kɔlé láà, e ibhà wélé gisieii. ² É bo’ mɛ̂ɛ láà à leeá, le é wɩɩ’ à nɛ̀ ye: An mɔ̀ng-wùn maii i gbóló pé lɛ́ɛ? Án nbhà pɔɔnbò’ maakpɔ’ i bhà láà, bhè ló ke í nu, ke kó à tó zìnkélé kɛɛ. Atoosiwo máá à pé ke í tó n kɔlé-mɛ̀ɛ̀a koo. ³ Mɛ̂ɛ láà é nuu lóà téei, le é à pe’ e zʋʋ pé ye: Án mɛ̂ɛ’ à wɛì é, yéè n kɛɛ’ wo n dɔ̀-lià é la ò, án àle kún lɔ, ke bʋʋ kpɔ́ sé àa n nɛ̀, sée ke zòbhele dɔ-yɛ̀ɛ̀ ké zí n kɛɛ le. ⁴ Ɔ̀ɔ́ɔ̀n, an pɔɔn’ kɛɛà, ke wò nù’ n kɛɛi n dɔ̀lèè é à gi, án yàlèè sɔlɔ bhaamɛ̀ɛ̀bò pé, má à dɔn tò! ⁵ É bo’ à peá e zʋʋ pé kwɛi, le é nuu wélé-mɛ̀ɛ̀’ à wɛì láà, àbhà kpan’ nuu mɛ̂ɛbò’ àng lé, é àng tó lee’ dolodolo le. Mɛ̂ɛ fɔ́ɔ́yè’ waa’ bhi, le é à bhàgilawo’ ye: Gwilinɛà mɛɛ-kpàn’ i lé le? Le mɛ̂ɛ láà é wɩɩ’ ye: ⁶ Abhà yɔ́ɔ́n gbókong kàindini. Le gwilinɛ kɔlé-mɛ̀ɛ̀ láà ye: Ibhà kpan-sɛ̀ikwɛ́’ é. Bhè yalá, ke í à bɛɛnzɛ zólé ye: Ábhà gbókong kuà-solu’ à-kpàn’ i lé le. ⁷ É go’ bhi, le é zí mɛ̂ɛ bhɛ́i ke bhàgilawo’ ye: Le ile wɛ, gwilinɛà mɛɛ-kpàn’ i lé le? Le mɛ̂ɛ láà é wɩɩ’ ye: Mini sáàki kàin solu. Le gwilinɛ kɔlé-mɛ̀ɛ̀ láà ye: Ibhà kpan-sɛ̀ikwɛ́’ é. Bhè à bɛɛnzɛ ye: Sáàki kàin yisɛ’ à-kpàn’ i lé le. ⁸ Wélé-mɛ̀ɛ̀ láà é à ma’ wo: e kɔlé-mɛ̀ɛ̀ filiyè láà ya à kɛɛ kwɛi, le é lɛ́wɛ́ yaa’ à tà ye: E dɔn wún kɛɛá le. Yesu’ bo’ pian láà à káán-á kwɛi, le é wɩɩ’ ye: Pɔɔn- à kɛɛ ke an àle pe ka nɛ̀ kwɛi, àle ye: Yán tíibhà-mɛ̀ɛ̀bò’ wó lúyáán tà zé é, wo táási wo kiá dɔn bhà, le wò gie nàa mɛ̂ɛ’ àng yánlé’ pólóyèa Aatana-wùn bhà láà àngle tà le. ⁹ É go’ bhi, le é à pe’ zí ebhà kàlengbò nɛ̀ ye: À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, n leng án wɩɩ ka nɛ̀ ma: fili-wèlè’ é kpunglà zé láà, ká dɔ́manɛ̀ kún bhaamɛ̀ɛ̀bò bhà à gá. Ka à kɛ̀ɛ̀’ kwɛi, à ye’ é ka gɔ̀n, è yɛn-à bha’ bhà, wo ka gbaà yàlèè sɛ̀sɛ̀bò’ Aatana pé, ke mɛ̂ɛ- yàà’ bhi, ke mɛ̂ɛ àa gó bhi koo láà à gá. ¹⁰ Sée mɛ̂ɛ ye’ mɛ̂ɛ- mɔɔà kpɔ́á à lé wún pɩ́pɩ́nɛ́bò gi, mɛ̂ɛ ké zí mɔɔà kpɔ́á à-mɛ̀ɛ̀ lé wún kpákpaabò tó gi. Kɛ́ mɛ̂ɛ ye’ à táá-kɔ̀ɔ̀’ zúùzúlé wún pɩ́pɩ́nɛ́bò gi láà, à-mɛ̀ɛ̀ zi àa nù dɔ zué wún kpákpaabò leng gi. ¹¹ È tò’ kwɛi, ke káó tó kpɔ̀ɔ̀lé-mɛ̀ɛ̀a fili-wèlè’ é kpunglà zé láà à lefienɛ́-wùn gi la ò, Aatana- à-kɔ̀ɔ̀ keeà lɔ, le è ebhà pɔ̂ɔn wùndɔ̀yóoá leng-le ke to ka kɔ̀ɔ̀bhà àlei le? ¹² Wó pɔɔnbò’ tóyèa ka kɔ̀ɔ̀bhà dɔkɔ̀ɔ̀ é à gi láà, káó àle kùn’ sɛ̀a la ò, Aatana- dɔà lɔ, le é à ye’ yaayèa ka lekinilèkini peá, è àle nu ka nɛ̀ le? ¹³ Gùá-mii do àa mɔɔ daaá gwilinɛ piilɛ kɔɔ wala. Àa àleá, mɛngdo lɔ̀ɔ̀’ à kɛɛà téei, ke mɛ̂ɛ dini sàn ké à kɛɛii. É zí mɛngdo wʋʋ maà téei, ke e mɛ̂ɛ dini pe wʋʋ góii e tóló gi. A-kɔ̀ɔ̀ do láà à gi, ka leng káá mɔɔii yaaá Aatana-à yaa gi zangdo pé, ke ká zí ka lekini daa wélé gɔ̀n nuanɛ̀ gi zaa dini pé. ¹⁴ Yesu’ nuu wúnbò’ peà láà, Faliziɛn-bò tóló ké nuu à tó bhà. Kɛ́ wélé lɔ̀ɔ̀’ nuu’ wo’ àng kɛɛà bháalé láà, àngle’ nùù sóó’ síà à bhà le. ¹⁵ Yesu’ à pè- àng nɛ̀ àle gi ye: Ka dɔà kɔɔ’ gi ke ká bhɔ bhaamɛ̀ɛ̀bò gi Aatana zòàwùn kɛɛ-mɛ̀ɛ̀ bhà, kale ka àle-lèè guoii le. Kɛ́ Aatana lekini ké lee ye ka zowɛ́ɛ́ pé. Atoosiwo pɔɔn’ é bhaamɛ̀ɛ̀bò-le yáin pɔɔn tiàànleá láà, àle- Aatana-le tàsàlà à gɔ̀n-pɔ̀ɔ̀n’ gá le. ¹⁶ È gò’ àle gi, Aatana-à tɔ́ng’ Moizi’ à dɔ’ lii, ni à wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀bò’ à wʋʋ yemò’ pe’ dɔ̀ya, ke à tó bɛɛn’ àbhà sɛ́ikwɛ́ gi láà, àle pe’ nùù à bhà Záàn mɛ̂ɛ zúlú-mɛ̀ɛ̀ liélé’ wo le. Kɛ́ é si’ Záàn pe waláyè-le bhà, wúnsɛ̀’ è zin Aatana-à gwilinɛnɛ̀-wùn bhà láà, ko àle-nàà kpɔ́ii le. A-wùn gi, mɛnó- dɔkpókpóá’ gɔn-ii gbalàgbàlálé, ke wò wo pe dɔ̀lèè ye à bhà le. ¹⁷ Kɛ́ àle tó gi, Aatana-à tɔ́ng’ é sɛ́ikwɛ́ gi láà à bɛɛnyààn pɩ́sɩ́ɩ́nɛ́ do lefienɛ́ gò à pé-lèè ké kpókpóá, e gie sɛ́ɛ́ ni lɔngwɛ́ɛ́ gbùlù ke wò gó-yè-le tà. ¹⁸ À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, mɛ̂ɛ óó mɛ̂ɛ’ è ebhà nɔ́ng góà kai, ke è à bhɛ́i ke síà láà, ke à-mɛ̀ɛ̀- zùà’ kɛɛii lɛ́ɛ. Sée mɛ̂ɛ’ è lê gò kai-yè síà láà, ke à-mɛ̀ɛ̀ leng- zí wɩ́ɩ́’ dɔii mɛ̂ɛbòà lê bhà lɛ́ɛ. ¹⁹ Wélé-mɛ̀ɛ̀ kpáa ke’ nuu bhi, e nùù gbáán bhái ni wéléwɛ́ɛ́ sɛ̀sɛ̀ sɔ̀ɔ́n kpókpóbò lesósó’ daaà e bhà yaiinle le. Lee’ nuu kpɔɔà kɔi dolodolo, e nuu e liágóà, le è gwilinɛnɛ̀ gi-pɔ̀ɔ̀n sɛ̀sɛ̀bò bhɛlɛ le. ²⁰ Wɛ̀i-mɛ̀ɛ̀ ke’ nuu bhi zí, wo nuu à leeà Lazaa. Bhɛ ké nuu à bhà lɛnólɛ̀nó gi, le é nuu nuà kpáái wélé-mɛ̀ɛ̀ láà àbhà kwíi líɛɛ lɛ́ile le. ²¹ Wélé-mɛ̀ɛ̀’ nuu pɔɔn’ bhɛlɛà, à bunubunubò’ nuu bannáà sáaá ziàn láà, Lazaa ké woo nuu à pé ke è à lefienɛ́ ke bhɛlɛ. Kɛ́ mɛngge àa nuu à nuà à nɛ̀. È gò’ àle gi, gbɛ́ɛnbò lefienɛ́’ wó nuu bhi, àng tó’ nùù zí nu’ woà wo nɛɛ́ɛ́ giei à bhɛ lé le. ²² Kɛ́ wɛ̀i-mɛ̀ɛ̀ láà é ga’ kwee’ gi, Aatana-à kɩ́ɩ́labò’ nu’ à síi, le wó lo’ nàa à gá, le wó à yaa’ Ablam bhulu gi le. Wélé-mɛ̀ɛ̀ láà à leng’ zí ga’ dɔ̀ya, le wó à bii’ le. ²³ Kɛ́ àle’ lo’ gɔɔ̀le, e nuu lee yóo yeà bhi miniminiyèa. É e wunlé wala’, le é Ablam ye’ lee dɔ́ɔ́n gi, ke Lazaa ké yaa à bhulu gi bhi, ²⁴ le é à lòlòkpɔ’ ye: N bâa Ablam oo, bhè n gaa wɛ̀i bhà, ke í dɔ gbáágbààa ke í Lazaa bɔ n nɛ̀, ke è nu e kɔɛ́ɛ́ sɔɔi yí bhà, ke è loonɛ́ ke daa à gá n nɛɛ́ɛ́ tà. Atoosiwo án yaa pai’ lé zé é, é yúá suu’ woii n bhà é, à nààlé àa bhe. ²⁵ Kɛ́ le Ablam’ à yoobɔ’ à gɔ̀n ye: Nbhà nɛ́, i zʋʋ- zana ye: I nuu kpunglà tée’ gi láà, i pe wúnsɛ̀ tó’ woo kɛɛ i nɛ̀. Kɛ́ Lazaa-le pe’ tò- gii kpɔ̀ à tà-yè lesósó’ bhà le. Pɔɔn- à kɛɛ ke à pe nii’ daaii zé, ke ile í wɛ̀ilèè yeii, àle lɛ́ɛ. ²⁶ È gò’ zí àle gi, guluwɛ́ɛ́ gbɛ́ɛ́’ à songgélé àa bhe, ke mɛngge àa mɔɔ lángkáán-á à tà, e ko ni kanù ko finibhà, é kɛ̂ɛ kwɛi ke mɛ̂ɛ’ wò à peà wó gó zé ke wó ló ka pé tiɛi, ɛ́ɛ́n mɛ̂ɛ yemò’ wò zí à peà wó gó ka pé bhía ke wò nu ko pé zía za, ke wòo nù gie-lèè ye. ²⁷ Ablam’ à pe’ kwɛi, le wélé-mɛ̀ɛ̀ láà é wɩɩ’ à nɛ̀ ye: È tò’ àlei kwɛi laá, ke n bâa Ablam, bhè dɔ gbáágbààa ke í Lazaa bɔ, ke è ló n nɛ pé gbúnng gi, ²⁸ ke è gèlèng daa n laànɛ́bò solu’ wó bhi láà àng bhà, ke àngle wòo nù nu wɛ̀ilèè ye-lèè é à gi le. ²⁹ É à pe’ kwɛi, le Ablam’ à yoobɔ’ à gɔ̀n ye: I laànɛ́bò láà, Moizi-à sɛ́ikwɛ́ ni Aatana wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀bòà sɛ́ikwɛ́bò ké àng tà bhi. A-lèè ké à bhà ke wò wo tóló dɔ àle wʋʋ bhà le. ³⁰ Le wélé-mɛ̀ɛ̀ láà é wɩɩ’ ye: N bâa Ablam, yàani yéè tó kwɛi maiá, yàa mɔɔ’ wo le. Kɛ́ gɔɔ̀le-mɛ̀ɛ̀bò-le do ke- sɛsì’ ke è ló àng lià laá, wo wo kɔɔ góà wo sɔng lé àlei. ³¹ Kɛ́ le Ablam’ à pe’ à nɛ̀ ye: Wòo wɩ̀ɩ̀’ à bhà ke wò wo tóló dɔ Moizi ni Aatana wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀bò pe wʋʋbò láà àle ke bhà laá, yàani mɛngge yéè gó gɔɔ̀le ke è zana, à-mɛ̀ɛ̀ leng pe wʋʋ àa zí bhɔii àng gi mai bhà.

¹ È gò’ àle gi, Yesu ké wɩɩ’ zí ebhà kàlengbò nɛ̀ ye: Wúnbò’ è bhaamɛ̀ɛ̀ daa wúnyóo gi láà, mɛ̂ɛ- à kún-à kɔɔ’ gi, ke gwɛɛ- yaa à-nàà lé, àle-kɔ̀ɔ̀ lekini’ àa bhe le. Kɛ́ mɛ̂ɛ dàà à gi-yè gɛɛn- dɔà mɛ̂ɛ’ à gwenglé láà, ke àle-mɛ̀ɛ̀à lángga’ lɛ́ɛ. ² Sée mɛ̂ɛ’ wó ye náò pɩ́pɩ́nɛ́bò nɛ̀ kpɔ̀ n lé-zàà tà láà, mɛ̂ɛ’ è tóà àng ke gò zaa gi-mɛ̀ɛ̀a kwɛi, lángga’ è à-mɛ̀ɛ̀ kún-à láà, à nààlé àa tóii. Wò woo gwɛbílí kábháko dùn’ à-mɛ̀ɛ̀ vele bhà, ke wò à lébili nà à gá kɔ̀ɔ̀yí wɛ́ɛ́ laá, àle ké woo tóà à-mɛ̀ɛ̀ bhà fìla lefienɛ́á. ³ À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, ká táásí ka yákiia. È tò’ zí ke i laànɛ́ do ke’ bhi, è wúnyóo kɛɛ laá, í liè dɔ à tà. È wɩ̀ɩ̀’ i pe bhà, ke è e kɔɔ gó e sɔng lé laá, í à bhàwùn tó. ⁴ Yàani yéè zí wúnyóo kɛɛ i gá gɛnyààn saapiilɛá yáángɛɛn doá, kɛ́ ke è nu ziàn i pé à tó gi dolodolo ye: Má daa i lé, kɛ́ ibhà lɩ́ɩ́ ké sɛ̀a, máá à kɛɛii kwɛi koo laá, à-lèè ké à bhà ke í à-mɛ̀ɛ̀ bhàwùn tó. ⁵ É go’ àle gi, le Yesu-à táá-mɛ̀ɛ̀bò láà wó wɩɩ’ à nɛ̀ wo: Gwilinɛ Kpáa, bhè dɔ gbáágbààa ke kpɔ̀ Aatana lé-zòwɛ́ɛ́’ é ko gwílé láà, í à tàkpɔ́ ko gɔ̀n. ⁶ Kɛ́ le Gwilinɛ Kpáa’ à yoobɔ’ àng gɔ̀n ye: Kpɔ̀ Aatana lé-zòwɛ́ɛ́’ é ka gwílé láà, yàa ni yéè tó lefienɛ́ wo pɩ́sɩ́ɩ́nɛ́pɩ̀sɩɩnɛ́á ye pɔ́nglɔ-wɛ́ɛ́ nɛ̀ laá, ká mɔɔà à peá yílí kpáa’ é dɔɔ é à nɛ̀ ka: gwewaa’ í dɔɔ láà, bhè gó sɛ́ɛ́ gi, ke í ló gbaan-i kɔ̀ɔ̀yí wɛ́ɛ́ tiilɛ́, le è lo ka wʋʋ lé le. ⁷ È tò’ zí ke mɛ̂ɛ’ ká zé é, mɛngge’ bhi, ibhà gùá-mii ké lóyèa ibhà mini bɔi, ɛ́ɛ́n ke e lóyèa ibhà tolo-pɔ̀ɔ̀n maakɛɛi, è gò’ boi, ke è waa kwíle yáánpa la ò, ile-mii’ í à pàtɔnɔng-a láà, ile í à peà à nɛ̀ ye: È nu váánlé, ke è pɔɔn bhɛlɛ la è? ⁸ Àbin, wánglafila, i à pe’ woà à nɛ̀ ye: È boi-gbàà gó e bhà, ke è i léguo, ke í pɔɔn bhɛlɛ le. I bò’ lígóá, ke è nuu yaláà, ke è e pe bhɛlɛ. ⁹ Í bháála’ nu’ ibhà gùá-mii nɛ̀ kwɛi láà, è à tó kɛ̀ɛ̀’, ke àle wánglegó-kpàn ke àa i lé. Tààn àa kwɛi ziàn è? ¹⁰ Ka leng pe- zí kɔɔ do láà àle gi le. An wʋʋ’ peà ka nɛ̀, ka bò’ àle tó gi-wùn kɛɛá laá, ká à pe ka: gùá bhɛ́iwɛ́ɛ́’ koá le. Wún yemò’ à kɛɛ-kpàn’ nuu ko lé láà, ko àle lengdo’ kɛɛyèa le. Kwáá wánglegó-mɛ̀ɛ̀a. ¹¹ Yesu’ nuu ló’ woà Zelizalɛm za láà, à gieyè ké bɔ’ Samali sɛ́ɛ́ ni Galilee sɛ́ɛ́ nààlé. ¹² É nuu sɔɔà pɛ́ɛ ke láà à yáànbhà, le yáánbhàyúá-mɛ̀ɛ̀ buu’ nu’ dɔi à gɔ̀n zaá le. Kɛ́ wo dɔ’ à gá dɔ́ɔ́n-á, ¹³ le wó sɔɔ’ à leeà lòlò gi wo: Gwilinɛ Yesu oo, bhè ko gaa wɛ̀i bhà a. ¹⁴ Yesu’ àng ye’, le é wɩɩ’ àng nɛ̀ ye: Kà ló, ke yíkpáá-mɛ̀ɛ̀bò- ka gaa. Wó nuu lóà, wo wo káá’ wo’ wo leng bhà, ke wa tó kélékèlèa le. ¹⁵ À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, mɛngdo ke’ nuu àng finibhà, àle’ à gaa’ ye: Yé tó kélékèlèa laá, le é sɛi’ e gbólóá, ke e Aatana wánglegóii lòlò gi le. ¹⁶ É waa’ Yesu lià, le é bhuola’ à gɛnpé, le é à wánglego’ le. Sée Samali-mii’ nuu àleá le. ¹⁷ Yesu’ à pè- àle gi ye: Bhaamɛ̀ɛ̀ buu’ wó nuu láà la ò, àng tó òo tó’ wo kélékèlèa la è? Le mɛ̂ɛ sɔisɛ paán láà, àngle wò mɛ́ɛ́? ¹⁸ Mɛɛ kɛɛ le mɛ̂ɛ paánbò láà àngle do ke zʋʋ òo zana sɛì e gbólóá ke è nu Aatana wánglegói-wùn-a, ke àa lùu bhɛ́i gi-mii é àleá le? ¹⁹ Yesu’ bo’ à peá kwɛi, le é wɩɩ’ mɛ̂ɛ’ é nuu nuyèa láà à nɛ̀ ye: À gàn- tó i yàan ye: I kpɔ́yè’ n lé láà, ya i la’ wo lɛ́ɛ. Bhè walá ke í ló. ²⁰ É go’ bhi, le Faliziɛn-bò’ Yesu bhàgilawo’ wo: Aatana-à gwilinɛnɛ̀- yaaà à bhà mɔ̀bhà’ wo le? Wó à pe’ kwɛi, le Yesu’ à yoobɔ’ àng gɔ̀n ye: Aatana pe gwilinɛnɛ̀ láà è à pè’ é yaaà à bhà, mɛngge àa à yàà à bhà-lèè yeii gààànle. ²¹ A-wùn gi, mɛngge àa à peii wo: kà lɛgaa, è zé’ wo le. Ɛ́ɛ́n wo: è tiilɛ́’ wo le. Atoosiwo gwilinɛ’ é góii Aatana pé láà, e ka finibhà zé. ²² Yesu’ bo’, le é wɩɩ’ ebhà kàlengbò nɛ̀ ye: Bha ke’ bhi, è bhɔ̀’, ká wɩ́ɩ́à ka: ka dɔà kɔi, ke bhaamɛ̀ɛ̀ gbe pe- yaaà à bhà bha’ bhà láà, ká yáánpá à zɔ́ɔ́lé pɩ́ɩ́nɛ́ lefienɛ́ bhà, ká à-lèè guoà, kɛ́ káá à-lèè yeii. ²³ Wo à peà ka nɛ̀ bha láà à bhà wo: Kà ló kpooi tiilɛ́, ɛ́ɛ́n wo: kà kpoo zé. Kɛ́ wò à pè’ ka nɛ̀ kwɛi, kao bàlàsíà, ke ká ló bhi. ²⁴ Atoosiwo la páipái góyè gi- to kúlúá lɔngwɛ́ɛ́ gi kɔɔ’ gi, kɛ́ ke wò à zán ye sɛ́ɛ́ nààlé zía ni zía tó bhà láà, bhaamɛ̀ɛ̀ gbe lekini pe- zí tóà kwɛi’ wo àbhà yáán wolo-kwèèi le. ²⁵ Kɛ́ tenglé-yààn é à gi-mɛ̀ɛ̀bò- bo’ woà à gá líe fɔ́ɔ́lé, le wò à wɛ̀ikɛ̀ɛ̀ miniminiyè wo le. ²⁶ Sée bhaamɛ̀ɛ̀ gbeà yáán wolo bha láà è bhɔà tée’ gi, wún’ é kɛɛ’ Noe-kwèè tà lii láà, àle sínma’ kɛɛà à tée láà à gi le. ²⁷ Atoosiwo é nuu Noe-kwèè tà, bhaamɛ̀ɛ̀bò ké nuu pɔɔn bhɛlɛà, le wó nuu wɩ̂ɩ mià, le wó nuu lê síà, le wó nuu woà náò dɔà gɔnɔ bhà le. Wó tò- nà àleá kwɛi flúúlé, le Noe sɔ̀ɔ̀ yítà-gɔ̀ɔ̀ gi-kwèèi’ bhɔ’ le. É bo’ sɔɔá bhi, ke la kpáalàkpàà láà è ban, le yí’ pa’ mɔɔɔle, le é mɛ̂ɛ’ wó to’ láà àng tó páipái zɛ’ le. ²⁸ Bhaamɛ̀ɛ̀ gbeà yáán wolo bha láà è bhɔ̀’ kúlúá, e tóà zí ye mɛ̂ɛ’ dɔ Lɔti-kwèè tà. Atoosiwo à tée láà à gi, bhaamɛ̀ɛ̀bò ké nuu zí pɔɔn bhɛlɛà, le wó nuu wɩ̂ɩ mià, le wó nuu pɔɔn lɔ́à, le wó nuu pɔɔn lóódɔà, le wó nuu bʋʋ kpɔ́à, le wó nuu kwíi dɔà le. ²⁹ Kɛ́ Lɔti’ go’ Sodɔm kwee’ gi, gwɛɛ’ è dolo láà à bii oo, ni pai oo, à tó ké nuu góà lɔngwɛ́ɛ́ gi, le é nuu bannáà bùlùbùlùle ye la nɛ̀ pɛ́ɛ láà à tà, le é bhaamɛ̀ɛ̀’ nuu bhi àng tó páipái zɛ’ le. ³⁰ Bhaamɛ̀ɛ̀ gbeà yáán-woloà kwee’ gi, è tóà à-kɔ̀ɔ̀ do láà àle gi le. ³¹ À-kwèèi láà è bhɔ̀’, mɛ̂ɛ’ è tóà yaayèa ebhà kwíi sáá tà-lèè báibài gi, à-mɛ̀ɛ̀ òo à peà ye é yɔɔ ke é sɔɔ kwíle ebhà pɔɔnbò’ to’ bhi à sí lià. A-kɔ̀ɔ̀ do láà à gi, mɛ̂ɛ’ è tóà boi, à-mɛ̀ɛ̀ òo sɛíà ke è ló dɛ́ɛ wo e pé kwíle. ³² Wún’ kɛɛ’ Lɔti-à nɔ́ng gɔ̀n lii láà, ka zʋʋ- zana à gá. ³³ Atoosiwo mɛ̂ɛ’ è e lekini la-lèè guoà, à-mɛ̀ɛ̀ wunbílí ké tóà à gi, kɛ́ mɛ̂ɛ ye’ è wɩ́ɩ́à e wunbílí tò à gi-wùn bhà, àle-mɛ̀ɛ̀- laà le. ³⁴ Án à zɛ ka nɛ̀ sii tà ma: mɛ̂ɛ piilɛ’ wò tóà kpááyèa sua do tà gbɛi poo à gi, mɛngdo ké lóà ye gbʋ́ʋ’ mɛ̂ɛ sí, le mɛ̂ɛ dini- to le. ³⁵ Nɔ́ngbò piilɛ’ wò tóà wúnnglé, mɛngdo ké lóà kwɛi, le mɛ̂ɛ dini- to le. ³⁶ Miɔnbò piilɛ’ wò tóà bʋʋ do gi, mɛngdo ké lóà, le mɛ̂ɛ dini- to le. ³⁷ Yesu’ à pe’ kwɛi, le àbhà kàlengbò’ à bhàgilawo’ wo: Gwilinɛ, wúnbò láà àle tó- kɛɛà mɛ́ɛ́’ wo le? Le é à yoobɔ’ àng gɔ̀n ye: Ká mai sí lùbhabò bhà. Atoosiwo wii-gèè- to lee’ gi láà, wò bàn ké tà bhi’ wo le.

¹ É go’ bhi, le Yesu’ pian kaan’ ebhà kàlengbò nɛ̀, ke wò nù à gànnu à bhà wo: à-lèè ké à bhà ke wò bhàiwo Aatana zì lɛ́ile, ke àng yáin òo ga à bhà gbokungbokunle le. ² E wɩɩ’ àng nɛ̀ ye: Zúuzi-mii ke’ nuu pɛ́ɛ ke gi, àa nuu súóà Aatana gɔ̀n, sée àa nuu mɛngge yàkisíà. ³ Gɛɛn-nɔ̀ng ke ké nuu zí pɛ́ɛ do láà à gi, le é nuu lóà ziàn zúuzi-mii láà à pele, le è à pe à nɛ̀ ye: Wún’ é ko ni n liangzɛ yóó ko finibhà é, bhè dɔ gbáágbààa ke í à yʋ́ʋ́ káán n nɛ̀. ⁴ Nɔ́ngnɛ́ láà e nuu lóà fèè yaai à bhà kwɛi lɛ́ile. Kɛ́ é nuu bhàiwoà wún’ gi láà, zúuzi-mii àa nuu à zìdɔà fɛ́ɛ́fɛ́ɛ́lé. Bha dɔ́ɔ́n lenglèng’ bo’ gieá kwɛi, le zúuzi-mii’ nuu wɩ́ɩ́à e zʋʋ pé tò ye: Máá súó Aatana gɔ̀n, sée máá mɛngge yàkisí-le wo mai lengá kwɛi. ⁵ Kɛ́ gɛɛn-nɔ̀ngnɛ́ é, é fèè suu’ yaaii n bhà é, à gaan’ gie. A-wùn gi, gó ke án àbhà mai-wùn dɔ à gɔ̀n tò, ke è bo fèè yaaá n bhà kwɛi. ⁶ Gwilinɛ Kpáa’ bo’ pian láà à káán-á kwɛi, le é à zíà pe’ ye: Zúuzi-mii gwílíyóo’ wʋʋ’ pe’ láà, ká à gima’ è? Gwílíyóo-mɛ̀ɛ̀ láà àle- à kɛ̀ɛ̀’ kwɛi la ò, ⁷ mɛɛ kɛɛ le Aatana-le-kwii mai-wùn dɔá e zòà-mɛ̀ɛ̀bò’ wò wosi à bhà ziàn yáán gi ni gbɛi gi tó bhà láà àngle gɔ̀n le? Tààn e ka gi ye: e yáán bhɔà àngbhà wún bhà è? ⁸ Ale àa bhe. Wánglafila, án à zɛ ka nɛ̀ sii tà ma: à gi àa mɔ́ii, le è àngbhà mai-wùn dɔ àng gɔ̀n le. Kɛ́ nle bhaamɛ̀ɛ̀ gbe n sɛíyè- nuà lúyáán tà zé bha’ bhà láà la ò, án mɛnggoò taà zé, ke àng kpɔ́yè ké tuàn n lé è? ⁹ Yesu’ àle peii kwɛi tée’ gi láà, ke mɛnggoò’ bhi, wo wo lekini fìlayányè woii wo bhámò bhà, ke àng kpɔ́yè ké wo leng lé wo: wole wo liá’ Aatana gi le. Yesu’ pian dɛ́ɛ ke kààn àng-wùn gi àlei ye: ¹⁰ É nuu kwɛnggei, bhaamɛ̀ɛ̀ piilɛ ké lo’ bhàiwo lià Aatana-kwìle. Faliziɛn-mii’ nuu mɛngdoá, le mɛ̂ɛ dini’ nuu wɛ́i kún-mɛ̀ɛ̀a le. ¹¹ Faliziɛn-mii láà e nuu dɔɔ zué pɛi, ke ya e wunlé walá, le é bhàiwo’ ye: Éké Aatana, má i wánglegó. Atoosiwo nle máá ye mɛ̂ɛ paánbò’ wò kuanwo, ke wò ibhà tɔ́ngbò sie, ke wò zùàkɛɛ láà àng nɛ̀. Máá zí lefienɛ́wo ye wɛ́i kún-mɛ̀ɛ̀’ dɔɔ tiilɛ́ é à nɛ̀. ¹² Án súng waa lóówun do bhà yáángɛɛn piilɛ piilɛá, è gò’ bhi le an pɔɔn óó pɔɔn’ sɔlɔ, an à tó pee à gi buu, le an à buunàà nu i nɛ̀ le. ¹³ Kɛ́ Faliziɛn-mii’ nuu bhàiwoà kwɛi téei, ke wɛ́i kún-mɛ̀ɛ̀’ nuu láà àle ké ebhà dɔɔ wo lee dɔ́ɔ́n gi, ke ya e kɔɔ bhuo e túlú lé, ke àa mɔɔ e wunlé walá lefienɛ́ woá ke è lɛgaa tɛ́nglà, le é nuu bhàiwoà ye: Éké Aatana, wúnyóo kɛɛ-mɛ̀ɛ̀’ nleá la wà! Bhè dɔ gbáágbààa ke í n gaa’ wo wɛ̀i bhà le. ¹⁴ Yesu’ bo’ pian láà à káán-á kwɛi, le é wɩɩ’ ye: Án wɩɩ ka nɛ̀ ma: mɛ̂ɛ dɔ̀yayè láà à sɛíyè ké lo’ e pé kwíle, ke àbhà lɩ́ɩ́’ sɛɛ Aatana zué. Kɛ́ Faliziɛn-mii láà àle pe òo tó kwɛi. Atoosiwo mɛ̂ɛ’ i i wunbílí yaa gɛɛn bhà, Aatana ké i wunlé zinnáà. Kɛ́ mɛ̂ɛ’ i i wunlé kpááà, Aatana ké i wunlé waláà. ¹⁵ É go’ bhi, le wó zí nu’ nàa nɔ́ɔ́nɛ́bòa Yesu nɛ̀, ke è nù e kɔɔ zin àng bhà le. Kɛ́ mɛ̂ɛ’ wó nuu nuà nà náòa láà, àbhà kàlengbò’ àng ye’, le wó gbaan’ gàga yaaà àng bhà, ke wò sɛí le. ¹⁶ Kɛ́ le Yesu’ náò láà àng lee’, le é wɩɩ’ ebhà kàlengbò nɛ̀ ye: Kà ka kɔɔ gó náò bháánbò zì ke wò nu n pé. Kao zin-à àng gɔ̀n zaá. Atoosiwo mɛ̂ɛ’ wó ye àng nɛ̀ láà, àngle dɔ̀lèè yeà Aatana-à gwilinɛnɛ̀ bhà le. ¹⁷ Án à zɛ ka nɛ̀ sii tà ma: mɛ̂ɛ óó mɛ̂ɛ’ òo wɩ́ɩ́ Aatana pe bhà ye nɛ́ pɩ́sɩ́ɩ́nɛ́- wɩɩ wún bhà kɔɔ’ gi à nɛ̀, à-mɛ̀ɛ̀ àa dɔ̀lèè yeii àbhà gwilinɛnɛ̀ bhà. ¹⁸ Zuifu-bòà wunmɛ̀ɛ̀ do ke ké nu’ kwɛngge gi, le é Yesu bhàgilawo’ ye: Wúnsɛ̀ kɛɛ-gwìlìnɛ, an à-kɔ̀ɔ̀ keeà lɔ, ke án sii’ àa yɛn à sɔlɔ le? ¹⁹ Le Yesu’ à yoobɔ’ à gɔ̀n ye: Mɛɛ kɛɛ le i n lee wúnsɛ̀ kɛɛ-mɛ̀ɛ̀, sée ke wúnsɛ̀ kɛɛ-mɛ̀ɛ̀ bhɛ́i ke àa bhe Aatana-le zìpieta le? ²⁰ Na Aatana-à tɔ́ngbò’ é àbhà sɛ́ikwɛ́ gi wo: Kao zùàkɛɛà, kao bhaamɛ̀ɛ̀ zɛà, kao kuanwoà, kao bele peà, è gò’ bhi, ká ka nɛ ni ka laú bhɛɛ yaa láà, í àle tó dɔn loò a. ²¹ Yesu’ à pe’ kwɛi, le mɛ̂ɛ láà é à yoobɔ’ ye: N zìn tɔ́ngbò láà àle tó kún-à lɔ̀ɔ́’ mɔ́, ke án tuàn nɛ́á. ²² Yesu’ àle ma’ kwɛi, le é wɩɩ’ à nɛ̀ ye: É tò’ àleá, ke wúnngdo’ ya tó i bhà le. Bhè ló pɔɔn páipái’ é i gɔ̀n à tó lóódɔi, ke í à sɔ̀ɔ́n gúlú wɛ̀i-mɛ̀ɛ̀bò tà. I à kɛ̀ɛ̀’ kwɛi, Aatana ké i sànma yaaà lɔngwɛ́ɛ́ gi-wèlèa. I bò’, í nu ke í daa n wɛì. ²³ Kɛ́ mɛ̂ɛ láà é àle ma’ kwɛi, à wɛ̂ɛ tà’ ga’ wo’ yùààle le. Atoosiwo wélé ké nuu à gɔ̀n miniminiyèa. ²⁴ Yesu’ à gaa’ ke à wɛ̂ɛ tà’ ga yùààle kwɛi laá, le é wɩɩ’ ye: Ká à yeii láà wo, wélé-mɛ̀ɛ̀bò-le dɔ̀lèè yè Aatana-à gwilinɛnɛ̀ bhà-lèè- kpókpó-leá wɛ́ tò! ²⁵ Yɔ̀ɔ̀nmia giè sèèla ganng gi-yè ké kpókpóá, kɛ́ wélé-mɛ̀ɛ̀-le pe dɔ̀lèè yè Aatana-à gwilinɛnɛ̀ bhà-lèè ké zí kpókpóá, e gie lefienɛ́ wo àle tà. ²⁶ É à pe’ kwɛi, le mɛ̂ɛ’ wó nuu wo tóló dɔà à wʋʋ bhà láà, wó wɩɩ’ wo: È tò’ àlei kwɛi, ke wáa- laà àle gi le? ²⁷ Le Yesu’ à yoobɔ’ ye: Wún’ é bhaamɛ̀ɛ̀ kwìì à bhà-wùn-a láà, àle àa Aatana-le kwìì à bhà-wùn-a. ²⁸ É bo’ à peá kwɛi, le Piɛli’ bhàgilawo daa’ à gɔ̀n ye: È tò’ kwɛi, le mɛ̂ɛ’ kwéé pɔnó tó, ke kwéé daa i wɛì é wɛ? ²⁹ Le Yesu’ wɩɩ’ àng nɛ̀ ye: Án à zɛ ka nɛ̀ sii tà ma: mɛ̂ɛ óó mɛ̂ɛ’ è ebhà kwíi tóà, ɛ́ɛ́n ke è ebhà nɔ́ng tóà, ɛ́ɛ́n ke è e laànɛ́bò tóà, ɛ́ɛ́n ke è e kpɔ́-mɛ̀ɛ̀bò tóà, ɛ́ɛ́n ke è zí ebhà náò tóà Aatana-à gwilinɛnɛ̀-wùn gi laá, ³⁰ à-mɛ̀ɛ̀ àa kwii-ii àle légiètà dɔ́ɔ́n sɔlɔá tenglé-yààn é à gi, è gò’ bhi le è zí sii’ àa yɛn à sɔlɔ leekpɔ̀ɔ̀tili-sànmáá le. ³¹ Yesu’ bo’ à peá kwɛi, le é ebhà kàleng buu-ni-wɛ́ɛ́ piilɛ láà àng lee’ tùbhà, le é wɩɩ’ àng nɛ̀ ye: Ká ka yáán tó bhi, kó ló’ woii Zelizalɛm é, Aatana wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀bò’ wún páipái’ à bɛɛnzɛ’ lii nle bhaamɛ̀ɛ̀ gbe n-wùn gi láà, à tó gi-wùn ké kɛɛà bhi. ³² Wo n lédɔà mɛ̂ɛ’ wàa Aatana dɔn àng nɛ̀, le à-mɛ̀ɛ̀bò- sóósi n bhà, le wò sɔ̂ɔnwo n gɔ̀n, le wò biín suo n bhà le. ³³ Wo n maaà sàbhiliwɛ́ɛ́á, è gò’ bhi le wò n zɛ le. Kɛ́ wò bò’ n zɛá, án góà gɔɔ̀le à yáángɛɛn yakanàà-kwèèi, le an zana le. ³⁴ Kɛ́ sée Yesu’ wún’ pe’ kwɛi láà, àbhà kàlengbò wòo àle gi dokedòke ma. Atoosiwo wʋʋ ye láà àle tó gi ké nuu àng gi tíiá, le wàa nuu à zía dɔn-à le. ³⁵ É nuu ke Yesu’ bhɔ waa lià Zeliko, le é yánwili do ta’ yaláyèa zaa pé, ke e gba leeii bhaamɛ̀ɛ̀bò gɔ̀n ziàn le. ³⁶ Gwiligbá’ nuu Yesu wɛì láà, àng gɛnviin’ daa’ à tóló gi, le é mɛ̂ɛbò bhàgilawo’ à-wùn-a, ³⁷ le wó à pe’ à nɛ̀ wo: Yesu Nazalɛti-mii’ gieii le. ³⁸ É àle ma’ kwɛi, e tó’ wo’ le é gbala’ ye: Davi gbe Yesu, bhè n gaa wɛ̀i bhà a. ³⁹ É nuu gbáláà kwɛi téei, mɛ̂ɛ’ wó nuu gwiligbá láà à liélé, wo nuu pééà à tà, le wò wɩɩ à nɛ̀ wo: è e líílé ta le. Kɛ́ àle’ nùù gbálá lesósó’ woà kpókpóá ye: Davi gbe gwilinɛ, bhè dɔ gbáágbààa ke í n gaa wɛ̀i bhà oo! ⁴⁰ É nuu gbáláà kwɛi, le Yesu’ dɔlɔ’, le é wɩɩ’ ye: Wò nu nà à gá e nɛ̀ le. Wó nu’ nà yánwili láà à gá, le Yesu’ à bhàgilawo’ ye: ⁴¹ E i pé ke án mɛɛ kɛɛ i nɛ̀ le? Le ye: Gwilinɛ, e n pé ke án lee ye dɛ́ɛ’ wo le. ⁴² É à pe’ kwɛi, le Yesu’ wɩɩ’ à nɛ̀ ye: I yánlé- póló. Ibhà kpɔ̀ n lé-yè’ i la’ wo lɛ́ɛ. ⁴³ E to’ sáabhi, le à yánlé’ polo’, le é lee ye’, le é dɔ’ Yesu wɛì, ke e tɔ́ ban-ii Aatana bhà le. Yesu’ sɔ́n’ kɛɛ’ láà, mɛ̂ɛ páipái’ wó nuu bhi ke wó à-lèè ye’, àng tó’ Aatana tɔ́ bhɔ’ wo’ à-wùn gi le.

¹ Yesu’ bo’ sɔɔá Zeliko, e nuu zaa gieà pɛ́ɛ yáànbhà. ² Ale’ kɛɛii kwɛi, ke wélé-mɛ̀ɛ̀ ke’ nuu péng bhi, ke wó nuu à leeà Zasee láà, ke e yáánpà Yesu bhà-lèè guoii, ke é à dɔn. Sée Zasee láà àle nuu wɛ́i kún-mɛ̀ɛ̀bòà wunmɛ̀ɛ̀a bhi le. ³ Kɛ́ é nuu’ wo’ tunɛ́á, ke bhaamɛ̀ɛ̀ kpulu kpáa ké dénggba kpɔ́yèa à lélé láà, àa nuu mɔɔà yɔ́n-á à gi tìngtíng láà àng nɛ̀, ke è à ye. ⁴ É lò- àle gi liélé bàlàa, le yílí ke’ nuu bhi tia bhɔ̀ɔ̀bhàa láà, é à kun’, le é yaa’ à gbaan gi, ke é nù Yesu ye à giè bhi-yèa le. ⁵ Atoosiwo yílí láà e nuu à giè à tà-zààlé. Yesu’ bo’ waaá à lià, le é e wunlé wala’, le é wɩɩ’ ye: Zasee, bhè zinná váánlé, à-lèè ké à bhà ke n ya- tó i pe kwíle’ wo tenglé le. ⁶ É à pe’ kwɛi, e sɛɛ’ Zasee nɛ̀, le é zinna’ váánlé, le é lo’ à yagói, ke à zowɛ́ɛ́ nii’ daa le. ⁷ Mɛ̂ɛ páipái’ wó à lò bhi-lèè ye’, àng tó ké nuu wo yuun gi-zààbɔà wo: Mɛ̂ɛ láà ya ló e ya gói wúnyóo kɛɛ-mɛ̀ɛ̀ láà à pé kwíle wà! ⁸ Kɛ́ wó àle peii kwɛi téei láà, ke Zasee ké dɔɔ gɛɛn bhà Gwilinɛ Kpáa zué, ke e à peii à nɛ̀ ye: Gwilinɛ, bhè lɛgaa, wélé’ é n gɔ̀n é, má à péé à gi piilɛ, ke án à pɛ́ɛ́n dini nu wɛ̀i-mɛ̀ɛ̀bò nɛ̀. È gò’ àle gi, án mɛ̂ɛ óó mɛ̂ɛ’ à tàbhɛlɛyèa, án pɔɔn’ si’ à-mɛ̀ɛ̀ tà láà, án à bhɛ́igi nuà à-mɛ̀ɛ̀ nɛ̀ à sínma yisɛá. ⁹ É à pe’ kwɛi, le Yesu’ wɩɩ’ à nɛ̀ ye: Layè bhɛɛ’ zin’ wo kwíi é à bhà tenglé lɛ́ɛ. Atoosiwo Ablam ginɛ́ ke’ zí mɛ̂ɛ é à lengá le. ¹⁰ Pɔɔn- à kɛɛ ke an àle pe kwɛi, àle ye: Aatana-à zaa’ niyèa mɛ̂ɛ’ àng gɔ̀n, nle bhaamɛ̀ɛ̀ gbe án nù- lúyáán tà, ke án àngle guo, ke án àng la le. ¹¹ E nuu kwɛi, ke Zelizalɛm-lèè àa dɔ́ɔ́n-á àng bhà wɛ̀sɛ koo. A-wùn gi, mɛ̂ɛ’ wó nuu wo tóló dɔà à wʋʋ bhà láà, wo nuu zʋʋgɔɔn-à wo: wò waa-le wò’ bhi, Aatana-à gwilinɛnɛ̀- tó’ wo, le è yaa à bhà gikúlú láà à bhà, le mɛnó- à-lèè ye le. Yesu’ zí pian bhɛ́i ke kààn àle gi, le é wɩɩ’ ye: ¹² Mɛngge’ é bhɔ’ káná-kwìì kpáa ke gi, e wala’ kwɛnggei, le é lo’ lùu dɔ́ɔ́n ke gi, ke wò bò’ à tóá gwilinɛá bhía za, ke è nuu nuà dɔ̀ya, ke è nù yaa lùu wunlé le. ¹³ Kɛ́ òo lóà bhe, le é ebhà gùá buu lee’, le é sánng kpùlù dolodolo gulu’ àng tó tà, le é wʋʋ kpɔ’ àng bhà ye: Án ló’ woii é, sánni án sɛí, ke káé ka kɔi seelá wɛ́i láà à gi, ke à tɔnɔ’ daa à gi. ¹⁴ Kɛ́ mɛ̂ɛ láà à sàn ké nuu àbhà lùu gi-mɛ̀ɛ̀bò kɛɛà, le wó kɩ́ɩ́la dɔ’ à wɛì, ke wò ló à pei bhía za wo: kwáá à pé ke ká mɛ̂ɛàn láà à yaa ko wunlé. ¹⁵ Kɛ́ àle tó gi, wo nu’ à yaai gwilinɛá, le é sɛi’ le é nu’ e pé lùu gi le. É waa’ bhi, le é wɛ́i nu’ ebhà gùábò’ àng nɛ̀ láà, é mɛ̂ɛ bɔ’ àng lee lià, ke è àng bhàgilawo, ke àng tó- wo pe kɔ́nɔ́ daa le. ¹⁶ Gùábò láà àng fɔ́ɔ́lé’ waa’ bhi, e wɩɩ’ ye: Gwilinɛ, í ibhà sánng kpùlù do’ nu’ n nɛ̀ láà, án à buu’ ye’ à bhà le. ¹⁷ É à pe’ kwɛi, le gwilinɛ’ wɩɩ’ à nɛ̀ ye: Ya sɛɛ, nbhà gùá-mii. I kóló ké sɛ̀a. Yé tò’ kpɔ̀ɔ̀lé-mɛ̀ɛ̀a pɔɔnnɛ́ pɩ́ɩ́nɛ́’ án à nu’ i nɛ̀ láà àle-wùn gi kwɛi laá, bhè yaa àle gi pɛ́ɛ kpákpaa buu wunlé. ¹⁸ Gùá piilɛnàà’ nu’, le é wɩɩ’ ye: Gwilinɛ, í ibhà sánng kpùlù do’ nu’ n nɛ̀ láà, án à solu’ ye’ à bhà le. ¹⁹ Le gwilinɛ’ wɩɩ’ à nɛ̀ ye: Má zí i leng yaa pɛ́ɛ kpákpaa solu wunlé. ²⁰ É go’ bhi, le gùá-mii bhɛ́i ke’ zí waa’ à zué, le é wɩɩ’ ye: Gwilinɛ, ibhà sánng kpùlù’ í à nu’ n nɛ̀ láà, àle é. Án gbàà puola’ à gá, le án à bànàkpɔ’ le. ²¹ Án nùù súó’ woà i gɔ̀n, le án à kɛɛ’ kwɛi le. Atoosiwo mɛ̂ɛ yáin gbɔɔn-mɛ̀ɛ̀’ i gá le. Yóó pɔɔn kpɔ́ lee’ gi, í à woo bhi, le yóó zí mini’ bɔ, i à kaan le. ²² Le gwilinɛ’ wɩɩ’ à nɛ̀ ye: Gùá-mii gwílíyóo, má i zɛ lɩ́ɩ́á i lekini líílé-wʋ̀ʋ̀ bhà. Í wɩɩ ye: À gàn ké nuu i yàànlé ye: Án kákáyèa, le mɔ́ɔ́ pɔɔn’ à yalá, an à si, le mɔ́ɔ́ zí mini’ bɔ, le an à kaan le. ²³ Mɛɛ kɛɛ sée le yóó nbhà wɛ́i é à kɛ̀fɛmawo wɛ́i bànàkpɔ̀i-kwììlé-mɛ̀ɛ̀bò bhà, ke n sɛíyè’ é, án woo nbhà pɔɔn sí bhi, ke à tɔnɔ’ daa à gi le? ²⁴ Gwilinɛ’ bo’, le é wɩɩ’ mɛ̂ɛ’ wó nuu bhi láà àng nɛ̀ ye: Kà à pe sánng kpùlù láà à sí à gɔ̀n, ke ká à nu à buu’ mɛ̂ɛ ye’ à tà láà à nɛ̀. ²⁵ Le wo: Gwilinɛ, à buu ké mɛ̂ɛ ye láà àle gɔ̀n fɔ́ɔ́lé é la ò! ²⁶ Kɛ́ le ye: Án wɩɩ ka nɛ̀ ma: pɔɔn’ mɛ̂ɛ ye’ à gɔ̀n, wò àle-mɛ̀ɛ̀ tàkpɔ́à le. Kɛ́ pɔngge àa mɛ̂ɛ ye’ à gɔ̀n, à pɩ́sɩ́ɩ́nɛ́ lefienɛ́’ é à tà láà, wò à tó sí’ woà àle-mɛ̀ɛ̀ gɔ̀n do le. ²⁷ È gò’ àle gi, n yáòbò’ wòo wɩ́ɩ́ n yàà wo wunlé-wùn bhà láà, kà nu nà àng gá, ke ká àng zɛ n yàànlé zé. ²⁸ Yesu’ bo’ à peá kwɛi, le é wala’, le é daa’ àng nɛ̀ liélé, ke wò ló Zelizalɛm le. ²⁹ Wó waa’ Betifaze-pɛ̀ɛ̀ ni Betani-pɛ̀ɛ̀ maabhà tɔɔn’ wò à lee Olive-tɔ̀ɔ̀n láà à wala, le Yesu’ ebhà kàleng piilɛ bɔ’ e liélé, le é wɩɩ’ àng nɛ̀ ye: ³⁰ Kà ló pɛ́ɛ’ é yaa ko liélé tiilɛ́ láà à gi. Ka sɔ̀ɔ̀’ pɛ́ɛ yáànbhà, sʋʋfai gbɔ́únɛ́ do’ mɛngge òo yaa fɔ́ɔ́lé wo à tà do bhe, ká à taà bhɛɛlé bhi. Ká bhɛɛ́ɛ́ lépóló à bhà, ke ká nu nà à gá n nɛ̀. ³¹ È tò’ ke mɛngge- ka bhàgilawo ye: Mɛɛ kɛɛ le ká à bhɛɛ́ɛ́ lépólóii laá, ká à pe à-mɛ̀ɛ̀ nɛ̀ ka: Gwilinɛ Kpáa’ à bhàwùn’ à bhà le. ³² Gielá-mɛ̀ɛ̀bò láà wó lo’ wó waa’ bhi, Yesu’ à pe’ àng nɛ̀ ye: É tóà kɔɔ’ gi láà, é nù- tói àle-kɔ̀ɔ̀ bhà le. ³³ Wó nuu bhɛɛ́ɛ́ lépólóà sʋʋfainɛ́ láà à bhà, le à-mɛ̀ɛ̀bò’ wɩɩ’ àng nɛ̀ wo: Mɛɛ kɛɛ le ká sʋʋfai láà à bhɛɛ lépólóii le? ³⁴ Le wó à yoo bhɔ’ àng gɔ̀n wo: Gwilinɛ Kpáa’ à bhàwùn’ à bhà le. ³⁵ Wó lo’ nà sʋʋfainɛ́ láà à gá Yesu nɛ̀, le wó woà gbààbò kpɔ’ à tɛɛ, le é yaa’ à tà le. ³⁶ Yesu’ bo’ yaaá sʋʋfai láà à tà kwɛi, é nuu lóà téei, mɛnggoò ké nuu woà gbààbò kpɔ́à zaaɛ́ɛ́ lé à liélé. ³⁷ À lóyè’ bhɔ’ waa lià Zelizalɛm, ke yéè bɔ Olive-tɔ̀ɔ̀n bhà-zàà tà, àbhà kàlengbò kpe’ nuu à wɛì yèèèle láà, àng tó nii ké nuu daaà gbanggbaale do, le wó gbaan’ Aatana wánglegóà lòlò gi sɔ́nbò’ Yesu’ à kɛɛ’ àng yàànlé láà à tó-wùn gi le. ³⁸ Wo nuu à peà wo: Koà yúé. Gwilinɛ’ é nuii Gwilinɛ Kpáa-à nu gi láà, lúbha- à kún. Gwili’ yɛn lɔngwɛ́ɛ́ gi, le Aatana Kpáalàkpàà’ é lee dɔ́ɔ́n gi tɛ́nglà bhi láà, wúnnó’ tó à pe bhà le. ³⁹ Wó nuu à pe’ woà kwɛi láà, le FaliZiɛn kemò’ nuu bhaamɛ̀ɛ̀ kpe gi bhi, wó wɩɩ’ Yesu nɛ̀ wo: Kààmɔ, bhè ibhà kàlengbò é àng tàkáán, ke wò dɔ bhee. ⁴⁰ Kɛ́ le Yesu’ à yoobɔ’ àng gɔ̀n ye: Án wɩɩ ka nɛ̀ ma: wò dɔ̀’ wo tàsáná, gwɛɛbò ké wɩ́ɩ́à. Nle án à peii ka nɛ̀ lɛ́ɛ. ⁴¹ Yesu yɔɔyè’ waa’ Zelizalɛm-pɛ̀ɛ̀ gbɛ̀ɛɛlé, ke è pɛ́ɛ tàkpɔ́, le é sɔɔ’ wosíà à bhà ye: ⁴² Áá, Zelizalɛm-mɛ̀ɛ̀bò, Zelizalɛm-mɛ̀ɛ̀bò, Aatana’ woo à pé ye é ka ni àng gá-nù ka sɛ̂ɛ ké nɛ̀ yáángɛɛn’ tenglé é à gá kɔɔ’ gi, ká woo nù à-tùlé dɔn-à laá, ke ka pe- woo sɛ̀-leá wɛ́ tò! Kɛ́ kà lɛgaa tò, ke ka yánwɛ́ɛ́ àa lee ye, ke wúnsɛ̀’ é bànàkpɔ́yèa ka bhà láà, ke ká nù à dɔn lɛ́ɛ. ⁴³ A-wùn gi, bha ke ké bhɔà ka gɔ̀n, le ka yáòbò- nu, le wò tong kaan kaà pɛ́ɛ é à zì gwɛɛá, le gwiligbá- zí kɔnɔ à zì, le è à zin kélé le. Wò à kɛ̀ɛ̀’ kwɛi, le ka bholo ka bhà àng gɔ̀n zanózànóá le. ⁴⁴ È gò’ àle gi, wo kaà pɛ́ɛ é à wíà tùlùkpɛ́tùlùkpɛ́lé, le bhaamɛ̀ɛ̀ do lefienɛ́ àa tó bhi koo le. Wo gɛɛn gieà à-yùè gi, le kwíi dɔ̀a-gwɛ̀ɛ̀ do lefienɛ́ àa tó yaayèa kélé koo le. Aatana’ nuyèa ka tàkún-i bha sɛ̀’ bhà é, káá à dɔnyè’ gá à bha bhà láà, àle kɛɛ le wúnbò láà à tó-kɛɛà kaá kwɛi le. ⁴⁵ Yesu’ waa’ pɛ́ɛ yáànbhà, le é sɔɔ’ Aatana-kwìì kpáa’ nuu bhi láà à gi le. E mɛnggoò ta’ ke wo lóódɔii bhi, le é gbaan’ àng kɛɛà, ⁴⁶ ke e wɩ́ɩ́ii àng nɛ̀ ye: E bɛɛnzɛyèa Aatana-à sɛ́ikwɛ́ gi wo: Abhà kwíi é è tóà bhàiwòi-kwìì’ gá le. Kɛ́ kale ká àle tóyèa kuanwo-mɛ̀ɛ̀bò bànàkpɔ̀i-yɛ̀ɛ̀a é la wà! ⁴⁷ É go’ àle gi, Yesu ké nuu bhaamɛ̀ɛ̀bò dɔɔà kwíle bhi yáángɛɛn tó páipáiá. A-wùn gi, yíkpáá-mɛ̀ɛ̀bòà wunmɛ̀ɛ̀bò ni tɔ́ng dɔ-mɛ̀ɛ̀bò ninà lùu-mɛ̀ɛ̀ tiàànlebò-le tó’ nùù à zɛ-lèè’ à guoà le. ⁴⁸ Kɛ́ sé wò à nɛ̀-kɔ̀ɔ̀ àa nuu àng yàànlé, atoosiwo é nuu liang’ zɛà, bhaamɛ̀ɛ̀bò’ nuu wo tóló dɔà à wʋʋ bhà yèèèle láà, à lí ké nuu sɛɛà àng gi, le wó nuu màiwoà à bhà sɛ́nggɛɛle le.

¹ É nuu kwɛnggei, ke Yesu ké bhaamɛ̀ɛ̀bò dɔɔii Aatana-kwìì kpáa láà à gélé bhi, ke e nâa sɛ̀’ è go Aatana pé láà à kpɔ́ii àng nɛ̀, yéè lɛgaa ke yíkpáá-mɛ̀ɛ̀bòà wunmɛ̀ɛ̀bò ni tɔ́ng dɔ-mɛ̀ɛ̀bò ké nuii nà mɔaagbebòa wo wɛì yèèèle. ² Wó waa’ bhi, le wó Yesu bhàgilawo’ wo: I wúnbò’ kɛɛ é la ò, i à kɛ̀ɛ̀ wáaà kɛɛ gi le? Ɛ́ɛ́n i i pe saó dàà wáa nɛ̀ ziàn, le i à kɛɛ le? ³ Wó à pe’ kwɛi, le Yesu’ à yoobɔ’ àng gɔ̀n ye: N lekini máà zí ka bhàgilawo, ke ká à yoobɔ n gɔ̀n. ⁴ Án wɩɩ ma: Záàn’ nuu bɔ́n gò mɛ̂ɛ bhà-zùlù’ woà láà la ò, e ka gi ye: Aatana’ à-wʋ̀ʋ̀ kpɔ’ à bhà, tààn bhaamɛ̀ɛ̀bò? ⁵ Kɛ́ é à pe’ kwɛi, le wó à yààkébhà kɛɛ’ wo ké finibhà wo: Ko à pè’ ko: Aatana laá, e à peà ko nɛ̀ ye: Le mɛɛ kɛɛ sée le kóó kpɔ́ Záàn wʋʋ lé le? ⁶ Ko zí à pè’ ko: bhaamɛ̀ɛ̀bò laá, lùu tó páipái ké gwɛɛ bilià ko bhà, le wò ko zɛ à gá le. Atoosiwo mɛnó páipái kpɔ́yè ké à lé wo: Aatana wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀’ nuu Záàn láà à gá le. ⁷ Ale kɛɛ le wó à yoobɔ’ Yesu gɔ̀n wo: Záàn’ nuu à kɛɛà kwɛi mɛ̂ɛ’ àbhà kɛɛ gi, kwáá à-mɛ̀ɛ̀ dɔn. ⁸ É à pè- àng nɛ̀ àle gi ye: È tò’ àleá, ke n lekini an n pe kɛɛ mɛ̂ɛ’ àbhà kɛɛ gi, máá zí àle peii ka nɛ̀. ⁹ É go’ bhi, le Yesu’ pian ke kaan’ mɛ̂ɛ’ wó nuu bhi láà àng tó nɛ̀ ye: Mɛngge’ nuu bhi, e dɔ̀lɔ̀ng-bʋ̀ʋ̀ do kpɔ’, le é à kɛ̀fɛmawo’ busaan sí-mɛ̀ɛ̀bò bhà, le é go’ woó lùu gi, le é lo’ táá gi, le é mɔ’ bhi le. ¹⁰ Dɔ̀lɔ̀ng-wɛ́ɛ́ gó bha’ bhɔ’, le é ebhà gùá-mii do bɔ’ busaan gi-mɛ̀ɛ̀bò pé, ke bʋʋ láà é wɛ́ɛ́’ bha’, wò e pe dɔ à gɔ̀n le. Kɛ́ le wó gùá-mii láà à maa’, le wó à piékɛɛ’, le é lo’ e kɔifɩɩá le. ¹¹ É go’ bhi, le bʋʋnɛ’ ebhà gùá-mii bhɛ́i ke bɔ’, kɛ́ le busaan gi-mɛ̀ɛ̀bò’ à lekini maa’, le wó sɔ̂ɔnwo’ à gɔ̀n pànggipànggilé, le wó à piékɛɛ’, le à leng’ zí lo’ kɔifɩɩá le. ¹² É go’ bhi, le bʋʋnɛ’ mɛ̂ɛ yakanàà bɔ’. Ale’ waa’ bhi, wo à bhàyaa’ wo’ do, le wó à kɛɛ’, le wó daa’ nà à gá kʋ́ʋ́ zì le. ¹³ Ale’ kɛɛ’ kwɛi, le bʋʋnɛ’ wɩɩ’ ye: An àle kùn lɔ àlei? Máà nbhà nɛ́ wùndɔ̀yóoá é àle bɔ le. Wo yíiín bhɛɛ yaaà àle bhà. ¹⁴ Kɛ́ busaan gi-mɛ̀ɛ̀bò’ à ye-le wo’, wó à pe’ wo’ wo ké nɛ̀ wo: Kó bʋʋ’ gi é, yéè tó mɛ̂ɛ’ à gɔ̀n kéeá tili, àle nuii lɛ́ɛ. Kwàa àle zɛ’ wo do, ke àbhà kée é è nù tó kole ko gɔ̀n le. ¹⁵ Wó à pe’ kwɛi, le wó à gbiela’, le wó go’ nà à gá bʋʋ yáànbhà, le wó à zɛ’ le. Yesu’ bo’ à peá kwɛi, le é bhaamɛ̀ɛ̀bò’ nuu bhi láà àng bhàgilawo’ ye: È tò’ kwɛi la ò, e ka gi ye: Bʋʋnɛ láà è mɛɛ kɛɛà busaan gi-mɛ̀ɛ̀bò láà àng gá le? ¹⁶ Án wɩɩ ma: e nuà, le è busaan gi-mɛ̀ɛ̀ yemò láà àng zɛ, le è mɛ̂ɛ bhɛ́ibò yaa ebhà bʋʋ wunlé le. Mɛ̂ɛ’ wó nuu bhi, wó bo’ Yesu’ pian’ kaan’ láà àle maá, le wó wɩɩ’ wo: Áa fai à ye láà àle gɔ̀n. ¹⁷ Kɛ́ le Yesu’ àng gaa’ dɔ́ɔ̀nle, le é wɩɩ’ ye: Aatana-à sɛ́ikwɛ́- à pe’ wo ye: Gwɛɛ ye’ kwíi dɔ-mɛ̀ɛ̀bò’ à bili’ fɔ́ɔ́lé láà, àle nu’ tói kwíi kpùlù kààn-a-gwɛ̀ɛ̀ lekiniyèa láà la ò, à zía- lɔ sée àlei le? ¹⁸ Án wɩɩ ka nɛ̀ ma: mɛ̂ɛ óó mɛ̂ɛ’ è pɛlɛà gwɛɛ’ wò à pe láà à tà, à-mɛ̀ɛ̀ lé ké yɛ́ɛ́à. Sée è zí daláà mɛ̂ɛ ye’ à tà, e à-mɛ̀ɛ̀ pɛɛ góà. ¹⁹ Yesu’ bo’ àle peá kwɛi, tɔ́ng dɔ-mɛ̀ɛ̀bò ni yíkpáá-mɛ̀ɛ̀bòà wunmɛ̀ɛ̀bò ké to’ sáabhi, le wó sɔɔ’ à kún-lèè guoà, ke à gàn’ daa àng yàànlé wo: é pian láà à kààn wole wo nɛ̀ le. Kɛ́ bhaamɛ̀ɛ̀’ nuu’ wo’ bhi kpeá yèèèle láà, wó sùò- àngle yánwɛ́ɛ́ gɔ̀n, le wòo à kún bhi le. ²⁰ Wó sɔ̀ɔ̀ Yesu súnmagóà àle gi, le wò bhaamɛ̀ɛ̀bò bɔ, ke wò kpɔ́ à wʋʋ bhà le. À-mɛ̀ɛ̀bò ké nuu wo leng góà à yáin, ke wó nù bhɔ à gi mai-wùn pe-mɛ̀ɛ̀ bhà. Le wó nuu lɛ́kwɛ́ kpɔ́à à gɔ̀n yí gulu tà bhàgilawo kánókànòbòa, ke wò nù à kún à leng wʋʋ bhà, ke wò à lénu kúmana kpáè nɛ̀, ke è nù wún kpɔ́ à tà le. ²¹ Mɛ̂ɛbò láà wó Yesu bhàgilawò- àle gi wo: Kààmɔ, à gàn ké ko yàan ko: i liang páipái’ zɛ oo, ni i bhaamɛ̀ɛ̀bò dɔɔ wúnbò’ gá oo, à tó ké dɔɔyèa, yáá zí kpala mɛnggeà tiàànlenɛ̀ bhà, le i Aatana-à zaawɛ́ɛ́ gie mɛ̂ɛ nɛ̀ sii lenglèng tà le. ²² À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, ko níisɔ̀ɔ́n bhɔ̀ gwilinɛ Sezaa’ é Wɔlɔm láà à nɛ̀-yè ké kɛɛ-wùn-a, tààn àa kɛɛ-wùn-a? ²³ Kɛ́ Yesu ké to’ le é àngbhà gbèyè láà à-yàn ye’, le é à yoobɔ’ àng gɔ̀n ye: ²⁴ Wò Denie’ bhɔ ziàn níisɔ̀ɔ́n-á láà, kà à wɛ́ɛ́ do gie n nɛ̀. Wó à gie’ à nɛ̀, le é àng bhàgilawo’ ye: Wáa wunbílí nai ni wáa tɔ́’ à tà é? Le wo: Gwilinɛ Sezaa nai’ à gá le. ²⁵ É à pè- àng nɛ̀ àle gi ye: È tò’ àlei kwɛi, ke pɔɔn ye’ é Sezaa peá, ká à nu Sezaa nɛ̀, ke à ye’ é Aatana peá, ke ká à nu Aatana nɛ̀. ²⁶ É àle pe’ kwɛi, kpɔ̀ à bhà-mɛ̀ɛ̀bò láà wòo nù yɛɛ dokedòke ye é wʋʋbò’ pe’ bhaamɛ̀ɛ̀bò yàan láà à ke bhà. Wánglafila, é à yoo’ bɔ’ àng gɔ̀n láà, à-mài ké àng ni’ miniminiyèa, le lɛtà’ ga’ àng tó tà le. ²⁷ É go’ bhi, le Sadusiɛn kemò’ zí nu’ Yesu pé le. Sée Sadusiɛn-bò láà àngle wɩɩ ziàn wo: ga-mɛ̀ɛ̀bò wàa zana le. Wó waa’ Yesu lià, le wó à bhàgilawo’ wo: ²⁸ Kààmɔ, Moizi ké tɔ́ng dɔ’ lii, le é à bɛɛnzɛ’ ko nɛ̀ Aatana-à sɛ́ikwɛ́ gi ye: È tò’ ke mɛngge’ bhi, è ga ke è ebhà nɔ́ng tó, ke nɛ́ àa à gɔ̀n laá, à-lèè ké à bhà ke à lɔ́ɔ̀’ è tóà à zía, è e dóoà gɛɛn-nɔ̀ng sí, ke è nù nɛ́ kpɔ́ à bhà e dóoà kpɔ́ gi, ke è nù e dóo tɔ́ zana. ²⁹ À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, wo wɩɩ wo: laànɛ́yáànbhà-mɛ̀ɛ̀ saapiilɛ ke’ nuu bhi le. Mɛ̂ɛ kpáè ké lê si’, le é ga’, ke òo nɛ́ kpɔ́ bhe le. ³⁰ Mɛ̂ɛ piilɛnàà ké gɛɛn-nɔ̀ng láà à si’, le é ga’, ³¹ le mɛ̂ɛ yakanàà’ zí à si’, le à bhɛɛ’ lo’ kwɛi flúúlé, le é zin’ nàa àng saapiilɛnàà bhà, le àng tó’ ga’, ke àng do ke òo nɛ́ kpɔ́ le. ³² À nààlé’ to’ nɔ́ng láà à lekini pe gayèa le. ³³ È tò’ kwɛi, ga-mɛ̀ɛ̀bò zana-kwèèi- bhɔ̀’ la ò, nɔ́ngnɛ́ láà è yaaà àlei bhaamɛ̀ɛ̀ saapiilɛ láà àng-mɛ̀ɛ̀’ à gɔ̀n, sée ke e gie’ àng tó-kwììlé kpunglà zé le? ³⁴ Wó bo’ à peá kwɛi, le Yesu’ à yoobɔ’ àng gɔ̀n ye: Kó lúyáán’ tà é, miɔnbò- lê sì àle tà, le nɔ́ngbò- zí gɔnɔ kpɔ le. ³⁵ Kɛ́ mɛ̂ɛ yemò’ wò bhɔ gò gɔɔ̀le ke wò zana-mɛ̀ɛ̀ gi, ke wò dɔ̀lèè yeà lúyáán dɛ́ɛ’ à daa-wùn’ bhe à bhà láà, lê sí-wùn ni gɔnɔ kpɔ́-wùn àa tóii àngle bhà koo. ³⁶ Sée wàa zí gaii koo. Wánglafila, wò tóà ye Aatana-à kɩ́ɩ́labò’ nɛ̀ le. Wò gó’ woà gɔɔ̀le ke wò zana láà, wò àng leeà àlei wo Aatana-à náò le. ³⁷ È gò’ àle gi, à ye’ è zin ga-mɛ̀ɛ̀ zana-wùn bhà láà, Moizi ké à tàpolo’ púúá kpanggaale lii, é lùùlɛɛ-yìlì-wùn pe’ ebhà sɛ́ikwɛ́ gi lee’ bhà láà à gi. Atoosiwo é Aatana Gwilinɛ Kpáa lèè bhi’ wo ye: Ablam ni Izaaki ni Zakɔbu-nùà Aatana le. ³⁸ Sée n leng án wɩɩ ka nɛ̀ ma: Aatana- mɛ̂ɛ yemò’ àng tɔ́ pe e leng bhà kwɛi láà, àngle tó- yáán-mɛ̀ɛ̀bò’ àng pé le. Angle ke wàa ga-mɛ̀ɛ̀bò-le bhɛɛ gi. Atoosiwo yàani àng yánwɛ́ɛ́ àa à gi ko finibhà koo, kɛ́ àng tó páipái ké yáán Aatana-le gɔ̀n. ³⁹ Yesu’ bo’ à peá kwɛi, le tɔ́ng dɔ-mɛ̀ɛ̀ kemò’ wɩɩ’ à nɛ̀ wo: Kààmɔ, í dɔnyèa àle peá. ⁴⁰ Ale zìpieta, mɛngge òo mɔɔ à gíla bhɛ́i ke woá koo. ⁴¹ É go’ bhi, le Yesu leng’ wɩɩ’ àng nɛ̀ ye: Wo wɩɩ ziàn wo: gwilinɛ Davi ginɛ́’ Izalae-bò la-mɛ̀ɛ̀ Klisi’ wò à pe láà à gá le. ⁴² Mɛɛ kɛɛ le wò à pe kwɛi, sée ke Davi leng ké à pe’ tàpúúá kpanggaale Aatana-à táán-sɛ̀ikwɛ́ gi Klisi-wùn gi ye: Aatana Gwilinɛ Kpáa ké à pe’ n nɛ gwilinɛ nɛ̀ ye: Bhè yalá n kɔɔ sɛ̀ gi zé, ⁴³ ke í tó bhi flúúlé ke án i yáòbò tó tó i gɛin-sàbháá le? ⁴⁴ È tò’ kwɛi la ò, ke Klisi tò Davi ginɛ́á-kɔ̀ɔ̀’ nu’ tói lɔ, sée ke à leng ké nuu à leeà gwilinɛ le? ⁴⁵ Yesu’ bo’, le é à pe’ ebhà kàlengbò nɛ̀, ke mɛnó páipái ké tóló dɔii à wʋʋ bhà, ye: ⁴⁶ Kà ka lekini kún sɛ̀a Aatana-à tɔ́ng dɔ-mɛ̀ɛ̀bò gɔ̀n. Pɔɔn- à kɛɛ ke an àle pe kwɛi, àle ye: Giè pɛ́ɛ pé tɔ̀yang dɔ́ndɔ́n gi-yè lɔ̀ɔ̀ ké àng kɛɛ. Wo à pé zí ke mɛnó- bhɛɛ yaa wo bhà, ke wò wɩ́ɩ́ wo bhà téng kpáa lé-lèèbò gi. Wò wàà’ Aatana-kwìle-lèèbò ni dɔ kɛɛ-lèèbò gi, wò lò yaai yàlèè sɛ̀sɛ̀bò’ mɛnó yáán- à kun láà àle gi le. ⁴⁷ È gò’ zí àle gi, wo gɛɛn-nɔ̀ngbò tàbhɛlɛ, sée ke wo bhài bhɛɛlé dɔ́ndɔ́nbò woii Aatana zì kwɛi do. Wò àle kɛ̀ɛ̀ ke wò nù bhɔ’ wo bhaamɛ̀ɛ̀bò gi Aatana zòàwùn kɛɛ-mɛ̀ɛ̀bò bhà le. Kɛ́ Aatana- wún’ kpɔ́à àng tà láà, e tóà kɔɔgiègáá.

¹ Yesu’ bo’ à peá kwɛi, le é e wunlé wala’, le é wélé-mɛ̀ɛ̀ kemò ye’, ke wo wɛ́i daaii Aatana gbàa-wɛ̀i dàà-lèè’ nuu Aatana-kwìle bhi láà à gi le. ² Yéè lɛgaa zí, ke gɛɛn-nɔ̀ng wɛ̀iyè do ke ké tánmáwɛ́ɛ́ piilɛ daaii bhi. ³ É wɩ̀ɩ̀ àle gi ye: Án à zɛ ka nɛ̀ sii tà ma: gɛɛn-nɔ̀ng wɛ̀iyè’ é, àle’ pɔɔn ye’ daayèa bhi láà, àle lé ké gie mɛ̂ɛ paánbò pe tà. ⁴ An àle pe kwɛi wún’ gi, àle ye: Mɛ̂ɛbò láà àngle kɔɔ- àng kán-gwì’ tà, le àng bhàwùn àa à ye’ bhà, wó à nuyèa Aatana gba-pɔ̀ɔ̀n-a le. Kɛ́ nɔ́ngnɛ́ wɛ̀iyè láà, àle pe pɔɔnnɛ́’ a woo tó à gɔ̀n lígó sɔ̀ɔ́n-á, è àle tó nuyèa do lɛ́ɛ. ⁵ É go’ bhi, mɛnggoò ké nuu Aatana-kwìì kpáa láà à-wùn peà wo ké nɛ̀, le wò wɩɩ wo: Mɛ̂ɛ’ ká é, kwíi é è sɛ̀-leá wɛ́ tò! À dɔ̀a-gwɛ̀ɛ̀ sɛ̀sɛ̀bò ni wó Aatana gba’ pɔɔnbò’ gá, kà à tó gaa lɛ́ɛ. ⁶ Kɛ́ wó à pe’ kwɛi, le Yesu’ à tàpolo’ àng nɛ̀ púúá ye: Bha ke’ bhi è bhɔ̀’, wo kwíi é à tó wíà tɛ̀nɛ̀kɛ́ntɛ̀nɛ̀kɛ́nlé, le wò à yaa kpùlù tà, le wó à dɔ’ gwɛɛ sɛ̀sɛ̀bò’ gá, ke ka yáán’ à bhà láà, à do lefienɛ́ àa tó yaayèa kélé koo le. ⁷ Yesu’ à pe’ kwɛi, le wó à bhàgilawo’ wo: Kààmɔ, wún láà àle- kɛɛà kwɛi mɔ̀bhà’ wo le? Le à kɛɛ bha- bhɔ̀’ kúlúá, ko à súnmagóà mɛɛ ni mɛɛ bhà le? ⁸ Wó à pe’ kwɛi, le Yesu’ à yoobɔ’ àng gɔ̀n ye: Ká ka leng kún sɛ̀a ke mɛngge òo ka yínímaa gó. Atoosiwo bhaamɛ̀ɛ̀ ké nuà n-tɔ̀ gi kpeá, le wò wɩɩ wo: wole wó n gá le. Ɛ́ɛ́n le wò wɩɩ wo: n nu bha láà àle ya bhɔ é. Kɛ́ wò à pè’ kwɛi, kao daaà àng wʋʋ pé. ⁹ Ká zí à maà tée’ gi wo: gwili ké lóii daaá, le lùubò yáán’ lóii dɔá gɛɛn bhà láà, ka gwílé òo múúwoà. Atoosiwo wúnbò’ è kɛɛà líe fɔ́ɔ́lé, ke à gò à bhà-kɔ̀ɔ̀ àa bhe, àle lɛ́ɛ. Kɛ́ sée àle àa tóii lúyáán léyaaléá kwɛi gɛngdo. ¹⁰ É go’ bhi, le é zí wɩɩ’ ye: Bha láà è bhɔ̀’, lùu ke ké gwili daaà lùu ke tà, le gwilinɛ ke- zí gwili daa gwilinɛ ke tà le. ¹¹ Sɛ́ɛ́ ké viin-kɔ̀ɔ̀ zìzìyèbò woà, le vɔ́n kpákpaabò- lo daaá sɛ́ɛ́ tà-lèèbò gi zúùzúlé, le kángwa yóyoobòlo wɛinnáá gbakilile le. Lábhili kpákpaabò’ è súó daa mɛ̂ɛ gi, e góà lɔngwɛ́ɛ́ gi, le è daa le. ¹² Kɛ́ àle tó liélé, wo kɔɔ wíà ka tà, le wò ka wɛ̀ikɛ̀ɛ̀wo, le wò ka lénu pɔɔn nɛ̀, le wò wún kpɔ ka tà Aatana-kwìle-lèèbò gi, le wò zí ka daa kààso gi le. Wo lóà nà kaá gwilinɛbò ni lùu wunlé-mɛ̀ɛ̀bò zué n-wùn gi. ¹³ Kɛ́ àle tóà zaa lépòlò ka gɔ̀n-kɔ̀ɔ̀a, le ka to n séeá àng zué le. ¹⁴ Ale’ kɛɛà kwɛi tée’ gi, ka ka leng bhàwùn peà wʋʋ’ gá, ká à kɛ̂ɛ sɛ̀a, ke kao yaa àle-zʋ̀ʋ̀gɔ̀ɔ̀n tà. ¹⁵ Atoosiwo n lekini an n wʋʋbò’ daaà ka gwílé, ni wúndɔnyè’ an à nuà ka nɛ̀ láà, è tóà kpókpó suu’ gá é, ka daa-mɛ̀ɛ̀ kekekèke àa mɔɔii dɔá à-wàà gɔ̀n, ke è à wʋʋ gó fìlé. ¹⁶ Ka lekinilèkini nɛ ni ka laa’ wó ka kpɔ’ láà oo, ni ka laànɛ́bò oo, ni ka ni mɛ̂ɛbò’ ka ganng- zin ké bhà oo, ni ka dɔ́mabò oo, àngle tó- ka lédɔà pɔɔn nɛ̀, le wò bhaamɛ̀ɛ̀ kpe zɛ ka pé le. ¹⁷ Ka sàn ké mɛnómɛ̀nó kɛɛà n-wùn gi. ¹⁸ Kɛ́ ka wuntɛ̀ɛ̀nbò’ é ka gwenglé, à do lefienɛ́ àa lèèni-ii Aatana gɔ̀n. ¹⁹ À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, ka n-wùn kùn’ kpókpóá kelekelele, le wún’ è kpɔ́à lúyáán tà tili láà, ka la à gɔn le. ²⁰ È gò’ àle gi, ká Zelizalɛm-pɛ̀ɛ̀ yeà tée’ gi, ke gwili ké kpɔ́yèa à gɔ̀n gbá gi zanózànóá, ke ya zin à zì kélé láà, à gàn- tó ka yàan ka: à wí bha’ bhɔ kúlúá. ²¹ Ale- kɛ̀ɛ̀’ kwɛi, mɛ̂ɛ’ wò tóà Zudee lùu gi, wò bàlàsí, ke wò ló tɔɔn gbaan gi-lèèbò gi. Mɛ̂ɛ’ wò tóà Zelizalɛm-pɛ̀ɛ̀ yáànbhà, wò daa kai. Mɛ̂ɛ’ wò zí tóà bʋʋɛ̀ɛɛ tà-lèèbò gi, wòo tɔnng-à péng. ²² Atoosiwo Aatana bhɔlɔ gó-kwèè’ tóà yáángɛɛnbò láà à gá, ke wún páipái’ é bɛɛnzɛyèa àbhà sɛ́ikwɛ́ gi, à tó gi-wùn- nù kɛɛ le. ²³ À tée láà à gi, nɔ́ngbò’ wò tóà gwíyèa, ni nɛ́- tóà àng yemò’ àng gɔ̀n yɔ́n lé, è tóà àngle gɔ̀n wɛ̀iyè-leá wɛ́ tò! Atoosiwo wɛ̀i-wùn kpáa ké kɛɛà lùu é à gi, le Aatana’ e lààwùn yeyèa à gi-mɛ̀ɛ̀bò pé kɔɔ’ gi láà, mɛnó- à-lèè ye à bhà le. ²⁴ Wo lùu é à gi-mɛ̀ɛ̀bò zɛà pielé gbakiliile, le wò lo nàa mɛnggoòa nuanɛ̀ gi lùu páipái’ wó sɛ́ɛ́ tà à tó gi, le mɛ̂ɛ’ wàa Zuifu-a wò Zelizalɛm-pɛ̀ɛ̀ zuu wo gɛɛn wala flúúlé, le àng pe bhabò’ é kpɔ́yèa, à tó- zin kélé le. ²⁵ È gò’ zí àle gi, lábhili ké daaà yáán ni mɛ̂ɛ ni mɛɛ́ɛ́bò tóá. Kɔ̀ɔ̀yí ké tɔɔntɔɔn dɔà, le à gbulu viin- dɔ wɔ̀ɔ̀ɔ̀le, le síka- daa lúyáán tà-mɛ̀ɛ̀bò tó páipái gi, le à kɛ̀ɛ̀i-kɔ̀ɔ̀ àa tó àng yàan koo le. ²⁶ È nù yɔ́n bhi, ke mɛnggoò lé ké kááii súó lé àngbhà yàà minimini-wùnbò’ yéè kɛɛ sɛ́ɛ́ tà láà à-wùn-zʋ̀ʋ̀gɔ̀ɔ̀n tà-yèa. Atoosiwo minimini-pɔ̀ɔ̀nbò’ wó lɔngwɛ́ɛ́ gi, à tó ké góà gbóló gi. ²⁷ À bha láà à bhà, wo lɛgaaà, ke nle bhaamɛ̀ɛ̀ gbe án nuii loo tà tɛ́nglà gwilinɛnɛ̀-nù gi nà nbhà mɛ̂ɛnɛ̀ kɛɛ-wàà kpókpóá. ²⁸ Kɛ́ wúnbò láà è kɛɛ zigóà kwɛi tée’ gi, ká dɔ zué, ke ká ka wunlé walá, ke ká lɛgaa tɛ́nglà, atoosiwo àle’ kɛɛà kwɛi tée’ gi láà, ke ka sì wún gi bha’ bhɔ tó’ wo kúlúá lɛ́ɛ. ²⁹ Yesu’ bo’ à peá kwɛi, le é zí lúyáán léyaa bha láà à kpɔ̀ɔ̀bhàkpɔ’ ye: Ká wún láà à súnmagó bhúlu ni yílí bhɛ́ibò kpe bhà. ³⁰ Atoosiwo wò tolo dɛ́dɛɛ yaa tée’ gi láà, ká à gànnu ka lengá ka: lóo’ zinná tó wo. ³¹ A-kɔ̀ɔ̀ do láà à gi, ká à yeà tée’ gi, ke wúnbò láà e kɛɛii, à gàn- zí tó ka yàan ka: Aatana-à gwilinɛnɛ̀ yàà à bhà bha’ bhɔ kúlúá. ³² A-wùn gi, án à zɛ ka nɛ̀ sii tà ma: wúnbò láà à tó ké kɛɛà, ke dɔkɔ̀ɔ̀ é à gi-mɛ̀ɛ̀bò tó òo ga bhe. ³³ Wánglafila, sɛ́ɛ́ ni lɔngwɛ́ɛ́-le tó ké gbuluà, kɛ́ n wʋʋ-le àa góii gbonggbongle. ³⁴ Ká à kɛ̂ɛ sɛ̀a ke pɔɔn sɛ̀ bhɛ̀lɛ̀ kɔɔgiègáá-yè ni wɩ̂ɩ mì kɔɔgiègáá-yè ni yàà lúyáán tà-wùn-zʋ̀ʋ̀gɔ̀ɔ̀n tà-yèbò láà òo nù ka wunbílí gisie. Yàa àleá, n nu bha láà e bhɔà ka tíibhà víìle. ³⁵ A-kwèèi láà à bhɔyè ké kááà lúyáán tà-mɛ̀ɛ̀bò tó páipái gi, ye wò yí pé kɛ̀ɛ̀i-sòng bili yí tà kɔɔ’ gi, ke è sa vébò tà àng kààgiá láà à nɛ̀. ³⁶ Ale kɛɛ le an wɩɩ ma: ká yaa ka zʋʋá, ke ká bhàiwo bha tó páipái bhà, ke bháa- nù daa ka gi, ke ká la wúnbò’ è kɛɛà láà à tó gɔ̀n, ke ká nù tó gɛɛn bhà nle bhaamɛ̀ɛ̀ gbe n zué le. ³⁷ À tée láà à gi, Yesu ké nuu bhaamɛ̀ɛ̀bò dɔɔà yáán gi Aatana-kwìle bhi. Le yáánpa- bhɔ̀’, è lo yii-i tɔɔn’ wò à lee Olive-tɔ̀ɔ̀n láà à gwenglé le. ³⁸ À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, mɛ̂ɛ’ wó nuu péng bhi, àng tó ké nuu lóà Aatana-kwìle yué pálé, ke wò wo tóló dɔ à wʋʋ bhà.

¹ E nuu kwɛi, ke sɛ́kɛ àa tó búlù’ bhà, wò à bhɛlɛ fɛ́ɛti’ tà, ke wò à lee Paki láà, à bha’ bhɔ kúlúá. ² À tée láà à gi, yíkpáá-mɛ̀ɛ̀bòà wunmɛ̀ɛ̀bò ni tɔ́ng dɔ-mɛ̀ɛ̀bò-le wó nùù Yesu pe gò à lé-lèè’ guoà do le. Sée wo nuu súóà pɛ́ɛ yánwɛ́ɛ́ gɔ̀n. ³ Sée Yesu-à kàleng buu-ni-wɛ́ɛ́-piilɛ láà àng gi dini ye’ wó nuu à leeà Zuda Isikalio-mii láà, gɔɔ̀yóo’ dàà à wunbílí gi tée poo àle gi le. ⁴ É walà- àlei, le é lo’ yíkpáá-mɛ̀ɛ̀bòà wunmɛ̀ɛ̀bò ni Aatana-kwìì wunlé-mɛ̀ɛ̀bò pé, ke è Yesu lédɔà àng nɛ̀ kɔɔ’ gi, wò à yààkébhà kɛ̂ɛ le. ⁵ À-wùn ké sɛɛ lenglèng wo’ mɛ̂ɛbò láà àng nɛ̀, le wó wɩɩ’ à nɛ̀ wo: è àle kɛ̀ɛ̀’ kwɛi, wó à gbaà wɛ́iá le. ⁶ Zuda leng ké wɩɩ’ à bhà, le é gbaan’ yáán guoà à bhà, ke à kɔɔ-mɔɔà Yesu lédɔá àng nɛ̀ bha sɛ̀’ bhà, ke wò nù à kún mɛnó tíibhà láà, ke è nù à bha ye le. ⁷ Wò bháánɛ́ zɛ kwee’ gi Paki fɛ́ɛti-pɔ̀ɔ̀n-a láà, é bhɔ’, ⁸ le Yesu’ Piɛli ni Záàn bɔ’ ye: Kà ló ko pe Paki-pɔ̀ɔ̀n kpaai, ke kó nù à bhɛlɛ. ⁹ Le wó à bhàgilawo’ wo: E i pé ke kó ló à kpaai mɛ́ɛ́’ wo le? ¹⁰ Le ye: Ká bhɔà sɔɔ lià pɛ́ɛ yáànbhà tée’ gi, ká mɛngge taà, ke yí-gbɔ̀ ké à tà. È lóà kwíle lee’ gi, ká ló à wɛì bhi, ¹¹ ke ká à pe kwíi-mɛ̀ɛ̀ nɛ̀ ka: gwilinɛ ké wɩɩ ye: Wo ni ebhà kàlengbò wo Paki-pɔ̀ɔ̀n bhɛlɛà kwíle mɛ́ɛ́’ wo le? ¹² Ka à pè’ à nɛ̀ kwɛi, kwíi gélé-lèè bóngbòng do’ wó yàà à tà-pɔ̀ɔ̀n tó yaayèa bhi yaiinle, e à-lèè gieà ka nɛ̀ tɛ́nglà. Ka lò’, ká ko pe Paki-pɔ̀ɔ̀n kpaa bhi’ wo le. ¹³ Mɛ̂ɛ piilɛ láà wó lo’, Yesu’ à pe’ àng nɛ̀ kɔɔ’ gi láà, à tó’ nù- tói àle-kɔ̀ɔ̀ bhà, le wó Paki-pɔ̀ɔ̀n kpaa’ bhi le. ¹⁴ Pɔɔn láà à bhɛlɛ bha’ bhɔ’, le Yesu ni ebhà táá-mɛ̀ɛ̀bò’ yaa’ pɔɔ̀ɔ̀nlé, ¹⁵ le é wɩɩ’ àng nɛ̀ ye: Áá, wóò wún’ kpɔ́ n tà láà, à bha’ bhɔ kúlúá. Paki-pɔ̀ɔ̀n do é, ko nà kanù ko à bhɛ̀lɛ̀ kiá kwɛpɛ́lɛ-wùn ké nuu kpɔ́yèa n níi gi lenglèng wo. ¹⁶ Atoosiwo án à pe ka nɛ̀ tàpúúá ma: máá tuàn Paki-pɔ̀ɔ̀n bhɛlɛà gbokungbokunle koo, le è to kwɛi flúúlé, le à gi-wùn tó páipái kɛɛyè- zin kélé le. Sée Aatana-à gwilinɛnɛ̀- yaaà à bhà téei láà, à tó- zin-à kélé kwɛi àle bha bhà le. ¹⁷ Yesu’ bo’ à peá kwɛi, le é wɩ̂ɩ-kwèè yààn do si’, le é à gi-bèaan waa’ Aatana nɛ̀, le é wɩɩ’ ye: Kà à kún, ke ká à gúlú ka ké tà. ¹⁸ Kɛ́ án wɩɩ ka nɛ̀ ma: è sí tenglé-le bhà, máá tuàn dɔ̀lɔ̀ng-wɛ́ɛ́ yí é àle mià gbonggbongle koo, e tóà kwɛi flúúlé, le Aatana-à gwilinɛnɛ̀- yaa à bhà le. ¹⁹ É bo’ à peá kwɛi, le é búlù si’, le é à gi-bèaan waa’ Aatana nɛ̀, le é à tutu kaan’, le é à nu’ ebhà kàlengbò nɛ̀, le é wɩɩ’ ye: N-wìì’ máà à nu ka-wùn gi láà, à dìgó’ é le. Ká à bhɛlɛ kwɛi ziàn, ke è ka zʋʋ zana n-wùn-a. ²⁰ Wó bo’ pɔɔn bhɛlɛá, le é zí wɩ̂ɩ-kwèè yààn láà à nu’ àng nɛ̀ kɔɔ do láà à gi, le é wɩɩ’ ye: N nɛ Aatana- mɛ̀ɛ̀nɛ̀ dɛ́ɛ’ daaii àle ni bhaamɛ̀ɛ̀bò ka finibhà é le. N yuɛn’ wóò à kpɔ́ ka-wùn gi, ke è tó mɛ̀ɛ̀nɛ̀ láà à zigò à tà-pɔ̀ɔ̀n-a, àle dìgó’ wɩ̂ɩ é à gá le. ²¹ Kɛ́ sée mɛ̂ɛ’ é n lénuii pɔɔn nɛ̀ láà, à kɔɔ ké n pé pɔɔn gi zí. ²² Mai-le’ à gá le, nle bhaamɛ̀ɛ̀ gbe nle an n pe ló woii Áa-à táá bhà, Aatana leng’ à yaa e zʋʋ pé kɔi àle-kɔ̀ɔ̀ bhà le. Kɛ́ mɛ̂ɛ’ é n lédɔii láà, àle-mɛ̀ɛ̀à lángga’ lɛ́ɛ. ²³ Yesu’ à pe’ kwɛi, le wó gbaan’ wo ké bhàgilawoà wo: Ale-mɛ̀ɛ̀’ wáaá ko kpe gi, le é wún suu’ kwɛi láà à kɛɛii le? ²⁴ É go’ bhi, le wó gbaan’ wo ké gbègóà, ke wo à sí-ii wo ké biin bhà gbanìnggbanngle wo: Mɛ̂ɛ’ kó zé é, wáa dɔ̀lèè’ kpáaá, le è gie mɛnó tà le? ²⁵ Kɛ́ le Yesu’ wɩɩ’ àng nɛ̀ ye: Gwilinɛbò ké gii kpɔ woà lùu gi-mɛ̀ɛ̀bò tà. Kɛ́ le lùu wunlé-mɛ̀ɛ̀ do’ wò gbɔɔn woà lùu gi-mɛ̀ɛ̀bò tà kwɛi láà, wò zí àng lee wo wúnsɛ̀ kɛɛ-mɛ̀ɛ̀bò le. ²⁶ Kale ka pe òo tóà kwɛi-le bhà. Wánglafila, mɛ̂ɛ ye’ è tóà tiàànle ka kpe gi láà, à-lèè ké à bhà ke àle-mɛ̀ɛ̀- tó ye kanó ka daawala nɛ̀ le. Ke mɛ̂ɛ ye’ é ka wunlé láà àle- zí tó ye mɛnó ka légièwo-mɛ̀ɛ̀ nɛ̀ le. ²⁷ Pɔɔn- à kɛɛ ke an àle pe kwɛi, àle ye: Mɛ̂ɛ piilɛ- tò’, ke mɛngdo ké yaa pɔɔ̀ɔ̀nlé, ke mɛ̂ɛ dini ké nuii nà pɔɔn-á à nɛ̀ la ò, mɛ̂ɛ piilɛ láà àng-mɛ̀ɛ̀yè’ fìláá le? Kɛ́ na mɛ̂ɛ ye’ é yaa pɔɔ̀ɔ̀nlé láà, àle fìláá la. Tààn àa kwɛi è? Kɛ́ kà lɛgaa ke nle án ka kpe gi ye ka légièwo-mɛ̀ɛ̀ nɛ̀ é. ²⁸ Sée kale ká naa’ wo’ n bhà, ke káó káán n bhà wúnbò’ nuu kpɔ́à n tà ziàn à ke-wùn gi láà, ²⁹ àle kɛɛ le n nɛ Aatana’ n sànma yaayèa ebhà gwilinɛnɛ̀a kɔɔ do’ gi láà, n lekini an zí ka sànma yaaà gwilinɛnɛ̀a à-kɔ̀i le. ³⁰ Ko ni kanù kó yaaà pɔɔ̀ɔ̀n do bhà kiá nbhà gwilinɛnɛ̀ yàà à bhà-kwèè láà à gi, le ka ka kɔɔ daa n pé le. È gò’ àle gi, ká zí yaaà gwilinɛnɛ̀-gbòlò tà, le Izalae lùu yaawun buu-ni-wɛ́ɛ́-piilɛ láà wò nu ka zué, le ka àng tó ni pe dɔ̀lèè kpɔ le. ³¹ Yesu’ bo’ à peá kwɛi, le é wɩɩ’ Piɛli nɛ̀ ye: Simon wɛɛ, Simon wɛɛ, Sɔtana ké ka ni i bhámò ka-wùn peyèa Aatana gɔ̀n, ke è ka gidan fɩ́fɩ́lé ye mɛ̂ɛ’ mini pie láwa gi, ke à fɩɩ- nù gó à gi. ³² Kɛ́ án i lébhàiwoyèa ke i kpɔ́yè’ gá n lé láà, à-yì òo nù bhéi i zowɛ́ɛ́ pé. È gò’ àle gi, i zowɛ́ɛ́- seeláà kwee’ gi, ka ni i laànɛ́bò’ ká ké wɛì n pe gi láà, í àng zʋʋ gbaan. ³³ Yesu’ bo’ à peá kwɛi, le Piɛli’ wɩɩ’ à nɛ̀ ye: Gwilinɛ, yàani i lo kààso gi oo, ɛ́ɛ́n wò i zɛ lefienɛ́ wo oo, án mɔɔà lóá i wɛì lɛnólɛ̀nó gi. ³⁴ Le Yesu’ à yoobɔ’ à gɔ̀n ye: Piɛli, án wɩɩ i nɛ̀ tàpúúá ma: tɔgɔ́ɔn fɔ́ɔ́lé àa wɩ́ɩ́ lefienɛ́ woii tenglé gbɛi gi, ke yé kpei n dɔn-wùn bhà gɛnyààn yaka tóá. ³⁵ É go’ bhi, le Yesu’ ebhà kàlengbò bhàgilawo’ ye: Án ka bɔ’ tée’ gi, ke gbàngpé ni wɛ́i dàài-pɔ̀ɔ̀n ni sàbha bhɛ́i ke àa ka tà láà la ò, pɔngge ké lísawo’ ka tà tée poo à gi è? Le wó à yoobɔ’ à gɔ̀n wo: Pɔngge òo lísawo ko tà. ³⁶ Wó à pe’ kwɛi, le Yesu’ wɩɩ’ àng nɛ̀ ye: E kwɛi maiá. Kɛ́ dɔ̀yáa-leá laá, gbàngpé- tóà mɛ̂ɛ’ i tà, í à sí, ke mɛ̂ɛ’ wɛ́i dàài-pɔ̀ɔ̀n- tóà zí i tà, í à sí, è gò’ bhi ke siàng-wɛ́ɛ́ àa mɛ̂ɛ’ i gɔ̀n laá, í ibhà gbàbhuu lóódɔ, ke í siàng-wɛ́ɛ́ do lɔ́ à sɔ̀ɔ́n-á. ³⁷ Pɔɔn- à kɛɛ ke an àle pe ka nɛ̀ kwɛi láà, àle ye: Aatana wʋʋ’ é bɛɛnzɛyèa àbhà sɛ́ikwɛ́ gi n-wùn gi láà, à-lèè ké à bhà ke àle gi-wùn- kɛɛ le. Atoosiwo e bɛɛnzɛyèa wo: Wo à daa’ wúnyóo kɛɛ-mɛ̀ɛ̀bò bhɛɛ gi. Wún’ é bɛɛnzɛyèa n-wùn gi kwɛi láà, à gi-wùn kɛɛ bha’ bhɔ kúlúá. Sée àle kɛɛyè láà àle tóà án nu’ wún’ gi, à wun bàn péng-kɔ̀ɔ̀a le. ³⁸ É bo’ à peá kwɛi, le àbhà kàlengbò’ wɩɩ’ wo: Gwilinɛ, bhè lɛgaa, siàng-wɛ́ɛ́ piilɛ’ é. Le é à yoobɔ’ àng gɔ̀n ye: Ya mɔɔ, è tó kwɛi. ³⁹ É à pe’ kwɛi, le é wolo’, le é lo’ Olive-tɔ̀ɔ̀n bhà zììa-kɔ̀i, le àbhà kàlengbò’ dɔ’ à wɛì le. ⁴⁰ É nuu lóà lee’ gi láà, é waa’ bhi, le é wɩɩ’ àng nɛ̀ ye: Kà bhàiwo Aatana zì, ke káó nù daa gɔɔ̀yóo gɔ̀n sóólé. ⁴¹ É bo’ à peá kwɛi, le é gónɛ́ ke wo’ àng maabhà, le é lo’ ye mɛ̂ɛ- gwɛɛ bìlì’, è daaà lee’ bhà à yɔ̀ɔ̀nsínma-nàà tà, le é zinna’ e kpóng gi, le é bhàiwo’ Aatana zì ye: ⁴² N nɛ, i wɩ̀ɩ̀’ à bhà laá, í dɔ gbáágbààa ke yí yóo-kwèè’ é nuii láà, è dɔ n bhà dɔ́ɔ́n-á. Kɛ́ àle tó gi, à ye’ è sɛɛà i nɛ̀, è tó àle bhà le, òo tóà n pe bhà. ⁴³ E to’ à pè kwɛi lià, le Aatana-à kɩ́ɩ́la do’ wolo’ à lé à tà, le é à zowɛ́ɛ́ gbaan’ à gwílé le. ⁴⁴ À ga-wùn láà à gbini-le’ bo’ daaá à tà kwɛi, é sɔɔ’ wo’ bhàiwoà e sɔbhɛɛ lekinilèkiniá le. Tɛ́i’ é nuu bhɔà à gi bhàiwo lià, ke à-gbòlò’ nuu yɔɔà à bhà láà, è nù yɔ́n bhi ke ya tó ye yuɛn kpulubò’ bannáii sáaá à nɛ̀. ⁴⁵ É bo’ bhàiwoá kwɛi, le é wala’, le é ló dɛ́ɛ wo’ ebhà kàlengbò pé, le é àng ta’, ke wa yizɛ zowɛ́ɛ́kpàin lé le. ⁴⁶ Kɛ́ le Yesu’ wɩɩ’ àng nɛ̀ ye: Mɛɛ kɛɛ le ká yizɛii le? Án wɩɩ ká walá, ke ká bhàiwo, ke kao nù daa gɔɔ̀yóo gɔ̀n sóólé. ⁴⁷ E to’ à pè kwɛi lià, le à kún-mɛ̀ɛ̀bò’ wolo’ à lé yèèèle le. Yesu-à kàleng buu-ni-wɛ́ɛ́-piilɛ láà àng gi dini ye’ wó nuu à leeà Zuda láà, àle nuu zaa góà àng gá le. Wó waa’ bhi, le é yɔn’ Yesu gi, le é wɩɩ’ à bhà à kpíníbhà miyèa le. ⁴⁸ Kɛ́ le Yesu’ wɩɩ’ à nɛ̀ ye: Zuda, i nle bhaamɛ̀ɛ̀ gbe n lédɔ̀ pɔɔn nɛ̀ n kpíníbhà miyè’ gá la wà! ⁴⁹ Mɛ̂ɛ’ wó nuu Yesu wɛì láà, wó à gaa’ wo wóò à kún, le wó à bhàgilawo’ wo: Gwilinɛ, kó mɛ̂ɛbò é àng félé siàng-wɛ́ɛ́á è? ⁵⁰ Wó tuàn à peà kwɛi, ke mɛngdo’ tó ke ya yíkpáá-mɛ̀ɛ̀ kpáèà gùá-mii’ nuu bhi láà à kɔɔ sɛ̀ gi-tòlòkwɛ́ káán à bhà siàng-wɛ́ɛ́á. ⁵¹ Kɛ́ le Yesu’ wɩɩ’ ye: Kà à tó bhi kwɛi, ya mɔɔ. É bo’, le é e kɔɔ zin’ mɛ̂ɛ láà à tólókwɛ́ bhà, le é à to’ bhiá le. ⁵² É go’ bhi, le é wɩɩ’ yíkpáá-mɛ̀ɛ̀bòà wunmɛ̀ɛ̀bò ni Aatana-kwìì wunlé-mɛ̀ɛ̀bò ninà mɔaagbebò’ wó nu’ à kún-i láà àng tó nɛ̀ ye: Mɛɛ kɛɛ le ka nu nà siàng-wɛ́ɛ́ ni yílíbòa n légɔ̀n kwɛi, ye mɛ̂ɛ’ nu yàà mɛ̂ɛ gɔ̀n zaa bhà-mɛ̀ɛ̀ légɔ̀n le? ⁵³ Sée án nuu lóà yáángɛɛn tó páipáiá Aatana-kwìle, ke ká bhi. Mɛɛ kɛɛ le káó ka kɔɔ wí n tà tée láà àle gi le? Kɛ́ ka pe bha’ bhɔyèa, le mɛ̂ɛ’ é lɛitíi-lèè wunlé láà, à leng pe bha’ zí bhɔyèa, le ká à kɛɛii kwɛi le. ⁵⁴ Wó Yesu kùn- àlei, le wó lo’ nà à gá yíkpáá-mɛ̀ɛ̀ kpáè pé gbúnng gi le. Wó nuu lóà nà à gá kwɛi, Piɛli ké dɔ’ à wɛì, kɛ́ àa nuu àng tayèa, e nuu àng zía dɔ́ɔ́nnɛ́ keá. ⁵⁵ Wo nuu pai lékúnyèa gbúnng zué bhi, le Piɛli’ lo’ yalái mɛ̂ɛ’ wó nuu yaa pai bhà láà àng kpe gi le. ⁵⁶ Gùá-nɔ̀ngnɛ́ do ke’ à ye’ yaa pai bhà bhi, le é à gaa’ sɛ́inlé, le é wɩɩ’ ye: Mɛ̂ɛ é, à leng ké nuu mɛ̂ɛàn láà à wɛì. ⁵⁷ Kɛ́ le Piɛli’ kpei’ à bhà ye: Nɔ́ngnɛ́, máá mɛ̂ɛ láà à dɔn. ⁵⁸ À gi òo mɔ́, le mɛ̂ɛ bhɛ́i ke’ Piɛli ye’, le é wɩɩ’ ye: Mɛ̂ɛbò láà àng do ke’ i lengá le. Kɛ́ le Piɛli’ à yoobɔ’ à gɔ̀n ye: Àbin, nle máá àng bhɛɛ gi. ⁵⁹ Lɛ́ɛ́lɛ́ɛ́ do yɔ̀ɔ̀nsínma’ bo’ gieá, le mɛ̂ɛ bhɛ́i ke’ zí gbaan’ à gi vɛɛɛnle ye: Áa kpèi à bhà-wùn-a. Mɛ̂ɛ é, e nuu mɛ̂ɛàn láà à wɛì mai lekinilèkiniá. Atoosiwo Galilee-mii’ à lengá le. ⁶⁰ Kɛ́ le Piɛli’ à yoobɔ’ ye: Zuàn, í wún’ peii láà, máá à gima. À pè kwɛi-yè’ to’ kpókpóá, le tɔgɔ́ɔn’ to’ le é wɩɩ’ le. ⁶¹ É kɛɛ’ kwɛi, le Gwilinɛ Kpáa’ seela’ e gi, le é Piɛli gaa’ gbààànle le. Piɛli zʋʋ’ zànà- àle gi Gwilinɛ Kpáa’ wʋʋ’ pe’ à nɛ̀ fɔ́ɔ́lé láà à gá le. Atoosiwo e à pe’ à nɛ̀ ye: Sánni tɔgɔ́ɔn- nù wɩ́ɩ́ gbɛi do láà à gi, ke ya kpei e dɔn-wùn-a gɛnyààn yaka tóá. ⁶² Piɛli zʋʋ’ zana’ Yesu wʋʋ láà à gá kwɛi, le é wolo’ lúulé, le é gbaan’ wosíà wɛ̀iwɛ̀iyèa le. ⁶³ Ale’ kɛɛii kwɛi, ke mɛ̂ɛ’ wó nuu Yesu maakɛɛà láà, wo sóósí-ii à bhà, ke wo à maaii ziàn. ⁶⁴ Wo nuu gbàà yeleà à yánlé, le wó nuu à bhàgilawoà wo: Í à zɛ do. Wáa i maa’ lɛ́ɛ? ⁶⁵ Wo zí nuu sɔ̂ɔnwò mɛ̂ɛ gɔ̀n-wʋ̀ʋ̀ suu bɛ́ɛ́ tó léban-à à bhà. ⁶⁶ Lee’ kpɔɔ’, le Zuifu-bòà mɔaagbebò ni yíkpáá-mɛ̀ɛ̀bòà wunmɛ̀ɛ̀bò ninà tɔ́ng dɔ-mɛ̀ɛ̀bò láà àng tó’ ban’ ké tà le. Wo nuu àngbhà bànkétà kpáa láà à leeà Sanedɛnɛ, le wó lo’ nà Yesu-á àng zué bhi, ⁶⁷ le wó à bhàgilawo’ wo: È tò’ ke ile í Izalae-bò la-mɛ̀ɛ̀ Klisi’ wò à pe láà à gá laá, bhè à pe ko nɛ̀. Le é à yoobɔ’ àng gɔ̀n ye: An à pè’ ka nɛ̀, yàa bhɔii ka gi mai bhà. ⁶⁸ Sée an zí ka gíla bhɛ́i do wò’, káá à yoobɔii n gɔ̀n. ⁶⁹ Kɛ́ è si tenglé bhà, nle bhaamɛ̀ɛ̀ gbe án lóà yalái n nɛ Aatana’ é kpókpóá ke à mɔ̀ɔ̀kiá àa bhe láà à kɔɔ sɛ̀ gi. ⁷⁰ É àle pe’ kwɛi, mɛnó páipái’ wɩ́ɩ́’ wo’ do wo: È tò’ kwɛi, ke Aatana gbe’ i gá-le wo àlei la wà? Le é à yoobɔ’ àng gɔ̀n ye: Iin. Ka àle peii lɛ́ɛ. Ale n gá le. ⁷¹ Wó à pè-àle gi wo: Ko bhàwùn- tuàn sée-mɛ̀ɛ̀’ à kún-wùn bhà koo, ke à-wʋ̀ʋ̀’ bo góá à lekinilèkini biinlé, ke ko leng kwéé à ma le?

¹ Wó bo’ à peá kwɛi, mɛ̂ɛ’ wó nuu bhi láà àng tó páipái’ walá’ wo’ kiá do, le wó lo’ nàa Yesu-á Pilati zué le. ² Wó waa’ bhi, le wó à daa’ à nɛ̀ wo: Mɛ̂ɛàn é, kó à ta’, ke e koà lùu é à gi-mɛ̀ɛ̀bò tó wunbílí gisieii, ke e à peii àng nɛ̀ ye: Mɛngge òo níisɔ̀ɔ́n bhɔà gwilinɛ Sezaa nɛ̀. E wɩɩ zí ye: Ele é Klisi-a le. È à pè’ kwɛi, ke e wɩɩ ye: Gwilinɛ’ e lekiniá le. ³ Wó à pe’ kwɛi, le Pilati’ Yesu bhàgilawo’ ye: Í wɩɩ ye: Zuifu-bòà gwilinɛ’ i gá maiá la è? Le Yesu’ à yoobɔ’ à gɔ̀n ye: I àle peii lɛ́ɛ. ⁴ É à pe’ wo’ kwɛi láà, Pilati’ wɩ̀ɩ̀ yíkpáá-mɛ̀ɛ̀bòà wunmɛ̀ɛ̀bò ni mɛ̂ɛ páipái’ wó nuu bhi láà àng tó nɛ̀ àle gi ye: Sɔng’ è tóà mɛ̂ɛ é à bhà, ke è tó à zɛ gɛɛn-á, máá à yeyèa. ⁵ Kɛ́ le wó nuu gbaan lesósó woà à gi vɛɛɛnle wo: Kó wɩɩ ko: è lùu tó wunbílí gi’ sieii, è lo liangbò’ zɛá ziàn bhaamɛ̀ɛ̀bò nɛ̀ dɔ́ɔ̀nle láà àleá le. E à zigo’ Galilee lùu gi, le ya gie nàa Zudee lùu tó páipái gi, le ya nu nà à bhɛɛá, le ya waa Zelizalɛm zé le. ⁶ Pilati’ bo’ Galilee lùu-le tɔ́ maá kwɛi, le é bhàgilawo daa’ ye: Mɛ̂ɛàn é la ò, ká wɩɩ ka: è gò Galilee lùu gi è? ⁷ Wó àle iin pe’, ke Pilati’ bo à gànnuá ye: Yesu- gò Galilee lùu’ gwilinɛ Elɔdi’ à wunlé láà àle gi laá, le é à bɔ’ Elɔdi nɛ̀ le. Atoosiwo Elɔdi leng ké nuu Zelizalɛm bhi kwɛpoo à gi. ⁸ Yáánpà Yesu bhà-wùn ké sɛɛ lekinilèkini wo’ Elɔdi nɛ̀, atoosiwo e nuu kwɛi, ke ya woo mɔ́ à-wùn maà mɛ̂ɛbò tà, le à lekini’ nuu à pé ye: Wo ni à gá wó ké ta kwɛngdo ke gi le. E nuu zʋʋ yaaà à nɛ̀ ye: È à yeà kwee’ gi, e sɔ́n do ke kɛɛà e yàànlé. ⁹ A-wùn gi, Yesu’ waa’ bhi, Elɔdi ké bhàgilawo daa’ à gɔ̀n kpeá, kɛ́ Yesu òo à kekekèke yoobɔ à gɔ̀n. ¹⁰ Yíkpáá-mɛ̀ɛ̀bòà wunmɛ̀ɛ̀bò ni tɔ́ng dɔ-mɛ̀ɛ̀bò ké nuu dɔɔ bhi, le wó nuu Yesu daaà, ke wo gbaan-ii à gi vɛɛɛnle do le. ¹¹ Elɔdi ni ebhà sɔ́yabò tó’ sɔ̀ɔ̀ sóósíà Yesu bhà àle gi, le wó à gaa’ yáàngóngpéá le. É go’ bhi, le Elɔdi’ gwilinɛbò bhà-wèlè do daa’ à bhà, le é à lésɛi’, le é à bɔ dɛ́ɛ wo’ Pilati nɛ̀ le. ¹² Yáángɛɛn do láà àle to’ Pilati ni Elɔdi dàà dɔ́manɛ̀ gi-kwèèiá le. Sée wó nùù wo ké yáò’ à gá fɔ́ɔ́lé-le bhà le. ¹³ Wó waa’ Pilati zué, le é yíkpáá-mɛ̀ɛ̀bòà wunmɛ̀ɛ̀bò ni mɛ̂ɛ tiàànlebò ni bhaamɛ̀ɛ̀ tìngtíng’ nuu bhi láà àng tó ban’ ké tà, le é wɩɩ’ àng nɛ̀ ye: ¹⁴ Ká nu’ nàa mɛ̂ɛ é à gá n nɛ̀ ka: àle bhaamɛ̀ɛ̀bò wunbílí gisieii le. Kɛ́ má woo à bhàgilawo kanó ka yàànlé, le sɔngbò’ ká à naaii à bhà láà, mɔ́ɔ́ à do lefienɛ́ ke ye à gbólóá le. ¹⁵ È gò’ àle gi, Elɔdi lekini òo zí wúngge ye à bhà. Pɔɔn- à kɛɛ ke é à lésɛíyèa n nɛ̀ é, àle lɛ́ɛ. È tò’ kwɛi, ke wúnyóo yemò’ é mɛ̂ɛ zɛ̀ à gi-wùn-a láà, àa àle ke kɛɛyèa. ¹⁶ À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, máà à pe’ wo ke wò à maa sàbhiliwɛ́ɛ́á, ke án n kɔɔ gó à zì le. [ ¹⁷ Pɔɔn’ à kɛɛ’ ke Pilati’ à pe’ kwɛi, àle ye: Paki fɛ́ɛti’ nuu bhɔà ziàn kɔi dolodolo, kààso gi-mɛ̀ɛ̀ do yɔ̀ɔ̀ Zuifu-bò nɛ̀-kpàn ké nuu Pilati bhà.] ¹⁸ Kɛ́ mɛ̂ɛ’ wó nu’ láà, wó kɔɔ gò kààso gi-mɛ̀ɛ̀ ke zì-wùn-le ma’ kwɛi, àng tó páipái’ sɔɔ’ wo’ gbáláà ké bhà kpókpóá wɔ̀ɔ̀ɔ̀le wo: Mɛ̂ɛàn é àle lénu, ke wò à zɛ, ke í i kɔɔ gó Balabasi’ à zì ko nɛ̀ le. ¹⁹ Sée Balabasi láà e dààkélé kpáa daa’ pɛ́ɛ yáànbhà bhi, le é bhaamɛ̀ɛ̀ zɛ’ le. Wó à dàà kààso gi àle-wùn gi le. ²⁰ Kɛ́ é nuu’ wo’ ke kɔɔ gò Yesu zì lɔ̀ɔ̀ ké Pilati-le bhà láà, le é zí liangzɛ dɛ́ɛ wo’ mɛ̂ɛ’ wó nuu banyèa ké tà bhi láà àng nɛ̀ le. ²¹ Kɛ́ le wó gbaan’ gbáláà wo: Kó wɩɩ ko: à gbaan’ è wo yílí bhà le. À gbaan’ è wo mɛ̂ɛ zɛ̀ à bhà-yìlì bhà le. ²² Pilati’ à yoobɔ̀- àle gi gɛnyààn yakanààa, le é wɩɩ’ mɛ̂ɛbò láà àng nɛ̀ ye: Kɛ́ án wɩɩ ma: é mɛɛ-wùn yóo-le kɛɛ’ le? Atoosiwo wúnyóo yemò’ wò mɛ̂ɛ zɛà à-wùn gi, máá àle dokedòke yeyèa à bhà. Le àle’ kwɛi, máà à pe’ wo ke wò à maa sàbhiliwɛ́ɛ́á, ke án n kɔɔ gó à zì le. ²³ Kɛ́ àngle wó nùù gbálá lesósó’ woà kpókpóá do wo: wò Yesu gbaan’ wo yílí bhà le. Sée wó nuu gbálá’ woà kwɛi láà, àng wʋʋ ké nu’ mɔɔi Pilati bhà, ²⁴ le wó nuu wún’ peà à nɛ̀ láà, é wɩɩ’ à bhà àng gɔ̀n le. ²⁵ À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, àng pe zòà-mɛ̀ɛ̀’ wó à pe’ láà, Pilati’ e kɔɔ gò- àle zì le. Sée mɛ̂ɛ láà, dààkélé daa-mɛ̀ɛ̀ ni bhaamɛ̀ɛ̀ zɛ-mɛ̀ɛ̀’ nuu à gá, le wó nuu à daayèa kààso gi à-wùn gi le. Kɛ́ le é Yesu-le lénu’ àng nɛ̀, ke àng pe’ è sɛɛà àng nɛ̀, wò à kpɔ́ à tà le. ²⁶ Sɔ́yabò’ nuu lóà nà Yesu-á à zɛ lià láà, wo Silɛni-mii ke’ wó nuu leeà Simon à ta’ zaá, ke e góii boi. Wo à kun’, le wó à tàdɔ’ Yesu zɛ̀ à bhà-yìlìa, ke è à sí à nɛ̀, ke è ló nàa à wɛì le. ²⁷ Mɛ̂ɛ’ wó nuu lóà Yesu wɛì à zɛ lià, wo nuu kpeá yèèèle. Nɔ́ngbò tó ké nuu àng kpe gi, le wó nuu wosíà, ke wo kóò kpɔ́ii à bhà le. ²⁸ Kɛ́ le é e wɛ̂ɛ seela’ àng tà, le é wɩɩ’ àng nɛ̀ ye: Zelizalɛm-nɔ̀ngbò, kao wosíà nle n bhà. Wánglafila, kà wosí ka lekini ni kaà náò’ àng bhà le. ²⁹ Atoosiwo bha ke’ bhi, e bhɔà, le wò à pe wo: kɔifɩɩ-nɔ̀ngbò oo, ni nɔ́ng yemò’ wòo nɛ́ kpɔ́ do bhe oo, ninà mɛ̂ɛbò’ wòo yɔ́n nu nɛ́ nɛ̀ do bhe láà oo, àngle pe ké sɛ̀a. ³⁰ À bha láà è bhɔ̀’, bhaamɛ̀ɛ̀bò ké à peà wo: tɔɔnbò’ ká dɔɔ é, ni tíníkpulubò’ ká é, ká bhuolá ko tà, ke kó bànàkpɔ́ ka wala. ³¹ Atoosiwo wó wún suu’ é à kɛɛii nle yílí múnu nleá lee’ gi é la ò, le wò mɛɛ kɛɛà yílí kpɛ́ɛ́bò kale kaá le? ³² Wó nuu lóà nà Yesu-á tée’ gi láà, wúnyóo kɛɛ-mɛ̀ɛ̀ bhɛ́ibò piilɛ ké nuu bhi, le wó nuu lóà àng tó zɛi kià nà Yesu-á le. ³³ Tɔɔn’ wò à lee bhaamɛ̀ɛ̀ wunwɛ́ɛ́-tɔ̀ɔ̀n láà, wó waa’ à gwenglé, le wó Yesu naa’ yílí bhà bhi, le wó pɔ́ngti gbaan’ à kɔɔ ni à gɛɛnbò tà le. Wo zí wúnyóo kɛɛ-mɛ̀ɛ̀bò piilɛ láà àng tó nàà yílí bhà à-kɔ̀ɔ̀ do láà àle gi le. Mɛngdo pe yílí ké nuu gbaanyèa à kɔɔ sɛ̀ tà, le mɛ̂ɛ dini pe’ nuu à kɔɔ kpáná tà le. ³⁴ Kɛ́ wó nuu Yesu-le naaà yílí bhà, e e zɛ-mɛ̀ɛ̀bò lébhàiwo’ Aatana zì ye: N nɛ, bhè àng bhàwùn tó. Atoosiwo wó wún’ kɛɛii é, wàa à gànnu. Wó bo’ à gbaan-á yílí bhà kwɛi, le wó kpékpé maa’ à bubhà-gbààbò tà, ke à ye’ è tóà mɛ̂ɛ ye’ à gɔ̀n, ke wò à dɔn le. Ale to’ à bubhà-gbààbò gúlú-kɔ̀ɔ̀a le. ³⁵ Ale’ kɛɛii kwɛi láà, ke bhaamɛ̀ɛ̀bò ké dɔɔ bhi yèèèle, ke wo lɛgaaii. Kɛ́ Zuifu-bòà wunmɛ̀ɛ̀bò ké nuu sóósíà à bhà wo: E mɛ̂ɛ bhɛ́ibò-le layèa tò màà, kɛ́ è tò’ ke àle Izalae-bò ko la-mɛ̀ɛ̀ Klisi’ é Aatana zòà-mɛ̀ɛ̀a láà à gá maiá laá, ke è e lekini la bhee. ³⁶ Sɔ́yabò’ nuu bhi láà, àng leng ké zí nuu sóósíà à bhà, le wó nuu yɔ́n-à à gi ziàn, le wò wɩ̂ɩ waanwaanyè dɔ à biin bhà, ³⁷ le wò wɩɩ wo: I tò’ Zuifu-bòà gwilinɛá, bhè i lekini la bhee. ³⁸ Pɔɔn- à kɛɛ ke wó nuu à peà kwɛi, àle ye: À bɛɛn ké nuu zɛyèa à zɛ̀ à bhà-yìlì láà à bhà à tà tɛ́nglà wo: Mɛ̂ɛ é, Zuifu-bòà gwilinɛ’ à gá le. ³⁹ Wúnyóo kɛɛ-mɛ̀ɛ̀ piilɛ’ wó àng gbaan’ yílí bhà à pé láà, mɛngdo ké nuu wʋʋɛ́ɛ́ dɔà à gɔ̀n ye: Yóó à pe tò ye: Ile í Izalae-bò la-mɛ̀ɛ̀ Klisi-a la è? È tò’ maiá, bhè i lekini la, ke í zí ko lekini ko la a. ⁴⁰ Kɛ́ é à pe’ kwɛi, le mɛ̂ɛ dini láà é à sie’ e bhá bhà, le é wɩɩ’ à nɛ̀ ye: Wó wúnngdo’ kpɔ́ii à tà láà, na wò zí àle kpɔ́ii ko ni i gá ko tà, le ile yáá súó Aatana gɔ̀n láà? ⁴¹ Kɛ́ wún’ wó à kpɔ́ii ko tà é, à kpɔ̀ kole ko tà-lèè’ à gá le. Atoosiwo kó àle-lèè’ guo’ kó nuu wúnyóyoobò’ kɛɛà ziàn láà à gá le. Kɛ́ mɛ̂ɛ é àle òo wúnyóo ke kɛɛ. ⁴² Mɛ̂ɛ dini láà é bo’ à peá kwɛi, le é wɩɩ’ Yesu nɛ̀ ye: Yesu, i nuà ibhà gwilinɛnɛ̀ kɛɛi kwee’ gi, í dɔ gbáágbààa ke i zʋʋ- zana n-wùn-a. ⁴³ Le Yesu’ wɩɩ’ à nɛ̀ ye: Án à zɛ i nɛ̀ sii tà ma: tenglé do é à bhà, ko nà i gá kó waaà kiá yàlèè sɛ̀’ é Aatana pé láà à gi. ⁴⁴ Yáán yàà mɛ̂ɛ gwenglé zué téei’ bhɔ’, le lɛi’ tala’, le yáán tó’ lèèni’, le gbɛi’ yaa’ sɛ́ɛ́ tà tíiá mɔɔɔle do, le é to’ kwɛi flúúlé le yáán seelá gi lɛ́ɛ́lɛ́ɛ́ yakanàà’ bhɔ’ le. Aatana-kwìì kpáa’ é Zelizalɛm bhi láà, à gélé-lèè gikààn-i-gbàà’ pèè zué vɛ́ɛ̀ɛ̀le bha do láà àle bhà le. ⁴⁶ Ale’ bo’ kɛɛá kwɛi, le Yesu’ gbala’ kpókpóá ye: N nɛ, bhè i kɔɔ kpɔ́ n níi gɔ̀n. É bo’ àle peá kwɛi, e tó’ wo’ le é ga’ le. ⁴⁷ Wɔlɔm-mɛ̀ɛ̀bòà kapitɛni’ nuu sɔ́yabò wunlé bhi láà, é Yesu ga-lèè ye’ kwɛi, e bhɛɛ yaa’ Aatana bhà, le é wɩɩ’ ye: À gbègó-lèè àa bhe, wúnsɛ̀ kɛɛ-mɛ̀ɛ̀’ nuu mɛ̂ɛ é à gá mai lekinilèkiniá le. ⁴⁸ Mɛ̂ɛ páipái’ wó nu’ yèèèle Yesu zɛ-lèè gaai láà, àng tó ké wúnbò’ kɛɛ’ bhi à-lèè ye’, le wó sɛi’, le wó lo’ péele, ke àng kɔɔ ké àng túlú lé le. ⁴⁹ È gò’ àle gi, Yesu dɔn-mɛ̀ɛ̀bò, ni nɔ́ngbò’ wó go’ à wɛì Galilee lùu gi ke wó nu’ Zelizalɛm láà, àng tó ké nuu bhi, kɛ́ wo nuu dɔɔ dɔ́ɔ́nnɛ́ keá, le wúnbò’ kɛɛ’ láà, wó nuu à tó súnmagóà le. ⁵⁰ Kɛ́ mɛngge’ nuu bhi, wo nuu à leeà Zozɛfu. E nuu góà Zuifu-bòà pɛ́ɛ ke’ wò à lee Alimatee láà à gi. Kólósɛ̀-mɛ̀ɛ̀’ nuu à gá, le é nuu Aatana zòàwùn kɛɛà, le é nuu zí e yáán tóà Aatana-à gwilinɛnɛ̀ yàà à bhà lóó gɔ̀n le. Wó nuu mɔaagbebò’ àng yaayèa liangzɛ-mɛ̀ɛ̀bòa Zuifu-bòà bànkétà kpáa gi láà, àngle do ke’ nuu Zozɛfu-a le. Kɛ́ wó ló’ wo’ Yesu zɛ-wùn sɔ́nɔ́ gi oo, ni wó wún’ kɛɛ’ à gá láà oo, à zi àa nuu àng pé àle ke gi. ⁵² À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, wó bo’ Yesu zɛá, e lo’ Pilati pé, le é bhàiwo’ à zì ye: È Yesu-gèè nu e nɛ̀ le. ⁵³ Pilati’ wɩɩ’ à bhà, le Zozɛfu’ lo’ à-gèè síi yílí bhà, le é à kpaa’ fɛ́nggbɛ púú gi, le é lo’ à kpɔ̀lèè gói le. É à kpɔ̀lèè go’ yɛɛ’ gi láà, wo nuu à pɔ́nyèa fɔ́ɔ́lé gwɛɛ-tɔ̀ɔ̀n gi, kɛ́ ke wòo woo mɛngge kpɔ̀lèè gó à gi do bhe. ⁵⁴ Wún láà e kɛɛ’ kwɛi Zuifu-bòà gòlòbhàlóó yáannáá, ke lóó leng láà à zigò à bhà lɛ́ɛ́lɛ́ɛ́’ bhɔ bhɔ lià. ⁵⁵ Nɔ́ngbò’ go’ Galilee lùu gi ke wó nuu Yesu wɛì láà, àng leng ké lo’ Zozɛfu wɛì. Wó Yesu kpɔ̀lèè go’ yɛɛ’ gi láà, àng yáán ké nuu à bhà, le wó à kpáá-kɔ̀ɔ̀ súnmago’ le. ⁵⁶ Wó go’ bhi, le wó sɛi’, le wó lo’ wo yalé, le wó yɔ́ɔ́n ni làsikɔlɔ yíbò yaa’ wo kɔɔ maabhà, ke wò nù ló Yesu-gèè soloi à gá le. Zuifu-bòà golo-kwèèi láà é bhɔ’, le wó yala’ ye Moizi-à tɔ́ng- à pe kɔɔ’ gi láà à nɛ̀ le.

¹ Golo-kwèèi tàalà’ bhɔ’, nɔ́ngbò láà wo wala’ yué pápálé, le wó lo’ Yesu bu tà nà làsikɔlɔ yíbò’ wó à yaa’ wo kɔɔ maabhà láà à gá le. ² Gwɛbílí’ é nuu yaayèa à bu lé láà, wó waa’ bhi, ke wa woo à gini, ke wa à gó bhi. ³ Wo sɔɔ’ yɛɛ láà à gi, kɛ́ wòo gwilinɛ Yesu-gèè ye bhi. ⁴ Wo to’ dɔɔ bhi, ke à kɔ̀kún’ àng kún, le miɔnbò piilɛ’ àng bubhà-gbààbò zán’ nuu dɔà gɛ̀lɛ̀nggɛ̀lɛ̀ngle, wó wolo’ à lé àng tà le. ⁵ Ang gwílé-yànwɛ́ɛ́ tó ké wi’, le wó wo wunlé zinna’ le. Kɛ́ le mɛ̂ɛ piilɛ láà wó wɩɩ’ àng nɛ̀ wo: Mɛ̂ɛ’ é yáán láà, mɛɛ kɛɛ le ká à guoii gɔɔ̀le-mɛ̀ɛ̀bò finibhà le? ⁶ Àa zé. Ya gó gɔɔ̀le, le ya zana le. Tààn é wʋʋ’ pe’ ka nɛ̀, ke e tuàn ka pé Galilee lùu gi láà la ò, àa ka yàan koo è? ⁷ E wɩɩ’ ye: Wo ele bhaamɛ̀ɛ̀ gbe e lénuà wúnyóo kɛɛ-mɛ̀ɛ̀bò nɛ̀, le wò e gbaan yílí bhà, le wò e zɛ le. Sée àle gò à bhà-kɔ̀ɔ̀ àa nuu bhe. Kɛ́ e wɩɩ’ zí ye: Wò bò’ e zɛá, é góà gɔɔ̀le à yáángɛɛn yakanàà-kwèèi, le e zana le. Tààn ka zʋʋ’ gó àleá è? ⁸ Wó à pe’ kwɛi, le nɔ́ngbò láà àng zʋʋ’ zana’ wʋʋbò láà à tóá le. ⁹ Wó sɛsi’, le wó lo’ wúnbò láà à tó gɛingói Yesu-à kàleng buu-ni-wɛ́ɛ́-do ni à pe gi-mɛ̀ɛ̀ paánbò tó nɛ̀ le. ¹⁰ Mali Madala oo, ni Zaani oo, ni Mali ye’ é nuu Zaki laúá láà, àngle wó go’ bhi, le wó nu’ à gɛingói kwɛi le. Nɔ́ng bhɛ́ibò’ nuu àng wɛì láà, àng tó ké nuu zí wúnbò láà à gɛingóà Yesu-à táá-mɛ̀ɛ̀bò nɛ̀. ¹¹ Kɛ́ àngle wó à ma’, e tò- àng gi ye mia wʋʋ bhɛ́iwɛ́ɛ́’ à nɛ̀, le òo bhɔ àng gi mai bhà le. ¹² Kɛ́ sée Piɛli-le ké wala’, le é lo’ bàlàa Yesu bu tà le. É waa’ bhi, le é naana’, le é lɛgaa’ yɛɛ gi le. Kɛ́ òo pɔngge bhɛ́i ke ye bhi wó Yesu dɔ’ zaá gbàà tutubò’ gi láà àle zìpieta. É go’ bhi, le é sɛi’, le é lo’ wo yalé, ke wún’ kɛɛ’ láà à-mài’ à ni miniminiyèa le. ¹³ Kwɛngdo láà à gi, Yesu-à kàlengbò piilɛ ké nuu lóà pɛ́ɛnɛ́ ke’ wó nuu à leeà Emau láà à gi. Kílo buu-ni-wɛ́ɛ́-do yɔ̀ɔ̀nsínma’ nuu góà Zelizalɛm, le è lo bhi le. ¹⁴ Wó nuu lóà, ke wúnbò’ kɛɛ’ Yesu-wùn gi láà, wo à peii zaa pé. ¹⁵ Kɛ́ wó nuu à peà téei kwɛi, ke wo wo ké gbègóii à-wùn gi láà, le Yesu leng’ nu’, le é yɔn’ àng gi, le wó táási’ ké wɛì le. ¹⁶ Wo nuu à ye-le woà, kɛ́ e nuu ye pɔngge ké bhuoyèa àng yánlé, le wàa nuu à dɔn-à le. ¹⁷ Wó nuu lóà, le Yesu’ àng bhàgilawo’ ye: Ka lóii nà mɔ̀ng-wùn gbègóá lɛ́ɛ? Kɛ́ é à pe’ kwɛi, le wó dɔlɔ’, ke àng wɛ̂ɛ tà’ ga yùààle le. ¹⁸ Le mɛ̂ɛ ye’ wó nuu à leeà Keleopa láà, é à yoobɔ’ à gɔ̀n ye: Wúnbò’ kɛɛ’ zé kálai é, i lengdo’ í tuàn nu-mɛ̀ɛ̀ dɛ́ɛá Zelizalɛm, le yáá à gànnu la è? ¹⁹ Le Yesu ye: Mɔ̀ng ni mɔ̀ng’ nuu à gá le? Le wo: Wún’ é kɛɛ’ Yesu Nazalɛti-miiá láà la ò, yóó à ma’ wo la è? Sée ke Aatana wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀ ni sɔ́n kɛɛ-mɛ̀ɛ̀ kpáa’ nuu à gá, le àbhà liangzɛ-wàà’ nuu kpókpóá, le à liá’ nuu zí Aatana ni bhaamɛ̀ɛ̀bò tó gi le. ²⁰ Kɛ́ koà yíkpáá-mɛ̀ɛ̀bòà wunmɛ̀ɛ̀bò ni ko wunlé-mɛ̀ɛ̀ bhɛ́ibò ké à lédɔ’, ke wò à zɛ, le wó à gbaan’ yílí bhà pɔ́ngtiá le. ²¹ Sée ko zʋʋ’ woo nùù àle nɛ̀ ko: e tóà Izalae-bò ko sì nuanɛ̀ gi-mɛ̀ɛ̀a le. Kɛ́ wó à zɛ’, à yáángɛɛn yakanàà’ tenglé le. ²² È gò’ àle gi, nɔ́ng kemò’ go’ ko kpe gi, wo mài mɛ̂ɛ ni-wùnbò gɛingóyè-leá ko nɛ̀ maiá. Atoosiwo wo lo’ à bu tà yué pápálé, ²³ kɛ́ le wòo à-gèè ye bhi le. Wó sɛsi’, le wó nu’ à pei ko nɛ̀ wo: Aatana-à kɩ́ɩ́labò ké kaa’ wo gi, le wó à pe’ wo nɛ̀ wo: ya zana, le é yáányèa le. ²⁴ É go’ àle gi, ko bhámò kemò ké zí lo’ à bu tà, le nɔ́ngbò’ à pe’ kɔɔ do’ gi láà, àng lekini wó à ye’ kwɛi le. Kɛ́ wòo sée à lekini-le ye. ²⁵ Wó bo’ à peá kwɛi, le Yesu’ wɩɩ’ àng nɛ̀ ye: Áá, mɛ̂ɛ’ ká é, ka yákii- pɩ́sɩ́ɩ́nɛ́-leá wɛ́ tò! Mɛɛ kɛɛ le Aatana wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀bò’ wúnbò’ to’ liélé, ke wó à pe’ liilììlii láà, kpɔ̀ à lé-zòwɛ́ɛ́ àa ka gwílé le? ²⁶ Tààn káá à gànnu’ wo ka: Izalae-bò la-mɛ̀ɛ̀’ wɛ̀i-gà’ wo’ láà, à gà kwɛi-lèè’ nuu à gá la è? Atoosiwo à-lèè ké nuu à bhà ke è àle wo fɔ́ɔ́lé, ke è nuu ebhà mɛ̂ɛnɛ̀ kɛɛ zìgóà le. ²⁷ Yesu’ bo’, le wún páipái’ é bɛɛnzɛyèa à lekini-wùn gi Aatana-à sɛ́ikwɛ́ gi zanózànóá láà, é à tó zía pe’ àng nɛ̀ le. E à zigo’ Moizi-à sɛ́ikwɛ́ tà, le é lo’ nà à bhɛɛá Aatana wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀bòà sɛ́ikwɛ́ páipái’ wó à bɛɛnzɛ’ láà à tó tà dɔ́ɔ̀nle le. ²⁸ Wó nuu lóà pɛ́ɛ’ gi láà, wó waa’ à gbɛ̀ɛɛlé, le Yesu’ kɛɛ’ ye mɛ̂ɛ’ éè ló ke è gie pɛ́ɛ láà à tà le. ²⁹ Kɛ́ le mɛ̂ɛ piilɛ láà wó à go’ zaá, le wó wɩɩ’ à nɛ̀ wo: Yáán’ ló tó wo, le gbɛi’ bhɔ yaa lià le. Bhè dɔ gbáágbààa ke í tó ko pé zé. Wó à pe’ kwɛi, le é lo’ àng wɛì, le é to’ àng pé bhi le. ³⁰ É nuu ke wóò pɔɔn bhɛlɛ, le àngbhà tɔ́ɔ̀-mìɔn láà é búlù si’, le é à gi-bèaan waa’ Aatana nɛ̀ le. É bo’, le é búlù láà à tutu kaan’, le é à gulu’ àng tà le. ³¹ É nuu à kɛɛà kwɛi, le àng yángi’ pɔnɔ’, le wó to’ le wó à dɔn’ le. Kɛ́ le à leng’ zí to’ sáabhi, le é lììla si’ àng gɔ̀n le. ³² Ale’ kɛɛ’ kwɛi, le mɛ̂ɛ piilɛ láà wó à pe’ wo ké nɛ̀ wo: Mɛ̂ɛ láà é nuu liangzɛà ko nɛ̀ tée’ gi, ke e Aatana-à sɛ́ikwɛ́ wʋʋ zía peii ko nɛ̀ láà la ò, à wʋʋ àa nuu lóà loo daaá ko zowɛ́ɛ́ tà yùààyùààle ziàn è? ³³ Wó bo’ àle peá kwɛi, wó walá’ wo’, le wó sɛsi’, le wó ló dɛ́ɛ wo’ Zelizalɛm le. Wo waa’ bhi, ke Yesu-à táá-mɛ̀ɛ̀ buu-ni-wɛ́ɛ́-do láà wo banyèa ké tà kià nà wo bhámòa, ³⁴ ke wo wɩ́ɩ́ii wo: Gwilinɛ ké zanayèa mai lekinilèkiniá, le Simon yánwɛ́ɛ́’ à yeyèa le. ³⁵ Wó bo’, le mɛ̂ɛ piilɛ láà wó wo pe’ à-lèè ye’ zaalé, ni wó Yesu dɔn’ kɔɔ’ gi ke e búlù tutu káán-ii láà, àng lekini’ zí à tó gɛingo’ àng nɛ̀ le. ³⁶ Liang láà e to’ àng biin bhà, le Yesu lekini’ wolo’ à lé, le é dɔ’ àng finibhà, le é wɩɩ’ àng nɛ̀ ye: Kaà wɩ̀ɩ̀bhà’ é la oo. Síka òo tóà ka gi. ³⁷ Wó à ye’ kwɛi, e bhɔ’ àng gi bhaamɛ̀ɛ̀-gɔ̀ɔ̀ bhà, le pai’ kaan’ àng zʋʋ bhà bòiile le. ³⁸ Kɛ́ le Yesu’ à pe’ àng nɛ̀ ye: Mɛɛ kɛɛ le ka gwílé’ dùnng góyèa, le ká zí tuàn wún gbègó daaà n-wùn bhà ka zowɛ́ɛ́ pé kwɛi le? ³⁹ Kà n kwenglé-lèè ni n gɛin-lèèbò gaa é. Nle do láà nle máá é wo è? Kà ka kɔɔ zin n bhà, ke ká à-tùlé ye. Atoosiwo bhaamɛ̀ɛ̀-gɔ̀ɔ̀-le ke nùɛ̀ àa tó à bhà, sée à dɔwɛ́ɛ́ àa tó à gi ye ká n yeii nà à gá kɔɔ’ gi é à nɛ̀. ⁴⁰ É nuu àle peà kwɛi téei láà, ke e e kɔɔ ni e gɛɛnbò gieii àng nɛ̀. ⁴¹ À ye-wùn ké àng niidaa’ miniminiyèa, le wó nuu màiwoà à bhà le. Kɛ́ àle tó gi, àng zowɛ́ɛ́ pé ké woo tuàn nɛ́kewo kàiinle, le òo woo yaa àng gi mai bhà sɛ̀a bhe le. Yesu’ àng bhàgilawò- àle gi ye: Bhɛlɛ-pɔ̀ɔ̀nnɛ́ ke ké ka tà zé è? ⁴² É à pe’ kwɛi, le wó vé yɛɛyè tu do nu’ à nɛ̀, ⁴³ le é à si’, le é à bhɛlɛ’ àng yàànlé bhi le. ⁴⁴ É bo’, le é wɩɩ’ àng nɛ̀ ye: Wún páipái’ é bɛɛnzɛyèa n-wùn gi Moizi-à tɔ́ng-sɛ̀ikwɛ́ ni Aatana wʋʋ léban-mɛ̀ɛ̀bòà sɛ́ikwɛ́ ni àbhà táán-sɛ̀ikwɛ́ gi láà, án nuu à peà ka nɛ̀ ziàn, ke án tuàn ka kpe gi ma: à tó gi-wùn- nù kɛɛi. Kà lɛgaa, àle a kɛɛ tò lɛ́ɛ. ⁴⁵ É bo’ à peá kwɛi, le é wún gima-zòwɛ́ɛ́ daa’ àng gwílé, ke wò nù Aatana-à sɛ́ikwɛ́-wʋ̀ʋ̀ zía dɔn le. ⁴⁶ É go’ bhi, le é zí wɩɩ’ àng nɛ̀ ye: E nuu bɛɛnzɛyèa Aatana-à sɛ́ikwɛ́ gi fɔ́ɔ́lé wo: Wo nle Izalae-bò la-mɛ̀ɛ̀ Klisi n zɛ wɛ̀iyè woà, è gò’ bhi le an go gɔɔ̀le à yáángɛɛn yakanàà-kwèèi, le an zana le. ⁴⁷ É gò’ zí àle gi, à-lèè ké à bhà ke wò ló lòlòkpɔ́i lùu tó páipái gi, ke wò à pe bhaamɛ̀ɛ̀bò nɛ̀ nbhà pe gi wo: wò wo kɔɔ gó wo sɔng lé, ke Aatana- nù àng bhàwùn tó. Wò lòlò láà à kpɔ́ zìgó Zelizalɛm zé’ wo, ke à bhɛɛ- nuu lóà le. ⁴⁸ Sée wúnbò’ è zin n-wùn bhà láà, kale ká à tó séeá le. ⁴⁹ À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, ká ka yáán tó, n nɛ Aatana’ bhɔ̀ɔ̀nɛ̀’ à bhɔ̀ ka nɛ̀-wùn píníwo’ láà, án à bhɔà ka nɛ̀. Kɛ́ à-lèè ké à bhà ke ká tó líe péele zé kwɛi flúúlé, sánni bháa’ è góà Aatana pé tɛ́nglà, ke án à-wùn peii ka nɛ̀ láà, à yɔ̀ɔ̀ ke è daa ka gi-yè finibhà. ⁵⁰ Yesu’ bo’ à peá kwɛi, le é go’ nàa ebhà kàlengbò láà àng gá Zelizalɛm-pɛ̀ɛ̀ yáànbhà, le é daa’ nà àng gá gbɛ̀ɛɛ zì, le wó lo’ Betani-pɛ̀ɛ̀ bhà za le. Wó waa’ wo ló-lià, le é e kɔɔ léwala’, le é lúbhawo’ àng bhà le. ⁵¹ É nuu lúbhawoà àng bhà téei kwɛi láà, le é kaan’ àng bhà, le é wala’ ye gbʋ́ʋ’ mɛ̂ɛ sí, le é lo’ lɔngwɛ́ɛ́ gi le. ⁵² É nuu lóà kwɛi, le àbhà kàlengbò’ to’ láà, wó zinna’ à nɛ̀ wo kpóng gi, le wó tɔ́ ban’ à bhà le. Wó bo’, le wó sɛsi’, le wó lo’ Zelizalɛm, ke àng zowɛ́ɛ́ nii’ daa tɔ̀kpɛ́tɔ̀kpɛ́lé le. ⁵³ Wo nuu goloà Aatana wánglegóà lɛ́nólɛ̀nó bhà Aatana-kwìì’ nuu bhi láà à gi.